You are on page 1of 138

Manual

pr Monitorimin e
Drejtsis Administrative

Tiran, shkurt 2015


Prezenca e OSBE-s n Shqipri
T gjitha t drejtat jan t rezervuara

Ky material sht botuar pr her t par nga Zyra e OSBE-s pr


Institucione Demokratike dhe t Drejtat e Njeriut (ODIHR) n 2013 me
titullin Handbook for Monitoring Administrative Justice. Ky variant n
shqip i botimit u realizua nga Prezenca e OSBE-s n Shqipri me
mbshtetjen e Qeveris Federale Gjermane.

Prktheu n shqip: Adelina Albrahimi

Design: Eva Kukaleshi

Shtypur n shtypshkronjn:

ISBN: 978-92-9235-263-9


Prmbajtja
Lista e shkurtimeve 6
Parathnie 7

KAPITULLI 1
HYRJE 10

1.1 Pse ta monitorojm drejtsin administrative? 10
1.2 E drejta pr nj proces te rregullt ligjor n drejtsin administrative 11
1.3 Objektiva kye n monitorimin e drejtsis administrative 14
1.3.1 Prmirsimi i cilsis s dhnies s drejtsis 15
1.3.2 Mbshtetja q u jepet gjykatave t reja 16
1.3.3 Rritja e ndrgjegjsimit dhe prfitimi i njohurive 16
1.4 Qllimi dhe kufizimet e ktij manuali 17
1.4.1 Prmbajtja e manualit 18
1.4.2 Fokusi mbi proceset gjyqsore 18
1.4.3 Shkeljet administrative t natyrs penale 19
1.5 Kufizime praktike n monitorimin e drejtsis administrative 20
1.5.1 Proceset n apel 20
1.5.2 Angazhimi i aktorve vendas 21
1.6 Koncepte kye 21

KAPITULLI 2
PRGATITJET PR MONITORIM PUNA PARAPRAKE 24

2.1. Parimet baz 25


2.2 Trajtime gjithprfshirse 26
2.2.1 Barazia gjinore 26
2.2.2 Drejtsi e udhhequr nga interesi i fmijs 26
2.2.3 Diskrecioni administrativ 27
2.3 Vlersimi fillestar 29
2.3.1 Aksesi dhe privatsia 30
2.3.2 Kuadri ligjor 31
2.3.3 Kuadri institucional 32
2.3.4 Proceset me shkrim 33
2.4 Przgjedhja dhe prparsia e shtjeve 34
2.5 shtje t stafit 35

3
KAPITULLI 3
STANDARDET E GJYKIMIT T DREJT N DREJTSIN ADMINISTRATIVE 36

3.1 Hyrje 36
3.2. E drejta pr nj gjykim t drejt 39
3.3 Gjykatat dhe tribunalet 42
3.3.1 Pavarsia e gjykatave 42
3.3.2 Paanshmria e gjykatave dhe tribunaleve 44
3.4 Gjykimet publike 46
3.5 Zgjidhja efektive 47

KAPITULLI 4
FILLIMI I SHTJES STANDARDE DHE UDHZIME PR MONITORIMIN 50

4.1 Koha e arsyeshme pr t nisur gjykimin administrativ 50


4.2 Mundsia pr tiu drejtuar gjykats ose tribunalit 51
4.2.1 Shterimi i ankimit administrativ para kontrollit gjyqsor 52
4.2.2 Legjitimimi i paditsit 53
4.2.3 Palt n proces 53
4.2.4 Aksesi fizik 54
4.2.5 Shpenzimet 54

4.3 Mundsi t barabarta pr tiu drejtuar gjyqsorit 57
4.4 Ndihma dhe kshillimi ligjor 62

KAPITULLI 5
GJYKIMI I SHTJESSTANDARDE DHE UDHZIME PR MONITORIMIN 67

5.1 Seanca gojore 67


5.1.1 Prkthimi dhe interpretimi 68
5.1.2 Raste prjashtimore t seancave me parashtrime gojore 69
5.2 Barazia e armve 72
5.2.1 Gjykimi kundrshtues dhe inkuizitor 73
5.2.2 Mundsia pr t par dosjet, dokumentet dhe provat 74
5.3 Masat e ndrmjetme 78

4
5
KAPITULLI 6
VENDIMI PR SHTJENSTANDARDE DHE UDHZIME PR MONITORIMIN 80

6.1 Gjykimi brenda nj kohe t arsyeshme 80


6.2 Gjykimi publik dhe i arsyetuar 84
6.3 Ekzekutimi i vendimeve 86

SHTOJCA A: Paket ndihmse pr monitorimin e drejtsis administrative 90
List vet kontrolli pr monitorimi ne drejtsis administrative 91
Model pyetsori pr analiz ligjore 102
Model pyetsori pr vzhgim seance 110

SHTOJCA B: Shembuj praktik t veprimtarive monitoruese t drejtsis 120
administrative

SHTOJCA C: Standarde dhe norma rajonale dhe ndrkombtare 125

Traktate Rajonale dhe Ndrkombtare pr t Drejtat e Njeriut 125
Dokumente q kan vendosur standarde ndrkombtare: 126
Kombet e Bashkuara 126
OSBE 127
Bashkimi Evropian 127

SHTOJCA D: Jurisprudenc 128


Gjykata Evropiane e t Drejtave t Njeriut 128
Komiteti pr t Drejtat e Njeriut i Kombeve t Bashkuara 131
Gjykata Ndr-Amerikane pr t Drejtat e Njeriut 131
Komisioni Afrikan pr t Drejtat e Njeriut dhe Popujve 131

SHTOJCA E: Rekomandime dhe Rezoluta t Kshillit t Evrops 132

SHTOJCA F:
Bibliografia 133
Rreth Akademis Folke Bernadotte 135
Rreth ODIHR-it 135

5
4
Lista e shkurtimeve:

KADNJ Konventa Amerikane pr t Drejtat e Njeriut

KEDNJ Konventa Evropiane pr Mbrojtjen e t Drejtave t Njeriut

dhe Lirive Themelore

GJEDNJ Gjykata Evropiane e t Drejtave t Njeriut

BE Bashkimi Evropian

AFB Akademia Folke Bernadotte

HRC Komisioni i OKB-s pr t Drejtat e Njeriut

KNDNJ Komisioni Ndramerikan pr t Drejtat e Njeriut

PNDCP Pakti Ndrkombtar pr t Drejtat Civile dhe Politike

ODIHR Zyra pr Institucione Demokratike dhe pr t Drejtat e Njeriut

OSBE Organizata pr Siguri dhe Bashkpunim n Evrop

PBOKBPGJ Parimet Baz t OKB-s pr Pavarsin e Gjyqsorit

6
7
PARATHNIE

Nj qasje gjithprfshirse pr t mbshtetur institucionet dhe


proceset demokratike dukshm drejton vmendjen tek administrata
publike dhe veprimtaria e saj n prputhje me parimet e shtetit t s
drejts. Transparenca dhe llogaridhnia n administratn publike jan
konsideruar nga t gjith si pjes dhe paket e qeverisjes demokratike.

Nxitja e ktyre standardeve dhe zbatimi i tyre praktik nuk sht


i mundur pa nj sistem funksional t drejtsis administrative, i cili jo
vetm ofron mundsin q personat privat t ankohen ndaj veprimeve
apo vendimeve administrative, por edhe i bn prgjegjse autoritetet
publike pr shkelje t legjislacionit apo t t drejtave t njeriut. N t
kundrt, mungesa e ktyre sistemeve rezulton n nj pasiguri ligjore dhe
tensione e konflikte t mundshme shoqrore, sidomos kur autoritetet
publike nuk perceptohen si t prgjegjshme apo si t bindura ndaj ligjit.

Shtetet pjesmarrse t OSBE-s jan angazhuar t sigurojn mjete


efektive pr tu ankuar ndaj vendimeve administrative. Gjat Takimit
t Kopenhagenit n vitin 1990, shtetet pjesmarrse kan renditur nj
varg elementesh t drejtsis prfshir edhe q []dokush do t ket
mjete efektive pr tu ankuar ndaj vendimeve administrative me qllim
garantimin e respektimit t t drejtave themelore dhe sigurimin e integritetit
ligjor. M tej, shtetet kan deklaruar se vendimi administrativ ndaj nj
personi duhet t jet krejtsisht i justifikuar dhe duhet t tregoj si rregull
mjetet e zakonshme q ofrohen pr tu ankuar.1 N vijim, n Takimin e
Mosks t vitit 1991, shtetet pjesmarrse kan rn dakord se do t
ket mjete efektive pr tu ankuar ndaj rregullimeve administrative pr
individt e prekur dhe m tutje, q [S]htetet pjesmarrse do t bjn
prpjekje q t mundsojn nj shqyrtim gjyqsor t ktyre rregullimeve

1.Document of the Copenhagen Meeting of the Conference on the Human Dimension of the CSCE [Do-
kumenti I Mbledhjes s Kopenhagenit i Konferencs pr Dimensionin Njerzor t KSCE-s], Kopenha-
gen, 5 - 29 qershor 1990, paragrafet 5.10 dhe 5.11, <http://www.osce.org/odihr/elections/14304>.

7
6
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

dhe vendimeve.2
N prgjithsi, disa nga shtetet pjesmarrse t OSBE-s prballen me
sfida t tilla si ekzistenca e nj kuadri t duhur apo t qart ligjor, i cili siguron
mjete efektive ankimi administrativ dhe gjyqsor pr personat privat t
interesuar, nj shtrirje t shqyrtimit gjyqsor, apo ekzekutimit t vendimeve
t gjykatave administrative. Kto sfida cenojn efektivitetin e sistemeve t
drejtsis administrative, pavarsisht traditave ligjore t ktyre vendeve,
parashikimeve kushtetuese dhe kuadrit aktual normativ procedural.
Monitorimi i proceseve gjyqsore shihet gjersisht si nj instrument
i dobishm dhe i fuqishm pr t mbshtetur nj proces reformimi t
gjyqsorit, i mbshtetur ky n garancit kombtare dhe ndrkombtare
pr nj proces t rregullt ligjor. Me synimin pr ti vn n jet angazhimet
e tyre pr nj proces t rregullt ligjor, shtetet pjesmarrse t OSBE-s
kan rn dakord t njohin pranin e vzhguesve [] n proceset prpara
gjykats si nj mas pr t rritur besimin.3 Sot, monitorimi i proceseve
gjyqsore vihet n zbatim n zonat ku vepron OSBE-ja, por edhe prtej tyre,
nga nj rreth i gjer organizatash dhe misionesh, t cilat kan punsuar
monitorues t trajnuar n mnyr profesionale, qofshin kta vendas apo t
huaj. Duke mbledhur sistematikisht t dhna t besueshme pr mnyrn
se si zhvillohen gjykimet, kto programe synojn t ndihmojn shtetet
pjesmarrse t OSBE-s pr t zhvilluar sisteme funksionale drejtsie
q gjykojn shtje n prputhje me parimin e shtetit t s drejts dhe
standardet ndrkombtare e rajonale pr nj proces t rregullt ligjor.
Akademia Folke Bernadotte (FBA) dhe Zyra e OSBE-s pr
Institucione Demokratike dhe pr t Drejtat e Njeriut (ODIHR) kan
hartuar kt Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative me
qllimin e prbashkt pr t nxitur shtetin e s drejts n administratn
publike. Nga misionet e OSBE-s dhe nga partner t tjer t ODIHR-
it u krkua nj mjet praktik pr t prmirsuar punn e programeve q
po zbatohen pr monitorimin e proceseve gjyqsore dhe reforms s
drejtsis administrative. Manuali synon t plotsoj nj zbrazti duke

2. Document of the Moscow Meeting of the Conference on the Human Dimension of the CSCE
[Dokumenti Prmbylls i Takimit t Mosks n Konferencn e Tret pr Dimensionin Njerzor], Mosk,
10 shtator - 4 tetor 1991, paragrafet 18.3 dhe 18.4, <http://www.osce.org/odihr/elections/14310>.
3. Dokumenti i Kopenhagenit, cituar, shnimi 1, paragrafi 12.

9
8
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

paraqitur nj panoram t standardeve thelbsore q gjejn zbatim


n drejtsin administrative, me qllim rritjen e kapaciteteve vendase
dhe ndrkombtare pr t mbshtetur prpjekjet pr reform n kt
fush, si dhe pr t nxitur prputhjen me standardet ndrkombtare dhe
evropiane pr nj proces t rregullt ligjor, si dhe me angazhimet e OSBE-
s. Ky manual sht hartuar kryesisht pr punonjs t praktiks, n zonat
ku vepron OSBE-ja dhe prtej tyre, t cilt dshirojn t promovojn
veprimtari monitoruese n fushn e drejtsis administrative. Ai sht
konceptuar q t plotsoj botimin e ODIHR-it pr Monitorimin e
Gjykimeve: Nj manual referues pr punonjs t praktiks.
Manuali sht prpunuar pas nj procesi kshillimor me specialist
ligjor, punonjs t praktiks, akademik dhe prfaqsues t organizatave
rajonale dhe ndrkombtare. Ideja e Manualit u diskutua fillimisht n maj t
vitit 2011 n nj tryez t rrumbullakt n Stokholm ku merrnin pjes nj
grup i caktuar ekspertsh. N nntor 2011, FBA-ja dhe ODIHR-it organizuan
nj konferenc n Vilnus ku u mblodhn bashk 30 ekspert nga nj numr
i madh i shteteve pjesmarrse t OSBE-s pr t diskutuar mbi nj projekt
fillestar t manualit. N prfundim, n nntor t vitit 2012, u mbajt n
Varshav nj takim specialistsh pr t konfirmuar dhe mbledhur komentet
prpara finalizimit t prmbajtjes. Grupet e projektit t FBA-s dhe ODIHR-it
falnderojn t gjith ata q kan marr pjes n procesin kshillimor.
Duke ua vn n dispozicion kt manual t gjitha institucioneve,
organizatave dhe personave t interesuar, inkurajojm angazhimin e
mtejshm t punonjsve t praktiks dhe autoriteteve pr t prmirsuar
kuadrin ekzistues ligjor dhe institucional dhe funksionimin e sistemeve t
tyre t drejtsis administrative.

Ambasadori Janez Lenarcic


Drejtor i ODIHR-it

z. Sven-Eric Soder
Drejtor i Prgjithshm i FBA-s

8
9
Manual pr monitorimin e Drejtsis Administrative

Kapitulli 1

Hyrje

1.1 Pse ta monitorojm drejtsin administrative?


E drejta administrative trajton nj gam t gjer shtjesh, duke prfshir
shpronsimet, planifikimin e territorit, regjistrimin civil, lshimin e licensave t
biznesit, mbrojtjen e mjedisit, funksionimin e shrbimeve publike dhe aksesin
n informacion. Autoritetet administrative jan ndrvepruesit kryesor mes
personave privat (fizik apo juridik) dhe shtetit dhe, si t till, ata prcaktojn
efektivisht t drejtat, detyrimet, detyrat dhe prgjegjsit. Pr shembull, procesi i
regjistrimit civil (lshimi i certifikatave t lindjes, vdekjes apo martess) prodhon
akte ligjore t cilat autorizojn aksesin n t drejta, t cilat lidhet me ushtrimin
e plot t t drejtave civile, politike, ekonomike apo sociale (t tilla si sigurimet
shndetsore, sigurimet shoqrore dhe t ardhurat nga tatimet, apo e drejta pr
t votuar). Pr kt, aktet administrative kan nj ndikim t dukshm n jetn e
prditshme dhe, si rrjedhoj, sht e rndsishme q personat privat t ken t
drejtn pr tu ankuar ndaj vendimeve administrative q ndikojn t drejtat, lirit
dhe interesat e tyre.
Ekzistenca e drejtsis administrative sht nj kriter thelbsor pr nj
shoqri t bazuar n shtetin e s drejts. Ajo nnkupton nj angazhim ndaj
nj parimi q qeveria dhe administrata e saj duhet t veproj brenda kufijve t
autoritetit ligjor.
Gjithashtu, ajo nnkupton t drejtn e personave privat pr t krkuar
nj zgjidhje ligjore sa her q t drejtat, lirit dhe interesat e tyre jan ndikuar
negativisht nga administrata publike, kur kjo ka ushtruar detyrat e saj n mnyr

11
10
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

t jashtligjshme dhe aspak n mnyrn e duhur.1 N kto raste, rrugzgjidhje t


arsyshme duhet t gjenden prmes nisjes s nj procesi administrativ n gjykat.
Nj gjykat duhet t ket kompetencn t ushtroj pushtetin gjyqsor pr t
prcaktuar ligjshmrin dhe prshtatshmrin e nj akti administrativ, ose t dyja
kto, si dhe t ndrmarr masa t duhura t cilat mund t ekzekutohen brenda
nj afati t arsyeshm.2 Duhet t ekzistoj nj ekuilibr mes interesave legjitime
t t gjitha palve, duke i shqyrtuar ankimet pa vonesa, pr nj administrat
publike efiente dhe efektive.
Shqyrtimi gjyqsor i akteve administrative nga nj gjykat kompetente dhe e
pavarur, e cila vepron n respektim t standardeve ndrkombtare dhe rajonale
pr nj proces t rregullt ligjor, sht thelbsor pr mbrojtjen e t drejtave t
njeriut dhe shtetin e s drejts.

1.2 E drejta pr nj proces t rregullt ligjor n drejtsin


administrative
E drejta pr nj proces t rregullt ligjor n drejtsin administrative buron drejt-
prdrejt nga konventat ndrkombtare dhe rajonale pr t drejtat e njeriut, prfshir:
Paktin Ndrkombtar pr t Drejtat Civile dhe Politike (PNDCP), Neni 14(1)
Konventa Evropiane pr Mbrojtjen e t Drejtave t Njeriut dhe Lirive
Themelore (KEDNJ), Neni 6(1)
Konventa Amerikane pr t Drejtat e Njeriut (KADNJ), Neni 8(1); dhe
Karta Afrikane pr t Drejtat e Njeriut dhe ato Njerzore (Karta
Afrikane), Neni 7(1).

T drejtat dhe detyrimet e referuara nga kto akte ndrkombtare prfshijn


ato q lidhen me proceset administrative prpara gjykatave.

1. Recommendation CM/Rec(2007)7 of the Committee of Ministers to member states on good


administration [Rekomandimi CM/Rec(2007)7 i Komitetit t Ministrave drejtuar shteteve antare pr
administrimin e mir], Kshilli i Evrops, 20 qershor 2007,
<https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=1155877&Site=CM>.
2. Shih Recommendation Rec(2004)20 of the Committee of Ministers to member states on judicial revie
of administrative acts [Rekomandimi (2004)20 i Komitetit t Ministrave drejtuar shteteve antare pr
rishikimin gjyqsor t akteve administrative], Kshilli i Evrops, 15 dhjetor 2004, <https://wcd.coe.int/
ViewDoc.jsp?id=802925&Site=COE>; Recommendation Rec(2003)16 of the Committee of Ministers
to member states on the execution of administrative and judicial decisions in the field of administrative
Law [Rekomandimi (2003)16 i Komitetit t Ministrave drejtuar shteteve antare pr ekzekutimin e
vendimeve gjyqsore administrative dhe gjyqsore], Kshilli i Evrops, 9 shtator 2003, <https://wcd.coe.
int/ViewDoc.jsp?id=65519&Site=CM>.

10
11
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

E drejta pr nj proces t rregullt ligjor n drejtsin administrative sht


njohur edhe nga shtetet pjesmarrse t OSBE-s. Thelbi i angazhimeve
t OSBE-s pr drejtsin administrative parashikohet n Dokumentin e
Kopenhagenit t vitit 1990, ku shtetet kan deklaruar se mjetet efektive pr
tu ankuar ndaj vendimeve administrative jan ndr elementet e drejtsis, t
cilat jan thelbsore pr t shpehur n mnyr t plot dinjitetin e brendshm
dhe t drejtat e barabarta e t patjetrsueshme t t gjitha qenieve njerzore.3
Dokumenti i Kopenhagenit lexon m tutje se vendimet administrative duhet t
jen t arsyetuara dhe justifikuara, si dhe duhet t tregojn mjetet e disponueshme
t ankimit.4 Dokumenti i Mosks i vitit 1991 shton se Shtetet pjesmarrse duhet
t prpiqen pr t parashikuar nj shqyrtim gjyqsor t ktyre rregulloreve dhe
vendimeve.5 N lidhje me kt, Vendimi i Kshillit t Ministrave t Helsinkit
Nr. 7/08 Pr forcimin e mtejshm t shtetit t s drejts n zonn ku vepron
OSBE-ja inkurajon shtetet pjesmarrmarrse q t forcojn shtetin e s
drejts n kto fusha: pavarsin e gjyqsorit, administrimin efektiv t drejtsis,
t drejtn pr nj proces t rregullt ligjor, aksesin n gjykat, llogaridhnien e
institucioneve dhe zyrtarve shtetror, respektin pr shtetin e s drejts n
administratn publike, t drejtn pr ndihm juridike, si dhe parashikimin dhe
aksesin pr mjete efektive ankimi.6
Gjithashtu, shtetet pjesmarrse t OSBE-s kan ndrmarr disa angazhime
n prputhje me nj varg rregullash dhe parimesh pr administrimin e drejtsis
n kuadr t standardeve ndrkombtare dhe rajonale pr nj proces t rregullt
ligjor. Me qllim q t sigurohet prputhshmria me kto standarde, shtetet
kan rn dakord q t pranojn si nj mas pr rritjen e besimit pranin e
vzhguesve [] n proceset e zhvilluara n gjykata.7

3. Dokumenti i Kopenhagenit, cituar, shnimi 1, paragrafet 5 dhe 5.10.


4. Po aty, paragrafet 5.10 dhe 5.11. Shih gjithashtu Dokumentin e Mosks, cituar, shnimi 2, paragrafet
18.2 dhe 18.3.
5. Po aty, paragrafi 18.4.
6. OSCE Ministerial Council, Decision No. 7/08, Further Strengthening the Rule of Law in the OSCE
Area [Vendimi i Kshillit t Ministrave t OSBE-s nr. 7/08 Pr forcimin e mtejshm t shtetit t
s drejts n zonn ku vepron OSBE-ja], Helsinki, 5 dhjetor 2008, paragrafi 4, <http://www.osce.org/
mc/35494>.
7. Dokumenti i Kopenhagenit, cituar, shnimi 1, paragrafi 12.

13
12
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Angazhimet e OSBE-s

Dokumenti i Mbledhjes s Kopenhagenit i Konferencs pr Dimensionin


Njerzor t KSCE-s, Kopenhagen 1990

(5) [Shtetet pjesmarrse] solemnisht deklarojn se mes elementeve t drejtsis,


t cilat jan thelbsore pr t shprehur n mnyr t plot dinjitetin e brendshm
dhe pr t drejta t barabarta dhe t patjetrsueshme pr t gjitha qeniet njerzore,
jan kto:
(5.10) dokush do t ket mjete efektive pr tu ankuar ndaj vendimeve
administrative, pr t garantuar respektimin e t drejtave themelore dhe pr t
siguruar integritet ligjor;
(5.11) Vendimet administrative ndaj nj personi duhet t jen plotsisht t
justifikuara dhe duhet, si rregull, t tregojn mjetet a disponueshme t ankimit;
(5.16) N prcaktimin e do akuze penale kundr tij, ose t t drejtave dhe
detyrimeve t tij n nj padi, kushdo ka t drejtn pr nj gjykim t drejt dhe
publik nga nj gjykat kompetente, e pavarur dhe paanshme, e krijuar me ligj;

Dokumenti Prmbylls i Takimit t Vjens, Vjen 1989

(13.9) [Shtetet pjesmarrse] do t sigurojn q mjete efektive si dhe informacion


i plot pr to duhet t bhen t disponueshme pr ata q pretendojn se u jan
shkelur t drejtat dhe lirit themelore; ndrmjet t tjerave, ata prdorin n mnyr
efektive kto mjete:
T drejtn e individit pr tju drejtuar me ankim organeve ekzekutive, legjislative,
gjyqsore dhe administrative;
T drejtn pr nj gjykim publik brenda nj afati t arsyeshm prpara nj gjykat
t pavarur dhe t paanshme, prfshir edhe t drejtn pr t paraqitur argument
ligjore dhe pr tu prfaqsuat me nj mbrojts ligjor t zgjedhur prej tij;
T drejtn pr tu informuar menjher dhe zyrtarisht mbi vendimet e marra pr
do ankim, prfshir edhe shkaqet ligjore mbi t cilat sht mbshtetur vendimi.
Ky informacion si rregull jepet me shkrim dhe, n do rast, n at mnyr q i
mundson individit t prdor efektivisht mjetet e tjera t disponueshme.

12
13
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Angazhimet e OSBE-s (vijon)

Dokumenti Prmbylls i Takimit t Mosks n Konferencn e Tret pr


Dimensionin Njerzor (1991)

(18.2) do kush do t ket mjete efektive pr tu ankuar ndaj vendimeve


administrative, si garanci e respektimit t t drejtave themelore dhe si siguri e
integritetit ligjor.
(18.3) Pr t njjtin qllim, do t ket mjete efektive pr tu ankuar ndaj
rregulloreve administrative pr individt interesat e t cilve preken prej tyre.
(18.4) Shtetet pjesmarrse do t prpiqen t parashikojn rishikimin gjyqsor
pr rregulloret dhe vendimet e tyre.

Vendimi i Kshillit Ministerial 7/08, Takimi i Gjashtmbdhjet i Kshillit


Ministerial, Helsinki (2008)

4. Inkurajon shtetet pjesmarrse, me ndihmn, aty ku sht e mundur, t


strukturave ekzekutive t OSBE-s q n prputhje me mandatin si dhe mundsit
e tyre, t vazhdojn dhe t prforcojn prpjekjet e tyre pr t ndar informacion
dhe praktika t mira, por dhe t forcojn shtetin e s drejts, ndrmjet t tjerave,
n drejtimet e mposhtme:
Pavarsin e gjyqsorit, administrimin efektiv t drejtsis, t drejtn pr nj
proces t rregullt ligjor, aksesin n gjykat, llogaridhnien e institucioneve dhe
zyrtarve shtetror, repsektimin e shtetit t s drejts n administratn publike,
t drejtn pr ndihm juridike, si dhe respektimin e t drejtave t personave q
vuajn dnimin;
Parashikimin e mjeteve efektive ligjore t ankimit, aty ku sht e mundur, edhe
aksesin n to;...

1.3 Objektiva kye n monitorimin e drejtsis administrative


N drejtsin penale, monitorimi i gjykimeve sht br nj prbrs
i zakonshm i ndihms teknike dhe ngritjes s kapaciteteve n kuadr t
programeve q promovojn shtetin e s drejts dhe t drejtat e njeriut. Ai ka
treguar se prbn nj instrument t rndsishm pr t mbshtetur reformn
gjyqsore dhe pr t ndihmuar shtetet q n mnyr efektive t adresojn aspektet
problematike dhe shqetsuese t sistemeve t tyre t drejtsis. Po kshtu,
monitorimi i proceseve gjyqsore n konfliktet administrative mund t shrbej
si nj mjet multidimensional pr t prmirsuar drejtsin administrative duke u

15
14
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

siguruar q legjislacioni vendas dhe proceset gjyqsore t jen n prputhje me


standardet ndrkombtare dhe rajonale pr nj proces t rregullt ligjor.8
Tre objektiva kye t monitorimit t proceseve gjyqsore administrative kan
nj rndsi t veant. Ata shpjegohen me hollsi m posht:
Prmirsimi i cilsis s dhnies s drejtsis;
Mbshtetja e gjykatave t reja; dhe
Rritja e ndrgjegjsimit dhe prftimi i njohurive t publikut dhe organeve
administrative

1.3.1 Prmirsimi i cilsis s dhnies s drejtsis


Nj funksion baz i sistemit t drejtsis sht t garantoj q individt t
gzojn mbrojtje pr t drejtat e tyre. Monitorimi mund t ndihmoj pr t vlersuar
n nivel proceset dhe praktikat administrative jan n prputhje me kuadrin
ligjor vendas, si dhe me standardet ndrkombtare dhe rajonale pr nj proces
t rregullt ligjor. Gjithashtu, ai mund t krijoj mundsi pr t identifikuar pikat e
forta dhe ato t dobta t sistemit, mund edhe t orientoj organet administrative
se si ta prdorin diskrecionin n prputhje me standardet e prgjithshme t t
drejts administrative, t loboj pr reforma prmes rekomandimeve t caktuara,
si dhe t mundsoj shkmbimin e praktikave t mira ndrmjet sistemeve vendase
apo ndrmjet gjykatave. N kt mnyr, monitorimi i ndihmon t gjitha grupet e
interesit t gjejn rrug pr t prmirsuar dhe pr t siguruar praktika gjyqsore
m efikase dhe efektive aty ku dshtojn me standardet e procesit t rregullt,
duke arritur q t rrisin cilsin e dhnies s drejtsis. Tek shtjet individuale,
monitorimi i proceseve shrben pr t nxitur administrimin e duhur t drejtsis
prmes pranis s nj vzhguesi t pavarur n gjykat.
Cilsia e drejtsis n shtjet administrative mund t jet veanrisht
e rndsishme kur palt n proces jan pjes e grupeve vulnerabl, t tilla si
minoritetet etnike dhe fetare, t cilat mund t varen m shum nga mbrojtja
q ofrojn gjykatat. Gjithashtu, kto grupe jan t prirura pr t qen m t
prekura nga sfidat dhe mangsit e legjislacionit n drejtsin administrative.9

8. N kt manual termi standarde do t prdoret si nj term prfshirs pr detyrimet, parimet, standardet


dhe praktikn gjyqsore t t drejts pr nj proces t rregullt ligjor n drejtsin administrative.
9. Shih Per Bergling, Lars Bejstam, Jenny Ederlov, Erik Wennerstrm, and Richard Zajac Sannerholm,
Rule of Law in Public Administration: Problems and Ways Ahead in Peace Building and Development
[Shteti i s drejts n administratn publike: Probleme dhe rrugzgjidhje pr arritjen dhe zhvillimin e
paqes], Folke Bernadotte Academy, 2008, faqe 16-18, <http://folkebernadotteacademy.se/Docu-ments/
Kunskapsomr%C3%A5den/RuleofLaw/Rule_of_Law_in_Public_Administration.pdf>.

14
15
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

1.3.2 Mbshtetja q u jepet gjykatave t reja


Ky manual u prgjigjet prirjes n rritje t shum vendeve pr ngritjen e
gjykatave t specializuara, apo seksioneve t tilla brenda gjykatave t zakonshme,
t cilat do t merren me shqyrtimin gjyqsor t akteve administrative. Kjo prirje,
pr shembull, sht veanrisht e theksuar n Evropn qendrore e lindore
dhe n Kaukazin Jugor, ku disa vende kan themeluar gjykata t specializuara
apo jan duke ndrmarr reforma gjithprfshirse n sektorin e drejtsis
administrative. Raportet e OSBE-s mbi krijimin e gjykatave t reja dhe mbi
futjen e rregullave t reja procedurale administrative shpjegojn se si kto nisma
hasin vshtirsi n interpretimin dhe zbatimin e legjislacionit t ri dhe kjo
gjendje nuk i favorizon personat privat q krkojn drejtsi.10

Monitorimi i proceseve administrative u ofron nj kontroll cilsie organeve


prkatse q kan nn ngarkim administrimin e ri gjyqsor, grupeve t interesuara
por edhe publikut t gjer, mbi prputhshmrin me legjislacionin vendas
dhe standardet ndrkombtare e rajonale. Raportet e hartuara nga misionet
monitoruese t zonave ku operon OSBE zakonisht bjn edhe identifikimin
e fushave ku ka nevoj pr mbshtetje n kontekstet vendase. Ato prfshijn
edhe rekomandime pr prmirsimin e sistemeve t drejtsis. Gjithashtu,
kto raporte vn n dukje pjest e legjislacionit q konfliktojn apo krijojn
mbivendosje, si dhe pengesat n zbatimin e legjislacionit (d.m.th, burimet,
shtjet organizative, etj.)

1.3.3 Rritja e ndrgjegjsimit dhe prftimi i njohurive


N shum vende ka nj ndryshim t theksuar mes numrit t lart t akteve
administrative t lshuara nga autoritetet publike dhe numrit t shtjeve
administrative t marra n shqyrtim nga gjykatat. Nj shkak pr kt mund t
jet q mjaft shtje zgjidhen n mnyr efikase dhe t suksesshme n fazn
e shqyrtimit t brendshm administrativ. Megjithat, kjo mund t jet edhe
sepse shtjet nuk arrijn n gjykat pr shkak t kufizimeve, n baz t t
cilave nis nj shqyrtim gjyqsor, pr shkak t diskriminimit apo t mungess
s aksesit t grupeve t veanta, ose pr shkak t kostos dhe kohzgjatjes s
10. Shih Opinion on the Draft Law of the Republic of Kazakhstan on Administrative Procedures [Opin-
ion mbi Projektligjin e Republiks s Kazakistanit pr Procedurat Administrative], ODIHR, 29 shta-
tor 2010, <http://www.leg-islationline.org/documents/id/16203>; Report on the Administrative Justice
System in Kosovo [Raporti i Sistemit Administrativ t Drejtsis n Kosov], Misioni i OSBE-s n
Kosov, prill 2007, <http://www.osce.org/kosovo/24637>.

17
16
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

proceseve administrative. Nj arsye tjetr mund t jet se individve u mungon


informacioni apo nuk kuptojn se si t ken akses n drejtsin administrative.
Ndoshta, personat privat mund t hezitojn t prballen me administratn
publike n nj proces gjyqsor pasi nuk besojn n drejtsin e sistemit, apo
sepse i tremben nj hakmarrjeje t mundshme t autoriteteve.
N prgjithsi, duket se publiku ka m pak dijeni dhe njohuri pr
standardet e procesit t rregullt ligjor n proceset administrative sesa pr
ato t proceseve penale apo civile.11Ky problem prshkallzohet nga fakti se
drejtsia administrative ia l prgjegjsin kryesore personit privat pr t nisur
procedimin administrative ndaj shtetit, kur ai prballet me nj sistem gjyqsor
q mund t jet i vshtir pr tu kuptuar dhe shpesh pa akses n ndihmn
juridike falas. N shum shtje administrative barrn e provs e ka personi
privat, pr shembull, ather kur personi pretendon nj t drejt t caktuar, dhe
kjo krkon nj nivel t caktuar njohurish dhe kapaciteti pr t prdorur mjetet
e duhura t ankimit.
Pr personat privat q kan t bjn me administratn publike dhe
drejtsin administrative, raportet e misioneve t monitorimit mund t nxisin
ndrgjegjsimin dhe prftimin e njohurive pr t drejtat individuale dhe
detyrimet e shtetit t cilat burojn nga e drejta vendase, ajo ndrkombtare
dhe angazhimet e OSBE-s. Ky informacion mund ta ndihmoj individin pr
t kundrshtuar nj akt administrativ, duke pasur kshtu nj akses efektiv n
drejtsin administrative.

1.4 Qllimi dhe kufizimet e ktij manuali


Manuali sht mbshtetur n standardet ndrkombtare, evropiane dhe
rajonale, si dhe angazhimet e OSBE-s dhe praktikn gjyqsore ndrkombtare
e rajonale. Edhe pse fokusi gjeografik sht zona ku operon OSBE-ja, referimi
tek standardet ndrkombtare lejon prdorimin universal t standardeve dhe
udhheqjes monitoruese t prfshira n t.
Manuali prqendrohet n seancat ky shqyrtohen mosmarrveshje
administrative prpara gjykatave. Ai shrben si nj burim pr politikbrs dhe
punonjs t praktiks. Manuali sht menduar pr organizata ndrkombtare
dhe rajonale, shoqata profesionale ndrkombtare dhe organizata jo-

11. Shih Towards Basic Justice Care for Everyone: Challenges and Promising Approaches, Trend Report,
Part 1 [Drejt nj Prkujdesje Themelore t Drejtsis pr Kdo: Sfida dhe Qasje Premtuese, Pjesa 1],
Instituti i Hags pr Ndrkombtarizimin e s Drejts, 2012, <http://ssrn.com/abstract=2229686>.

16
17
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

fitimprurse si dhe organizata t shoqris civile t cilat monitorojn procese


gjyqsore, punojn n fushn e qeverisjes s mir, shtetit t s drejts, reforms
gjyqsore dhe ligjore, administrats publike dhe t drejtave t njeriut. Grupi
kryesor i synuar si prdorues t manualit, pr sa i prket kategoris profesionale,
sht ai i vzhguesve t proceseve gjyqsore, prfshir ktu drejtues misionesh
vzhguese, vzhgues gjykatash, si dhe stafi ligjor dhe ai raportues.
Botimi mbshtetet n praktikat dhe metodologjit e konsoliduara pr
monitorimin e gjykimeve civile dhe penale n zonn ku vepron OSBE-ja.
Ai plotson instrumente ekzistuese duke plotsuar zbraztit n ato shtje
ku monitorimi i proceseve administrative krkon rregullime t posame apo
nj qasje tjetr nga ato t praktikave pr monitorimin e proceseve penale. Ky
manual duhet lexuar bashkarisht me botimin e ODIHR-it Monitorimi i gjykimeve:
Nj manual reference pr punonjsit e praktiks.

1.4.1 Prmbajtja e manualit


Manuali jep orientim juridik dhe praktik pr monitorimin e seancave dhe sht
i ndar n dy pjes. Pjesa e par (Kapitujt 1 dhe 2) jep disa konsiderata praktike
mbi mnyrn e ngritjes s nj misioni monitorimi pr drejtsin administrative.
Kjo pjes mbshtetet n praktika dhe prvoja t mira e t konsoliduara t
programeve dhe veprimtarive t mparshme t monitorimit t shtjeve penale,
duke u prqendruar n ato konsiderata praktike q kan lidhje me procedimet
administrative.12 Pjesa e dyt (Kapitujt nga 3 n 6) paraqet standardet thelbsore
pr nj proces t rregullt ligjor, t cilat zbatohen pr procedimet administrative
n kuadr t monitorimit t seancave dhe gjejn mbshteetje n normat,
standardet dhe praktikn gjyqsore prkatse ndrkombtare dhe rajonale.
Shtojcat ofrojn instrumente praktike pr t matur se si zbatohen standardet e
trajtuara n kt manual n nj sistem t caktuar ligjor.

1.4.2 Fokusi mbi proceset gjyqsore


Si u prmend edhe m lart, ky botim prqendrohet n procedimet gjyqsore
prpara gjykatave administrative (si dhe n organet e tjera quasi gjyqsore t cilat
ushtrojn rishikim gjyqsor) lidhur me mosmarrveshjet administrative mes
personave privat dhe autoriteteve administrative. Ai nuk prmban nj tablo t t
12. Pr nj paraqitje t plot t aspekteve metodologjike pr ngritjen dhe ndrmarrjen e veprimtarive
monitoruese t gjykimeve shih Monitorimi i gjykimeve: Nj manual reference pr punonjsit e
praktiks,botim i rishikuar n 2012, (Varshav: Zyra e OSBE-s pr Institucione Demokratike dhe pr t
Drejtat e Njeriut -ODIHR, 2012), <http://www.osce.org/odihr/94216>.

19
18
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

gjitha t drejtave q mbulohen nga e drejta administrative dhe q jan kompetenc


e drejtsis administrative.13 Manuali trajton vetm aspekte t procesit t rregullt
ligjor n kuadr t proceseve gjyqsore administrative, aspekte, t cilat shihen nn
kndvshtrimin e standardeve ndrkombtare dhe evropiane.
Kshtu, manuali nuk prfshin procedurat e ndjekura nga autoritetet
administrative q rregullojn shtjet e s drejts administrative. Ai nuk
trajton procedurat e brendshme t shqyrtimit t ndrmarra nga aurotitetet
administrative mbi ligjshmrin e akteve administrative t nxjerra nga autoritetet
vartse administrative.
Gjithashtu, edhe format e ndryshme t zgjidhjes alternative t mosmarrveshjeve
(t tilla si arbitrazhi, ndrmjetsimi, zgjidhja e mosmarrveshjeve apo prpjekjet
pr pajtim) nuk jan pjes e ktij teksti. Megjithat, duhet vn n dukje se
Kshilli i Evrops n Rekomandimin pr alternativat e gjykimit t shtjeve mes
autoriteteve administrative dhe palve private thekson se prdorimi i alternativave
nuk prjashton mundsin e procedimeve prpara gjykats.14

1.4.3 Shkeljet administrative t natyrs penale


Shkeljet administrative q kan nj karakter penal nuk jan pjes e ktij
manuali. Klasifikimi n legjislacionin vendas i nj vepre apo shkeljeje si
administrative apo penale nuk luan rol dhe ka vetm nj vler relative.15
Kshtu, nj vepr apo shkelje mund t konsiderohet si penale edhe nse i prket
kategoris s shkeljeve administrative sipas legjislacionit vendas.
N kontekstin e KEDNJ-s, kur prcaktohet nse nj veprr e caktuar sht
penale, secili nga kriteret Engel mund t merren parasysh vemas apo n
mnyr kumulative:16
(1) Klasifikimi i nj vepre sipas legjislacionit vendas;
(2) Natyra e veprs; dhe
(3) Lloji dhe masa e dnimit q personi rrezikon t vuaj.17
13. Kjo do t ishte detyra e nj komentari pr t drejtn administrative.
14. Recommendation Rec (2001) 9 of the Committee of Ministers to member states on alternatives to
litigation between administrative authorities and private parties [Rekomandimi (2001) 9 i Komitetit
t Ministrave t shteteve antare mbi alternativat e zgjidhjes s mosmarrveshjeve mes autoriteteve
administrative dhe palve private], Kshilli i Evrops, 5 shtator 2001, seksioni II, paragrafi iii, <https://
wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=220409&Back>.
15. Ziliberberg kundr Moldavis, GJEDNJ, 1 shkurt 2005, paragrafi 30.
16. Po aty, paragrafi 31.
17. Engel e t tjer kundr Hollands, GJEDNj, 8 qershor1976, paragrafi 82. Pr praktik m aktuale
gjyqsore shih, Benham kundr Britanis s Madhe, GJEDNj, 10 qershor 1996, paragrafi 56; Garyfallou
AEBE kundr Greqis, GJEDNj, shtator 1997, paragrafet 32-33; Lauko kundr Sllovakis, GJEDNj,

18
19
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Kategorizimi i veprs sipas kritereve t msiprme do t prcaktoj nse


proceset do t jen penale apo administrative. Ato q jan t nj natyre penale
mund t monitorohen, por ato do tu nnshtroheshin standardeve t drejtsis
penale pr nj proces t rregullt, standarde t cilat jan m t gjera se ato q
zbatohen pr shtje administrative. Pr kt, i referohemi botimit t ODIHR-it
Monitorimi i gjykimeve: Nj manual referues pr punonjsi e praktiks18 dhe botimit t
ODIHR-it Prmbledhs ligjor pr Standardet ndrkombtare pr Proces t Rregullt Ligjor.19
sht e rndsishme q t prcaktohet nse nj shkelje administrative sht
me natyr penale. Pr shembull, n shum vende n tranzicion n zonn ku
vepron OSBE, e drejta penale i sht nnshtruar proceseve t depenalizimit.
Kjo nnkupton q legjislacioni q parashikon disa vepra kalon nga forma
penale n administrative. Ky kalim n t drejtn materiale zakonisht shoqrohet
edhe me nj kalim n t drejtn procedurale. Kshtu, kur nj vepr penale
bhet administrative si rezultat i nj depenalizimi, veprat prcaktohen prmes
proceseve administrative. Ky proces shpesh shmang efektin dhe zbatimin e
plot t standardeve ndrkombtare t zbatueshme pr proceset penale.

1.5 Kufizime praktike n monitorimin e drejtsis administrative

1.5.1 Proceset n apel


Ndrkoh q q e drejta pr tu ankuar ndaj nj vendimi penal sht
universale, n shtjet administrative kjo nuk sht gjithmon nj e drejt
natyrore. Megjithat, kur nj sistem ligjor parashikon t drejtn e ankimit
ndaj nj vendimi administrativ prpara nj gjykate administrative, n kt rast
zbatohen edhe t drejtat pr nj proces t rregullt ligjor.20
Megjithat, jo t gjitha standardet pr proces t rregullt n nj gjykim n
shkalln e par do t jen t zbatueshme n procesin n apel. Pr shembull, nse
krkuesi kishte mundsin pr t paraqitur shtjen e vet gojarisht n nj seanc
publike n shkall t par, kriteri i seancs publike nuk do t zbatohet patjetr
2 shtator 1998, paragrafi 56. Pr nj trajtim t mtejshm t kriterit shih Key Case-Law Issues,
Compatibility Ratione Materiae, Article 6 [shtje t praktiks gjyqsore, prputhshmria me ratione
materiae, Neni 6] (Koncepti akuz penale, Kshilli i Evrops, 31 dhjetor 2006.
18. Manuali pr Monitorimin e Gjykimeve, ODIHR Trial-Monitoring Manual, cituar, shnimi 15.
19. Legal Digest of International Fair Trial Rights [Prmbledhje legjislacioni pr t drejtat ndrkombtare
pr nj proces t rregullt ligjor], (Varshav: Zyra e OSBE-s pr Institucione Demokratike dhe pr t
Drejtat e Njeriut - ODIHR, 2012), <http://www.osce.org/odihr/94214>.
20. Termi apel n kontekstin e drejtsis administrative nuk kufizohet vetm m rishikimin apo
shqyrtimin gjyqsor. Ndrkoh, ky manual prqndrohet n monitorimin e seancave gjyqsore dhe termi
apel prdoret ktu pr ankimet prpara gjykatave administrative.

21
20
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

n procesin n apel, i cili mund t zhvillohet n mnyr ekskluzive n baz t


parashtrimeve me shkrim.21
Rekomandimi mbi shqyrtimin gjyqsor t akteve administrative i Kshillit
t Evrops sugjeron se vendimet e gjykatave q rishikojn nj akt administrativ
duhet q, t paktn n shtje t rndsishme (pr shembull, ato q kan t
bjn me ndshkime t rnda administrative), u nnshtrohen ankimit n nj
gjykat m t lart, por kjo nuk sht e mundur vetm nse shtja i referohet
nj gjykate m t lart n prputhje me legjislacionin vendas.22

1.5.2 Angazhimi i aktorve vendas


Nj mision i suksesshm monitorimi varet s teprmi nga bashkpunimi dhe
angazhimi i grupeve vendase t interesit. Bashkpunimi krkon q grupet vendase
t interesit t japin informacion mbi kalendarin e seancave, t mundsojn hyrje
t lir n seanca dhe t japin dokumente zyrtare, t tilla si dosje dhe vendime
gjyqsore. Megjithat, meqnse drejtsia administrative sht nj aspekt i cili
sht anashkaluar nga nismat reformuese pr shtetin e s drejts dhe t drejtat e
njeriut,23 aktor vendas si gjyqtar apo autoritete administrative mund t mos ken
shum dijeni apo t mos shikojn arsye tek monitorimi i proceseve gjyqsore.
Pr shembull, shum vende n zonn ku vepron OSBE-ja vetm s fundmi
kan filluar procesin e ngritjes s nj sistemi m t specializuar t drejtsis
administrative. Misionet e vzhgimit n kto vende duhet t kujdesen q
autoritetet e prfshira n reforma ta perceptojn monitorimin e gjykimeve si nj
instrument q plotson, ndihmon dhe ngren kapacitetet.

1.6 Koncepte kye


Shum nga konceptet e paraqitura n kt manual jan t vshtira pr tu
konceptuar n nj mnyr gjithprfshirse dhe t drejtprdrejt. Ekzistojn
ndryshime mes juridiksioneve vendase mbi mnyrn se si koncepte si drejtsia
administrative apo aktet administrative parashikohen dhe zbatohen. Me
qllim prdorimin sa m t leht t ktij manuali, n vijim paraqiten prkufizimet
e mposhtme t s drejts dhe drejtsis administrative:24
21. R.M. kundr Finlands, Komunikimi i Komitetit pr t Drejtat e Njeriut i OKB-s 301/1988, UN Doc
CCPR/C/35/D/301/1988 (1989), paragrafi 6.4.
22. Recommendation Rec(2004)20 [Rekomandimi (2004)20)], Kshilli i Evrops, cituar, shnimi 5, pa-
ragrafi B.4.i.
23. Pr m shum informacion pr kt shih: Rule of Law in Public Administration [Shteti i s drejts n
administratn publike], cituar, shnimi 12.
24. Pr prkufizimet e prgjithshme pr terminologjin e monitorimit t gjykimeve shih ODIHRTrial-
Monitoring Manual, ciuar, shnimi 15.

20
21
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Administrata publike
Administrata publike prdoret pr t prshkruar institucionet, agjensit
dhe veprimtarit e pushtetit ekzekutiv t qeveris, pr shembull, autoritetet
vendore apo tatimore. Ktu prfshihen edhe ente private q ushtrojn autoritet
publik, pr shembull, prmes kompetencave t deleguara apo t kontraktuara.
Ky koncept prfshin gjithashtu legjislacionin dhe akte t tjera normative q
rregullojn funksionimin e institucioneve dhe enteve t prmendura m sipr.

Drejtsia administrative
Drejtsia administrative i referohet sistemit t gjykatave q ushtrojn
juridiksionin n shtje q prfshijn administratn publike.

Proceset administrative
Proceset administrative i referohen procesit t pranimit, shqyrtimit dhe
marrjes s vendimit n nj shtje t s drejts administrative nga gjykata dhe
tribunale administrative.

Gjykatat dhe tribunalet administrative


Gjykatat administrative i referohen organeve shtetrore t themeluara dhe
autorizuara nga ligji pr t shqyrtuar mosmarrveshje t s drejts administrative
mes autoriteteve administrative dhe personave privat. Kto organe mund
t ushtrojn shqyrtimin gjyqsor pr t prcaktuar ligjshmrin e nj akti
administrative, prshtatshmrin e aktit apo t dyja.

Procedura administrative
Procedura administrative sht nj varg veprimesh t prcaktuara n
legjislacioni, q autoritetet administrative duhet t ndjekin pr t nxjerr akte
administrative.

Autoriteti administrativ
Autoriteti administrativ i referohet institucioneve q jan pjes e enteve
qendrore (p.sh. Ministria), rajonale apo shtetrore t nj shteti federal (p.sh.
n Gjermani landi) ose qeveri vendore (p.sh. kshilli i qytetit), si dhe do enti
apo individi q vishet me pushtetin e t drejts publike dhe q sht autorizuar
nga ligji pr t nxjerr akte administrative. Autoriteti administrativ prbhet nga
aktor q veprojn brenda administrats publike.

23
22
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Aktet administrative
Aktet administrative i referohen akteve ligjore dhe fizike q nxirren gjat
ushtrimit t autoritetit public t cilat mund t prekin t drejtat, lirit dhe interest
e personave fizik dhe juridik. Ktu prfshihen edhe refuzimet pr t vepruar,
nj mosveprim (n rastet kur autoritetet administrative jan nn detyrimin pr
t vepruar), dhe aktet rregullatore. Aktet administrative mund ti drejtohen nj
individi, por edhe nj grupi njerzish.

Mision monitorimi
Misioni i monitorimit i referohet nj misioni, programi, projekti apo do
strukture tjetr t ngritur pr t kryer monitorimin e gjykimeve n fushn e
drejtsis administrative.

Staf monitorues
Stafi monitories i referohet t gjith antarve t stafit t misionit monitorues:
drejtuesi, koordinatori, analisti ligjor, vzhguesit e gjykatave etj. Manuali do ti
referohet kategorive t psoame t stafit ather kur kjo sht e nevojshme.

Shqyrtimi gjyqsor
Shqyrtimi gjyqsor i referohet shqyrtimit dhe marrjes s vendimit nga nj gjykat, e
cila sht e ndryshme nga gjykata kushtetuese, mbi ligjshmrin dhe prshtatshmrin
e nj akti administrative, si dhe parashikimit t mjeteve efektive t ankimit.

Diskrecioni administrativ
Diskrecioni administrativ i referohet zotrimit legjitim t kompetencave
diskrecionale t autoriteteve administrative, t cilat u njihen brenda kufijve t qart
ligjor, si dhe u nnshtrohen nj sr parimeve kushtetuese dhe administrative.

Pushtet diskrecional
Pushteti diskrecional sht pushteti q i jep nj autoriteti administrativ nj
shkall t caktuar lirie pr t marr vendime, duke i mundsuar q t zgjedh
mes disa vendimeve t pranueshme ligjore at q sht m i prshtatshmi.25

25. Recommendation No.R(80)2 of the Committee of Ministers Concerning the Exercise of Discretionary
Powers by Administrative Authorities [Rekomandimi nr.(80)2 i Komitetit t Ministrave lidhur me
Ushtrimin e Pushteteve Diskrecionale nga Autoritetet Administrative], Kshilli i Evrops, 11 mars 1980,
shtojca, seksioni I, <https://wcd.coe.int.ViewDoc.jsp?id=678043&Site=COE >

22
23
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Kapitulli 2

Prgatitjet pr Monitorim Puna Paraprake

Nj numr i madh instrumentesh metodologjike dhe praktike pr


monitorimin e gjykimeve mund t gjenden n manuale t hartuara nga
organizata ndrkombtare, rajonale dhe joqeveritare. Megjithat, kto materiale
prqendrohen kryesisht tek monitorimi i shtjeve penale.26 Ky botim sht
hartuar si instrument i specializuar pr t mbshtetur veprimtari monitoruese
n fushn e drejtsis administrative. Ai frymzohet nga instrumente ekzistuese
monitoruese dhe prfshin shum nga karakteristikat e tyre.
Me qllim q t shmangen mbivendosja dhe duplikimi i prpjekjeve, manuali
u referohet praktikave t mira n monitorimin e gjykimeve, t cilat lidhen me nj
gam t gjer shtjesh, t cilat shpjegohen me hollsi n Monitorimi i gjykimeve:
26. Shih ODIHR Trial-Monitoring Manual, [Manuali i ODIHR-it pr Monitorimin e Gjykimeve] cituar,
shnimi 15; Trial Observation Manual for Criminal Proceedings: Practitioners Guide No 5 [Manuali i
Monitorimit t Gjykimeve pr shtjet penale: Nj udhzues pr punonjsit e praktiks nr.5] (Gjenev:
Komisioni Ndrkombtar i Juristve, 22 korrik 2009), <http://www.icj.org/criminal-trials-and-human-
rights-a-manual-on-trial-observation/>; Rule of Law Tools for Post-Conflict States: Monitoring Legal
Systems [Instrumentet pr Shtetin e s Drejts n Shtete Pas Konflikteve: Monitorimi i Sistemeve Ligjore],
(Nju Jork dhe Gjenev: Zyra e Komisionerit t Lart pr t Drejtat e Njeriut, 2006), <http://www.
ohchr.org/Documents/Publications/RuleofLawMonitoringen.pdf>; Training Manual on Human Rights
Monitoring [Manuali i Trajnimit pr Moniorimin e t Drejtave t Njeriut], (Nju Jork and Gjenev: Zyra
e Komisionerit t Lart pr t Drejtat e Njeriut, 2001), <http://www.ohchr.org/Docu-ments/Publications/
training7Introen.pdf>; What is a Fair Trial?A Basic Guide to Legal Standards and Practice [far sht
procesi i rregullt ligjor? Nj udhzues baz i standardeve ligjore dhe praktike], (Nju Jork: Komiteti
i Juristve pr t Drejtat e Njeriut, mars 2000), <http://www.hu-manrightsfirst.org/wp-content/uploads/
pdf/fair_trial.pdf>; In Practice: A Manual for Non-Lawyers Working in the Criminal Justice System
[N praktik: Nj manual pr jo-juristt q punojn n sistemin e drejtsis penale], Shrbimi Kshillues
Paraligjor; Trial Monitoring Manual [Manuali pr Monitorimin e Gjykimeve], Misioni i OKB-s i
Ndihms n Afganistan.

25
24
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Nj manual reference pr punonjsit e praktiks. Gjithashtu, informacioni mbi


shtjet dhe burimet organizative, shtjet operacionale, sistemet e raportimit
dhe manaxhimit t informacionit nga ai manual mund t zbatohen me analogji
pr monitorimin e proceseve administrative.

2.1 Parimet baz


Tri parime baz jan n themel t programeve t monitorimit t gjykimeve
t ndrmarra nga misionet dhe institucionet e OSBE-s: mosndrhyrja,
objektiviteti dhe marrveshja.
Parimi i mosndrhyrjes bn t mundur q pavarsia gjyqsore t mos cenohet
n praktik dhe n perceptim n mnyr t paprshtatshme. Mosndrhyrja
mund t zbatohet n mnyr absolute, kur stafi shmang t gjitha kontaktet e
drejtprdrejta me antart e gjyqsorit, ose mbi nivele t ndryshme rreptsie (pr
shembull, duke prcaktuar qart se stafi monitorues mund t komunikoj me
stafin gjyqsor prsa i prket shtjeve administrative apo ligjore t prgjithshme,
por nuk duhet t marr pjes n diskutime q lidhen me themelin e shtjes q
monitorohet). Pr prcaktimin e zbatimit t parimit t mosndrhyrjes, drejtuesit
e misioneve t monitorimit t drejtsis administrative duhet t marrin parasysh
prparsin e proceseve mbi baz dokumentesh n drejtsin administrative.
Gjithashtu, duhet t marrin parasysh se n mas kjo krkon nj komunikim
t kufizuar ndrmjet vzhguesve t gjykatave dhe stafit gjyqsor (shih seksionin
2.3.4 m posht pr proceset mbi baz dokumentesh).
Parimi i objektivitetit siguron nj qasje t ekuilibruar pr zgjedhjen e shtjeve
t programit t monitorimit, vzhgimin e proceseve, analizs dhe raportimit t
gjitha kto t cilat krkojn zbatim t paanshm t standardeve t prcaktuara dhe
pranuara qart t procesit t rregullt. Kjo pakson rrezikun e ndonj shfaqjeje
njanshmrie t paqllimshme, si dhe nxit pranimin n nj mas m t madhe t
gjetjeve, prfundimeve dhe rekomandimeve t programit t monitorimit.
Parimi i marrveshjes nnkupton se autoritetet vendase kan rn dakord
me programin e monitorimit t gjykimeve dhe kan arritur n nj mirkuptim t
prbashkt me organizatn monitoruese, prsa i prket qllimit dhe prfitimeve
t monitorimit. Kjo marrveshje mund t parandaloj dhe t ul tensionet, t
siguroj akses m t mir n gjykata dhe n dokumentacionin e shkruar, si dhe
t rris efektivitetin e monitorimit t gjykimeve.

24
25
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

M shum informacion pr secilin nga kto parime mund t gjendet n


Monitorimi i gjykimeve: Nj manual reference pr punonjsit e praktiks.27

2.2 Trajtime gjithprfshirse


Dy trajtime t rndsishme q duhet patur parasysh n kuadr t misionit
t monitorimit t gjykimeve jan elementi gjinor dhe nevojat e veanta t
fmijve. Gjithashtu, monitoruesit dhe analistt duhet t ken parasysh shkalln
e diskrecionit q mund t gzojn autoritetet administrative kur marrin vendime
dhe nxjerrin akte administrative.

2.2.1 Barazia gjinore


Elementi gjinor sht njohur si nj tipar ky pr prmirsimin e cilsis
dhe efektivitetit t projektit. sht thelbsore pr programin monitorues q
t kuptoj se si burrat, grat, djemt dhe vajzat preken n mnyra t ndryshme
nga drejtsia administrative dhe se si pikpamja gjinore mund t kontribuoj
pr shrbime publike m t prgjegjshme e t drejta. Mund t hasen ndryshime
mes burrave dhe grave prsa i prket vulnerabilitetit n procese administrative,
prfaqsimit t tyre n gjykat, apo efekte t vendimeve administrative. Kshtu,
pjes e procesit t monitorimit duhet t jet edhe nj vlersim i detajuar i
barazis gjinore lidhur me mundsin pr tiu drejtuar drejtsis administrative.
Monitorimi i drejtsis administrative mund t jet nj mjet veanrisht
dobiprurs pr t vlersuar efektivitetin e sistemit gjyqsor n shtjet q prekin
elementin gjinor (p.sh. vendimet pr lshimin e urdhrave t mbrojtjes pr shtjet
e dhuns n familje, vendimet pr ndarjen e pasuris apo detyrimet ushqimore,
si dhe shtjet pr zgjidhjen e martess ku prcaktohet kujdestaria e fmijs).
Konceptet gjinore mund t prdoren si nj mjet pr t ndar informacion me
personelin e gjykatave me qllim q disa rregulla t mirvendosura pr barazis
gjinore t shfaqen m mir dhe t gjejn mbshtetje t plot n praktikn vendase.

2.2.2 Drejtsi e udhhequr nga interesi i fmijs


Fmijt ndrveprojn me procedurat administrative n mnyra t ndryshme si
prpara, gjat, ashtu edhe pas seancave gjyqsore. Nj sistem i drejtsis administrative
duhet t siguroj q t drejta dhe nevoja t caktuara t fmijve t kuptohen dhe t
respektohen, si dhe q t gjitha autoritetet q kan lidhje me t drejtat e fmijve

27. Shih Manualin pr Monitorimin e Gjykimeve t ODIHR n ODIHR Trial-Monitoring Manual, cituar,
shnimi 15, Kapitulli 1.2.

27
26
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

gjat procedurave gjyqsore duhet t jen t informuara si duhet.28


Interesi m i lart i fmijs duhet t jet shqetsimi kryesor i autoriteteve
administrative n t gjitha proceset ku prfshihet vendimmarrja mbi shtjet
q jan thelbsore pr mirqnien e fmijs, t tilla si ato q trajtojn birsimin,
kujdestarin apo takimet. Doktrina e interesit m t lart t fmijs krkon q
t merren parasysh (ndrmjet faktorve t tjer) edhe dshirat e fmijs, duke i
konsideruar kto si duhet n baz t moshs dhe pjekuris s fmijs.
Kshtu, e drejta e nj fmije pr tu dgjuar duhet t respektohet. Fmijve
duhet tu jepet mundsia pr tu dgjuar n do proces gjyqsor dhe administrativ
q prek interesat e tyre, vet apo prmes nj prfaqsuesi, n prputhje me
rregullat procedurale t s drejts vendase.29 M tej, n raste t s drejts
administrative ku fmijt jan shum vulnerabl (pr shembull, procedurat dhe
ankimet ndaj shrbimeve sociale) vendimet administrative prkatse duhet ti
nnshtrohen shqyrtimit gjyqsor.

2.2.3 Diskrecioni administrativ


Pjesa m e madhe e akteve administrative nnkuptojn ushtrimin e pushtetit
diskrecional t autoriteteve administrative. Zotrimi i pushtetit diskrecional nga
autoritetet administrative sht nj tipar legjitim i s drejts administrative, prsa
koh q legjislatura nuk mund t parashikoj t gjitha rastet e mundshme, me t
cilat autoritetet publike prballen n funksionimin e prditshm t administrats.
Kshtu q, ajo nuk mund t parashikoj zgjidhje t qarta pr seciln nga kto
raste. N t njjtn koh, ekzistenca e pushtetit diskrecional mund t rrezikohet
kur prdoret n shkelje t jashtligjshme dhe abuzive t t drejtave t njeriut.
Prandaj, pushteti diskrecional i autoriteteve administrative duhet t ket kufij
t qart dhe tu nnshtrohet nj sr standardeve t s drejts kushtetuese dhe
administrative, t tilla si objektiviteti dhe njtrajtsia n zbatim.30 Gjithashtu,
autoritetet duhet t prdorin diskrecionin administrativ n nj mnyr
transparente, duke ndjekur nj procedur t paracaktuar administrative.

28. The Guidelines of the Committee of Ministers of the Council of Europe on child-friendly justice
[Udhzimet e Komitetit t Ministrave t Kshillit t Evrops mbi drejtsin e udhhequr nga interesi i
fmijs] u miratuan n 17 nntor 2010 dhe u hartuan pr t garantuar nj akses efektiv t fmijve n
drejtsi dhe nj trajtim t duhur t drejtsis. Udhzimet mbshteten n dhe mbulojn pes standarde
themelore t drejtsis s orientuar nga interesi i fmijs: pjesmarrja, interesi m i lart i fmijs,
dinjiteti, mbrojtja nga diskriminimi dhe shteti i s drejts. Gjenden n <https://wcd.coe.int/ViewDoc.
jsp?id=1705197&Site=CM>.
29. Konventa e Kombeve t Bashkuara pr t Drejtat e Fmijs, Neni 12.
30. Rekomandimi nr.R(80)2, cituar, shnimi 28.

26
27
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Shqyrtimi gjyqsor i akteve administrative mund t veproj si nj garanci ndaj


abuzimit dhe duhet, si minimum, t prcaktoj nse kto kufij dhe standarde
jan cenuar n kundrshtim me legjislacionin vendas.31 Gjykatat duhet t
ken pushtetin pr t vlersuar kufijt ligjor t autoritetit vendimmarrs n
kndvshtrim t standardeve t s drejts administrative. Shqyrtimi gjyqsor
duhet gjithashtu t jet i prshtatshm, d.m.th, nuk duhet t shoh ushtrimin
e pushtetit diskrecional, por t ket n gjendje t ofroj mjete efektive ankimi
kur t drejtat e njeriut shkelen si pasoj e ushtrimit t pushtetit diskrecional.
N praktik, shum juridiksione administrative nuk parashikojn rishikim
t plot gjyqsor t veprimeve diskrecionale t autoriteteve administrative, n
respektim t parimit t ndarjes s pushteteve. Lidhur me kt argumentohet se
nse legjislatori ka vendosur se sht n diskrecionin e autoritetit administrativ
q t vendos lirisht, gjyqsori nuk mundet q m pas ta detyroj autoritetin
administrativ q t vendos ndryshe.
Nse gjykata q kryen rishikim gjyqsor vlerson se ushtrimi i
pushtetit diskrecional t autoritetit administrativ ka cenuar kufijt
ligjor t ktij pushteti, vendimi i gjykats duhet t ekzekutohet dhe
administrata publike duhet prshtas vendimin administrativ konkret.
N disa sisteme ligjore, gjykata mund t ket pushtet q t zvendsoj
nj akt administrativ fillestar nprmjet nj vendimi t saj, edhe kur akti
i par sht nxjerr bazuar n ushtrimin e pushtetit diskrecional.

Diskrecioni administrativ

N rastin Meltex Sh.p.k. dhe Mesrop Movsesyan kundr Armenis32, Komisioni


Kombtar i Armenis pr Televizionin dhe Radion (KKATR) gzonte
pushtet diskrecionar n baz t Ligjit pr Transmetimet pr t dhn dhe
refuzuar licensat e transmetimit. Ky diskrecion kufizohej prej katr kritereve:
mbizotrimi i programeve t prodhuara nga vet institucioni, mbizotrimi i
programeve t prodhuara n Armeni, aftsia financiare dhe teknike e krkuesit
dhe nga niveli professional i stafit.
Shoqria e krkuesit paraqiti shtat krkesa pr licens transmetimi, q t
gjitha t refuzuara pa shpjegim nga KKATR-ja, ndrkoh q licensat iu dhan

31. Shih The Siracusa Principles on the Limitation and Derogation Provisions in the International
Covenant on Civil and Political Rights [Parimet e Sirakuzs mbi Dispozitat Kufizuese dhe Deroguese
n Paktin Ndrkombtar pr t Drejtat Civile dhe Politike, Kshilli Ekonomik dhe Social i OKB-s, UN
Doc E/CN.4/1985/4, 28 shtator 1984, paragrafi 18, <http://www.refworld.org/docid/4672bc122.html>.
32. Meltex LTD dhe Mesrop Movsesyan kundr Armenis, GJEDNJ, 17 qershor 2008.

29
28
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

shoqrive t tjera. Krkuesi pretendoi se atij i ishte shkelur e drejta pr lirin


e shprehjes e parashikuar nga neni 10 i KEDNJ-s, sepse KKATR-ja nuk
kishte dhn asnj arsye n vendimin e saj gjat ushtrimit t pushtetit t saj
diskrecionar.
GJEDNJ-ja vendosi se n shtje q ndikojn t drejtat themelore do t
ishte n kundrshtim me shtetin e s drejts ... pr nj diskrecion ligjor q i sht
njohur ekzekutivit t shfaqet ky diskrecion n formn e nj pushteti t pafre.
Rrjedhimisht, ligji duhet t parashikoj mjaftueshm qart edhe shtrirjen e do
diskrecioni t till q u sht dhn autoriteteve kompetente, si dhe mnyrn
se si ushtrohet ky diskrecion, duke patur parasy synimin legjitim t mass
prkatse, me qllim q ti jap individit mbrojtjen e duhur ndaj ndrhyrjeve
arbitrare.33 Kshtu, vendimet e KKATR-s rezultuan n shkelje t nenit 10.34

2.3 Vlersimi fillestar


Prpara nisjes s do veprimtarie pr monitorimin e gjykimeve n fushn
e drejtsis administrative, duhet br nj vlersim i gjendjes, i kuadrit
konkret ligjor, si dhe i politikave dhe strategjive ekzistuese apo t pritshme t
zhvillimit pr sektorin e drejtsis administrative. Ky vlersim duhet t drejtoj
n prfundime t caktuara n lidhje me prshtatshmrin e ndrmarrjes s
misioneve t monitorimit dhe objektivat kryesore t tij. Ky vlersim mund t
krkoj analizn e t dhnave statistikore (q prfshijn kndvshtrimin gjinor)
dhe ku sht mundur edhe informacione apo raporte ekzistuese pr sistemin e
drejtsis administrative.
Raporte vlersuese t hartuara m par nga aktor vendas dhe ndrkombtar
q punojn n fushn e administrats publike dhe pushtetit vendor jan shum
t dobishme pr t identifikuar shtje q pasqyrojn shqetsime me ankimet
q i drejtohen gjykatave administrative nga personat privat. Gjithashtu, ato
mund t tregojn sfidat kryesore n administratn publike. Studimet vlersuese
t reformave n administratn publike dhe projekte t ngjashme si kto mund t
shrbejn si burim i vlefshm informacioni pr t prcaktuar m tej objektivat,
shtrirjen dhe fokusin e misioneve t monitorimit t gjykimeve n nj kuadr t
caktuar kombtar.
Metoda t tjera, si intervista me aktort prkats vendas, mund t ndihmoj

33. Po aty, paragrafi 81.


34. Po aty, paragrafet 83-85.

28
29
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

q t mblidhen kndvshtrime, prvoja dhe mendim pr gjendjen konkrete,


si dhe t merren ide pr ndryshime t mundshme n fushn e drejtsis
administrative. Si gjyqsori (n pozitn e atij q gjykon), ashtu edhe ekzekutivi
(n pozitn e pals n nj proces administrativ) duhet t bjn pjes tek kta
aktor vendas, duke qen se jan kto autoritete q e zbatojn ligjin do dit
dhe, si t tilla, do t ndikoheshin drejtprdrejt nga gjetjet e misionit monitorues
dhe rekomandimet e paraqitura n raportet prkatse. Intervistat mund t zen
nj pesh m t madhe n ato rast kur nuk ka mjaftueshm vullnet politik pr t
bashkpunuar me misionin pr monitorimin e gjykimeve.
Misionet monitoruese t proceseve gjyqsore mund t plotsojn dhe t
mbshtesin reformat e nisura t sistemit t drejtsis administrative, ose ato mund
t shrbejn pr t vn n dukje problemet e sistemit q krkoj ende zgjidhje,
por edhe mund t nxisin reforma t tjera. N do rast, sht e rndsishme q
t bhet nj vlersim i ekzistencs dhe nivelit t vullnetit politik pr procesin e
reforms si dhe mundsit q gjetjet e misionit monitorues t zbatohen.

2.3.1 Aksesi dhe privatsia


Duke qen se monitorimi i shtjeve administrative sht relativisht i ri si
proces, gjykatat administrative mund t mos jen msuar me t njjtin nivel
kontrolli nga ana e publikut si n rastin ndaj gjykatave penale. Vendosja
e marrdhnieve pozitive t puns me antart e seksioneve t drejtsis
administrative dhe me organet e tyre drejtuese mund t ndihmoj q t ul
tensionet dhe n vijim t siguroj akses n dokumente, seanca dhe informacione
t tjera. Kjo sht veanrisht e rndsishme n vende ku strukturat e gjykatave
administrative jan relativisht t reja, apo aty ku procedurat e brendshme
gjyqsore dhe linjat e komunikimit nuk jan konsoliduar ende.
Aksesi n t dhnat publike dhe n seanca gjyqsore duhet t konsiderohet
nn kndvshtrimin e misionit t monitorimit. Aftsia pr t marr dokumente
do t prcaktohet nga legjislacioni dhe praktika vendase. Legjislacioni kombtar
duhet t shqyrtohet n kuadr t t drejtave dhe kufizimeve pr akesesin n
dokumente, n procedurat administrative dhe ato gjyqsore.
N shum vende t zons ku vepron OSBE, dokumentacioni i shtjes sht
i arritshm vetm pr palt n gjykim dhe jo pr publikun. Stafit monitorues
do ti nevojiten prpjekje t posame pr t patur akses n dosje dhe seanca
gjyqsore, nprmjet nnshkrimit t marrveshjeve t bashkpunimit me

31
30
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

autoritetet prkatse shtetrore dhe administrative ose nprmjet kontakteve t


drejtprdrejta me palt dhe prfaqsuesit e tyre.35
N disa raste t veanta ndrmjet procedurave administrative, ligji mund t
parashikoj q disa seanca t zhvillohen me dyer t mbyllura (in camera), p.sh. kur
trajtohen interesat e fmijs apo t t ardhurave shoqrore. Nj kujdes i
veant duhet ti kushtohet t drejts pr mbrojtjen e jets private n kto
shtje. N t njjtn mnyr, detyrimi pr t mbajtur konfidencialitetin
pr informacione apo fakte t caktuara personale duhet respektuar gjat
t gjith veprimtaris monitoruese. T kshillueshme mund t jen edhe
veprimtarit informuese pr publikun, t cilat synojn t informojn
komunitetin pr misionin monitorues t drejtsis administrative dhe
pr objektivat e tij me qllim q t largohet do shqetsim pr ruajtjen e
privatsis.36

2.3.2 Kuadri ligjor


Identifikimi dhe analizimi i kuadrit ligjor vendas dhe ndrkombtar sht i
nj rndsie t madhe prpara nisjes s misioneve monitoruese. Kjo mund t
krkoj prpjekje thelbsore nga ana e stafit monitorues gjat fazs fillestare.
Nj prmbledhje e legjislacionit t zbatueshm dhe e praktiks gjyqsore
q rregullon ushtrimin e drejtsis administrative, prfshir legjislacionin pr
procedurn administrative dhe at pr mosmarrveshjet administrative37,
do t prbj nj burim t domosdoshm pr stafin monitorues. Nse kto
material nuk gjenden n internet apo nuk merren dot nga gjykatat, mund t
krkohen n institucione t tjera t tilla si universitetet, organizatat e shoqris
civile dhe akademit e trajnimit gjyqsor. Revistat q trajtojn shtje ligjore
t prqendruara n sistemin ligjor administrativ mund t ofrojn gjithashtu
pikpamje dhe studime t praktiks prkatse gjyqsore.
Njohurit e prgjithshme mbi procedurn civile n vend jan po ashtu t
rndsishme, duke qen se gjat trajtimit t shtjeve administrative mund

35. Shih ODIHR Trial-Monitoring Manual [Manualin e ODIHR-it pr Monitorimin e Gjykimeve], cituar,
shnimi 15, kapitulli 4.
36. Pr m shum informacion pr aktivitetet informuese pr publikun n prgjithsi shih Manualin pr
Monitorimin e Gjykimeve t ODIHR, cituar, shnimi 15, kapitujt 12.1 dhe 12.4.1.
37. Meq emrtimet e rregullave q trajtojn ushtrimin e drejtsis administrative ndryshojn nga shteti
n shtet, ato t prmendura n kt nntitull shrbejn vetm pr orientim. N sisteme t ndryshme evro-
piane, ligji pr procedurat administrative rregullon rishikimin administrativ dhe ankimin vijues, ndrsa
ligji pr mosmarrveshjet administrative dhe ligji pr gjykatat administrative rregullojn strukturn dhe
zhvillimin e proceseve administrative.

30
31
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

t bhen referime tek ajo procedur, si nj burim dytsor. Pr disa shtje


administrative mund t ekzistojn edhe ligje t tjera procedurale, pr shembull,
pr sigurimet shoqrore, licensat tregtare apo pr shtjet e mjedisit. Mund
t ket edhe raste ku rishikimi gjyqsor i akteve administrative i nnshtrohet
ligjrisht kufizimeve, zakonisht n lidhje me politikat e jashtme, sigurin
kombtare dhe vendimet e caktuara t qeveris.38
N prfundim, nga kndvshtrimi i s drejts ndrkombtare, kuadri ligjor
vendas dhe praktika prkatse gjyqsore duhen marr n shqyrtim dhe duhen
vlersuar prkundrejt detyrimeve ligjore dhe standardeve ndrkombtare q
zbatohen n vend. Pr orientim, Kapitujt 3 dhe 6 t ktij manuali prmbajn
nj paraqitje t standardeve m t zakonshme ndrkombtare dhe evropiane q
gjejn zbatim n drejtsin administrative.

2.3.3 Kuadri institucional


Manuali pranon se ekzistojn forma t ndryshme t kuadrit institucional
(prsa i prket strukturs, prbrjes dhe autoritetit) n gjykata, n varsi t tradits
politike dhe ligjore n vend. Pavarsisht formatit t kuadrit t krijuar nga shteti,
ai duhet t jet n prputhje me standardet ndrkombtare dhe rajonale pr nj
proces t rregullt ligjor. Njohja e mir e sistemit t drejtsis administrative do
t mundsoj q stafi monitorues t kuptoj m mir se si standardet pr nj
proces t rregullt ligjor gjejn zbatim te proceset administrative.
Nga mnyra se si trajtohen shtjet administrative sht e mundur t
dallohen edhe traditat e ndryshme t drejtsis administrative, edhe pse disa
vende mund edhe t prdorin nj przierje t ktyre sistemeve institucionale.
Kryesisht n vende me tradit t common law aktet administrative ankimohen
n gjykata t specializuara administrative dhe n gjykata t zakonshme (p.sh.
n Britanin e Madhe dhe Shtetet e Bashkuara). N t kundrt, n disa vende
proceset administrative trajtohen nga dhoma apo seksione t specializuara
brenda gjykatave t zakonshme (p.sh. n Holland dhe Spanj). Shum vende
kan krijuar struktura gjyqsore administrative paralele, t cilat merren me t
drejtn e prgjithshme administrative (p.sh. Gjermani, Franc, Greqi dhe Suedi).
N vendet me struktura gjyqsore administrative paralele t ndara nga gjykatat
e zakonshme, mund t ket ende gjykata t specializuara pr shtje t caktuara,
38. Shih S. Galera, ed., Judicial Review: A Comparative Analysis inside the European
Legal System [Shqyrtimi gjyqsor: Nj analiz krahasuese brenda sistemit ligjor evropian],
Kshilli i Evrops, 2010, faqe 198-201.

33
32
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

t tilla si ato t mjedisit, sigurimeve shoqrore apo strehimit.


Nj ast praktik n piknisje pr misionin e monitorimit t gjykimeve sht
edhe identifikimi i gjykatave t ndryshme dhe i marrdhnieve juridiksionale t
tyre. Me qllim q t kuptohet se cilat gjykata ushtrojn drejtsi administrative,
stafi monitorues duhet t shikoj juridiksionet e ndryshme t gjykatave. N
varsi t metods s prdorur pr identifikimin e shtjeve, stafi monitorues
mund t detyrohet t mbuloj gjykata t ndryshme, t cilat krkojn prfshirjen e
ligjeve dhe procedurave t ndryshme administrative (ato q lidhen me mjedisin,
shrbimin civil, sigurimet shoqrore apo t tjera).
Ekzistojn sisteme ku jo gjykatat, por organe quasi gjyqsore, si komisionet
dhe kshillat e pavarura, mund t ushtrojn drejtsi administrative pr disa
shtje administrative, pr shembull, pr mirqnien sociale apo at t mjedisit.
Procedurat e ktyre organeve duhet t prputhen me standardet ndrkombtare
pr nj proces t rregullt ligjor, ather kur kto organe mund t konsiderohen
si gjykata n kndvshtrim t s drejts pr nj proces t rregullt ligjor dhe
n kuadr t s drejts ndrkombtare (shih Kapitullin 3)39. Stafi monitorues
duhet gjithashtu t marr parasysh nse kto organe quasi gjyqsore jan t
vetmet organe q ushtrojn drejtsi administrative pr nj shtje t caktuar.
N prgjithsi, ndaj vendimeve t ktyre organeve quasi gjyqsore mund t
parashikohet nj rishikim i kufizuar gjyqsor.
Nj rast i vetm mund t prmbaj si shtje t natyrs civile ashtu
edhe administrative, duke e br m t ndrlikuar procesin e prcaktimit t
kompetencs s gjykats. Disa sisteme parashikojn mekanizma pr t zgjidhur
konfliktin e kompetencs, p.sh. seksione t posame pran gjykatave m t larta
apo komisione ad hoc, t cilat zgjidhin konfliktin e krijuar dhe sigurojn nj
mundsi efektive ankimi. Nse stafi monitorues vihet n dijeni t ktyre
rasteve, ather duhet t vlersoj nse legjislacioni vendas garanton
akses n drejtsi dhe rrugzgjidhje efektive.

2.3.4 Proceset me shkrim


N shum juridiksione, gjykimet administrative kryhen vetm me shkrim,
pr shkak se gjykimet me goj nuk parashikohen n ligj ose nuk kryhen n
praktik. Kjo mund t jet problem n lidhje me zbatimin e standardeve t
39. General Comment No. 32, Article 14: Right to equality before courts and tribunals and to a fair trial
[Komenti i Prgjithshm nr. 32, Neni 14: E drejta pr barazi prpara gjykatave dhe e drejta pr nj proces
t rregullt ligjor], Komiteti i OKB-s pr t Drejtat e Njeriut, U.N. Doc. CCPR/C/GC/32, 9 deri 27 korrik
2007, <http://www1.umn.edu/humanrts/gencomm/hrcom32.html>.

32
33
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

gjykimit t drejt, veanrisht prsa i prket barazis s armve dhe s drejts


pr nj seanc dgjimore40.

Stafi monitorues i gjykimeve duhe t jet kurdoher i prgatitur t prdor


metoda t shumta t mbledhjes s t dhnave, t prshtatura me rastet specifike
dhe natyrn e gjykimeve. Kjo sht veanrisht e rndsishme n rastet kur
vzhgimi i seancave nuk sht i mundur pr shkak se bazohet kryesisht n
materiale shkresore. Metodat alternative t mbledhjes s informacionit mund
t jen mbledhja e vendimeve, ankesave dhe dokumentacionit t shtjeve t
tjera, shqyrtimi i korrespondencs midis gjykats dhe palve, si dhe intervistat
e palve n proces.

Intervistat mund t bazohen n pyetsor t standardizuar, t cilt reflektojn


objektivat, qllimin dhe metodologjin e monitorimit. Intervistuesit duhet t
ken marr trajnimin baz pr aftsit e intervistimit dhe trajnim t prgjithshm
mbi aftsit e monitorimit t seancave, si dhe sjelljen etike. Bazuar n parimin
e prgjithshm t mosndrhyrjes s monitoruesve n procesin gjyqsor dhe
n ruajtjen e pavarsis s gjyqsorit, intervistuesit duhet t prqendrohen n
gjykimet e shtjeve administrative dhe respektimin e standardeve t gjykimit t
drejt dhe t mos ndrhyjn n shqyrtimin e shtjes.41

2.4 Przgjedhja dhe prparsia e shtjeve


Przgjedhja dhe prparsia e shtjeve q do t monitorohen varet nga
mandati i organizats prgjegjse dhe objektivat e veprimtaris monitoruese.

Njra metod sht przgjedhja e shtjeve n mnyr rastsore, n mnyr


q t reflektoj nj ngarkes t shumllojshme shtjesh, t cilat prfaqsojn
sistemin e drejtsis administrative n trsi. Nj przgjedhje e rstsishme
siguron t dhna gjithprfshirse dhe informacion n lidhje me pikat e forta
dhe t dobta t sistemit n trsi.

Nj metod tjetr sht przgjedhja selektive e shtjeve t kundrshtuara


dhe t diskutueshme q kan ndikim t veant n t drejtat, interesat dhe
lirit e shtetasve. Kriteret e przgjedhjes mund t bazohen n interesin pr
40. Shih kapitullin 5.
41. Pr m tepr, shiko Manuali i Monitorimit t Gjykimeve t ODIHR, cituar, shnimi 15, kapitulli 1.2.

35
34
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

t monitoruar pasojat gjyqsore t ngjarjeve t caktuara, t cilat kan rndsi


t veant n fushn e t drejtave t njeriut (p.sh. liria pr tu mbledhur ose
organizuar), apo kan rndsi pr interesin e prgjithshm publik (p.sh.
shpronsime t mdha pr vepra publike). Kriteret e przgjedhjes mund t ken
dhe fokus tematik n aspekte t ndryshme t ligjit administrativ (p.sh. e drejta
e prons), ose shqyrtimi i barazis gjinore n zbatimin e ligjit (p.sh. dhuna me
baz gjinore ose legjislacioni i familjes), ose vlersimi i aksesit n drejtsi nga
ana e grupeve m t dobta (p.sh. t drejtat e minoriteteve).

Nismat e reforms s administrats publike dhe programe t ngjashme


n vend, t kryera nga autoritetet vendase apo organizatat ndrkombtare,
mund t jen burime t dobishme informacioni pr przgjedhjen e rasteve,
sepse prgjithsisht trajtojn shtje shqetsuese q jan br shkak pr padi
administrative dhe mund t gjykohen nga gjykatat administrative. Vlersimi
dhe analizimi i tyre mund t udhheq krkimet pr pengesat procedurale n
legjislacionin dhe praktikn administrative.

2.5 shtje t stafit


Stafi monitorues duhet t ket njohuri shum t mira t s drejts administrative
dhe t standardeve gjyqsore, si dhe t standardeve ndrkombtare dhe rajonale
t gjykimit t drejt. N rastin m t mir, stafi ligjor pr monitorimin duhet t
prbhet nga ekspert t s drejts materiale dhe procedurale administrative.
N prgjithsi, organizatat ndrkombtare q kryejn monitorimin e seancave
gjyqsore mund t marrin parasysh krijimin e ekipeve me prbrje me staf
kombtar dhe ndrkombtar, duke bashkuar kshtu njohurit, prvojn dhe
traditn ligjore.
N prcaktimin e raportit t proceseve q do t monitorohen pr
seciln gjykat, duhet t merren parasysh shkalla e ndrlikimit, ana teknike
dhe kohzgjatja e gjykimeve administrative. Ndodh q gjykimi i shtjeve
administrative t ndrlikuara t zgjas pr nj periudh t gjat kohore, kshtu
q, sht e nevojshme q t planifikohet monitorimi n mnyr q shtja t
ndiqet deri n marrjen e vendimit prfundimtar.

34
35
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Kapitulli 3

Standardet e Gjykimit t Drejt


n Drejtsin Administrative

3.1 Hyrje

N kt kapitull do t trajtohet nj prmbledhje e standardeve themelore t


gjykimit t drejt, t zbatueshme n t gjitha fazat e gjykimit administrativ. N
kapitujt n vazhdim, jepet nj prmbledhje e standardeve t gjykimit t drejt,
t ndara n tre fazat gjyqsore t gjykimit administrativ:

(1) Fillimi i shtjes (Kapitulli 4);


(2) Gjykimi i shtjes (Kapitulli 5); dhe
(3) Vendimi pr shtjen (Kapitulli 6).

Kjo ndarje mund t mos prkoj me rrethanat e vendit dhe duhet prshtatur
sipas rastit. Ndarja jep mundsi q t monitorohet i tr sistemi i drejtsis
administrative ose faza t caktuara t gjykimit.
N secilin prej tre kapitujve jepet nj shpjegim trsor i standardeve t
gjykimit t drejt, s bashku me udhzimet e monitorimit pr secilin standard.
Gjithashtu, Shtojca A: Nj paket ndihmse pr monitorimin e drejtsis
administrative, prmban: nj list kontrolli pr monitorimin e drejtsis
administrative, e cila prcakton shtjet kryesore q duhet t shqyrtoj procesi
i monitorimit n prputhje me standardet e listuara n kt manual; nj model
pyetsori pr analiz ligjore, i cili mund t prdoret si udhzues pr hartimin e

37
36
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

nj pyetsori vendas pr monitorimin e gjykimeve administrative, i prshtatur


me sistemin ligjor ku realizohet programi i monitorimit; nj model pyetsori pr
vzhgimet e seancave gjyqsore, i cili, gjithashtu, do t prshtatet me mjedisin
vendas, q udhzon pr aspekte t veanta t procedurs n sall gjyqi dhe pr
sjelljen e gjyqtarve, e cila duhet monitoruar me kujdes pr shkak t ndikimit t
mundshm q kan kto aspekte n shkalln e prputhshmris me standardet
ndrkombtare dhe rajonale.

Standardet e prshkruara n kt manual jan standarde minimale t gjykimit


t drejt t zbatueshme n gjykimet administrative, t cilat jan przgjedhur
me qllim monitorimin e seancave gjyqsore. N faza t ndryshme t gjykimit
administrativ, standardet kryesore q duhen vzhguar jan:

1. Fillimi i shtjes:
Koh e mjaftushme pr t filluar procesin administrativ;
Mundsi efektve pr tiu drejtuar gjykats apo tribunalit;
Ekzistenca dhe sfera e zbatimit t ndihms dhe kshillimit ligjor.

2. Gjykimi i shtjes:
E drejta pr tu dgjuar n seanc;
Barazia e armve dhe procesi gjyqsor kundrshtues; dhe
Ekzistenca e masave parandaluese ose t ndrmjetme.

3. Vendimi pr shtjen:
E drejta pr gjykim brenda nj kohe t arsyeshme;
Vendimi publik dhe i arsyetuar; dhe
Ekzekutimi efektiv i vendimit.

Duhet theksuar se kto standarde t gjykimit t drejt nuk jan nj list


shteruese dhe se zbatimi i tyre ndryshon sipas rajoneve dhe vendeve. Kshtu,
n kt manual jan prdorur traktatet, rekomandimet dhe dokumentet
e tjera ndrkombtare, n mnyr q monitoruesit vendas t pajisen me
nj prmbledhje standardesh kundrejt t cilave do t vlersohen gjykimet
administrative n nj juridiksion t caktuar. Manuali nuk bn dallim se cilat
prej tyre jan detyruese apo t zbatueshme n nj juridiksion t caktuar pr

36
37
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

shkak t angazhimeve ndrkombtare t shtetit. U takon monitoruesve q kur


t prcaktojn procedurat e monitorimit, t przgjedhin angazhimet e veanta
t shtetit n lidhje me sistemin administrativ.

Standardet e gjykimit t drejt t zbatueshme n gjykimet administrative n


kt manual, burojn nga e drejta ndrkombtare, standardet e prcaktuara nga
organizatat rajonale dhe ndrkombtare dhe jurisprudenca e gjykatave rajonale,
ndrkombtare, gjykatat dhe organizmat e t drejtave t njeriut. Ktu prfshihen:

Pakti Ndrkombtar pr t Drejtat Civile dhe Politike (PNDCP) dhe


jurisprudenca e Komitetit t t Drejtave t Njeriut (KDNJ);
Konventa Evropiane e t Drejtave t Njeriut (KEDNJ) dhe
jurisprudenca e Gjykats Evropiane t t Drejtave t Njeriut (GJEDNJ);
Karta Afrikane dhe jurisprudenca e Komisionit Afrikan pr t Drejtat
e Njeriut dhe t Popujve (Komisioni Afrikan) dhe Gjykata Afrikane pr t
Drejtat e Njeriut dhe t Popujve (Gjykata Afrikane); dhe
Konventa Amerikane pr t Drejtat e Njeriut (KADNJ) dhe
jurispridenca e Komisionit Ndr-Amerikan pr t Drejtat e Njeriut (KNADNJ),
dhe Gjykata Ndr-Amerikane pr t Drejtat e Njeriut.

E drejta pr gjykim t drejt sipas s drejts ndrkombtare dhe rajonale:

PNDCP, Neni 14 (1)

T gjith jan t barabart prpara gjykatave dhe organeve t drejtsis. do person


ka t drejt q shtja e tij t trajtohet me paansi dhe publikisht nga nj gjykat
kompetente, e pavarur dhe e paanshme, e ngritur sipas ligjit, q do t vendos
qoft pr prcaktimin e do akuze t karakterit penal q drejtohet kundr tij, qoft
pr konfliktet lidhur me t drejtat dhe detyrimet e tij n fushn civile. Shtypi dhe
publiku mund t largohen gjat gjith procesit ose gjat nj pjese t tij, qoft kur e
krkon interesi i sjelljes s moralshme, i rendit publik ose i siguris kombtare n
nj shoqri demokratike, ose kur e krkon interesi i jets private t palve, qoft
edhe kur gjykata e quan krejtsisht t domosdoshme n qoft se, pr disa rrethana
t veanta t shtjes, publiciteti mund t dmtonte interesat e drejtsis; megjithat
do gjykim i dhn n shtjen penale ose civile do t jet publik, me prjashtim t
rasteve kur interesi i t miturve krkon ndryshe, ose n qoft se procesi ka t bj me
mosmarrveshje martesore ose me kujdestarin e fmijve.

39
38
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

KEDNJ, Neni 6 (1)

do person ka t drejt q shtja e tij t dgjohet paansisht, publikisht dhe brenda


nj afati t arsyeshm nga nj gjykat e pavarur dhe e paanshme, e krijuar me ligj, e
cila do t vendos si pr mosmarrveshjet n lidhje me t drejtat dhe detyrimet e tij
t natyrs civile, ashtu edhe pr bazueshmrin e do akuze penale n ngarkim t tij.
Vendimi duhet t jepet publikisht, por prania n salln e gjykats mund ti ndalohet
shtypit dhe publikut gjat tr procesit ose gjat nj pjese t tij, n interes t moralit,
t rendit publik ose siguris kombtare n nj shoqri demokratike, kur kjo krkohet
nga interesat e t miturve ose mbrojtja e jets private t palve n proces ose n
shkalln q mohet si tepr e nevojshme nga gjykata, kur n rrethana t veanta
publiciteti do t dmtonte interesat e drejtsis.

Karta e Afriks, Neni 7 (1)

do person ka t drejt t dgjohet nga gjykata. Ktu prfshihet:

a) E drejta pr tiu drejtuar organeve kombtare kompetente kundr veprimeve q


shkelin t drejtat e tij themelore, t cilat njihen dhe garantohen nga konventat,
ligjet, rregulloret dhe zakonet n fuqi;
b) E drejta pr tu konsideruar i pafajshm derisa faji t provohet nga nj gjykat
kompetente;
c) E drejta pr tu mbrojtur, duke prfshir t drejtn pr t zgjedhur mbrojtsin;
d) E drejta pr tu gjykuar brenda nj afati t arsyeshm dhe nga nj trup gjykues
i paanshm.

KADNJ, Neni 8 (1)

do person ka t drejt t gjykohet, bazuar n garancit e duhura dhe brenda nj


periudhe kohe t arsyeshme nga nj gjykat kompetente, e pavarur dhe paanshme,
e krijuar m hert me ligj pr thelbin e do akuze t nj lloji penal t ngritur kundr
tij apo n lidhje me prcaktimin e t drejtave dhe detyrimeve t tij civile, t puns,
tatimore, apo t ndonj lloji tjetr.

3.2 E drejta pr nj gjykim t drejt

E drejta pr nj gjykim t drejt n gjykimet administrative buron nga


standardet ndrkombtare dhe rajonale t gjykimit t drejt, si nj e drejt
themelore e njeriut dhe si nj tipar ky i shtetit t s drejts n administratn
publike.

Si e drejt themelore, Neni 14(1) i PNDCP parashikon se t gjith jan t

38
39
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

barabart prpara gjykatave dhe organeve t drejtsis dhe se do person ka


t drejt q shtja e tij t trajtohet me paansi dhe publikisht nga nj gjykat
kompetente, e pavarur dhe e paanshme, e ngritur sipas ligjit, q do t vendos
qoft pr prcaktimin e do akuze t karakterit penal q drejtohet kundr tij, qoft
pr mosmarrveshjet lidhur me t drejtat dhe detyrimet e tij n fushn civile.
Sipas Komitetit t t Drejtave t Njeriut t Kombeve t Bashkuara, prkufizimi i
prcaktimit do akuz t llojit penal q drejtohet kundr tij, qoft pr konfliktet
lidhur me t drejtat dhe detyrimet e tij n fushn civile bazohet n natyrn e s
drejts n fjal dhe jo n statusin e njrs prej palve apo rrethanave t prcaktuara
nga sistemi i brendshm ligjor pr prcaktimin e nj t drejte t caktuar.42 Kjo
do t thot se fusha e s drejts administrative parimisht mbulohet dhe nga
objekti i Nenit 14(1). Shembuj t s drejts administrative n kt rast prfshijn
ndrprerjen e marrdhnies s puns pr npunsit civil pr arsye t tjera prve
atyre disiplinore,43 prcaktimin e prfitimeve nga sigurimet shoqrore44 dhe
procedurat pr prdorimin e toks publike.45 Shembujt e tjer mund t vlersohen
rast pas rasti, duke marr parasysh natyrn e s drejts n fjal.
Neni 6(1) i KEDNJ-s zbatohet n gjykimet administrative, me kusht q
zgjidhja t jet vendimtare pr t drejtat private dhe detyrimet e personit.46
Kshtu sht vepruar n shtje administrative n lidhje me shitjen e toks47,
mohimit t s drejts pr tu regjistruar n sistemin arsimor shtetror48, dhe
lshimi dhe heqja e s drejts pr t shitur pije alkoolike.49 Disa mosmarrveshje
mund t mos trajtohen sipas Nenit 6(1) kur shteti ushtron t drejtat e tij
themelore t autoritetit publik (pr shembull n fushn e taksave50), ku shteti ka
shfaqur qartazi se prjashtohen gjykimet sipas ktij Neni (si pr shembull dbimi
i t huajit, i cili trajtohet shprehimisht nga Protokolli 751), dhe kur hasemi me t

42. Koment i Prgjithshm nr.32, cituar, shnimi 42, seksioni III; Perterer kundr Austris, Komu-
nikat e Komitetit t t Drejtave t Njeriut 1015/2001, Dokument i Kombeve t Bashkuara CCPR/
C/81/D/1015/2001, 20 korrik 2004, paragrafi 9.2.
43. Casanovas kundr Francs, Komunikat e KDNJ 441/1990, UN Doc CCPR/C/51/D/441/1990, 26
korrik 1994.
44. Garcia Pons kundr Spanjs, Komunikat e KDNJ 454/1991, UN Doc CCPR/C/55/D/454/1991,1995.
45. rel dhe Nkkljrvi kundr Finlands, Komunikat e KDNJ 779/1997, UN Doc CCPR/
C/73/D/779/1997, 24 tetor 2001.
46. Ringeisen kundr Austris, GJEDNJ, 16 korrik 1971, paragrafi 94, Ferrazzini kundr Italis, GjEDNj,
12 korrik 2001, paragrafi 27.
47. Ringeisen kundr Austris, GJEDNJ, paragrafi 94.
48. Emine Arac kundr Austris, GjEDNJ, 23 shtator 2008, paragraft 16-25.
49. Tre Traktorer Aktiebolag kundr Suedis, GJEDNJ, 7 korrik 1989, paragraft 35-44.
50. Ferrazzini kundr Italis, GJEDNJ, 12 korrik 2001, paragrafi 29.
51. Maaouia kundr Francs, GJEDNJ, 5 tetor 2000, paragraft 38-40.

41
40
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

drejta politike dhe jo civile.52 Megjithat, dhe kur nj shtje administrative nuk
prbn shkelje t t drejtave civile dhe detyrimeve sipas Nenit 6 (1) t KEDNJ-
s,53, ky Nen mund t zbatohet n shtjet penale.54

N lidhje me mosmarrveshjet pr marrdhniet e puns n shrbimin


civil, m saktsisht ato n lidhje me rekrutimin, karriern dhe prfundimin e
shrbimit GJEDNJ fillimisht kishte vendosur rregullin e prgjithshm se ato
nuk ishin n zbatim t Nenit 6.55 Megjithat, n shtjen Pellegrin kundr Francs56,
Gjykata nisi t largohej nga ky rregull duke miratuar kritere t zbatueshme
rast pas rasti, t cilat lidheshin me natyrn e detyrave dhe prgjegjsive t
punmarrsit. E paknaqur me rezultatet e pazakonta n shtjet q pasuan at
Pellegrin, Gjykata i qartsoi kriteret e vlersimit n shtjen Eskelinen dhe t
Tjer kundr Finlands. Q nj mosmarrveshje n lidhje me marrdhniet
e puns n shrbimin civil t mos gjykohej sipas Nenit 6 t KEDNJ-
s, (1) shteti duhet t ket parashikuar shprehimisht n ligjin vendas
heqjen e mundsis pr tu drejtuar gjykats, dhe (2) prjashtimi duhet
justifikuar me arsyetime objektive n interes t shtetit, q do t thot se
(i) ekziston nj lidhje e veant besimi dhe besnikrie midis npunsit
civil dhe shtetit, dhe (ii) objekti i mosmarrveshjes lidhet me ushtrimin e
funksioneve t shtetit ose ka vn n pikpyetje lidhjen e veant.57 Shteti
ka barrn e provs pr t vrtetuar se nuk gjendemi para shkeljes s Nenit 6.

KNADNJ dhe Gjykata Ndr-Amerikane pr t Drejtat e Njeriut kan


prcaktuar se parimet e gjykimit t drejt duhet t zbatohen n t gjitha gjykimet
pr prcaktimin e detyrimeve dhe t drejtave dhe se garancit pr nj gjykim t
drejt zbatohen dhe n gjykimet administrative.58 Po ashtu, Komisioni Afrikan
ka vendosur se e drejta pr gjykim t drejt dhe seanca t hapura sht nj parim

52. Pierre-Bloch kundr Francs, GJEDNJ, 21 tetor 1997, paragraft 50-52.


53. Shih Fusha e veprimit t Nenit 6 (1) t Konvents sipas Jurisprudencs t Gjykats Evropiane t t
Drejtave t Njeriut, Zyra e Komitetit Evropian pr Bashkpunimin Juridik, 8 shtator 2011
54. Shih Prmbledhje Ligjore e ODIHR-it, cituar, shnimi 22, kapitulli 1.
55. Pr disa prjashtime nga rregulli i prgjithshm, shiko Francesco Lombardo kundr Italis, GJEDNJ,
26 nntor 1992; Massa kundr Italis, GJEDNJ, 23 qershor 1993; Benkessiouer kundr. Francs, GJED-
NJ, 24 gusht 1998.
56. Pellegrin kundr Francs, GJEDNJ, 8 dhjetor 1999.
57. Vilho Eskelinen dhe t tjer kundr Finlands, GJEDNJ, 19 prill 2007, paragrafi 62.
58. Baena-Ricardo dhe t tjer kundr Panamas, Gjykata Ndr-Amerikane e t Drejtave t Njeriut, 2
shkurt 2001, paragrafi 124.

40
41
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

i prgjithshm q zbatohet n t gjitha proceset gjyqsore, duke prfshir ato


administrative.59

3.3 Gjykatat dhe tribunalet


shtjet administrative mund t gjykohen n gjykata administrative t posame ose
n gjykata me juridiksion t prgjithshm t cilat kan kompetenc t gjykojn shtje
administrative. Pavarsisht sesi sht ndrtuar sistemi gjyqsor, duhen plotsuar disa
kushte t gjykimit t drejt t cilat jan standarde universale dhe rajonale. Pr shembull,
GjEDNj ka vendosur se, pr zbatimin e Nenit 6(1) t KEDNJ, nuk sht e nevojshme
q shtja t shqyrtohet nga nj gjykat e cila bn pjes n sistemin gjyqsor. Q t
ket prputhshmri me Nenin 6(1) , sht e rndsishme q kto garanci t jen
parashikuar n legjislacionin material dhe procedurial.60

Pavarsia dhe paanshmria e gjykats sht nj shtyll qendrore e t drejts


pr gjykim t drejt.61 Prsa i prket gjykimeve administrative, n do rast q
shqyrtohen t drejta civile dhe detyrime, ato duhen gjykuar n t paktn nj
shkall t gjykimit, nga nj gjykat administrative e paanshme dhe e pavarur.62

3.3.1 Pavarsia e gjykatave


Gjykata krijohet me ligj dhe sht e pavarur nga pushteti ekzekutiv dhe
ai legjislativ. Pavarsia e gjyqsorit sht parakusht pr t siguruar nj proces
t drejt gjyqsor, t lir nga ndikimet e paligjshme. Pavarsia e gjyqsorit,
veanrisht n fushn e drejtsis administrative, sht gjithashtu nj parakusht
pr ta br qeverin t prgjegjshme pr veprimet apo vendimet e marra ndaj
personave privat, q mund t ndikoj n ushtrimin e t drejtave themelore
dhe lirive. Pr shembull, nse nj gjykat administrative nuk sht plotsisht e
pavarur nga ekzekutivi dhe agjenci t tjera publike, nuk mund t pretendohet se
ajo do t hedh posht nj akt administrative t paligjshm t qeveris.

59. Shih Principles and Guidelines on the Right to a Fair Trial and Legal Assistance in Africa, African
Commission, DOC/OS(XXX)247, section A General Principles Applicable to All Legal Proceedings,
[Parimet dhe Udhzimet mbi t Drejtn pr Gjykim t Drejt dhe Ndihm Ligjore n Afrik, Komisioni
Afrikan] <http://www1.umn.edu/humanrts/research/ZIM%20Principles_And_G.pdf>.
60. Rolf Gustafson kundr Suedis, GJEDNJ, 1 korrik 1997, paragrafi 45; Boulois kundr Luksemburgut,
GJEDNJ, 14 dhjetor 2010, paragrafi 73.
61. Pr nj trajtim m t plot t pavarsis dhe paansis s nj tribunali lidhur me t drejtat pr gjykim
t drejt, shih ODIHR Legal Digest, cituar, shnimi 22, kapitulli 3.3.
62. Koment i Prgjithshm, nr.32, cituar, shnimi 42, paragrafi 18.

43
42
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

S bashku me lirin nga ndrhyrjet e mundshme politike nga pushteti


ekzekutiv dhe ai legjislativ, parimet e pavarsis u referohen edhe procedurave
e kualifikimeve pr emrimin e gjyqtarve, sigurin e qndrimit n detyr dhe
kohzgjatjen e mandatit, si dhe shfaqjen e pavarsis s gjyqsorit.63 Gjithashtu,
shtetet duhet t marrin masa t posame q garantojn pavarsin e gjyqsorit
dhe mbrojn gjyqtart nga ndikimet politike gjat vendimarrjes.64
Gjykatat e posame administrative ose gjykatat me juridiksion t prgjithshm q
kan kompetenc t gjykojn shtje administrative jan pjes e sistemit t rregullt
gjyqsor. N t dyja llojet e gjykatave, gjyqtart duhet t gzojn garanci n lidhje
me pavarsin e tyre, si pr shembull sigurin e qndrimit n detyr, nuk largohen
nga detyra apo nuk transferohen.65 Gjykata t tjera administrative q mund t jen
specializuar n shtje t posame administrative (sigurimet shoqrore, mbrojtja
e mjedisit etj.) zakonisht nuk jan pjes e gjyqsorit. N shum sisteme ligjore,
kto tribunale mund t prbhen nga gjyqtar t zakonshm dhe persona t tjer
zyrtar, emrimi dhe qndrimi n detyr i t cilve duhet t kryhet n prputhje me
standardet ndrkombtare dhe Evropiane mbi pavarsin dhe paanshmrin.

N Evrop, Rekomandimet pr gjyqtart: pavarsia, eficienca, prgjegjsiae


Kshillit t Evrops, i referohet shprehimisht zbatueshmris s pavarsis s
gjyqsorit pr t gjith gjyqtart n t gjitha juridiksionet.66 Po ashtu, n vitin
2010, ODIHR botoi Rekomandimet e Kievit mbi Pavarsin e Gjyqsorit n

63. Shiko [Parimet baz mbi Pavarsin e Gjyqsorit, miratuar nga Kongresi i Shtat i Kombeve t
Bashkuara pr Parandalimin e Krimit dhe Trajtimin e autorve t veprave penale dhe miratuar me Rezo-
lutn e Asambles s Prgjithshme 40/32, dat 29 nntor 1985 dhe 40/146, dat 13 dhjetor 1985, <http://
www.unrol.org/doc.aspx?d=2248>; Recommendation CM/Rec(2010)12 of the Committee of Ministers
to member states on judges: independence, efficiency, and responsibilities, Council of Europe, 17 No-
vember 2010, < https://wcd.coe.int/VieDoc.jsp?id=1707137&Site=CM>. [Rekomandim i Komitetit t
Ministrave Vendeve antare mbi gjyqtart, pavarsin, eficiencn dhe prgjegjsit, Kshilli i Evrops,
17 nntor 2010.
64. Shiko Media Rights Agenda [Programi pr Lirin e Medias] dhe t Tjer kundr Nigeris, Komisioni
Afrikan, 2000, paragrafi 66: Vendet antare n kt Kart jan t detyruara t garantojn pavarsin e
gjykatave dhe lejojn ngritjen dhe prmirsimin e institucioneve vendase q nxisin dhe mbrojn t drejtat
dhe lirit e garantuara nga kjo Kart.
65. Shiko Parimet Baz mbi Pavarsin e Gjyqsorit, miratuar nga Kongresi i Shtat i Kombeve t
Bashkuara pr Parandalimin e Krimit dhe Trajtimin e autorve t veprave penale, mbajtir n Milano nga
26 gusht deri m 6 shtator 1985 dhe miratuar me Rezolut t Asambles s Prgjithshme 40/32 t dats 29
nntor 1985 dhe 40/146 t dats 13 dhjetor 1985, <http://www.ohchr.org/EN/ProfessionalInterest/Pages/
IndependenceJudiciary.aspx>; Recommendation CM/Rec(2010)12, cituar, shnimi 65; African Commis
sion Principles and Guidelines, cituar, shnimi 61, seksioni A, paragrafi 4 [Parimet dhe Udhzimet e
Komisionit Afrikan].
66. Rekomandimi CM/Rec(2010)12, cituar, shnimi 65, n veanti shtojca e rekomandimit.

42
43
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Evropn Lindore, Kaukazin Jugor dhe Azin Qendrore67, t cilat trajtojn


posarisht administrimin gjyqsor, duke u fokusuar n kshillat gjyqsore,
trupat gjyqsore vetrregulluese dhe rolin e kryetarit t gjykats; kriteret
dhe procedurat e przgjedhjes s gjyqtarve; llogaridhnien e gjyqtarve dhe
pavarsin e gjyqtarve gjat shqyrtimit gjyqsor.

3.3.2 Paanshmria e gjykatave dhe tribunaleve


Paanshmria i referohet objektivitetit t nj gjyqtari kur kryen vlersimin e
themelit dhe t provave t nj shtjeje dhe kur merr vendimin. Kjo shtje mund
t jet veanrisht kritike gjat gjykimit t shtjeve administrative. Nj gjyqtar, i
cili sht vet punonjs publik, duhet t zgjidh mosmarrveshje n t cilat jan
prfshir organe publike. Nj gjyqtar q nuk ka pavarsin e nevojshme (pr shkak
t sistemit t emrimit, qndrimit n detyr, sistemit disiplinor, varsis financiare
etj.) ka m pak gjasa t jet i paanshm kur shteti sht pal n gjykim.

Kriteri i paanshmris ka dy tipare: s pari, gjyqtart nuk lejojn q gjykimi


i tyre t ndikohet nga mendimet personale apo paragjykimet, e njohur ndryshe
si paanshmria subjektive; dhe, s dyti, gjykata duhet t duket e paanshme nj
vzhguesi t zakonshm, e njohur si paanshmria objektive.68 Paanshmria
subjektive prezumohet derisa provohet e kundrta.69

Pavarsia dhe paanshmria e gjykatave dhe tribunaleve

N shtjen McGonnell kundr Mbretris s Bashkuar,70 i njjti


prmbarues q kishte kryesuar miratimin e nj Plani t Detajuar Zhvillimi
(PDZH) n lidhje me prdorimin e toks pr banim, ishte dhe gjyqtari i
vetm i shtjes n shqyrtimin e apelimit t vendimit nga paditsi. GJEDNJ
vendosi se prfshirja e drejtprdrejt e prmbaruesit gjat miratimit t PDZh-
s mjaftonte pr t patur dyshime n lidhje me paanshmrin e tij objektive
pr t zgjidhur mosmarrveshje n lidhje me lejimin ose jo pr t ndryshuar
prkufizimin e PDZH-s.

67. Rekomandimet e Kievit mbi Pavarsin e Gjyqsorit n Evropn Lindore, Kaukazin Jugor dhe Azin
Qendrore, OSBE ODIHR, Kiev, 23-25 qershor 2010, <http://www.osce.org/odihr/71178>.
68. Prmbledhje Ligjore e ODIHR, cituar, shnimi 22.
69. Hauschild kundr Danimarks GJEDNJ, 24 maj 1989, paragrafet 45-58.
70. McGonnel kundr Mbretris s Bashkuar, GJEDNJ, 8 shkurt 2000, paragrafi 55.

45
44
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

N shtjen Capmbell dhe Fell kundr Mbretris s Bashkuar,71


Kshilli i Vizitorve t Burgut t Albany [Albani], i cili ka funksione gjykimi
dhe mbikqyrjeje, u padit n lidhje me masat disiplinore.

N lidhje me pavarsin, GJEDNJ mori n shqyrtim mnyrn e emrimit


t antarve t Kshillit, kohzgjatjen e mandatit, dhe ekzistencn e garancive
ndaj trysnive t jashtme, si dhe nse ishte e dukshme pavarsia. Asnj prej ktyre
kritereve nuk prcaktonte se Kshilli nuk ishte i pavarur. Ndrsa Gjykata vrejti
se prshtypja e t dnuarve q Kshilli sht shum i lidhur me Ekzekutivin
dhe administratn e burgut pr shkak t kontakteve t shpeshta q lidheshin me
rolin e tij mbikqyrs ishte nj faktor i nj rndsie m t madhe. Megjithat, ajo
vendosi se kto prshtypje ishin t pamjaftueshme pr t prcaktuar mungesn
e pavarsis.72 sht interesante sesi Komisioni Evropian i t Drejtave t
Njeriut, kishte shprehur mendimin se Kshilli nuk kishte pavarsin e duhur
institucionale, pr shkak t periudhave t shkurtra t emrimit, mundsis s
dukshme pr shkarkimin e antarve dhe kontaktet ditore me zyrtart e burgut
n nj mnyr t till q t identifikohej si drejtues i burgut.

Prsa i prket paanshmris, paanshmria personale e antarve t nj organi


sipas Nenit 6, prezumohet derisa t provohet e kundrta. Ky nuk sht nj test i
thjesht subjektiv, meqense ajo q sht e dukshme sht relativisht e rndsishme
dhe se duhen marr n pyetje persona brenda organizats.73 N t shkuarn Kshilli
nuk kishte patur rol n masat disiplinore ndaj paditsit dhe asgj n organizimin
konkret t gjykimeve vinte n dyshim paanshmrin objektive t Kshillit.

N shtjen Wettstein kundr Zvicrs,74 antari i trupit gjykues gjat


gjykimit t paditsit nga Gjykata Administrative kishte qen dhe prfaqsues
ligjor i Bashkis kundr paditsit n gjykimin pran Gjykats Federale.
GJEDNJ moi se kjo rrethan paraqet shqetsime objektive n lidhje me
paanshmrin e gjyqtarit.

N shtjen Sramek kundr Austris75 paditsi pretendonte se Autoriteti


Rajonal pr Transaksionet e Pasurive t Paluajtshme, i cili kishte ln n fuqi
ankimin ndaj vendimit t Autoritetit t Distriktit t Hopfgarten, i cili lejonte
blerjen e nj prone nga paditsi n nj fshat n Tirolin Austriak, shtetas i huaj,
nuk kishte qen gjykat e pavarur dhe e paanshme.

71. Campbell dhe Fell kundr Mbretris s Bashkuar, GJEDNJ, 28 qershor 1984.
72. Po aty, paragrafi 81.
73. Po aty, paragrafet 84-85.
74. Wettstein kundr Zvicrs, GJEDNJ, 21 dhjetor 2000, paragrafet 44-50.
75. Sramek kundr Austris, GJEDNJ, 22 tetor 1984, paragrafet 37-42.

44
45
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

GJEDNJ-ja vendosi se Zyra e Administrimit t Toks ishte pal n kohn


q nj prej npunsve t saj t Shitjeve kishte paraqitur ankes ndaj Autoritetit t
Distriktit. Gjithashtu, prfshirja n Autoritetin Rajonal e nj npunsi civil nga
Zyra e Administrimit t Toks, shefi i t cilit ishte i njjti zyrtar i shitjeve, pengonte
Autoritetin Rajonal t konsiderohej mjaftueshm i pavarur. Ky ishte vendimi i
gjykats, pavarsisht se ekzistonin rregullore q ndalonin qeverin t udhzonte
npunsit civil n lidhje me ushtrimin e funksioneve gjyqsore dhe pavarsisht
mungess s provave se ishte ushtruar ndikim (subjektiv). Kur ndr antart e nj
trupi gjykues sht nj person i cili ka varsi nga dikush, n lidhje me detyrat e
tij dhe organizimin e shrbimit, n lidhje me nj nga palt, palt n gjykim mund
t ngren dyshimin e ligjshm mbi pavarsin e personit. Nj rast i till ndikon
seriozisht n besimin q duhet t projn gjykatat n nj shoqri demokratike.76

3.4 Gjykimet Publike


PNDCP-ja dhe GJEDNJ-ja garantojn t drejtn e gjykimit publik n
vendosjen e t drejtave civile dhe detyrimeve t personit. Natyra publike e
gjykimeve siguron transparencn e gjykimeve, si dhe qndron si nj mas sigurie
e rndsishme n interes t individit ose shoqris n trsi. Ajo mbron palt
nga dhnia e drejtsis pas dyerve t mbyllura, larg syrit t publikut.

Si rregull i prgjithshm, procedurat duhet t jen publike dhe cilido person


duhet t jet n gjendje t marr informacion mbi gjykimet dhe mnyrn e
zhvillimit t tyre. Megjithat, ka prjashtime nga zbatimi i ktij rregulli, si do t
diskutohet n vazhdim.

N gjykimet administrative, seanca mund t jet publike kur persona t


tjer prve palve kan mundsi t shohin dosjen ose kur shtja gjykohet n
nj mjedis t gjykats ku mund t jet i pranishm publiku, por seanca bazohet
kryesisht n shkmbimin e dokumenteve midis palve dhe pyetje t shkurtra
nga trupi gjykues. Sipas instrumenteve t Kshillit t Evrops, kur procedura
gjyqsore kryhet plotsisht me shkrim, dokumentet dhe informacioni n lidhje
me shtjen duhet t jet i disponueshm pr publikun, ndrsa respektohet
integriteti i personit dhe privatsia e palve t prfshira.77
76. Po aty, paragrafi 42.
77. Konventa e Kshillit t Evrops pr Aksesin ndaj Dokumenteve Zyrtare, Komiteti i Ministrave i
Kshillit t Evrops, 27 nntor 2008, <https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=1377737>.

47
46
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Prjashtimi i gjykimeve publike


N prputhje me instrumentet universale dhe rajonale, shtypi dhe publiku
mund t prjashtohen nga i gjith gjykimi ose nj pjes e tij pr shkaqe moraliteti,
rendi publik ose sigurie kombtare n nj shoqri demokratike. Aksesi i publikut
mund t kufizohet kur kt e krkon interesi i t miturve ose i jets private t
palve, ose deri n at mas q krkohet rreptsisht n rrethana t caktuara ku
brja publike mund t kompromentoj interesat e drejtsis.78 Gjykata duhet t
arsyetoj do vendim pr prjashtimin e shtypit dhe t publikut dhe kufizimin e
pjesmarrjes s tyre n seanc.

N rastet kur publiku prjashtohet nga seanca, duhet t bhet publik


vendimi, ku prfshihen gjetjet kryesore, provat dhe arsyetimi ligjor, prve
rasteve kur interesi i palve private dhe ndjeshmria e shtjes krkojn ndryshe
(p.sh. gjykimi i t miturve, mosmarrveshjet n lidhje me martesn, kujdestarin
ose birsimin e fmijve).79

3.5 Zgjidhja efektive

PNDCP, Neni 2
3. do shtet pal i ktij Pakti zotohet:
(a) T siguroj q do person, nse i shkelen t drejtat dhe lirit e njohura n kt
Pakt, t ket t drejtn e nj zgjidhjeje juridike efektive, edhe ather kur shkeljen e
kryejn personat gjat ushtrimit t funksioneve t tyre zyrtare;
(b) T siguroj q autoriteti kompetent gjyqsor, administrativ ose legjislativ, ose do
autoritet tjetr q sht kompetent n baz t legjislacionit t shtetit, do ti prcaktoj
t drejtat e ktij personi q krkon zgjidhje, si dhe t zhvilloj mundsit e zgjidhjes
gjyqsore.
(c) T siguroj q autoritetet kompetente do ti zbatojn kto zgjidhje q do ti
ofrohen (personit).

KEDNJ, Neni 13
E drejta pr zgjidhje efektive
dokush, t cilit i jan shkelur t drejtat dhe lirit e prcaktuara n kt Konvent,
ka t drejtn
e nj zgjidhjeje efektive para nj organi kombtar, pavarsisht se shkelja sht kryer
nga persona q veprojn n prmbushje t funksioneve t tyre zyrtare.

78. B.dhe P. kundr Mbretris s Bashkuar, GJEDNJ, 24 prill 2001, paragrafi 39.
79. Pakti Ndrkombtar lidhur me t Drejtat Civile dhe Politike, Neni 14, paragrafi 1 <http://www.ohchr.
org/en/ professionalinterest/pages/ccpr.aspx>; Koment i Prgjithshm nr.32, cituar, shnimi 42, paragrafi
29. Shih gjithashtu B.dhe P. kundr Mbretris s Bashkuar, po aty, paragrafi 47.

46
47
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

KADNJ, Neni 25
E drejta pr Mbrojtje Gjyqsore
1.do person ka t drejt ti drejtohet gjykats ose do organi tjetr t drejtsis, n
mnyr t thjesht dhe t shpejt, pr mbrojtje ndaj vendimeve q shkelin t drejtat
e tij themelore t njohura nga kushtetura apo legjislacioni i shtetit prkats ose nga
kjo Konvent dhe n rastet kur kto shkelje jan kryer nga persona gjat ushtrimit
t detyrs zyrtare.
2. Shtetet Pal ndrmarrin masa t cilat:
a) sigurojn se pr do person q krkon zgjidhje efektive, e drejta e tij
vendoset nga nj gjykat ose organ kompetent i parashikuar n sistemin
ligjor t atij shteti;
b) parashikojn mundsin pr zgjidhje efektive; dhe
c) sigurojn se autoritetet kompetente i zbatojn zgjidhjet efektive kur ato
ofrohen.

Instrumentet ndrkombtare dhe rajonale garantojn t drejtn pr zgjidhje


efektive. Komisioni Afrikan ka shpallur gjithashtu t drejtn pr zgjidhje efektive
dhe detyrime shtetrore pozitive n lidhje me t kt t drejt n Parimet
dhe Udhzimet mbi t Drejtn pr Gjykim t Drejt dhe Ndihm Ligjore n
Afrik.80

Zgjidhje Efektive do t thot mekanizm i duhur dhe funksional gjyqsor


dhe administrativ pr t trajtuar dhe vendosur mbi pretendimet pr shkelje sipas
ligjit vendas. Ky parim zbatohet dhe pr shkeljet e kryera nga persona zyrtar
gjat kryerjes s detyrs.

Shtetet pjesmarrse t OSBE-s jan zotuar t sigurojn se do person ka


t drejt pr zgjidhje efektive pr shkeljet e t drejtave t tij/saj dhe tu sigurohet
individve e drejta pr tiu drejtuar organeve ekzekutive, legjislative, gjyqsore
dhe administrative.81 N mnyr q t garantohet respektimi i t drejtave
themelore dhe t sigurohet integriteti ligjor, shtetet pjesmarrse kan rn
dakord q e drejta pr mjete pr zgjidhje efektive zbatohet ndaj vendimeve
administrative dhe rregullave pr personat q preken prej tyre.82

80. Shih Parimet dhe Udhzimet , cituar, shnimi 61, seksioni C E drejta pr nj Zgjidhje Efektive.
81. Dokumenti Prfundimtar i Takimit t Vjens 1986 i Prfaqsuesve t Shteteve Pjesmarrse i Kon-
ferencs pr Siguri dhe Bashkpunim n Evrop, Vjen 1989, paragrafi 13.9, <http://www.osce.org/
mc/40881>.
82. Dokumenti i Mosks, cituar, shnimi 2, paragrafet (18.2)-(18.4).

49
48
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Zgjidhjet efektive nuk mund t konsiderohen t tilla kur jan nj iluzion pr


shkak t kushteve t prgjithshme n vend, kur jan shum t mundimshme pr
personin, t cilit i jan shkelur ose kur shteti nuk siguron zbatimin e duhur t
tyre nga autoritetet gjyqsore.83 Gjithashtu, nse nj gjykat refuzon t shqyrtoj
shtjet substanciale n lidhe me nj veprim administrativ t nj organi ekzekutiv
t cilin e konsideron se po ushtron detyrat e tij, apelimi smund t konsiderohet si
zgjidhje efektive.84 Po ashtu, nse nj organ administrativ nuk zbaton nj vendim
n favor t nj pale t interesuar, kundrshtimi n gjykat bhet nj zgjidhje jo
efektive.85 Shteti ka barrn e provs pr t provuar se zgjidhja sht efektive.86

Zgjidhja efektive krkon dhe ndalimin e shkeljes dhe zbatimin e masave t


prkohshme ose t ndrmjetme pr t shmangur vazhdimin e shkeljeve dhe
sigurimin e kompensimit prkats (shiko seksionin 5.3).

Ndrsa zgjidhjet efektive ndryshojn nga njri vend n tjetrin, disa m t


shpeshtat jan:

Pavlefshmria e plot ose relative e veprimit t paligjshm administrativ;


Detyrimi i organit administrativ t miratoj aktin administrativ t krkuar
nga paditsi;
Detyrimi i organit administrativ t vendos n favor t paditsit ose t
ndalohet organi administrativ t lshoj akte kundr paditsit;
Njohja (ose shpallja) e ekzistencs s nj marrdhnieje ligjore ose q akti
administrativ i kundrshtuar sht nul dhe i pavlefshm q nga shpallja.

83. Baruch Ivcher Bronstein kundr Perus, Gjykata Ndr-Amerikane e t Drejtave t Njeriut, 6 shkurt
2001, paragrafi 139.
84. Hasan dhe Chaush kundr Bullgaris, GJEDNJ, 26 tetor 2000, paragrafi 100.
85. Po aty, paragrafi 101.
86. Po aty, paragrafi 102.

48
49
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Kapitulli 4

Fillimi i shtjes
Standarde dhe Udhzime pr Monitorimin

Gjat fazs fillestare t gjykimit, standardet kryesore q duhet t vzhgohen


jan nse i sht ln koh e mjaftueshme fillimit t gjykimit administrativ, nse
sht siguruar mundsia pr tiu drejtuar gjykats, si dhe ekzistenca dhe fusha e
veprimit t ndihms dhe kshillimit ligjor.

4.1 Koha e arsyeshme pr t nisur gjykimin administrativ

Koh e arsyeshme pr t nisur gjykimin administrativ: personave privat duhet tu


lihet koh e mjaftueshme, e parashikuar me ligj, gjat s cils mund t nisin gjykimin
administrativ.

E drejta pr t nisur nj gjykim administrativ sht e lidhur me t drejtn pr


zgjidhje efektive, e parashikuar nga instrumentet universale dhe rajonale. Nisja
e veprimeve administrative mund t ket kufizime kohore, t cilat kan shtrirje
t ndryshme nga njri vend n tjetrin.

Shum vende kan vendosur afate kohore t qarta, t cilat prcaktojn kur
nj person mund t kundrshtoj nj akt administrativ, t cilat shtrihen nga 30
dit n 6 muaj. Brenda sistemit ligjor t nj vendi, n gjykime administrative
t ndryshme mund t zbatohen kufizime kohore t ndryshme, pr shembull
n padit e shtjeve n lidhje me taksat, licencat apo liris s informacionit.

51
50
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Publiku duhet t ket mundsi t njihet me aktet nnligjore ose rregullimet q


prcaktojn afatet kohore. Afate kohore tepr t shkurtra mund t shkelin t
drejtn pr zgjidhje efektive.

N shum sisteme ligjore ku personat privat duhet ta kundrshtojn aktin


administrativ filllimisht n rrug administrative, periudha kohore pr tiu drejtuar
gjykats do t llogaritet nga momenti q vendimi sht marr n procedurn e
brendshme t kundrshtimit.87 Nisur nga ky kndvshtrim, ka rndsi periudha
pr rishikimin paraprak administrativ kur vlersohet mundsia pr tiu drejtuar
gjykats, si dhe afati i arsyeshm kohor. (Shih seksionin 6.1).

Udhzim pr monitorimin
Duhen marr n konsiderat kriteret ekzistuese pr rishikimin paraprak
administrativ dhe si kto kritere mund t ndikojn n prllogaritjen e afateve
kohore. Pr shembull, n disa vende pals s interesuar i krkohet t shteroj
rrugt e ankimit administrativ prpara se ti drejtohet gjykats, ndrsa n disa
vende pala e interesuar mund t drejtohen organit administrativ ose gjykats,
me kusht q t zbatohet afati pr ngritjen e padis.

Nj veprimtari monitorimi duhet tu kushtoj vmendje shtjeve t tilla si:

Afatet e prgjithshme kohore n lidhje me gjykimet administrative;


Kriteri i rishikimit paraprak administrativ dhe veorit e prllogaritjes s afateve
kohore;
Prjashtime nga zbatimi i afateve kohore; dhe
Pasojat e mosrespektimit t afateve kohore.

4.2 Mundsia pr tiu drejtuar gjykats ose tribunalit

Mundsia pr tiu drejtuar gjykats ose tribunalit: mundsia pr tiu drejtuar


gjykats ose tribunalit duhet t jet nj garanci efektive q siguron se askush nuk
privohet, prsa i prket procedurs, nga e drejta e tij/saj pr t krkuar drejtsi.

87. Rekomandim Rec (2004)20, cituar, shnim 5, paragrafi (B)(2)(c).

50
51
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

E drejta pr gjykim t drejt lidhet jo vetm me zhvillimin e procesit gjyqsor, por


prfshin dhe t drejtn pr t nisur nj proces gjyqsor.88 Sipas s drejts ndrkombtare,
e drejta pr tiu drejtuar gjykats duhet t garantohet efektivisht kshtuq askush t
mos privohet, prsa i prket procedurs, nga e drejta e tij/saj pr t krkuar drejtsi,
prfshi shtjet administrative. Koncepti i s drejts pr tiu drejtuar gjykats pr
t kundrshtuar aktet administrative, i prcaktuar n angazhimet e OSBE-s, u bn
thirrje sheteteve pjesmarrse t sigurojn rishikimin gjyqsor.89
Kjo e drejt i referohet si faktit, ashtu edhe ligjit. Nse prpjekjet e dikujt
pr tiu drejtuar gjykats administrative pengohen n mnyr sistematike, kjo
prbn shkelje t ksaj t drejte.90 E drejta pr tiu drejtuar gjykats krkon
dhe nj sistem funksional q mundson zgjidhje, kshtu q paditsi
t ket mundsi t qarta, praktike dhe efektive pr t ushtruar kt t
drejt.91 Kur shtetet kan vendosur juridiksion administrativ, duhet t sigurojn
dhe t drejt efektive pr tiu drejtuar gjykats.

E drejta pr tiu drejtuar gjykats nuk sht absolute dhe mund ti nnshtrohet
kufizimeve legjitime. N rastet kur kufizohet e drejta e nj personi, me ligj ose
fakt, kufizimi nuk duhet t jet n mosprputhje me standardet ndrkombtare t
gjykimit t drejt, me kusht q kufizimi nuk dmton thelbin e s drejts, t ket nj
qllim t ligjshm dhe t ket nj lidhje t arsyeshme proporcionaliteti midis mass
s aplikuar dhe qllimit q krkohet t arrihet.92 Megjithat, sht gjykata ajo q
vendos nse nj kufizim prbn shkelje t s drejts pr tiu drejtuar gjykats.

4.2.1 Shterimi i ankimit administrativ para kontrollit gjyqsor


N disa juridiksione, ligji prcakton q duhen shteruar ankimi administrativ
prpara se t filloj procedimi gjyqsor (p.sh. mund t depozitohet nj ankim
administrativ pr t filluar kontrollin e brendshm nga organi administrativ).
Megjithat, n juridiksione t tjera kontrolli i brendshm administrativ mund t
ndaloj fillimin e nj procedimi gjyqsor.93
88. Golder kundr Mbretris s Bashkuar, GJEDNJ, 21 shkurt 1975, paragrafi 36.
89. Dokumenti i Mosks, cituar, shnimi 5, paragrafi (18.4).
90. Ol Bahamonde kundr Guines Ekuatoriale, Komunikat e Komitetit t t Drejtave t Njeriut Nr.
468/1991. UN Doc CCPR/ C/49/D/468/1991, 10 nntor 1993, paragrafi 9.4.
91. De Geouffre de la Pradelle kundr Francs, GJEDNJ, 16 dhjetor 1992, paragrafet 34-35.
92. Waite dhe Kennedy kundr Gjermanis, GJEDNJ, 18 shkurt 1999, paragrafi 59; Kart kundr Turqis,
GJEDNJ, 3 dhjetor 2009, paragrafi 79.
93. Administration and You: Principles of Administrative Law Concerning the Relations Between Ad
ministrative Authorities and Private Persons - A Handbook [Administrata dhe Ti: Parimet e s Drejts
Administrative q Trajtojn Lidhjen midis Organeve Administrative dhe Personave Privat Manual
(Strasburg, Kshilli i Evrops, prill 1996), paragrafi 77.2.
53
52
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Kushti pr shterimin e ankimit administrativ nuk duhet t pengoj ushtrimin


e s drejts pr drejtsi administrative. Pr shembull, nse ankimi administrativ
prpara se t krkohet kontrolli gjyqsor mund t rezultoj n dm t
pariparueshm kundrejt interesave t pals s interesuar, ather mohohet e
drejta pr tiu drejtuar gjykats.

4.2.2 Legjitimimi i paditsit


E drejta pr tiu drejtuar gjykats shpesh kufizohet nga e drejta pr t provuar
legjitimimin e paditsit. Locus standi, ose legjitimimi i paditsit sht termi
ligjor q tregon se nj individ ka t drejt t filloj ose t marr pjes n
nj proces ligjor. Prgjithsisht, kjo nnkupton q personi duhet t ket
interes legjitim n shtjen n gjykim, megjithse fusha e veprimit t
ktij kushti mund t ndryshoj n varsi t juridiksionit dhe llojit t aktit
q kundrshtohet.94 Sistemi mund t lejoj padi kolektive, ose krkesa q nj
grup i gjer personash s bashku e paraqesin para gjykats ose kur kta si grup
t paditurish paditen n gjykat.

4.2.3 Palt n proces


Nj tipar i prbashkt i proceseve administrative sht se ato iniciohen
zakonisht nga persona privat. N disa shtete, zyra e prokurorit ose nj
organ tjetr publik mund t filloj proces pr t testuar ligjshmrin e nj
akti administrativ.95 Nga kndvshtrimi i garantimit t aksesit, ka rndsi q
legjislacioni t parashikoj qart kush mund t ankohet dhe kush mund t jet
pala kundrshtare n proceset administrative.

Kshilli i Evrops i inkurajon shtetet antare t marrin parasysh mundsin


q tiu njohin t drejtn personave juridik dhe organeve t ngarkuara me
mbrojtjen e interesave kolektive apo t komunitetit pr t paraqitur nj shtje
para nj gjykate.96 N disa shtete, organizatat e shoqris civile dhe entitete
94. Shih Standing up for your Right(s) in Europe, A comparative Study of Legal Standing (locus standi)
before the EU and Member States Courts, [T krkosh t drejtat e tua n Evrop, Studim Krahasues i
Legjitmimit t Paditsit (locus standi) para Gjykatave t vendeve t BE-s dhe Vendeve Antare], Parla-
menti Evropian, 2012, faqe 15, <http://www.europarl.europa.eu/committees/fr/studiesdonload.html?la
nguageDocument=EN&file=75651>.
95. Recommendation CM/Rec(2012)11 of the Committee of Ministers to member States on the role
of public prosecutors outside the criminal justice system, [Rekomandimi CM/Rec(2012)11 i Komitetit
t Ministrave pr shtetet antare mbi rolin e prokurorve publik jasht sistemit t drejtsis penale],
Kshilli i Evrops, 19 shtator 2012, <https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=1979395&Site=CM>.
96. Rekomandimi Rec(2004)20, cituar, shnimi 5.

52
53
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

t tjera, sikundr jan bashkimet apo shoqatat mund t jen pal n nj


mosmarrveshje administrative dhe si t tilla mund t ken gjithashtu t drejt
q iniciojn procese administrative, drejtprdrejt ose si pal t treta.

4.2.4 Aksesi fizik


Sipas instrumenteve ndrkombtare dhe rajonale, e drejta pr akses prfshin
hyrjen fizike n mjediset e gjykats apo tribunalit, si dhe marrjen e informacionit
prsa i takon kohs dhe vendit t seancs. Gjykatat administrative dhe tribunalet
duhet tu ofrojn palve t interesuara dhe publikut informacion pr datn,
orn dhe vendin e seancave. Ky njoftim duhet t ndodh brenda nj kohe
t arsyeshme, duke marr parasysh interesin e mundshm pr shtjen dhe
kohzgjatjen e pritshme t gjykimit.97

GJEDNJ-ja ka vendosur se kufizimi i pajustifikuar i s drejts s palve t


interesuara pr t qen t pranishme n gjykat, prbn shkelje t Nenit 6(1).98
Gjithashtu, seancat e zhvilluara me dyer t mbyllura,99 n vende t vshtira pr
t hyr publiku,100 hapsir e pamjaftueshme n salln ku zhvillohet seanca ose
kushte t paarsyeshme pr t hyre n salln ku zhvillohet seanca101 pengojn
mundsin fizike pr tiu drejtuar gjykats dhe e shkelin kt t drejt.

4.2.5 Shpenzimet
Shpenzimet gjyqsore (p.sh. tarifat gjyqsore, taksat mbi aktet, kopjet e
materialeve, shrbimet e ekspertve, shpenzimet e udhtimit t dshmitarve
dhe prfaqsimi ligjor) nuk duhet t prjashtojn ose t dekurajojn personat
pr tiu drejtuar gjykats.102 Po ashtu, nj prcaktim i ngurt ligjor q ia cakton
shpenzimet gjyqsore pals fituese pa marr n konsiderat pasojat q sjell
kjo, ose pa e parashikuar ndihm ligjore, mund t ket nj efekt pengues n
mundsin e personave pr t krkuar t drejtn e tyre n gjykat.103

97. Van Meurs kundr Hollands, Komunikat e Komisionerit pr t Drejtat e Njeriut, HRC Communi-
cation 215/1986, UN Doc CCPR/C/39/D/215/1986, 13 korrik 1990, paragrafi 6.2.
98. Zagorodnikov kundr Rusis, GJEDNJ, 7 qershor 2007, paragrafet 26-27.
99. Riepan kundr Austris, GJEDNJ, 14 nntor 2000, paragrafi 29; Hummatov kundr Azerbajxhanit,
GJEDNJ, 29 nntor 2007, paragrafi 144.
100. Hummatov kundr Azerbajxhanit, po aty, paragrafet 140-152.
101. Marinich kundr Bjellorusis, Komunikat e Komitetet t t Drejtave t Njeriut 1502/2006, UN Doc
CCPR/C/99/D/1502/2006, 19 gusht 2010, paragrafet 2.16 dhe 10.5.
102. Kreuz kundr Polonis, GJEDNJ, 19 qershor 2001, paragrafi 67.
103. Koment i Prgjithshm nr. 32, cituar, shnimi 42.

55
54
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Shpenzimet e gjykats mund t prcaktohen me ligj. Prr shembull, ligji


mund t prcaktoj si shpenzim gjyqsor nj prqindje fikse t vlers s padis.
N prgjithsi, tarifa paguhet para depozitimit t padis.

E drejta pr tiu drejtuar gjykats

N shtjen rela & Nkkljrvi kundr Finlands,104 paditsi


pretendonte se autorizimi shtetror pr aktivitetetet pr prerjen e drurve dhe
ndrtimin e rrugve n zona ku rriteshin drert, prbnte shkelje t t drejtave
t pakicave dhe se vendosja e nj kostoje t lart kundrejt tyre n nivel apelimi
t vendimit, prbnte shkelje t barazis pr tiu drejtuar gjykats.
Komiteti i t Drejtave t Njeriut t OKB-s vrejti shkelje t Nenit 14(1),
bashk me Nenin 2, pr shkak se ligji vendas ngarkon paln q ka humbur
gjyqin t paguaj shpenzimet e pals q fiton, duke mos i lejuar gjyqtarit t ul
masn e pagess. Rregulli i ngurt q shpenzimet ti jepen atij q fiton, mund t
ket efekt pengues n aftsin e personit q ngre pretendimin se i jan shkelur
t drejtat sipas PNDCP pr t krkuar zgjidhje t shtjes n gjykat.
N shtjen Obermeier kundr Austris105 paditsi ishte pushuar nga
puna n nj kompani private. Pushimi ishte miratuar nga Bordi i Personave
me Aftsi t Kufizuara, i cili, n prputhje me ligjin, ishte prgjegjs pr t
prcaktuar nse prfundimi i marrdhnieve t puns bazohej n nj interes t
ligjshm t pundhnsit apo n paaftsin e punmarrsit. Bordi nuk krkoi
shpjegime nga paditsi para dhnies s vendimit. Paditsi e ankimoi vendimin e
Bordit pran Guvernatorit t Provincs, i cili e hodhi posht krkesn.
Paditsi m pas iu drejtua Gjykats Administrative pr t kundrshtuar
vendimin e Bordit. Gjykata u shpreh se nuk mund t shqyrtonte nj pushim nga
puna, i cili ishte autorizuar nga Bordi. Pr shkak se Bordi nuk kishte ushtruar
pushtetin e vet pr t autorizuar pushimin, Gjykata rrzoi ankimin e paditsit.106
GjEDNj vendosi se mbrojtja sipas Nenit 6 arrihet nse vendimet e organeve
administrative plotsojn kushtet e ksaj dispozite. N kt rast, as Bordi, as
Guvernatori i Provincs nuk mund t konsiderohen si organe shqyrtimi t pavarura,
sipas Nenit 6(1). Mungesa e juridiksionit t Gjykats pr t shqyrtuar vendimin e
Bordit rezultoi n mungesn e kontrollit efektiv t vendimit administrativ. Kshtu
q, ishte shkelur e drejta e paditsit pr tiu drejtuar gjykats.107

104. rela dhe Nkkljrvi kundr Finlands, cituar, shnimi 49, paragrafi 7.2.
105. Obermeier kundr Austris, GJEDNJ, 28 qershor 1990.
106. Po aty, paragrafet 17 & 69.
107. Po aty, paragrafi 70

54
55
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Udhzim pr monitorimin
Vlersimi i ushtrimit t s drejts pr tiu drejtuar gjykats ose tribunalit
krkon mbledhjen e informacionit pr rastet q jan rrzuar, kthyer mbrapsht
ose nuk jan shqyrtuar nga gjykatat administrative ose tribulalet.

Kufizimet bazuar n ann formale, arsyetime t cilat nuk shprehen qart


n ligj ose arsyetime t cilat pavarsisht se shprehen n ligj, prekin thelbin e
s drejts pr tiu drejtuar gjykats, mund t prbjn kufizime t s drejts
pr gjykim t drejt sipas s drejts ndrkombtare. Gjithashtu, kufizimet me
arsyetimin se nuk jan shteruar rrugt e ankimit administrativ apo nuk sht
legjitimuar pala paditse, nse jan shum strikte apo nuk argumentohen, mund
t ojn n mohimin e s drejts pr tiu drejtuar gjykats. Procedurat pr t
plotsuar pr prmbushjen e kushtit pr shterimin e shqyrtimit administrativ
dhe shpenzimet gjyqsore nuk duhet t jen t teprta.

Stafi monitorues duhet t grupoj shtje ku sht kufizuar e drejta pr tiu


drejtuar gjykats ose tribunalit dhe t analizoj shkaqet dhe arsyetimin n
kuadr t standardeve ndrkombtare dhe rajonale.

Duhet par me kujdes nse rregullat n lidhje me legjitimimin e palve dhe


shterimin e rrugve administrative aplikohen n nj mnyr q shpie n
mohimin e s drejts s personave fizik pr tiu drejtuar gjykats.

N rast se legjislacioni nuk i ka t prcaktuara qart llojet e ndryshme t


padive administrative, ather nj ankues mund t filloj me nj padi t caktuar
n mnyr q juridiksioni administrati ta marr parasysh ankimin e tij dhe t
vendos se cila sht padia e duhur.

Nj ligj q ndjek nj praktik t mir do ti parashikonte qart t gjitha t pasojat


e mundshme n rast t regjistrimit t nj krkes padie administrative t gabuar dhe
do t parashikonte mundsin pr tiu ridrejtuar gjykats, si dhe t bnte t ditur t
gjitha afatet kohore ekzistuese. Kto praktika t grumbulluara duhet t analizohen
nn dritn e standardeve ndrkombtare dhe rajonale mbi t drejtn pr tiu drejtuar
gjykats apo tribunalit dhe t drejts pr dmshprblim efektiv.
Nse nga monitorimi i gjykimit shfaqen probleme lidhur me regjistrimin e
padive t gabuara pran juridiksionit administrativ, stafi monitorues duhet
t mbledh t dhna mbi pasojat e ktyre krkes padive t regjistruara.

57
56
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Nse nga monitorimi rezulton se gjykatat administrative mbajn qndrime


t ndryshme dhe veprojn n mnyr t paqndrueshme pr t njjtn shtje,
at t pranimit t krkes padie, ather kto raste duhet t shoqrohen me
nj vlersim t caktuar dhe rekomandime pr prmirsim. Vlersimi dhe
rekomandimet duhet t bazohen si n standardet e legjislacionit kombtar,
ashtu edhe n ato rajonale e ndrkombtare. Duhet patur parasysh se nse ka
ndryshim n qndrim q mund t lidhet me tipare diskriminuese, ather e
drejta pr mundsi t barabarta pr tiu drejtuar gjyqsorit administrativ mund
t shkelet (shihni seksionin 4.3 m posht).

Stafi monitorues duhet ti kushtoj vmendje zbatimit t njtrajtshm dhe


t qndrueshm t rregullave q lidhen me pranueshmrin, q sht nj
kusht kryesor pr t garantuar mundsin pr tiu drejtuar gjykats apo
tribunalit pa diskriminim.

N rast se ankuesi nuk ka mjete monetare t mjaftueshme, ather mund


t zbatohen prjashtime nga pagesa e tarifave gjyqsore sipas kushteve t
parashikuara n legjislacionin vendas. Stafi monitorues duhet t vlersoj nse
kto prjashtime zbatohen n mnyr t qndrueshme.

Ndrkoh q vlersohet se sa t drejta jan kostot pr ngritjen e padive


n juridiksionin administrativ, stafi monitorues duhet t vlersoj nse
ndihma dhe kshillimi ligjor falas u mundsohen ankuesve q nuk kan
mjetet monetare t mjaftueshme pr t nisur nj proces gjyqsor, meq
t dyja kto shtje jan zakonisht t lidhura me njra-tjetrn (shihni
seksionin 3.4).

4.3 Mundsi t barabarta pr tiu drejtuar gjyqsorit

Mundsi t barabarta pr tiu drejtuar gjykats apo tribunalit:


individt duhet t ken mundsi t barabarta pr tiu drejtuar gjyqsorit
apo tribunalit pr t krkuar zgjidhje apo dmshprblim prmes drejtsis
administrative dhe autoritetet administrative t mos veprojn n nj
mnyr diskriminuese
Barazia prpara ligjit krkon q t gjith individt t ken mundsi t
barabart pr tiu drejtuar nj gjykate apo tribunali pavarsisht llojit t shtjes

56
57
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

dhe q t trajtohen pa u diskriminuar gjat gjith gjykimit.108

Forma t diskriminimit
Diskriminimi sht do dallim, prjashtim, kufizim apo preferenc q
bazohen n arsye t tilla si raca, ngjyra, gjinia, prirja seksuale apo identiteti
gjinor, gjuha, feja, bindjet politike apo bindje t tjera, statusi n lindje apo do
lloj statusi tjetr dhe ka qllim apo rrjedhoj mohimin apo shprpjestimin e
njohjes, gzimit apo ushtrimit nga t gjith personat mbi baza t barabarta t t
gjitha t drejtave dhe lirive.109 Diskriminimi mund t ndodh jo vetm nisur nga
nj aspekt i identitetit t nj individi, apo identiteti t perceptuar t tij, por mbi
arsye t shumta, si sht rasti i diskriminimit t shumfisht apo t ndrthurur.
Pr shembull, grat q i prkasin nj grupi pakice mund t jen m shum t
prekura nga diskriminimi.110

N baz t s drejtn ndrkombtare, do dallim lidhur me mundsin pr


tiu drejtuar gjykats apo tribunalit q nuk bazohet n ligj dhe nuk mund t
justifikohet objektivisht dhe arsyeshm sht i ndaluar. Pr shembull, barra t
ndryshme prove mund t mos zbatohen pr ankues meshkuj dhe femra lidhur
me sigurimet shoqrore.111

GJEDNJ-ja ka ofruar udhzime pr ankimin ndaj praktikave diskriminuese


t autoriteteve. Ndrsa procedurat apo politikat mund t mos jen direkt
diskriminuese, ato mund t jen t tilla indirekt kur ndryshimi n trajtim shfaqet
prmes rrjedhojave paragjyqsore jo t prpjesshme q vijn nga nj politik e

108. General Comment No. 18 on non-discrimination [Koment i Prgjithshm nr.18 mbi mos diskri-
minimin], Zyra e Komisionerit t Lart pr t Drejtat e Njeriut, 10 nntor 1989, <http://www.unhchr.ch/
tbs/doc.nsf/0/3888b0541f8501c9c12563ed004b8d0e>. Lidhur me t drejtn pr tiu drejtuar gjyqsorit
nga perspektiva gjinore shihni, Gender Equalityand Justice Programming: Equitable Access to Justice
for Women [Barazia Gjinore dhe Programimi i Drejtsis: Mundsi t Barabarta pr Grat pr tiu
drejtuar Gjyqsorit], PNUD, 2007, <http://www.genderlinks.org.za/article/gender-equality-and-justice-
program-ming-equitable-access-to-justice-for-women-2012-04-20>.
109. Po aty, paragrafi 1. Shih gjithashtu Toonen kundr Australis, Komunikata e Komisionerit pr t
Drejtat e Njeriut nr. 488/1992, U.N. Doc CCPR/ C/50/D/488/1992 (1994), duke mbajtur qndrimin se
referimi n seks n Nenin 2, paragrafi 1, (mos diskriminimi) dhe Neni 26 (barazia prpara ligjit) e
KNDCP prfshin prirjen seksuale.
110. The Ljubljana Guidelines on Integration of Diverse Societies, [Udhzimet e Lubjans mbi
Integrimin e Shoqrive t Ndryshme] Komisioneri i Lart i OSBE-s pr Pakicat Kombtare, nntor
2012, faqe 39, <http://www.osce.org/hcnm/96883?download=true>.
111. Broeks kundr Hollands, Komunikat e Komisionerit pr t Drejtat e Njeriut nr. 172/1984, UN Doc
CCPR/C/OP/2 at 196 (1990), paragrafi 14.

59
58
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

prgjihshme apo masa ndaj nj grupi gjinor, apo racor apo etnik.112 Ankuesit
mund t bazohen n prova statistikore pr t dshmuar rrjedhojn diskriminuese
t nj praktike t ndjekur nga zyrtar t shtetit, duke ia kaluar n kt rast barrn
e provs tek zyrtart e qeverisjes q duhet t provojn se kjo sht rezultat i
faktorve objektiv q nuk kan lidhje me diskriminimin.113

E drejta pr mundsi t barabarta pr tiu drejtuar gjykatave administrative


dhe tribunaleve duhet t zbatohet pr t gjith individt. Kjo zbatohet
pavarsish shtetsis apo joshtetsis, statusit, apo nse personi sht nj azil
krkues, refugjat, punonjs migrator, fmij i pashoqruar apo person tjetr
n territorin apo subjekt i juridiksionit t nj shtetit.114 Ndalimi i diskriminimit
zbatohet edhe n lidhje me fmijt mbi seciln nga arsyet e listuara dhe nj
vmendje e posame i duhet kushtuar diskriminimit t mundshm apo efekteve
t diskriminimit bazuar n gjendjen ekonomiko-shoqrore apo t dhna apo
status t prindrit(ve). Fmijt emigrant, fmijt e pashoqruar, refugjatt dhe
azil krkuesit, fmijt me paaftsi, fmijt e pastreh dhe ata t rrugs, pakicat
etnike, duke prfshir romt dhe fmijt t strehuar n institucione mund t
prbjn grupe veanrisht vulnerabl.

Udhzime pr monitorimin
Informacioni i mbledhur pr t vlersuar mundsin pr tiu drejtuar gjykats
duhet t jet i till q t mundsoj brjen e nj analize pr fardo lloj dallimi
mbi baz race, ngjyre, gjinie, prirjeje seksuale apo identiteti gjinor, gjuhe, besimi
fetar, origjine kombtare apo shoqrore, bindjeje politike apo bindjeje tjetr,
pronsie, status nga lindja apo do lloj statusi tjetr.

Gjat monitorimit i duhet kushtuar kujdes pengesave t mundshme pr


tiu drejtuar drejtsis, duke prfshir ato q ndikojn veanrisht antart
e pakicave, qofshin kto pengesa me natyr financiare, gjuhsore apo
shoqrore. Pr shembull, prdorimi i gjuhve t pakicave duke iu drejtuar
ndihms ligjore falas dhe n procesin gjyqsor mund t nxis barazi n

112. D.H. e t Tjer kundr Republiks eke, GJEDNJ, 13 nntor 2007, paragrafi 184.
113. Hoogendijk kundr Hollands, Vendim pr pranimin e ankimit nr. 58641/00, 06 janar 2005; D.H.
dhe t Tjer kundr Republiks eke, GJEDNJ, 13 nntor 2007, paragrafi 187.
114. Shihni Andrejeva kundr Letonis, GJEDNJ, 18 shkurt 2009, paragrafet 87-89; shtja e vajzave
Yean dhe Bosico kundr Republiks Domenikane, Gjykata Ndr-Amerikane e t Drejtave t Njeriut, 8
shtator 2005, paragrafi 166.

58
59
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

trajtim, ndrsa, n t kundrt, mungesa e ktyre mundsive mund t ket


pr pakicat pasoja t kundrta prsa i takon barazis pr tiu drejtuar
gjykats apo tribunalit.115

Meqense mundsia pr tiu drejtuar organeve t drejtsis sht e


qensishme pr gzimin e t drejtave t njeriut, shkalla me t ciln nj person
mund t marr pjes direkt dhe lehtsisht n procedurat e mundshme sht nj
element i rndsishm i ksaj mundsie. Parashikimi q procedurat gjyqsore t
jen n gjuhn(t) e personave q u prkasin pakicave kombtare shton mundsit
p tiu drejtuar organeve t drejtsis n nj mnyr efektive pr kta persona.116
Minimalisht, shteti duhet tu garantoj shrbime gjuhsore personave q nuk
e flasin gjuhn e procesit gjyqsor. Ky standard i procesit t rregullt ligjor sht
universal dhe zbatimi i tij lidhet me t drejtat gjuhsore t pakicave kombtare,
si dhe shpreh parimin themelor t barazis para ligjit dhe mos diskriminimit.117

do rast pr mundsi jo t barabarta pr tiu drejtuar gjykats duhet t


analizohet me kujdes dhe, kur sht e mundur, t krkohen t dhna
shtes pr t vi verifikuar kto raste.

Analiza e legjislacionit prkats pr drejtsin administrative, intervistat me


grupet e margjinalizuara apo vulnerabl, si dhe analiza gjinore mund t ofrojn
informacion t vlefshm mbi praktikat e mundshme diskriminuese prsa i takon
mundsis efektive pr tiu drejtuar organeve t drejtsis n gjykimet administrative.

115. The Oslo Recommendations Regarding the Linguistic Rights of Minorities & Explanatory Note,
[Rekomandimet e Oslos Lidhur me t Drejtat Gjuhsore t Pakicave dhe Shnimet Shpjeguese]
Komisioneri i Lart i OSBE-s pr Pakicat Kombtare, shkurt 1998, rekomandimet 18-19, <http://
www.osce.org/hcnm/67531>; Udhzimet e Ljubjans, vepr e cituar, shnimi n fund t faqes nr.
114, udhzimi 47; The Language Rights of Persons Belonging to National Minorities under the
Framework Convention, [T Drejtat Gjuhsore t Personave q u Prkasin Pakicave Kombtare sipas
Konvents Kuadr] Komiteti Kshillimor pr Konventn Kuadr pr Mbrojtjen e Pakicave Kombtare,
ACFC/44DOC(2012)001 rev, 5 korrik (2012), paragrafi 59, <http://www.coe.int/t/dghl/monitoring/
minorities/3_FCNMdocs/PDF_CommentaryLanguage_en.pdf>.
116. Po aty, shnimi shpjegues pr Rekomandimin 19.
117. Po aty, shnimi shpjegues pr Rekomandimin 17.

61
60
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Gjat analizs pr diskriminim mbi baza gjinore, jan t mundshme pr tu


prdorur mjete e praktika t posame t organizatave ndrkombtare e vendase
pr t vlersuar nse gjinia sht nj faktor prcaktues pr tiu drejtuar organeve
t drejtsis.118 Kto mjete dhe praktika mund t prshtaten dhe t zbatohen pr
monitorimin e drejtsis administrative.

T dhna nga shtje t palidhura midis tyre pr t identifikuar gjinin


e ankuesve, llojin e shkeljes s regjistruar n gjykatat administrative dhe
mnyrat se si jan gjykuar dhe zgjidhur kto shtje mund t prdoren pr
t par prirjet gjinore n lidhje me mundsin pr tiu drejtuar gjyqsorit.

Si u theksua m par (n seksionin 2.2.1) monitorimi mund t prdoret


pr t idenfikuar ekzistencn e diskriminimit mbi baza gjinore apo pengesa t
veanta t lidhura me gjinin tek mundsia pr tiu drejtuar drejtsis. Kjo mund
t pohoj nse mundsi t barabarta pr tiu drejtuar gjyqsorit u jan garantuar
apo jo fmijve, t cilt mund t ken nevoj pr ndihm t posame n mnyr
q t dgjohen, si sht rasti kur duhet prania e nj prokurori publik apo nj
ombusmani i specializuar pr t drejtat e fmijve.

Gjat monitorimit i duhet kushtuar vmendje e veant mundsis s


barabart t fmijve pr tiu drejtuar gjyqsorit. Kjo prfshin mundsin
e hyrjes t prshtatshme, formimin e salls s gjyqit, ekzistenc e stafit t
trajnuar n mnyr t prshtatshme dhe gjykime q jan miqsore ndaj
fmijs. Kur legjislacioni parashikon masat posame pr t mbrojtur t
drejtat e fmijve, stafi monitores duhet t pohoj nse jan zbatuar apo
jo t gjitha procedurat e posame t prshtatshme.

118. Nj proces efektiv i analizs gjinore duhet t arrij t identifikoj shtjet pr t prmirsuar
mundsin pr tiu drejtuar drejtsis administrative si pr grat, ashtu edhe burrat, n nivel institucional,
politikash dhe procedural. Shih pr shembull Gender Mainstreaming in Practice: A Toolkit [Prfshirja
Gjinore n Praktik: Nj Ndihms], PNUD, nntor 2011, <http://www.undp.kg/en/resources/e-library/
article/%2028-e-library/1801-gm-tool-kit->; Report of the Special Rapporteur on the independence
of judges and lawyers [Raport i Relatorit t Posam mbi pavarsin e gjyqtarve dhe avokatve],
Kshilli pr t Drejtat e Njeriut, sesioni i shtatmbdhjet, 29 prill 2011, <http://www.refworld.org/
docid/50f036122.html>.

60
61
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

4.4 Ndihma dhe kshillimi ligjor

Ndihma dhe kshillimi ligjor: e drejta pr tiu drejtuar organeve t drejtsis


krkon zbatimin e t drejts pr ndihm dhe kshillim ligjor kur personi
privat nuk disponon mjetet e nevojshme. Kostot q lidhen me procedur (pr
shembull tarifat gjyqsore dhe t prfaqsimit ligjor) nuk duhet t ndalojn apo
shkurajojn regjistrimin e nj ankimi.

Ndihma dhe kshillimi ligjor i referohen parashikimit t kshillimit ligjor falas


apo t prfaqsimit nga nj ndihms ligjor para gjykatave administrative dhe
tribunaleve, si dhe mbulim i plot apo i pjesshm i kostove t padis. Komiteti pr
t Drejtat e Njeriut ka pranuar se mundsia apo mungesa e ndihms ligjore shpesh
prcakton nse nj person mund t ket ose jo nj gjykim t prshtatshm apo t
marr pjes n t n nj mnyr kuptimplot.119 Nuk ka nj detyrim absolut sipas
standardeve ndrkombtare apo rajonale q shtetet t ofrojn ndihm ligjore pr
t gjitha llojet e mosmarrveshjeve ligjore.120 Prsa u takon proceseve jo penale,
nevojitet nj shqyrtim rast pas rasti pr t prcaktuar nse nevojitet ndihma apo
kshillimi ligjor pr t garantuar nj gjykim t drejt dhe kjo t mund t ofrohet
bazuar n skemn shtetrore t ndihms ligjore pr t garantuar nj proces t
drejt. Rrethanat e posame t shtjes, karakteri i saj ligjor, rndsia e asaj q
krkohet nga ankuesi, si dhe shkalla e ndrlikimit t legjislacionit dhe procedurs
jan ndr faktort q kan pesh n prfaqsimin e vetes me efektivitet nga ana e
ankuesit dhe n nevojn pr ti ofruar ndihm apo kshillim ligjor.121

Kshilli i Evrops rekomandon q ndihma ligjore tu ofrohet personave q


nuk i kan mjetet e nevojshme monetare pr t filluar nj proces administrativ,
n mnyr q asnj t mos pengohet nga pamundsia ekonomike pr t realizuar
apo mbrojtur t drejtat e veta prpara nj gjykate apo tribunali q gjykon pr
shtje civile, tregtare, administrative, shoqrore apo fiskale.122
119. Koment i Prgjithshm nr.32, cituar, shnimi 42, paragrafi 10.
120. Bertuzzi kundr Francs, GjEDNj, 13 shkurt 2003, paragrafi 23; Aerts kundr Belgjiks, GjEDNj,
30 korrik 1998, paragrafi 58.
121. Shihni Exceptions to the Exhaustion of Domestic Remedies, [Prjashtime nga Shterimi i Zgjidhjeve
Vendase], Opinion Kshillimor OC-11/90 Gjykata Ndr-Amerikane e t Drejtave t Njeriut, 10 gusht
1990, paragrafi 28; Steel dhe Morris kundr Mbretris s Bashkuar, GjEDNj, 15 shkurt 2005, paragraft
59-72.
122. Resolution 78(8) on legal aid and advice, [Rezoluta 78(8) mbi ndihmn dhe kshillimin ligjor]
Kshilli i Evrops, 2 mars 1978, paragrafi 1, <http://eu-romed-justice.eu/document/coe-1978-council-
europe-committee-ministers-resolution-78-8-le-gal-aid-and-advice>.

63
62
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Kur e drejta pr tiu drejtuar gjykats krkon dhnien e ndihms ligjore, i


takon shtetit t vendos se cila sht mnyra pr ti ofruar kto mjete q t
garantohet n mnyr efektive e drejta pr tiu drejtuar gjykats.123 Shtetet mund
t ofrojn ndihm ligjore t kufiuar dy or kshillim ligjor falas, pr shembull
apo rregullime t tarifave t kushtzuara. Kur nj individ kualifikohet pr
ndihm ose kshillim ligjor n baz t skems shtetrore t ndihms, ndihma n
vetvete, sikundr sht catimi i nj kshilltari, duhet t jet e konkretizuar dhe
e prshtatshme. sht prgjegjsi e shtetit q t garantoj se prfaqsimi ligjor
i ofruar n baz t skems s ndihms ligjore sht nj prfaqsim efektiv.124 S
fundi, nevoja dhe shtirja e ndihms apo kshillimit ligjor duhet t prcaktohet
n lidhje me llojin e t drejtave dhe interesave konkrete dhe nse ndihma sht
e domosdoshme pr t patur mundsi reale pr tiu drejtuar gjykats.

Ofruesit real t ndihms ligjore mund t ndryshojn n varsi t sistemit t


cilit i referohemi. Ndihma ligjore mund t ofrohet nga institucione shtetrore,
sikundr jan zyrat e ndihms ligjore, shoqata t avokatve, OJF-t apo avokat
privat q ofrojn shrbime pa pages (pro bono). Pavarsia e shoqatave t
avokatve, veanrisht kur avokatt prfaqsojn ankuesit kundr
institucioneve shtetrore, sht nj aspekt ky pr t garantuar ndihm
dhe kshillim t prshtatshm ligjor.125 Nse ndihma ligjore ofrohet nga
aktor jo shtetror, shteti prsri ka prgjegjsin kryesore pr t garantuar
shrbim ligjor t prshtatshm dhe efektiv brenda skems s ndihms ligjore.126
Fmijt, gjithashtu, duhet t ken t drejt pr t prfituar nga ndihma ligjore
falas dhe t ken kshilltarin dhe prfaqsimin e tyre ligjor, q vepron n emr t
tyre, n rastet e konfliktit t interesit me prindrit apo kujdestart ligjor t tyre.

Ndihma dhe kshillimi ligjor

N shtjen Aerts kundr Belgjiks127 ankuesi ishte n paraburgim n pritje


t gjykimit, fillimisht n nj qeli pr dy persona dhe pastaj u transferua pr
mbikqyrje n repartin psikiatrik t burgut n zbatim t nj urdhri nga Bordi
i Shndetit Mendor. Gjykata e shkalls s par arriti n prfundimin se mbajtja
123. A. kundr Mbretris s Bashkuar, GJEDNJ, 17 dhjetor 2002, paragrafet 96-97.
124. Bertuzzi kundr Francs, cituar, shnimi 124, paragrafet 27-30.
125. Shih IBA Standards for the Independence of the Legal Profession, [Standardet e ShNA-s pr
Pavarsin e Profesionit Ligjor], International Bar Association Shoqata Ndrkombtare e Avokatis,
1990, <http://www.ibanet.org/About_the_IBA/IBA_resolutions.aspx>.
126. Van der Mussele kundr Belgjiks, GJEDNJ, 23 nntor 1983, paragraft 29-30.
127. Aerts kundr Belgjiks, GJEDNJ, 30 korrik 1998.

62
63
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

n izolim n repartin psikiatrik ishte e paligjshme dhe se duhej t prfundonte


menjher. Gjykata e Apelit e hodhi posht vendimin e shkalls s par duke
vendosur se zbatimi i vendimit t Bordit t Shndetit Mendor ishte nj akt
administrativ q del nga juridiksioni i gjykats.
Krkesa e ankuesit pr ndihm ligjore n mnyr q t ankohej pran Gjykats
s Kasacionit kundr vendimit t Gjykats s Apelit u hodh posht nga Bordi i
Ndihms Ligjore q arsyetoi se ankimi nuk dukej me baza t forta.128 N Belgjik,
prfaqsimi me kshilltar ligjor sht i detyrueshm para Gjykats s Kasacionit.
shtja nuk kishte t bnte me nj akuz penale, ndrkoh q prfundimi i
gjykimit ishte vendimtar pr t drejtat civile t ankuesit n kuptim t Nenit 6(1) t
GJEDNJ-s, meq mosmarrveshja lidhej me ligjshmrin e t drejts pr liri.129
GJEDNJ-ja vendosi se hedhja posht e krkess s ankuesit pr t prfituar
ndihm ligjore, ndrkoh q nuk kishte mjete monetare mjaftueshm pr t
paguar kshilltarin ligjor, shkelte thelbin e t drejts s ankuesit pr gjykim
sikundr parashikohet n KEDNJ.130 Nuk i takonte Bordit t Ndihms Ligjore
t vlersonte pritshmrit pr sukses t ankimit t paraqitur.
N shtjen Purohit dhe Moore kundr Gambias131 u paraqit nj ankim
n emr t pacientve t izoluar n Repartin Psikiatrik t Spitalit Mbretror
Viktorian n baz t Ligjit pr Mbrojtjen e t Smurve Mendor.
Ndrkoh q ekzistonin mnyra pr t krkuar zgjidhje ligjore nga pacientt q
kundrshtonin raportet mjeksore, tek t cilat bazohej izolimi i tyre, atyre nuk
u ofrohej ndihm apo kshillim ligjor pr t realizuar ankimin. Vetm personat
e akuzuar pr shkelje tepr t rnda kishin t drejt pr ndihm ligjore n baz
t Ligjit pr Mbrojtjen e Personave t Varfr.132
Komisioni Afrikan vrejti se kategoria e personave q mund t izoloheshin me
ose pa dshir sipas Ligjit pr Mbrojtjen e t Smurve Mendor kishin gjasa t
ishin persona t marr nga rruga dhe t varfr. Mundsit pr zgjidhje ligjore
t parashikuara n legjislacion ishin t realizueshme vetm nga t pasurit apo
nga ata q mund t prballonin shrbimet e nj kshilltari privat dhe pr kt
arsye ishin jo realiste dhe jo t efektshme n kt rast.

128. Po aty, paragrafi 20.


129. Po aty, paragrafi 59.
130. Po aty, paragrafi 60.
131. Purohit dhe Moore kundr Gambias, Komisioni Afrikan, maj 2003, paragrafet 52-54.
132. Po aty, paragrafi 52.

65
64
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Udhzim pr monitorimin
Skemat e ndihms ligjore mund t prfshijn prfaqsim ligjor ose vetm
kshillim ligjor, pages, ose prjashtim nga pagesa e tarifave n shtje
administrative. N disa sisteme, t gjitha kostot pr personat q ndihmohen jan
t mbuluara, ndrsa disa shteteve mund t mbulojn disa kosto t caktuara, si
pr shembull tarifat e avokatit, tarifat e regjistrimit t padis, kosto t ekspertve
apo shpenzime t lidhura me dshmitart, prkthimet etj.

Stafi monitorues duhet t kuptoj qart arsyet, kushtet dhe kriteret pr


ofrimin e ndihms apo kshillimit ligjor n sistemin kombtar.

Disa sisteme mund t parashikojn prfaqsim t detyrueshm pr nj grup


personash (si pr shembull fmij) apo pr aktivizim t nj gjykate t caktuar.
Disa shtete mund t ofrojn trajtim t posam, duke prfshir ktu kshillim
paraprak vetm pr grupet m vulnerabl sikundr jan viktimat e dhuns
gjinore, fmijt, personat e moshuar dhe personat e paaft.

N disa sisteme ligjore, ndihma falas mund t kushtzohet nga gjendja


financiare e nj personi q krkon ndihm ligjore, kostot e parashikuara t
gjykimit, (t cilat zakonisht jan m t larta n shtjet penale) dhe lloji e shkalla
e ndrlikimit e shtjes. N disa sisteme t tjera, ndihma ligjore falar mund t
varet nga statusi shoqror apo mosha e personit pr shembull, nj i mitur apo
pensionist, apo nj person i paaft.

Stafi monitorues duhet t shqyrtoj kategorit e personave q kan t


drejt t krkojn ndihm ligjore pr shtje administrative (pr shembull
t huaj apo ndonj grupim tjetr) dhe far kufizimesh zbatohen. Ata
duhet gjithashtu t vlersojn arsyet pr refuzim t ndihms ligjore,
mundsin pr kontroll gjyqsor t nj vendimi q refuzon ndihmn
ligjore, si dhe shkalln e ndrlikimit dhe kohzgjatjen e procedurs pr
ofrim t ndihms ligjore.

sht gjithashtu e rndsishme t grumbullohet informacion nse ndihma ligjore


mund t prftohet n do shkall t gjykimit, pr shembull kur ankuesi ka psuar nj
ndryshim n burimet apo detyrimet e veta financiare pas fillimit t gjykimit.

64
65
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Nse nj shtet ka krijuar nj skem t ndihms ligjore dhe nj ankuesi i sht


miratuar krkesa pr ndihm ligjore, shteti duhet t garantoj q ndihma ligjore
q ai merr sht e prshtatshme.

Stafi monitorues duhet, gjithashtu, ti kushtoj rndsi nse shtjes nse


ka informacion mjaftueshm dhe gjersisht t shprndar mbi ofrimin
e ndihms ligjore. Shteti duhet ti bj t ditura kriteret pr sistemin e
ofrimit t ndihm ligjore ndaj publikut dhe palve t tjera t interesuara,
veanrisht ndaj atyre organizatave tek t cilat mund t drejtohen pr
ndihm krkues t mundshm t ndihms ligjore.

Stafi monitorues duhet ti kushtoj vmendje t posame efektivitetit q kan


ofruesit e ndihms ligjore falas dhe cilsis s prgjithshme t ktyre shrbimeve
duke intervistuar prftuesit dhe ofruesit e shrbimeve t ndihms ligjore.

67
66
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Kapitulli 5

Gjykimi i shtjes
Standarde dhe Udhzime pr Monitorimin

Faza e vijueshmris s shtjeve administrative krkon respektimin e nj


sr standardesh; t drejtn e nj gjykimi n seanc gojore, barazin e armve
dhe nj gjykim kundrshtues, si dhe mundsin pr masa parandaluese apo t
ndrmjetme.

5.1 Seanca gojore

Seanca gojore: E drejta pr t patur nj seanc gjykimi me goj nuk sht


nj e drejt absolute n proceset gjyqsore administrative, por refuzimi pr t
lejuar mbajtjen e nj seance gjykimi me goj duhet t arsyetohet nga gjykata
apo tribunali.

E drejta pr t patur nj seanc gjykimi me goj, n thelb, nnkupton se nj


person ka mundsin q ta parashtroj shtjen e vet me goj para gjykats. E
drejta pr nj seanc gjykimi me goj prbn nj t drejt themelore n t drejtn
ndrkombtare, por kjo nuk sht nj e drejt absolute. Zgjedhja ndrmjet
nj gjykimi mbi baz shkresash apo nj gjykimi n seanca me parashtrime me
goj duhet t prcaktohet nga legjislacioni vendas, n prputhje me standardet
ndrkombtare dhe rajonale. Nj nga tiparet dalluese t drejtsis administrative
sht ndjekja nga gjykatat apo tribunalet administrative e nj procesi zakonisht
t bazuar mbi dokumente t shkruara.

66
67
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

E drejta pr nj seanc t bazuar mbi parashtrime me goj mund t jet


veanrisht e rndsishme n rastet kur gjykatat apo tribunalet administrative
kan t bjn jo vetm me shtje t ligjit, por edhe me vlersim faktesh. N
disa shtje administrative, parashtrimet me goj jan faktor vendimtar pr
zgjidhjen e drejt t shtjes, kurse n disa t tjera parashtrimet me goj mund
t mos jen t nevojshme dhe gjykimi mbi baza shkresore t mund t garantoj
prsri nj gjykim t drejt brenda nj periudhe kohe t arsyeshme. Raporti midis
gjykimeve mbi baza shkresore dhe gojore t realizuara n gjykatat administrative
ndryshon n vende t ndryshme dhe gjykimet mbi parashtrimet me goj me
pjesmarrjen e palve n gjykim jan raste t rralla n disa sisteme ligjore.

Duhet theksuar se GJEDNJ-ja jo gjithnj e bn dallimin midis krkesave pr


nj gjykim publik (shihni shtjen 3.4) dhe nj gjykimi n seanca me parashtrime
me goj. Komiteti i t Drejtave t Njeriut i trajton zakonisht s bashku t dyja
kto t drejta dhe kto mund t shfaqen si koncepte zvendsuese t njra-
tjetrs. Pr qllime t proceseve administrative mund t jet ndonjher m e
leht pr ti trajtuar ato t ndara (sikundr sht vepruar n kt Manual).

5.1.1 Prkthimi dhe interpretimi


do person, pavarsisht nse sht nj emigrant, pjestar i nj pakice kombtare
apo i huaj duhet t jet n gjendje q t kuptoj procesin ku sht prfshir dhe
t gjitha t drejtat procedurale q i njihen, pavarsisht statusit ligjor apo pengess
gjuhsore. E drejta pr prkthim (paraqitja me shkrim e informacionit nga nj
gjuh n nj tjetr) dhe pr interpretim (prcjellja me goj e informacionit nga
nj gjuh n nj tjetr) do t thot se nj pal q nuk e kupton plotsisht gjuhn e
gjykats apo tribunalit duhet t ket t drejtn pr nj prkthyes t autorizuar dhe
prkthime me shkrim t autorizuara pr dokumentet prkatse.

E drejta pr prkthim dhe interpretim sht e parashikuar shprehimisht pr


proceset penalet si nga PNDCP-ja dhe KEDNJ-ja.133 Prsa i takon proceseve
jopenale, Komiteti pr t Drejtat e Njeriut vren se mund t nevojitet interpretim,
sipas rastit, n mnyr q nj pal t marr pjes me kushte t barabarta sipas
parimit t barazis s armve (shihni shtjen 5.2 m posht).134

133. KEDNJ, Neni 6(3); KNDCP Neni 14(3).


134. Koment i Prgjithshm nr.32, cituar, shnimi 42, rreshti 13.

69
68
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Instrumentet ndrkombtare dhe rajonale kan vendosur standarde t


posame duke parashikuar t drejta gjuhsore pr pjestart e pakicave kombtare,
n mnyr q tju bjn t mundur ktyre personave t ushtrojn dhe mbrojn
t drejtat e tyre, pavarsisht ndonj pengese gjuhsore.135 Ktyre personave u
duhen siguruar shrbime interpretimi dhe prkthimi, pa asnj shpenzim personal,
pavarsisht nse jan t prfshir n procese penale, civile apo administrative.136
Shtetet Pjesmarrse t OSBE-s dhe shtetet evropiane jan angazhuar edhe
m tej, prsa sht e mundur dhe e nevojshme, tju garantojn personave q u
prkasin pakicave kombtare q t prdorin gjuhn e tyre amtare n komunikimet
me autoritetet administrative.137 Disa shtete kan marrveshje dypalshe duke
krijuar t drejta gjuhsore q shoqrohe me detyrime pr t siguruar interpretim
gjat proceseve gjyqsore administrative dhe prkthim t dokumenteve.138

5.1.2 Raste prjashtimore t seancave me parashtrime gojore


Sipas KEDNJ-s, e drejta pr nj proces gjyqsor me parashtrime gojore nuk
sht nj e drejt absolute, por refuzimi pr t mbajtur seanca me goj duhet
t arsyetohet nga gjykata ose tribunali. Nse gjykata apo tribunali vepron si
shkall e par ose e vetme dhe merret jo vetm me shtje t ligjit, por edhe me
thelbin dhe faktet rreth saj, ather pragu pr mohimine nj gjykimi mbi baz
t parashtrimeve me goj sht m i lart.139 E drejta pr nj seanc dgjimore

135. Shih Deklaratn e Kombeve t Bashkuara pr t Drejtat e Personave q u Prkasin Pakicave


Kombtare, Etnike, Fetare dhe Gjuhsore, Kombet e Bashkuara, 1992, <http://www.un.org/documents/
ga/res/47/a47r135/htm>; Karta Evropiane pr Gjuht Rajonale ose t Minoriteteve, Kshilli i Evrops,
1992, <http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Html/148.htm>; Konventa Evropiane Kuadr
pr Mbrojtjen e Pakicave Kombtare, Kshilli i Evrops, 1995, <http://conventions.coe.int/Treaty/en/
Treaties/Html/157.htm>.
136. Karta Evropiane, po aty, Neni 9; Konventa Evropiane Kuadr, po aty, Nenet 4.2, 10.1, 10.2 dhe 15.
137. Dokumenti i Kopenhagenit, cituar, shnimi 1, rreshti 32; Konventa Evropiane Kuadr, po aty,
Neni 10.2. Shih gjithashtu Rekomandimi 1201(1993) mbi nj protokoll shtes pr t drejtat e pakicave
kombtare tek Konventa Evropiane pr t Drejtat e Njeriut, Asambleja Parlamentare e Kshillit t
Evrops, 1 shkurt 1993, Neni 7, <http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/AdoptedTExt/ta93/
EREC1201.htm>, Rekomandimet e Oslos, cituar, shnimi 119. Vini re se ndrsa pakicat kombtare duhet
t ken t drejt ta ojn nj shtje pr gjykim n gjykatn administrative n gjuhn e tyre, kjo e drejt
nuk sht absolute, meq qeveria mund t mos jet n gjendje t plotsoj krkesat e do personi n
gjuhn e tij n do rast, ndrkoh q mund t ket pengesa financiare dhe kufizime lidhur me burimet
njerzore.
138. Pr shembull, Traktati pr Fqinjsin e Mir dhe Bashkpunimin Miqsor ndrmjet Hungaris dhe
Sllovakis parashikon se pakica hungareze n Republikn Sllovake dhe pakica sllovake n Hungari han
t drejt t prdorin gjuhn e vet kur kan t bjn me autoritetet administrative dhe procese gjyqsore.
Traktati pr Fqinjsin e mir dhe Bashkpunimin Miqsor, 19 mars 1995, Neni 5(2)(g).
139. Rekomandimi Rek (2004)20, Kshilli i Evrops, cituar, shnimi 5, rreshti 12. Shih gjithashtu
Hkansson dhe Sturesson kundr Suedis, GJEDNJ, 21 shkurt 1990.

68
69
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

mund t mohohet shprehimisht ose jo.140


N rrethana t jashtzakonshme kur shtja trajtohet m mir mbi baza
dokumentesh sesa me parashtrime me goj, gjykata mund t shmang seancat
me goj. Pr shembull, ktu mund t prfshihen shtje me karaktet t lart
teknik, si jan ato q lidhen me gjykimet mbi sigurimet shoqrore ose kur
autoritetet kombtare duhet t marrin parasysh krkesa t efiiencs dhe
ekonomis gjyqsore.141 Megjithat, n kto raste, palt duhet t ken patur n
ndonj ast t procesit mundsin pr t krkuar nj seanc gjyqsore me goj.142
Detyrimi pr nj seanc gjyqsore me goj prgjithsisht nuk zbatohet n
procesin n apel, i cili mund t zhvillohet vetm mbi baz t dokumenteve
shkresore t dorzuara.143
Pr m tepr, nse procesi ka qen mbi baz t parshtrimeve me goj n
shkalln e par, nuk ka ndonj t drejt absolute pr seanc me goj n seancat
vijuese n apel.144

Udhzim pr monitorimin

Idealisht, pr veprimtarin monitoruese duhen br prpjekje pr t marr


leje pr vzhgimin e ndonj seance mbi baz parashtrimesh me goj edhe
nse kjo nuk sht e hapur pr publikun e gjer. N mnyr alternative, nse
vzhgimi i drejtprdrejt nuk sht i mundur, n disa sisteme t drejtsis
administrative procesverbalet e seancave mbi baz t parashtrimeve me goj
mund t krkohen sipas ligjit. Pr veprimtarin monitoruese duhet t sigurohet
mundsia pr tu pajisur me kto procesverbale, duke patur kujdes pr t ruajtur
privacin e palve t prfshira.

Gjykimet administrative q bazohen mbi dokumente shkresore prbjn nj


sfid pr personelin e angazhuar me vzhgimin e gjyqeve meq nuk ka seanc t
mirfillt n salln e gjyqit pr t vzhguar. Megjithat, duhet t jet e mundur
t vzhgohet procesi n prgjithsi duke grumbulluar t dhna t mjaftueshme
140. Hkanssin dhe Sturesson kundr Suedis, po aty, paragrafi 67; Schuler-Zgraggen kundr Zvicrs,
GJEDNJ, 24 qershor 1993, paragrafi 58.
141. Schuler-Zgraggen kundr Zvicrs, po aty, paragrafi 58; Martinie kundr Francs, GJEDNJ, 12 prill
2006, paragrafi 41; Eisenstecken kundr Austris, GJEDNJ, 3 tetor 2000, paragrafet 34-35.
142. Martinie kundr Francs, po aty, paragrafi 42.
143. R.M. kundr Finlands, cituar, shnimi 24, paragrafi 6.4.
144. Dory kundr Suedis, GJEDNJ, 12 nntor 2002, paragrafet 37-40.

71
70
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

e t besueshme, duke e marr t mirqen faktin se garantohet mundsia a


marrjes dijeni mbi dosjet gjyqsore, apo prmes intervistave t palve e aktorve
kryesor.145

Personeli monitorues duhet t shqyrtoj legjislacionin vendas pr t prcaktuar


rastet kur gjykatat ose tribunalet administrative e shqyrtojn nj shtje duke u
bazuar mbi shkresa. Disa raste tipike t tilla jan:

shtje kur palt kan shprehur miratimin e tyre pr proces gjyqsor mbi
baz shkresash;

kontrolli gjyqsor i akteve normative;

shtje kur mosmarrveshja administrative sht e nj natyre t lart teknike


ose e nj natyre t pastr ligjore dhe kontributet me parashtrime me goj nuk
jan t nevojshme;

procese n apel n nj juridiksion m t lart administrativ; si dhe

disa lloje mosmarrveshjesh administrative t parashikuara posarisht n


sistemet kombtare.

Kshillohet q stafi monitorues t identifikoj kategorit e shtjeve apo


arsyet ligjore pr mbajtjen e seancave gjyqsore mbi baz shkresash n nj
juridiksion t caktuar. Ky informacion mund t jet i dobishm pr t vlersuar
prputhshmrin me t drejtn pr t patur nj seanc pr parashtrime me goj.

Stafi monitorues duhet ti kushtoj vmendje t posame nse ka patur ndonj


mundsi pr t krkuar seanc me goj dhe nse ndonj pal ta ket gjykuar t
arsyeshme t heq dor nga nj seanc me goj.

Pr qllime t monitorimit ka rndsi t vlersohet nse gjykata merr


nj vendim t veant pr zhvillimin e gjykimit mbi baza shkresore, arsyet e
deklaruara n kt vendim dhe njoftimin prkats ndaj palve.

145. Ky sht shembull i metodologjis s prdorur nga Misioni i OSBE-s n Kosov gjat monitorimit
t shtjeve gjyqsore administrative meq gjykimet jan mbi baz shkresore.

70
71
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Duhet t shqyrtohet nse qndron baza ligjore, rrethanat e shtjes


dhe arsyet e deklaruara nga gjyqtari prsa i takon realizimit t seancs
gjyqsore mbi baza shkresore, apo mohimi i nj krkese pr seanc mbi
baz parashtrimesh me goj.

Duhet t prcaktohet nse juridiksioni administrativ i njofton palt pr


zhvillimin e gjykimit mbi baza shkresore dhe nse palt i kan mjetet
efektive t kundrshtojn nj vendim t till.

Arsyet e deklaruara, s bashku me llojin e procesit mund t analizohen nn


dritn e standardeve ndrkombtare dhe rajonale t zbatueshme pr gjykimin
e drejt n kto raste, n mnyr q t vlersohet prshtatshmria e tyre dhe t
bhen rekomandime.

N rast se nuk garantohet e drejta e ankimit kundr vendimeve q ndalojn


t drejtn pr t patur nj proces gjyqsor mbi baz parashtrimesh me
goj, stafi monitorues duhet t vlersoj nse legjislacioni kombtar
parashikon ndonj mundsi tjetr efektive kundrshtimi t ktyre
vendimeve gjyqsore.

5.2 Barazia e armve

Barazia e armve: standardi i barazis s armve krkon nj barazpesh t


drejt midis palve n nj proces, ku secils pal duhet ti jepet nj mundsi e
arsyeshme pr ta paraqitur shtjen e vet n kushte q nuk e vendosin at n
nj disavantazh thelbsor prball kundrshtarit.

Q nj gjykim t jet i drejt sht e nevojshme q t ket prputhshmri me


parimin e barazis s armve sipas s drejts ndrkombtare. Parimi i barazis
s armve ka nj rndsi t posame n gjykimet administrative, ku palt jan
persona privat dhe autoritetet administrative. Parimi synon t mbroj aftsin
e nj personi privat pr t marr pjes aktivisht n proces pr t garantuar
paanshmrin e tij.

73
72
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Parimi i barazis s armve nnkupton se t njjtat t drejta procedurale


duhet tu ofrohen t gjitha palve (individit dhe organit administrativ) prvese
kur dallimet bazohen n ligj, jan t justifikuara mbi baza objektive dhe t
arsyeshme dhe nuk prfshijn disavantazhe reale pr asnj pr palve. Barazia e
armve krkon q palt n nj proces t ken mundsi pr tiu drejtuar gjyqsorit
n kushte t barabarta146 dhe q t dyja palt t ken mundsi t ndjekin seancat.
Ekspertt e gjykats duhet t jen gjithnj t paanshm147 dhe rregullat mbi
kostot nuk duhet q n mnyr t padrejt t ti japin prparsi njrs pal.

Gjykata apo tribunali administrativ duhet gjithmon t prpiqet t sheshoj


pabarazin midis palve, pr shembull, duke i ftuar ata q t paraqesin fakte dhe
prova shtes. Veanrisht, nj gjykat apo nj organ tjetr i pavarur q kontrollon
ushtrimin e pushtetit diskrecional administrativ duhet t jet n gjendje q t
marr informacionin e nevojshm pr ushtrimin e drejt t funskioneve t tij.148
E drejta e gjyqtarit pr t krkuar informacion nga administrata publike duhet t
plotsohet me detyrimin pr ta ofruar kt informacion. Sa koh q legjislacioni
vendas nuk parashikon raste prjashtimore, organi administrativ duhet tia
ofroj gjykats dokumentet dhe informacionin e nevojshm pr shtjen.149

Gjykata ose tribunali duhet t ofrojn mundsi t barabarta marrjeje dijeni


pr t gjitha dokumentet dhe informacionin prkats pr shtjen pr t dyja
palt (e trajtuar m gjersisht n seksionin 5.2.2). Parimi i barazis midis palve
krkon gjithashtu q secils pal ti jepet mundsia pr t kundrshtuar t gjitha
arsyetimet dhe provat e paraqitura nga pala tjetr.

5.2.1 Gjykimi kundrshtues dhe inkuizitor


Krkesa pr nj proces kundrshtues sht e ndrlidhur me krkesn pr
barazin e armve. Termat kundrshtues dhe inkuizitor rrjedhin nga dy
tipe procedurash t prdorura ndrkombtarisht pr t zgjidhur shtje ligjore
t prcaktuara n krkes padi. Sistemet moderne t drejtsis administrative
shpesh shfaqin tipare t t dyja sistemeve kundrshtuese dhe inkuizitore.

E drejta pr nj gjykim kundrshtues, n parim, do t thot se procesi


drejtohet nga t dyja palt, q paraqesin qndrimet e tyre para gjykats. Palve
146. Schuler-Zgraggen kundr Zvicrs, cituar, shnimi 145, rreshtat 50-52.
147. Sara Lind Eggertsdottir kundr Islands, GJEDNJ, 5 korrik 2007, rreshti 47.
148. Rekomandimi no.R(80)2,cituar, shnimi 28, rreshti 11.
149. Rekomandimi Rek(2004)20, cituar, shnimin 5, Seksioni B, rreshti 4(c).

72
73
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

u duhet dhn mundsia q t marrin dijeni pr dhe t paraqesin mendime mbi


t gjitha provat e paraqitura apo shpjegimet e prfshira n dosje, q ndikojn n
vendimarrjen e gjykats.150

N modelin inkuzitor, drejtimi i gjykimit sht kryesisht n dor t


gjyqtarit, i cili ka t drejt t filloj me krkesa, pyetje, mendime ekspertsh
etj. Ushtrimi n mnyrn e duhur t pushtetit inkuizitor t parashikuar me ligj
sht i rndsishm n shtjet administrative pr shkak t vnies n diskutim t
interesit publik dhe pr arsye t garantimit t barazpeshs midis palve private
dhe administrats publike.

5.2.2 Mundsia pr t par dosjet, dokumentet dhe provat


Gjykata duhet t ndrmarr iniciativn pr t informuar palt n nj proces
pr ekzistencn e provave dhe shpjegimeve, duke prfshir informacionin e ri
q i sht bashkngjitur shtjes pas fillimit t procesit gjyqsor, apo t provave
t marra nga gjykata me iniciativn e vet prej autoriteteve pulike apo nga burime
t tjera. Nuk mjafton q materiali t jet i prfshir n dosjen n gjykat.

GJEDNJ-ja ka mbajtur qndrimin se palt n nj proces duhet t ken


mundsi t njihen me provat e paraqitura n gjykat, si dhe t japin mendime mbi
ekzistenc, prmbajtjen dhe origjinalitetin e tyre n nj mnyr t prshtatshme
dhe brenda nj kohe t prshtatshme. Nse sht e nevojshme, kto mendime
mund t jepen me shkrim paraprakisht, edhe sikur prova t jet dhn nga nj
autoritet vendas mbi baz t krkess s gjykats.151

Gjithsesi, e drejta e nj pale pr t marr dijeni mbi provat nuk sht e


pakufizuar. Kjo e drejt mund t kufizohet mbi baz t nj sr arsyesh ligjore,
si pr shembull mbrojtja e siguris kombtare152 apo mbrojtja e t drejtave
themelore t ndonj personi tjetr privat, (pr shembull mbrojtja e dshmitarve
q rrezikojn hakmarrje).153 Megjithat, kufizimet ndaj marrjes dijeni pr
informacionin e nevojshm duhet t jen edhe proporcionale.154

150. Lobo Machado kundr Portugalis, GJEDNJ, 20 shkurt 1996, paragrafi 31; Feldbrugge kundr
Hollands, GJEDNJ, 29 maj 1986, paragrafet 42-46.
151. Krcmar dhe t tjer kundr Republiks eke, GJEDNJ, 3 mars 2000, paragrafet 40-42; Frett kundr
Francs, GJEDNJ, 26 shkurt 2002, paragrafi 47.
152. Mirilashvili kundr Rusis, GJEDNJ, 11 dhjetor 2008, paragrafi 202.
153. Doorson kundr Hollands, GJEDNJ, 26 mars 1996, paragrafi 70.
154. Frett kundr Francs, cituar, shnimi 155, paragrafet 49-50.

75
74
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Barazia e armve

N shtjen Frett kundr Francs krkuesi u ankua pr refuzimin ndaj nj krkese


t tij pr autorizim paraprak pr t birsuar nj fmij. Krkuesi, q prfaqsohej
vet, nuk ishte njoftuar pr nj seanc para Kshillit t Shtetit, pavarsisht se
kishte telefonuar rregullisht n Sekretari pr t marr dijeni pr seancn e
radhs. Ai deklaroi se nuk i ishte dhn ndonjher ndonj prgjigje e qart pr
datn dhe nuk ishte njoftuar asnjher pr mundsin e paraqitjes me shkrim t
krkess nga ana e tij q m pas t merrte dijeni pr datn e seancs, prandaj, si
rrjedhoj nuk kishte mundur t ishte prezent n seancn prkatse.

GJEDNJ-ja mbajti qndrimin se krkuesi nuk mund t pritej q rregullisht t


udhtonte e shkonte n gjykat pr t kontrolluar se kur do t njoftohej shtja e tij
n tabeln e njoftimeve, si parashikohej me ligj dhe, pr m tepr, ky rregullim nuk
ishte n prputhje me prkujdesin q shtetet duhet t shfaqin pr t garantuar
q t drejtat e parashikuara nga Neni 6 gzohen efektivisht. Si rrjedhoj, krkuesi
nuk pati mundsi t merrte dijeni pr parashtrimet e Komisionerit t Qeveris dhe
as t jepte vlersimin e tij nda tyre para seancs. Kshtu q, krkuesit iu mohua
mundsia pr t dorzuar nj dokument me prapsimet dhe pr rrjedhoj ka patur
nj shkelje t s drejts s tij pr nj proces kundrshtues. 155

N shtjen Jansen-Gielsen k. Hollands,156 Gjykata Qendrore e Apelit


refuzoi t merrte si prov nj raport psikologjik q ishte dorzuar dy dit para
seancs t nj shtjeje pensioni, duke cituar se pranimi i provs n at koh do
t pengonte n mnyr t paarsyeshme paln kundrshtare.

Komiteti pr t Drejtat e Njeriut i OKB-s vrejti se kjo oi n munges t barazis


s armve midis palve, duke shkelur Nenin 14(1) t PNDCP. KDNJ-ja deklaroi
se legjislacioni i zbatueshm procedural nuk parashikonte ndonj afat kohor pr
dorzimin e dokumenteve, pr rrjedhoj, ishte detyr e gjykats t garantonte se
secila prej palve mund t kundrshtonte provn shkresore t paraqitur nga pala
tjetr apo q pala tjetr dshiront t sillte. Madje, nse do t ishte e nevojshme
gjykata t shtynte seancn pr t mundsuar veprimet e msiprme.157

155. Po aty, paragraft 49-51.


156. Gertruda Hubertina Jansen- Gielen kundr Hollands, Komunikat e KDNJ nr.846/1999, K.B. Dok.
CCPR/C/71/D/846/1999 (2001)
157. Po aty, paragrafi 8.2

74
75
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

N shtjen Kress kundr Francs,158 krkuesja kishte paraqitur nj padi


kundr Spitalit t Strasburgut n lidhje me dmtime e pretenduara si t shfaqura
pas nj operacioni. Krkuesja u ankua se nuk kishte patur nj gjykim t drejt
n gjykatat administrative, sepse nuk kishte patur mundsi t prgatitej apo tju
prgjigjej parashtrimeve t Komisionerit Qeveritar dhe q Komisioneri kishte
marr pjes n vendimarrjen e gjykats edhe pse nuk kishte t drejtn e vots.

GJEDNJ-ja vendosi se kishte shkelje t Nenit 6 t KEDNJ-s pr shkak t


pranis s Komisionerit Qeveritar gjat vendimarrjes s gjyqtarve. Meq roli
i Komisionerit ishte q t vepronte si nj gjyqtar relator i dyt i paanshm e i
pavarur pa t drejt vote gjat vendimarrjes, ather mbahet parasysh doktrina
e shfaqjes s jashtme. Krkuesja mund t ket ndjenjn e pabarazis nse pasi
dgjon Komisionerin q paraqet prapsime kundr shtjes s saj n nj seanc
publike, e sheh q t bashkohet me gjyqtart q trhiqen n dhomn e kshillimit
pr t marr vendimin.159 Prfitimi pr trupn gjyqsore nga ndihma teknike
e Komisionerit duke qen i pranishm gjat vendimarrjes duhet t vlersohet
prkundrejt interesit m t lart t paditses, e cila duhet t ket garancin
se prania e Komisionerit gjat vendimarrjes nuk ka ndikim n rezultatin e
vendimarrjes.160

Udhzim pr monitorimin
Zhvillimi i proceseve gjyqsore mbi baza shkresore ka ndikim jo vetm pr
vzhgimin e t drejts pr nj seanc gjyqsore me goj, por edhe pr vzhgimin
e t drejtave t tjera lidhur me gjykimin e drejt, si pr shembull e drejta pr
barazin e armve dhe pr nj gjykim kundrshtues.

N shum raste, materialet me shkrim t dosjes s shtjes administrative do


t prbajn informacion t dobishm lidhur me faktin nse parimi i barazis s
armve sht respektuar n nj shtje t caktuar.

158. Kress kundr Francs, GJEDNJ, 7 qershor 2001, paragrafet 73-81.


159. Po aty, paragrafi 81.
160. Po aty, paragrafi 85.

77
76
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Pr t prcaktuar nse sht respektuar parimi i barazis s armve, stafi


monitorues duhet t prqendrohet n:
Ndrgjegjsimin e palve pr t drejtat e tyre procedurale e materiale
dhe detyrimet;
Mundsin reale pr t ushtruar t drejtat procedurale, duke prfshir
t drejtn pr t br pyetje dhe paraqitur prova, njoftim t pals q
do t prgjigjet dhe koh t mjafueshme pr komente;
Ekzistencn e mundsis dhe mundsi reale pr t marr dijeni mbi
dokumente dhe informacion q lidhet me shtjen;
Paanshmrin e ekspertve t gjykats;
Shprndarjen e drejt t kostove;
Ndryshimet ligjore q ndikojn pr rezultatin e procesit gjyqsor;
dhe
Mundsin pr ndihm ligjore n legjislacion dhe n praktik pr
t lehtsuar pjesmarrjen reale t personave privat n proceset
gjyqsore administrative.

Parimi i barazis s armve mund t rrezikohet kur gjyqtari n mnyr t


prsritur ndrpret njrn nga palt; kufizon, ndryshon ose pakson pyetjet e
tyre, ose i lejon pyetje apo krkon prova n favor t vetm njrs pal. N t
kundrt, parimi mundet prsri t rrezikohet kur gjyqtari nuk ushtron ndonj
pushtet t dhn ndaj tij nga legjislacioni ose mbetet aq pasiv sa pr t lejuar
njrn pal ta zotroj procesin gjyqsor.

N disa shtje administrative, nj ankues privat mund t vendoset n nj


gjendje t pafavorshme n krahasim me autoritetin administrative n krahun
tjetr, pr shkak t mungesn s mundsis pr t marr informacion apo
msuar mbi fakte q nevojiten pr t siguruar nj mbrojtje gjyqsore efektive n
juridiksionin administrativ. N disa rrethanat, autoriteti administrativ mundet q
me qllim t fsheh apo refuzoj pr t dhn disa dokumente apo materiale t
tjera. N nj rast t till, ushtrimi i kompetencave ex officio apo inkuizitore nga
gjyqtari administrativ mund ta parandaloj kt disavantazh dhe t rivendos
barazin midis palve.

76
77
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Stafi monitorues duhe t shqyrtoj parashikimet n legjislacion dhe


zbatimin e tyre n praktik lidhur me t drejtat dhe detyrat e gjyqtarit
administrativ pr t marr informacion nga autoritetet administrative.
Gjithashtu, stafi monitorues duhet ti kushtoj vmendje t veant
paansis s gjyqtarit kur ushtron ose refuzon t ushtroj kompetenca ex
officio n mnyr q t krijoj nj barazpesh midis palve.

5.3 Masat e ndrmjetme

Masat e ndrmjetme: e drejta pr masat e ndrmjetme duhet t sigurohet kur


t drejtat, interesat apo lirit e nj personi privat mund t ndikohen n mnyr t
pakthyeshme nga zbatimi i nj akti administrativ.

Koncepti i nj zgjidhje efektiv n baz t s drejts ndrkombtare krkon


q zgjidhja t parandaloj ekzekutimin e masave, efektet e t cilave mund t
jen t pakthyeshme. N disa juridiksione, legjislacioni mund t parashikoj se
ankimi ndaj nj akti administrativ prfshin nj pezullim direkt t ekzekutimit.
Pezullimi i ekzekutimit mund t bhet i mundur prmes nj krkese formale
drejtuar autoriteti administrativ ose atij gjyqsor. Gjykatat apo tribunalet
administrative duhet t ken kompetenca pr t vendosur masa t ndrmjetme
lidhur me rezultatin e procesit, duke prfshir pezullimin e plot ose t pjesshm
t ekzekutimit t aktit administrativ t kundrshtuar.161

Pr t vendosur nse duhet ndrmarr nj mas e prkohshme mbrojtjeje,


gjykatat duhet t mbajn parasysh t gjith faktort dhe interesat, n veanti kur
ekzekutimi i aktit administrativ ka gjasa t shkaktoj dm t rnd dhe mundet t
parandalohet me vshtirsi dhe kur prima facie ka nj shtje ku kundrshtohet
vlefshmria e aktit.162 Gjithashtu, duhen patur parasysh interesi publik dhe t
drejtat dhe interesat e personave t tret. Vendimet pr masat e ndrmjetme duhet
trajtuar me shpejtsi nga gjykata apo tribunali brenda kufijve kohor t arsyeshm.163

161. Shihni Jabari kundr Turqis, GJEDNJ, 11 korrik 2000, paragrafi 50.
162. Rekomandimi no. R(89)8 i Komitetit t Ministrave pr vendet antare mbi mbrojtjen e prkohshme
gjyqsore pr shtje administrative, Kshilli i Evrops, 13 shtator 1989, seksioni II, <https://wcd.coe.
int/com.instranet.InstraServlet?command=com.instranet.CmdBlobGet&InstranetImage=2011090&Sec
Mode=1&DocId=702300&Usage=2>.
163. Po aty, seksioni IV

79
78
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Udhzime pr monitorimin
Gjat monitorimit t proceseve gjyqsore administrative nj kujdes i veant
i duhet kushtuar procedurs pr t krkuar masa t ndrmjetme. N disa
sisteme, ndiqet regjistrimi i nj krkese t veant pr t krkuar pezullimin e
ekzekutimit t nj akti administrativ, kurse n disa sisteme t tjera krkesa pr
masa t ndrmjetme duhet t paraqitet si pjes prbrse dhe e pandar e padis
kryesore kundr aktit administrativ.

Gjykata apo tribunali duhet t trajtoj krkesat pr masa t ndrmjetme


brenda nj kohe t arsyeshme (brenda disa orsh ose pak ditsh), p t mos
cenuar t drejtn pr nj zgjidhje efektive. Vendimi pr t rrzuar nj krkes
pr masa t ndrmjetme duhet t jet gjithmon i arsyetuar n mnyr t
mjaftueshme dhe i bazua n kritere t prcaktuara ligjore.

78
79
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Kapitulli 6

Vendimi pr shtjen
Standarde dhe Kshillim pr Monitorimin

Kur merret vendim pr nj shtje standardet kryesore q duhen vzhguar


jan e drejta pr nj gjykim brenda nj kohe t arsyeshme, nj vendim i shpallur
publikisht dhe i arsyetuar, si dhe ekzekutimi n mnyr efektive.

6.1 Gjykimi brenda nj kohe t arsyeshme

Gjykimi brenda nj kohe t arsyeshme: e drejta pr nj gjykim brenda nj


kohe t arsyeshme sht nj garanci e rndsishme pr t mbrojtur t gjitha palt
prkundrejt vonesave procedurale t tepruara q mund t rrezikojn si efektivitetin,
ashtu edhe besueshmrin ndaj gjykatave dhe tribunaleve.

T pandashme nga e drejta pr nj gjykim brenda nj kohe t arsyeshme


jan e drejta pr t filluar nj proces administrativ brenda nj kohe t arsyeshme
(shihni Kapitullin 4), si dhe e drejta pr nj vendim pa vonesa. Kur vonesat
n shqyrtimin e ankimeve administrative shkaktohen nga mungesa e burimeve
dhe mungesa e vazhdueshme e financimeve, pr aq sa sht e mundur duhen
shprndar burime shtes buxhetore nga ana e shtetit pr administrimin e
drejtsis.

Prcaktimi i kohs s arsyeshme


N t drejtn ndrkombtare nuk ka ndonj kufi kohor pr kohzgjatjen
dhe prfundimin e procesit gjyqsor dhe logjika e kohzgjatjes s procesit varet

81
80
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

nga rrethanat e veanta t shtjeve konkrete.164 Ka disa faktor q ndikojn n


prcaktimin e kohzgjatjes s arsyeshme t procesit q duhen mbajtur parasysh
kur gjykohet mbi kohzgjatjen e arsyeshme t procesit, si pr shembull shkalla
e ndrlikimit t shtjes, qndrimi e paditsit, si dhe qndrimi i autoritetet
kompetent administrativ dhe gjykats.
Gjithashtu, lloji i t drejts n rrezik dhe interesat personale t paditsit
jan t nj rndsie t veant. Pr shembull, nisur nga rrethanat individuale,
nj shtje pr kujdestarin e nj fmije kur jan rrethanat e nj vshtirsie t
madhe monetare pr mirrritjen e tij ka nevoj t trajtohet n mnyr m t
shpejt sesa nj mosmarrveshje e hershme pr pronn.
Nj vones n proces q nuk mund t justifikohet n mnyr objektive si
shtje e ndrlikuar apo bazuar n sjelljen e palve mund t prbj shkelje t
s drejts ndrkombtare pr nj gjykim t drejt.165 E gjith periudha e kohs
(q nga fillimi i procedurs administrative, vijimi i procesit n gjykat e derisa
vendimi t marr form t prer) duhet t merren parasysh kur prcaktohet
nse e gjith periudha e kohs q ka kaluar sht e arsyeshme apo jo.166 Kjo
periudh kohe mund edhe t shtohet pr t prfshir procedurn q lidhet me
zbatimin e vendimeve.167

164. Konig kundr Gjermanis, GJEDNJ, 28 qershor 1978, paragrafi 99.


165. Shih Munoz Hermoza kundr Perus, Komunikat e KDNJ 203/1986, KB Dok CCPR/
C/34/D/203/1986 (1998), paragrafi 11.3; Fei kundr Kolumbis, HRC Communication 514/1992, UN
Doc CCPR/C/53/D/514/1992 (1995), paragrafi 8.4.
166. Vilho Eskelinen dhe t Tjer kundr Finlands, GJEDNJ, 19 prill 2007, paragrafi 66.
167. Jankovic kundr Kroacis, GJEDNJ, 5 mars 2009, paragrafet 68-69; Scordino kundr Italis,
GJEDNJ, 29 mars 2006, paragrafi 198.

80
81
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Gjykim brenda nj periudhe kohe t arsyeshme

N shtjen Salesi kundr Italis,168 procesi administrativ pr nj individ q krkonte


pagesn pr nj muaj paaftsie zgjati m shum se 6 vjet. GJEDNJ-ja arsyetoi se
kjo shtje nuk ishte e nj lloji t ndrlikuar dhe se sjellja e paditsit nuk kishte
ndikim t drejtprdrejt n zgjatjen e procesit. Tejzgjatja e procesit gjyqsor
erdhi si rrjedhoj e sjelljes s autoriteteve dhe si e till nuk ishte e arsyeshme dhe
prbnte nj shkelje t KEDNj-s.169 Lidhur me stokun e shtjeve t krijuar
n gjykatn e apelit, e cila bri q kjo shtje t qndronte e patrajtuar pr 2
vjet, GJEDNJ-ja theksoi se Neni 6(1) u vendos detyrimin Shteteve Pal q t
organizojn sistemin e tyre gjyqsor n mnyr t till q gjykatat t respektojn
seciln nga detyrimet.170

N shtjen Munoz Hermoza kundr Perus,171 nj person ishte shkarkuar me an t


nj akti administrativ pasi kishte shrbuar n Guardia Civil (polici) pr m shum
se 20 vjet, duke humbur t ardhurat dhe prfitimet e grumbulluara pr pension.
Ankuesi kaloi dhjet vjet duke u prpjekur t ankohej pr shkarkimin e tij prmes
rrugve administrative dhe gjyqsore. KDNj-ja mbajti qndrimin se vonesa e
procesit q prfshinte kontrollin administrativ q zgjati pr 7 vjet dhe moszbatimi
i vendimeve gjyqsore pr kthimin n detyr t paditsit, prbnin nj vones t
paarsyeshme dhe shkelnin parimin pr nj gjykim t drejt.172

Udhzim pr monitorimin
Vmendje i duhet kushtuar afateve t prgjithshme apo t posame kohore
q parashikon legjislacioni pr lloje t ndryshme shtjesh dhe n faza n
ndryshme t procesit gjyqsor. Pr shembull, ligji mund t prcaktoj nj koh
t caktuar pr t marr vendim lidhur me pranimin e nj krkes padie nga asti
i regjistrimit t saj n regjistrin e gjykats.
Kuadri ligjor duhet t jet i qart aq sa t shmang pamundsin e
prllogaritjes s afateve kohore n gjykimet administrative.

168. Salesi kundr Italis, GJEDNJ, 26 shkurt 1993.


169. Po aty, paragraft 24-25.
170. Po aty.
171. Ruben Toribio Munoz Hermoza kundr Perus, Komunikat e KDNJ 203/1986, KB Dok CCPR/
C/34/D/203/1986 (1998), paragraft 11.1-12.
172. Po aty, paragrafi 11.3.

83
82
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Stafi monitorues duhet t vlersoj qartsin dhe logjikn e afateve kohore


t prcaktuara me ligj, si dhe sa respektohen kto afate t prcaktuara.
Stafi monitorues duhet ti kushtoj vmendjen e duhur mekanizmave
pr prllogaritjen e afateve kohore si pr shembull kur fillojn afatet
(fillimi i procesit, vendimi mbi pranueshmrin etj.) dhe kur mbarojn ato
(prfundimi i procesit, vendimi mbi shtjen, ekzekutimi i vendimit etj.).

Disa vende e prfshijn parimin e arsyeshmris n legjislacionin e tyre


dhe stafit monitorues do ti krkohet q vlersoj sa i arsyeshm kan qen afati
pr shqyrtimin e secils shtje, duke i kushtuar vmendje elementeve t tilla si:
Faktet e shtjes;
Shkalla e ndrlikimit t bazs ligjore;
Lloji i t drejtave q vihen n pikpyetje;
Numri i personave t prfshir n gjykim;
Sjellja e palve (taktika pr t vonuar gjykimin etj.);
Prpjekjet e autoriteteve administrative apo gjyqsore pr t prshpejtuar
procesin;
Vonesa n transferimin e shtjeve midis gjykatave; dhe
Vonesa n komunikimet e akteve gjyqsore tek palt.
N disa vende ku gjykatat apo tribunalet administrative shqyrtojn nj sr
padish, legjislacioni apo rregulloret e gjykatave mund t urdhrojn vijimin e
disa shtjeve m me prparsi se t tjerat.

Stafi monitorues duhet t verifikoj nse ekziston ndonj sistem pr t


shqyrtuar shtjet sipas prparsis q u jepet.

Periudha e arsyeshme kohore mund t ndikohet nga elemente organizative


sikundr sht menaxhimi efektik i shtjeve. Stafit monitorues mund ti krkohet
q posarisht t shqyrtoj nse ekziston ndonj mekanizm i qart e transparent pr
ndarjen e shtjeve dhe planifikimin e seancave. Kur nj mekanizm apo rregulla t tilla
nuk ekzistojn, sistemi gjyqsor mund t jet subjekt i ndrhyrjeve t paprshtatshme
q rrezikojn t drejtat e nj gjykimi t paanshm, pr shembull, kur disa shtjeve q
fillohen nga autoritetet shtetore u jepet prparsi n mnyr arbitrare.
Stafi monitorues kshillohet q t msoj nse legjislacioni vendas parashikon
zgjidhje t prshtatshme kundr vonesave t sistemit t drejtsis.173

173. Kudla kundr Polonis, GJEDNJ, 26 tetor 2000, paragraft 157-158.

82
83
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

6.2 Gjykimi publik dhe i arsyetuar

Gjykimi publik dhe i arsyetuar: vendimet duhet t shpallen publikisht. T


gjitha palt e interesuar duhet t ken mundsi t marrin dijeni pr nj vendim,
mbi nj shtje pr t ciln kan nj interes legjitim dhe pr vendimet e nj
interesi t prgjithshme t mund t merret dijeni mbi to nga publiku i gjer.
Vendimi duhet t prmbaj arsyetim t prshtatshm, duke e justifikuar vendimin
e marr, gj, q lidhet me prgjigjen q gjykata apo tribunali u jep arsyetimeve
dhe krkesave t palve.

N baz t s drejts ndrkombtare, vendimet duhet t shpallen publikisht,


prve rasteve kur ka kufizime lidhur me elemente t jets private apo kufizime
t tjera t bazuara n legjislacion. Qllimi i natyrs publike t vendimit sht
q t kontribuoj pr zhvillimin e nj gjykimi t drejt duke patur parasysh
kontrollin nga publiku dhe transparencn e gjyqsorit.
Personat e interesuar duhe t njoftohen pr vendimin, i cili duhet t vihen t
dispozicion edhe t shtypit dhe publikut t gjer, duke patur parasysh respektimin
e parimit t jets private. T gjitha palt duhet t ken mundsi pr t marr
dijeni pr nj vendim gjyqsor pr nj shtje ku kan nj interes legjitim dhe
vendimet pr nj qllim t prgjithshm duhet ti vihen n dispozion publikut
duke marr parasysh konsideratat gjuhsore dhe infrastrukturn ekzistuese, si
pr shembull botimi n gazeta apo median elektronike.
Megjithse, Neni 6(1) i KEDNJ-s nuk parashikon ndonj rast prjashtimor
pr domosdoshmrin e shpalljes publike n prmbajtjen e tij, jurisprudenca ka
prcaktuar nj sr kufizimesh apo rastesh prjashtimore. Pr shembull, teksti i
plot i vendimit nuk ka pse t shprndahet n t gjitha shkallt e procesit kur nj
prmbledhje do t mjaftonte.174 Botimi i urdhrave apo vendimeve q lidhen me t
drejtat t fmijve apo ato prindrore mund t kufizohet tek radht e atyre q jan
direkt t interesuar apo t prekur dhe t mos bhen t ditura pr publikun e gjer.175
Qllimi dhe prfitimet e shqyrtimit t vendimeve gjyqsore nga publiku duhet t
jet i ekuilibruar prkundrejt faktorve q detyrojn zhvillimin e nj gjykimi me dyer
t mbyllura. Vendimet duhet t arsyetohen n mnyr t prshtatshme176 n mnyr
q palt t jen t sigurt q arsyetimet e tyre jan shqyrtuar me vmendjen e duhur
174. Lamanna kundr Austris, GJEDNJ, 10 korrik 2001, paragraft 32-34.
175. B. dhe P. kundr Mbretris s Bashkuar, GJEDNJ, 24 prill 2001, paragrafi 52.
176. shtja e Claude Reyes dhe t tjer kundr Kilit, Gjykata Ndr-Amerikane e t Drejtave t Njeriut,
19 shtator 2006, paragrafi 135.

85
84
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

dhe q publiku t kuptoj se si arrijn n vendimarrje gjykatat dhe tribunalet.177 Nj


vendim i arsyetuar mir u mundson palve q t ushtrojn n mnyr efektive
t drejtn e ankimit. Arsyetimi i paraqitur duhet t jet posarisht n lidhje me
shtjen dhe faktet e siguruara dhe jo i kufizuar n referime t prgjithshme n
legjislacion.

Udhzim pr monitorimin
Detyrimi q vendimi t shpallet publikisht nuk do t thot
domosdoshmrisht q gjithmon ky vendim t lexohet me z i plot n gjykat.
N do rast, forma e brjes t ditur pr publikun e nj vendimi t caktuar sipas
t drejts kombtare duhet vlersuar nn dritn e tipareve t posame t procesit
konkret dhe duke iu referuar objektit dhe qllimit t ktij detyrimi.

Stafi monitorues duhet t sigurohet nse sistemi ligjor prshkruar nj


procedur t qart pr shpalljen publikisht t vendimeve n gjykimet
administrative dhe nse kjo procedur sht ndjekur n praktik.
Pr t gjykuar pr respektimin e ktij parimi, nevojitet mundsia e marrjes s
informacionit prkats mbi datn kur dhe vendin ku do shpallen vendimet
dhe njoftimi i ktij vendimi ndaj palve sht gjithashtu i rndsishm.

Nse nuk ekziston ndonj detyrim i qart pr kt detyrim t gjyqtarit dhe


nse nuk ekziston ndonj detyrim q ky vendim t lexohet i plot, ather duhet
t shqyrtohen mundsi t tjera t shprndarjes s vendimit. Parimi pr shpalljen
publikisht t vendimit mund t respektohet kur e gjith prmbajtja e vendimeve
botohet n nj prmbledhje zyrtare t jurisprudencs apo kur dorzohet n
sekretarin gjyqsore. Megjithathse mund t ket ndonj kufizim, si pr
shembull mundsia e kufizuar pr t marr dijeni mbi prmbajtjen e vendimeve
nga sekretaria gjyqsore duhet marr n konsiderat krkesa nga personat q
shfaqin nj interes t ligjshm pr t marr nj kopje t tyre.

Stafi monitorues q t informohet mbi sistemin e krijuar pr marrjen dijeni


mbi vendimet mund t ket nevoj t pyes nse prmbledhjet ekzistuese t
jurisprudencs prditsohen rregullisht, nse i prfshijn t gjitha vendimet
dhe sa koh ka kaluar realisht nga njoftimi zyrtar i shpalljes s vendimit
deri n botimin e ktij vendimi n sistem, si dhe mbi cilsin teknike t
bazs s t dhnave dhe se sa mir funksionon motori i krkimit.

177. Tatishvili kundr Rusis, GJEDNJ, 22 shkurt 2007, paragrafi 58; Ryakib Biryukov kundr Rusis,
GJEDNJ, 17 janar 2008, paragrafi 45; Hirvisaari kundr Finlands, GJEDNJ, 27 shtator 2001, paragrafi 30.

84
85
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

T analizosh nse nj vendim sht i arsyetuar n mnyr t plot duhet t


vlersohet nse prputhet me krkesat e posame t legjislacionit vendas pr
mnyrn se si duhen formuluar vendimet. Shumica e sistemeve ligjore prdorin
t njjtn struktur pr vendimet n shtjet civile dhe administrative. N
mnyr t prmbledhur, pjest prbrse t nj vendimi jan: pjesa hyrse ku
listohen t faktet kryesore t shtjes dhe pretendimet e pals, diskutimi ligjor
e faktik mbi thelbin e shtjes, vendimin q merr gjykata, si dhe udhzime mbi
t drejtn e ankimit.
Gjetjet e nj raporti pr monitorimin e gjyqsorit q trajtojn shtjen e
prputhshmris me parimin e arsyetimit t vendimeve duhet t hartohen me
kujdes. Kto gjetje nuk duhet t ngrihen n nivelin e ndrhyrjes n ushtrimin
e drejtsis apo n vlersimin e thelbit t shtjes n kt vendim. Ajo ka
duhet shqyrtuar sht nse vendimi u jep prgjigje t gjitha krkesave t palve,
sidomos atyre krkesave q jan refuzuar nga gjykata q mund t kishin nj
pesh t rndsishme n qndrimin ndaj shtjes.
Analiza duhet t prfshij nj shqyrtim t terminologjis s prdorur n
vendim nisur nga kndvshtrimi i nivelit t perceptimit t nj individi. Gjithashtu,
ajo duhet t marr parasysh nse krkes padia u pranuar plotsisht, pjesrisht
apo u rrzua dhe nse pjesa arsyetuese e vendimit ishte e qart.

6.3 Ekzekutimi i vendimeve

Ekzekutimi i vendimeve: gjykata apo tribunali duhet t jet n gjendje q


t zbatoj ose siguroj zbatimin e vendimeve t veta (me an t nj autoriteti
prgjegjs) brenda nj kohe t arsyeshme.

T drejtat lidhur me gjykimin e paanshm do t mbeteshin nj iluzion nse


vendimi prfundimtar i nj gjykate apo tribunali, duke prfshir vendimet
administrative nuk do t lejoheshin t ekzekutoheshin.178 Ekzekutimi i nj
vendimi gjyqsor duhet t konsiderohet si pjes prbrse e pa ndar e nj gjyqi
pr qllime t s drejts pr nj gjykim t paanshm179 dhe vendimet duhet t
bhen t zbatueshme brenda nj periudhe kohe t arsyeshme.

178. Shihni Czernin kundr Republiks eke, Komunikat e KDNJ 823/1998, KB Dok CCPR/
C/83/D/823/1998 (2005), paragrafi 7.5.
179. Hornsby kundr Greqis, GJEDNJ, 19 mars 1997, paragrafi 40; Plazonic kundr Kroacis, GJEDNJ,
6 mars 2008, paragrafi 47; Jankovic kundr Croacis, cituar, shnimi 171, paragrafi 68.

87
86
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Detyrimi pr t zbatuar vendimet e forms s prer i takon shtetit dhe kjo


vlen njsoj nse vendimi duhet t ekzekutohet nga gjykatat apo autoriteteve t
tjera me kompetenca ekzekutimi t vendimeve t gjyqsore. Mosveprimi nga
ana e autoriteteve apo zvarritje t tepruara n zbatimin e vendimeve gjyqsore
jan shkelje t s drejts pr nj gjykim t paanshm dhe t s drejts pr nj
zhdmtim t efektshm.180

Autoriteti i gjykatave administrative dhe tribunaleve


Gjykata apo tribunali administrativ duhet t ket kompetencat e duhura pr
t marr vendim pr nj zhdmtim t efektshm efektiv (shihni pjesn 3.5)
dhe pr t zbatuar apo garantuar zbatimin e vendimeve t veta. Gjithashtu,
duhet t ekzistoj nj procedur e prshtatshme pr t garantuar ekzekutimin
e vendimeve dhe autoritetet administrative duhet t mbajn prgjegjsi nse
kundrshtojn apo neglizhojn t zbatojn vendimet gjyqsore.181

Ekzekutimi i vendimeve

N shtjen Hornsby kundr Greqis,182 dy shtetas t huaj kishin krkuar pran


Ministris t Arsimit leje pr t ngritur nj shkoll private. Ministria e kishte
refuzuar kt krkes me arsyetimin se vetm shtetasit grek mund t merrnin nj
autorizim t till. Me dy vendime t ndryshme Gjykata e Lart Administrative
arsyetoi se refuzimet pr t dhn autorizim ishin t paligjshme dhe se krkesat
n fjal duheshin pranuar. Autoritetet administrative nuk pranuan ti zbatojn
vendimet e Gjykats pavarsisht krksave t shumta t t interesuarve.

GJEDNJ-ja vendosi se e drejta pr nj gjykim t paanshm do t ishte


nj iluzion nse sistemi ligjor i nj vendi nuk do t mundsonte q nj vendim
i detyrueshm gjyqsor i forms s prer t mos vihej n zbatim dhe t
anashkalohej nga njra pal... Ekzekutimi i nj vendim t dhn nga nj gjykat
duhet t konsiderohet si pjes prbr e gjykimit pr qllime t Nenit 6.183
Nj justifikim i zakonshm pr mos zbatimin e vendimeve gjyqsore
administrative sht mungesa e burimeve financiare. Megjithat, mungesa
180. Czernin kundr Republiks eke, Komunikat e KDNJ 823/1998, KB Dok CCPR/C/83/D/823/1998
(2005), paragrafi 7.5.
181. Rekomandimi Rek(2003)16, Kshilli i Evrops, cituar, shnimi 5.
182. Hornsby kundr Greqis, cituar, shnimi 183, paragrafet 40-41.
183. Po aty, paragrafi 40.

86
87
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

fondeve shtetrore apo burimeve t tjera nuk sht nj arsye e mjaftueshme pr


nj shtet q t dshtoj n ekzekutimin e nj vendimi dhe barra pr t justifikuar
kt vones i takon shtetit.184
N disa sisteme, ekzekutimi i vendimeve gjyqsore administrative shfaqet
problematik pr shkak t mungess s pavarsis s organit publik ekzekutues.
Pr shembull, n disa raste organi pr ekzekutimin e vendimeve sht brenda
hierakis qeverisse, duke krijuar nj gjendje t till q kreu i ktij shrbimi
mund t emrohet apo shkarkohet nga t njjtat autoritete ndaj t cilave ky
duhet t ekzekutoj nj vendim.

Udhzim pr monitorimin
Pr t verifikuar nse vendimet gjyqsore t juridiksionit administrativ
ekzekutohen brenda nj periudhe kohe t arsyeshme dhe n mnyr t paanshme,
veprimtaria monitoruese duhet q fillimisht t shqyrtoj ann institucionale t
ekzekutimit t vendimeve gjyqsore administrative.
Ekzistojn shum sisteme t ndryshme t ekzekutimit t vendimeve
gjyqsore t forms s prer. N disa shtete, zbatimi i vendimeve gjyqsore
sht kompetenc e autoriteteve t ekzekutivit, p.sh. Ministris s Drejtsis.
N disa t tjera, gjyqsori vijon me ekzekutimin e vendimeve dhe nj seksion i
posam i gjykats merret me ekzekutimin e vendimeve. Ka, gjithashtu, shtete
ku ekzekutimi i vendimeve gjyqsore realizohet me shrbim privat apo t
kontraktuar.

Pr t monitoruar ekzekutimin e vendimeve t gjykatave apo tribunaleve


administrative, stafi monitorues mund t mbledh informacion statistikor
mbi numrin e vendimeve t shpallura apo atyre q kan marr form t
prer dhe q nuk jan ekzekutuar pr nj periudh t caktuar kohe (3 muaj,
6 muaj, 1 vit etj.).

Nse gjykatat kan kompetenc t ekzekutojn vendimet, ather ky


informacion mund t merret nga sekretaria e gjykats konkrete. Nse sht
nj autoritet i posam administrativ q e ka kt kompetenc, ather do t
nevojitet q t kontaktohet ky autoritet dhe ti paraqiten krkesa pr kt lloj
informacioni.

184. Shih Rekomandimin Rek(2003)16, Kshilli i Evrops, cituar, shnimi 5, seksioni II 2.

89
88
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Informacion duhet t prfshij edhe t dhna pr arsyet e paraqitura, nse ka


t tilla, n rastet e mungess s ekzekutimit apo ekzekutimit t vonuar.

Intervistat me palt e tjera prsa i takon ekzekutimi t vendimit, autoritetet


prkatse, ekspertt dhe avokat, si dhe shqyrtimi i aspekteve t ndryshme
lidhur me strukturn e shrbimit prmbarimor mund t ndihmojn n
marrjen e nj informacioni t dobishm prsa i takon funksionimit t ktij
sistemi.

Kur ekzekutimi i vendimeve t gjykata apo tribunaleve administrative sht


privatizuar n prputhje me legjislacionin vendas, ather stafi monitorues
duhet t vlersoj nse personat privat q zotronin nj vendim n favor t
tyre i kan patur apo mundsit dhe mjetet ligjore pr t kundrshtuar veprimet
apo mosveprimet e ktyre strukturave private.

88
89
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

SHTOJCA A
Paket Ndihmse pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Kjo paket prfshin t mposhtmet:185


Nj list vet kontrolli pr monitorimin e drejtsis administrative
Lista e vet kontrollit pr monitorimin e drejtsis administrative sht
nj prbledhje e pikave kryesore q nevojiten pr rishikimin e nj veprimtarie
monitorimi pr t verifikuar prputhjen me rekomandimet dhe standardet e
paraqitura n manual. Lista e vet kontrollit ofron gjithashtu nj prmbledhje
t standardeve ndrkombtare dhe rajonale t gjykimit t drejt dhe udhzime
pr monitorimin.

Modeli i pyetsorit pr analizn e monitorimit


Pyetjet e prfshira n pyetsori model pr analizn ligjore bazohen n
standardet rajonale dhe ndrkombtare t gjykimit t drejt t shpjeguara n
kt manual. Modeli i propozuar duhet trajtuar si udhzues pr t hartuar nj
pyetsor t prshtatshm pr nj sistem ligjor t caktuar ku do t monitorohen
gjyqet administrative. Prve standardeve rajonale dhe ndrkombtare t
paraqitura n kt botim, prmbajta e pyetsorit t prshtatur duhet t pasqyroj
ligjet dhe praktikat vendase, nevojat e monitorimit vendas dhe fokusin e llojin e
monitorimit t gjyqsorit.

Model pyetsori pr monitorim n salln e gjyqit


Si nj mjet shtes praktik, pyetsori pr monitorim n salln e gjyqit ofron
udhzime se si monitorimi i gjyqeve mund t prfshij n vetvete standarde
rajonale dhe ndrkombtare. Modeli i pyetsorit t paraqitur duhet t prshtatet
me sistemin ligjor konkret ku po realizohet programi i monitorimit.

185. Vini re se manuali sikundr u shpjegua m lart synon t ndihmoj n fillimin e veprimtarive t
posame t monitorimit n fushn e drejtsis administrative. Kjo veprimtari duhet t jet n prputhje
me botimin e ODIHR-it Monitorimi i Gjyqsorit: Nj Manual Referimi pr Praktikantt pr drejtim n
fillim t veprimtarive monitoriuese t gjyqsorit.

91
90
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

List vet kontrolli pr monitorimin e drejtsis


administrative

PRGATITJET PR MONITORIMIN PUNA PARAPRAKE (Kapitulli 2)

Vlersimi fillestar ofron prfundime mbi prshtatshmrin


e veprimtaris monitoruese dhe objektivave kryesore t saj.
Vlersimi mund t krkoj nj analiz t t dhnave
Vlersimi
statistikore, duke prfshir analizn e t dhnave nga nj
fillestar
kndvshtrim gjinor nga raporte dhe informacione t
gjendshme dhe marra lehtsisht mbi sistemin e drejtsis
adminsitrative.

Pr programin e monitorimit sht thelbsore t kuptohet


se si burrat e grat, djemt e vajzat ndikohen n mnyra t
ndryshme nga drejtsia administrative dhe cilat jan pengesat
e dukshme q secili grup mund t has gjat kontaktit me
Barazia organet e drejtsis. Perspektiva gjinore duhet t mbahet
gjinore parasysh q nga fillimi i procesit gjyqsor dhe prgjat
kohzgjatjes s shtjes. Duke e prfshir perspektivn
gjinore n monitorim kontribuohet pr shrbime publike
gjinore m t prgjigjshme dhe m t barazpeshuara.

Fmijt kan kontakte me institucionet e drejtsis n shum


mnyra t ndryshme para, gjat dhe pas proceseve gjyqsore.
Drejtsi Sistemet e drejtsis duhet t prshtaten pr t mbrojtur t
miqsore ndaj drejta, interesa dhe nevoja t posame t fmijve dhe t
fmijve ganratoj se t gjitha autoritetet prgjegjse pr fmijt apo t
prfshira n fushn e t drejtave t fmijve gjat proceseve
gjyqsore t jen t informuara n mnyr t prshtatshme.

90
91
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Mundsia pr t marr informacion pr publikun dhe pr t


ndjekur seanca gjyqsore duhet t merret vemas n konsiderat
nga trsia e veprimtaris monitoruese. Legjislacioni kombtar
duhet shqyrtyar nn dritn e kufizimimeve q mund t ket pr
marrje informacioni mbi dokumente t proceseve administrative.
N shum vende, dokumentet qe lidhen me shtjet gjyqsore
nuk mund ti bhen t ditura publikut, por vetm palve. Pr
monitorimin e gjyqeve mund t duhen marrveshje paraprake
pr t marr dijeni mbi dosjet, si pr shembull konktaktim direkt i
Mundsi prfaqsuesve ligjor t palve dhe marrje e informacionit prej tyre
pr marrje mbi baz t nj marrveshjeje (memorandum mirkuptimi) me
informacioni gjykatat q prfshijn mundsin e marrjes dijeni mbi prmbajtjen
dhe ruajtje e dosjeve prmes sekretaris gjyqsore ose zyrs s arkivs.
e jets private E drejta e mbrojtjes s jets private t personave privat dhe
detyrimi pr ti mbajtur konfidenciale disa informacione apo
fakte personale duhet respektuar. (Vini re: e drejta pr mbrojtjen
e t dhnave private sht veanrisht e rndsishme n shtje
q lidhen me dhunn mbi baza gjinore ose me t miturit.)
Veprimtarit n terren mund t jen t kshillueshme pr t
informuar komunitetet mbi veprimtarin e monitorimit t
drejtsis administrative dhe synimeve t saj, duke garantuar se
ky informacion shprndahet n t gjith antart e komunitetit,
si grat ashtu edhe burrat.
Duhet t prgatitet nj prmbledhje e t gjitha ligjeve t
zbatueshme n nivel kombtar dhe kjo t shqyrtohet (p.sh.
kushtetuta dhe ligji apo kodi mbi procedurat administrative,
ligji ose kodi mbi mosmarrveshjet administrative, ligji apo kodi
mbi gjykatat administrative dhe/ose legjislacion i ngjashm q
rregullon fushn e gjyqsorit dhe rishimin e akteve administative
dhe proceseve administrative).
Realizimi i nj prmbledhjeje t legjislacionit prkats administrativ
dhe shqyrtimi i ktij legjislacioni duhet t merret parasysh n
varsi t prparsive q jan prcaktuar (p.sh. ligji mbi birsimin,
Kuadri ligjor
shpronsimin, marrdhniet e puns, arsimin apo ndrtimin).
Shqyrtimi i kuadrit ligjor duhet t prfshij nj vlersim nse ka
ndonj diskriminim t dukshm mbi baza ligjore n prbajtjen e
ligjeve (p.shparashikimet mbi zgjidhjen e martess, trashgimis apo
ato t kujdestaris prindrore). Vmendje i duhet kushtuar rastit se
si gjykatat dhe administrata publike i zbatojn kto rregullime ligjore.
Duhet t prgatiten dhe t shqyrtohen prmbledhje mbi
praktikat prkatse gjyqsore dhe vendime nga prmbledhjet
ligjore, legjislacion i posam administrativ, revista juridike dhe
faqe interneti t gjykatave.

93
92
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Pr t kuptuar se cilat gjykata apo tribunale jan kompetente


pr shtje administrative, duhet t shqyrtohen juridiksionet
e gjykatave t ndryshme dhe t prgatite nj skem pr
marrdhniet midis juridiksioneve. N varsi t metods s
przgjedhjes s shtjeve, stafi monitorues mund t ket nevoj
q t mbuloj gjykata t ndryshme q zbatojn legjislacion apo
procedura administrative t ndryshme. (p.sh. mjedisore, shrbim
civil apo sigurime shoqrore).
Proceset n trupa quasi-gjyqsore apo tribunale q ndryshojn
Kuadri nga gjykatat (komisione t pavarura, kshilla etj.) me juridiksion
institucional pr shtje t drejtsis administrative apo tematika t caktura
duhet t merren n konsiderat pr shembull mirqenia sociale,
shtjet familjare apo mjedisi.
Pr t garanton mundsin pr tiu drejtuar gjykats dhe pr t
patur nj zhdmtim efektik duhet t monitorohen nga afr edhe
shtjet q prmbajn si elemente ts drejts civile, ashtu edhe
t s drejts administrative.

Pr shkak t mbshtetjes rndom t gjykimeve administrative n


Seancat dokumente t shkruara, stafi monitorues duhet t jet n gjendje
mbi baz t prdor metoda t ndryshme pr mbledhjen e t dhnave, n
dokumentesh varsi t gjendjes q shfaqet dhe llojit t shtjes (p.sh. intervista,
t shkruara mundsi pr t marr dijeni mbi dokumente gjyqsore).
Stafi monitorues duhet t jet i ndrgjegjshm pr mundsin e
ushtrimit t pushtetit diskrecional nga autoritetet administrative,
nj tipar legjitim i s drejts administrative q gjithashtu
krijon rrezikun e shkeljes t t drejtave t njeriut. Diskrecioni
administrativ duhet t ket kufij t mirprcaktuar dhe t ndjek
procedurat administrative t paracaktuara. Pr m tepr, ai duhet
Diskrecioni t zbatohet n mnyr transparente, objektive dhe t njtrajtshme.
Administrativ (Vini re: ushtrimi i pushtetit diskrecional mund t ndikohet nga
stereotipet apo zakone gjinore, pr shembull n rastet q lidhen
me kujdestarin e fmijs, detyrimin pr ushqim, trashgimin, apo
dhunn mbi baza gjinore).

Menaxhimi i veprimtaris monitoruese t gjykatave duhet t


Przgjedhja prcaktoj q n fillim metodn e przgjedhjes s shtjeve dhe
dhe kriteret pr t vendosur nj rend prparsie midis shtjeve.
prparsia Duhet t garantohet se gjykatat apo tribunalet e przgjedhura pr
e shtjeve ti monitoruar ofrojn nj numr t caktuar t llojeve t shtjeve
ligjore n t cilat jan t prfshir si grat, ashtu edhe burrat.

92
93
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

I gjith stafi monitorues duhet t ket nj njohje t konsoliduar


t s drejts administrative dhe standardeve t drejtsis, si
dhe t standardeve rajonale dhe ndrkombtare t gjykimit t
drejt. Organizatat ndrkombtare q organizojn e drejtojn
monitorimin e gjyqsorit mund t vlersojn q t organizojn
grupe monitorimi t prbra nga nj personel kombtar dhe nj
ndrrkombtar, q t ket nj ndrthurje njohurish, prvojash
dhe traditash ligjore. Barazpesha gjinore ndrmjet antarve t
grupimeve monitoruese duhet gjithashtu t merret parasysh.
(Vini re: duhet t ndrmerret nj trajnim pr shtje gjinore me
shtje ndjeshmri t lart pr stafin monitorues).
t stafit Shkalla e ndrlikimit, natyra teknike dhe zgjatja e theksuar
e gjykimeve administrative duhet t merret parasysh kur t
vendoset nj parashikim shtjesh pr tu monituar nga secili
monitorues. Ndonjher, shtjet administrative t ndrlikuara
duhet t parashikohen se do t monitorohen pr nj periudh
m t gjat kohe dhe pr kt duhet t planifikohet se veprimtaria
monitoruese do t vijoj mjaftueshm pr t ndjekur kto shtje
derisa t jepet vendimi prfundimtar prkats.

95
94
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

STANDARDE T GJYKIMIT T DREJT N DREJTSIN


ADMINISTRATIVE (Kapitulli 3)
Duhet t bhet nj analiz nse organet
publike, veanrisht ato quasi-gjyqsore, q
kan kompetenc t ushtrojn funksione
gjyqsore pr shtje administrative,
Paansia dhe pavarsia e
t ken pavarsi dhe paansi sikundr
gjykatave dhe tribunaleve
krkohet nga e drejta ndrkombtare e
Nj gjykat apo tribunal duhet t drejtave t njeriut. Faktort q duhen
t jen t pavarur nga pushteti marr parasysh prfshijn procedurat pr
ekzekutiv dhe gjyqsor, kurse emrimin e gjyqtarve, siguria e qndrimit
gjyqtart duhet t mbeten objektiv n detyr dhe kohzgjatja e mandatit
kur gjykojn mbi rndsin e si gjyqtar, garanci nga ana e shtetit pr
pretendimeve dhe provave, si dhe mbrojtjen e gjyqtarve prej ndikimit politik
kur japin vendime. dhe shfaqja e pavarsis s gjyqsorit.
Vreni nse ekziston ndonj konflikt interesi
nga ana e gjyqtart dhe prfaqsuesve ligjor
t prfshir n procese gjyqsore. Nse
vihet re ndonj konflikt interesi kjo duhet t
mbahet shnim.
Seanca publike Nse shtypi dhe publiku prjashtohen nga
nj pjes apo t gjitha seancat e gjykimit,
Si rregull i prgjithshm, seancat
t prcaktohen arsyet pr kufizimin e
duhet t jen publike pr t
aksesit t publikut.
garantuar transparencn.

Zgjidhje efektive Duhet q t shqyrtohen kuadri ligjore


dhe institucional q ofron mundsi
Zgjidhja efektive sht nj mas zhdmtimi n rastin e mosmarrveshjeve
e prshtatshme pr funksionimin administrative, pr t garantuar se
e gjyqsorit dhe nj mekanizm procedura sht qartazi e prcaktuar
administrativ pr t krkuar dhe aspak tejet e vshtir. Vreni nse
zgjidhje pr mosmarrveshjet ekziston mundsia pr marrjen e masave
administrative. t prkohshme.

94
95
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

FILLIMI I PROCESIT (Kapitulli 4)

Parimi Udhzime pr monitorimin

Koha e arsyeshme
pr t filluar
procesin gjyqsor Nj vmendje e posame i duhet kushtuar shtjeve t tilla
administrativ si kufizime kohore q ndiqen pr ankimet administrative,
Individt duhet t si dhe pasojat pr mos respektim t ktyre kufizimeve.
ken nj periudh Nj vmendje e posame i duhet kushtuar krkesave
kohe t arsyeshme, pr kontroll paraprak administrativ dhe veorit pr
t parashikuar nga prllogaritjen e kufizimeve kohore n kt nivel ankimi.
legjislacioni, brenda
s cils t nisin nj
proces administrativ.

Mundsia pr tiu Duhet q t grumbullohet dhe t vlersohet informacioni


drejtuar gjykats mbi padit administrative t refuzuara dhe arsyet pr
apo tribunalit mospranimin dhe kthimin e tyre t analizohen.
Mundsia pr tiu
drejtuar gjykats Duhet t shqyrtohet nse palt kan qen t informuar
apo tribunalit duhet pr datat e seancave dhe nse u jan dhn dokumentet
q t garantohet prkatse q lidheshin me shtjen.
n mnyr efektive
pr t siguruar se Tarifat q lidhen me mundsin pr tiu drejtuar gjykats duhet
asnj individ nuk t vlersohen n lidhje me analizn e mundsis pr t patur
privohet, n kuptimin ndihm apo konsultim ligjor falas. Ndihma apo kshillimi
procedural nga e ligjor falas duhet t mundsoj antart e shoqris pr tiu
drejta e vet pr t drejtuar organeve t drejtsis pavarsisht gjendjes s tyre
krkuar drejtsi. ekonomike.

97
96
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Mundsi t Duhet t mblidhet informacioni q lejon mundsi


barabarta pr tiu
drejtuar gjykats kategorizimi dhe analize n baz t gjinis, racs, lindjes
apo tribunalit dhe ndonj status tjetr.
Personat privat I duhet kushtuar vmendje nse ka njtrajtshmri dhe
duhet t ken qndrueshmri t rregullave lidhur me pranimin e ankimit.
mundsi t barabrata
pr t br ankim Raste t mohimit t mundsis s barabart duhet t
apo pr t krkuar analizohen me kujdes dhe t dhna t tjera t mund t
zhdmtimprmes krkohen pr t verifikuar kto raste. Nj vmendje e
drejtsis veant i duhet kushtuar mundsis s barabart pr
administrative dhe
autoriteteve publike tiu drejtuar organeve t dretsis nga ana e fmijve.
dhe n asnj mnyr Monitoruesit duhet t prqendrohen nse proceset
nuk duhet t ket gjyqsore shfaqen miqsore ndaj fmijve dhe nse
ndonj kufizim n legjislacioni kombtar ofron masa t posame pr
mnyr diskriminuese
t ksaj mundsie. mbrojtjen e t drejtave t fmijve.

Duhet t vlersohet se cilat kategori personash kan t drejt


t krkojn ndihm ligjore nshtje administrative dhe
Ndihma dhe cilat jan kufizimet q zbatohen (p.sh. t huajt apo ndonj
kshillimi ligjor grup tjetr, ose nse dhnia e ndihms ligjore kushtzohet
E drejta pr tiu nga gjendja ekonomike e personit). Gjithashtu, duhet t
drejtuar gjykats vlersohet nse krkesat pr kualifikim pr ndihm ligjore
mund t shoqrohet kan nj ndikim t pabarabart mbi grat apo burrat nsur
nga ndryshimet n gjendjen ekonomike dhe llojet e shtjeve
me t drejtn pr
q mbulohen.
ndihm ligjore dhe
kshillim ligjor kur Arsyet pr t refuzuar ndihmn ligjore, mundsia e rishikimit
personi privat nuk gjyqsor t nj vendimi pr ofrimin e ndihms ligjore dhe
zotron mjetet shkalla e ndrlikimit dhe kohzgjatja e procedurave pr
e nevojshme q ofrimin e ndihms ligjore duhet t vlersohen.
shpenzimet q lidhet
Duhet t indentifikohen shtjet apo rastet pr t cilat
me procedurn t
krkohet detyrimisht prfaqsim ligjor (p.sh. kur ka
mos e prjashtojn
prfshirje t fmijve).
apo shkurajojn
regjistrimin e Duhet t ket nj vlersim t nivelit t mundsis pr marrje
ankesave. informacioni mbi ndihmn ligjore falas dhe sa gjersisht
prhapet ky informacion dhe veanrisht nse ky sht i
njjt si pr grat, ashtu edhe pr burrat.

96
97
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

VIJIMI I SHTJES (Kapitulli 5)


Parimi Udhzime pr monitorimin
Duhet q t prcaktohet nse mungesa e seancs
me goj sht n prputhje me standardet rajonale
Seaca me goj
dhe ndrkombtare t gjykimit t drejt. Kjo krkon
E drejta pr nj vmendje rast pas rasti.
seanc mbi baz t Duhet t merren n konsiderat t gjitha shkallt e
gjykimit kur krkohen gjykime mbi baz dokumentesh
parashtrimeve me goj
sipas legjislacionit kombtar (p.sh. disa lloje
nuk sht nj e drejt
mosmarrveshjesh, pranime apo heqje dor nga palt,
absolute, por refuzimi
rishikimi gjyqsor i akteve normative.
pr nj seanc t till Duhet t ekzistoj nj parashikim nse legjislacioni
duhet tjustifikohet kombtar u krkon tribunaleve q t paraqesin arsyet
nga gjykata ose pr t zhvilluar gjykime mbi baz dokumentesh me
tribunali. shkrim dhe n kto raste, nse legjislacioni kombtar
ofron nj zgjidhje efektive.
Nse gjykimet jan mbi baz parashtrimesh me goj,
stafi monitories duhet t prdor vzhgimin e drejt pr
drejt t ndrlidhur me leximin e ndonj protokolli apo
proces verbali t seancs.
I duhet kushtuar kujdes ndrgjegjsimit t palve pr t
Barazia e armve drejtat dhe detyrimet e tyre thelbsore dhe procedurale,
pr mundsit e tyre reale pr t ushtruar t drejtat
Barazia e armve
procedurale, duke prfshir paraqitjen e prapsimeve
krkon nj barazpesh dhe provave dhe njoftimin e pals tjetr, ekzistencn
t pranueshme midis dhe mundsin e marrjes dijeni pr dokumente dhe
palve, ku secila prej informacion t dobishm pr shtjen, paansin e
tyre t ketnjmundsi ekspertve t gjykats dhe ndarjen e shpenzimeve
t arsyeshme pr ta gjyqsore, rolin e gjykats apo tribunalit pr t vlersuar
paraqitur shtjen ve faktet dhe provat q i paraqiten dhe do ndryshim ligjor
te n kusht t tilla q q mund t ndikoj n rezultatin e procesit.
nuk i krijojn pals Duhet vlersuar nse t gjitha palt kan mundsi pr
tjetr nj disavantazh t marr dijeni pr dokumente dhe provat e dorzuara
t dukshm ndaj pals nga pala tjetr apo t marra nga gjykata kryesisht (ex
officio). Gjithashtu, duhet t shqyrtohet legjislacioni
kundrshtare.
dhe praktika q lidhet me veprimin kryesisht t
gjyqtarve administrativ kur prcaktojn faktet e
nevojshme pr shtjen.

99
98
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Masat e ndrmjetme

Masat e ndrmjetme
Legjislacioni dhe praktikat prkatse mbi masat e
duhen marr kur
prkohshme duhet t identifikohen.
t drejtat, interesat
Duhet t ket nj vlersim t kohs q i nevojitet
dhe lirit e personit
gjykats apo tribunalit pr t marr nj vendim mbi
privat mund t
masat e ndrmjetme nga koha q ankuesi ka paraqitur
preken n mnyr
nj krkes.
t pakthyeshme nga
ekzekutimi i nj akti
administrativ.

VENDIMI PR SHTJEN (Kapitulli 6)


Parimi Udhzime pr monitorimin
Duhet t ket nj vlersim t afateve t ndryshme
kohore t prgjithshme dhe t posame t parashikuara
n legjislacionin kombtar pr lloje t ndryshme
Proces brenda nj shtjesh dhe shkallsh gjykimi.
afati t arsyeshm Duhet t identifikohen mekanizmat pr prllogaritjen e
afateve kohore domethn kur fillojn afatet (ankimi,
E drejta pr gjykim
vendimi pr pranimin, fillimi i procesit etj.) dhe kur kto
brenda nj kohe afateve pushojn (prfundimi i shqyrtimit gjyqsor,
t arsyeshme vendimi pr shtjen, ekzekutimi i vendimit etj.).
sht nj garanci e Duhet t mbahet parasysh nse kohzgjatja e procesit
rndsishme pr t gjyqsor sht e drejt n raport me shkalln e ndrlimit
mbrojtur t gjitha t shtjes, llojet e fakteve, numrin e personave t
palt prkundrejt prfshir n gjykim, ndonj taktik e mundshme e
vonesave t tejzgjatura palve pr t shkaktuar vonesa dhe prpjekje nga ana e
procedurale q autoriteteve gjyqsore pr t prshpejtuar gjykimin etj.
mund t rrezikojn Duhet t saktsohet fakti nse ka ndonj sistem q u
si efektivitetin dhe jep prioritet ndonj tip shtjeje t caktuar (p.sh. ato
besueshmrin ku prfshihen fmij apo raste pr mbrojtje urgjente n
shtjet e dhuns n familje).
ndaj gjykatave dhe
Duhet t ndrmerret nj proces vlersues pr strukturn
tribunaleve.
organizative dhe sistemin e menaxhimit t shtjeve prsa
i takon vonesave t prgjithshme t proceseve gjyqsore.
Duhet t shqyrtohet legjislacioni kombtar pr t
prcaktuar nse ofron masa t prshtatshme ndaj
vonesave t drejtsis.

98
99
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Vendim publik dhe i Duhet t mbahet parasysh nse palt n proces jan
arsyetuar njoftuar pr datn dhe vendin e shpalljes s vendimit,
si dhe nse ky informacion u sht br publik n
Vendimi duhet t prgjithsi, si dhe prmes medias. Nse zbatohen
shpallet publikisht. kufizime ndaj marrjes dijeni t publikut pr shpalljen
Nj vendim duhet t e vendimit duhet t shqyrtohet nse arsyet pr kto (si
prfshij arsyet pr
pr shembull mbrojtja e fmijve) jan t bazuara n
vendimin e arritur
legjislacion.
dhe q lidhen me
Duhet t ndrmerren krkime nse ekziston legjislacion
prgjigjen e gjykats
dhe rregulla t gjykats lidhur me shpalljen e vendimeve
apo tribunalit ndaj
krkesave t paditsve. gjyqsore t plota, apo nse ligjrisht do t mjaftonte nj
T gjitha palt e prmbledhje e shkurtr. Vzhguesit duhet t pohojn
interesuara duhet nse praktika gjyqsore prputhet me rregullat.
t ken mundsi t Duhet t prcaktohet nse pr vendimet mund t
marrin dijeni pr merret dijeni nga publiku n prgjithsi.
vendimet gjyqsore Vendimi duhet t merret nga sekretaria gjyqsore dhe
dhe vendimet q i t vlersohet prsa i takon elementeve t qllimit dhe
vlejn interesit t arsyetimit. Prsa i takon vlersimit nse vendimi sht i
prgjithshm duhet t arsyetuar si duhet, stafi monitorues duhet t shmang
jen t mundshme pr komentet mbi thelbin e gjykimit p.sh. nse gjykata ka
dijenin e publikut n
arritur t jap nj vendim t sakt ose jo. Vlersimit
kuptim m t gjer.
duhet t jet vetm n lidhje me dhnien prgjigje
nga gjykata ndaj t gjitha pretendimeve t palve dhe
provave t paraqitura q ndikojn n prfundimin mbi
shtjen.

101
100
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Duhet t indentifikohet sistemi pr ekzekutimin e


Ekzekutimi i
vendimeve gjyqsore nse jan organe publike apo
vendimit
private. Veanrisht, vmendje i duhet kushtuar
Gjykata apo shtjeve t lidhura me afatet dhe efektivitetin e
tribunali duhet t ekzekutimit, si dhe pavarsis s organeve dhe zyrtarve
jet n gjendje pr t ekzekutimit. T dhnat statistikore mbi ekzekutimin
t ekzekutuar apo e vendimeve gjyqsore, si dhe arsyet pr mosekzekutim
pr t garantuar mund t ofrojn informacion t dobishm pr nxjerrjen
ekzekutimin e e prfundimeve n kt aspekt t s drejts pr nj
vendimeve t veta (me gjykim t drejt.
an t nj autoriteti
Gjithashtu, i duhet kushtuar vmendje faktit nse
t prcaktuar) brenda
personat privat gzojn mjete ligjore efektive pr t
nj periudhe kohore t
kundrshtuar veprime apo mosveprime t organeve
arsyeshme.
prgjegjse pr ekzekutimin e vendimeve gjyqsore.

100
101
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Model pyetsor pr analiz ligjore


1. INFORMACION I PRGJITHSHM MBI SISTEMIN E
DREJTSIS ADMINISTRATIVE
1.1. SFERA E RISHIKIMIT GJYQSOR

A jan aktet administrative t miratuara si rezultat i ushtrimit t pushtetit


diskrecional subjekt i kontrollit gjyqsor? Nse po, a sht rishikimi gjyqsor pr
aktet diskrecionale i ndryshm nga rishikimi gjyqsor pr aktet jodiskrecionale? Ju
lutem, shpjegojeni.

A ekziston ndonj lloj akti administrativ q nuk i nnshtrohet rishikimit gjyqsor?


Nse po, ju lutem, shpjegojeni.
1.2. E DREJTA PR NJ GJYKIM T PAANSHM
A e parashikon legjislacioni mundsin e gjykimit? Nse po, a sht publik?
Parashtrimet a jan me goj? Ju lutem, prshkruajini.
1.3. GJYKATAT DHE TRIBUNALET

a. Organet q ushtrojn juridiksion n drejtsin administrative


Cila sht natyra e organit q i njohur ushtrimi i juridiksionit n shtjet q prfshijn
administratn publike? A ekzistojn gjykata t specializuara administrative, gjykata t
specializuara n shtje t caktuara t s drejts publike (p.sh. mirqnie apo taksa),
si dhe gjykata t juridiksionit t prgjithshm? A ekzistojn organe t pavarura
(komisione, kshilla) jasht sistemit gjyqsor me kompetenca pr t ushtruar
drejtsin administrative? Ju lutem, prshkruajini.
A sht organi q ushtron juridiksionin gjyqsor e vetmja shkall? Nse jo, cili
organ shqyrton ankimin?
A provon gjykata vetm shtjen e ligjshmris apo edhe at t fakteve?

Kush legjitimohet t krkoj rishikimin gjyqsor t nj akti administrativ?

b. Pavarsia dhe paansia e gjykatave administrative dhe e gjyqtarve


Cilat jan procedurat pr emrimin, ngritjen n detyr, transferimin, qndrimin n
detyr dhe shkarkimin nga detyra t gjyqtarve administrativ? A ndryshojn kto
nga procedurat pr gjyqtart e gjykatave civile ose penale. Ju lutem, prshkruajini.

103
102
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

1.4 SEANCA PUBLIKE

E krkon legjislacioni q gjykatat administrative t gjykoj shtjet publikisht?

A i parashikon legjislacioni rastet kur nj gjykat administrative mund t mbaj


seanc me dyer t mbyllura? Cilat jan kto arsye?

N rast se merret nj vendim pr t vijuar gjykimin me dyer t mbyllura, a krkohet


n legjislacion q kto vendimet t arsyetohen n mnyr t mjaftueshme? Cilat
jan arsyet pr t dhn kt vendim dhe a jan parashikuar kto n legjislacion?

A kan palt t drejt ti apelojn kto vendime tek nj autoritet m i lart? A sht
e realizueshme kjo e drejt n praktik?

1.5 MASAT
Cilat jan masat e mundshme pr ankuesin n rast se nj akt administrativ sht i
paligjshm? Anullim i aktit? Shfuqizim i aktit? Detyrim i autoriteteve administrative
pr t miratuar nj akt? Ju lutem, prshkruajini.

2. FILLIMI I PROCESIT

2.1 AFATI I ARSYESHM PR FILLIMIN E PROCESIT ADMINISTRATIV

Cilat jan kufizimet kohore pr t filluar gjykime kundr akteve administrative?

Cila sht procedura pr t llogaritur afatin kohor t parashikuar pr fillimin e


gjykimit n gjykatn administrative? A varet kjo nga miratimi i aktit administrativ,
hyrja e tij n fuqi, njoftimi i ktij akti administrati ankuesit, apo arsye t tjera? Ju
lutem, prshkruajini.

Nse ankimi n rrug administrative duhet t shterohet para se t vihet n lvizje


sistemi i drejtsis administrative, si ndikon kjo tek afatet kohore dhe prllogaritja e
tyre?

102
103
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Cilat jan pasojat pr mosrespektim t afateve nga ana e paditsit? A ekziston ndonj
mundsi pr t rivendosur n afat nj periudh kohe t caktuar pr t ngritur nj
padi administrative duke dhn edhe arsyet? A ekziston mundsia pr t shtyr
afatin e parashikuar pr ngritjen e nj padie administrative duke paraqitur arsyet?
Nse ndonj nga prgjigjet pr pyetjet e msiprme sht po, ju lutem, prgjigjuni
pyetjeve t mposhtme:

A jan t parashikuara n legjislacion justifikimet pr rivendosjen/shtyrjen e


afateve kohore? Nse sht kshtu n realitet, a jan kto t qarta dhe t parashikueshme?

A ka ndonj periudh kohe t prcaktuar nga legjislacioni brenda s cils


duhet t paraqitet justifikimi q nxjerr paditsi?
A ka t drejt paditsi q t dgjohet nga gjykata mbi shtjen e vnies n
afat apo pr shtyrjen e afatit?
N rast se gjykata nuk pranon justifikimin pr vendosjen n afat/
shtyrjen e afatit t prcaktuar, a ka ndonj detyrim ligjor pr t marr nj vendim t
posam pr kt shtje?
A ka t drejt paditsi pr tu ankuar ndaj ktij vendimi n nj juridiksion
m t lart?

2.2 MUNDSIA PR TIU DREJTUAR GJYKATS APO TRIBUNALIT

a. Tipare t prgjithshme
Kush sht prgjegjs pr t informuar publikun pr seancat?

A jan t parashikuara n legjislacion krkesat pr fillimin e procesit


administrativ prej ankuesit? A jan kto krkesa t mundshme pr publikun pr t
marr dijeni dhe t parashikueshme?
Prshkruani t gjitha pengesat ligjore pr fillimin e procesit administrativ.
Pr shembull, a parashikon legjislacioni ndonj kufizim q nj person privat mos t
mund t nis procesin administrativ dhe pr kt nevojitet ndonj autorizim nga nj
organ publik apo ndonj zyrtar, apo ndonj krkes drejtuar ndonj organi tjetr
publik pr t filluar procesin n emr t tij?
A kan t drejt grupet e shoqris civile apo organizatat pr t nisur procese
administrative n emr t nj komuniteti, personi privat apo grupi personash privat?

105
104
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

A kan t drejt grupet e shoqris civile apo organizatat pr t marr


pjes n procese administrative n emr t nj komuniteti, personi privat apo grupi
personash privat (p.sh. n cilsin e nj ndihmsi jo ligjor pr t mbshtetur viktimat
e dhuns n familje para gjykats, duke paraqitur informacion n kuadrin e amicus
curiae pr shtje n mbrojtje t fmijs?
b. Hyrja fizike
A ka ndonj kalendar shjesh administrative q publiku t mund t marr
dijeni, duke prfshir datn, orn dhe vendin pr seciln shtje q do t gjykohet
nga gjykata administrative?
Nse sht kshtu, a prmban ai informacion t sakt dhe t prditsuar
mbi shtjet?
Cilat jan kushtet q duhet t prmbushin antart e publikut dhe t
medias q t lejohen t hyjn n salln e gjyqit? Prshkruajini kto kushte si jan t
parashikuara n legjislacion.
c. Elemente procedurale
Mbi baz mund t konsiderohet e papranueshme nga gjykata administrative
nj krkes padi kundr nj akti administrativ?

Cilat jan pasojat e paraqitje s nj krkes padie t pasakt prej ankuesit?

A ka t drejt ankuesi t vijoj ankimin e tij kundr nj vendimi t gjykats


q ka deklaruar papranueshmrin e krkes padis s tij?

2.3 MUNDSI T BARABARTA PR TIU DREJTUAR GJYKATS APO


TRIBUNALIT
A ekzistojn parashikime t posame lidhur me grupe vulnerabl, t cilt
jan pal n gjykimin administrativ? (Vini re: grupet vulnerabl mund t prfshijn,
por pa u kufizuar n fmij, pakica, persona t paaft, viktima t dhuns gjinore,
prindr t vetm dhe persona indigjen, veanrisht gra indigjene.)
A kan t drejt personat privat q nuk e flasin dhe ose nuk e kuptojn
gjuhn zyrtare t procesit gjyqsor pr interpretim dhe prkthim falas?

A ka parashikime t posame n legjislacion lidhur me t drejtat gjuhsore


t antarve t pakicave kombtare, si pr shembull pr t drejtn pr t patur nj
proces gjyqsor q zhvillohet n gjuhn e tyre?

104
105
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

2.4 NDIHMA DHE KSHILLIMI LIGJOR


A ekziston nj skem pr ndihm dhe kshillim ligjor falas q zbatohet
pr gjykimet administrative?
Nse po, lloj ndihme apo kshillimi ligjor ekziston pr shtjet
administrative n kt skem?
Paksim apo prjashtim nga tarifat gjyqsore?
Kshillim apo ndihm ligjore falas?
Prfaqsim ligjor pa pages n gjykat nga nj avokat i caktuar apo i paguar
nga shteti?
T tjera? (ju lutemi, prshkruajini):

Cilat jan kriteret pr t prfituar nga ndihma ligjore falas pr shtjet


administrative? A jan kto kritere mjaftueshm t qarta?

far ndikimi kan kriteret q duhen prmbushur tek individt q t mund


t prfitojn ndihm ligjore falas? Ky ndikim sht i ndryshm tek burrat dhe grat?

Cila sht procedura pr t vendosur nse nj individ prmbush kushtet pr


ndihm ligjore falas n shtjet administrative? Kush e merr vendimin pr dhnien
apo mohimin e dhnies s ndihms ligjore falas ndaj nj individi?

A ka ndonj mas efektive kundr nj vendimi t till n favor t


personit(ave) privat() t prekur?

107
106
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

3. GJYKIMI I SHTJES

3.1 SEANC ME GOJ

A e garanton legjislacioni t drejtn e individve pr seanc me goj para


nj gjykate administrative?

A i parashikon legjislacionit arsyet kur gjykata administrative mund t mos


vijoj me seanc me goj dhe ta gjykoj shtjen mbi baz dokumentesh me shkrim?
Cilat jan kto arsye?

A ka ndonj detyrim ligjor q gjykat t dal me nj vendim t veant pr


gjykimin e shtjes mbi baz dokumentesh me shkrim? A krkon legjislacioni q kto
vendime t arsyetohen n mnyr t mjaftueshme?
A e parashikon legjislacion t drejtn e rekursit kundr vendimeve pr t
mos e gjykuar shtjen n sean me goj?

3.2. BARAZIA E ARMVE

A e parashikon legjislacioni q t gjitha krkesat e paraqitura nga t gjitha palt n


proces t merren parasysh?

Cilat jan kompetencat ex officio t gjykats n lidhje me:

Prcaktimin e fakteve t shtjes administrative?

Krkesn q nj organ administrativ t jap nj informacion t caktuar?

Krkesn q nj organ administrativ t jap nj informacion t caktuar


pr t gjitha palt?

Cilat jan pasojat ligjore pr organin administrativ q nuk ka vepruar n


prputhje me thelbin e shtjes?

3.3. MASAT E NDRMJETME

A parashikon legjislacioni masa t ndrmjetme n gjykimet administrative?


Nse po, cilat jan masat e ndrmjetme q mund t merren?

106
107
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

A kan t drejt individt q t paraqesin krkesa n gjykat pr t krkuar


masa t ndrmjetme?

Cilat jan krkesat ligjore pr t krkuar masa t ndrmjetme?

Cilat jan fazat dhe procedurat pr t krkuar masa t ndrmjetme?

Cilat jan afatet kohore t parashikuara n legjislacion pr t marr


vendim mbi nj krkes pr mas t ndrmjetme?
Cilat jan parashikimet pr gjykatn pr t vendosur nse nj krkes pr
mas t ndrmjetme sht e justifikuar?
A merr nj vendim t veant gjykata pr pranimin ose mospranimin e nj
krkese pr nj mas t ndrmjetme?

A mundet q kto vendime t ankimohen n nj juridiksion m t lart?

4. VENDIMI PR SHTJEN
4.1. GJYKIM BRENDA NJ AFATI T ARSYESHM
Cilat ngjarje ndikojn n fillimin e afateve pr nj gjyq n gjykatn administrative?

Pr t regjistruar nj krkes padi n gjykatn administrative?


Pr t nisur nj kontroll administrativ paraprak, nse vendimi prfundimtar
m von ankimohet n gjykatn administrative?
T tjera? (ju lutem, prcaktojini):

Cilat ngjarje prfundojn afatin kohor t nj gjyqi n gjykatn administrative?

A parashikon legjislacioni ndonj sistem q i jep ndonj prparsi shtjeve


q trajtohen nga gjykatat administrative (prfitime shoqrore, t miturit, procedurat
pr mbrojtjen urgjente pr raste t dhuns n familje etj.)?

A ka ndonj kohzgjatje t parashikuar pr nj gjykim t posam administrativ?

109
108
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

4.2. GJYKIM PUBLIK DHE I ARSYETUAR


a. Shpallja publike e vendimeve

A parashikon legjislacioni q vendimet e gjykats administrative t shpallen


publikisht?
A ka ndonj model t prcaktuar me an t s cils vendimet dhe dosjet
e shtjeve t gjykuara nga gjykata administrative u bhen t ditura palve dhe/ose
publikut (sekretaria e gjykats, faqe e internetit, t tjera)?
b. Vendime t arsyetuara
A e parashikon legjislacioni q gjykata administrative t jap nj vendim t
arsyetuar? A ka ndonj krkes tjetr shtes lidhur me arsyetimin, pr shembull q tu
jap prgjigje krkesave kryesore t paraqitura nga palt gjat gjykimit etj.)?
4.3. EKZEKUTIMI I VENDIMEVE
Cili sht organi publik q ka kompetenc t vr n zbatim vendimet e
gjykats administrative?
Gjyqsori?
Ekzekutivi (pr shembull Ministria e Drejtsis)?
Shrbime publike t pavarura pr ekzekutimin e vendimeve?
Shrbime profesionale t privatizuara pr ekzekutimin e vendimeve?
Cilat jan afatet kohore pr ekzekutimin e vendimeve t gjykats
administrative? Cilat jan pasojat pr tejkalimin e afateve kohore?
A u zbatua me efektivitet vendimi gjyqsor i forms s prer? Nse jo, a pati
pezullim apo dhnie fund procedurs s ekzekutimit nga autoritetet ekzekutuese?
Cilat jan pasojat pr mos zbatim t vendimeve t forms s prer t
gjykatave administrative prej autoriteteve q duhet ti ekzekutojn ato?
Prgjegjsi penale?
Masa disiplinore (gjoba, ulje n detyr, mbajtje nga rroga etj.)?
Pages t kompensimit n prfitim t individve?
T tjera? (ju lutem, prcaktojini):

108
109
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Model pyetsori pr vzhgim seance


Vini re: Ky model ka nevoj t prshtatet sipas legjislacionit vendas n nj sistem t caktuar dhe
shrben kryesisht pr vzhgimin e procesve n shkall t par.
Numri i karts s identitetit t vzhguesit
Data e vzhgimit (dd/mm/vvvv)
Fillimi i vzhgimit (ora)
Mbarimi i vzhgimit (ora)
1. Informacion i prgjithshm mbi shtjen
Numri dhe emrtimi i shtjes
Prmbledhje e shtjes pr gjykim
Emrtimi dhe vendodhja e gjykats
Niveli i juridiksionit (seanc prgatitore, shkall e par gjykimi,
apelim, ankes, masa t ndrmjetme)
Numri dhe gjinia e trupit gjykues (pr t par nse ka ekuilibr
gjinor)
Emri i gjyqtarit kryesues
Emri i gjyqtarve t tjer t trupit gjykues
Emri i sekretares gjyqsore
Emri dhe gjinia e paditsit (individ)
(Pr t par elementin gjinor n aksesin n drejtsin administrative)
Emri dhe gjinia e t paditurit (person juridik)
Avokat:

Prfaqsues i
Prfaqsuesi i paditsit
autorizuar:

Avokat:

Prfaqsuesi i t paditurit Prfaqsues i


autorizuar:

Prfaqsuesi i personit juridik (Drejtor departamenti, prfaqsues


ligjor):

111
110
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Emri dhe statusi i palve t treta t prfshira n proces (organizata,


prfaqsues etj.)

Informacion mbi historikun e procesit gjyqsor pr shtjen


konkrete:

(Paraqisni t gjitha datat e seancave lidhur me shtjen konkrete,


padit, si dhe seancn kur u dha vendimi prfundimtar)
(dd/mm/vvvv)
Nnvizoni ato seanca q jan vzhguar dhe referojuni raporteve t
mparshme lidhur me vzhgimin e t njjts shtje.

1.1 Paansia dhe pavarsia


A e shpjegoi gjyqtari kryesues thelbin e mosmarrveshjes n trsi?
A ishte/ishin gjyqtari/rt prezent n salln e gjyqit gjat gjith kohzgjatjes s gjyqit?
A e ndoqi gjyqtari gjyqin me vmendje? Paraqisni me hollsi t gjitha rastet kur
gjyqtari mund t jet shprqendruar nga seanca, si pr shembull duke folur n telefon
ose raste t ngjashme.

A ka patur aftsi gjyqtari t mbaj rrgull e solemnitet n salln e gjyqit? A mbajti


gjyqtari ndonj qndrim ndaj sjelljes s palve q bie ndesh me rregullat procedurale?
Ju lutem, paraqisni hollsi lidhur me parregullsit e vrejtura.

A pati raste kur gjyqtari t prdorte terma apo shfaqte sjellje seksuake, apo merrte
vendime bazuar n stereotipe gjinore apo koncepte paragjykuese mbi rolin e gjinive
dhe prgjegjsit e tyre? Ju lutem, paraqisni hollsi lidhur me parregullsit e vrejtura.

110
111
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

A u trhoq trupi gjykues pr t marr vendim? Ju lutem, paraqisni hollsi lidhur me


parregullsit e vrejtura.

A pati ndonj arsye q e v n dyshim paansin e gjyqtarit (p.sh. marrdhnie e


paprshtatshme me njrn pal para ose pas seancs gjyqsore, lidhje personale,
ftes ndaj paditsit ose t paditurit pr t shkuar n zyrn e gjyqtarit etj.). Ju lutem,
paraqisni hollsi.

1.2. Seanca Publike

Kapaciteti i salls s gjyqit (numri i personave)

A kishte ndonj penges pr t hyr n oborrin e gjykats dhe/ose n salln e gjyqit?


Nse po, paraqisni hollsit.

A u mbajt seanca n nj sall t rregullt gjyqi? Nse jo, ku (p.sh. n zyrn e gjyqtarit
etj.)?

A ishte seanca e hapur pr publikun? Nse jo, cila ishte arsyeja e paraqitur pr t
mbajtur nj seanc t mbyllur (p.sh. mbrojtja e t dhnave personale apo familiare,
interesi publik, siguria kombtare,etj.)?

A u paraqitn shkaqet ligjore rreth ksaj?

A iu mohua ndokujt hyrja n salln e gjyqit? Ky kufizim a bazohej n legjislacion dhe


a u arsyetua mbi kt baz?

113
112
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

2. Fillimi i shtjes
2.1. Koha e arsyeshme pr fillimin e gjykimit
A ofroi gjyqtari informacion pr kohzgjatjen e procedures administrative para
organit t administrats publike? Nse po, prcaktoni kohzgjatjen.

Sa koh ka kaluar q ather deri n fillimin e gjykimit administrativ para gjykats?

2.2 Aksesi n Gjykat apo Tribunal


A ishte br paraprakisht i ditur pr publikun informacioni mbi shtjen? Nse
informacioni nuk ishte shfaqur, si dhe kur e mort listn e shtjeve (p.sh. nga
sekretarja gjyqsore, zyra ligjore etj.)?

A kishte mundsi pr personat me aftsi t kufizuar pr t hyr n salln e gjyqit?

A pati persona q nuk mundn t paraqiten n gjykat pa ndonj arsye t ligjshme


t br me dije nga gjykata? A u vendos ndonj ndshkim ndaj tyre prej gjykats?
Nse po, jepni hollsi mbi pjesmarrsin mbi t cilin ishte br njoftimi dhe ndaj t
cilit u mor masa ndshkuese; masn e ndshkimit; datn e njoftimit apo vendosjes s
ndshkimit.

Nse paditsi nuk mund t fliste dhe/ose kuptonte gjuhn q prdoret n gjykim
(p.sh. nj i huaj, antar i ndonj pakice etnike, person me paaftsi pr t folur apo
dgjuar) a iu sigurua prkthyes? Ju lutemi, sqarojeni.

A pati diskutim mbi pranimin e shtjes (afati, subjekti, juridiksioni, etj.)? Ju lutemi,
sqarojeni.

112
113
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

A e prezantoi gjyqtari prbrjen e trupit gjykues, sekretarin gjyqsor pr seancn,


ekspertin, specialistin dhe prkthyesin?

A ua shpjegoi gjyqtari palve t drejtat dhe detyrimet? Nse po, paraqisni t drejtat e
shpjeguara.

A e zotronte gjyqtari dosjen nga organi administrativ? E kishte krkuar kt?

A e shpegoi gjyqtari status quo-n e krkes padis nisur nga seancat e mparshme dhe
mbledhjen e provave?

A diskutoi gjyqtari mbi veprimet prgatitore (afatet, ekspertin, provat, mbledhjen e


dokumenteve dhe/ose dshmitart)?

A ishte i pranishm sekretari gjyqsor gjat gjith kohzgjatjes s seancs gjyqsore?


A mbajti shnime sekretari gjyqsor pr seancn? Ju lutem, sqaroni nse mbajtja e
shnimeve isht n vijimsi. Nse jo, sqarojeni kur sekretari mbante shnime dhe
pr sa koh. A dhan ndonj udhzim pjesmarrsit n proces ndaj sekretarit pr t
shnuar ndonj informacion n proces verbal? A kishte edhe faktor t tjer q mund
ta vinin n dyshim saktsin e proces verbalit n fjal?

A pati ndonj pal q ankohej pr prbrjen e gjykats, sekretarit apo ekspertit,


specialistit apo prthyesit (nse pati ndonj mosmarrveshje, ju lutem, paraqisni nj
prshkrim t hollsishm)?

115
114
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

2.3 Ndihma Ligjore dhe Kshillimi Ligjor

A prfaqsoheshin palt me avokat?

A ua shpjegoi gjyqtari palve t drejtat e tyre n lidhje me ndihmn ligjore? A krkoi


ndonj nga palt nj avokat t caktuar kryesisht apo t paguar nga shteti? A e caktoi
gjyqtari nj avokat t till?

Si do ta vlersonit paraqitjen e avokatit/prfaqsuesit t paditsit? A ishte avokati/


prfaqsuesi i prgatitur pr shtjen? A ishte avokati/prfaqsuesi i familjarizuar
mir me materialet e shtjes? Sa krkesa paraqiti avokati/prfaqsuesi ndaj gjykats?
Sa kundrshtime paraqiti avokati/prfaqsuesi?

3. Vijimi i shtjes
3.1. Seanc me Goj
A kishte ndonj pjes t procesit q u zhvillua me shkrim? A u bn t ditura arsyet
pr kt? Nse po, paraqisni arsyet.

Listoni dokumentet prkatse q u dorzuan me procedurn me shkrim q duheshin


siguruar prmes veprimtaris monitoruese t gjykats.

3.2 Barazia e Armve


A u paraqitn t dyja palt n seanc? Nse jo, ju lutem, shpjegoni arsyet e dhna pr
mosparaqitjen.

114
115
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

A ndryshoi objekti apo shkaqet e krkess, apo objekti u ngushtua apo zgjerua? Pse?
Ju lutem, shpjegojeni me hollsi.

A krijoi gjyqtari mundsi t barabarta pr palt pr t parashtruar faktet dhe mendimet


e tyre? A favorizoi gjyqtari ndonj nga palt? A iu dha prparsi ndonjrs prej palve?
Ju lutem, prshkruajeni me hollsi do parregullsi t vrejtur. (Vini re: nj e dhn
pr anshmri gjinore gjat procesit gjyqsor mund t prfshij prdorimin e nj gjuhe
seksuale apo vendime t bazuara n steriotipe gjinore).

A i hetoi gjyqtari faktet e shtjes dhe a ua shpjegoi palve rendin e hetimit t


provave gjat procesit gjyqsor? Cila ishte renditja e pyetjese se palve, dshmitarve,
ekspertve dhe profesionistve?

A ua dha gjyqtari mundsin palve q t paraqisnin krkesave dhe/ose pr ti


arsyetuar ato?

A patn mundsi pjesmarrsit pr t marr dijeni pr materialet e shtjes, si dhe pr


dokumentet e paraqitura para gjykats prsa i takon procesit?

A u krkoi gjyqtari palve dokumente t tjera shtes?

A i pyeti gjyqtari palt n gjykim nse kishin ndonj prov t re, dshmitar apo
krkesa pr t kryer hetim t mtejshm? Nse u paraqitn krkesa, sa prej tyre u
pranuan dhe sa u kthyen mbrapsht? Nse pati krkesa q u refuzuan, shpjegoni
prmbajtjen e tyre dhe arsyet per refuzimin e tyre.

117
116
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

A u krkoi gjyqtari kryesue pjesmarrsve n gjykim t paraqesnin informacion mbi


faktet q zotronin lidhur me shtje apo prova t caktuara? Ju lutem, shpjegojini me
hollsi.

A vendosi gjyqtari ndonj afat pr kt?

A u pyetn dshmitar gjat seancs? Nse po, a u pyetn n sean t ndryshme nga
ajo e pyetjes s dshmitarve n vijim?

3.3 Masat e Ndrmjetme

A u krkua ndonj mas e ndrmjetme? N ciln faz t procesit? A u pranua apo


refuzua ajo?

4. VENDIMI PR SHTJEN
4.1 Gjykim brenda nj kohe t arsyeshme
Sa koh u desh deri n dhnien e vendimit? N rastin e nj gjyqi tejet t zgjatur
jepni arsyet pr vonesn: A ishte shtja e ndrlikuar? A prbn veprimet e organit
administrativ shkak pr vonesn? A shkaktuar vones veprimet e secils prej palve?
A e shkaktuan vonesn veprimet e gjykats apo gjyqtarit? Cilat ishin pasojat e voness
pr paln privale? Arsye t tjera pr vonesn (sqarojini)?

116
117
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Nse seanca nuk prfundoi me nj vendim, a u caktua nj dat pr seancn e


radhs?

4.2 Vendim Publik dhe i Arsyetuar


A u shpall vendimi publikisht? Nse po, a u lexua i plot apo i pjesshm? Nse
vendimi nuk u shpall publikisht apo u shpall pjesrisht, cilat ishin arsyet? Nse u
shpall pjesrisht, cilat pjes u shpalln? Nse gjyqtari lexoi vetm far u vendos pr
shtjen, a b m von publik vendimi i plot? Si u b e mundur kjo (p.sh. baz e t
dhnave, apo faqe interneti, tjetr)?

A u caktua ndonj dat pr shpalljen (botimin) e vendimit?

A e prmbante vendimi arsyetimin e gjykats? A u jepte vendimi zgjidhje t gjitha


krkesave t paditsit apo disave prej tyre? Cilat krkesa nuk ishin prfshir?

4.3. Ekzekutimi i Vendimeve


Si prfundoi gjykimi (vendimi prfundimtar u pranua nga palt, nj gjykim i ri u hap
pr prova t tjera, zgjidhje me mirkuptim, trheqje e krkes padis)?

119
118
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

A u diskutuan gjat seancs kostot lidhur me procedurat gjyqsore? A u diskutuan


shpenzimet gjyqsore? A u prmendn kto n vendim?

A ishin t prfshira shpenzimet procedurale dhe rregullat e afati lidhur me t drejtn


pr tu ankuar ndaj vendimit n pjesn prmbyllse t vendimit?

Prmbledhja e vendimit:

5. KOMENTE T TJERA

118
119
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

SHTOJCA B

Shembuj Praktik t Veprimtarive Monitoruese


t Drejtsis Administrative

Orientimi praktik i ofruar n kt Manual sht mbshtetur gjersisht n


prvojat e katr veprimtarive monitoruese t realizuara nga disa OJF dhe Zyra e
OSBE-s n Baku, Misioni i OSBE-s n Kosov t prqendruara n gjykimet
administrative.

Projekti pr Monitorimin e Gjykimeve n Gjykatat Administrative


n Armeni, Mbrojtja pa Kufij e t Drejtave (2009-2010)
Projekti i monitorimit u zhvilluar pr nj periudh 18 mujore nga OJF-ja
Mbrojtja pa Kufij e t Drejtave dhe prfshinte tre faza: (a) fazn prgatitore,
(b) fazn monitoruese dhe (c) fazn e raportimit dhe t botimit.
Gjat fazs prgatitore, stafi kryesor, i prbr nga nj koordinator projekti,
nj ndihms administrativ dhe nj ekspert ligjor studiuan legjislacionin,
prgatitn pyetsort dhe rekrutuan dhe trajnuan monitoruesit e gjykatave.
Gjat fazs monitoruese, stafi monitorues vzhgoi nga afr gjyqe dhe mblodhi
t dhna. Gjat fazs prfundimtare, eksperti ligjor dhe koordinatori i projektit
analizuan t dhnat e grumbulluara dhe prgatitn nj raport prfundimtar pr
botim.
Prgjegjsit kryesore t koordinatorit t projektit ishin mbikqyrja e
prditshme e puns s monitoruesve t gjykatave dhe prpilimi i t dhnave.
Pr kt projekt u punsuan 17 monitorues t gjyqsorit me koh t plot
(prmes nj konkurrimi t hapur) pr t mbuluar t gjith gjyqsorin. T
gjith monitoruesit u trajnuan pr metodologjin e monitorimit t gjyqeve,
legjislacionin mbi gjykimet administrative, standardet prkatse ndrkombtare
t gjykimit t drejt, punn me pyetsorin, si dhe rregullat e etiks.
Informacioni mbi shtjet n kalendarin e gjykimeve jepej mbi baza javore
nga Gjykata Administrative dhe do dit koordinatori i projektit prgatiste nj
list t shtjeve t planifikuara. Monitoruesve u jepeshin hollsi mbi shtjen
q do t monitorohej. Nj shtje monitorohej nga i njjti person prgjat

121
120
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

kohzgjatjes s procesit deri n shpalljen e vendimit. Informacioni mblidhej


edhe nga burime t tjera si pjesmarrsit n gjykim dhe kopjet e aktve gjyqsore.
Pyetsort ishin t ndryshm pr gjyqtart, zyrtart e shtetit dhe personat privat.
U zhvilluan 30 intervista me aktor t ndryshm t gjykimeve administrative
dhe rezultatet e tyre u prdorn pr t prgatitur raportin prfundimtar. T
dhnat personale pr shtjet q u monitoruan u trajtuan me kujdes t posam
pr t garantuar fshehtsin e jets private t personave t prfshir.
Raporti prfundimtar u prgatit nga ekspertt ligjor t specializuar n
fushn e s drejts administrative. T dhnat personale t mbledhura gjat
monitorimit u redaktuan pr t garantuar anonimitetin.
Raporti Prfundimtar i Monitorimit t Gjyqsorit186 prfshinte nj sr
rekomandimesh t hollsishme pr prmirsimin e legjislacionit dhe praktiks
administrative. Pas botimit t Raportit Prfundimtar u organizuan nj sr
takimesh pune ku morn pjes Kryetari dhe gjyqtart e Gjykats Administrative
t Armenis, zyrtar nga Ministria e Drejtsis dhe zyrtar t institucioneve t
tjera dhe pal t interesuara. N vitin 2011, disa nga rekomandimet e prfshira
n Raportin Prfundimtar u prfshin n projekt ligjin pr ndryshime n Kodin
e Procedurave Administrative.

Monitorimi i Drejtsis Administrative, OSBE Misoni n Kosov


(n vijimsi q nga viti 2006)
Njsia pr Monitorimin e Sistemit Ligjor (NjMSL) n Departamentin e
t Drejtave t Njeriut dhe Komuniteteve n Kosov ka monitoruar gjykimet
administrative q nga gushti 2006. Fillimisht, objektivi i veprimtaris monitoruese
ishte ti ofronte autoriteteve dhe publikut nj vlersim t sistemit t drejtsis
administrative.
Vlersimi fillestar i NjMSL-s nxorri n dukje shqetsimin pr t drejtn pr
nj gjykim t drejt dhe pjesmarrje efektive t palve. Pr m tepr mungesa
e qartsis n lidhje me morin e ligjeve mbi procedura administrative krijoi
pasiguri prsa i takon kompetencs pr t zgjidhur ankesat n nivel bashkial apo
rajonal, prpara se mosmarrveshja t arrinte n Gjykatn e Lart.
Q n hapat e par, nj skuadr prej gjasht personash u angazhua pr
186. Final Report Monitoring Administrative Courts in Armenia [Raporti Prfundimtar i Monitorimit t
Gjykatave Administrative n Armeni], Protection of Rights without Borders [OJF Mbrojtja e t Drejtave
pa Kufij], gjendet vetm n gjuhn armene, me nj prmbledhje n anglisht t gjetjeve kryesore, faqet
122-139. Pr m shum informacion mbi punn monitoruese t Mbrojtjes s t Drejtave pa Kufij shih:
<http://www.prwb.am/en>.

120
121
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

kt projekt: dy monitorues t gjyqsorit (kombtar e ndrkombtar), nj


koordinator, dy analist ligjor dhe nj Shef Njsie. Shefi i Njsis ka detyr t
kontrolloj e miratoj raportet e vlersimit t hartuara nga nj ekspert i jashtm.
Misioni analizoi materialin e mbledhur nga dosjet gjyqsore (n Gjykatn e
Lart ndiqet nj proces mbi baz aktesh shkresore187) dhe raportet e brendshme
t prditsuara t hartuara pr seciln shtje t monitoruar nga vzhguesit.
Raporti mbi Sistemin e Drejtsis Administrative n Kosov* u botua n
prill 2007.188 N Kosov, q nga botimi i Raportit t vitit 2007 monitorimi i
drejtsis administrative sht kthyer n nj pjes prbrse e veprimtarive t
monitorimit t gjyqsorit nga Misioni i OSBE-s n Kosov. Raportet periodike
t monitorimit t gjyqsorit t NjMSL-s prfshijn gjithashtu informacion t
prditsuar mbi shtje t drejtsis administrative, duke prfshir shtje pr
marrdhnie pune, pronsie dhe kujdestarie pr t miturit. N vitin 2010,
Misioni botoi nj Raport pr Procedurn e Birsimit t Fmijs n Kosov, i
cili vuri n pah mangsit e procedurave administrative dhe theksoi se gjykimi i
shtjeve t lidhura me birsimin nuk realizohet gjithnj ashtu si e parashikon
legjislacioni prej gjykatave.189

Monitorimi i shtjeve Administrative, Transparency International


n Gjeorgji (n vijim q nga maji 2011)
Projekti pr monitorimin e gjykatave administrative nga Transparency
International (TI) n Gjeorgji filloi n maj t vitit 2011. Ne fazn prgatitore,
nj ekspert ndrkombtar pr monitorimin e gjyqsorit s bashku me stafin e
TI n Gjeorgji, t prbr nga nj jurist me prvoj, nj koordinator dhe nj
jurist pr gjyqet realizuan nj vlersim t legjislacionit t fushs s drejtsis
administrative dhe hartuan nj metodologji pr monitorimin e gjykatave dhe
187. N Kosov para vitit 2013, nj Kolegj n Gjykatn e Lart, i prbr nga dy gjyqtar vendas gjykonin
ankesat pr aktet administrative pr mosmarrveshjet administrative. Nj ligj i ri mbi gjykatat, q hyri n
fuqi n 1 janar 2013 realizoi nj reform t gjer n sistemin gjyqsor dhe ndr t tjera krijoi nj sistem dy
shkallsh pr gjykimin e shtjeve administrative. Departamenti Administrativ i Gjykats s Zakonshme
n Prishtin do t ket juridiksion mbi shtjet administrative pr t gjith territorin e Kosovs*, dhe
Departamenti Administrativ n Gjykatn e Apelit do t shqyrtoj t gjitha shtjet administrative si
shkall e dyt.
* Ky parashikim sht prtej do paramendimi lidhur me qndrimet ndaj statusit, si dhe sht n prputhje
me Rezolutn e Kshillit t Sigurimit t OKB-s 1244/99 dhe me Opinionin e GJND-s mbi deklaratn
pr pavarsi t Kosovs.
188. Raport pr Sistemin e Drejtsis Administrative n Kosov, Misioni i OSBE-s n Kosov, prill
2007, <http://www.osce.org/kosovo/24637>.
189. Procedura e Birsimit t Fmijs n Kosov, Misioni i OSBE-s n Kosov, gusht 2010, <http://
www.osce. / org/kosovo/71205>.

123
122
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

nj list vet kontrolli.


Gjthashtu, u krijua nj baz t dhnash elektronike q ofronte nj mnyr t
thjesht prpilimi dhe prpunimi t informacionit dhe t prodhimit t statistikave
prkatse. Sondazhi n rrjet ishte i njjt me variantin n letr t lists s vet
kontrollit, duke e lehtsuar menaxhimin dhe administrimin e informacionit t
grumbulluar. Pas prfundimit t pun prgatitore, filloi monitorimi i gjykatave
n Tbilisi dhe Batumi gjat periudhs tetor 2011 shkurt 2012 i realizuar nga
shtat vzhgues vullnetare, t gjith t diplomuar n drejtsi. Raporti i Par pr
Monitorimin e Gjyqsorit u botua n qershor 2012.

Monitorimi i gjyqsorit filloit me seancn e par t nj shtjeje dhe vazhdoi


deri n dhnien e vendimit. shtjet zgjidheshin nga kalendari zyrtar i botuar n
faqet zyrtare t gjykatave t qyteteve Tbilisi dhe Batumi dhe prmes konktaktimit
t ndihmsve t gjyqtarve, prmbaruesve dhe punonjsve administrativ t
gjykatave. TI n Gjeorgji u prqendrua n monitorimin e shtjeve q kishin t
bnin me t drejtat e pronsis. Nse nuk kishte t tilla t planifikuara, ather
vzhguesit ndiqnin shtje t tjera n mnyr rastsore.
Periudha e dyt e raportimit mbi monitorimin e shtjeve u zhvilluar nga
qershori 2012 deri n tetor 2012. Prvoja e fituar gjat fazs s par u mor
parasysh dhe pak ndryshime iu bn metodologjis ndrsa nj sr pyetjesh iu
shtuan lists s vet kontrollit. Shtrirja territoriale e programit t monitorimit
t gjyqsorit u zgjerua duke prfshir gjykatat e qyteteve Gori dhe Telavi.
Raporti i Dyt pr Monitorimin e Gjyqsorit u botua n prill 2013.190

Monitorimi i Drejtsis, Zyra e OSBE-s n Baku


(n vijim q nga viti 2003)
Zyra e OSBE-s n Baku (n vijim Zyra) ka monitoruar proceset gjyqsore
q nga vitit 2003 dhe ka botuar pes raporte, duke u prqendruar kryesisht n
drejtsin penale.191 Kto raporte prfshijn vlersimin e prputhshmris s
veprimtaris s gjykatave me standarded e gjykimit t drejt dhe rekomandimet
pr ti dhn zgjidhje mangsive.

190. Pr m tepr informacion mbi punn pr monitorimin e gjyqsorit nga Transparancy International
n Gjeorgji shih: <http://transparency.ge/en>.
191. Zyra e OSBE-s n Baku ka botuar raporte pr monitorimin e gjyqsorit q mbuojn periudhat
2003-2004, 2006-2007, 2009, 2010 dhe 2011, q gjenden n <http://www.osce.org/baku/43379>.

122
123
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

N vitin 2010, Zyra, pas konsultimit me Ministrin e Drejtsis, krijoi nj


grup pune pr monitorimin e gjykimeve si nj forum pr t diskutuar mbi gjetjet
dhe rekomandimet e bra n raportet e monitorimit t gjyqsorit. Grupi i puns
prfshinte prfaqsues nga Ministria e Drejtsis, Kshilli Ligjor i Gjyqsorit,
Zyra e Prokurorit t Prgjithshm, Dhoma e Avokatis dhe OSBE-ja, si dhe
antar t nivelit t lart t gjyqsorit.
Zyra ofroi trajnim pr vzhguesit e gjyqsorit pr metodologjin e monitorimit
dhe pr mnyrn efektive t plotsimit t pyetsorev pr t grumbulluar t
dhna t vlefshme faktike nga monitorimi i proceseve gjyqsore.192 T dhnat
e mbledhura nga pyetsort u analizuan n raport me ligjet vendase dhe
standardet ndrkombtare pr gjykimin e drejt. Pas ksaj, u hartuan raportet
e ndrmjetme dhe prfundimtar pas kshillimit me grupin pr monitorimin e
gjyqsorit.
N vitin 2012, Zyra nisi nj projekt pilot pr monitorimin e drejtsis
administrative nisur nga krijimi i Gjykatave t reja Administrativo-Ekonomike,
t cilat filluan pun n janar t vitit 2011.193 Nga muaji prill deri n nntor
t vitit 2012, Zyra monitoroi 68 shtje administrative n gjykatat e shkalls
s par194 dhe n Gjykatn e Apelit n Baku. Pr vzhguesit e gjyqsorit
dhe punonjsit e OSBE-s u organizua nj tjetr trajnim i specializuar pr
monitorimin e drejtsis administrative n bashkpunim me ODIHR-in dhe
Akademin Folke Bernadotte. Zyra planifikon t nxjerr nj raport t veant
tematik pr programin e vet pilot mbi drejtsin administrative n vitit 2013
ku do t paraqiten mangsit e funksionimit t gjykatave administrative, si dhe
rekomandime pr mnyrn e zgjidhjes s tyre.

192 . T gjith pyetsort u hartuan nga Zyra e OSBE-s n Baku duke prfshir pyetsor t prshtatur
pr monitorimin e drejtsis administrative bazuar n legjislacionin vendas dhe standardet ndrkombtare
t gjykimit t drejt n drejtsin administrative sikundr jan paraqitur m lart n kt Manual pr
Monitorimin e Drejtsis Administrative.
193. Gjykatat Administrativo-Ekonomike u krijuan n Ganja, Sumqayit, Sheki, Shirvan, Republikn
Autonome t Naxchivan dhe Baku.
194. N periudhn midis prillit dhe nntorit 2012 pes vzhgues monitoronin shtjet n Gjykatat
Administrativo-Ekonomike n Baku 1 dhe 2, si dhe n Sumgayit. Nga korriku deri n nntor 2012 tre
monitorues t tjer monitoruan shtje n gjykatat e Ganja, Sheki dhe Shirvan.

125
124
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

SHTOJCA C

Standarde dhe Norma Rajonale dhe Ndrkombtare

Traktate Rajonale dhe Ndrkombtare pr t Drejtat e Njeriut

African Charter on Human and Peoples Rights (African Charter),


adopted 17 June 1981, entry into force 21 October 1986
[Karta Afrikane mbi t Drejtat e Njeriut dhe Popujve (Karta Afrikane),
miratuar n 17 qershor 1981, hyr n fuqi n 21 tetor 1986]

Charter of Fundamental Rights of the European Union, 2000


[Karta pr t Drejtat Themelore e Bashkimit Evropian, 2000]

Convention on the Rights of the Child, adopted by the United Nations


General Assembly Resolution 44/25 on 20 November 1989, entry into force
2 September 1990
[Konventa pr t Drejtat e Fmijs, miratuar nga Asambleja e Prgjithshme
e Kombeve t Bashkuara Rezoluta 44/25 m 20 nntor 1989, hyr n fuqi
n 2 shtator 1990]

European Charter for Regional or Minority Languages, 1992


[Karta Evropiane pr Gjuht Rajonale ose t Minoriteve, 1992]

European Convention for the Protection of Human Rights and


Fundamental Freedoms (ECHR), adopted 4 July 1950, entry into force 3
September 1953
[Konventa Evropiane pr Mbrojtjen e t Drejtave t Njeriut dhe Lirive
Themelore, miratuar n 4 korrik 1950, hyr n fuqi n 3 shtator 1953]

European Framework Convention for the Protection of National


Minorities,1995
[Konventa Evropiane Kuadr pr Mbrojtjen e Minoriteteve Kombtare, 1995]

124
125
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Inter-American Convention of Human Rights, adopted 22 November


1969, entry into force 1978
[Konventa Ndr-Amerikane pr t Drejtat e Njeriut, miratuar n 22 nntor
1969, hyr n fuqi n 1978]

International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR), adopted


16 December 1966, entry into force 23 March 1976
[Konventa Ndrkombtare pr t Drejtat Civile dhe Politike (KKDCP),
miratuar n 16 dhjetor 1966, hyr n fuqi n 23 mars 1976]

Dokumente q kan vendosur standarde ndrkombtare

Kombet e Bashkuara

Parimet Baz pr Pavarsin e Gjyqsorit, miratuar nga Kongresi i


Shtat i Kombeve t Bashkuara mbi Parandalimin e Krimit dhe Trajnimin
e Autorve mbajtur n Milano nga 26 gushti deri n 6 shtator 1985 dhe
miratuar me rezolutat e Asambles s Prgjithshme 40/32 t 29 nntorit
1985 dhe 40/146 t 13 dhjetorit 1985.

Parimet Baz mbi Rolin e Avokatve, miratuar nga Kongresi i Tet i Kombeve
t Bashkuara mbi Parandalimin e Krimit dhe Trajtimin e Autorve, 27 gusht
deri 7 shtator 1990, U.N. Doc. A/CONF.144/28/Rev.1 at 118 (1990)

Koment i Prgjithshm nr.18 i KDCP-s mbi mos diskriminimin,


Komiteti pr t Drejtat e Njeriut i Kombeve t Bashkuara, Sesioni i Tridhjet
e Shtat, 10 nntor 1989

Deklarata mbi t Drejtat e Personave q u Prkasin Minoriteteve


Kombtare, ose atyre Etnike, Fetare dhe Gjuhsore, Asambleja e
Prgjithshme e Kombeve t Bashkuara,1992

Projekt Parimet dhe Udhzimet e Kombeve t Bashkuara mbi


Mundsin pr Marrje t Ndihms Ligjore n Sistemet e Drejtsis
Penale, Asambleja e Prgjithshme e Kombeve t Bashkuara, 2012

127
126
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Koment i Prgjithshm nr. 31 [80] mbi Natyrn e Detyrimit t


Prgjithshm Ligjor t Vendosur mbi Shtetet Pal t Konvents,
Komiteti pr t Drejtat e Njeriut i Kombeve t Bashkuara, CCPR/C/21/
Rev.1/Add.13, 26 maj 2004

Koment i Prgjithshm nr. 32 mbi Nenin 14: E drejta pr barazi


prpara gjykatave dhe tribunaleve dhe e drejta pr nj gjykim t drejt,
Komiteti pr t Drejtat e Njeriut i Kombeve t Bashkuara, CCPR/C/
GC/32, 23 gusht 2007

Udhzime pr rolin e prokurorve, miratuar nga Kongresi i Tet i Kombeve


t Bashkuara mbi Parandalimin e Krimin dhe Trajtimin e Autorve, 27 gusht
deri n 7 shtator 1990

Deklarata Universale pr t Drejtat e Njeriut, Asambleja e Prgjithshme


e Kombeve t Bashkuara,10 dhjetor 1948

OSBE

Dokumenti Prmbylls i Takimit t Viens i Konferencs s KSBE-s,


Konferenca pr Siguri dhe Bashkpunim n Evrop, 1989

Dokumenti i Takimit t Kopenhagenit i Konferencs s Dyt mbi


Dimension Njerzor t KSBE-s, Konferenca pr Siguri dhe Bashkpunim
n Evrop, 29 qershor 1990

Dokumenti i Takimit t Mosks i Konferencs s Tret mbi


Dimensionin Njerzor t KSBE-s, Konferenca pr Siguri dhe
Bashkpunim n Evrop, 3 tetor 1991

Vendim i Kshillit Ministerial nr. 7/08 Fuqizimi i Mtejshm i Shtetit


t s Drejts n Zonn e OSBE-s, MC.DEC/7/08, Organizata pr Siguri
dhe Bashkpunim n Evrop, 5 dhjetor 2008

Bashkimi Evropian

Kodi Evropian i Sjelljes s Mir Administrative, Bashkimi Evropian, 2005

126
127
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

SHTOJCA D

Jurisprudenc

Gjykata Evropiane e t Drejtave t Njeriut


A. v UK (Krkes nr. 35373/97) Vendim 17 mars 2003.
Aerts v Belgium (Krkes nr. 25357/94) Vendim 30 korrik 1998.
Andrejeva v Latvia (Krkes nr. 55707/00) Vendim 18 shkurt 2009.
B and P v UK (Krkes nr. 36337/97 dhe 35974/97) Vendim 05 shtator 2001.
Benham v the UK (Krkes nr. 19380/92) Vendim 10 qershor 1996.
Benkessiouer v France (Krkes nr. 95/1997/879/1091) Vendim 24 gusht 1998.
Bertuzzi v France (Krkes nr. 36378/97) Vendim, 13 shkurt 2003.
Boulois v Luxembourg (Krkes nr.37575/04) Vendim, 14 dhjetor 2010.
Campbell and Fell v the United Kingdom (Krkes nr. 7819/77; 7878/77) Vendim
28 qershor 1984.
D.H. and others v Czech Republic (Krkes nr. 57325/00) Vendim 13 nntor 2007.
De Geouffre de la Pradelle v France (Krkes nr. 12964/87) Vendim 16 dhjetor 1992.
Doorson v the Netherlands (Krkes nr. 20524/92) Vendim 26 mars 1996.
Dory v Sweden (Krkes nr. 28394/95) Vendim 12 nntor 2002.
Eisenstecken v Austria (Krkes nr. 29477/95) Vendim 03 tetor 2000.
Emine Arag v Turkey (Krkes nr. 9907/02) Vendim 23 dhjetor 2008.
Engel and Others v the Netherlands (Krkesat nr. 5100/71, 5101/71, 5102/71,
5354/72, 5370/72) Vendim, 8 qershor 1976.
Feldbrugge v The Netherlands (Krkes nr. 8562/79) Vendim 29 maj 1986.
Ferrazzini v Italy (Krkes nr. 44759/98) Vendim 12 korrik 2001.
Francesco Lombardo v Italy (Krkes nr. 115 19/85), Vendim 26 nntor 1992.

129
128
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Frette v France (Krkes nr. 36515/97) Vendim 26 shkurt 2002.


Garyfallou AEBE v Greece (Krkes nr. 93/1996/712) Vendim 24 shtator 1997.
Golder v United Kingdom (Krkes nr. 4451/70) Vendim 21 shkurt1975.
Hasan and Chaush v Bulgaria (Krkes nr. 30985/96) Vendim 26 tetor 2000.
Hauschildt v Denmark (Krkes nr. 10486/83) Vendim 24 maj 1989.
Hirvisaari v Finland (Krkes nr. 49684/99) Vendim 27 shtator 2001.
Hoogendijk v The Netherlands (Krkes nr. 56841/00), Vendim 06 janar 2005.
Hornsby v Greece (Krkes nr. 18357/91) Vendim 19 mars 1997.
Hummatov v Azerbaijan (Krkes nr. 9852/03 dhe 13413/04). Vendim 29
shkurt 2008.
Hakansson and Sturesson v Sweden (Krkes nr. 11855/85). Vendim 21
shkurt1990.
Jabari v Turkey (Krkes nr. 40035/98) Vendim 11 korrik 2000.
Jankovic v Croatia (Krkes nr. 38478/05) Vendim 14 shtator 2009.
Kart v Turkey (Krkes nr. 8917/05), Vendim 03 dhjetor 2009.
Krcmar and Others v the Czech Republic (Krkes nr. 35376/97) Vendim 3 mars 2000.
Kress v France (Krkes nr. 39594/98) Vendim 07 qershor 2001.
Kreuz v Poland (nr. 1) (Krkes nr. 28249/95) Vendim 19 qershor 2001.
Kudla v Poland (Krkes nr. 30210/96), Vendim 26 tetor 2000.
Konig v Germany (Krkes nr. 6232/73) Vendim 28 qershor 1978.
Lamanna v Austria (Krkes nr. 28923/95) Vendim 10 korrik 2001.
Lauko v Slovakia (4/1998/907/1119) Vendim 2 shtator 1998.
Lobo Machado v Portugal (Krkes nr. 15764/89), Vendim 20 shkurt 1996.
Maaouia v France (Krkes nr. 39652/98) Vendim 5 tetor 2000.
Martinie v France (Krkes nr. 58675/00) Vendim 12 prill 2006.
Massa v Italy (Krkes nr. 23/1992/368/442), Vendim 24 gusht 1993.

128
129
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

McGonnell v UK (Krkes nr. 28488/95) Vendim 08 shkurt 2000.


Meltex LTD and Mesrop Movsesyan v Armenia (Krkes nr. 32283/04) Vendim
17 korrik 2008.
Mirilashvili v Russia (Krkes nr. 6293/04) Vendim 05 qershor 2009.
Obermeier v Austria (Krkes nr. 11761/85) Vendim 28 qershor 1990.
Pellegrin v France (Krkes nr. 28541/95), Vendim 08 dhjetor 1999.
Pierre-Bloch v France (Krkes nr. 120/1996/732/938) Vendim 21 tetor 1997.
Plazonic v Croatia (Krkes nr. 26455/04) Vendim 06 qershor 2008.
Riepan v Austria (Krkes nr. 35115/97), Vendim 14 shkurt 2001.
Ringeisen v Austria (Krkes nr. 2614/65) Vendim 24 korrik 1970.
Rolf Gustafson v Sweden (Krkes nr. 21396/94) Vendim 1 korrik 1997.
Ryakib Biryukov v Russia (Krkes nr. 14810/02) Vendim 17 janar 2008.
Salesi v Italy (Krkes nr. 13023/87) Vendim 26 shkurt 1993.
Sara Lind Eggertsdottir v Iceland (Krkes nr. 31930/04) Vendim 05 korrik 2007.
Schuler-Zgraggen v Switzerland (Krkes nr. 14518/89) Vendim 24 qershor 1993.
Scordino v Italie (Krkes nr. 36813/97) Vendim 29 mars 2006.
Steel and Morris v United Kingdom (Krkes nr. 68416/01) Vendim 15 shkurt 2005.
Sramek v Austria (Krkes nr. 8790/79) Vendim 22 tetor 1984.
Tatishvili v Russia (Krkes nr. 1509/02) Vendim 22 shkurt 2007.
Tre Traktorer Aktiebolag v Seden (Krkes nr. 10873/84), Vendim 07 korrik 1989.
Van der Mussele v Belgium (Krkes nr. 8919/80) Vendim 23 nntor 1983.
Vilho Eskelinen and Others v Finland (Krkes nr. 63235/00) Vendim 19 prill 2007.
Wait and Kennedy v Germany (Krkes nr. 26083/94), Vendim 18 shkurt 1999.
Wettstein v Sitzerland (Krkes nr. 33958/96) Vendim 21 dhjetor 2000.
Zagorodnikov v Russia (Krkes nr. 66941/01) Vendim 7 qershor 2007.
Ziliberberg v Moldova (Krkes nr. 61821/00) Vendim 1 shkurt 2005.

131
130
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Komiteti pr t Drejtat e Njeriut i Kombeve t Bashkuara


Komunikimi nr. 172/1984, Broeks v The Netherlands.
Komunikimi nr. 441/1990, Casanovas v France.
Komunikimi nr. 823/1998, Czernin v The Czech Republic.
Komunikimi nr. 514/1992, Fei v Colombia.
Komunikimi nr. 454/1991, Garcia Pons v Spain.
Komunikimi nr. 846/1999, Jansen-Gielen v The Netherlands.
Komunikimi nr. 1502/2006, Marinich v Belarus.
Komunikimi nr. 203/1986, Mnoz Hermoza v Peru.
Komunikimi nr. 468/1991, Old Bahamonde v Equatorial Guinea.
Komunikimi nr. 1015/2001, Perterer v Austria.
Komunikimi nr. 301/1988, R.M. v Finland.
Komunikimi nr. 215/1986,Van Meurs v The Netherlands.
Komunikimi nr. 779/1997, rel and Nkkljrvi v Finland.

Gjykata Ndr-Amerikane pr t Drejtat e Njeriut


Baena-Ricardo et al v Panama, Vendim 2 shkurt 2001.
Case of Claude-Reyes et al. v Chile, Vendim 19 shtator 2006.
Case of the Girls Yean and Bosico v Dominican Republic, Vendim 8 shtator 2005.
Prjashtim nga shterimi i ankimit t brendshm, Opinion Kshillimor OC- 11/90,
Gjykata Ndr-Amerikane pr t Drejtat e Njeriut, 10 gusht 1990.
Ivcher Bronstein Case, Vendim 6 shkurt 2001.

Komisioni Afrikan pt t Drejtat e Njeriut dhe Popujve


Media Rights Agenda v Nigeria, 224/98, Vendim 6 nntor 2000.
Purohit and Moore v The Gambia, 241/01, Vendim 29 maj 2003.

130
131
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

SHTOJCA E

Rekomandime dhe Rezoluta t Kshillit t Evrops


Opinion nr. 3(2008), mbi rolin e shrbimeve t prokuroris jasht fushs t
s drejts penale.
Rezoluta (77) 31, mbi ndihmn e individit n lidhje me aktet e autoriteteve
administrative.
Rezoluta 78 (8), mbi kshillimin dhe ndihmn ligjore.
Rekomandim nr. R (80) 2, lidhur me ushtrimin e pushteteve diskrecionale
nga autoritetet administrative.
Rekomandim nr.R (81) 7, mbi masat q lehtsojn mundsin pr tiu
drejtuar organeve t drejtsis.
Rekomandim nr. R (81) 19, mbi marrjen dijeni pr dokumentet q mbajn
autoritetet publike.
Rekomandim nr.R (84) 15, lidhur me prgjegjsin publike.
Rekomandim nr.R (86) 12, lidhur me masat pr parandalimin dhe uljen e
mbingarkess n gjykata.
Rekomandim nr.R (87) 16, mbi procedurat administrative q prekin nj
numr t lart personash.
Rekomandim nr.R (89) 8, mbi mbrojtjen e prkohshme gjyqsor n shtje
administrative.
Rekomandim nr.R (91) 1, mbi dnimet administrative.
Rekomandim nr.R (97) 7, mbi shrbimet publike vendore dhe t drejtat e
prdoruesve t tyre.
Rekomandim Rec(2001)9, mbi alternativat e gjykimeve midis autoriteteve
administrative dhe palve private.
Rekomandim Rec(2002)2, mbi t drejtn e informimit pr dokumentet zyrtare.
Rekomandim Rec(2003)16, mbi ekzekutimin e vendimeve administrative
dhe gjyqsore n fushn e s drejts administrative.
Rekomandim Rec(2004)20, mbi kontrollin gjyqsor t akteve administrative.
Rekomandim CM/Rec(2007)7, mbi miradministrimin.
Rekomandim CM/Rec(2010)12, pr gjyqtart: pavarsia, eficienca dhe prgjegjsit.
Rekomandim CM/Rec(2012)11, mbi rolin e prokurorit publik jasht sistemit
t drejtsis penale.

133
132
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

SHTOJCA F

Bibliografia

The Administration and You: A Handbook, Council of Europe, 1996 (under


revision) [Administrata dhe ti: Manual, Kshilli i Evrops, 1996 (n proces
rishikimi)]
Gender Equality and Justice Programming: Equitable Access to Justice for Women,
United Nations Development Programme, 2007 [Barazia gjinore dhe programimi
i Drejtsis: Mundsi e barabart e grave pr tiu drejtuar organeve t drejtsis, Programi
i Kombeve t Bashkuara pr Zhvillim, 2007]
Gender Mainstreaming in Practice: A Toolkit, United Nations Development
Programme, November 2011 [Prfshirja e shtjeve gjinore n praktik: Drejtues,
Programi i Kombeve t Bashkuara pr Zhvillim, 2007]
Galera, ed., (2010) Judicial Review: A Comparative Analysis inside the European
Legal System [Galera, red., (2010) Revist e Gjyqsorit: Nj Analiz Krahasuese
brenda Sistemit Ligjor Evropian]
Legal Digest of International Fair Trial Rights, Organization for Security and Co-
operation in Europe (OSCE) Office for Democratic Institutions and Human
Rights (ODIHR), 2012 [Prmbledhje Ligjore e t Drejtave Ndrkombtare pr nj
Gjykim t Drejt, Organizata pr Siguri dhe Bashkpunim n Evrop (OSBE),
Zyra pr Institucione Demokratike dhe t Drejtat e Njeriut (ODIHR), 2012]
Rule of Law in Public Administration: Problems and Ways Ahead In Peace Building
and Development, Folke Bernadotte Academy, 2008 [Shteti i s Drejts n
Administratn Publike: Probleme dhe Rrugt Prpara pr Arritjen e Paqes
dhe Zhvillimin, Akademia Folke Bernadotte, 2008]
Rule of Law Tools for Post-Conflict States: Monitoring Legal Systems, Office of
the High Commissioner for Human Rights, 2006 [Mjete t Shtetit t s
Drejts pr Shtetet pas-Konflikteve: Monitorimi i Sistemeve Ligjore, Zyra e
Komisionerit t Lart pr t Drejtat e Njeriut, 2006]
The Scope of Article 6 1 of the Convention Under its Civil Head, According to the
Case-Law of the European Court of Human Rights, Bureau of the European

132
133
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

Committee on Legal Co-operation, 8 September 2011 [Qllimi i Nenit 6,


paragrafi 1 i Konvents sipas Kryesuesit Civil, n Baz t Jurisprudencs
s Gjykats Evropiane pr t Drejtat e Njeriut, Zyra e Komitetit Evropian pr
Bashkpunim Ligjor, 8 shtator 2011]
Standing up for Your Right(s) in Europe, A Comparative Study of Legal Standing
(locus standi) before the EU and Member States Courts, European Parliament,
2012 [T ngrihet pr t Drejtat e Tua n Evrop, Nj Studim Krahasues
i Legjitimimit (locus standi) para Gjykatave t Shteteve Antare t BE-s,
Parlamenti Evropian, 2012]
Towards Basic Justice Care for Everyone: Challenges and Promising Approaches, Trend
Report, Part 1, Hague Institute for the Internationalisation of Law, 2012
[Drejt Kujdesit Themelor t Drejtsis pr Gjithsecilin: Sfida dhe Prqasje
Premtuese, Raporti i Prirjeve, Pjesa 1, Instituti i Hags pr Ndrkombtarizimin
e s Drejts, 2012]
Training Manual on Human Rights Monitoring, Office of the High Commissioner
for Human Rights, 2001 [Manual Trajnues pr Monitorimin e t Drejtave t Njeriut,
Zyra e Komisionerit t Lart pr t Drejtat e Njeriut, 2001]
Trial Monitoring: A Reference Manual for Practitioners, Organization for Security
and Co-operation in Europe (OSCE) Office for Democratic Institutions
and Human Rights (ODIHR), revised edition 2012 [Monitorimi i Gjyqsorit:
Nj Manual Referenc pr Praktikuesit, Organizata pr Siguri dhe Bashkpunim
n Evrop (OSCE) Zyra pr Institucione Demokratike dhe t Drejtat e
Njeriut (ODIHR) botim i rishikuar 2012]
Trial Observation Manual for Criminal Proceedings: Practitioners Guide No 5,
International Commission of Jurists, 22 July 2009 [Manuali pr Vzhgimin
e Gjyqsorit n Proceset Penale: Udhzues pr Praktikuesit nr.5, Komisioni
Ndrkombtar i Juristve, 22 korrik 2009]
What is a Fair Trial? A Basic Guide to Legal Standards and Practice, Lawyers
Committee for Human Rights, March 2000 [far sht Gjykimi i Drejt?
Nj Udhzues Baz pr Standardet Ligjore dhe Praktike, Komiteti i Juristve pr
t Drejtat e Njeriut, mars 2000]

135
134
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

RRETH AKADEMIS FOLKE BERNADOTTE

Akademia Folke Bernadotte (FBA) sht nj agjenci shtetrore suedeze


q punon pr prmirsimin e cilsis dhe efektivitetit n menaxhimin e
krizave dhe mosmarrveshjeve ndrkombtare, me nj focus t posam pr
veprimtari paqeruajtse, duke prfshir arritjen e paqen. Akademia funksionon
si nj platform pr bashkpunim midis agjencive dhe organizatave suedeze
dhe partnerve t tyre ndrkombtar. Fushat kryesore t prgjegjsive t
saj jan rekrutimi i personelit civil suedez n veprimtari ndrkombtare
paqeruajtse, arsimi shumfunksional, trajnimi dhe ushtrimi, krkimi dhe
zhvillimi, bashkpunimi kombtar dhe ndrkombtar si dhe koordinimi, si
dhe mbshtetja financiare ndaj projekteve pr paqen t shoqris civile. N
vitin 2008, FBA botoi nj raport realizuar nga krkimet Shteti i s Drejts
n Administratn Publike,195 i cili trajton nevojn pr programe t shtetit t
s drejts t prqendruar n administratn publike n vende n tranzicion.

RRETH ODIHR-it

Zyra e OSBE-s pr Institucione Demokratike dhe t Drejtat e Njeriut


(ODIHR) sht institucioni i specializuar i OSBE-s q punon me zgjedhjet,
t drejtat e njeriut, demokratizimin dhe tolerancn e mosdiskriminimin
(prmasa njerzore), t cilat jan gur themeli t konceptit gjithprfshirs
t Organizats pr paqe dhe siguri. ODIHR-i ndihmon Shtetet pjesmarrse
t OSBE-s e pal t tjera pr zbatimin e angazhimeve t tyre n kuadr
t prmass njerzore duke monitoruar zgjedhjet, duke monitoruar
respektimin e t drejtave themelore t njeriut, duke nxitur tolerancn dhe
mosdiskriminimin dhe duke ofruar ekspertiz, zhvillim kapacitetesh dhe
mbshtetje praktike pr forcimin e institucioneve demokratike dhe shtetin
e s drejts, shoqrin civile dhe qeverisjen demokratike. M konkretisht,
veprimtarit e ODIHR-it n fushn e shtetit t s drejts prfshijn
monitorimin e proceseve gjyqsore, lehtsimin e bisedimeve pr reforma n
gjyqsor midis gjith aktorve t fushs s drejtsis, duke ofruar zhvillim
195. Rule of Law in Public Administration: Problems and Ways Ahead in Peace Building and Devel
opment [Shteti i s Drejts n Administratn Publike: Probleme dhe Rrugt Prpara pr Arritjen e Paqes
dhe Zhvillimin], Botime t Akademis Folke, 2008, <http://folkebernadotteacademy.se/en/Competences/
Rule-of-Law-/Publications/>.

134
135
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

kapacitetesh pr trupn gjyqsore dhe profesionistt ligjor. Drejtsia


administrative sht trajtuar m par n kuadr t programave mbi reformn
e prgjithshme t gjyqsorit. Forumi i ekspertve n Drejtsin Penale pr
Azin Qendore i ODIHR-it, i vitit 2010 prfshiu nj seanc pune mbi
reformat ligjore pr shkeljet administrative,196 kurse Forumi i Ekspertve
i vitit 2012 trajton shtje q lidhen me penalizimin apo depenalizimin e
shkeljeve administrative n prpjekjet e vazhdueshme pr reform n t
drejtn penale.197 N fushn e pavarsis s gjyqsorit, ODIHR-i hartoi
Rekomandimet e Kievit mbi Pavarsin e Gjyqsorit n Evropn Lindore,
Kaukaz dhe Azin Qendrore n vitin 2010, t cilat mund t zbatohen ndaj
gjyqtarve dhe gjyqsorit n prgjithsi, duke prfshir gjyqtart q trajtojn
shtje administrative.198

196. Raporti Prfundimtar gjendet n http://www.osce.org/odihr/81134.


197. Raporti Prfundimtar gjendet n http://www.osce.org/odihr/99506.
198. Gjendet n http://www.osce.org/odihr/KyivRec.

137
136
Manual pr Monitorimin e Drejtsis Administrative

E Drejta Administrative prfshin nj rend t gjer shtjesh, duke prekur


mjaft an t jets s prditshme nga djepi n banesn e fundit. Vendimet e
marra nga autoritetet administrative prcaktojn nj mas t gjer t drejtash,
prfitimesh, detyrash dhe prgjegjsish midis personave privat dhe shtetit.

Mjetet efektive pr t zgjidhur gjendjen e krijuar nga nj vendim administrativ


i kundrshtuar jan nj krkes themelore pr nj shoqri q bazohet n shtetin
e s drejts. Kjo nnkupton angazhim ndaj parimit se qeveria dhe administrata
prkatse duhet t veprojn brenda sfers t pushtetit ligjor. Rishikimi gjyqsor
i nj mosmarrveshje administrative sht nj nga kto rrugzgjidhje.

N drejtsin penale dhe civile, monitorimi i gjyqsorit sht shndrruar


n nj element prbrs t ndihms teknike dhe ngritjes s kapaciteteve n
kuadr t programeve t shtetit t s drejts dhe t drejtave t njeriut. Kjo ka
treguar se sht nj mjet i rndsishm pr mbshtetjen e reforms gjyqsore
dhe pr ndihmn ndaj shteteve pr t identifikuar dhe pr ti dhn zgjidhje
anve problematike t sistemeve t tyre t drejtsis. Po kshtu, monitorimi
i gjyqsorit pr shtjet administrative mund t prdoret si nj mjet pr t
prmirsuar drejtsin administrative q garanton se proceset gjyqsore jan n
prputhje me standardet ndrkombtare dhe rajonale t gjykimit t drejt.

Manuali pr Monitorimin e Drejtsis Administrative ofron nj panoram


t t drejtave kryesore t gjykimit t drejt dhe t angazhimeve n kuadr t
OSBE-s q lidhen me seancat gjyqsore t drejtsis administrative, si dhe
informacion praktik pr organizimin dhe zbatimin e veprimtaris monitoruese
t gjyqsorit n fushn e drejtsis administrative.

136
137