Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Materiały dydaktyczne

Maszyny i urządzenia okrętowe

Semestr IV

Laboratorium

Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie”
Akademia Morska w Szczecinie, ul. Wały Chrobrego 1-2, 70-500 Szczecin
1

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Temat (4 godzin): Współpraca pompy z rurociągiem, wyznaczanie charakterystyk
przepływu, mocy, sprawności

Rozróżniamy trzy podstawowe charakterystyki pomp: przepływu, poboru mocy oraz
sprawności.
Charakterystyka przepływu (krzywa dławienia) H=f(Q) przedstawia zależność
wysokość podnoszenia H od strumienia objętości (wydajności) pompy Q. Jest to główna
charakterystyka pracy pompy.
Charakterystyka poboru mocy pompy P=f(Q) jest odniesiona do wału, za pomocą
którego moc silnika napędowego jest przekazywana pompie.
Charakterystyka sprawności pompy η=f(Q) określa zmianę stosunku efektywnej
mocy, zużytej na zmianę wartości parametrów pracy, do mocy pobieranej przez pompę
o zmienionej wydajności.
Krzywe strat hydraulicznych, wywołane tarciem cieczy o ściany kanałów przepływowych,
wirami w przestrzeniach martwych oraz przemianą energii prędkości na energię ciśnienia
wyraża formuła:
Dhf = C1 * Q2 = f(Q) (1)

Rysunek 1. Krzywe strat powodowanych tarciem wewnętrznym w pompach

Charakterystyki przepływu pomp uwzględniające straty tarcia i nieprawidłowości zasilania
można przedstawić w następujący sposób:
H = f(Q) = Hth - C1 * Q2 - C2 * (Q - Qn)2 (2)

Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie”
Akademia Morska w Szczecinie, ul. Wały Chrobrego 1-2, 70-500 Szczecin
2

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Rysunek 2. Charakterystyki przepływu pomp wirowych H=f(Q) przy prędkości nominalnej

Charakterystyki przepływu pomp uwzględniające straty tarcia i nieprawidłowości zasilania
można przedstawić w następujący sposób:

H = f(Q) = Hth - C1 * Q2 - C2 * (Q - Qn)2 (3)

W każdym punkcie charakterystyki przepływu obowiązują prawa podobieństwa przy zmianie
prędkości obrotowej pompy n:
Q1/Q2=n1/n2 oraz H1/H2=(n1/n2)2.
Na podstawie tych równań możemy wykreślić krzywe przepływu dla każdej z pomp przy
różnych prędkościach. Zależności te jednak zachodzą przy założeniu, że przy przejściu od
jednego punktu charakterystyki do punktu homologicznego na drugiej charakterystyce,
wartość współczynnika sprawności eta pozostaje bez zmiany. Dlatego też charakterystyki
otrzymane z przeliczenia na podstawie tych wzorów są bliskie rzeczywistości tylko przy
prędkościach obrotowych różniących się nie więcej niż o +/- 25 % od nominalnej prędkości
obrotowej.

Rysunek 3. Powinowactwo charakterystyk przepływu H=f(Q) pompy przy różnych prędkościach obrotowych

Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie”
Akademia Morska w Szczecinie, ul. Wały Chrobrego 1-2, 70-500 Szczecin
3

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Wyznaczenie charakterystyki przewodu
Pompa wirowa podnosząca ciecz na pewną wysokość za pośrednictwem przewodu
zamkniętego musi pokonać oprócz statycznej wysokości podnoszenia Hp również opory ruchu
dhr w rurociągu, wzrastające proporcjonalnie do kwadratu natężenia przepływu Q. Krzywa
dhr=f(Q) przedstawiająca zależność strat energetycznych (hydraulicznych) w przewodzie od
natężenia przepływu nosi nazwę charakterystyki przepływu. Punkt przecięcia tej krzywej
z krzywa H=f(Q) pompy stanowi punkt pracy, określony natężeniem na które pompa wirowa
nastawi się samoczynnie dla pokonania oporów ruchu.

Rysunek 4. Wyznaczenie punktów pracy pomp 1 i 2 o charakterystykach H=f(Q) z przewodami o
charakterystykach Hp+dhr=f(Q)

Współpraca równoległa pomp wirowych

Równoległa współpraca pomp zachodzi wówczas, gdy całkowite zapotrzebowanie cieczy
pokrywa jednocześnie kilka pomp. Jeżeli kilka pomp zasila równolegle jeden wspólny
przewód, to krzywą sumaryczną wydajności H=f(Q) wykreślamy, dodając odcinki
odpowiadające wszystkim pompom w kierunku osi Q. Punkt przecięcia się wspólnej krzywej
wydajności z charakterystyką przewodu jest punktem pracy układu równoległego pomp.

Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie”
Akademia Morska w Szczecinie, ul. Wały Chrobrego 1-2, 70-500 Szczecin
4

Wały Chrobrego 1-2. to krzywą sumaryczną wydajności H=f(Q) wykreślamy. Współpraca równoległa dwóch pomp wirowych o takich samych charakterystykach Współpraca szeregowa pomp wirowych Szeregowa współpraca pomp zachodzi wówczas. Punkt przecięcia się wspólnej krzywej wydajności z charakterystyką przewodu jest punktem pracy układu szeregowego pomp. gdy całkowite zapotrzebowanie cieczy pokrywa jednocześnie kilka pomp. Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. ul. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Rysunek 5. dodając odcinki odpowiadające wszystkim pompom w kierunku osi H. 70-500 Szczecin 5 . Jeżeli kilka pomp zasila szeregowo jeden wspólny przewód.

Wały Chrobrego 1-2. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Rysunek 6. 70-500 Szczecin 6 . poboru mocy oraz sprawności pompy Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Współpraca szeregowa dwóch pomp wirowych o różnych samych charakterystykach Moc użyteczna N u = H u ⋅ g ⋅ ρ ⋅ V& (4) Moc doprowadzona na wał pompy N e = N el ⋅η (5) Sprawność całkowita pompy Nu η= (6) Ne Rysunek 7 Charakterystyki przepływu. ul.

zależną od jej konstrukcji i dokładności wykonania. W pompach odśrodkowych wystąpią uszkodzenia erozyjne. H. Hsrnax . na łopatkach i bocznych ścianach wirnika oraz końcach łopatek na wylocie i w kierownicy. Analogicznie. określa się wzorem: PS − PV v s2 ∆hCAV = + γ 2g (8) gdzie ps i Vs odpowiednio ciśnienie bezwzględne i prędkość bezwzględna w króćcu ssawnym pompy. depresji dynamicznej do całkowitej wysokości przenoszenia. ul.wysokość ciśnienia pary nasyconej. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Temat (2 godzin): Wyznaczanie charakterystyki kawitacyjnej pompy wirowej Kawitacja w pompach przejawia się obniżeniem wysokości podnoszenia i sprawności pompy oraz hałasem i drganiami. Ha − H S max − H V ∆h * σT = = H H (7) gdzie: Ha . Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Antykawitacyjną nadwyżką wysokości ciśnienia pompy. H . będący stosunkiem tzw. Przy badaniu wpływu kawitacji na charakterystyki robocze pompy należy wybrać sposób określenia zależności między warunkami pracy i kawitacją.manometryczna wysokość ssania /wartość maksymalna/. Wały Chrobrego 1-2.depresja dynamiczna.wysokość ciśnienia atmosferycznego. Dla pompy pracującej przy rożnach naporach i obrotach należy określić warunki podobieństwa dla stopnia rozwoju kawitacji. model i prototyp/ powinno się znaleźć warunki podobieństwa kawitacyjnego. Zazwyczaj w tym celu stosuje się wyróżnik kawitacyjny. 70-500 Szczecin 7 . . zwaną zapasem antykawitacyjnym pompy.całkowita wysokość podnoszenia. Wartość ∆hcav jest indywidualną cechą pompy. ∆h * . dla dwóch pomp o identycznej konstrukcji i różnej skali /np.

w króćcu tłocznym pompy pt . . . obliczamy użyteczną wysokość podnoszenia H: pt − p s v 2t .temperatury cieczy. Zwiększamy skokowo natężenie przepływu Qi /i = 2. zamykamy zawór na przewodzie tłocznym. Sporządzamy wykres charakterystyki wydajności pompy w warunkach kawitacji oraz wykres zależności zapasu antykawitacyjne pompy ∆hcav = f(Q).ciśnienia w króćcu ssawnym pompy ps. przy Qi = const. 70-500 Szczecin 8 .6/ aż do Uzyskania maksymalnej wydajności pompy Qrnax. . . Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Przebieg ćwiczenia Włączamy pompę.3.ciśnienia w króćcu ssawnym pompy ps.ciśnienia. Wały Chrobrego 1-2. Obliczamy wartości kawitacyjnego wyróżnika szybkobieżności S zgodnie z wzorem (8) Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie.obroty pompy. Otwieramy zawór na tłoczeniu pompy tak by uzyskać wydajność pompy Q = 5-6 [l/min]. ul.. Sporządzamy wykres charakterystyki wydajności pompy H = f(Q) /pracującej z napływem. . Odczytujemy wartości: . . Dla każdej wydajności pompy Qi odczytujemy wartości wielkości mierzonych Dla każdego zbioru wartości zmierzonych.obroty pompy. w króćcu tłocznym pompy pt .ciśnienia. lecz bez udziału kawitacji.odpowiednio prędkości cieczy w króćcu tłocznym i ssawnym. .temperatury cieczy..natężenia przepływu. Odczytujemy wartości: .v s2 H= + γ 2g (9) gdzie: Vt i Vs .

układ pompowy powstaje przez agregację takich obiektów jak: . Jeżeli przez poziomo ułożony przewód.itp.ciecz . płynie woda ze średnią prędkością cśr . Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie.pompa . Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Temat (2 godzin): Wyznaczanie charakterystyk przepływu elementów instalacji okrętowych Elementy układu pompowego Złożony obiekt . to lc sr2 c2 H c = ∆hr = ∆ht + ∆hm = λ + Σζ m sr d 2g 2g (10) ponieważ Q 4Q c sr = = F πd 2 (11) 8  l  Hc =  λ + Σζ m Q 2 = CQ 2 π gd 4 2  d 2g  (12) 8  l  C=  λ + Σζ m  Stała wartość π gd 4 2  d 2g  (13) nazywa się współczynnikiem charakterystyki przewodu.przewód .zawór . 70-500 Szczecin 9 . Charakterystyka przewodu Charakterystyką przewodu nazywa się zależność całkowitej wysokości podnoszenia koniecznej do przenoszenia cieczy od natężenia jej przepływu Hc = f(Q). Wały Chrobrego 1-2.zbiornik . ul. który składa się z odcinka l o średnicy d oraz przeszkód miejscowych.

ul. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Rysunek 8. 70-500 Szczecin 10 . Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. .c – średnia prędkość przepływu cieczy w przekroju przed lub za przeszkodą (najczęściej za przeszkodą) w m/s. rodzaju przeszkody.bezwymiarowy współczynnik oporu miejscowego zależny od liczby Reynoldsa.ζm . chropowatości jej powierzchni wewnętrznej oraz przy zaworach lub zasuwach od stopnia ich otwarcia. przy obliczeniach oporów hydraulicznych przyjmuje się stałą wartość ζm niezależnie od liczby Reynoldsa. Charakterystyka przepływu przewodu Charakterystyka oporu miejscowego Stratę wysokości energii na oporze miejscowym obliczamy ze wzoru: c2 ∆hm = ζ m 2g (10) gdzie: . Wały Chrobrego 1-2. czyli niezależnie od prędkości.

Badanie układu pompowego i jego elementów przez wyznaczanie : .wyznaczania charakterystyk kawitacyjnych pomp. . . Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Instrukcja do ćwiczeń przeprowadzanych stanowisku badań oporów przepływu. . .charakterystyk wymiarowych sprawności η = f (Q). Kompaktowe. kawitacji i wymiany ciepła mają za zadanie przybliżyć zagadnienia dotyczące : .charakterystyk współpracy równoległej.charakterystyk muszlowych. kawitacji i wymiany ciepła umożliwia dzięki zastosowanemu oprogramowaniu : Badanie pomp wirowych przez wyznaczanie : . komputerowe stanowisko laboratoryjne badań oporów przepływu .charakterystyk wymiarowych mocy N = f (Q).charakterystyk współpracy szeregowej.wyznaczenia charakterystyk wymiarowych pomp wirowych: przepływu. sprawności oraz muszlowych.charakterystyk kawitacyjnych Q. kryz itp. . Ćwiczenia przeprowadzane na stanowisku. Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. . . mocy. . kawitacji i wymiany ciepła Zajęcia laboratoryjne przeprowadzane stanowisku badań oporów przepływu.wyznaczania charakterystyk współpracy równoległej oraz szeregowej pomp wirowych.charakterystyki układu pompowego. ul. zwężek.charakterystyk wymiarowych przepływu H = f (Q).badania oporów przepływu wybranych elementów armatury: zaworów . . Wały Chrobrego 1-2. 70-500 Szczecin 11 . N.η w funkcji ciśnienia i temperatury ssania.wyznaczenia charakterystyk sprawności wymienników ciepła oraz wyznaczania współczynników przejmowania ciepła. .poprzez możliwość zamontowania w system wybranych elementów układu pompowego badanie charakterystyki przepływowej tych elementów. .

Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie.charakterystyk sprawności η = f(Q. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego .zdalną zmianę i automatyczną regulację stałowartościową prędkości obrotowej pompy.∆t).charakterystyk współczynnika przejmowania ciepła k = f(Q. ul. .zdalną regulację dławienia pomp na rurociągu ssącym. Otrzymywanie wyników pomiarów w formie graficznej na monitorze komputera sterującego lub odczytywanie wyników pomiarów ze wskazań manometrów i wakuometrów. . Oprogramowanie komputera umożliwia wykonanie dowolnego ćwiczenia w sposób automatyczny.∆t).zdalną regulację przepływu przez pompy. . gdzie komputer steruje położenia zaworów dławiących i obrotami pompy dla stworzenia odpowiedniej charakterystyki lub „ręcznie” gdzie nastawy są zadawane zgodnie z decyzją operatora który komunikuje się z komputerem za pomocą klawiatury.punktu optymalnego pracy pompy w układzie pompowym. Wały Chrobrego 1-2.zdalną regulację przepływu wody chłodzącej wymiennik ciepła. Sterowanie procesem badań przez : . Badanie wymiennika ciepła przez wyznaczenie : . 70-500 Szczecin 12 . .

Przestrzeń cylindra Vsz zawarta między denkiem i tłokiem nosi nazwę przestrzeni szkodliwej. Termin ten podkreśla fakt.zwiększenie gęstości dla ułatwienia transportu. 70-500 Szczecin 13 . Przyczyna obniżenia wydajności jest następująca: .podwyższenie temperatury czynnika obiegowego w ziębiarkach i pompach ciepła. Jej zadaniem jest miedzy innymi podwyższenie ciśnienia gazu w celu: .uzyskanie czynnika napędowego do urządzeń o napędzie pneumatycznym.po zakończeniu wytłaczania w objętości Vsz pozostaje pewna ilość czynnika o ciśnieniu Pt > Ps Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Wały Chrobrego 1-2. . Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Temat (4 godzin): Badanie sprawności sprężarki tłokowej Sprężarka jest podstawowym przykładem otwartego układu termodynamicznego. Schemat sprężarki tłokowej Przestrzeń szkodliwa Vsz Ze względów konstrukcyjnych oraz ze względu na bezpieczeństwo tłok sprężarki w lewym martwym punkcie nie dochodzi do samego dna cylindra. . że sprężarka z przestrzenią szkodliwą ma mniejszą wydajność od sprężarki dla której Vsz = 0 przy tej samej częstości obrotów i objętości skokowej Vs . Rysunek 9. ul.

ul.przy wstecznym ruchu tłoka nie będzie zasysania świeżej porcji czynnika zanim ciśnienie nie spadnie do P ≤ Ps dopiero wtedy może otworzyć się automatyczny zawór ssący. 70-500 Szczecin 14 . Wykres pracy sprężarki idealnej. Vsz = 0 Rysunek 11. Wykres indykatorowy Jest to graficzne przedstawienie przebiegu ciśnienia gazu w cylindrze sprężarki w zależności od położenia tłoka lub chwilowej wartości całkowitej objętości gazu. Rysunek 10. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego . Vsz > 0 Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Wały Chrobrego 1-2. Wykres pracy sprężarki rzeczywistej. W rezultacie tylko część skoku tłoka jest wykorzystana do napełniania.

70-500 Szczecin 15 . ul.należy zmierzyć korzystając z doświadczalnie uzyskanego wykresu ponieważ (11) (12) (13) (14) Napełnianie zbiornika Czas napełniania zbiornika o objętości Vz (powietrzem) od ciśnienia otoczenia Po do ciśnienia Pk zależy od objętości skokowej sprężarki Vs i objętości przestrzeni szkodliwej Vsz. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Sprawność wolumetryczna Zmniejszenie wydajności sprężarki wywołane przestrzenią szkodliwą ujmuje się za pomocą wskaźnika zwanego sprawnością wolumetryczną ηυ . Podczas napełniania ciśnienie w zbiorniku zmienia się. Wały Chrobrego 1-2. Zależność ciśnienia od czasu dana jest wzorem: (15) gdzie: (16) τ – czas pracy sprężarki n – prędkość obrotowa sprężarki [obr/min] Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Dla sprężarki idealnej ηυ= 1 a Dla sprężarki rzeczywistej ηυ = Vs a.

w której urządzenia do pomiaru laboratoryjnego dostosowywano do pomiaru online. w sterowaniu jakością w procesie rafinacji. to dział reologii – nauki dotyczącej badania zjawisk lepkości. Standardowe sposoby pomiaru lepkości stosowane w przemyśle są zautomatyzowanymi wersjami metod znanych z pomiarów laboratoryjnych. w regulowaniu lepkości oleju opałowego w przemyśle lub paliw pozostałościowych w okrętownictwie. Budowa tych urządzeń jest dosyć złożona ponieważ mają one wiele części ruchomych. 70-500 Szczecin 16 . Po dostosowaniu urządzeń laboratoryjnych do pomiaru przemysłowego powstało wiele firm specjalizujących się w poszczególnych rozwiązaniach.in. co powoduje że ich implementacja w rzeczywistych instalacjach przemysłowych jest stosunkowo skomplikowana. Jest to częściowo skutkiem stosowanej w przeszłości metody projektowania. Przyrządy do pomiaru lepkości nazywane są wiskozymetrami lub lepkościomierzami. ul. Wały Chrobrego 1-2. Wynikało to częściowo z potrzeby szybkiego przygotowania odpowiednich przetworników pomiarowych w gotowych instalacjach bez względu na koszty ich produkcji. poprzez zautomatyzowane systemy do analizy lepkości w czasie rzeczywistym. Wiele z nich ma obecnie ugruntowaną pozycję na rynku pomiaru lepkości. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Temat (4 godzin): Badanie i kalibracja wiskozymetrów Wiskozymetria. Lepkościomierze do wykonywania pomiarów w czasie rzeczywistym są zwykle złożonymi. Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Istotnym ograniczeniem ich stosowania jest wymaganie utrzymania określonych warunków podczas wykonywania pomiarów. dostarczając klientom pełną gamę produktów – od urządzeń do pomiaru laboratoryjnego. kończąc na specjalnych płynach służących do kalibracji wiskozymetrów. mechatronicznymi urządzeniami charakteryzującymi się wysokimi kosztami wytworzenia. W przemyśle lepkościomierze znajdują zastosowanie m. czyli inaczej pomiary lepkości.

b) automatyczna Wiskozymetr kapilarny w swojej klasycznej wersji składa się z cylindrycznej rurki w kształcie litery U. Istotnym ograniczeniem wiskozymetru kapilarnego jest możliwość wykonywania jedynie pomiaru lepkości płynów niutonowskich ponieważ tylko wtedy wynik jest jednoznaczny. W tym wypadku mierzony jest spadek ciśnienia wzdłuż kryzy kapilary przy określonym współczynniku przepływu. Budowa lepkościomierza kapilarnego: a) klasyczna. ul. co dodatkowo komplikuje budowę urządzenia. Podczas pomiaru mierzony jest czas przepływu prze kapilarę określonej objętości badanego płynu i wyznaczany współczynnik przepływu przy określonym ciśnieniu. 70-500 Szczecin 17 . Następnie płyn przepływa z powrotem do zbiornika. Na początku pracy wiskozymetru kapilarnego płyn w wyniku zmian ciśnienia zasysany jest ze zbiornika do bańki. Powyżej i poniżej bańki znajdują się znaczniki do określenia objętości płynu. Jednak instrumentarium wymagane do sterowania współczynnikiem przepływu i mierzenia ciśnienia jest dosyć złożone. Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. W drugim ramieniu U-rurki poniżej bańki znajduje się zbiornik. która przepływa przez kapilarę. W jednej części U-rurki znajduje się kapilara czyli przewężenie do małej średnicy i określonej długości. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wiskozymetry kapilarne Rysunek 12. Wały Chrobrego 1-2. Ponadto istotne jest utrzymanie stałej temperatury oraz precyzyjne sterowanie przepływem i ciśnieniem w trakcie pracy lepkościomierza. Powyżej przewężenia znajduje się bańka szklana. Bardziej wyrafinowana metoda wykorzystuje kapilarę o znanej i kontrolowanej geometrii. która zanurzona jest w płynie o kontrolowanej temperaturze. Metoda ta stosowana jest urządzeniach monitorujących lepkość w trybie rzeczywistym.

b) system stożka na płytce Kolejnymi urządzeniami są lepkościomierze rotacyjne. Wały Chrobrego 1-2. kubeczek podczas gdy walec wewnętrzny zanurzony w badanym płynie utrzymywany jest nieruchomo przez odpowiedni serwomechanizm. W pierwszym przypadku działanie polega na pomiarze momentu skręcającego przenoszonego przez warstwę płynu umieszczonego pomiędzy dwoma elementami. W czasie pomiaru z ustaloną prędkością obraca się cylinder zewnętrzny wypełniony płynem. związanego z tym obrotem. natomiast szybkość ścinania jest określana przez prędkość obrotową. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wiskozymetry rotacyjne Rysunek 13 Główne systemy pomiarowe w wiskozymetrach rotacyjnych: a) system Couette. Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. ul. Moment obrotowy określa naprężenia ścinające. Tak więc pomiar odbywa się według zasady równoczesnego określenia prędkości kątowej wirującego elementu. tzw. oraz momentu skręcającego. które mierzą opór lepkościowy na kręcącym się dysku lub cylindrze. W tym przypadku następuje ścinanie badanej próbki o określonej objętości na skutek obrotów elementu pomiarowego. Przyjmuje się założenie istniejącej. Moment siły potrzebny do zrównoważenia momentu skręcającego wywieranego na wewnętrzny walec przez warstwę płynu jest miarą naprężenia ścinającego w tej warstwie. Ze względu na zasadę działania wiskozymetry rotacyjne można podzielić na aparaty o nastawianej prędkości ścinania i nastawianym momencie ścinającym. koncentrycznej przerwy wypełnionej badanym płynem pomiędzy elementem obracającym się a cylindrem. 70-500 Szczecin 18 .

Zaletą wiskozymetrów rotacyjnych jest duża dokładność. Wały Chrobrego 1-2. Oznacza to. nazywany jest Couette. Elementy zewnętrzne pozostają nieruchome. System obracającego się walca. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Rysunek 14. Sama metoda pomiarowa nie ulega zmianie. szczególnie w płynach o niskiej lepkości. gdyż zakres pomiarowy pojedynczego wirnika jest dosyć wąski. Wykorzystanie wiskozymetru rotacyjnego jest dokładną metodą pomiarową. Lepkościomierz rotacyjny wymaga stosowania kilku rodzajów wirników w celu mierzenia lepkości w szerokim zakresie. W najgorszym Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Błędy pomiarowe są nieuniknione. W obu przedstawionych przypadkach. Jest to sposób pomiaru płynów o małej lepkości. a w ruch wprawiane są ustalonym momentem obrotowym elementy zanurzone w cieczy. Stosunek pomiędzy momentem obrotowym a prędkością jest interpretowany jako lepkość istotna (oznaczana jako: mPa•s lub cP). Dodatkowym problemem jest wywołanie ruchu płynu oraz mieszania co może spowodować przyłączanie powietrza oraz przyspieszenie reakcji pomiędzy składnikami w mieszaninie. Zasada działania wiskozymetru rotacyjnego a) z elementem pomiarowym w kształcie widełek. jaka ustali się po przyłożeniu zadanego momentu obrotowego. z nastawianym momentem ścinającym. b) z elementem pomiarowym w kształcie pręta W drugim rodzaju wiskozymetrów rotacyjnych. 70-500 Szczecin 19 . że ciągłość pomiaru jest zaburzona w trakcie wymiany wirników. Płyny bardzo lepkie mierzy się w systemie stożka na płytce (coneon-plate system). ul. na podstawie stałych geometrycznych wyznacza się krzywe płynięcia. zagadnienie jest odwrócone. Jest ona jednak wrażliwa na ruchy platformy pomiarowej i przepływ płynu inny niż spowodowany przez urządzenie pomiarowe. Ich błąd względny wynosi od 1% do 3%. Miarą lepkości próbki jest prędkość obrotowa. Systemy Couette i stożka na płytce te różnią się jedynie powierzchnią poddaną działaniu siły lepkości.

Ponadto umożliwia pomiar lepkoonds (SUS i SFS). gdyż pozwala na znaczną redukcję kosztów wytworzenia przetwornika pomiarowego i jego implementacji. Jest to charakterystyczne podczas pomiaru lepkości oleju w silnikach samochodowych lub podczas pomiarów lepkości krwi w urządzeniach medycznych. Wiskozymetry akustyczne należą do nowej rodziny sensorów wykorzystujących technologię półprzewodnikową. Lepkościomierze akustyczne przezwyciężają wiele ograniczeń wcześniej wymienionych sposobów pomiaru lepkości i wprowadzają nowe możliwości pomiarowe. 70-500 Szczecin 20 . Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego przypadku. odbicia i rozproszenia fali akustycznej w badanym płynie. pomiar lepkości może nie być możliwy gdyż zmienia się ona wraz ze stopniowo powiększającą się temperaturą w trakcie wykonywania pomiaru. W celu przeliczenia jednostek umownych na jednostki bezwzględne stosowane są zależności w postaci wzorów empirycznych lub wykresów (tzw. Ich sposób działania polega na badaniu propagacji. a) układ pomiarowy. ul. co jest wynikiem sił tarcia działających działają pomiędzy wirnikiem a badanym płynem. Wiskozymetry akustyczne Jednym z najbardziej niepożądanych aspektów konwencjonalnych metod pomiaru lepkości jest konieczność ruchu albo mechanizmu czujnika albo płynu. Rysunek 15. nomogramów). Ponadto charakteryzują się one bardzo małymi rozmiarami. Na początku wiskozymetry akustyczne rozwijane były szczególnie dla tych zastosowań. w którym występuje przepływ płynu. Obecnie metoda ta jest sprawdzana w innych zastosowaniach przemysłowych. Wały Chrobrego 1-2. b) graficzna reprezentacja wielkości wykorzystywanych do określenia lepkości Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Zasada działania wiskozymetru akustycznego. gdzie wykorzystanie dużych przetworników jest niemożliwe ze względu na niewielkie rozmiary układu.

Wały Chrobrego 1-2. czyli sfera ze stali nierdzewnej oscylująca wokół osi biegunowej z precyzyjnie kontrolowaną amplitudą. Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Wiskozymetry wibracyjne można kategoryzować na różne sposoby. Amplituda wibracji zmienia się w zależności od lepkości płynu. Rozkład prędkości podczas przepływu laminarnego płynu nieściśliwego przez rurkę o przekroju kołowym Wiskozymetry wibracyjne stosowane są w procesach przemysłowych – szczególnie w przemyśle petrochemicznym. Po pierwsze istnieje kilka ich podstawowych typów różniących się między sobą pomiarowym elementem oscylującym. 70-500 Szczecin 21 . ul. lepkość wyznacza się przez pomiar mocy wymaganej do utrzymania stałej i określonej amplitudy oscylacji. Obecnie w wielu zastosowaniach przemysłowych lepkościomierze tego typu są uważane za najefektywniejsze systemy do pomiaru lepkości każdego rodzaju płynu. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wiskozymetry wibracyjne Rysunek 15. Ponieważ nie wszystkie tego typu urządzenia działają tak samo. warto określić występujące pomiędzy nimi różnice. Pomimo prostoty działania. końcówka sferyczna. Urządzenia tego typu pozwalają na pomiar lepkości zabrudzonych płynów oraz płynów o wysokiej lepkości (do 1McP). tym wyższy pobór mocy. Podstawą działania wiskozymetru wibracyjnego jest utrzymywanie stałej w częstotliwości rezonansowej wibrującego elementu zanurzonego w mierzonym płynie. Wiskozymetry wibracyjne nie mają ruchomych części. wiskozymetr z końcówką sferyczną pozwala tylko na wyznaczenie lepkości dynamicznej. W przypadku gdy jest to tzw. Im wyższa lepkość. zaś końcówka wibrująca jest bardzo mała. które mogłyby ulec szybkiemu zużyciu.

Jest on wzbudzony do swojej naturalnej częstotliwości poprzez wibracje skręcające. stosowanie pręta pozwala tyko na pomiar lepkości dynamicznej. amplituda zmienia się w zależności od oporu spowodowanego przez lepkość pomiędzy płytkami pomiarowymi a płynem. Wykonywany jest pomiar pasma przenoszenia oraz częstotliwości wibrującej końcówki. Podobnie jak w przypadku końcówki sferycznej. która pozwala na pomiary lepkości dynamicznej oraz lepkości kinematycznej w trybie online. każda płytka pomiarowa jest poruszana w przeciw fazie z tą samą częstotliwością i amplitudą. Lepkość określa się na podstawie pomiaru prądu płynącego w układzie napędowym. Są one połączone z układami napędów elektromagnetycznych poprzez płytki sprężyste. 70-500 Szczecin 22 . Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. metoda ta może być podatna na zakłócenia. W celu wytworzenia stałej amplitudy przy częstotliwości rezonansowej steruje się prądem w układzie regulacji napędów elektromagnetycznych. Technologia ta pozwala na równoczesny pomiar lepkości i gęstości płynu. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego W przypadku zanurzonej w płynie końcówki w kształcie pręta dynamiczna lepkość mierzona jest poprzez badanie tłumienia rezonatora. W tym przypadku wywoływany jest ruch oscylacyjny płytek pomiarowych zanurzonych w płynie. W celu uzyskania stabilnych oscylacji sinusoidalnych. Ponadto. ul. które wywołują oscylacje płytek sprężystych. w przypadku płynów o wysokiej lepkości. Wały Chrobrego 1-2. pozwalającego uzyskać stałą amplitudę przy częstotliwości rezonansowej. Informacja o lepkości odczytywana jest z pasma przenoszenia. Wykorzystanie zjawiska rezonansu jest najważniejszym elementem pracy wiskozymetru wibracyjnego. natomiast zmiany amplitudy są mierzone celu określenia lepkości. Jest więc to technologia. Metoda wykorzystująca końcówkę w kształcie widełek została zaprojektowana do zastosowań w przemyśle petrochemicznym. Dodatkowo stosowany może być element do pomiaru temperatury. natomiast analiza częstotliwości pozwala na wyznaczenie gęstości płynu. który pozwala na pomiar gęstości i lepkości względem temperatury. Źródło o stałej mocy wywołuje wibracje pręta. Kiedy płytki wibrują z jednostajną częstotliwością.

)*10 . Czas wypływu cieczy. o wewnętrznej średnicy D. t0 – czas wypływu takiej samej objętości cieczy wzorcowej). ul. uzależniającego kinematyczny współczynnik lepkości od względnego współczynnika lepkości E: 6.3*E. po upływie którego poziom cieczy w naczyniu opadnie z wysokości H do wysokości h. Podstawowym elementem wiskozymetru Englera jest naczynie w kształcie cylindra. połączonego w środku dna z pionową kapilarą o średnicy d. Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Wały Chrobrego 1-2. Przekształcając równania wyrażenie pozwalające określić kinematyczny współczynnik lepkości η*d4 *g ν= * t =C*t (18) 2 H 32 * l * D * ln h w którym wielkość C jest stałą dla określonego przyrządu. v – średnia prędkość przepływu. można określić z równania ciągłości π * D2 dz π *d2 * =η * *ν (17) 4 dt 4 gdzie: η – współczynnik poprawkowy natężenia wypływu. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Pomiar lepkości wiskozymetrem Englera Pomiar lepkości wiskozymetrem Englera oparty jest na założeniu laminarnego przepływu cieczy w prostoosiowym przewodzie o przekroju kołowym. oznaczając lepkość za pomocą wiskozymetru Englera korzysta się z przybliżonego wzoru doświadczalnego. 70-500 Szczecin 23 . W praktyce.31 -6 m2 ν=(7. [ ] (19) E s gdzie: E= t/to (t – oznacza czas wypływu określonej ilości cieczy ze zbiornika lepkościomierza.

Mierzy się czas wypływu 200 cm3 badanej cieczy. po uprzednim określeniu względnego współczynnika lepkości E. Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie.przy wypływie 100 cm3 stosuje się mnożnik 2. Czas ten zawiera się w przedziale 50 do 52 sekund.przy wypływie 50 cm3 stosuje się mnożnik 4. ul.1013 MPa. W związku z tym należy prowadzić pomiary dla różnej temperatury badanej cieczy. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Sposób prowadzenia pomiarów Przed przystąpieniem do pomiarów lepkościomierz powinien być wypoziomowany. Po wyrównaniu się temperatury kąpieli wodnej i badanej cieczy podnosi się zatyczkę zamykającą otwór kapilarny i równocześnie włącza stoper. Cel i zakres badania Celem pomiaru jest wyznaczenie zależności pomiędzy kinematycznym współczynnikiem lepkości i temperaturą badanej cieczy. Kinematyczny współczynnik lepkości oblicza się ze wzoru (18). Czas wypływu 200 cm3 wody destylowanej z lepkościomierza Englera. W tym celu do naczynia pomiarowego należy nalać 240 cm3 badanej cieczy.329. Czas wypływu 200 cm3 cieczy oblicza się wówczas mnożąc czas wypływu mniejszej objętości przez następujące współczynniki: . W trakcie pomiarów trzeba zwracać szczególną uwagę na wyrównanie temperatury badanej cieczy i kąpieli wodnej.937. Wały Chrobrego 1-2. Obliczenie względnego współczynnika lepkości E wymaga znajomości czasu wypływ cieczy wzorcowej to w określonych warunkach ciśnienia i temperatury. 70-500 Szczecin 24 . W przypadku cieczy o dużej lepkości można zmierzyć czas wypływu mniejszej objętości. określono jako jeden stopień Englera E. . a następnie manipulując śrubami w stopkach trójnogu ustawić przyrząd tak. aby ostrza trzech haczyków (umieszczonych na wewnętrznych ściankach naczynia) były ledwo widoczne na menisku cieczy. Znajomość wartości ν dla kilku temperatur badanej cieczy pozwala na wykreślenie zależności v = ν(T) . Jako ciecz wzorcową przyjęto wodę destylowaną w temperaturze 293 K i przy ciśnieniu 0.

Zamknięcia rurki spadowej dokonuje się za pomocą wydrążonego czopa. Naciskając lekko czop nakręca się pokrywę i łączy się wiskozymetr z termostatem. Czas opadania kulki. że obszar cieczy otaczającej kulkę jest nieograniczony. pomiędzy kreskami zaznaczonymi na rurce spadowej.kulka powinna być regularna i gładka oraz poruszać się w dostatecznej odległości od dna i ścian naczynia.pomiędzy kulką i cieczą nie może występować poślizg. Odpowiednią kulkę wkłada się do rurki zwracając uwagę na to. . Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Wartość dynamicznego współczynnika lepkości cieczy oblicza się ze wzoru: µ=K*(ρk*ρc)*t (20) Sposób prowadzenia pomiarów Przed przystąpieniem do pomiaru przyrząd należy wypoziomować badaną ciecz. a ruch jest laminarny i ustalony. Pomiar opadania kulki w cieczy w danej temperaturze należy powtórzyć trzy do pięciu razy. w których pomiar lepkości polega na określeniu prędkości opadania kulki w badanej cieczy. . Górna powierzchnia cieczy powinna znajdować się około 25 mm poniżej górnej krawędzi rurki. aby nie tworzyły się na jej powierzchni pęcherzyki powietrza. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Pomiar lepkości wiskozymetrem Höpplera Wiskozymetr Höpplera należy do grupy wiskozymetrów opartych na wykorzystaniu prawa Stokesa. dokładnie przefiltrować i wlać do rurki spadowej. Wały Chrobrego 1-2. należy zmierzyć sekundomierzem. Konsekwencją tych założeń są następujące wymagania: .ciecz powinna być jednorodna i odpowietrzona. Wzór Stokesa obowiązuje przy założeniach. Temperaturę badanej cieczy doprowadza się do temperatury pomiarowej. 70-500 Szczecin 25 . ul.

Dynamiczny współczynnik lepkości oblicza się ze wzoru (24). Następnie należy zamontować na zbiorniku pomiarowym zbiornik termostatu. zatem działa równomiernie na obie powierzchnie obracających się walców. można określić lepkość M * ( R z2 − Rw2 ) µ= (21) 4 * π * l * Rw2 * R z2 * (ϖ w − ϖ z ) Sposób prowadzenia pomiarów Po wyborze odpowiedniego zestawu pomiarowego. Obliczone wartości dynamicznego współczynnika lepkości stanowią podstawę do określenia zależności µ=µ (T). ϖ w −ϖ z M=4*µ*π*l * Rw2 − R z2 (20) R −R 2 z 2 w Moment ten. zwiększając stopniowo obroty cylindra Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. podłączyć termostat i oczekiwać ustalenia się temperatury badanej cieczy. Wały Chrobrego 1-2. mocuje się na wrzecionie cylinder pomiarowy. ul. Wartości stałych k. jest stały dla danej cieczy i wiskozymetru. i K odczytuje się (dla odpowiedniej średnicy kulki) z instrukcji załączonej do aparatu. nie zależy od odległości r. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Cel i zakres badania Celem badania jest ustalenie zależności pomiędzy dynamicznym współczynnikiem lepkości i temperaturą badanej cieczy. jak wnika z powyższego wzoru. 70-500 Szczecin 26 . Zakres ćwiczenia przewiduje wykonanie pomiarów dla pięciu różnych temperatur cieczy. Po ustaleniu się temperatury można włączyć lepkościomierz. Pomiar lepkości wiskozymetrem obrotowym W lepkościomierzu tym przestrzeń pomiędzy dwoma współśrodkowymi walcami wypełniona jest płynem. odmierza (zgodnie z załączoną do przyrządu instrukcją) odpowiednią dla danego zestawu pomiarowego ilość badanej cieczy i wlewa się ją do zbiornika pomiarowego. Znając moment M i mierząc prędkości kątowe obu walców. którego lepkość należy zmierzyć.

ul. Wały Chrobrego 1-2. że szybkość ścinania cieczy w szczelinie pomiędzy cylindrami jest proporcjonalna do liczby obrotów wirującego walca wewnętrznego. bądź między układem drgającym a elementami zewnętrznymi. że zostaje on wprawiony w ruch harmoniczny. Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Z uwagi na to. Cel i zakres badania Podobnie. Ruch ten po upływie pewnego czasu zanika dzięki działaniu sił tarcia występujących wewnątrz samej sprężyny. Na podstawie długości czasu trwania ruchu można ocenić wartość siły tarcia działającej na sprężynę i masę a tym samym wyznaczyć lepkość ośrodka. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego wewnętrznego do chwili ustawienia się wskazówki wskaźnika momentu obrotowego α w środkowej strefie skali. Wartość jej należy każdorazowo mierzyć przed zasadniczymi pomiarami i w oparciu o uzyskane wyniki określić dokładną wartość prędkości obrotowej. Siła zewnętrzna przyłożona do tego układu powoduje. dotyczących pomiaru lepkości cieczy. Realizacja tego zamierzenia wymaga przeprowadzenia pomiarów w różnej temperaturze badanej cieczy. Zasada pomiaru wiskozymetrem ultradźwiękowym na przykładzie wiskozymetru Unipan 505 Pomiar lepkości realizowany jest przy pomocy wibratora umieszczonego w sondzie pomiarowej. w którym ruch ten się odbywał. jak w przypadku poprzednich badań. Prędkość obrotowa silnika synchronicznego zależy od częstotliwości prądu w sieci. posługując się tablicami załączonymi do instrukcji lepkościomierza. wybraną szybkość ścinania realizuje się poprzez ustawienie dźwigni skrzynki przekładniowej zgodnie z załączoną przez producenta instrukcją. 70-500 Szczecin 27 . w niewielkim tylko stopniu tłumione tarciem własnym. Pracę wibratora można porównać do pracy układu drgającego sprężyna – masa. celem tego jest wyznaczenie zależności pomiędzy dynamicznym współczynnikiem lepkości i temperaturą badanej cieczy. wytwarzającego swobodne drgania podłużne.

nazwany składową proporcjonalną. Napięcie to jest doprowadzone do wejścia regulatora PI i porównane z napięciem wartości zadanej. zaprojektowanym specjalnie do użytku na statkach z napędem spalinowym oraz dla elektrowni. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Dogodność stosowania wibratora polega na możliwości wytwarzania drgań za pomocą impulsu o bardzo krótkim czasie trwania. Ostatnią fazą pomiaru jest wytworzenie napięcia stałego o wartości proporcjonalnej do tej częstotliwości.6 x 3 mm i długości 90 mm przymocowanym w połowie do obudowy sondy. gdy amplituda drgań spadnie do ściśle określonego poziomu pojawi się nowy impuls pobudzający wibrator. Obie składowe dodane do siebie w odpowiedniej proporcji tworzą sygnał regulacyjny PI. Praca wiskozymetru ma więc charakter cykliczny. Drgania wibratora gasną odpowiednio wolno co oznacza. 70-500 Szczecin 28 . Konstrukcja taka zapewnia praktycznie stałą pulsację drgań zależną głównie od wymiarów geometrycznych paska oraz możliwość jednoznacznego zanurzenia wibratora w cieczy. Jest ono analizowane przez układy elektroniczne wiskozymetru i w chwili. Zasada pomiaru przy użyciu systemem sterowania lepkością i temperaturą Viskochief Viscochief jest systemem. Pobudzenie wibratora do drgań realizowane jest za pomocą krótkiego impulsu elektrycznego. Obok niej może występować również składowa całkowa. tworząc w tym miejscu tzw. ul. a częstotliwość pojawiania się impulsów nadawczych jest zależna od lepkości ośrodka. przepływającego przez cewkę nadawczo – odbiorczą. Po zaniknięciu impulsu nadawczego wibrator drga i jednocześnie indukuje w cewce napięcie o takim samym przebiegu jak ruch wibratora. Wały Chrobrego 1-2. System Viscochief składa się z unikalnego pełno-przepływowego przetwornika Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Wibrator jest cienkim paskiem o przekroju 0. powstająca w wyniku całkowania sygnału proporcjonalnego. węzeł drgań. W wyniku porównania tych napięć. że jego tłumienie jest małe. System ten przyczynia się do niezawodnego działania silnika wysokoprężnego poprzez ciągłą obsługę lepkości i temperatury przy wartościach nastaw niezależnych od warunków pracy silnika lub zmianach w zasilaniu paliwem. a następnie wzmocnienia ewentualnej różnicy powstaje regulujący sygnał prądowy.

1 cSt. Przetwornik składa się z wibrującego pręta połączonego z wbudowanym modułem elektronicznym.25 cSt przy rozdzielczości 0. Amplituda wibrującego pręta jest proporcjonalna do lepkości paliwa. Zasada działania EVT-10C jest oparta na wibrującym pręcie umieszczonym w przepływającym paliwie. Wały Chrobrego 1-2. dla zainstalowania w linii w systemie zasilania paliwem. Elektroniczny przetwornik lepkości EVT-10C jest przeznaczony dla pełnego przepływu. Rysunek 16. powtarzalność indywidualnego przetwornika wynosi (+/-)0. Działanie systemu Przetwornik lepkości EVT-10C ciągle monitoruje lepkość paliwa dopływającego do silnika. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego lepkości EVT-10C. Niska Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Opartego na zasadzie wibrującego pręta i zaprojektowanym razem z elektroniką. która zamienia sygnał na wymaganą zmianę w ogrzewaniu przez zwiększenie lub zmniejszenie temperatury paliwa dla uzyskania żądanej jego lepkości. Wysoka lepkość wywołuje większy efekt tłumiący i niższą amplitudę ruchu pręta. EVT-10C pozwala na monitorowanie lepkości przy bezwzględnej dokładności (+/-)1.0 cSt. 70-500 Szczecin 29 . Siła tarcia paliwa będzie tłumić wibracje pręta i będzie zmieniać jego amplitudę drgań. ul. Pomiar jest porównywany z wartością zadaną w jednostce sterującej VCU-160. Obudowa posiada standardowe kołnierze dla instalacji. Podstawa konstrukcji elektronicznego przetwornika lepkości EVT-10C.

Wały Chrobrego 1-2. Ruch magnesu pod cewką indukuje napięcie proporcjonalne do amplitudy drgań pręta. Pręt jest utrzymywany w ciągłej wibracji przez zasilanie cewki (cewka napędowa) z częstotliwością. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego lepkość wywołuje redukcję tłumienia i większe amplitudy drgającego pręta. która odpowiada częstotliwości rezonansowej wibrującego pręta. 20 i 50 cSt. Amplituda ruchu pręta jest mierzona przez magnes połączony do drgającego pręta. Cewka napędowa i cewka przetwornika tworzą obwód samowzbudny. Przy tym rezonansie amplituda wibracji pręta jest największa. Cewka spiralna (cewka przetwornika) jest umieszczona nad magnesem. Odpowiadający im sygnał napięciowy [mV] z cewki przetwornika jest przechowywany w procesorze jako zależność funkcyjna lepkości od wyjścia napięciowego [mV]. Częstotliwość rezonansowa obwodu drgającego jest zmierzona i dostrojona fabrycznie. ul. Częstotliwość jest przechowywana w mikroprocesorze. Kalibracja jest przeprowadzana dla trzech różnych lepkości 10. który utrzymuje wibrujący pręt ciągle w ruchu rezonansowym. Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Procesor sprawdza czy częstotliwość podczas pracy jest utrzymywana we właściwych granicach. 70-500 Szczecin 30 . Kalibracja EVT-10C jest dokonywana fabrycznie przy użyciu specjalnych wysokiej jakości olejów kalibrujących. które precyzyjnie definiują dane o lepkości. Częstotliwość rezonansu zależy od wymiarów geometrycznych pręta.

Rysunek 17.zawór odcinający. Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie.dyszka.zasilanie uszczelnienia cieczowego. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Temat (4 godzin): Demontaż i montaż bębna wirówki paliwa Odwirowane zanieczyszczenia z oleju smarującego lub z ciężkiego oleju opałowego. Demontaż bębna Zwolnić pokrętło 17. 4.wylot wody. 7. Wirówka MAPX: 1. W związku z tym należy natychmiast po zakończeniu procesu oczyszczania oleju oczyścić starannie bęben wirówki.spust mułu. dopóki uchwyt nie zostanie wysunięty przez sprężynę. 6. 8. 15.zawór.zbiornik wody sterującej. 16. ul. 17.przepływomierz nastawny.wylot oleju. mają własności korozyjne. Wały Chrobrego 1-2. 12. 13— podgrzewacz. 5— zawór sterujący.3.filtr. ll.2.pokrętło. Uwaga: Nie należy nigdy odkręcać pokrętła dopóki bęben wirówki jest w ruchu. 10— dopływ oleju zanieczyszczonego.rurka wodowskazu. 9— zawór. 70-500 Szczecin 31 . 14.wziernik na wylocie oleju. Zwolnić długie śruby ściągające oraz otworzyć pokrywę wirówki. odkręcając je w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara dopóty. z uwagi na wysoką zawartość kwasów oraz soli.

Sprawdzić. Odkręcić nakrętkę kołpakową w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara. Nakręci ć w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara ściągacz na pokrywę bębna. Ściągnąć korpus bębna z wału bębna przez wkręcenie śruby podnośnika. następnie wyjąć go wraz z kompletem talerzy. Odkręcić pierścień dociskowy mały w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara. 70-500 Szczecin 32 . Wyciągnąć ostrożnie przesuwną podstawę bębna. Wały Chrobrego 1-2. Nakręcić ściągacz na rozdzielacz bębna w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Ściągnąć pokrywę przez dokręcenie śruby ściągacza. nie uszkadzając jej krawędzi uszczelniającej. Zdjąć korpus bębna z wału. ul. Zdjąć kaptur talerzy oraz tarczę rozdzielczą. Zdjąć podkładkę nakrętki kołpakowej. aby podstawa podnośnika spoczywała na dnie korpusu bębna. Następnie przykręcić podnośnik trzema śrubami do korpusu bębna. czy pierścień gumowy nie jest uszkodzony Rysunek 18. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Odkręcić śrubę ustalającą C6 pierścienia dociskowego dużego nie uszkadzając uszczelki Odkręcić w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara pierścień dociskowy duży. Ściągacz bębna wirówki Odkręcić śrubę podnośnika tak. Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie.

ul.Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Rysunek 19. Ściąganie korpusu bębna z wału Rysunek 20. Wały Chrobrego 1-2. 70-500 Szczecin 33 .Budowa bębna wirówki Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie.

promieniowanie. Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Rozróżnienie takie jest spowodowane różnymi mechanizmami przenoszenia ciepła. z i czasu τ t= f(x. y. Zgodnie z II zasadą termodynamiki następuje wówczas wymiana energii. Przeważnie występują one w różnych kombinacjach. Związki ilościowe określające ilości wymienianej energii podlegają I zasadzie termodynamiki. 70-500 Szczecin 34 .przewodzenie ciepła. . Rozchodzenie się ciepła związane jest ściśle z rozkładem temperatury. .τ) (22) Zasadnicze (podstawowe) rodzaje wymiany ciepła to: . y. Temperatura t. przy czym część układu lub układ o temperaturze wyższej oddaje energię układowi o temperaturze niższej. Wały Chrobrego 1-2. z.konwekcja (unoszenie). w ogólnym przypadku jest funkcją współrzędnych x. jednak w praktyce rzadko spotyka się w/w przypadki w czystej postaci. która jest parametrem stanu ciała i charakteryzuje stopień jego nagrzania. ul. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Temat (4 godzin): Badanie efektywności wirowania w funkcji parametrów pracy wirówki MAPX i własności paliwa Temat (4 godzin): Badanie efektywności wirowania w funkcji parametrów pracy wirówki FOPX i własności paliwa Temat (2 godzin): Bilans wymiennika ciepła Podstawy teoretyczne Wymiana ciepła jest to zjawisko występujące wówczas. gdy istnieje różnica temperatur wewnątrz pewnego układu lub między kilkoma układami mogącymi wzajemnie na siebie oddziaływać.

70-500 Szczecin 35 . Wały Chrobrego 1-2. mamy do czynienia ze złożoną wymianą ciepła. Rysunek 21. Przenikanie ciepła przez ściankę cylindryczną Zakładając. że temperatury powierzchni ścianki są stałe i wynoszą tw1 i tw2. polegającą na przejmowaniu ciepła przez ściankę od gorącego płynu. przewodzeniu przez ściankę oraz przejmowaniu ciepła od ścianki przez zimny płyn. Ten rodzaj złożonej wymiany ciepła nosi nazwę przenikania ciepła. ul. d2=2r2 Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Określenie współczynnika przenikania ciepła k Przy przepływie ciepła z jednego ośrodka do drugiego przez oddzielającą je ściankę. temperatury ośrodków wynoszą odpowiednio t1 i t2. w warunkach ustalonej wymiany ciepła liniowy współczynnik przenikania ciepła (na jeden metr długości rury) oblicza się z zależności (23) gdzie: d1=2r1.

powierzchnia wymiany ciepła ∆ts . t2 . Współczynnik przejmowania ciepła αd oblicza się z zależności .temperatura wody na wyjściu z wymiennika. ul. t1 . czyli . m c w (t 2 − t1 ) α = d (26) A ∆t s Określenie współczynnika przenikania ciepła Wartość współczynnika przenikania ciepła kF odniesionego do 1 m2 powierzchni wymiany ciepła określa się zależnością Q kF = (27) F∆t m gdzie: ∆tm jest średnią logarytmiczną różnicą temperatur: płynu zimnego i ciepłego. Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Określenie współczynnika przejmowania ciepła. 70-500 Szczecin 36 . Q = α d A∆t s (24) gdzie: A . cw.jest średnią logarytmiczną różnicą temperatur: średniej temperatury ścianki rury i temperatury płynącej cieczy Wartość Q oblicza się z bilansu cieplnego wody przepływającej przez wymiennik. . °C. . kg/s.temperatura wody na wejściu do wymiennika.ciepło właściwe wody. Q = m c w (t 2 − t 1 ) (25) gdzie: m . Wały Chrobrego 1-2. °C.strumień masy przepływającej wody. J/kg⋅K.

Rozpocząć obliczenia możemy np. Qz . Strumień masy wody zimnej mz. Współczynnik przejmowania ciepła doświadczalny dla wody zimnej .gęstość przepływającej wody w średniej temperaturze wody (średnia arytmetyczna z temperatur na wejściu i wyjściu z wymiennika). m3/s. przepływającej przez wymiennik (28) gdzie: Vz.wyznaczamy z zależności αdz (31) 2 gdzie: A – pole powierzchni wymiany ciepła. m A⋅=π. 2.strumień objętości wody. ul. 70-500 Szczecin 37 . ∆tz Dla wody zimnej (ogrzewanej) (29) 3. Strumień ciepła (w przypadku wody zimnej) pobierany przez wodę. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Kolejność obliczeń. ρz. Wały Chrobrego 1-2. wynosi Qz (30) gdzie cwz. Obliczenia wykonujemy zarówno dla wody zimnej jak i dla wody ciepłej. Różnica temperatur wody na wyjściu i wejściu wymiennika.ciepło właściwe wody ogrzewanej J/kg⋅K 4.d2 l (32) ∆ts – średnia logarytmiczna różnica temperatur pomiędzy wodą i ścianką wymiennika Uwaga: Podane obliczenia powtórzyć odpowiednio dla wody ciepłej wyznaczając αdc Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie.w przypadku wody zimnej strumień ciepła pobierany przez wodę. kg/m3. od strony wody zimnej: 1.

W/m2⋅K (33) d 6.kF. przejściowy. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 5. Współczynnik przenikania ciepła (powierzchniowy) . ul. m/s – wyznaczona z zależności (36) gdzie: dhz – średnica hydrauliczna (w przypadku przepływu w rurze o przekroju kołowym jest to średnica wewnętrzna rury. burzliwy) na podstawie wartości liczby Reynoldsa.współczynnik przewodzenia ciepła dla materiału. vz. Współczynnik przenikania ciepła liniowy k l (doświadczalny).współczynnik lepkości kinematycznej. Stwierdzamy charakter przepływu (laminarny. Re (35) gdzie: wz – prędkość przepływu wody zimnej. U – obwód zwilżany. Fp – powierzchnia pola przekroju rury. W/m (34) gdzie λ . m. z której wykonane są rury wymiennika ciepła (z tablic cieplnych) Obliczenia wykonane na podstawie podobieństwa przepływów (na podstawie zależności teoretycznych) 1. m2. Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. Wały Chrobrego 1-2. m2/s. 70-500 Szczecin 38 . w przypadku dowolnego przekroju (37) gdzie: Fp – pole przekroju przepływu (przekrój kołowy bądź pierścieniowy).

burzliwy) obliczamy wartość liczby Nusselta. W/m⋅K (40) Współczynnik przenikania ciepła powierzchniowy. dhz – wymiar charakterystyczny dla danego przepływu. wiedząc równocześnie. Po obliczeniu liczby Nusselta. 70-500 Szczecin 39 .współczynnik przejmowania ciepła (teoretyczny) od strony wody zimnej. Współczynnik przenikania ciepła liniowy ktl .współczynnik przewodzenia dla wody (w średniej temperaturze wody). Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego 2. że (38) obliczamy współczynnik przejmowania ciepła jako αtz (39) gdzie: αtz . przejściowy. Po obliczeniu liczby Reynoldsa i stwierdzeniu charakteru przepływu (laminarny. Wały Chrobrego 1-2. ul. λz . (41) Liczby podobieństwa (potrzebne do obliczenia liczby Nu) Liczba Reynoldsa (42) Liczba Prandtla (43) Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. W/m2⋅K.

współczynnik rozszerzalności objętościowej. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego gdzie az– współczynnik dyfuzji cieplnej (współczynnik wyrównania temperatury) określony zależnością Liczba Grashoffa (44) gdzie: g – przyspieszenie ziemskie. Projekt „Rozwój i promocja kierunków technicznych w Akademii Morskiej w Szczecinie” Akademia Morska w Szczecinie. β . °C. Wały Chrobrego 1-2. dla wody zimnej (ogrzewanej) ∆tz=tz2-tz1. b) zależność współczynników przejmowania ciepła αz i αc oraz współczynnika przenikania ciepła k od prędkości przepływającej wody. dla różnych strumieni przepływającej wody (dla przepływu współprądowego i przeciwprądowego). Po wykonaniu obliczeń sporządzić wykresy: a) zależność temperatury ścianki i temperatury wody od długości rury. ul. 1/K. W przypadku obliczeń dla wody gorącej w miejsce parametrów wody zimnej należy wstawić parametry wody gorącej. ∆tz .różnica temperatur wody na wyjściu i wejściu wymiennika. 70-500 Szczecin 40 . m/s2.