Mukavemet-I

Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş

Bölüm 5

Eğilmede Kirişlerin Analizi ve Tasarımı

Kaynak: ‘Cisimlerin Mukavemeti’, F.P. Beer, E.R. Johnston, J.T. DeWolf,
D.F. Mazurek, Çevirenler: A. Soyuçok, Ö. Soyuçok.

5.1 Giriş

Kirişler, genellikle uzun, düz prizmatik elemanlardır. Yükler çoğu
halde kirişin eksenine diktir. Böyle bir enine yükleme, kirişte sadece
eğilme ve kesmeye neden olur. Yükler kirişe dik değilse, kirişte
eksenel kuvvetler de üretir.

5.1 Giriş

Bir kirişin enine yüklemesi, tekil yükler (N, kN),
yayılı yükler (N/m, kN/m) veya bunların
(a) Tekil Yükler
bileşiminden oluşabilir.
Birim uzunluk başına düşen w yükü, kirişin belli
bir bölgesinde sabitse, yükün, kirişin bu kısmında
düzgün yayılı olduğu söylenir.
(b) Yayılı Yük

d. a.5. b ve c’de mesnet tepkileri sadece 3 bilinmeyen içerir ve statik yöntemlerle belirlenebilir (statikçe belirli). statikten belirlenemez (statikçe belirsiz). .1 Giriş Statikçe Belirli Kirişler a) Basit mesnetli kiriş b) Çıkmalı kiriş c) Ankastre kiriş Statikçe Belirsiz Kirişler d) Sürekli kiriş e) Bir ucu ankastre diğer f) İki ucu ankastre kiriş ucu basit mesnetli kiriş Kirişler mesnetlerine göre sınıflandırılırlar. L mesafesine açıklık adı verilir. e ve f’de 3’ten fazla bilinmeyen vardır.

1 Giriş Bazen iki veya daha çok kiriş.5. Bunlar. tek bir sürekli yapı oluşturmak üzere mafsallarla bağlanır. Her bir kirişin ayrı SCD’sinden altı bilinmeyenli altı denklem elde edilir. mafsaldaki iç momentin sıfır olduğu dikkate alınarak belirlenebilir. Mesnetlerdeki tepkiler 4 bilinmeyen içerir ve SCD’den belirlenemez. .

c) C’deki iç kuvvetlerin elde edileceği SCD . b) Mesnet tepkilerinin elde edileceği SCD M eğilme çifti kesitte normal gerilmeler ortaya çıkarır.5.1 Giriş Bir kiriş enine yüklere maruz kaldığında. V kesme kuvveti ise aynı kesitte kayma gerilmeleri üretir. kirişin herhangi bir kesitinde genellikle bir V kesme a) Enine yüklenmiş kiriş kuvveti ve bir M eğilme çifti meydana gelir. Tüm kirişin SCD’sinden mesnet tepkileri elde edilir. AC’nin SCD’si çizilerek C’den geçen kesitteki V kesme kuvveti ve M eğilme çifti belirlenir. Sonra.

c) C’deki iç kuvvetlerin elde edileceği SCD .1 Giriş a) Enine yüklenmiş kiriş σm. kiriş tasarımının en önemli edileceği SCD adımlarından birisi.5. Bu işlem. Büyük kesit modüllü kiriş seçimi maksimum gerilmeyi azaltır. en büyük eğilme momentinin konum ve büyüklüğünün belirlenmesidir. Verilen bir b) Mesnet tepkilerinin elde yükleme durumunda. σm ayrıca |M| ile doğru orantılıdır. kesit modülü S ile ters orantılıdır. eğilme momenti ve kesme kuvveti diyagramları çizilerek kolaylıkla yapılır.

. kirişin seçilen noktalarında V ve M’nin değerleri belirlenerek elde edilecektir. Bu değerler.5. kesme kuvveti ve eğilme momenti diyagramları. belirlenecekleri noktadan geçen bir kesit alınarak ve kesitin her iki yanında yer alan kiriş parçasının dengesi göz önüne alınarak bulunur.2 Kesme Kuvveti ve Eğilme Momenti Diyagramları Bu kesimde.

5. .2 Kesme Kuvveti ve Eğilme Momenti Diyagramları a) İç Kuvvetler b) Dış Kuvvetlerin Etkisi c) Dış Kuvvetlerin Etkisi (pozitif kesme kuvveti ve pozitif eğilme momenti) (pozitif kesme kuvveti) (pozitif eğilme momenti) Yukarıdaki durumların hepsinde kesme kuvveti ve eğilme momenti pozitiftir.

açıklığı L olan basit mesnetli AB kirişinin kesme kuvveti ve eğilme momenti diyagramlarını çiziniz. .Örnek 5.01 Orta noktasında bir tekil P yüküne maruz.

Örnek 5.01 .

kesme kuvveti yükler arasında sabit olur ve eğilme momenti yükler arasında lineer olarak değişir. . yük ve tepkilerin uygulandığı noktaların hemen solunda ve hemen sağında seçilen kesitlerde elde edilip diyagramlar çizilebilir. V ve M’nin değerleri. Böyle hallerde.01 Bir kiriş sadece tekil yüklere maruz kaldığı zaman.Örnek 5.

02 Düzgün w yayılı yükünü taşıyan ve açıklığı L olan bir AB ankastre kirişinin kesme kuvveti ve eğilme momenti diyagramlarını çiziniz. .Örnek 5.

02 .Örnek 5.

.1 Gösterilen ahşap kiriş ve yükleme için.Örnek Problem 5. kesme kuvveti ve eğilme momenti diyagramlarını çiziniz ve eğilmeden kaynaklanan maksimum normal gerilmeyi belirleyiniz.

Örnek Problem 5.1 46 kN .

1 .Örnek Problem 5.

Örnek Problem 5.1 .

. W250X167 çekme çelik AB kirişiyle birbirine ve kirişe kaynak yapılmış iki kısa elemandan oluşmaktadır.2 Gösterilen yapı. (b) D noktasının hemen solunda ve hemen sağında bulunan kesitlerdeki maksimum normal gerilmeyi belirleyiniz.Örnek Problem 5. kirişin kesme kuvveti ve eğilme momenti diyagramlarını çiziniz. (a) Verilen yükleme için.

Örnek Problem 5. D’den B’ye. B’deki tepki.2 Kirişteki Eşdeğer Yükleme. D’deki eşdeğer kuvvet-kuvvet çifti sistemiyle değiştirilir. kirişin SCD’sinden belirlenir. A’dan C’ye. C’den D’ye. Kesme Kuvveti ve Eğilme Momenti Diyagramları. 45 N’luk yük. .

D’den B’ye. 45 N’luk yük.Örnek Problem 5. . D’deki eşdeğer kuvvet-kuvvet çifti sistemiyle değiştirilir. kirişin SCD’sinden belirlenir. A’dan C’ye. B’deki tepki.2 Kirişteki Eşdeğer Yükleme. C’den D’ye. Kesme Kuvveti ve Eğilme Momenti Diyagramları.

. D’nin Sağında.Örnek Problem 5. D’nin Solunda. D’nin Solunda ve Sağındaki Maksimum Normal Gerilmeler.2 b.

iki veya daha fazla tekil yük veya yayılı yüke maruz ise. diyagramların oluşturulmasını kolaylaştırır. Yük ve Kesme Kuvveti Arasındaki Bağıntılar. yük.5.3 Yük. kesme kuvveti ve eğilme momenti arasındaki bağıntılar. C ve D arasındaki yük eğrisi altındaki alan . Kesme Kuvveti ve Eğilme Momenti Arasındaki Bağıntılar Bir kiriş.

3 Yük.5. Kesme Kuvveti ve Eğilme Momenti Arasındaki Bağıntılar Kesme Kuvveti ve Eğilme Momenti Arasındaki Bağıntılar. C ve D arasındaki kesme eğrisi altındaki alan .

Örnek 5. .03 Şekildeki basit mesnetli kiriş için. kesme kuvveti ve eğilme momenti diyagramlarını çiziniz ve eğilme momentinin maksimum değerini belirleyiniz.

Örnek 5.03 .

3 Yük.5. yük eğrisinden daima 1˚ ve 2˚ daha yüksek olur. . Kesme kuvveti ve eğilme momenti eğrileri. Kesme Kuvveti ve Eğilme Momenti Arasındaki Bağıntılar Kesme kuvveti eğrisi altındaki alan hesaplanarak eğilme momentinin değeri hesaplanabilir.

3 Gösterilen kiriş ve yükleme için. kirişin kesme kuvveti ve eğilme momenti diyagramlarını çiziniz.Örnek Problem 5. .

Örnek Problem 5. .3 Tepki Kuvvetleri.

3 Kesme Kuvveti Diyagramı. .Örnek Problem 5.

3 Eğilme Momenti Diyagramı. .Örnek Problem 5.

Kirişin kesme kuvveti ve eğilme momenti diyagramlarını çiziniz ve eğilmeden kaynaklanan maksimum normal gerilmenin konumunu ve büyüklüğünü belirleyiniz.4 W360 X 79 çekme çelik AC kirişi basit mesnetlidir ve gösterilen düzgün yayılı yükü taşımaktadır. .Örnek Problem 5.

Maksimum Normal Gerilme. Eğilme Momenti Diyagramı. . Kesme Kuvveti Diyagramı.Örnek Problem 5.4 Tepki Kuvvetleri.

.Örnek Problem 5.5 Şekildeki ankastre kirişin kesme kuvveti ve eğilme momenti diyagramlarını çiziniz.

5 Kesme Kuvveti Diyagramı. .Örnek Problem 5. Eğilme Momenti Diyagramı.

.6 AC basit kirişi. Kirişin kesme kuvveti ve eğilme momenti diyagramlarını çiziniz.Örnek Problem 5. B’de uygulanan T momentli bir kuvvet çiftiyle yüklenmiştir.

Örnek Problem 5.6 .

. Kirişteki en büyük normal gerilme.4 Eğilmede Prizmatik Kirişlerin Tasarımı Bir kirişin tasarımı. kirişte oluşacak eğilme momentinin maksimum mutlak değeri ile kontrol edilir.5. maksimum eğilme momentinin oluştuğu kritik kesitteki kiriş yüzeyinde bulunur. genellikle.

|M|maks değeri belirlenir. Önce. birim uzunluğunun ağırlığı en küçük olan seçilir. Belirlenmiş yükleme koşullarına karşı gelen kesme kuvveti ve eğilme momenti diyagramları çizilir. S ≥ Smin özellikli kesitlerin en ekonomik olanıdır. Mevcut kesitlerden S ≥ Smin olanlardan.4 Eğilmede Prizmatik Kirişlerin Tasarımı Tasarım Prosedürü: 1. Ahşap bir kiriş için b ve h verilmemişse. Bu.5. tablolardan veya şartnameden. 3. 5. Çekme çelik kiriş için tabloya bakılır (Ek C). seçilen malzemenin σem değeri belirlenir (çekmede ve basınçta aynı olduğu varsayılır). 4. . Kirişin kesit modülünün Smin değeri belirlenir. En küçük S değerli kesit olmasını gerektirmez. 1/6bh2 = S ≥ Smin olarak seçilebilir. 2.

Kullanılan çeliğin emniyet normal gerilmesi 165 MPa’dır.04 60 kN 2.Örnek 5. 60 kN’luk yükü taşıyacak bir geniş başlıklı kiriş seçiniz. .4 m Gösterildiği gibi.

Emniyet normal gerilmesi 165 MPa’dır.4 m 1. 2. . Kesme kuvveti sabittir ve 60 kN’dur. İzin verilebilir minimum kesit modülü: En ekonomik profil W460X52’dir. Kesit modülü en küçük olmasa da ağırlığı daha küçüktür.04 60 kN 2.Örnek 5. Eğilme momenti B’de maksimumdur: 3.

Örnek Problem 5. .7 6 kN/m 90 mm 20 kN 2.4 m 1. kirişin gerekli h minimum yüksekliğini belirleyiniz. 12 MPa emniyet gerilmeli.2 m AC çıkmalı ahşap kirişi. gösterilen yükleri taşıyacak şekilde tasarlanacaktır. nominal genişliği 100 mm olan (gerçek genişliği 90 mm) ahşap kullanılacağına göre.

2 m Kesme Kuvveti Diyagramı. -2.4 kN 20 kN 2. 14.2 kN .4 m 1. -17. 20 kN +24 İzin Verilebilir Minimum Kesit Modülü.7 Tepkiler.Örnek Problem 5.8 -24 kN Kirişin Gerekli Minimum Yüksekliği.

basit mesnetli AD çelik kirişi. gösterilen yayılı yükü ve tekil yükleri taşıyacaktır. . kullanılması gereken geniş başlıklı profili seçiniz. Kullanılan çeliğin emniyet normal gerilmesi 160 MPa olduğuna göre.Örnek Problem 5.8 5 m uzunluğunda.

Örnek Problem 5. Kesme Kuvveti Diyagramı. |M|maks’ın belirlenmesi.8 Tepkiler. .

.Örnek Problem 5.8 İzin Verilebilir Minimum Kesit Modülü. Geniş Başlıklı Profilin Seçimi.

bir tekil yüke maruz kirişte. Öte yandan. V ve M’nin her birini. tekillik fonksiyonlarının.5 Kirişte Kesme Kuvveti ve Eğilme Momentini Belirlemede Tekillik Fonksiyonlarının Kullanılması V Kesme kuvveti ve M eğilme momentinin her biri nadiren tek bir analitik fonksiyonla belirtilebilir. yükün uygulama noktasının sağında ve solundaki parçalarda V ve M için ayrı fonksiyonlar kullanılması gerekir. Çünkü. Bu kesimin amacı. tek bir matematiksel ifadeyle nasıl temsil edildiğini göstermektir.*5. w yayılı yüküne maruz bir kirişte bu mümkündür. . yüklemede herhangi bir süreksizlik söz konusu değildir.

*5.5 Kirişte Kesme Kuvveti ve Eğilme Momentini Belirlemede Tekillik Fonksiyonlarının Kullanılması .

5 Kirişte Kesme Kuvveti ve Eğilme Momentini Belirlemede Tekillik Fonksiyonlarının Kullanılması .*5.

x < a olduğunda sıfırla değiştirilirse.5 Kirişte Kesme Kuvveti ve Eğilme Momentini Belirlemede Tekillik Fonksiyonlarının Kullanılması ‹› köşeli parantezi x ≥ a olduğunda normal parantez () ile. .*5. iki fonksiyon tek bir fonksiyon ile ifade edilebilir: ‹› köşeli parantezi Macaulay parantezi olarak bilinir.

*5.5 Kirişte Kesme Kuvveti ve Eğilme Momentini
Belirlemede Tekillik Fonksiyonlarının Kullanılması

Eğilme momentini SCD’den hesaplamak yerine, V(x) için bulunan
ifadeyi integre edebilirdik:

*5.5 Kirişte Kesme Kuvveti ve Eğilme Momentini
Belirlemede Tekillik Fonksiyonlarının Kullanılması
Yayılı yük de aynı şekilde belirlenebilir:

ifadelerine tekillik fonksiyonları adı verilir. n ≥ 0 için:

*5.5 Kirişte Kesme Kuvveti ve Eğilme Momentini
Belirlemede Tekillik Fonksiyonlarının Kullanılması
ifadelerine tekillik fonksiyonları adı verilir. n ≥ 0 için:

fonksiyonu x = a’da süreksizdir ve bir «adım» şeklindedir.
Bundan dolayı, adım fonksiyonu olarak adlandırılır.

*5.5 Kirişte Kesme Kuvveti ve Eğilme Momentini
Belirlemede Tekillik Fonksiyonlarının Kullanılması
ifadelerine tekillik fonksiyonları adı verilir. n ≥ 0 için:

5 Kirişte Kesme Kuvveti ve Eğilme Momentini Belirlemede Tekillik Fonksiyonlarının Kullanılması Yükleme Kesme Kuvveti Eğilme Momenti .*5.

*5.5 Kirişte Kesme Kuvveti ve Eğilme Momentini Belirlemede Tekillik Fonksiyonlarının Kullanılması Yükleme Kesme Kuvveti Eğilme Momenti .

.*5.5 Kirişte Kesme Kuvveti ve Eğilme Momentini Belirlemede Tekillik Fonksiyonlarının Kullanılması Verilen bütün yayılı yükler sağdan açık uçlu olduğundan. açık uçlu yüklemelerin eşdeğer bir bileşimi ile değiştirilmelidir. kirişin sağ ucuna kadar devam etmeyen veya süreksiz bir yayılı yük.

Örnek 5.05 Gösterilen kiriş ve yükleme için. . A’daki mesnede olan x mesafesinin fonskiyonu olarak ifade ediniz. tekillik fonksiyonlarını kullanarak. kesme kuvveti ve eğilme momentini.

Örnek 5.05 .

. D orta noktasındaki kesme kuvveti ve eğilme momentinin sayısal değerlerini belirleyiniz.Örnek 5.06 Gösterilen kiriş ve yükleme için.

Örnek 5.06 .

(b) C. D ve E noktalarındaki kesme kuvveti ve eğilme momentini belirleyiniz. (a) herhangi bir noktadaki kesme kuvveti ve eğilme momentini tanımlayan denklemleri belirleyiniz.Örnek Problem 5. .9 Gösterilen kiriş ve yükleme için.

. Simetriden dolayı her bir tepki kuvvet bunun yarısıdır: ¼ w0L Yayılı Yük. Toplam yük ½ w0L’dir.9 Tepki Kuvvetleri.Örnek Problem 5.

9 a. . Kesme Kuvveti ve Eğilme Momenti Denklemleri.Örnek Problem 5.

. C.9 b. D Noktasında. E Noktasında. C Noktasında.Örnek Problem 5. D ve E’deki Kesme Kuvveti ve Eğilme Momenti.

AB çelik kirişine D’de kaynaklanmıştır. (b) en büyük eğilme momentinin konumunu ve büyüklüğünü belirleyiniz. . Gösterilen yükleme için.Örnek Problem 5. (a) kirişin herhangi bir noktasındaki kesme kuvvetini ve eğilme momentini tanımlayan denklemleri.10 DEF rijit çubuğu.

Simetriden dolayı her bir tepki kuvvet bunun yarısıdır: 2150 N. F’deki 700 N’luk yükü. Toplam yük 4300 N. .Örnek Problem 5. Yeniden Düzenlenmiş Yükleme Diyagramı. D’de eşdeğer bir kuvvet-kuvvet çifti sistemiyle değiştiririz.10 Tepki Kuvvetleri.

Örnek Problem 5. b. En Büyük Eğilme Momenti.10 a. . Kesme Kuvveti ve Eğilme Momenti Denklemleri.

*5. prizmatik kirişler hemen her zaman gerekenden daha büyük olarak tasarlanmış olur. diğer kesitlerde normal gerilmeler daha küçüktür. kritik kesitlerde kullanılan malzemenin emniyet normal gerilmesini aşmayacak şekilde tasarlanır. Yani . Dolayısıyla. . Prizmatik olmayan.6 Prizmatik Olmayan Kirişler Prizmatik kirişler. yani değişken kesitli kirişler kullanılarak. büyük oranda malzeme tasarrufu sağlanabilir.

genellikle kirişin tasarımını belirlediğinden.6 Prizmatik Olmayan Kirişler σm maksimum normal gerilmeleri. her kesitin S = I/c kesit modülü minimum olacak şekilde belirlenirse. Bu şekilde tasarlanan kiriş. sabit mukavemetli kiriş olarak adlandırılır. optimum kiriş tasarımı elde edilir. .*5.

.Örnek 5. plakanın h0 maksimum yüksekliğini belirleyiniz.07 Düzgün b kalınlıklı bir dökme alüminyum plaka. (a) En ekonomik tasarımı verecek plaka şeklini belirleyiniz. L = 800 mm ve w = 135 kN/m olduğuna göre. şekildeki gibi bir w düzgün yayılı yükü taşıyacaktır. (b) Kullanılan alüminyumun emniyet normal gerilmesi 72 MPa ve b = 40 mm.

b. a. h0 Maksimum Yüksekliği.Örnek 5.07 Eğilme Momenti. Plaka Şekli. .

Örnek 5. Plaka Şekli. .07 a.

2 m 1. aynı ahşaptan 100 mm genişliğinde ve 32 mm kalınlığında tahtalar. en ekonomik tasarım ortaya çıkacak şekilde belirleyiniz. Kiriş. 20 kN 20 kN Örnek Problem 5. gerekli emniyet normal gerilmesini sağlayamayacağından.2 m 100 mm genişliğinde ve 115 mm yüksekliğindeki kiriş.2 m 1.11 1. emniyet normal gerilmesi 16 MPa ve emniyet kayma gerilmesi 3 MPa olan bir ahşaptan yapılmıştır. kirişin üstüne ve altına simetrik bir şekilde yapıştırılarak güçlendirilecektir. (b) her bir çiftteki plakaların uzunluğunu. (a) Gerekli tahta çifti sayısını. .

20 kN . Tahta Çiftlerinin Sayısı.2 m ek gerekir. 20 kN 20 kN Orijinal yükseklik 115 mm olduğundan 185 mm’lik 1.11 20 kN 20 kN Eğilme Momenti. 20 kN 20 kN a.Örnek Problem 5. 3 çift gerekir. Tahtaların çiftinin kalınlığı 64 mm olduğundan.

Tahtaların Uzunluğu.11 b.Örnek Problem 5. . h yüksekliğinin kabul edilebilir olduğu x mesafesi.

. (a) plakaların uzunluğunun. her biri 16 mm kalınlığındaki iki çelik plaka.Örnek Problem 5.12 Bir W690X125 kirişi güçlendirmek için. (b) plakaların genişliğinin gerekli değerlerini belirleyiniz. gösterildiği gibikaynaklanmıştır. Kiriş ve plakalar için σem = 160 MPa olduğuna göre.

Plakaların Gerekli Uzunluğu.12 Eğilme Momenti. a.Örnek Problem 5. .

12 b. Plakaların Gerekli Genişliği.Örnek Problem 5. .