~-ı

EHL-i BAGY

çok Şii kaynaklarında bunun yerine ıtre
EHL-iBAGY
( ;;_;.ıı ) kelimesi de kullanılır.
(bk. BAGY; DARÜLBAGY). _J
L Kur'an-ı Kerim'de ehi ve beyt kelime-
J~·-~;ıı ...:,.u...::ı-ı•;.Jı.:.w. '
i ı;;ı.sı·.;..(.ı:.t-:•~ . .v,Jij.,-.~. . ~ · leri birçok ayette geçer. Bu ayetlerden
r EHL-i BEDİR
1 ~ ~ı;ı __,.:.i",=....G. ..r,:-~0.
anlaşıldığına göre ehi "sahip, taraftar"
..
ı:: ~~!.i~~~.1.ti;..Jıı~j
i
Lı~ JA>I l ~·;.1~1·=İ:.ü:ıÜ'~~~;..ı:ı_-ı,d{.a
gibi sözlük anlamlarından başka "ay-
Bedir Gazvesi'ne katılan
j' ~%:~:~~;~:~~ : nı mekanı paylaşanlar; bir dine yahut

sahabileri ifade eden bir tabir. peygambere inananlar; zevce"; beyt de
L _J
"ev, Allah evi (cami)" ve "aile" manaların­
Hicretin 2. yılında müslümanlarla Mek- da kullanılmıştır (M. F. Abdülbaki. "ehl",
keli müşrikler arasında Bedir mevkiin- "beyt" md.leri). "Ehlü'l-beyt" terkibi ise
de meydana gelen Bedir Gazvesi'ne ka- üç ayette geçmektedir. Bunların birinde
tılan ashap Ehl-i Bedir veya Bedri adıyla
Hz. İbrahim'in (Hüd 11 /73). birinde Hz.
Müsa'nın (el-Kasas 28/ 12). birinde Hz.
anılır. Sayıları 313 kadar olan Ehl-i Be-
dir'den Kur'an-ı Kerim'de (Al-i İmran 3/ Peygamber'in (el-Ahzab 33/33) Ehl-i beyt'i
123) ve Hz. Peygamber'in hadislerinde zikredilerek Hz. Müsa'nın ev halkı, diğer­
övgü ile söz edilmiş, hepsinin cennetlik lerinin de hanımları kastedilmiştir. Hz.
Müstakimzade'nin Rictılü'l·Bedr adlı risalesinin ilk iki sav·
olduğuna dair kudsi ve merfü hadisler
Peygamber'in hanımlarına hitap eden
fası (Resiiil·i Müstakimzade içinde, TSMK, Yeniler, nr. 4404/17,

muteber hadis kitaplarında yer almıştır vr. 136'-137•) ayette Allah'ın onları buyruklarına itaat
(mesela bk. Buhari, "Megiizi", 9; Müsned, etmeye çağırdığı ve böylece kendilerini
ı, 105). Şal:ıJ.l).-i Bu{ıdıf'de kırk dördü- günahlardan temizlemeyi dilediği anla-
nün adı verilen Ehl-i Bedir'in müslüman- tılmıştır. ·
ların en faziletlileri olduğu da hadisler- Hadis olarak nakledilen çeşitli rivayet-
de zikredilmiştir. Nitekim Hz. Ömer di- taza ez-Zebidi'nin (ö. 1205/1790) Şer- lerde de Ehl-i beyt tabiri yer almakta-
van teşkilatını kurunca divan defterine 1).u'ş-şadr fi şerly.i esma'i ehli Bedr adlı dır. Bunların bazısında ashabın (Buharı.
ilk önce Ehl-i Bedir'in yazılmasını em- eserleri bunlar arasında sayılabilir (bu "Şavm", 30). birçoğunda ise Hz. Peygam-
retmiştir. Bu anlayış İbn Sa'd'ın sahabe konudaki eserler hakkında daha fazla bilgi ber'in ev halkından bahsedilmişti'r. Re-
tasnifinde de görülmekte olup ona göre için bk. Okiç. s. 43-44; BikaI, Ehlü Bedr sül-i Ekrem'in ev halkından söz eden
fazilet bakımından beş gruba ayrılan sa- lnşr. A. FahürII. naşirin girişi, s. 20-21 ). rivayetlerin bir kısmında belirtildiğine
habTierin ilk tabakasını Ehl-i Bedir oluş­ BİBLİYOGRAFYA: göre Resülullah ashaba, Kur'an ile Ehl-i
turur. Hakim en-Nisabüri'nin yaptığı tas- Müsned, I, 105; 111, 396; Buhari, "Megiizi", 9, beyt'inden ibaret olan iki değerli kaynak
nife göre Ehl-i Bedir yedinci, Abdülka- 11, 13; İbn Mace, "M~addime", 11; Ebü Da- bıraktığını söylemiş {"sekaleyn" hadisi)
hir el-Bağdacti'nin tasnifine göre ise se- vüd, "Sünnet•, 9; Bağdadi, Uşülü'd·dfn, Beyrut ve onlar hakkında dikkatli olmalarını is-
1401 /1981, s. 302; Hakim, Ma<rifetü <ulümi'l-
kizinci tabakada yer almaktadır. Ehl-i temiştir (Müsned, V. 181; Müslim, "Feza'i-
f)adfş, s. 23; İbn Hacer. FetJ:ıu'l·Mrf(Sa'd). 'iN,
Bedir'den bazıları çeşitli vesilelerle Me- 198-200; Sehavi, Fetf)u'l-mugfş, 111, 113, 115, lü'ş-şaJ;ıabe", 36). Ancak daha yaygın olan
dine dışına çıkıp muhtelif memleketlere 121, 138, 270; Süyüti, Tedrfbü'r·ravf, s. ·408· rivayetlerin bir kısmında -mesela Veda
göç etmiş olup bunlardan yirmi dört ve- 409; Şevkani. Derrü's·sef)abe, s. 123-126; Abdül- hutbesinde- sadece Kur'an zikredilmek-
ya yetmişinin Küfe'ye yerleştiği nakledi- latif b. Ahmed el-Bikfü. Ehlü Bedr (nşr. Abdülla- te, bazılarında ise onunla birlikte sün-
tif Fahüril. Beyrut 1409 /1989; Tiaf)u'l-meknün,
lir. En son vefat eden Bedri olarak en- il, 44-45; Brockelmann. GAL, il, 531; SuppL, il,
nete sarılma hususuna önem verilmek-
sardan Ebü üseyd Malik b. Rebia es-Sa- 391-392, 553; M. Tayyib Okiç, Bazı Hadis Me· tedir (mesela bk. Ebü Davüd, "Menasik",
idi (ö. 60/ 680) veya Ebü'l-Yeser Ka'b b. seleleri Üzerinde Tetkikler, İstanbul 1959, s. 56; İbn Mace, "Menasik", 84; el-Muuat-
Amr'ın (ö. 55/675). muhacirlerden ise 43-45; İyade Eyyüb el-Kübeyşi. Şaf)abetü Re· {:a0, "}$:ader", 3).
Sa'd b. Ebü Vakkas'ın (ö. 56/ 676) isim- sülillah fi'l-Kitab ve's·Sünne, Dımaşk 1407 /
Hz. Peygamber'in Ehl-i beyt'ine kim-
1987, s. 104-116. G'1
leri zikredilir. Sonradan çeşitli sebepler- ımJ ABDULLAH AYDINLI lerin dahil olduğu meselesinde farklı gö-
le "Bedrr nisbesini alan kişilerin Ehl-i rüşler mevcuttur. Bazı rivayetlere göre
Bedir'le bir ilgisi yoktur. Resül-i Ekrem, Zeyneb ile evlendiği gün
EHL-i BEYf
Ehl-i Bedir hakkında müstakil kitap- başta Aişe olmak üzere bütün hanımla­
( CJI jA,I )
lar yazılmıştır. Zehebi'nin (ö. 748/ 1348) rının odalarını dolaşmış, her birine, "Al-
Hiiletü '1- bedr fi. c adedi ehli Bedr, Ab- Hz. Peygamber'in aile fertleri için lah' ın selamı üzerinize olsun ey Ehl-i
dülkadir b. Şeyh el-Ayderüs'un el-Enmı1- kullanılan bir tabir. beyti" diye hitap etmiş ve onların Ehl-i
L _J
zecü'l-latif fi ehli Bedri'ş-şerit, Şeha­ beyt'in asıl mensupları olduğunu vlır­
beddin Ahmed b. Amir es-Sa'di el-Had- "Ev halkı" anlamına gelen Ehl-i beyt gulamıştır (Buharı. "Tefsir", 33/8). Diğer
ramf'nin Şerly.u'ş-şadr ff esma'i ehli (ehlü'l-beyt) terkibi ev sahibiyle onun eşi­ bazı rivayetlere göre ise Ehl-i beyt'e iliş­
Bedr, Abdüsselam b. Tayyib el-Kii.diri'nin ni, çocuklarını, torunları ve yakın akra- kin ayet (el-Ahzab 33/33), Hz. Peygam-
Reca'ü'l-icabe bi'l-Bedriyyin mine'ş­ balarını kapsamına alır. Cahiliye devri ber hanımlarından Ümmü Seleme'nin
şaly.abe, Şehabeddin Ahmed el-Menini'-. Arap toplumunda kabilenin hakim aile- odasında iken nazil olmuş, Resülullah
nin Şerly.u'ş-şadr bi-şerly.i urcı1zeti is- sini ifade eden Ehl-i beyt tabiri, İslami da orada bulunan veya sonradan gelen
tinziili'n-naşr bi't-tevessül li-ehli Bedr, dönemden itibaren günümüze kadar sa- Ali, Fatıma, Hasan ve Hüseyin'i abasının
Müstakimzacte Süleyman Sadeddin Efen- dece Hz. Peygamber'in ailesi ve soyu ma- altına alarak, "Allahım. bunlar benim
di'nin (ö. 1202/ 1787) Ricalü'l-Bedr, Mur- nasına gelen bir terim olmuştur. Daha Ehl-i beytimdir, onları günahlarından te-

498

vıı. Vll. mirin müzekker olması gerekir. Ehl-i beyt'in samına kimlerin girdiği ve bunların han. ve ahiret onlar için yaratılmıştır (Mecli- ranlı hıristiyanları mübahele*ye davet kınlıkta dost olmaktan başka bir şey is-· si. 3-5. Ehl-i beyt mensuplarının günah işlemek­ hil değildir. vıı. Süley. Fatıma. Ehl-i beyt'ten öncelikle onlar anlaşılmak­ za'ilü'l-aşJ:. tum takip etmişlerdir. Hüseyin arasında yer alan sekiz ima. 1. Rişehri. Peygamber'in şam. ı 9). 560. Ehl-i bı. Kureyş'ten olup olmadığını sormuş. Fatıma. Nitekim göre sadaka almaları haram kılınan Ebü 47). larına hatırlatarak kendisine eziyet et- 560.onların da Ehl-i beyt'e dahil el-Berberi. batlı olmadığını gösterdiği gibi Ehl-i bey. Ali. Şevkani. 279). termektedir (Elmalılı. 605-610). Peygamber'in neslinden rın sevilmesi (akrabalık sevgisi: el-meved. "Feza'ilü'ş­ mın Ehl-i beyt kapsamına girdiği husu. örfen de Ehl-i beyt bu mana- devirlerden itibaren günümüze kadar sü. Peygamber'in ha. Ha. Vl. 43-44. er-Rişehri. s. 3 ı). Pey- söz konusu ayette müzekker çoğul za. la birlikte. belirten vaadin yer alması da bunu gös. re Ehl-i beyt kapsamına ilk olarak Hz. kadın erkek bütün to- İslam alimleri. kafat olarak sadece "yakınlık içinde sev. el-ljafs:a il~ s. Zira dünya teklemektedir. ten korunmuş (masum) olduklarını gös- veya "hamse-i al-i aba" diye de anılan şında yer almasından dolayıdır. Şii alimleri bu ğer dokuz kişi de Ehl-i beyt'e dahildir. ten olduğu hadislerle sabittir. İbn Asa. AL-i ABA). Diğer bir telakkiye 27-28. Ehl-i Buna göre Hz. Her ne kadar ilgili ayetin öncesin. . YY:Y. bütün çocuklarını. "Görevime kar. Mukatil b. Peygamber. XVI. ili. Ayrıca nesep yakınlığı manasında değil. 37. Ni. Ayette müzek. ilahi Zahir. Ca'fer ve Abbas'ın ailesine masına gelince. 534). Peygam- Mes'üd ile Selman-ı Farisi gibi sahabi. Zira İbn rinin çoğunluğu bu görüştedir (Matüridi.ıyt'in. Ali ve beyt ayetinin öncesi ve sonrasıyla irti. Onlara göre söz şındaki çocukları. zuhuru beklenen Mehdi'nin Ehl-i beyt'. runlarını. 478. Hüseyin hakkında nazil olduğu çeşitli ha. 278-279. gi"yi talep etmesini emreden ayetteki Adem'den itibaren bütün peygamberle- tin söz konusu beş kişiye tahsis edildi. re verilen ilme sahiptirler. hakikati ikame etmesi demektir (Taber- geçtiği ayetin Hz. EHL-i BEYT mizle!" diye dua etmiş. lunduğu ileri sürülmüştür. 33. İkrime inanç ve amel konusunda her türlü ha- ri manada. Bu da diğer müminlerden tevatür derecesine ulaşan hadislerle sa. etmesi sırasında yanına sadece Ali. Vl. da anlaşılmaktadır. 127. Xlll."i :. Hasan nunla kastedilen bütün Kureyş halkıdır. Peygamber ona. pençe-i at-i aba" rak Hz. Mus- tafavi. el-ljafs:a'ifs:. Kelbl. Hasan ve Hüse. zetmelerini istemiş olmaktadır. 23. "Fe. Tirmizi. lah'ın kendilerini sürekli temiz kılması. Tabatabfü. 27. el-lja~di i~c. Fatıma. Ehl-i beyt'e mensup olanların vasıflp­ yin girer. Zira ismet* sıfatı sadece Şüra 42/23). 224. memelerini ve akrabalık hukukunu gö- mizT. rivayetler işaret etmektedir. "Zekat". Şii ve bilhassa İsnaaşeri alimlerine gö. yan başka vasıfları da vardır. na hitap edilmesinden -umumi ve zahi. Muhammedi şekilde geniş bir muhtevaya sahip bu- semişlerdir. Fa. ümmü Seleme kendisinin Ehl-i beyt'ten ve Hüseyin olarak gösterilmesi. nübüwet görevine karşılık yakınla­ sahibi olanların iyiliğinin arttırılacağını mensupları Hz. gamber'in hanımları dahildir. Mustafavi.[~- 499 . 26. 2. 312-313. "güzel kaynağıdır. onun soyundan gelen on bir imam Hz. bu derece geniş kapsamlı olduğunu bil- gi niteliklere sahip olduğu hususunda Şia samına dahil olanlara ilişkin görüşleri­ diren rivayetlerin varlığı da bunu ispat ile Ehl-i sünnet alimleri arasında erken ni iki noktada toplamak mümkündür. Ehl-i ber'in nübüwet görevi karşılığında mü. vı. Buhari. Peygamber. Peygamber'in Nec. Müslim. ayete bu manayı veren müfessirler var- Talib. Hasan ve Hüseyin'i alması. temiyorum" anlamının verilmesi gerekir. gelme şerefini taşımakla birlikte hiçbir de fi'l-kurba) dışında bir ücret isteme. xvı. Hz. amcalarını ve onların çocukla- nımlarına ilişkin ilahi emirlerin açıklan­ tıkları açıklamalar da birer delil oluştu­ rıyla torunlarını. tıma.ıabe". sadece onlarla ilgili bazı ilahı emirler. Bu hadisler. N. Peygamber'in Ehl-i beyt'in ba. Hasan ve Hüseyin'i içine alan bir ların öğrendiği bütün gerçek bilgilerin sını hususi hale getirmektedir. Ata. on ikinci imam olan ve dır (Taberi. el·ljafs:a ifs:. ayeti onlar hakkında nazil olmuştur. 384-385). (Hüd ı 1/73). Hz. 0 üzeresin" şeklinde cevap vermiştir (Tir. Fahreddin er-Razi. İbn Hi. Akli. 457. il. s. Onunla ber'in hanımlarına hitap ettiğine göre ler de Ehl-i beyt'e dahildir (Buhari. şında kalan torunları ise Ehl-i beyt'e da. Pey. gamber hanımlarına hitap edilmekte ve rı konusu da ihtilaflıdır. 217. 381. müzekker zamiri kullanılmak şaJ. Tabatabfü. XVlll. suna "sekaleyn" hadisiyle birlikte başka suretiyle Ehl-i beyt'in Hz. 1. 209. 1. Ehl-i sünnet alimlerinin Ehl-i beyt kap. sen hayır görüşünü teyit etmektedir (Tabersi. ayrıca imam kabul edilen di. 311-312. Allah'a ibadet etmiş sayılır. Hüseyin'. ayrıca bk. etmekte. s. Uzak bir zaman hata ve günah işlemekten korun- diğini ifade etmesinin emredilmesi (eş­ ihtimal olmakla birlikte "kurta" kelimesi muş değildirler. Abbas'tan nakledildiğine göre Ehl-i beyt il. Ehl-i beyt men- 0 ları hakkında değil Ali. vr. Buna göre ayete. Mustafavi. amellerle Allah'a yakıri olma" anlamın­ gamber' e itaat etmiş olur. 194. Ayrıca zamirin mercii "ehi" tülüğü ve günahı gidermek suretiyle Al- de ve sonrasında Peygamber hanımları­ kelimesi olduğundan buna gidecek za. 534•. "kurba" kelimesi zannedildiği· gibi Ali. 123. 1. da müzekker çoğul zamiri kullanılmıştır farklı olarak Ehl-i beyt'ten her türlü kö- bittir. DMT. Onlara itaat eden Hz. Zira ayetteki "innema" edatı tah- ilk beş kişinin Ehl-i beyt'ten oldukları rahim' in hanımına yapılan bir hitapta sis ifade eder.ıab". Mustafavi. konusu ayette geçen "tathlr" kelimesi.Sen zaten kendi yerindesin. Hz. 37). Özellikle Ehl-i beyt'in kap. Söz konusu ayet Hz. kulluk yaparak Allah'a ya. Ehl-i sünnet alimle- ren ihtilaflar meydana gelmiştir. IX. Peygamber'in hanım­ kir gibi alimler bu görüşü benimsemiş­ sT. Peygam. Dokuz imamın Ehl-i beyt'e dahil ol. İb­ terir. bunun üzerine zü edilen yakınlarının Ali. şılık sizden. 25. mensup olanlar yanında Abdullah b. 46. nesep yakınlığı anlamına gelse bile bu. hadislerde de burada sö. Hz. Fatıma. Hasan ve Hüseyin dı­ ker çoğul zamirinin kullanılması Ali. dadır. rur (Azizullah UtaridT. tekim ayetin öncesiyle sonrasında Pey. peygamberlere mahsustur. İbn Ebü Hatim. "Ehl-i kisa. Hz. tayı onlardan giderip yerine doğruyu ve oldukları anlaşılabilirse de Ehl-i beyt'in man. hatta bütün akrabala- dığı ayette geçen ehl-i beyt tabirinin yo. onlar insan- ğini de ispat etmekte ve umumi mana. 4241). yine Ayetin devamında güzel amellerle iyilik Sünni alimlerine göre ise Ehl-i beyt ona. den sonra gelen imamların bizzat yap. san ve Hüseyin'le ilgili değil ev reisi ola. rını yani Beni Haşim'i kapsamına alacak 0 rumu konusunda farklı görüşler benim. beyt'in yalnız bunlardan ibaret olduğu olduğunu kavmine yani Kureyş mensup- ". XXIII. hususta oldukça aşırı sayılacak bir tu- Resül-i Ekrem'in hanımlarıyla Fatıma dı­ den bahsedilmektedir. Hasan ve lerdir (İbnü'l-Cevzi. Hz. 104-253. İbnü'l-Cevzi. onları seven mirinin kullanılması da bu görüşü des. "Menalpb". s. Ehl-i beyt kapsamına sadece Hz. suplarının diğer müminlerde bulunma- dislerde belirtilmiştir.

s. ancak aynı şeyi Şia'­ ları konu edinen müstakil eserler yazıl­ Ehl-i beyt'in kapsamı ve vasıfları ko- nın sahih kabul ettiği rivayetler için de mıştır. et-Tevbe 9/ 103). ister Şii ister Sünni kaynaklarında nak. ay- 500 . Pey- 5/ 6. "Sen zaten kendi yerindesin" lerine kesinlikle hükmetmek gerekir. lük sağlamaz (Buharı.) Şii alimleri olarak gösterdikleri "tathir" ayetinden Ommü Seleme'nin Ehl-i beyt'e dahil ol. demekle bunu kastetmiştir. bir kısmı da tamamen uydurma. Hüseyin soyundan ge- hfr Kur'an-ı Kerfm'de diğer müminler Kur'an-ı Kerim'in bu ahenkli cümle ve lenlere seyyid adı verilmiş. hire fi'l.fa~a. Her söylemek mümkündür. <inde'l-müslimin ile (Beyrut 1984) el- nudaki çarpıcı örneklerden birini teşkil nin Fatıma'dan doğan Hasan ile Hüseyin İşnil<aşeriyye ve Ehlü'l-beyt (Beyrut eder. AL). Burada dik. Vll. Çünkü Hz. Buharı. Fatıma ve çocuklarını sev. tır. Şöyle ki: Tir. Hasan neslinden neceklerini belirtmektedir. 382). Şif alimlerinin. Fatıma. sadaka almaları haram kılındığı için ken- aksi halde Hz. konu edinmektedir. İSMET. dışındaki evladını. dilerine beytülmalden tahsisat bağlan­ hanımı ve Hz. Buna göre onlar da diğer in. Peygamber' e ait olmadığını kabul Muvilfa]f. sadece Ali. Hüseyin'in ise biri dışın­ hür'un Şemsü'z. ıv. nımları ile bütün çocuklarının. rivayetlerin ise ayetlerin açık ifadeleri. şecereleri ve ahlaki durum- sanlar gibi ilahi emirlere uydukları tak. s. manın objektif ölçülerle bağdaştırılması edilmiş. el·l. yoktur. hor 1984). Nüh'un oğlu. Zira söz konusu ayet Mekke dö.i~. ma dışında kalan çocuklarını.EHL-i BEYT tathfrinden bahseden ayet onların ma. nihayet Hasan'ın bü. masum olmadıklarına ve gaybı bilmedik- ber ona. 5).imamı· da Ehl-i beyt ayetinden önce ve sonra alarak onların masum olduğunu ispat gelen ayetler arasındaki konu bütünlü. Makrizf'nin Failü illi'J-beyt (Kahi- rülmüş. Peygamber'in bu leri de ilmi dayanaktan yoksundur. faziletleri. (el-Ahzab 33/33) ilmi ölçüler çerçevesin- madığı şeklinde yorumlamış ve Ahzab de böyle bir hüküm çıkarmak mümkün süresindeki Ehl-i beyt ayetinde (33/33) görünmemektedir. Peygamberlerin bile geçen müzekker zamirlerinin de bu gö. s. gamber hanımlarına hitap etmektedir. Peygamber'in hanımları ile Fatı­ beyt menziletühüm ve mebildi.ahire ff nesebi Eh- ile Fatıma henüz evlenmemişlerdir. Ehl-i beyt kapsamına kat çekici örneklerdendir. Ebü re ait monografiler dışında Sünni ve Şii şeyden önce onların Ehl-i beyt'in kap- Hanife'nin de belirttiği gibi (el· <Alim ue'l· alimlerince yazılan birçok eser mevcut- samını belirlerken dayandıkları rivayet- mütecallim. Muhammed'in amcası ör. Bütün bunların yanı sıra. ZELLE) da tam aksine söz konusu hadis Ümmü ve gaybı bilmedikleri (el-En'am 6/50) dik- Seleme'nin Ehl-i beyt'e dahil olduğunu kate alınınca Ehl-i beyt mensuplarının ifade etmektedir. mış. Aslın­ bazı hatalar işledikleri (bk. Gerçi çağdaş Şii alimlerinden Hasan el. İhsan İla­ ler' in.a beyne ehli'l-beyt ve'ş-şa­ ayetiyle ilgili bir rivayete dayanarak Şii­ etmek gerekir. gelenlere şerif. Peygam. dirde Allah nezdinde değer kazanırlar: diren daha kuwetli hadisler de mevcut. ayrıca Ali'.n. "Enbiya"'. "Edeb". Ehl-i beyt'in özellikleri. Hz. 1. Peygamber'in İslam'a davet Şia'nın Selman-ı Farisfyi Ehl-i beyt'ten hi Zahfr'in eş-Şta ve Ehlü'l-beyt (La- ettiği insanlardan bu hizmeti karşılığın­ kabul ederken (MustafavT. İslamiyet gi- hitap edilmekte.-z. Hz.<itreti't-tilhire (liaJ:ıu'l·melcnün. Ehl-i beyt ayetinin bağdaştırmak mümkün değildir. farklı kıyafetlerle dolaşmaları sağlanmış­ olmazdı. etmeye gayret eden Şii alimlerinin bu ğüdür. Bu durumda. . Hz. ilahi uyarılara muhatap olacak şekilde rüşü desteklediğini söylemişlerdir. Şüra süresinin 23. 41.b". Kur'an'ı esas almak ve tur. Hz. 14. Pey. 279). İsmail b. (mevzu) kabul edilmiştir (İbn Kesir. il. Delil Lafza-i ceıaı ile Sia'ya göre Ehl-i beyt'e dahil olanların ad- larını ihtiva eden celi-sülüs levha {10 Kıp . hatta zür. 1890). larını tesbit eden teşkilatlar kurulmuş. Hz. bu tür hadislerin Ehl-i beyt'e gamber soyundan geldiklerini iddia eden yundan olmaları kendilerine bir üstün. şı uydurulduğunu iddia etmektedir (el· kıbeleri ve maruz kaldıkları üzücü olay- l. kendilerine hakkında da kullanılmaktadır (el-Maide yoğun ifadelerinin içinden birinin hitap hürmet ve muhabbet göstermek Hz. nr. İs­ dakileri Ehl-i beyt'in kapsamına dahil li'l-beyt (Cidde 1405/ 1985) adlı eserle- nad açısından sahih görülebilecek bazı etmemesinin dinf ve mantıki bir izahı ri bunlardan bazılarıdır. Şerif el-Murtaza'nın el-Ayatü'l-ba- lerin bir kısmı isnad açısından zayıf gö. Ehl-i beyt ayetinden bi evrensel bir dinin mensuplarını yöne- sonraki ayette yine onlara emir verilmek. kat edilmesi gereken önemli bir husus gamber'den başka sadece on iki . menfaat elde etmek amacıyla Pey- neklerinde olduğu gibi peygamber so. men- CevzT. Ali es-Semman'ın el- 189. 197). Hasan ve Hüseyin'in yalancılar cezalandırılmıştır (bk. Peygamber'in hanımlarına rinden kaynaklanmaktadır. hatta ardından devam eden birkaç tabi tutan anlayışı bu dinin nasları. dahil ettikleri kimselerin her türlü gü- mizf'de yer alan ("Menalp. 1989) ve Seyyid Abdurrahman el-Meş­ neminde nazil olmuştur ve o tarihte Ali tün çocuklarını. Ehl-i beyt ayetinin kapsamına Hz. 10). 199) Hz. Kur'an'ın açık ifadeleri.fa(ca. ibnü'l. 26). ne aykırı şekilde yorumlanması da dik. halk arasında tanınmaları için melerinden bahsetmenin de bir anlamı mümkün değildir. dukları takdirde günahlardan temizle.i(c. Lüt'un tur (mesela bk. İsimleri. ne aykırı hükümler taşıyan rivayetlerin re 1984). ayet de Hz. ledilmiş olsun. VI. Peygamber'in aile hayatını rıcatarihi realite ve sosyal gerçeklerle sum olduklarını değil ilahi emirlere uy. Cevad Muğniyye'nin Ehlü'l- da sadece Ali. Peygamber'in ha. İslam tarihinde Hz. bk. Eğer Ehl-i beyt yönünü değiştirip farklı sonuçlar çıkar­ gamber' i sevmenin bir tezahürü kabul mensupları günahsız olsalardı temizlen. dahil olduğunu açıklayan hadislere kar. Şfa'nın imam kabul ettiği kişile­ nusunda Şii alimlerince benimsenen te- lakkiler tutarlı görünmemektedir.• ibnülem. 32) Ommü nahtan korunmuş olduklarını iddia etme- Seleme hadisinde Hz. Nitekim tat. riyetinin Ehl-i beyt'e dahil olduğunu bil. ŞevkanT. ayetinden tutumları şüphe yok ki hilafet görüşle­ itibaren Hz. 195. J:ıilbe (Keşfü'?·?unün. Ahzab süresinin 28.ühüm melerini istediğini iddia etmeleri bu ko. tecek kadroları bu tür bir sınırlamaya te. ilk beş cümlesi de apaçık bir üslüpla Pey. 282) eşine verdiği cevabı (yk. M. Mustafavi.

edilen rivayetlerde bu tabire rastlanmak- Taberi. Mizanü'l·IJ. •Aı•. yen alimler Kaderiyye. Beyrut 1393/1973. Hak Dini. "Mu- Mizan fi. 128). xvı. "Mulfaddime". nuya dair literatürden anlaşıldığına gö- lim. s. vı. 3·5. 33/8. İbn Teymiyye. Muhammedi er- Ahkaf 46/9) belirtmek için kullanılmış­ manın gerekliliği" gibi bablarda topla- Rişehıi. vı. E/ 2 (İng. 47. s. 27-38. 87. DİA. Zadü'l-mesir. Sözlükte "dinle ilgili olarak yeni görüş 22). 18. Azi. Buna göre söz konusu tabir hicri 1. el·İşna'aşeriy· ye ve Ehlü'l·beyt. 8. Ankara 1981. gamber'den sonra sünnete aykın bazı Aynca kaynaklarda ashabın ileri gelen- tubi. 278-280. 30. 407· 412. ·~ader". Te'vilat. 182· 183. Ebü Davüd. Hanbel. 7. net". 207. 31. 635. •Aı-i Aba". pıklık bulunduğunu ifade eden ayetin ya çıktığı ve ilk defa kimin tarafından s. İbn Hazın. Abdülaziz et-Tabiitabiii. Xlll. İhsan İlahi Zahir. s. mında ehl-i bid'ata ilişkin hadislerin mü- beyan fi te{siri' l · lfur' an. 104·253. 0 Mes eletü'l·imame. 384-385.. el-Cami'..mlf. linde tarif edilebilir (ayrıca bk. s. Cami•u'l·beyan (Bulak). Kahire 1965. bid' ve ihtida' kelimeleri vayetlere göre ashap yeni zuhur eden va·ilf. vı. Asr-ısaadet'ten sonra ortaya çıkmış. el· "Alim ve'l-müte•amm. İbn Hişam. Matüıidi. 195-199. fatil]. ı. 16·20. 534. 10-20. "Ehlülbeyt"..mlf. Şatıbi. 134).. Lisanü'l-•Arab. Cebel. 14 vd. Bir rivayete göre İbn Abbas. İbnü'l-Cevzi. 181. Muhsin Abdünnazır. Mür- bid'at ehli olarak kabul edilmiştir. 308-310. 17. Müs. el-En'am 6/ 159) BİBLİYOGRAFYA: benimseyen gruplar anlamında bid'at sahibi olduklan ve böylelerinin töv- Tehanevi. çınmanın gereğine işaret eden rivayet- •Aı-e 'Aba". "ehl" bir tabir.feti'l·İşna•aşeriyye. 1. Ethem Ruhi kınmanın lüzumu ve sünnete bağlan­ veti ilk defa icat eden kişi olmadığını (el- Fığlalı). 58-59). ndaki görüşlerin indi telakkiler niteli. Allah tarafından dalıp görüş beyan etmekten sakınmış ve vd. 123. Şevkani de Allah'ın ayet.. (et-ruşam. kullanıldığı kesin olarak bilinmemekle Emir. v. IRiyadl 1406/ geçmemekle birlikte "b-d-'a" kökünden çeşitli rivayetler nisbet edilmiştir. el-En'am 6/ 101). 224.rilf. 53. Ancak bu rivayetlerin bir kısmı is- a. nr. 605-610. 20. md. EHL-i BİD'AT Ehl-i beyt tabiri. 82 vd. Kahire 1399/1979. müteşabih let.. Mecma•u·ı­ alanında takip ettikleri yol anlamına ge. 26). lerin hadis mecmualannda bir araya ge- il. DMT. bid'ata işaret ettiğini kaydetmişlerdir de kullanmıştır (Darimi. K. !. Necef. 84. l.~\. vr. 339·340. Tirmizi. Enis !Al-i İmran 3/7). A. ıv / 1·4. "Me. vır.sik". Tabatabai. 6). vıı. 482. Tahran 1986. "Edeb". lnşr. İstanbul 198B. Min· bida'. ae. aynca bazı ayet ve hadis- il.. FetfJ. İstanbul 1406/1986.. Beyrut 1983. Mustafavi. ı.. 522·525. İbnü'l-Mutahhar inanç ve davranıştan benimseyenler" şek­ . Kum 1362-63 hş. Cehmiyye. 194·204. 36. 187·189. 19.. Ho.. 457. il. ehl-i zeyğ" gibi tabirler de kullanılır. ili. Tlrmizi. Meclisi. 584°. lialJ. 14. "byt" md. Ömer ve İbn Abbas'a. "Menfılpb". İbn Kesiİ-. diğini düşünerek bunlan "bid'afüın sa- şüncesinin Teşekkül Devri (trc. V. 370-371. 70 vd. W. Beyrut 1403/1983. ıv. netin terkedilmesi"dir. kıya­ mışlardır (Müslim. !. Fahreddin er-Razi. "ehl". il. "Zekat". Alevilik ve Bektaşili­ r çekmektedir. "aklı esas alıp tevatir olduğu iddialanna bile yer veril- 381 ·382. Buna göre ehl-i bid'at. lu ehlü'l-bida').u'l·meknan. V.. 127. L _J be ve ibadetlerinin kabul edilmeyeceği M. Elr. çoğu­ yıf görülmüştür (ag.. ıx. ili. 427 rinde (el-Hadid 57 /27). "~ader" 13. M. lan tariflerde genellikle ortak nokta "sün. Ebü'l-Hasan el-Eş'an-. Beyrut 1406/1986. ı. s. Kur. s. Buhaıi. Peygamber'e nisbet 25. Nasırüd­ vatta°. her türlü bid'atla 195. "Menil. Kum 1410. ehl-i ehva. İbn Hacer el-Heytemi. 5. zı kaynaklarda Hz. Dımaşk 1954. 23·26. bahseden ayetin (el-En'am 6/ 68) ehl-i · sünnet'in yanı sıra ehl-i bid'at tabirini lü'l. Ragıb el-İsfahiini. 203 vd.b". 23). Me· nastan te'vil etmek suretiyle Hz. el-Müfredat. Peygamber'in risfüet ve nübüv. 1. 27. Ka· hire 1949. Ebü Muti' en-Nesefi. 155·157. BilJ. •şavın". 164·166. F. ı. Peygamber'e atfe- s. "Feza'ilü'ş-şaJ:. el-Mu· na gelen ehl-i bid'at (ehlü'l-bid'a. 40. Zehebi.arü'l· envar. s. Montgomeıy Watt. miş (Ebü Davüd. ve yeri örneksiz bir güzellikte yarattığı­ sını konu alan ve Hz. s. vır. Tabersi. Ehl-i bid'at teriminin ne zaman orta- taşarü't· TulJ. 257·258.•Arabiyye". s. 742. Şev­ farz kılınmadığı halde Hz.. "Enbiya'". Aga Büzürg-i Tahrani. Buradaki "sün. mübtedia. ı. 14. Müsnedü'l·İmam er·Rıia. A•yanü'ş· ehl-i bid'at karşılığında bazan "ashabü'l- ran 3/ 106) kastedilenlerin ehl-i bid'at Şi'a. lstanbul lerini alay konusu yapan müşriklerden birlikte rivayete göre Hasan-ı Basri Ehl-i 1991. 305·306. el·Müraca•at. kafirleri konu aldığı düşünülürse yuka. Bu ko- "Tefsir". 279.J.. Konuyla ilgili rivayetlerde EHL-i BİD'AT ğin yanı sıra Mevleviyye. 56. il. "Zekat". M.u'l·Js:adrr. Ebü Hanife. ve davranıştan benimseyenler" anlamı­ nad. Kaynaklarda Şi'a. 141 dört ayette yer almıştır. 4241. s. re ehl-i bid'at tabiri lafız olarak hadis- "Fiten". 259. XXV. 176). Müsned. 149 vd. xxvıı. Muh· ayetleri te'vil edenlerin kalplerinde sa. !erinden Muaz b. bab 47. ae. s.dğr. Hadis literatüründe bid'at kavramı­ tirilmesinden.a'i!~ fr Ut~il:Ji'l-İslam. İbn Mace. Pey. "ehl" md. 7. Keşşaf. Fazilet·i Ehl·i Beyt·i Resülullah. terim olarak farklı şekil­ din el-Elbanil. 560. s. 3892. XXlll. Hadisleri derle- xvı. 34.ıabe". Lugatna· Ancak bu ayetlerin müslümanlan değil yüzyılın ikinci yansından sonra ortaya me. çıkmıştır. "Feza'ilü'l-aşJ:. Meş· hacü's-sünne. Tara. Fecrü'l·İslam. s. eş·Şa· türeyen bedi'. 199. BİD'AT). xıv. Sünnete bağlanıp bid'attan ka- ward. Hamid Algar. 3. ıı.~!) diriyye gibi Sünni tarikat çevrelerinde her bid'atın ise sapıklık olduğu belirtil- umumiyetle Şia 'nın tasvir ettiği mana. Rifaiyye ve Ka. 209. el·Fuşülü'l·mühimme.. Minhacü's· Kur'an-ı Kerim'de ehl-i bid'at tabiri bunlan benimseyenlerin tenkidine dair sünne (nşr.ikme. te{sfri'l·lfur'an. IA1 . 306-307. 56. Lahor 1984. tır. Dihhuda. s.. 20). aynca çe- da anlaşılmıştır. 32. ı. belirtilerek bir anlamda bunu yapanlar ~addime". MalatT. "Ahl al- Bayt". olduğunu söylemiştir (İbn Teymiyye.. Tsa'dan sonra müslümanlan bu tür görüşlere itibar et- kani. ~ MusTAFAÜz nın geniş bir şekilde yer aldığı dikkati lerin bid'at ehline işaret ettiğine dair 501 . ""ilim" 16. 478.. Bu ayetlerin bi. Sey- yid Şerefeddin. 43-47. lerde yorumlanmakla birlikte Ahmed b. şana. M. il. 10.. Elmalılı. V. eş· Şi'a ve Ehlü'l·beyt. olaylar karşısında itikadi problemlere vd. Allah'ın gökleri cie. Ahmed iki ayette bedi' kelimesi. Kum 1409. met günü bazı kimselerin yüzlerinin ka. Reşad Salim). el·lfalf. 37.le· ifade edilmiştir (İbn Ebü Asım. Beyrut 1989. s. €f·?erf'a ila teşanifi'ş· raracağını haber veren ayette (Al-i İm­ "Sünnet". el-Babü'l·hadi •aşer. s. Süleyman Uludağ. (. 21 - ri. hed 1406. 194. es·Sire2 .. Şehristani ve Süyüti gibi alimlerce yapı­ lerde geçmemekte. Hafıza (Şia) gibi fırkalann kınanma­ Emin. "Eh.mlf. bid' dilen rivayetlerle ehl-i bid'atın kastedil- ts. el· hıristiyanlarca ruhbanlığın icat edildiği memeleri için uyarmıştır (Darimi. İbn el-Hilli. 276. XVlll. Ahmet özel. 143. et-Tahkik. vır. el-Mu•cem. Goldziher. Tefsirü'l·lfur'an.ıil. Beyrut 1983. Mahmüd Şükıi el-Aıüsi. Bu ri- 1986. Abdülbaki. "Ahl-e Bayt". a.a. Ebü Davüd. 43-44. miştir (Ebü Muti' en-Nesefi. fakat müteahhir ba- nasik". bir kısmı da metin bakımından za- s. İbn Mes'üd. 1890. Fethu'l·kadir. 26. İslam Dü· ise Hz. lir. Üsküdar Hacı Selim Ağa İslam'ın inanç ilkeleri demek olan akaid 55. şer'i bir delile dayanmayan şitli gruplara ayrılmak suretiyle dinleri- bazı inanç ve davranışları ni parçalayanlann (bk. 48. 310-313. Hatta bunlann bir kıs­ Ktp. naşirin dipnotları). el·Müntelf. ıv. Cevad Muğniyye. 258.a. 217.. sonradan ortaya çıkan her şeyin bid'at. Keşfü'?·?Unün. a. nı (el-Bakara 2/ 117.u'l·mulJ. ehl-i dala- zullah Utaridi. İA. Diğer vı.u'l·gayb.beyt fi'l-mektebeti'l. "Sünnet". ı. ğinde olduğu ortaya çıkar.e.. Resülullah ile ashap topluluğunun tadır (mesela bk.

Related Interests