You are on page 1of 16

SADRAJ

1. UVOD ...................................................................................................................................................3
2. TIPOVI 3D REKONSTRUKCIJE ..........................................................................................................4
2.1. Exact pristup ..............................................................................................................................6
2.1.1. NURBS povrine .............................................................................................................6
2.2. Parametarski pristup.................................................................................................................7
2.3. Hibridni pristup .........................................................................................................................8
3. PRIMJER 3D REKONSTRUKCIJE .................................................................................................... 10
ZAKLJUAK
LITERATURA
1. UVOD

Reverzibilni ininjering predstavlja metodu kojom se identificira objekt, ureaj ili


tehnoloka svojstva sistema obavljajui sveobuhvatnu analizu njegove strukture, funkcija i
operacija. Ovaj postupak ima za cilj stvaranje virtualnog 3D modela iz postojeeg fizikog
objekta kako bi ga kopirao ili kako bi se objekat odnosno njegove odreene karakteristike
poboljale. [1]
Mnogo je razloga za koritenje metode reverzibilnog ininjeringa. Ova metoda je najefikasnije
primjenjiva u sluaju kada posmatrani komad nije podran odgovarajuom dokumentacijom,
tako da se on skenira i kompjuterski obradi. Ova metoda je takoer primjenjiva u sluaju kada
izvorni proizvoa vie ne proizvodi dati proizvod a postoje zahtjevi za istim proizvodom,
takoer u sluaju oteenih ili istroenih komponenata datog proizvoda metoda reverzibilnog
ininjeringa je od velike koristi. Da bi se stvorio 3D model objekta, objekt se skenira
koritenjem 3D tehnologije skeniranja, a zatim nakon zavretka postupka skeniranja, 3D model
se rekonstruie putem nekih od razvijenih softvera za datu upotrebu.
Reverzibilni ininjering predstavlja proces dupliranja postojeeg sistema, koncepta, proizvoda,
bez upotrebe dokumentacije, u razliitim podrujima kao npr.:

mainstvo,
graevina,
automobilska industrija,
hemija,
elektrotehnika,
medicina,
raunovodstvo,
itd. [2]

Jedan od razloga koritenja ove metode jeste rekonstrukcija konkurentskog proizvoda,


njegova dorada odnosno poboljanje i njegovo plasiranje na trite kao novog proizvoda.

Slika 1. Lijevo - T34 proizveden u Rusiji 1940, Desno njemaka poboljana kopija PanzerV
proizveden 1943 [3]

2
Rezultat digitalizacije objekta pomou 3D skenera je oblak taaka smjetenih u prostoru. Na
slijedeoj slici se vide koraci u metodi reverzibilnog ininjerstva, gdje facet predstavlja pojam
koji oznaava geometrijsko tijelo koje je omeeno ravnim plohama.

Izrada faceta iz taaka

Pregled modela i
zatvaranje upljina

3D rekonstrukcija
modela

Tehnologija brze
izrade

Slika 2. Koraci u metodi reverzibilnog ininjeringa


2. TIPOVI 3D REKONSTRUKCIJE

S obzirom da faza 3D rekonstrukcije u reverzibilnom ininjerstvu zauzima samo jezgro


vanosti bie u nastavku detaljno objanjena. Navedena tvrdnja moe nai uporite u injenici
da u ovoj fazi procesa virtuelni model dobiva matematiku formulaciju, prethodno dobijeni
podaci u vidu oblaka taaka se zatvaraju u povrine te se na taj nain po prvi put u toku ovog
procesa mogu jasno identifikovati dijelovi povrine, a po odmicanju procesa i kompletna
zatvorena povrina skeniranog modela. Klasifikacija metoda rekonstrukcije se moe izvriti
prema tehnologiji skeniranja, vrsti skeniranih podataka i modelu predstavljanja radnog
predmeta. Postupak rekonstrukcije se izvodu u nekoliko faza i to [3]:
- Registrovanje,
- Segmentacija,
- Rekonstrukcija.

3
Obrada podataka dobivenih skeniranjem zapoinje se u jednom od softvera koji imaju takvu
namjenu. U prvom koraku softver registruje take i pamti njihove prostorne koordinate.
Nakon toga slijedi izdvajanje taaka u zasebne regione pa se tako dobiju odreeni dijelovi
povrina. Najuobiajniji oblik regiona je trougao. Bitno je naglasiti da se svaki region
rekonstruie zasebno. Zavrna rekonstrukcija modela se radi primjenom povrinske
aproksimacije koja je bazirana na principu metode najmanjih kvadrata. [3]
Softverskim povezivanjem taaka u povrine dobiju se geometrijska tijela zatvorena velikim
brojem ravnih povrina koji se nazivaju faceti. Kod rekonstrukcije skeniranog predmeta mora
se uvesti oblak taaka, identificirati postojanje mjerne greke (uma) i reducirati preveliki broj
mjernih taaka. Prilikom skeniranja nekog predmeta, ureaj za skeniranje daje samo podatke
o prostornom poloaju skeniranih taaka koji se naziva oblak taaka. [4]
Na slijedeoj slici je prikazan oblak taaka skenirane uljne pumpe.

Slika 3. Oblak taaka skenirane uljne pumpe [5]

Pored oblaka taaka, kao izlaz iz procesa skeniranja mogue je dobiti prelazne formate koji
zapravo predstavljaju povrinu. Primjer takvog formata je STL format koji aproksimira povrinu
malim dijelovima razliitih oblika. STL format je prepoznatljiv CAD softverima, koji se koriste u
svijetu za 3D printanje i izradi komada pomou CNC maina. Ovaj format je sainjen od
geometrije povrine koja se skenira, bez boje, teksture i drugih atributa CAD modela. Na iduoj
slici je prikazan primjer skeniranog dijela u STL formatu . [1]

4
Slika 4. Primjer skeniranog dijela u STL formatu . [1]

Izradi CAD modela moemo pristupiti na dva naina ovisno o rezultatima koje elimo dobiti i
prirodi modela. Sve organske modele i umjetnike forme koji ne slijede geometrijske
zakonitosti rekonstruiramo "Kako je izraeno" ili "Exact" pristupom. Drugi pristup je "Kako
je zamiljeno" ili "Parametric" pristupom.

2.1. Exact pristup


Organske modele i modele umjetnike forme esto je vrlo teko geometrijski opisati.
Takvom problemu pristupamo tako da model dijelimo na veliki broj manjih NURBS povrina.
2.1.1. NURBS povrine
NURBS (Non-uniformal rational basis spline) je matematiki model koji se koristi pri
raunalnom generiranju raunalnih povrina i spline-ova. Model je razvijen 1950-ih da bi se
precizno matematiki opisale slobodne povrine kao npr. trupovi brodova ili avionska krila.
Predvodnici ovog razvoja su bili Pierre Bezier i Paul da Casteljau. Bezier je razvio krivulje koje
ovise kontrolnim tokama koje ne lee na samim krivuljama. Te krivulje se i danas zovu Bezier-
ove krivulje.

NURBS povrine se koriste u CAD geometriji iz slijedeih razloga:

Poto su vektorski zabiljeene, neosjetljive su na rotaciju i translaciju modela


Kompatibilne su sa standardnim CAD modelima, te ih stoga moemo obraivati i
nadograivati
Poto niz toaka zamjenjuju sa jednom krivuljom i dvije toke, nude znatnu utedu sa
strane radne memorije i pohrane podataka.

Jedan on najboljih raunalnih programa za pretvorbu STL geometrije u NURBS geometriju je


GeoMagic Studio. Ovaj softver ima tri radna moda: upravljanje poligoniziranom geometrijom,
parametarski pristup i exact pristup. Dok parametarski pristup vrlo dobro mogu odraditi i
5
klasini CAD programi kao ProEngineer ili Catia, exact modul GeoMagica koji radi sa NURBS-
ovima je nezamjenjiv u reverzibilnom ininjerstvu.

Slika 5. Zavrni CAD model sastavljen od NURBS povrina. [3]

Datoteke generirane ovakvim nainom su u konanici velike i hardverski zahtjevne za


kompjutere, ali mogu se postii vrlo mala odstupanja od stvarne geometrije modela, te na taj
nain dobiti funkcionalan CAD model slobodne forme [3]

2.2. Parametarski pristup


Parametarskim pristupom nastojimo rekonstruirati sve tehnike modele. Kako svaka realna
geometrija odstupa od svoje zamiljene forme, na operateru je da zakljui koja je bila namjera
konstruirane geometrije. To znai da treba nai ravne dijelove modela i postaviti idealno ravne
plohe na njih. Ako je model oito osnosimetrian onda ga treba napraviti osnosimetrinog
makar odstupamo od skenirane geometrije. Uvijek treba paziti na paralelnost, okomitost,
cilindrinost i sline geometrijske namjere koje moda nisu jasne iz samoga modela. U
ovakvom nainu rada mnogo ovisi o samom operateru i o njegovom opem tehnikom znanju
i poznavanju tehnologija izrade modela. Parametarskim pristupom namjera nam je zapravo
napraviti geometrijski bolji model nego to nam je bio skenirani objekt. GeoMagic i GOM
Inspect softveri imaju mogunost da pokuaju smjestiti geometrijska tijela u detalj Facet-a po
"best fit" principu (Slika 6). Meutim korisno je napomenuti da specijalizirani softveri kao
GeoMagic iako korisni, nisu neophodni za parametarski pristup. U klasinim CAD softverima
se mogu konstruirati iste geometrijske linije, dok se Facet koristi kao vizualna referenca. [3]

6
Slika 6. "Best fit" postavljanje valjaka u Gom Inspect softveru [3]

2.3. Hibridni pristup


Hibridni pristup se primjenjuje na objektima koji imaju zone organske geometrije i zone
tehnike geometrije. U tom sluaju odvojeno pristupamo rekonstrukciji dva dijela, jedan dio
radimo parametarski, a drugi exact pristupom (Slika 7). Posebnu panju moramo obratiti na
spoj tih dvaju dijelova, poto se u takvim zonama isprepliu organske i iste geometrijske
forme. U takvoj zoni konturne linije konstruiramo tako da se tangentno nastavljaju na NURBS
geometriju i na parametarsku geometriju (Slika 8).

7
Slika 7. Hibridni pristup rekonstrukciji povrina [3]

Slika 8. Spajanje parametarskog i exact dijela u ProEngimeer-u, posebno se pazi na


tangentnost povrina, da ne bi dolo do neeljenih rubova ili vrhova [3]

8
3. PRIMJER 3D REKONSTRUKCIJE
U ljevarstvu se esto susreemo sa kalupima koji su u upotrebi 20-ak i vie godina. Problem
se javlja pri zamjeni postojeih istroenih kalupa novima. Ako ne postoji CAD model kalupa
izradi novog kalupa mora se pristupiti "kopiranjem" postojeeg uz popravljanje i
nadopunjavanje oteenih i istroenih dijelova. Primjer rekonstrukcije jednog kalupa je
prikazan u nastavku rada.

Slika 9. Fiziki modeli koje treba rekonstruirati

9
Slika 10. Pogled jedne od kamera i referentnih kontrolnih taaka

Slika 11. Popravak sitnih oteenja STL file-a


Slijedei korak je rezanje okomitih stranica kalupa koje nisu bitne za samu geometriju
odljevka. One e biti nanovo konstruirane na kraju projekta. Poslije ovog koraka dobivena je
finalno ureena STL datoteka koja e nam posluiti za rekonstrukciju geometrije "Exact"
pristupom pomou NURBS krivulja (Slika 12).

10
Slika 12. Popravljena i zaglaena povrina, spremna za daljnju obradu

Izradi CAD modela se pristupilo se uz pomo GeoMagic software-a. Na postojeu mreu


trokuta konstruirane su NURBS povrine (Slika 13), od kojih je potom napravljen STP file.

Slika 13. Konstruiranje NURBS povrina u GeoMagic-u

11
Slika 14. STP model izraen u GeoMagic-u
Kada je napravljen CAD model objekta, konstatirano je da je objekt potroen upotrebom i da
bi ga trebalo obnoviti. Prvi zadatak je obnoviti razdjelnu povrinu koja dijeli dva kalupa. Ona
bi trebala biti identina tako da dijelovi kalupa budu u savrenom dosjedu. To na stvarnom
modelu nije sluaj poto je dolo do troenja. Drugi problem je uklanjanje srha do kojeg je
dolo troenjem brida koji dijeli razdjelnu povrinu od geometrije odljevka. Navedeni
problemi su rijeeni u ProEngineer software-u tako da je u potpunosti odrezana razdjelna
povrina, te napravljena nova geometrijski potpuno ravna (Slika 15).

12
Slika 15. Spajanje geometrije sa novom razdjelnom povrinom
Potom je nova razdjelna povrina povezana sa geometrijom konstruiranom pomou
NURBSova na nain da geometrija odljevka bude okomita na novu razdjelnu povrinu. Na taj
nain je maksimalno sauvana geometrija odljevka, maknut je srh i omogueno je savreno
nalijeganje dva dijela kalupa. Potom je model finaliziran i dodani su osiguravajui zatici (Slika
16).

Slika 16. Zavreni model polovine kalupa

13
Potom je isti postupak primijenjen na drugoj polovini kalupa, s tim da je upotrijebljena ista
razdjelna povrina koju smo koristili pri izradi prve polovice. Na taj nain je postignuto
savreno poklapanje dva dijela kalupa. Na kraju se vri mjerenje odstupanja CAD modela od
STL mree taaka u GOM Inspect softveru.
Postupkom povratnog inenjerstva na navedenom ljevakom kalupu napravljen je CAD model
koji je iskoristiv u daljnjem procesu izrade kalupa. Odstupanja geometrije kalupa su ispod 0.1
mm, a svi nedostatci su ispravljeni, te nova povrina glatka i bez oteenja. [3]

14
ZAKLJUAK
Metoda reverzibilnog ininjeringa je od velikog znaaja u svijetu tehnike. Ovom metodom je
omogueno skeniranje i rekonstrukcija postojeih elemenata zarad dobivanja novih proizvoda
ili popravljanja postojeih radi uklanjanja eventualnih greaka ili pohabanosti koja je zadesila
postojei proizvod tokom vremena. Ova metoda je posebno zahvalna u sluajevima elemenata
sloene geometrije koje je potrebno doraditi.
Jedna od najvanijih karika u lancu izrade novog proizvoda metodom teverzibilnog ininjeringa
jeste metoda rekonstrukcije koja se koristi za rekonstrukciju skeniranog proizvoda. Postoje tri
metode rekonstrukcije koje su detaljno opisane u radu, upotreba svake od njih zavisi od
prirode proizvoda koji se rekonstruie.
Radi velike potrebe svijeta tehnike za novim i efikasnijim rjeenjima moemo predpostaviti da
e se metoda reverzibilnog ininjeringa u skorijoj budunosti razvijati i unapreivati svoje
tehnike izvoenja.

15
LITERATURA
[1]www.creaform3d.com,technological Fundamentals teaching manual reverse engineering,
14.06.2017.
[2]Topoljak A, Beskontaktni 3D skeneri u reverzibilnom ininjeringu, Seminarski rad, Biha,
2016.
[3]www.repozitorij.fsb.hr ,Diplomski rad, Biondi, 14.06.2017.
[4]www.repozitorij.vuka.hr , 14.06.2017.
[5]www.stat.washington.edu, 14.06.2017.

16