EBAr\I b.

YEZlD

Vefat tarihi kesin olarak bilinmemek- ahsenü'l-halikin" ( ıJ.:'!6':ll 0-""'ı .u.ı .!!,;\;!) birbirleriyle mukayesesi netic'esinde de
te, ancak 163'te (779-80) vefat ettiği bi- ibaresi eklenmektedir. Buna uygun ola- izah edilmesi gürt; şaşırtıcı eşitlikler ve
linen arkadaşı Hemmam b. Yahya ile ya- rak hat sanatında da murakka'lar ve benzerlikler bulunarak konu ile uğraşan­
kın tarihlerde öldükleri kaydedilmektedir. meşk mecmualarındaki müfredat kısmı larla halk tarafından bu kelime ve ra-
BiBLlYOGRAFYA:
bittikten sonra mürekkebat kısmının kamların bazı sırlara ve fevkalade özel-
başına, Arap harflerinin birleşmesine ait liklere sahip oldukları inancı bl:nimsen-
İbn Sa'd, et· Taba~at, Vll, 283; Buhari. et· Ta·
rihu'l·kebfr, 1, 454; İdi, es·Sikat, s. 51; İbn Ebü özellikleri topluca göstermek üzere ko- miştir. "Ebced risaleleri" adıyla anılabi­
H~tim. el·CerJ:ı ve'Ma •dr(ıı," 229; İbn Hibban. nulan ebced tertibinin genellikle bu şe­ lecek değişik isim ve muhtevadaki bazı
Meşahrr, s. 158; İbn Adi, el·Kamil, 1, 381·382; kilde yazıldığı ve bunun istife de uygun yazmalarda bu konuya dair çok çeşitli
İbnü'l-Cevzi. eq·Qu•afa', 1, 20; Mizzi. Tefı?fbü'l· düştüğü görülmektedir. Mağrib müslü- ve zengin bilgiler bulunmaktaysa da bun-
Kemal, il, 24-26; Zehebi. Tezkiretü'l·huf{az, ı,
manları ise sa'fes. karaşet ve dazağ ke- ların çoğu yakıştırma olmaktan ileri geç-
201 ·202; a.mlf.. Mfzanü'l·i·tida~ ı, 16; a.~lf.,
A • lamü'n·nübeia', Vll, 431 ·433; a.mlf.. el·Mug·
limelerini sa'faz'(~ ), karaset ( ..::......,._;) meyen izah tarzlarıdır (geniş bilgi için bk.
ni; 1, 8; Safedi, el·Vaft, V, 301; İbnü'l-Cezeri. ve zağaş ( J.il;. ) şeklinde söylemekte- Abdülkerim el-Yafı. s. 81-85). Aynı veya ya-
Gayetü'n·nihaye, 1, 4; İbn Hacer. Tefı?ibü't· dirler. kın anlamlara gelen bazı değişik kelime-
Tefı?ib, ı, 101·102; Xl, 70; a.mlf.. Hedyü's·sarf Ebced sisteminin İbranice ve Arami- lerin ebced karşılıklannın aynı sayıyı ver-
(Hatib). s. 407; Hazreci. ljuliişatü Tf!?hfb, s. 15.
ce'nin de etkisiyle Nabatfce'den Arapça'- diği görülmektedir; mesela zeban ! de-
!il AKİF KöTEN ya geçtiği kabul edilmektedir. Çünkü han= 60, ilim! amel= 140, ayak! ka-
harflerin ebced tertibinde dizilişi bu dil- deh = 112, tevbe ! peşiman = 413, di-
lerin alfabelerindeki sıraya uygundur ve vane I gönül = 66 gibi (Çelebioğlu. MK,
EBAzlYYE
harflerin aşağıda açıklanan sayı değer­ il/ ı, s. 64). Nitekim "Allah" ve "hilal" ke-
(bk. iBAzlYYE). leri de onlarınkilerle aynıdır. Araplar ara- limelerinin ebced değerleri (66) eşit ol-
L _J
sında benimsenmiş olan bu tertipteki duğundan Türk bayrağındaki hilal Allah'ı
1 sekiz kelimeden "revadif" denilen son sembolize eder. Ayrıca Türkçe bir de-
EBCED
ikisi hariç diğerlerinin, Hz. Şuayb kavmin- yim olan "işi 66'ya bağ)amak" da bu se-
(~l) beple meseleyi Allah'a havale etmek şek­
den gelen ve Arap yazısının mücidi ol-
Arap alfabesinin ilk tertibi dukları kabul edilen altı Medyen (Me- linde izah edilmiştir. "Süfi" kelimesiyle
ve harflerinin taşıdığı sayı değerlerine dfün) hükümdarının veya altı şeytanın "el-hikmetü'l-ilahiyye" ifadesinin ebced
dayanan hesap sistemi. yahut da günlerin adı olduğu şeklinde­ değerinin aynı olduğunu söyleyen Abdül-
L _J
ki rivayetler ilmr bir değer taşımayan vahid Yahya (Rene Guenon) buradan ha-
Arap yazısı hakkında bilgi veren kla- folklorik unsurlardır. Ebcedle ilgili ola- reketle hakiki süfinin il~hi hikmete sa-
sik kaynaklarda, alfabedeki harflerin ön- rak bazı hadislere de rastlanmakta, an- hip olan, "arif billah" (Allah'la bilen kişi)
celeri "et-tertıöü'l-ebcedi" denilen sıra­ cak İbn Teymiyye bunların başlıcaları­ olduğunu vurgular. Bu tür kelimeler hem

lamada görüldüğü şekilde düzenlenmiş nı verip ravilerini tenkit ederek güveni- anlamları hem de sayı değerleri bakı­

oldukları ifade edilmekte; dini metinler- lir olmadıklarını açıkça ortaya koymuş mından çeşitli sanat gösterisi ve söz
de ise bu tertibin başlangıcı Hz. Adem'e bulunmaktadır (Mecma ·u feravfi., s. 59- oyunu yapılmasına imkan verdiklerin-
kadar çıkarılmaktadır. Hz. Peygamber 62). Bir rivayette Hz. Ali ve İbn Abbas'a den şairlerce sevilip sıkça kullanılmıştır.
devrinde de kullanılan ebced tertibi, Eme- dayanılarak her kelimenin Hz. Adem'in Bu bakımdan özellikle divan şiirinde be-
vi Halifesi Abdülmelik b. Mervan zama- cennetten ayrılışı ile tövbesi arasında ge- yitlerin nükteleriyle birlikte iyice anlaşı­
nında (685-705) değiştirilerek yerine Nasr çen sürenin çeşitli safhalarını ifade etti- labilmesi için kelimelerin ebcedle ilgisi-
b. Asım ile Yahya b. Ya'mer el-Udvanr- ği öne sürülmekte (Yakıt. s. 25-26), bir ni göz önünde bulundurmak gerekir. Eb-
nin hazırladıkları, birbirine benzer harfle- başka rivayette ise ilk altı kelimede yer ced sistemi İslam dünyasında özellik-
rin ardarda sıralanması esasına dayanan alan harflerden her birinin esma-i hüs- le tasavvuf, astronomi, astroloji, edebi-
bugünkü "hurüfü'l-heca" tertibi getiril- nanın birine karşılık olduğu, yani ilk altı yat ve mimari alanlarıyla cifr (cefr*) ve
miştir (Ahmed ŞevkI en-Neccar, s. 161). kelimenin Allah Teala'nın çeşitli güzel vefk*e ait konuları geniş anlamda içine
isimlerinin ilk harflerinin bir araya geti- alan havas ilminde (İbn Haldün. il. 1194
Ebced, aslında alfabedeki harflerin ko-
rilmesiyle meydana çıkarıldığı iddia edil- vd.), ayrıca sihir ve büyücülükte kullanıl­
laylıkla hatırda tutulmasını sağlamak için
eski dönemlerde geliştirilmiş bir formül mektedir (ag.e., s. 27). Nitekim İsmail mıştır.

Hakkı Bursevi Esrdrü.'1-hun1f adlı ese- Hemen her alfabedeki harflerin çok
olup gerçekte bir anlamı bulunmayan
kelimelerinin ilki "ebced" (abucad, ebu- rinde bu konuya geniş yer ayırmıştır. eskiden beri rakam olarak birer karşılı­
Ayrıca ebced tertibindeki her harfin sı­ ğının bulunduğu, bir başka deyişle harf-
ced) şeklinde okunduğu için bu adla anıl­
rasıyla kainatı oluşturan dört esas un- lerin rakam yerine de yazıldığı bilinmek-
mıştır. Bu formülde yer alan kelimeler
şunlardır: ebced ( ..ı=:;I ), hewez (j~ ), hut- surdan (anasır-ı erbaa) ateş, hava, su ve tedir. Bunlar arasında en çok tanınan­
toprağa delalet ettiği görüşü de benim- lar İbrani-Süryani, Grek ve Latin harf-
ti ( .)-- ), kelemen ( ,:,.lS ), sa'fes (..,......_. ),
karaşet ( .::...:...} ), sehaz ( ~ ), dazağ senmiş (İbn Haldün. il. ı ı 95) ve buna da- sayı sistemleridir. "Ebced hesabı" deni-
( ~ ). Türkçe'de bu tertibin son keli- yanarak edebi eserlerle gizli ilimlere dair len ve Arap alfabesinin ebced tertibine
mesi, ayrı bir rakam değerine sahip ol- bilgiler veren kitaplarda çeşitli açıkla­ dayanan rakamlar ve hesap sistemi müs-
mayan lamelif ( 'i ) ile bitirilerek dazığlen malar yapılmıştır. lüman milletler arasında kullanılmakta­
( ;lili:..:. ) şeklinde söylenmekte ve ardına Tarih boyunca ebced harflerinin de- dır. İslam kültüründe bundan başka, yi-
da daima Mü'minün süresinin 14. ayeti- ğişik sistemlere göre farklı şekillerde ne ebced harflerinin sayı değerlerine da-
nin sonunda yer alan "fe-tebareke'llahü sayı değerleri ortaya çıkmış ve bunların yanan bir de hisab-ı cümel* (cümmel)

68

te ( • ) açık te ( ü ) gibi.) t ). asıl ebceddeki harflerin sayı limelerle ifade edildiği bilinmektedir. el-cümelü's-sagir ve el-cümelü'l. BEDÜH). bazı özel maksatlar- u 80 kamların toplanmasıyla elde edilmekte.. adı verilen müstakil eserlerpe de bu edebiyat alanlarında gerekşe halk ara. Xlll/ 11. s. dir. İkinci sistem.. Arapça'daki ba ( Y ). İslam dünyasında kitap tertibinde de gruplandırır. l + 1 ( ı) + 8 ((:) + 4 ( ~) = 1. alınmıştır.J 400 isim ve değerfere sahip olan diğer eb. Türkçe'de genel olarak ~yıldızname" vıflarından İsmail Hakkı Bursevf. bazı kitapların bölüm başlıklarıyla parag- tahadı deki karşılığı sekizdir (20 . "tarih dü. kullanıldığı bilinen a~ıl ebced. Ebced halk dilen. mutasav- göre el-cümelü'l-kebir. 19-33)..an on b_irinci harf ceği zaman bu kısım ebced harfleriyle ~ı olan keften ( = 20) itibaren kendinden numaralanır.J 6 .ne "asıl eb.r ) ile hının ( bu işlem sonucunda siklopedik eserlerde şahıs. lerin delalet ettiği sayılardan faydalan- (mi atı med Hayatı. asıl l 1 1 rın başında eserden ayrı bilgiler verile- ~ 2 ebceddeki raka'rrııard. ~ t 600 Ebced halk araı:ıında da çeşitli mak- mak suretiyle kullanılmıştır (Arpad.J"' 90 dir: mesela elifin karşılığını teşkil eden çeşitli sistemlerin düzenlenmesinde de ı. Diğer bir sistemde ise için bunların yine ebced tertibindeki ke- \.:. EBCED bulunmaktaysa da gerek ilim. babasının ölünceye 724-725). Ayrıca halk arasında bir yanlış bilgi- oluşturduğu kelimelerin ilk üçü birler ced" veya "el-cümelü'I. rın tarihlerini tesbit maksadıyla bunla- ı.ile. Buna göre kef harfinin bu sistem. den kaynaklandığı için Gazzaırye atfe- (ahad: ı-ıoı. derken havas ilimlerinden sayılan bu ko. yer ve mekan 7 asıl ebceddeki değerleri olan 60 ve 600'.:ılıncaya kadar harf devriminden sonra Batı'da olduğu . hemze de ( • } kürsüsü· ne olursa olsun kadar Ragıyf demekt. Türkiye'de bunun yerini ~ 3 daha küçük bir rakam k... I• getirilmesiyle ortaya çıkan kelimenin ço. el-Mulf-tetaf. özellikle Mimar Sinan tarafından ya- pılardaki nisbetlerin belirlenmesinde ve l. sımı da bunlardan biridir (bk. çeşitli rasat ·aletlerinde t 1000 ri 1290 (1873) yılında doğan Mehmed ebced harfleri rakam yerine kullanılmış­ Akif Ersoy'un adı babası tarafından bu tır (usturlap üzerindeki ebced harflerinin Arapça'da "et-taü'l-merbüta" denilen usµlle Ragıyf olarak konulmuş. 231-361).!l ) gibi kabul edildiklerinden tır. ma- . ı.. tılsım.kebir" denilmek. Çeşitli hesaplama usullerine göre farklı de.)"' 60 rakamlar. Sin raflarını ayırmada ve tezkireler gibi an- j~ . Şenalp. Mesela hic. TARİH DÜŞÜRME). yüzyıl. je U) ve sağır kef ( Jı ) arasında en fazla zayiçe.=> b 9 asıl ebceddeki değerlere sahiptir. ulaşmayı amaçlayan bu harf semboliz- sayı değerleri de bu harflerinkilerle ay.e ·ısrar etmesine Ebced tasavvufta ayrı bir öneme sa- elif ( ı ) gibi kabul edilmiştir. dıkları. s. Ayrıca ı:ı 5 birler tir. ortadaki ikisi onJar (aşerat: tedir. 4 l. asgar gibi değişik isim ve tasniflerle ele maksatla hazırlaf!mış ebcede dayanan sında asıl tanınmış olan ebted hesabıdır. İbn Haldün. Bunların birincisi olan ve yan.) 200 '~ . s. lan usturlap vb.12 = 8). miyle ilgilenenlerin başında gelen Muh- nıdır. modüler düzenin teşkilinde bu kelime- .. med.. s.!) 20 ları bulmak için bunların Arapça isimle. Bunlar- sayısal değerleri yoktur: ilk on harf ise dan başka vak'anüvislerin çeşitli olayla- J. muska gibi geleneksel medeniyetlere dayanan. çe (c::).. tem olarak benimsenmiştir (geniş bilgi ebcedden faydalanılmaktadır.. Ebced mimari- . Bunlardan biri. devlet tarafından yaptı­ ~ r 40 sayı değerleri toplçınmaktadır: mesela rılan bazı sayım ve tesbitlerde ortaya çı­ elif ( uıı ) için 1 ( ı ) + 30 ( J ) + 80 kan rakamların değiştirilmesini önlemek ı) 50 onlar (aşerat> ( u ) = 111 gibi.. Ayrıca Fars. 11-12). Üçün. fabesinin kullanıldığı ülkelerde kitapla- de ise harflerin sayı olarak değerleri. Çeşitli sahalarda yaygın biçimde dilerek çok rağbet gösterilen bedüh tıl­ 20-90) ve son üçü de yüzler (miat: 100. vakıf kayıtlarında da aynı usule J 30 rinde· yer alan harflerin asıl ebceddeki başvurulduğu. Eb- değerlerinin adlarını oluşturan Arapça ced yukarıda açıklanan yaygın kullanım t 70 ~ kelimelerdeki ·harflere karşı gelen ra. cim ( ~ ). çeşitli ilimlerden bahse. la geliştirilmiş "şifre alfabeleri" denilen ı.elif ( T ) ve alışılmamış kelime. rın ebced karşılıkları olan kelimeleri yaz- .. sanat ve ber.. ı 000) basamağında bulunan rakamları şürme" adı verilen edebi sanatta tek sis. Genel olarak Şii kaynaklı zanne- ça ve Osmanlıca alfabelerde yer alan pe şekline dönüştürülmüştür. s..) ) ve vefklerin hazırlanmasında kullanılmış­ evrensel gerçeklerin sırri niteliklerine ve kef ( . tır. el-cümelü'l-ek.ı 4 on iki çıkarılması suretiyle tesbit edilmiş­ gibi Romen rakamları almıştır.J 500 yüzler ced sistemleri de geliştirilmiştir (bk. Ebcedin fizik. XVll. 86-87). 4 ı. Arap al- için bk. Ah. (. Tarih Boyun- olduğuna göre elifin sayısal değeri 6 ca Paleografya. adlarının sıralanışında da ebced harfle- t 8 den geriye sıfır kaldığı için bu sistemde rinin kullanıldığı görülmektedir.S 10 cü sistemde harflere karşı gelen rakam.9'dur. ze (. tematik ve astronomide kullanılışı ise Ja 800 doğum yılını veren harflerin bir araya daha çok hisab-ı cümele dayanmaktadır.>!J ) esas alınmıştır (Çelebioğlu. gerçekte kökenleri Mısır ve Hint ( 'V ). çeşitli bilgilerin yer aldığı görülmekte- Ebced tertibinde sıralanan harflerin daki tabloda dökümü ver. fakat bu izahları için bk. alanlarının dışında. Ancak astronomik gözlemlerde kullanı­ ~ """' 900 cuğa ad olarak konulmasıdır.9 100 1 rakamının Arapça adı "vahid" ( .) 700 satlarla kl!llanılmıştır.r' 300 (. 11- 19. rağmen yakın çevresi tarafından Akif hiptir. hesaplanışlarındaki farklılıklara değer bulduğu bazı örnekleri açıklamış­ Fütal)at. tasavvuf 69 .1. eser ve müellif adı da zikrederek nakle nuyla ilgili geniş açıklamalar vardır (el- ğerleri. nular hakkında bir fikir verebilmek için yiddin İbnü'l-Arabfnin eserlerinde ko- Ebced hesabındaki harflerin sayı de.

"Sinan Camilerinde Kutsal (Mistik) Bo. Weil. yetmiş dördü Arap- Ebced kelimesi divan edebiyatında bir BİBLİYOGRAFYA: ça.cArabiyye". bir cüz daha ilave ederek çeşitli ilimler- mak" tabiri kullanılmıştır. VD. "Va:ç. 1290'da (1873) de Nabfnin.ıı~ıı lıştığı görülür (DİA. Ahmed Hayati. 158-177. Tuhfe Şerhi Sıddfk Hasan Han. Taşköprizade'nin Miitiihu's -sa cii- Müştak'ın. 336-337. (astroloji) temas eden eski ve ciddi eser. mevcutların ise daha çok divanlar ilimlerin tasnifine dair larda ebced harflerinin bazı sırları ve ra. "İbn-i vaktim reh-i aba vü ki el-Bursevi maca nakli risfiletihi'l-mahtıi­ de 'sinden. L _J leyman.detü'l-vüci'ıd ve bacZü'l-efkiiri'l. L _J kam değerlerinin de çeşitli havassı ol. 6. s. Bopal'de telif edilen eser. 493- kayıtlı nüshasının sonunda yer alan te- yer verildiği görülmektedir. ebced hesabı". DİA. 11/8. nin talebesi Kutbüddin İzniki'nin (ö. Keşşaf. Dihhu. çoğu yan dal- Süleyman Uludağ). 231-361. Sehabü'l.mlf. el. 216-217). ikincisine ~es­ sinde" anlamına gelmek üzere "işin eb. il. Metin Yur- maktadır. Ancak ebced rakamlarının kul.. G. nr. Xlll/11. sy. XLV / 4 (1973).. Celin. 59-62. eserin Taşköpriza­ Ebced sisteminin tarihçesiyle ebced da. kaynak ola- taf. kırk beşi Farsça olmak üzere kaleme remiz ve mazmun olarak yer almıştır. Ahmed Şevki en-Neccar.k NOTA). Daha sonra çalışmasına üçüncü lomatik Semineri Bildiriler. "Abjad". 721-729. Sıddfk Hasan Han. 461-462. "Ebced-hfuı". Muharrem Hilmi Şenalp.. İstanbul mektedir. "Ana ma'lüm idi esrar-ı ki. Sünbülzade Veh. etmiş ve birincisine "el-Veşyü'l-merküm Hesab~ Ankara 1960. TDA. G. Medfnetü'l. İstanbul yazdığı eserini iki cüz (cilt) olarak tertip ramlara da yer verilmiştir. I.urıll". İbn Haldün'un Mu.EBCED ehli arasında ebced harfleriyle ilgili ola. 10-12. niki'ye ait böyle bir eserden söz edilmedi- da bu ebced. nükteli ve sanatlı kullanı­ yid. Uzun. İstanbul 1992. h:addime 'sinde de bu konuya geniş yer (r__.. Krotkoff. "Ebced. Mesela Fa. 461. Aynı konuda yeterli bilgi veren Sıddik Hasan Han'ın Bilhassa Hurüfilik'le Bektaşilik'te ve modern araştırmalara pek rastlanma. ayrılmıştır.culılm. faydalan- dagür. Luğatname. il. "Ebced". Tarih Boyunca Paleogra{ya ve Dip. Ahmed Said Süley. "Abgjad". Atilla Ar- pad. ff beyani al)vali'l-culüm". a. 4. İsmail Yakıt. Ankara 1992. Cengiz nü tamamlandığı kesin olarak anlaşıl­ dar azdır. "el-Ebcediy. bilgiler olduğu görülmektedir. s. larını anlatmış ve bu cüzü de "er-Rahi- ded I Cevr-i felek bu bendeni başlattı ebcede" beytinde geçen ebced bu an. Riyad 1976. İA. rafından yapılan muhtasarı olup Köprü- (yeni okumaya başlayan çocuk) ve "hace-i sy. İstanbul 1988. lif ferağı kaydından.. V. {etava. rak İbn Haldün'un Mukaddime'sinin rek "baba ve dede" anlamına alınmış ve lü". 494. 1. yüzyıl İslam alim. yıt mevcut değildir. "uıüm" Şeklinde adlandırmıştır. Medfnetü'l. retim usulleri hakkındaki altıncı bölümün- Baµniyye fi kütübi'. ae. Mecmücu en sistematik olanıdır. s. 406. 19-33. Muhammed Kemal Sey- geniş manalı. ed- ği gibi İznikı~nin Kadızade-i Rümf'nin ta- liğ'in. "Sermima.hanlar" ile Yenişehirli Be. Eski Türk ku'l-mahtüm min teracimi e'immeti-. 85-89. s. zıl'ın. Mustafa de tarafından "imla" yoluyla ihtisar edil- hesabının nazariyatından bahseden gü. sıbyan hace-i ebced" beyitlerinde oldu- s. Lexicon. s. Kahire 1889. Ahmed Said Sü. lara ait 425 ilimden ve bu ilimlerde eser tab-ı meleküt ı Gelmeden levh-i hicaya il. Hayatf (Şerhu't-Tuh{eti'l-Manzümeti'd-düriy­ san et-Tayyib ile Ali Hasan et-Tahir için ye {f lugati'l-Farisiyye ve'd-Deriyye). di ve'l-1:). Lale. "Safa-yı neş'e-i bintü'l-inebden Da. Vll. 11/1 (1980). mimari eserıehn kitabelerindeki tarih duğu yolunda yaygın bir kanaati yansı­ beyitlerini toplayan çalışmaların başına Hindistanlı alim ve devlet adamı Mu- tan manzum veya mensur birçok örnek eklenmiş ebcedle ilgili giriş niteliğinde hammed Sıddfk Hasan Han el-Kannev- bulmak mümkündür. miştir. İbn Haldün. Birinci oku- 1266. s. 277. "l:lisabü'l-cürnel ve cilrnü Esran'l-acda. Amil Çe. Ahmeq Talat Onay. nı söylemektedir. Bu Lane. 1221. oğullan Nürü'l-Ha- lime ile yapılmış başka tamlama ve kav. MMLADm. 8-15l. El 2 (İng. / 1983-84) adlı eseri bunların en r Kur'an'ın otuz yerinde Nür risa!elerine önemlilerinden biridir. ayrıca beyitlerde bu ke. s. "Haceye gitsin okumaya bu eb.ULÜM işaret edilmiş olduğunu açıklamaya ça. "el-Usturlab". konusu edilmiş. s. 11-12. Şeyh man. zeichen des Morgen und des Abendlande5.CArabiyye". s. "Bedı'ıh". Tahr~n lerinden Said Nursi'nin de bu metotla 1362 hş. Ancak kaynaklarda İz­ ced . "Kitabelerde Ebced Hesabının Ro. 97-98. olmak üzere çe_şitli kitap ve kaynaklarla ansiklopedik eseri. r rak yapılan izahları Esrdrü'l-hun1f adlı EBCED NOTASİ lerde konuyla ilgili bilgilere rastlanmak. Cemal Kurnaz). t eserinde toplamıştır (bk. "Harflere Dili". diği ve 20 Safer 968 (10 Kasım 1560) gü- venilir müstakil eserler yok denecek ka. 348-359. Abdülkerim el-Vafi. İstanbul 1982. XLIV /1 (1979). Pakalın. 1194-1233.-fünün ve eşnafi'l-culüm" adını ver- başlamak" anlamında da "ebced oku- fabeleri". ili (1956). 1. 14-15. değerleri. Katib Çelebi'nin Keşfü'?-?U­ nesebden geçtim I Ebced-i aşk okuyup ta «Esriiri'l-1:). Ebced nuş öncelikle alfabeyi ifade ettiğinden. Berlin 1969.t-Türkiyye 1i İsma cil I:IaJı:­ den. tadır. Türk İslam Kültüründe Ebced Hesabı ve Tarih Düşürme. 33-35. s. EBCEDÜ'l. Kısım. 221-222. 1. Selahad- sokulup "eb ü ced" biçiminde söylene. (ö. 136. xx. ME.mlf.culılm 'undan faydalandığı­ ti'l. ı. Muharrem Mercanlıgil. 1387) ebced" (ilkokul hocası) kelimelerine de ver Dairetü'l-maarif. s. liiJ:ıiiti'l-fünün'u ile Kadızade-i Rümf- mına güzel bir örnektir. lebesi olduğuna dair de herhangi bir ka- olsa la-ya'kıl ı Okur ebna-yı asra ümm-i yutlar ve Modüler Düzen".1- lamdadır.ı. el-Mul):te- okunuşu ise Türkçe'nin ses uyumuna Kitabın önsözünde müellif. 1890) genel olarak bütün tasavvufi edebiyat. Alphabete und Schri{t- bir işe yeni başlayanlar için "işin alfabe. 1. s. 62-65. dığı nüshanın üstünde eserin İznikI'ye yat (astronomi) ve ilm-i ahkam-ı nücuma !il MUSTAFA UZUN aidiyetine dair bir nottan dolayı yanılmış 70 . "Min Esriiri'l-ebcediyye. aldığı 222 eser arasında en hacimli ve kullanılışta kelimenin hem ebced hem FütüJ:ıat. ı. Kallek. 226-227. Kelimenin "ebuced" şeklinde Edebiyatında Mazmunlar (haz. Meh- kelimat-ı ebuced" beytinde görüldüğü veren bilginlerin hayatlarından bahset- med Hafid. il. Mukaddime (trc. Öğrenim ve öğ­ cinas sanatına vesile kılınmıştır. lanıldığı alanların başında gelen felekiy. ed-Dürerü'l-müntehabati'l-men- gibi "ebuced" şeklindeki okunuşu söz süre ff ıstılahi'l-galatati'l-meşhüre. 249. xı. Elr. Bfrünfnin et-Tefhim ti evii 'ili sı­ (b. "Ebced". na cati't-tencim (Landon 1934. MK. ilimlerin tasnifi. "Cefr".). "Allame-i fünün-ı dü aıem iken me- de şöhret sahibi olan bilginlerin hayat- s. 11-19. TDEA. 403-407. "Kültür ve Edebiyahmızda Şifre Al. Vll. makta. 1418) bi'nin. s. 347-354. G.hanlar I Başlasın mektebe varsın 77-85. ci' 1. İstanbul 1988. İbnü'l-Arabi. 17-25.. din Elker.mümtir bi-enva- cedinde" denildiği gibi ·yeni okumaya lebioğlu. 2-3. 1 vd. iV. S.re. m1n'undan: Tehanevi'nin Keşşiifü ıstı­ eb ile cedden geçtim" beyti kelimenin MMLA (1968). MiitaJ:ıu's-sa ciide'nin yine müellifi ta- ğu gibi manzum eserlerde "ebced-han" rfuı-ı Hassa Sinan Bin Abdülmennfuı". Musav. 215-218. cfnin 103'ü Urduca. 28 ( 1984 ). a. lü Kütüphanesi'nde (!.merkümü'l. yetü'l-cArabiyye lemhatün ve nazratün". Tehanevi. s. 1. İbn Teymiyye.urfif»na: lugati'l.

Related Interests