You are on page 1of 5

De toekenning van de Alfons De Schepperprijs door de Goossenaertskring was voor mij een hele

verrassing. Persoonlijk vind ik dit een hele eer, temeer de voorgangers toch een heel fraai palmares
kunnen voorleggen. Het zal u dan niet verbazen dat ik worstelde met een dubbel gevoel. Ik mag niet
ontkennen dat een zeker zweem van vanitas de kop dreigde op te steken. Dat gevoel werd
reflexmatig onderdrukt. Het is mogelijk dat de cathecismuslessen uit mijn prille jeugd die attitude
hebben gemplementeerd. Het is ook mogelijk dat de visie van Nietzsche doorslaggevend is, te weten
dat iedereen precies zoveel ijdelheid heeft als het hem aan verstand ontbreekt. Wat het ook zij, alras
borrelde een zekere scepsis op.

Een Vlaams gezegde poneert dat men geen sant in eigen land is. De ervaring leert dat die stelling niet
absoluut is. Zo ziet u maar dat niet altijd aangenomen moet worden wat algemeen aanvaard of
beweerd wordt. En laat dat nu net een van de elementen zijn die onze hedendaagse samenleving
beheersen.

Het is ongetwijfeld ook al opgevallen, de alomtegenwoordigheid van de sociale media, excuseer, ik


moet mijn taalgebruik wat aanpassen: de social media: Twitter, Facebook, Instagram, Pinterest,
Linkedin en ik vergeet er beslist nog een heel aantal. De digitale versnelling zoals het heel hip wordt
voorgesteld. Een ontwikkeling die heel wat mogelijkheden biedt.

Spontaneteit, snelheid, snedigheid, leuk uit de hoek komen, dat maakt die sociale media zo
aantrekkelijk. Perceptie is belangrijk. De diepgang van die communicatie is vaak nauwelijks te
bespeuren. Op de surfput in Beervelde zijn wellicht planken met een performantere diepgang op te
sporen. Dit alles leidt tot integrale vervlakking, normvervaging en inhoudelijke verschraling.

Een illustratie misschien. Een aantal dagen geleden maakte onze pers bekend dat archeologen op het
plein voor de Templo Major in Mexico-stad een groot kerkhof hadden ontdekt. Met veel poeha is
onderstreept dat dit wel een belangrijke plaats moest geweest zijn. -- Even nadenken. Was dat dan
niet duidelijk? Zegt de Templo Major niet genoeg? -- De archeologen vermoedden dat men na de
vondst van 34 schedels, er nog wel een heel aantal zou opgegraven worden. Hola, even nadenken
Het gaat om een begraafplaats. Schedels? Dat lijkt me niet een rare combinatie te zijn? -- . En er was
nog meer, warempel: Er zijn ook schedels van vrouwen en kinderen ontdekt. Even nadenken ---, wat
heb ik gemist? De zestiende-eeuwse verslagen van de verovering van Mexico zijn toch bekend?

Het is natuurlijk mogelijk dat onze pers de berichten heeft genterpreteerd naar eigen godsvrucht en
vermogen. Die godsvrucht kan ik niet inschatten. Maar dat vermogen, daar kunnen dan toch vragen
bij gesteld worden. Maar de doelstelling is geslaagd. Een sensationeel bericht, spectaculaire
perceptie. Perceptie dat is het, veel belangrijker dan de diepgang.

Kristische reflectie, zelfstandig nadenken, verschillende facetten van een probleem bekijken, zoeken
naar alternatieve oplossingsmodellen, het zijn vaardigheden die beginnen opvallen in onze
samenleving en voor vele mensen zelfs bevreemdend zijn. Een dissonante stem. Is dat nog wel
correct?

Nochtans promoot onze jarige Gentse universiteit heel kardinaal: durf denken. Maar durven is
uiteraard niet voldoende. Men moet het ook doen. Dat zou men best het ook gedaan hebben bij de
rectorverkiezingen, maar dat is een heel ander verhaal.
Het valt niettemin op dat oppervlakkigheid, zowel in relaties als naar inhoud, alsmaar meer aanvaard
wordt. Ons onderwijs gaat daarbij niet vrijuit. Zo zijn de eindtermen gevoelig naar beneden
bijgesteld. Een hypercorrect democratische denkwijze, die algemeen gepromoot wordt, is daaraan
niet vreemd. Lesdoelstellingen worden nu geformuleerd in de zin van: als het kind er zin in heeft dan,
kan het of vandaag ken gexploreerd worden met. Wat wordt er dan nog verwacht?

Hetzelfde geldt met onze algemene cultuurbeleving. De hypercorrecte houding die van ons wordt
verwacht, leidt tot cultuurafvlakking of zelfs afbraak. Sinterklaas met een S, zwarte piet... Het is
algemeen gekend dat wie geen respect vraagt, die ook niet krijgt. Een samenleving die zijn eigen
waarden zo vlug opzij zet om elk cultuurgeschil te vermijden, krijgt ook geen respect.
Multiculturaliteit is heel wat anders dan de eigen waarden opzij zetten. Het is uw eigen cultuur
beleven, en ook andere culturen in evenwaardigheid kansen bieden.

Ook onze Vlaamse cultuur verdient het gekoesterd te worden. Dat vergt ook inzicht in het eigen
verleden. Het is ook een kritische bagage die de samenleving nodig heeft. Anders krijgt fake news de
bovenhand. Een term, die onder invloed van onze media bijna uitsluitend op Trump wordt
geprojecteerd.

Maar herinnert u zich nog De Krim, en de verbouwereerde reacties? Even iemand bij nagedacht dat
de Russen toch wel sterke argumenten hebben? De Krim is al sedert 1783 Russisch en is bij wijze van
geste aan de sovietrepubliek Oekraene overgedragen? Russen zijn die streek blijven bewonen?
Oppervlakkigheid, sensatie, en vooral perceptie.

Ik spreek voor mijn eigen winkel natuurlijk, maar wie de geschiedenis bestudeert, kan het heden
misschien beter begrijpen. En paralellen trekken. Wie de Schotse geschiedenis kent, is niet
verwonderd dat de onafhankelijkheid weer ter sprake komt. Ik heb het dan niet over de gierigheid
van de Schotten, omdat ze meer moeten betalen, alhoewel dat ook kan meespelen.

En de geschiedenis maakt duidelijk waarom de drang naar Catalaanse onafhankelijkheid zo actueel


blijft, met op 1 oktober een referendum. Problemen voor Spanje, voor Europa ook. De snelheid
waarmee een Europees zelfverklaard entemoloog, gespecialiseerd in mestkevers, de erkenning van
Kosovo, uitriep zal hopelijk voor Cataloni gevenaard worden. De Catalaanse kwestie zal ook
Vlaanderen niet onberoerd laten.

Het bieden van voldoende achtergrond, daarover in dialoog gaan, vragen stellen bij die
ontwikkelingen, de geest verbreden via woord, beeld, klank, dans... en sociaal-cultureel werk. Het
zijn essentile pijlers waarop een democratische samenleving gemaakt en gesteund wordt.
Ondergraaf die en de samenleving kent alleen nog oppervlakteverschijnselen, en die zijn
manipuleerbaar.

Ik refereer even naar Turkije, waar de divergente meningen monddood zijn gemaakt. Meer dan
50.000 mensen opgesloten. Erdogan heeft heel goed begrepen dat de kritische massa, dat cultuur
niet alleen een wezenskenmerk van een samenleving is, het is er ook een van de dragende pijlers
van.

Dat is op een gemeentelijke schaal niet anders. Steun vanuit de lokale overheid voor cultuur is geen
weggegooide inspanning. Integendeel. De fout die vaak wordt gemaakt is wat brengt het op. Dat is
een louter economisch model. Die rekent het geluk en het welbevinden niet mee. Maar dan moet
ook niet genvesteerd worden in sport. En laat dat nu net een segment zijn waarop Lochristi al
decennialang zwaar inzet. Op jeugd ook. En cultuur vraagt u?

Ik heb de oefening eens gemaakt. Louter vanuit de actuele tijdsgeest: perceptie. Het gemeentelijke
infoblad en de verhouding cultuur en sport. Met een beetje goede wil houden die rubrieken elkaar in
evenwicht. Maar binnen Cultuur is de helft ingenomen door de bibliotheek. Dat pleit voor de
dynamiek van de bibliotheek die ik daarvoor feliciteer. Een ander leeuwendeel gaat naar jeugd.
Proficiat jeugddienst. En Cultuur wordt al samengenomen met toerisme. De perceptie is ronduit
schraal. U hoort het: de perceptie die opgehangen wordt.

Gebeurt er dan niets in Lochristi? Toch wel. De culturele raad is heel actief, subsidies worden
toegekend, er is een afdeling van de Lokerse academie, er is Kunst aan de gang... En er is jawel een
museum voor sierteelt.

Lochristi, profileert zich als bloemengemeente. Bakermat zou iets te ver gaan, die staat in
Gentbrugge. Maar de Kerchove de Denterghem uit Beervelde was de voortrekker van de Floralin en
nu nog is het park van Beervelde twee keer per jaar het plantencentrum, met internationale
uitstraling. Ik krijg heimwee naar het begoniafestival, met vorig jaar Ambrosiana, waar nostalgici hun
hart konden ophalen.

Maar wat doet Lochristi met die erfenis, met die faam? Alles opsluiten in een museum, een
fietsroute in samenwerking met Wetteren, een bedrijfsbezoek. Ha, wat straatnamen en een
standbeeld van Charles Vuylsteke en recent van Michel V Begon. Een fraai beeld, maar welke
verdienste heeft Begon? Heeft iemand daar al bij stil gestaan? Begon heeft de stad Rochefort
gerenoveerd. En hij was een bemiddelde plantenverzamelaar. Maar wie heeft de begonia ontdek?
Beslist Begon niet. Wel de toenmalig erudiete botanist Charles Plumier, dignitaris van Lodewijk XIV,
die bij wijze van geste de bloem naar Begon heeft genoemd. En detail uiteraard. Een
Bloemengemeente kan zich met dergelijke details niet inlaten. Perceptie heet dat.

Met ambrosiana dacht ik, ha eindelijk. De gemeente pompt duizenden euro's belastingsgeld om een
rit van een Baloisetour van start te laten gaan, en nu kan, een cultuurevenement, dat langer duurt,
minder investering vergt, meer weerklank vindt, ook. De reacties van de bevolking en ver daarbuiten
waren enthousiast. Cultuur en Toerisme gaven nu elkaar de hand. Naef als ik ben, veronderstelde ik
dat ook aandacht zou geschonken worden aan de andere parel van Lochristi: de azalea. Een
azaleafestival. Dergelijk festival hing al een hele tijd in de lucht en goed nieuws: Het komt er, maar
niet in Lochristi. Wel aan het schitterende slot van Laarne. Dat stemt tot nadenken.

Ik heb me de vraag gesteld waarom zou iemand Lochristi bezoeken? De bloemen. Maar heel wat
kaas is door anderen opgegeten. En het kasteel Rooselaer, waar het allemaal begon is niet door de
gemeente gekocht. Andere investeringen weet u wel, in jeugd- en sportinfrastructuur en de
politiediensten. Wat heeft Lochristi nog meer te bieden. Reinaert. Een wandelroute en wat beelden
en meer is het niet, tenzij de reuzen buiten komen. Niet echt overtuigend.

Heeft Lochristi nog andere troeven? Lochristi heeft een uniek funerair erfgoed. Uitzonderlijk in
Vlaanderen een volledig bescherm kerkhof: Zaffelare, monumentale graven in Zeveneken, grafplaten
in de kerk van Lochristi, en een crematorium. Daar is wat mee te doen? Bovendien is een heldenzerk
opnieuw opgericht op het kerkhof van Zaffelare. Hier kan de begraafgeschiedenis van de achttiende
eeuw tot nu verteld worden, met markante voorbeelden.

Nu extra aandacht besteed wordt aan de cultuurtoeristische ontsluiting van de regio rond Gent is de
tijd rijp om Lochristi cultureel op de kaart te zetten. Het project Schelde Sterk merk wordt nu
ontwikkeld. Laarne is bezig, Destelbergen is bezig, Ooidonk is bezig. En Lochristi? Misschien rekent
de gemeente erop dat het immobiliteitsplan van Gent de toeristenstroom zal afremmen in plaats van
stimuleren. Vandaag nog gelezen dat het immobiliteitsplan het ongevallenaantal drastisch naar
beneden haalde. De omzetcijfers van de handelaars ook.

Niettemin aandacht voor een stevig cultureel aanbod blijft een conditio sine qua non voor het welzijn
van een gemeente. Daarin is een impliciete zorg voor ons erfgoed onmisbaar. Het vertelt ons wie we
zijn, en hoe we geworden zijn. Ik refereer even naar de schitterende vlag van de Harmonie Sint-
Cecilia Zeveneken. Een kunstwerk van Van Severen. Ik bedoel het Huis Van Severen uit Sint-Niklaas,
destijds het nec plus ultra van de vexillologie. Het college gaf toestemming de gerestaureerde vlag in
het gemeentehuis op te hangen. Restauratie, ophangkast en zelfs het ophangen zelf viel ten laste van
de harmonie. Is dat het cultuurbeleid dat de gemeente voert? Gelukkig sprong de provincie op de
kar.

Maar laat het duidelijk zijn, vanaf 1 januari aanstaande mag de provincie dat niet meer. De provincie
verliest de persoonsgebonden bevoegdheden. Steun aan jeugd, sport, welzijns en
cultuurverenigingen houdt onverbiddelijk op. Geen steun meer voor jeugdhuizen, geen steun meer
voor sportverenigingen, geen steun meer aan de fanfares, de koren, de cultuurverenigingen, de
heemkundige kringen. Lokale verenigingen zullen voortaan door de lokale besturen gesteund
moeten worden. Voor Lochristi gaat het om ettelijke duizenden euro's aan provinciale ondersteuning
die wegvalt.

Die transitie is aangekondigd. Ik kan me nauwelijks voorstellen dat het gemeentebestuur daarop niet
anticipeert. Besturen is vooruitzien. Het betekent dat het cultuurbeleid van de gemeente ernstig
bijgestuurd zal moeten worden. Alleen investeren in gebouwen is onvoldoende. Ruimtes zijn nodig,
maar zonder werking is dat vrij zinloos. Samenwerking met andere gemeenten loont. De academie is
daarvan een voorbeeld. Onze kunstenaars verdienen het om gesteund te worden. Ons erfgoed
verdient het om gekoesterd en onderhouden te worden. Onze culturele biografie is rijker dan we
denken.

Ik refereer aan de fanfares, de sociaal-culturele verenigingen, de schuttersgilden, de


jeugdverenigingen de Hollandstelluing, aan de kastelen van Beervelde en Lochristi, aan Lo-
Boskapel, de ommegang van Zaffelare .... Maar ook aan de beeldhouwwerken van Remi Rooms uit
Zaffelare, de schilderijen van Lochristinaar Ernest Slingenyer, of de dichter Evarist Verdurme uit
Zeveneken. Die laatste heeft zonder twijfel Alfons De Schepper gekend. Het waren gemeente- en
leeftijdgenoten. Evariste Verdurme heeft trouwens aan het Gentse atheneum nog de heel jonge
Jozef Goossenaerts onder het lerarenkorps ontmoet. Die Verdurme was een opmerkelijk figuur. Al
op 16-jarige leeftijd discussieerde hij met Nederlandse scholieren over het feit dat niet neergekeken
moest worden op de Vlamingen, dat ze dezelfde cultuur deelden. In het atheneum brak hij veel
lansen voor het Nederlands en de Vlaamse geschiedenis en cultuur. En hij zorgde voor ophef. Hij is
erin geslaagd om van het atheneum weggestuurd te worden. Officieel omdat hij een gedicht had
geschreven over bloote borsten. Met twee O's, wat mij persoonlijk helemaal verantwoord lijkt en
bovendien strookte met de toenmalige spelling. De eigenlijke reden, was omdat hij te Vlaamse
standpunten innam, zelfs voor Leo Van Puyvelde.

Verdurme ging niet naar het front. Hij overleed in januari 1914. Alfons De Schepper trok wel naar het
font. En net als de gebroeders Van Raemdonck, vertrok hij misschien als Belg, om daar als Vlaming
bewust te worden.

Persoonlijk heb ik een veel vredelievender periode mogen beleven. De studie van de geschiedenis
heeft me geleerd dat Belgi een vrij artificile staat is. De Belgische revolutie, stelde eerlijk gezegd
niet veel voor, maar ze was wel Franstalig. En dat is node veranderd. Ik heb geen strijd moeten
leveren tegen leerkrachten, tegen bezetters. Maar dat Vlaanderen beter verdient, dan wat het nu
heeft, lijdt geen twijfel. Wie de geschiedenis bestudeert, ontrafelt voor een deel de actualiteit. Het
maakt niet immuun voor fake news, maar wel bedachtzamer. Durven denken en blijven in vraag
stellen. En vergeet niet dat achter elke u weet het wel. Daarom een woord van dank aan mij
echtgenote en dochter om me de ruimte te geven.

Het is met een oprecht gevoel van nederigheid en dankbaarheid dat ik de uitreiking van de Alfons De
Schepperprijs aanzie.

Laat me toe te besluiten met een aantal verzen van Evariste Verdurme, die me toch wel toepasselijk
lijken:

De dag staat stil. Het land is beroerd.

De vlaggen flappren in den wind

Trompetten schettren, stoeten gaan

gezang, gedans, gejoel, getoet:

het vorstelijk volk viert feest

Daar staat de gevierde, t' wordt stil alom

Hij zal wat zeggen, horkt Hoe mooi

Blijf nadenken en dank u wel.