You are on page 1of 15

PANEVROPSKI UNIVERZITET APEIRON

SEMINARSKI RAD

Projektovanje informacionih sistema

TEMA

Pojam informacionih sistema

Student: Mentor:
NIKO ĐURIĆ Prof. Dr. Branko Latinović
46-14/vpi Asist. Dalibor Drljača
FIT

1
SADRŽAJ

1. UVOD ..........................................................................................................................................................3
2. POJAM INFORMACIONIH SISTEMA ............................................................................................................4
3. KOMPONENTE INFORMACIONIH SISTEMA ................................................................................................6
3.1. Hardver ...............................................................................................................................................6
3.2. Softver ................................................................................................................................................6
3.3. Baze podataka ....................................................................................................................................6
3.4. Telekomunikacije ................................................................................................................................8
3.5. Ljudski resursi i procedure..................................................................................................................8
4. VRSTE INFORMACIONIH SISTEMA ..............................................................................................................8
5. Tipovi informacionih sistema ...................................................................................................................12
6. ZAKLJUČAK ................................................................................................................................................14
7. LITERATURA ..............................................................................................................................................15

2
1. UVOD

Za seminarski rad iz predmeta “Projektovanje informacionih sistema,, sam izabrao za temu
“Pojam informacionih sistema,, jer mislim da ova tema ima dosta zajedničkih osobina sa samim
predmetom. Pokušaću da u što više detalja objasnim sve ono što mislim da je važno za ovu temu
I što je potrebno da znamo. Pisaću o tome šta je to pojam informacionih sistema, šta on
označava, koje su njegove prednosti I nedostaci, njegove karakteristike, svrhe, vrste,
komponente, od čega se sastoje I još mnogo toga vezano za ovaj predmet I temu. U uvodu ću
ukratko opisati šta su to informacioni sistemi I još neke njegove osobine. Informacioni sistemi
predstavljaju integrisani skup komponenti za sakupljanje, čuvanje, obradu, snimanje I
prenošenje informacija. Savremena preduzeća I druge vrste organizacija zavise od
informacionih sistema za upravljanje svojim operacijama, održavanje na tržištu, unaprijeđenje
sposobnosti. Stvaranjem novih informacionih sistema se stvaraju I nove mogućnosti.

3
2. POJAM INFORMACIONIH SISTEMA
Upravljanje bilo kojom organizacijom sadržava I donošenje odluka, a pored toga I rješavanje
problema koji nastaju u preduzeću. S toga, ovde su neophodne informacije I znanja. Ovi
informacioni sistemi obezbjeđuju informacije potrebne za donošenje odluka I rješavanje
problema. Navedene informacije proizilaze iz izvora u organizaciji I izvan organizacije. One
mogu biti obrađivane neformalnim I formalnim sistemom. S početka, računari su bili korišćeni
za elektronsku obradu podataka, a kada je otkriveno da računari prevazilaze obradu podataka,
otkrivene su nove svrhe I vidovi informacionih sistema.

S toga se prvo javljaju upravljački informacioni sistemi (Management Information Systems ili
MIS), a tek onda sistemi za podršku odlučivanju (Decision Support Systems – DSS). Pored ovih
sistema, razvijeni su I ekspertni sistemi.

Informacija predstavlja obavijest ili podatak o nečemu, znanje, koje može imati neko značenje.
Informacija je obrađen podatak I subjektivnog značenja, a znanje se gradi na bazi novih
informacija koje se pridružuju već postojećem znanju.

Podatak predstavlja istinu iz stvarnog života.

Sistem prestavlja poredak komponenti koje su zajedno povezane nekim planom za postizanje
određenih planova. Znači, sistem je oblik neke organizacije povezanih funkcijom.

Komponente sistema su njegovi fizički dijelovi I ulazi I izlazi, a elementi sistema su:

- Podsistemi
- Ulazi
- Izlazi
- Okolina
- Granica
- Okruženja
- Ograničenja

Karakteristike sistema:

- Interakcija
- Organizacija
- Integrisanost
- Međuzavisnost

4
Životni ciklus jednog informacionog sistema koji se bazira na računaru se sastoji iz nekoliko
faza, a to su:

1. Analiza sistema
2. Planiranje sistema
3. Testiranje i održavanje
4. Implementacija
5. Kontrola
6. Ocjenjivanje

Slika preuzeta sa http://www.ef.uns.ac.rs/

Informacioni sistem se takođe definiše kao sistem koji prikuplja, obrađuje, čuva i isporučuje
neke važne informacije s tim da budu upotrebljive i za ostale koji se žele njima koristiti, a tu
spadaju klijenti, zaposleni i tako dalje. Ovaj sistem se može, a i ne mora koristiti informacionom
tehnologijom.

Pored ovoga, može se definisati kao skup ljudi i sredstava koji vrše čuvanje, obradu, skupljanje i
dostavljanje na korišćenje informacija. Glavna svrha im je da pomognu u dostizanju nekih
ciljeva. Ovaj sistem omogućava da nekom preduzeću komunicira sa okruženjem. Da bi
preduzeće opstalo, potrebno je da sadrži dobar informacioni sistem. U nekim preduzećima to
obavljaju ljudi, a u drugim se koristi informaciona tehnologija. S toga, informacioni sistem
može biti ručni ili manuelni i kompjuterizovan (korišćenje računara itd.).

5
Informacioni sistem bi trebalo da bude predstavljen tako da:

- Bude zanimljiv
- Jednostavan
- Pouzdan
- Iskazuje obrađene informacije

3. KOMPONENTE INFORMACIONIH SISTEMA

U osnovne komponente informacionih sistema spadaju hardver i softver, telekomunikacioni
sistemi, baze podataka, ljudski resursi i procedure.

3.1. Hardver

Što se tiče hardvera, to je fizički opipljiv dio računara i on se mnogo manje mijenja nego
softver. Zbog ovoga su baš takvi nazivi, jer hard znači teško, a soft mekano. Hardver
informacionih sistema čine ulazni i izlazni uređaji i telekomunikacije.

3.2. Softver

Softver je napisani program koji je moguće veoma lagano promijeniti (njegov sadržaj). Njegov
glavni cilj je da upravlja hardverom, vrši proračune i da obezbijedi komunikaciju. Ovaj termin
prvi put se pominje 1957. Godine i koristi ga John Tukey. Softver ne može da radi bez hardvera,
isto kao što hardver ne može bez softvera.

Računarski softver se dijeli na 3 grane, a to su:

1. Sistemski softver
2. Izvršni softver
3. Programski softver

- Sistemski softver je softver koji pokreće računar. To mogu biti drajveri, serveri, operativni
sistemi i tako dalje. Ovde operativni sistem dobija punu mogućnost upravljanja računarom,
podacima i tako dalje.
- Izvršni softver je softver koji omogućava korisniku da obavlja određene zadatke.
- Programski softver je alatka koja ima cilj da pomogne nekome da izvrši neki zadatak
upotrebom programskog jezika.

3.3. Baze podataka

Što se tiče baze podataka, to je organizovana skupina podataka i informacija. Znači, to je zbirka
zapisa koje se nalaze u računaru s tim da im se program može obratiti prilikom odgovora na
neki problem. Baza podataka je postala uobičajena u Europi u 1970. Godini, a prvi sistemi
upravljanja ovom bazom su nastali 60. Godina prošlog vijeka.

6
Kod ove baze imamo neke modele, a to su:

1. Ravni model
2. Mrežni model
3. Odnosni model
4. Dimenzijski model

Ravni model se sastoji od reda elemenata podataka i smatra se da su svi članovi povezani jedni sa
drugima. Ovaj model je i baza tabelarnog računanja.

Mrežni model služi za organizovanje podataka upotrebom zapisa i skupova. Zapisi imaju polja, dok
skupovi sadrže odnose jednog naprema svima.

Odnosni model je nastao 1970. Godine kao način stvaranja sistema upravljanja jednom bazom
podataka.

Dimenzijski model se sastoji od tablice činjenica koje su objašnjene upotrebom veličina i dimenzija.
Ovde dimenzija omogućuje kontekst, a koristi se za grupisanje činjenica.

Preuzeto sa http://www.bug.hr/forum/topic/baze-podataka/baze-ne-azurira-se-stanje-skladistu/85690.aspx

7
3.4. Telekomunikacije

Ovaj metod služi za povezivanje sistema jednog računara, a pored toga i za prenošenje informacija.
U mogućnosti smo podesiti više konfiguracija. LAN mreže povezuju neke računare određenog
mjesta (zgrade itd.), a WAN računare na različitim mjestima.

Preko umrežavanja korisnici dobiju pristup raznoraznim resursima, bazama podataka, mogućnost
obavljanja istih poslova, isto kao i kontakt sa ljudima.

3.5. Ljudski resursi i procedure

Dobri stručnjaci predstavljaju glavnu komponentu svakog informacionog sistema. Sastoje se od
menadžera operacija, analizista, dizajnera, programera, administratora i tako dalje. Kroz internet,
svi korisnici uče da koriste informacione sisteme.

4. VRSTE INFORMACIONIH SISTEMA

Vrste koje spadaju u informacione sisteme su:

1. Operativni informacioni sistemi
2. Sistemi za podršku odlučivanju

Operativnim informacionim sistemima nije cilj podrška odlučivanju. Oni su glavni proizvođači
podataka za veće klase informacionih sistema. Izlazne informacije navedenih sistema su ulazne
veličine za druge klase sistema. Baš zbog ovih karakteristika, ovi sistemi služe za razvoj većih klasa
informacioniih sistema.

Što se tiče sistema za podršku odlučivanju, ovde spadaju:

1. Upravljački informacioni sistemi (MIS)
2. Ekspertni sistemi (ES)
3. Sistemi za podršku odlučivanju (DSS)

Upravljački informacioni sistemi su sistemi koji pripadaju drugoj razvojnoj fazi informacionih
sistema. Javlja se da bi se menadžmentu na dobar način obezbijedile informacije za upravljanje i
donošenje odluka, operativnih i taktičkiih odluka. Oni obezbjeđuju informacije i podatke koji su
potrebni u donošenju menadžerskih odluka. Ovi sistemi se služe pretragom informacija o
operacijama iz baze podataka i unapređuju ih koristeći OLTP sisteme.

Ovde menadžer prodaje može da:

- Koristi internet radi primanja vizuelnih prikaza, informacija o prodaji, kupcima i tako dalje.
- Pristupa analitičkim izvještajima koji omogućuju ocjenjivanje prodaje, to jest, postignuća
nekog odjeljenja.

8
Ekspertni sistemi su građeni od najmanje dva modela:

1. Mehanizam zaključivanja
2. Baza znanja

Ove sistemi prate i sljedeće komponente, a to su:

1. Podsistem objašnjavanja
2. Prikupljanja znanja
3. Korisnički interfejs

Neke od značajnih osobina ekspertnih sistema su:

- Veća dostupnost
- Integracija znanja
- Nivo subjektivnosti
- Manja cijena
- Veća pouzdanost
- Uslovi djelovanja
- Tumačenje
- Reagovanje

Pod ekspertnim sistemima se podrazumijeva kontakt unutar računara koji se bazira na znanju i tako
da sistem može da ponudi dobar savjet ili da preuzme neku odluku o funkciji koja se izvršava.
Ekspertni sistemi imaju sposobnost da na neki zahtjev potvrde svoju liniju s tim da direktno
obavještavaju korisnika koji je postavio pitanje.

Znači, ovi sistemi su pametni kompjuterski programi koji koriste znanje u procesu rješavanja
problema i to problema za koje je potreban veliki stepen sposobnosti i znanja. Baš zato, ovakav
naziv proizilazi iz toga jer se ovi sistemi ponašaju kao da su vrhunski stručnjaci u svom poslu.

ES se sastoji iz više dijelova:

- Dijela za rješavanje problema
- Okruženja

Preuzeto sa http://itrevizija.ba/
9
Odnos informacionih sistema prema tehnologiji, preuzeto sa
https://sh.wikipedia.org/wiki/Informacioni_sistem#/media/File:IS-Relationships-Chart.jpg

Sistemi za podršku odlučivanju su sistemi koji služe za analizu podataka korišćenjem modela,
odluka i bazama podataka sve u cilju podrške u donošenju odluke. Ovi sistemi se razlikuju od
sistema obrade podataka, a i od MIS, koji služe za unaprijed obezbjeđene informacije. DSS sistemi
imaju veću moć od nekih drugih sistema jer se koriste mnogim modelima analize i mogu imati
dosta podataka koje donosioci odluka mogu lako protumačiti.

Razvili su se zbog sklanjanja jednog od najvažnijih nedostataka MIS-a, a to je orijentacija na
pružanje pomoći u rješavanju problema odlučivanja.
Namjena DSS sistemi imaju neke od sledećih zadataka:

- Obezbjeđivanje podrške u situacijama odlučivanja i omogućavanje informacija i na kraju,
prosuđivanje.
- Podrška mora biti prisutna za sve nivoe upravljanja.
- Podrška mora biti prisutna za grupe ili pojedince.
- Podrška mora biti prisutna u nekoliko zavisnih odluka.
- DSS mora da podrži sve faze procesa odlučivanja.
- DSS mora da podrži sve procese i načine donošenja odluka.
- Mora biti jednostavan.
- Mora se više unaprijediti odlučivanje.
- Donosioc odluke mora imati apsolutnu kontrolu nad DSS.
- Mora se omogućiti učenje.
- Mora biti lagan za konstrukciju.

10
Upotreba DSS se ogleda u tri oblika, a to su:

1. DSS sredstva
2. DSS generatori
3. Specifični DSS

Ovi sistemi su napravljeni od tri glavne komponente:

1. Dijalog podsistema
2. Podsistem upravljanja modelima
3. Podsistem upravljanja podacima

Kod informacionih sistema postoje stara i nova pravila. U tabeli ispod navešću osnovna pravila u
donošenju odluke.

STARA PRAVILA NOVA PRAVILA

Menadžeri donose sve odluke. Donošenje odluke je dio svakog
zaposlenog.

Samo eksperti mogu riješiti Radnik opšte kvalifikacije može
teške aktivnosti. da radi kao ekspert.

Do informacije se može doći Moguće je da informacije
samo na jednom mjestu i u nastanu na više mjesta.
jednom trenutku.

Rad sa informacijama zahtjeva Rad sa informacijama može biti
posebne sobe. moguć na bilo kojem mjestu.

11
5. Tipovi informacionih sistema
Postoje dva tipa informacionih sistema, a tu spadaju:

1. Formalni
2. Neformalni

Formalni sistemi su zasnovani na fiksnim definicijama podataka i procedura za sakupljanje, pisanje,
obradu i upotrebu podataka. Pod ovim sistemom se podrazumijeva sistem koji radi na osnovu
saglasnosti sa napisanim pravilima koja su već napisana i potvrđena.

Neformalni sistemi važe za neodređena pravila ponašanja. Ovde nema slaganja o tome šta je
podatak ili informacija i kako bi ona trebala biti obrađena. Ovi sistemi su izuzetno bitni za život
jedne organizacije.

Formalni informacioni sistemi mogu biti ručni ili bazirani na radu računara. Manuelni sistemi
upotrebljavaju tehniku papira i olovke, dok kompjuterski bazirani se oslanjaju na tehnologiju
hardvera i softvera tokom obrade podataka

Kod podjele informacionih sistem se mogu uzeti razni kriterijumi. IS se dijele po sledećim
kriterijumima:

1. Prema primjenjenoj tehnologiji

- Kompjuterizovani
- Konvekcionalni

2. Prema obuhvatu

- Kompleksni
- Jednostavni

3. Prema području

- IS prodaje
- IS nabavke
- IS proizvodnje
- Društveni IS
- Marketing IS
- Poslovni IS

4. Prema vrsti podataka

- IS o proizvodu
- O teritoriji
- Zasnovan na statičkim podacima
- Zasnovan na naučnim podacima

12
5. Prema razvijenosti

- Nerazvijeni
- Klasični
- Na većem stepenu razvoja

6. Prema karakteru toka

- Opšta djelatnost
- Opšta priroda
- Vremenski okvir

Interesantna je i podjela informacionih sistema u upravljačkoj i funkcionalnoj podjeli. Prema
upravljačkoj podjeli mogu se razvrstati na:

1. Upravljačke
2. Transakcione
3. DSS
4. ES
5. Sisteme znanja
6. Geografski IS

Prema funkcionalnoj podjeli, mogu se svrstati u sledeće:

1. Finansijski
2. Marketing
3. IS u proizvodnji
4. Računovodstveni

Funkcije u IS, preuzeto sa http://itrevizija.ba/

13
6. ZAKLJUČAK
Za ovaj seminarski rad sam izabrao temu pojam informacionih sistema i mislim da sam pojasnio
sve bitne detalje u vezi ove teme i da je sve ovo odrađeno na dobar način. Na početku sam pisao o
samom pojmu informacionih sistema, o komponentama, karakteristikama. Nakon toga sam pojasnio
kakav je to životni ciklus informacionih sistema, pisao sam još o hardveru i softveru i sve važno o
njima, o bazi podataka i modelima koji se nalaze unutar ove baze, o vrstama informacionih sistema,
nakon toga o sistemima za podršku odlučivanju ili DSS sistemi, koja je njihova namjena i cilj. Dao
sam pažnju i ekspertnim sistemima jer su bitni za ovu temu, isto tako i formalnim i neformalnim
tipovima informacionih sistema i još mnogo toga.

14
7. LITERATURA

1. Projektovanje informacionih sistema, Grujić Igor, Latinović Branko, Banja Luka, 2015.
2. Informacioni sistemi, Željko Marčićević, Novi Sad
3. Menadžment informacionih sistema, Veljović A., Čačak, 2003.
4. http://www.ef.uns.ac.rs/Download/razvoj_is/25-06-08%20ris16-2008.pdf
5. http://www.znanje.org/knjige/computer/access/access_01/POJAM%20INFORMACIONOG
%20SISTEMA.htm
6. https://sh.wikipedia.org/wiki/Informacioni_sistem
7. http://lekcije.mfp.co.rs/?page_id=22
8. http://itrevizija.ba/wp-content/materijal/razno/PojamInformacionihSistemia.pdf

15