ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΟΣ ΔΡΑΠΕΤΣΩΝΑΣ

Ε Ν ∆ Ο Ν
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής

Περίοδος Α΄ Έτος 11ο Τεύχος 52ο Ιούλιος 2017

Περί της λύπης. γιατί γίνονται σ' αυτήν αίτιοι ταραχής. ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΕ ΑΥΤΟ
Και δεν επιτρέπει στην ψυχή να εννοήσει ΤΟ ΤΕΥΧΟΣ
Του Αγίου Κασσιανού του Ρωμαίου
ότι όχι απέξω, αλλά μέσα της έχει την Η ψυχοφθόρος λύπη
...Πέμπτος είναι ο αγώνας εναντίον αρρώστια, η οποία τότε φανερώνεται, του Οσίου Παϊσίου
του πνεύματος της λύπης, το οποίο όταν έρθουν οι πειρασμοί και με την δο- Αγιορείτου
σκοτίζει την ψυχή από κάθε πνευματι- κιμασία τη φέρουν στην επιφάνεια. Γιατί
ποτέ δεν μπορεί να βλαφτεί ο άνθρωπος Λόγοι για τα δεινά
κή θεωρία και την εμποδίζει από κάθε του Αγίου Ιωάννου της
αγαθή πράξη. Επειδή όταν το πονη- από άλλον, αν δεν έχει μέσα του αποθη-
κευμένες τις αφορμές των παθών. Και Κρονστάνδης
ρό αυτό πνεύμα αρπάξει την ψυχή
και την σκοτίσει ολόκληρη, δεν της γι' αυτό ο Δημιουργός των πάντων και Η ακηδία
επιτρέπει να προσεύχεται με προθυ- Ιατρός των ψυχών, ο Θεός, ο μόνος που του Jean Claud Larchet
μία, δεν την αφήνει να εγκαρτερεί γνωρίζει ακριβώς τα τραύματα της ψυχής,
δεν παραγγέλλει να αποφεύγομε τις συνα- Συνομιλία για την
στην ωφέλεια των ιερών αναγνω- κατάθλιψη
σμάτων· δεν ανέχεται να είναι ο ναστροφές των ανθρώπων, αλλά να κόβο-
με τις αιτίες της κακίας που είναι μέσα του Οσίου Πορφυρίου
άνθρωπος πράος και να κινείται
εύκολα σε κατάνυξη και συμπάθεια μας, και να γνωρίζομε ότι η υγεία της ψυ- Διαφορά μεταξύ πνευμα-
προς τους αδελφούς· για όλες τις χής δεν κατορθώνεται με τον χωρισμό τικού και ψυχολόγου
εργασίες και εναντίον ακόμη της από τους ανθρώπους, αλλά με την διαμο- του Μητρ. Ναυπάκτου
υποσχέσεως του μοναχικού βίου νή και εξάσκηση με τους ενάρετους αν- Ιεροθέου
φέρνει μίσος. Και γενικά η λύπη, α- θρώπους. Όταν λοιπόν για προφάσεις που
τις νομίζομε δήθεν εύλογες, εγκαταλείπο- Περί λύπης
φού ανακατώσει όλες τις σωτήριες του Αγίου Κασσιανού
σκέψεις της ψυχής και παραλύσει τη με τους αδελφούς, δεν κόψαμε τις αφορ-
δραστηριότητα και την καρτερία της, μές της λύπης αλλά μόνον κάναμε εναλ- Για τη λύπη
τη φέρνει σε σημείο να είναι σαν ανό- λαγή τους, γιατί η αρρώστια που έχομε του Μοναχού Αντιόχου
ητη και ηλίθια, δένοντας την με το μέσα μας τις ανακινεί πάλι εξαιτίας
άλλων πραγμάτων. Γι' αυτό, όλος ό πόλε- Περί απελπισίας
λογισμό της απελπισίας. Γι' αυτό, αν
έχομε σκοπό να αγωνιστούμε τον μος μας ας είναι εναντίον των παθών που Του Γερ. Παϊσίου Ολάρου
πνευματικό αγώνα και να νικήσομε, είναι μέσα μας, γιατί αν αυτά, με τη χάρη
με τη βοήθεια του Θεού, τα πονηρά και τη βοήθεια του Θεού, βγουν από την Π ΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΥΧΟΥΣ :
πνεύματα, όσο μπορούμε με μεγαλύ- καρδιά μας, όχι μόνο με τους ανθρώπους,
τερη προσοχή ας φυλάξομε την καρ- αλλά και με τα άγρια θηρία εύκολα μπο-
διά μας από το πνεύμα της λύπης. ρούμε να ζήσομε, όπως λέει ο μακάριος
Γιατί όπως ο σκόρος τρώει το ρούχο Ιώβ: «Τα άγρια θηρία θα γίνουν ειρηνικά Η ψυχοφθόρος λύπη. 2
και το σκουλήκι το ξύλο, έτσι η λύπη μαζί σου». Πρώτα-πρώτα λοιπόν να α- Λόγοι του Αγίου Ιωάννου της 5
κατατρώγει την ψυχή του άνθρωπου. γωνιστούμε εναντίον του πνεύματος της Κρονστάνδης
(Συνέχεια στη σελίδα 16)
Η ακηδία 6
Πείθει τον άνθρωπο να αποφεύγει
κάθε καλή πνευματική συναναστροφή Συνομιλία για την κατάθλιψη 8
και δεν επιτρέπει ούτε από γνήσιους Η κατάθλιψη, σύγχρονος ορισμός, Διαφορά μεταξύ πνευματικού 11
φίλους να δέχεται συμβουλή, ούτε περιγράφει αυτό που οι Πατέρες, και ψυχολόγου
καλή και ειρηνική απάντηση να δίνει αιώνες πριν ανέφεραν ως ακηδία,
Για τη λύπη 12
σ' αυτούς, αλλά αφού καταλάβει όλη θλίψη, λύπη. Ασθένεια της εποχής
την ψυχή, τη γεμίζει με δυσαρέσκεια, μας κατά τους ψυχολόγους και ψυ- Περί απελπισίας 14
πλήξη και μελαγχολία. Και τότε τη χιάτρους, αρχέγονος δαίμων στην
Ιερές Ακολουθίες και 15
βάζει να αποφεύγει τους ανθρώπους, πραγματικότητα. εκδηλώσεις του ναού.
Σελίδα 2 Ε Ν ∆ Ο Ν

Η ψυχοφθόρος λύπη. Από το βιβλίο
«Γέροντος Παϊσίου Αγιορείτου Λόγοι Ε΄»
Η χαρά είναι του Χριστού η λύπη είναι του διαβόλου.
– Γέροντα, αυτόν τον καιρό, στενοχωριέμαι πολύ. να στενοχωρηθεί ο άνθρωπος, γιατί βλάπτονται πολλοί.
– Γιατί στενοχωριέσαι; Βούλιαξαν τα καράβια σου; Και σ’ αυτήν όμως την περίπτωση η αντιμετώπιση πρέ-
Πού τα έβγαλες και βούλιαξαν; στον Ατλαντικό; Κα- πει να είναι πνευματική. Αν τοποθετηθεί ταπεινά και
λά, βγάζουν τα καράβια με τέτοιο καιρό στον ωκεανό; πει: «Θεέ μου, δεν θέλω να πάθουν κακό οι άνθρωποι
Πόσα βούλιαξαν; φώτισέ τους να καταλάβουν την αλήθεια», αναπαύεται.
Ενώ, αν αρχίσει να αγωνιά και να λέει: «τί να κάνω;
– Όλα, Γέροντα, βούλιαξαν. χρησιμοποιούν το όνομά μου και καταστρέφονται ψυ-
– Ε, τότε είσαι ακτήμων και μπορείς να γίνεις καλή χές» κ.λπ., ανάπαυση δεν θα έχει. Πάντως, όταν κανείς
μοναχή! Γιατί δεν δοξάζεις διαρκώς τον Θεό; Τί σου δεν έφταιξε και έχει αναπαυμένη την συνείδησή του,
λείπει; Να έχει λύπη ένας άνθρωπος που βρίσκεται ακόμη κι αν οι άλλοι τον πληγώνουν, εκείνος νιώθει
μακριά από τον Χριστό, το καταλαβαίνω. Αλλά να μέσα του μεγάλη παρηγοριά.
έχει λύπη ένας που είναι κοντά στο Χριστό, δεν το Ο εγωισμός πάντα φέρνει λύπη και άγχος.
καταλαβαίνω, γιατί, και πόνο να έχει, ο πόνος του
μελώνεται από τον Χριστό. – Γέροντα, σκέφτομαι συνέχεια το σφάλμα μου που σας
στενοχώρησε και με πιάνει λύπη.
Όπως έχω καταλάβει, στον άνθρωπο δεν υπάρχει φαρ-
μάκι, γιατί, αν το φαρμάκι ακουμπήσει στον Χριστό, – Μην το σκέφτεσαι, μια που πέρασε, γιατί αυτό μόνο
γίνεται γλυκό σιρόπι. Όποιος έχει μέσα του φαρμάκι, θα σε θλίβει και δεν θα σε βοηθήσει σε τίποτε. Το να
σημαίνει ότι δεν ακουμπάει τα προβλήματά του στον προσέχεις όμως στο εξής, αυτό θα σε ωφελεί. Συνέχισε
Χριστό. με φιλότιμο τον αγώνα σου. Όλοι οι άνθρωποι κάνουμε
απροσεξίες, αλλά ο Καλός Θεός σαν Πατέρας μας προ-
Η χαρά είναι του Χριστού, η λύπη είναι του διαβό- στατεύει. Γι’ αυτό έχει τους Αγίους Του, γι’ αυτό έχει
λου. Όταν βλέπω μοναχό να είναι σαν ζημιωμένος βάλει και από έναν Άγγελο ξεχωριστά σε κάθε
μπακάλης, ξέρετε πως στενοχωριέμαι; Άλλο η κατά άνθρωπο, για να τον προστατεύει, γι’ αυτό οικονομάει
Θεόν λύπη, το χαροποιόν πένθος. Τότε ο άνθρωπος να υπάρχουν και πνευματικοί άνθρωποι, για να βοηθάνε
αγάλλεται. Η σιωπή, η συστολή που έχει, στάζουν πάλι τους ανθρώπους.
μέλι στην καρδιά του. Όταν δω έναν τέτοιον
άνθρωπο, να του φιλήσω και τα πόδια. – Γέροντα, κάμπτομαι από την στενοχώρια για τις
πτώσεις μου και κουράζομαι στον αγώνα μου.
– Γέροντα, από πού θα καταλάβει κανείς αν η λύπη
του είναι πράγματι κατά Θεόν; – Από τον εγωισμό είναι. Επειδή δεν «κάμπτεις», γι’
αυτό αποκάμνεις μετά. Δεν υπάρχει ταπείνωση, μετά-
– Ας υποθέσουμε, κάνει μια αμαρτία ο άνθρωπος και νοια, συντριβή υπάρχει εγωισμός, και ο εγωισμός
λυπάται. Αν λυπάται από καθαρό φιλότιμο για την πάντα φέρνει λύπη και άγχος. Όταν ο άνθρωπος δεν
πτώση του, γιατί στενοχώρησε τον Χριστό, νιώθει μέ- έχει μετάνοια, αλλά στενοχωριέται από εγωισμό, από
σα του έναν γλυκό πόνο, γιατί ο Θεός σκορπά στην ανθρωπαρέσκεια, επειδή ξέπεσε στα μάτια των
ψυχή του γλυκύτητα, την θεία παρηγοριά. Αυτή η λύ- άλλων, τότε υπάρχει μέσα του αγωνία, φαρμάκι, πό-
πη, είναι κατά Θεόν. Ενώ, όταν κανείς νιώθει συνεχή νος.
λύπη με άγχος και απελπισία, πρέπει να καταλάβει
ότι αυτή η λύπη δεν είναι κατά Θεόν. Η κατά Θεόν – Δηλαδή, Γέροντα, όταν κανείς μετά από μια πτώση
λύπη είναι χαρά πνευματική και φέρνει στην ψυχή του στενοχωριέται πολύ, αυτό προέρχεται πάντα από
παρηγοριά, ενώ η λύπη που δεν είναι κατά Θεόν εγωισμό;
φέρνει άγχος και αδιέξοδο. – Όχι πάντα μπορεί να προέρχεται και από φιλότιμο.
Και όταν η στενοχώρια είναι πολλή και προέρχεται μό-
– Και όταν, Γέροντα, ένας πνευματικός άνθρωπος στε- νον από καθαρό φιλότιμο, τότε και η θεία παρηγοριά
νοχωριέται, επειδή κάποιος αιρετικός χρησιμοποιεί το είναι πολλή και δυνατή και τονώνει όχι μόνον την ψυχή
όνομά του και κάνει κακό στους ανθρώπους;¹ αλλά και το σώμα.
– Αυτή η στενοχώρια είναι δικαιολογημένη και πρέπει – Και πώς θα καταλάβω, Γέροντα, αν στενοχωριέμαι
από φιλότιμο;
1. Η αδελφή που έκανε την ερώτηση είχε υπ’ όψιν της, περι-
πτώσεις ανθρώπων που χρησιμοποιούσαν το όνομα του γέ- – Όποιος στενοχωριέται από φιλότιμο, ρίχνει το βάρος
ροντα, για να εξυπηρετήσουν συμφέροντα τους ή για να
επάνω του ενώ, όποιος στενοχωριέται από εγωισμό, ρί-
πείσουν τον κόσμο να δεχθεί πλανεμένες ιδέες τους.
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής Σελίδα 3

χνει το βάρος στους άλλους και λέει ότι τον αδικούν… καλή στην άλλη ζωή.
Θίγεται ο εγωισμός του, κατεβάζει τα μούτρα, δεν μι-
λάει… Να, σήμερα δυο αδελφές έκαναν μια ζημιά. -Δηλαδή , Γέροντα, η γκρίνια μπορεί να είναι συνήθει-
Έκανα και στις δυο παρατήρηση. Και οι δύο λυπήθη- α;
καν και έσκυψαν το κεφάλι. Η μία όμως λυπήθηκε από -Γίνεται συνήθεια, γιατί η γκρίνια φέρνει γκρίνια και η
φιλότιμο, γιατί με στενοχώρησε με την ζημιά που κακομοιριά φέρνει κακομοιριά. Όποιος σπέρνει κακο-
έκανε, ενώ η άλλη λυπήθηκε από εγωισμό. Η πρώτη μοιριά, θερίζει κακομοιριά και αποθηκεύει άγχος. Ε-
ντρεπόταν ακόμα και να με κοιτάξει. Η άλλη, για να νώ, όποιος σπέρνει δοξολογία, δέχεται την θεϊκή χαρά
μη χάση την υπόληψή της, πήγε αμέσως να δικαιολο- και την αιώνια ευλογία. Ο γκρινιάρης, όσες ευλογίες
γηθεί, χωρίς να εξετάσει πόσο μεγάλη ήταν η ζημιά. κι αν του δώσει ο Θεός, δεν τις αναγνωρίζει. Γι'
Σκέφθηκε: «Ξέπεσα στα μάτια των άλλων δεν θα μ’ αυτό απομακρύνεται η Χάρις του Θεού και τον
έχουν πια εμπιστοσύνη. Πώς να δικαιολογήσω τώρα το πλησιάζει ο πειρασμός τον κυνηγάει συνέχεια ο πει-
σφάλμα μου, για να μη χάσω την υπόληψή μου;». Αν ρασμός και του φέρνει όλο αναποδιές, ενώ τον ευ-
αναγνώριζε το σφάλμα της και έπαιρνε το βάρος επά- γνώμονα τον κυνηγάει ο Θεός με τις ευλογίες Του.
νω της, θα είχε μέσα της παρηγοριά. Αυτή όμως προ- Η αχαριστία είναι μεγάλη αμαρτία, την οποία ήλεγξε ο
σπάθησε να δικαιολογηθεί, γι’ αυτό ανάπαυση μέσα Χριστός. «Ουχί οι δέκα εκαθαρίσθησαν; οι δε εννέα
της δεν είχε. Γιατί, όταν δικαιολογούμαστε, δίνουμε πού», είπε στον λεπρό που επέτρεψε να Τον ευχαρι-
χώρο στον διάβολο, οπότε έρχεται, μας κάνει λεπτή στήσει . Ο Χριστός ζήτησε την ευγνωμοσύνη από τους
εργασία και μας στενοχωρεί ενώ, όταν παίρνουμε δέκα λεπρούς όχι για τον εαυτό Του αλλά για τους
όλο το βάρος επάνω μας, τότε και ο Θεός μας παίρ- ίδιους, γιατί η ευγνωμοσύνη εκείνους θα ωφελούσε.
νει όλο το βάρος. Ας κανονίσουμε λοιπόν ποιο από τα
δύο θα διαλέξουμε: την ταπείνωση που δίνει ανάπαυση Το ταγκαλάκι θέλει να μας βλέπει λυπημένους.
ή τον εγωισμό που φέρνει στενοχώρια, άγχος και ταρα- -Γέροντα, γιατί πέφτω απότομα από την χαρά στην
χή; λύπη;
Ο αχάριστος είναι πάντα λυπημένος
-Το απότομο πέρασμα από την χαρά στην λύπη τις
-Γέροντα, γιατί πολλοί άνθρωποι, ενώ τα έχουν όλα, πιο πολλές φορές είναι του πειρασμού. Το ταγκαλά-
νιώθουν άγχος και στενοχώρια; κι με την κακία του πολεμάει πολύ τον άνθρωπο,
ιδίως τον ευαίσθητο και χαρούμενο στην φύση του,
- Όταν βλέπετε έναν άνθρωπο να έχει μεγάλο άγχος, που θέλει να ζήσει πνευματική ζωή. Αυτή είναι η
στενοχώρια και λύπη, ενώ τίποτε δεν του λείπει, να δουλειά του: θέλει να μας βλέπει λυπημένους και να
ξέρετε ότι του λείπει ο Θεός. χαίρεται.
Όποιος τα έχει όλα, και υλικά αγαθά και υγεία, και, Γιατί όμως να αφήσουμε το ταγκαλάκι να κάνει την
αντί να ευγνωμονεί τον Θεό, έχει παράλογες απαιτή- δουλειά του; Η χαρά δεν είναι καλύτερη από την λύ-
σεις και γκρινιάζει, είναι για την κόλαση με τα παπού- πη; Η αγάπη δεν είναι καλύτερη από την κακία;
τσια. Ο άνθρωπος, όταν έχει ευγνωμοσύνη, με όλα εί-
ναι ευχαριστημένος. Σκέφτεται τί του δίνει ο Θεός κά- – Γέροντα, ορισμένες φορές πέφτω σε λύπη, χωρίς να
θε μέρα και χαίρεται τα πάντα. Όταν όμως είναι αχάρι- ξέρω την αιτία.
στος, με τίποτε δεν είναι ευχαριστημένος γκρινιάζει -Το ταγκαλάκι δεν θέλει κανένας να χαίρεται. Και αυ-
και βασανίζεται με όλα. Αν, ας πούμε, δεν εκτιμάει την τούς που έχουν λόγο να στεναχωρηθούν και αυτούς
λιακάδα και γκρινιάζει, έρχεται ο Βαρδάρης και τον που δεν έχουν, βρίσκει τρόπους να τους στενοχωρεί.
παγώνει ...; Δεν θέλει την λιακάδα θέλει το τουρτούρι- Αυτό που βλέπω σε εσένα είναι ότι αφορμή ζητάει να
σμα που προκαλεί ο Βαρδάρης. σε απογοητεύσει. Σε μπερδεύει όλο και περισσότερο
- Γέροντα, τί θέλετε να πείτε μ' αυτό; με λεπτές κλωστές. Εάν σε μπέρδευε με σπάγκο, τέλος
πάντων, θα έλεγα ότι έχεις λίγο δίκαιο, αλλά εσύ τις
- Θέλω να πω ότι, αν δεν αναγνωρίζουμε τις ευλογί- λεπτές κλωστές τις βλέπεις για χοντρά σκοινιά και
ες που μας δίνει ο Θεός και γκρινιάζουμε, έρχονται στενοχωριέσαι.
οι δοκιμασίες και μαζευόμαστε κουβάρι. Όχι, αλή-
θεια σας λέω, όποιος έχει αυτό το τυπικό, την συνήθεια Μη βασανίζεσαι χωρίς λόγο, γιατί δίνεις χαρά στο τα-
της γκρίνιας, να ξέρει ότι θα του έρθει σκαμπιλάκι από γκαλάκι και στενοχωρείς τον Χριστό. Θέλεις να στε-
τον Θεό, για να ξοφλήσει τουλάχιστον λίγο σ' αυτήν ναχωριέται ο Χριστός;
την ζωή. Και αν δεν του έρθει σκαμπιλάκι, αυτό θα (Συνέχεια στην επόμενη σελίδα)
είναι χειρότερο, γιατί τότε θα τα πληρώσει όλα μια και
Σελίδα 4 Ε Ν ∆ Ο Ν

(Συνέχεια από την προηγούμενη σελίδα) ματικά.
- Όχι, Γέροντα, αλλά… - Πάντως, εκεί που ήσουν, δεν είσαι -δόξα τω Θεώ-
αλλά και εκεί που έπρεπε να βρίσκεσαι, δεν βρίσκεσαι.
-Τίποτε! «Ο Άδης επικράνθη!». Πες: «Επικράνθη!». Πιστεύω όμως σύντομα να δείξεις την παλληκαριά σου
- «Επικράνθη!» και να ξεγαντζωθείς από τα υπόλοιπα σχοινιά της κακο-
μοιριάς, τα οποίας μπορείς να κόψης με την Χάρη του
Η λύπη εξαντλεί τις ψυχικές και σωματικές μας δυ- Θεού, όπως το λιοντάρι κόβει την κλωστή της αράχνης.
νάμεις. Διώξε την κακομοιριά με την πνευματική λεβεντιά. Πε-
ριμένω, εύχομαι και ελπίζω να δω την πρόοδό σου και
- Γέροντα, συχνά μου πονάει το στομάχι και δυσκο-
να χαρώ πολύ.
λεύομαι να ανταποκριθώ στα πνευματικά μου καθήκο-
ντα. -Γέροντα, όταν παραλείπω τα πνευματικά μου καθήκο-
ντα, με πιάνει λύπη.
- Εσύ κάθεσαι και συζητάς με τους λογισμούς σου, τα
βλέπεις όλα μαύρα και βασανίζεσαι χωρίς λόγο· έτσι -Η λύπη για ότι παραλείψαμε να κάνουμε ή η χαρά για
τσακίζεσαι ψυχικά και σωματικά. Έπειτα από ένα τέ- ότι κάναμε, είναι κάτι φυσικό, αλλά μπορεί να μπαίνει
τοιο τσάκισμα πονάει και το στομάχι, και πού να βρε- μέσα και ο εγωισμός· γι’ αυτό να προσέχεις. Να βάλεις
θεί μετά κουράγιο για πνευματικά; Μπορεί να πάρεις τώρα μια καλή αρχή και ένα πρόγραμμα στον αγώνα
κάτι και να σου περάσει το στομάχι, αλλά, αν δεν λεί- σου και σιγά-σιγά θα προχωράς. Έτσι θα σταθερο-
ψει η στενοχώρια, πάλι θα πονέσει. Μη δέχεσαι τους ποιήσεις κατάσταση και θα σταματήσουν τα ανεβο-
λογισμούς που σε απογοητεύουν, για να μην αχρηστέ- κατεβάσματα που σου προκαλεί ο καμουφλαρισμέ-
ψεις τα δώρα που σου έχει δώσει ο Θεός. Όσο θα το- νος εχθρός. Εάν αξιοποιήσεις τις δυνάμεις σου με πνευ-
ποθετείσαι σωστά, τόσο θα γαληνεύεις και θα ηρεμείς, ματική λεβεντιά στην καλογερική, θα κάνης πολλή προ-
και τόσο η υγεία σου θα καλυτερεύει και δε θα έχεις κοπή. Εάν όμως αφήσεις τον εαυτό σου στην κακομοι-
ανάγκη από φάρμακα. ριά, εσύ θα μοιρολογάς και το ταγκαλάκι θα χτυπάει
παλαμάκια.
Η στενοχώρια αφοπλίζει τον άνθρωπο. Του ρουφάει
όλο το μεδούλι των ψυχικών και σωματικών του - Γέροντα, η βία μου λείπει;
δυνάμεων και δεν τον αφήνει να κάνη τίποτε. Δηλη-
τηριάζει την ψυχή και φέρνει ανωμαλίες και στο - Επίθεση χρειάζεται, βρε παιδί!
σώμα. Χτυπάει στα πιο ευαίσθητα μέρη του σώμα- - Η επίθεση πώς γίνεται;
τος και εξασθενεί τον άνθρωπο με το άγχος που δη-
μιουργεί. Το δηλητηρίασμα από την πίκρα μπορεί - Με λεβεντιά! Εγώ δεν θέλω κακομοίρες αδελφές, αλ-
να καταβάλει τελείως όχι μόνον έναν ευαίσθητο ορ- λά Σουλιώτισσες πνευματικές, να πολεμούν το ταγκα-
γανισμό αλλά και γερούς οργανισμούς. Μια αδελφή λάκι με λεβεντιά πνευματική, δοξολογώντας τον Θεό.
εδώ ξέρετε τί δυνατότητες έχει; Μπορεί να κάνη πολύ
καλή πνευματική εργασία, και στις δουλειές είναι Το αντίδοτο της λύπης είναι η δοξολογία στον Θεό.
σπίρτο! Όλο το μοναστήρι μπορεί να το φέρει βόλτα, - Όταν, Γέροντα, βλέπω μέσα μου υπολείμματα από ένα
αλλά, επειδή την πιάνει αυτό το τσάκισμα από την πάθος στενοχωριέμαι.
στενοχώρια, δεν μπορεί να κάνη τίποτε· χαραμίζεται.
Κι έτσι αχρηστεύεται μια γερή μηχανή. - Πες: «Δόξα σοι ο Θεός, που έφυγαν τα πολλά!». Αν
ήμουν εγώ στη θέση σου, θα έβλεπα τις ολοφάνερες
Διώξτε την κακομοιριά με την πνευματική λεβεντιά. μεγάλες δωρεές του Θεού και «από φυλακής πρωίας
-Γέροντα, όταν μου έρχονται απανωτές δυσκολίες μέχρι νυκτός» θα έλεγα το «δόξα σοι ο Θεός».
στον αγώνα μου, γογγύζω και με πιάνει λύπη. Αν θέλεις να ζεις ζωή παραδεισένια από αυτήν την
-Ε, στην δύσκολη στιγμή φαίνεται η δύναμη του αν- ζωή, δες κι εσύ τις ευεργεσίες και τις πλούσιες δω-
θρώπου. Μη φοβάσαι, μην πανικοβάλλεσαι, όταν συ- ρεές που σου δίνει ο Θεός και άρχισε το «δόξα σοι ο
ναντάς κάποια δυσκολία. Να ζητάς από τον Θεό να Θεός». Να δοξάζετε τον Θεό, γιατί σας βοήθησε και
σου δίνη πνευματικό ανδρισμό, για να αντιμετωπίζεις προοδεύσατε έστω και λίγο, είτε επειδή εσείς κοπιάσα-
τις δυσκολίες στην πνευματική σου πορεία με θάρρος τε, είτε επειδή σας βοήθησαν οι άλλοι.
και να αγωνίζεσαι με λεβεντιά. Όταν ο άνθρωπος λέει «δόξα σοι ο Θεός», βοηθάει ο
-Γέροντα, η λύπη που νιώθω αυτόν τον καιρό για την Θεός, γιατί η ευγνωμοσύνη με το ταπεινό φρόνημα
άσχημη πνευματική μου κατάσταση με παραλύει πνευ-
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής Σελίδα 5

και με τον φιλότιμο αγώνα τραβάει συνέχεια ουράνι- σοι ο Θεός». «Κατάλαβα, μου είπε ύστερα ο επίσκο-
ες δυνάμεις και ευλογίες θεϊκές. πος, ότι είχε δίκαιο αυτός ο απλός άνθρωπος που έλεγε
«δόξα σοι ο Θεός» γιατί το «δόξα σοι ο Θεός» ρίχνει
-Και όταν, Γέροντα, ξέρω ότι θα ξαναπέσω; τους δαίμονες στην θάλασσα. Και εσείς πάντα να λέτε
- Δεν ξέρεις· από φοβία σκέφτεσαι έτσι. Μην έχετε «δόξα σοι ο Θεός, δόξα σοι ο Θεός», μέχρι να ορμήσει
φοβία μήπως ξανακάνετε το ίδιο σφάλμα, γιατί έτσι η αγέλη στην θάλασσα…
κλονίζεται η πίστη σας στον Θεό. Μη τα σκαλίζετε Η δοξολογία αγιάζει τα πάντα. Με την δοξολογία
τόσο πολύ. Όταν σας λέει ο λογισμός ότι δεν πρόκειται διαλύεται ο άνθρωπος από ευγνωμοσύνη, παλαβώ-
να διορθωθείτε και διαλύεσθε από την λύπη, χρειάζεται νει με την καλή έννοια, πανηγυρίζει τα πάντα. Και
να δώσετε ένα ψεύτικο κουράγιο στον εαυτό σας. όταν ο άνθρωπος ευχαριστεί τον Θεό ακόμη και για
«Δόξα σοι ο θεός, να πείτε, σήμερα είμαι καλύτερα από τα λίγα, έρχεται μετά τόσο πλούσια η ευλογία του
χθες. Δόξα σοι ο Θεός χίλιες φορές…». Αν και φαίνε- Θεού, που δεν μπορεί να την αντέξει· και τότε ο
ται ψεύτικο αυτό το κουράγιο, μέσα του όμως κρύβει διάβολος δεν μπορεί πια να σταθεί και φεύγει.
μια μεγάλη δύναμη, την ελπίδα στον Θεό. Η ελπίδα
στον Θεό είναι ο μοχλός που αναποδογυρίζει την απελ-
πισία, ελευθερώνει την ψυχή από την λύπη και το
άγχος και τονώνει σιγά-σιγά τις πνευματικές δυνάμεις Όλες οι θλίψεις, οι αρρώστιες, τα βάσανα, οι στε-
με την θεία ζωντάνια που δίνει. ρήσεις επιτρέπονται από τον Θεό για να βγάλουμε
από μέσα μας την αμαρτία και να βάλουμε στη
- Γέροντα, στενοχωριέμαι γιατί έχω πολλά προβλήματα θέση της την αρετή. Για να μάθουμε εκ πείρας πόσο
υγείας. άσχημο πράγμα είναι η αμαρτία και να τη μισήσου-
- Όλα να τα δέχεσαι σαν μεγάλα δώρα του Θεού. Ο με. Για να μάθουμε, πάλι εκ πείρας, την αλήθεια και
Θεός δεν είναι άδικος. Στον ουρανό θα έχεις πολλά την ομορφιά της αρετής και να την αγαπήσουμε με
να απολαύσεις· θα έχεις σύνταξη μεγάλη, εάν δεν όλο μας το είναι. Ας υπομένω λοιπόν όλες τις θλί-
την μειώσεις μόνη σου με τον γογγυσμό. ψεις γενναία, με ευγνωμοσύνη στον Κύριο, τον
Ιατρό των ψυχών μας, τον λατρευτό μας Σωτήρα.
- Πώς, Γέροντα, αφού τώρα δεν νιώθω μέσα μου τον
ουρανό; Οι θλίψεις είναι μεγάλο σχολείο. Μας διδάσκουν τη
- Δε νιώθεις τον Ουρανό, γιατί δεν δοξολογείς τον Θεό. μηδαμινότητα και την αμαρτωλότητά μας. Μας ε-
μπνέουν τη μετάνοια. Καθαρίζουν την ψυχή, την
Όταν ο άνθρωπος κινείται στον χώρο της δοξολογίας,
κάνουν να ανανήψει, τη χαριτώνουν. Μας αποσπούν
χαίρεται με όλα. Υπάρχουν κοσμικοί άνθρωποι που θα
από την αμαρτία και μας ενισχύουν στην πίστη, στην
μας κρίνουν εμάς τους μοναχούς. Να δείτε οι Βεδουί-
ελπίδα, στην αρετή.
νοι τι ταλαιπωρία περνούν, αλλά ευχαριστούν τον Θεό
και είναι χαρούμενοι! Το σιτάρι δεν το καθαρίζουν, για Τα δεινά γίνονται αδιέξοδα όταν δεν υπάρχει χριστι-
να βγάλουν την πέτρα, αλλά το αλέθουν όπως είναι, ανική ελπίδα. Κάποιος νοιώθει μέσα του το βάρος
και το ψωμί τους είναι όλο πέτρα! Και οι τροφές τους, της αμαρτίας και τα μαύρα αισθήματά της. Αν δεν
φαίνεται, δεν έχουν τα απαραίτητα συστατικά, ασβέ- έχει χριστιανική ελπίδα, τί θα κάμει; Θα καταφύγει
στιο κ.λπ., οπότε τα δόντια τους καταστρέφονται τελεί- σε τεχνητά μέσα, για να αποδιώξει τη θλίψι του. Σε
ως. Και βλέπεις Βεδουίνους να έχουν μόνον ένα δόντι ένοχες ψυχαγωγίες και όχι στον Χριστό, που ο ζυγός
του είναι ελαφρός (Ματθ. ια΄ 30), όχι στην προσευ-
και να χαίρονται σαν να είναι το δόντι μαργαριταρένιο.
χή, όχι στη μετάνοια, όχι στο λόγο του Θεού, που
Και άλλος του λείπει ένα δόντι και αισθάνεται μειονε-
είναι «ωφέλιμος προς διδασκαλίαν, προς έλεγχον,
κτικά. Με όλα αυτά που ακούτε, να κινείσθε συνέχεια προς επανόρθωσιν» (Α΄ Τιμ. γ΄ 16) και πηγή της ελ-
στην δοξολογία· να δοξάζετε μέρα - νύχτα τον Θεό για πίδος (Ρωμ. ιε΄ 4). Αυτό συμβαίνει σε πολλές περι-
τις ευεργεσίες Του. πτώσεις. Αλλά οι κοσμικές διασκεδάσεις τί δίνουν;
Μου έλεγε κάποιος επίσκοπος ότι σε έναν ναό, την Αφήνουν την ψυχή στο κενό, την ποτίζουν μεγα-
ώρα που ο διάκος διάβαζε το Ευαγγέλιο της θεραπείας λύτερη πίκρα. Μερικοί καταφεύγουν ακόμη και
στην αυτοχειρία. Η πείρα όμως των πιστών λέγει
των δαιμονισμένων των Γεργεσηνών, ένας άνθρωπος
ότι ο Θεός δεν αδιαφορεί στην προσευχή μας. Και
πολύ απλός στεκόταν πίσω από το δεσποτικό και έλεγε
αυτή η πείρα στηρίζει την ελπίδα. Όποιος εξετάζει
συνέχεια «δόξα σοι ο Θεός». Αρχίζει ο διάκος: «Τω
προσεκτικά τον εαυτό του, μπορεί εύκολα να διαβά-
καιρώ εκείνω ελθόντι τω Ιησού εις την χώραν των Γερ- σει το συμπέρασμα αυτής της πείρας.»
γεσηνών», «δόξα σοι ο θεός» λέει εκείνος, «υπήντησαν
αυτώ δύο δαιμονιζόμενοι», «δόξα σοι ο Θεός»·
«χαλεποί λίαν», «δόξα σοι ο Θεός »· «και ιδού ώρμησε Άγιος Ιωάννης της Κρονστάνδης
πάσα η αγέλη των χοίρων …εις την θάλασσαν», «δόξα
Σελίδα 6 Ε Ν ∆ Ο Ν

Η ακηδία Από το βιβλίο
«Η θεραπευτική των πνευματικών νοσημάτων»
Η ακηδία είναι παραπλήσια της λύπης, σε τέτοιο βαθ- του Jean Claud Larchet
μό που η ασκητική παράδοση της Δύσης της οποίας
εμπνευστής είναι ο Άγιος Γρηγόριος ο Μέγας, ενώνει έστιν ευρείν» (ΕΥΑΓΡΙΟΣ). Είναι επίσης δυνατόν η α-
τα δύο πάθη σ’ ένα μόνο. Η ασκητική παράδοση της κηδία να τον οδηγήσει σε σύγχυση στις δραστηριότητες
Ανατολής, ωστόσο, τα διακρίνει. Η λατινική γλώσσα ή τις πράξεις του, ιδιαίτερα στην εργασία για την οποία
δανείζεται τον όρο acedia από την ελληνική, ενώ ο του δημιουργεί το αίσθημα της μη ικανοποίησης, και
γαλλικός όρος «acedie», που προέρχεται από τον λατι- τότε τον οδηγεί στην αναζήτηση άλλων εργασιών κάνο-
νικό, δυσκολεύεται πραγματικά ν’ αποδώσει νόημα ντάς τον να πιστεύει ότι και πιο ενδιαφέρουσες θα είναι
ταυτόχρονα απλό και πλήρες· οι λέξεις «οκνηρία» ή και περισσότερο ευτυχισμένο θα τον κάνουν…
«ανία», με τις «οποίες συχνά αποδίδεται, εκφράζουν
μόνο κατά ένα μέρος τη σύνθετη πραγματικότητα, που Ανησυχία και άγχος συνοδεύουν όλες τις καταστά-
ο όρος υποδηλώνει [Σ.τ.μ.: Δεν υπάρχει, αντίθετα, σεις, που συνδέονται με την ακηδία και πέρα από την
πρόβλημα στην ελληνική γλώσσα, όπου οι λέξεις αδι- αηδία και την έλλειψη όρεξης/διάθεσης, συνιστούν
αφορία, παραμέληση, ολιγωρία αποδίδουν επαρκώς το θεμελιώδη χαρακτήρα του πάθους.
νόημα του όρου «ακηδία»]. Βέβαια, η ακηδία αντι- Ο δαίμονας της ακηδίας επιτίθεται ειδικότερα σ’ όσους
στοιχεί σε κάποια κατάσταση οκνηρίας και ανίας, αφιερώνονται στην πνευματική ζωή: θέλει να τους ε-
όπως επίσης στην κατάσταση της αηδίας, ανορεξίας, κτρέψει από τις επιταγές του Αγίου Πνεύματος, να ε-
της αποστροφής, της ατονίας και εξίσου της αθυμίας, μποδίσει με κάθε τρόπο τις δραστηριότητες που η ζωή
της αποθάρρυνσης, της χαύνωσης, της αναισθησίας, αυτή περιλαμβάνει· επί πλέον επιδιώκει να τους απο-
της νωχέλειας, της νάρκωσης, της υπνηλίας, της νω- σπάσει από την τήρηση και τη σταθερότητα των κανό-
θρότητας· όλα αυτά αφορούν τόσο στο σώμα όσο και νων της άσκησης που απαιτεί η πνευματική ζωή, να
στην ψυχή. Τέλος η ακηδία είναι δυνατόν να ωθήσει τους διαλύσει τη σιωπή και την ακινησία που την ευ-
τον άνθρωπο στον ύπνο, δίχως να είναι πραγματικά νοούν. Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος παρουσιάζει την
κουρασμένος. ακηδία ως «πάρεσιν ψυχής και νοός έκλυσιν, ολιγωρίαν
Συναντάμε στην ακηδία αόριστη και γενικευμένη ασκήσεως». Κάνει τον πνευματικό άνθρωπο νωθρό
έλλειψη ικανοποίησης. Αφότου ο άνθρωπος βρεθεί και αδρανή, χωρίς κουράγιο για τα διακονήματα που
κάτω από την επιρροή του συγκεκριμένου πάθους πρέπει να εκτελέσει στο χώρο άσκησης, τον εμποδί-
δεν έχει διάθεση για οτιδήποτε, βρίσκει καθετί α- ζει να διαβιώνει εκεί και να επιμελείται αυτών. Κά-
νούσιο και άχαρο, δεν αναμένει πλέον κάτι. τω από την επιρροή του πάθους, ο νους του γίνεται
αργός, άπραγος και αδύναμος για κάθε πνευματική
Τότε η ακηδία προκαλεί στον άνθρωπο αστάθεια, τόσο δραστηριότητα· επιπλέον καθίσταται αδιάφορος για
στην ψυχή όσο και στο σώμα του. Οι δυνάμεις του κάθε έργο του Θεού, σταματά να επιθυμεί τα μέλλο-
καθίστανται ευμετάβολες· ο νους του αδύνατος να ντα αγαθά και φθάνει μέχρι και την υποτίμηση των
συγκεντρωθεί σε κάτι, πετάει από το ένα θέμα στο πνευματικών αγαθών. Όλοι οι Πατέρες βλέπουν στην
άλλο. Κυρίως όταν είναι μόνος, υποφέρει να παραμέ- ακηδία ένα από τα πρώτα εμπόδια της προσευχής. Ο
νει στο χώρο που βρίσκεται: το πάθος τον σπρώχνει σε Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος την ορίζει, -μεταξύ άλλων
έξοδο απ’ αυτό τον χώρο, σε μετακίνηση ή μετοίκηση -, ως «ατονίαν ψαλμωδίας, εν προσευχή ασθενούσαν».
και τελικά σε μετάβαση σε ένα ή διάφορα άλλα μέρη. Και ο άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος σημειώνει: «Τοις
Μερικές φορές ξεκινάει την περιπλάνηση ή την αλη- προκόψασιν εν ευχή ή και επιμελουμένοις ευχής, ο της
τεία (Η περιπλάνηση είναι δυνατόν ν’ αφορά τόσο στη ακηδίας μάλιστα δαίμων ως επί το πλείστον πολεμείν
φαντασία όσο και στην πραγματικότητα). Γενικά επι- είωθεν». Πολλοί παρατηρούν ότι ιδιαίτερα την ώρα της
ζητεί με κάθε τρόπο τις επαφές με τον άλλο· αυτές δεν προσευχής, ο δαίμονας της ακηδίας γεννά αναισθησία
είναι αντικειμενικά απαραίτητες, αλλά με την παρό- και νάρκωση στην ψυχή και στο σώμα και οδηγεί τον
τρυνση του πάθους του, αισθάνεται την ανάγκη και με άνθρωπο στον ύπνο: «Ψαλμωδίας μη παρούσης, ακηδία
τη βοήθεια «καλών» προφάσεων, τις δικαιολογεί. Έτσι ου φαίνεται· και κανόνος τελεσθέντος οφθαλμοί διηνοί-
ξεκινά και διατηρεί σχέσεις, συχνά χωρίς αξία και τι- χθησαν», επισημαίνει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος.
ποτένιες, που τις τρέφει με μάταιες συζητήσεις, στις Επιπλέον διαπιστώνει, ότι κατά το χρόνο του κανόνα
οποίες γενικά εκδηλώνει ανωφελή περιέργεια. «και της ευχής καταλαβούσης, πάλιν το σώμα βεβάρηται·
Είναι δυνατόν (να συμβεί) η ακηδία να εμπνεύσει στον εν προσευχή σταθέντας, πάλιν τω ύπνω εβάπτισε και χά-
υποχείριό της έντονη και μόνιμη αποστροφή για τον σμαις ακαίροις του στόματος τον στίχον διήρπασε», επο-
τόπο κατοικίας του, να του δώσει κίνητρα, ώστε να μένως επιβεβαιώνει πώς κινείται πρακτικά ο δαίμονας
είναι δυσαρεστημένος, να τον κάνει να πιστέψει ότι της ακηδίας, σ’ όσους έχει κυριεύσει.
αλλού θα ήταν καλύτερα. «Άγει δε αυτόν και εις επι- Είναι αλήθεια ότι η ακηδία προσβάλλει κατά προτίμη-
θυμίαν τόπων ετέρων εν οις ραδίως τα προς την χρείαν ση, όσους πασχίζουν να ενταχθούν και ν’ ακολουθή-
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής Σελίδα 7

σουν περιοδικό [Σ.τ.μ.: Επαναλαμβανόμενο σταθερά βρίας», για τον οποίο κάνει λόγο ο 90ός ψαλμός. Με-
μέσα στο χρόνο (νυχθήμερο, εβδομάδα κ.λπ.)] πνευμα- ταξύ των ασκητών πρέπει να συμπεριλάβουμε τον Ευά-
τικό πρόγραμμα· αυτοί μειώνουν για το συγκεκριμένο γριο, που επιβεβαιώνει: «Ο της ακηδίας δαίμων, ος και
λόγο τις εξωτερικές δραστηριότητες και μετακινήσεις μεσημβρινός καλείται […] εφίσταται μεν τω μοναχώ
τους στις απολύτως αναγκαίες και αναζητούν την ησυ- περί ώραν τετάρτην (δέκα το πρωί), κυκλοί δε την ψυχήν
χία και την ερημία στο μέγιστο βαθμό. Είναι ακόμη αυτού μέχρι ώρας όγδοης (δύο μετά το μεσημέρι)». Στο
αλήθεια ότι όσο περισσότερο τακτικός γίνεται ο τριακοστό έκτο κεφάλαιο ο Ευάγριος χρησιμοποιεί α-
άνθρωπος στην πνευματική ζωή καί απομονώνεται για ποκλειστικά την συγκεκριμένη έκφραση “δαίμων της
ν’ αφιερωθεί στην ησυχία με σκοπό την προσευχή, που μεσημβρίας” για να δηλώσει την ακηδία).
τον ενώνει με το Θεό, τόσο περισσότερο προσβάλλεται
Ότι διαφοροποιεί ουσιαστικά την ακηδία από τη
από το πάθος αυτό, το φοβερό και τρομερό για τους
λύπη, είναι ότι τίποτα σαφές και συγκεκριμένο δεν
ερημίτες. Ωστόσο, η ακηδία δεν αφήνει σε ησυχία και
κινητοποιεί την πρώτη και ότι ο νους ταράσσεται
εκείνους, που ζουν εκτός πνευματικού προγράμματος ή
χωρίς λόγο, όπως λέγει ο Άγιος Ιωάννης Κασσιανός.
κάθε αντίστοιχης δραστηριότητος. Όπως παρατηρεί ο
Η απουσία κινήτρου για την ακηδία δε συνεπάγεται και
Άγιος Ισαάκ ο Σύρος, το πάθος τους προσβάλλει με
την απουσία γενεσιουργού αιτίας. Η δαιμονική αιτιολο-
διαφορετικές μορφές: «Οι εν τοις σωματικοίς έργοις
γία κυριαρχεί, όπως δείχνουν και οι παραπάνω παρατη-
διάγοντες έξωθεν τούτων εισί παντελώς. Άλλη ακηδία
ρήσεις. Ωστόσο για να μπορέσει να δράσει προϋποθέ-
έρχεται αυτοίς». Η ακηδία τώρα παίρνει τη μορφή ενός
τει ευνοϊκό έδαφος. Το γεγονός ότι προσκολλούνται
αισθήματος έλλειψης ικανοποίησης, σκοτεινού και συ-
στην ηδονή και ότι βρίσκεται κάτω από την επιρροή
γκεχυμένου· επιπλέον παίρνει το σχήμα αηδίας, ανίας,
της λύπης συνιστά μορφή ακηδίας, τη σημασία της ο-
ατονίας έναντι του ίδιου του εαυτού τους, της ύπαρξής
ποίας υπογραμμίζει ο Άγιος Θαλάσσιος. «Ακηδία εστίν
τους, του περιβάλλοντός τους, του τόπου διαμονής, της
ολιγωρία ψυχής. Ολιγωρεί δε ψυχή φιληδονίαν νοσού-
εργασίας τους ή ακόμη οποιασδήποτε άλλης δραστη-
σαν», αναφέρει ακόμη. Ο Άγιος Μακάριος από την
ριότητος. Εμφανίζουν λοιπόν αναιτιολόγητη ανησυ-
πλευρά του, ενοχοποιεί την έλλειψη πίστης. Και ο
χία, γενικευμένο άγχος και αγωνία είτε έκτακτη
Άγιος Ισαάκ παρατηρεί ότι στον πνευματικό, «η ακηδία
[Σ.τ.μ.: Εκδηλώνεται με μορφή επεισοδίων] είτε
εκ του μετεωρισμού της διανοίας [πρόεισι]».
συνεχή. Γενικά έχουν, αντίστοιχα, καταληφθεί από
αναισθησία, νάρκωση ψυχική και φυσική, διαρκή Η προηγηθείσα των ταραχών που χαρακτηρίζουν την
και συνεχή κόπωση χωρίς συγκεκριμένη αιτία και ακηδία, μας επιτρέπει ν’ αντιληφθούμε ότι οι Πατέρες
περιοδική ή μόνιμη υπνηλία τόσο της ψυχής όσο και τη θεωρούν ως νόσο της ψυχής· η θεώρηση αυτή επιβε-
του σώματος. Συχνά, παράλληλα, και για ν’ αντι- βαιώνεται από τα πολλά παθολογικά αποτελέσματά
σταθμίσει κατά κάποιο τρόπο τις παραπάνω δυσά- της.
ρεστες καταστάσεις, η ακηδία τους ωθεί σε πολλές Το κυριότερο από αυτά είναι η γενικευμένη συσκό-
περιττές δραστηριότητες και μετακινήσεις και σε τιση της ψυχής: η ακηδία σκοτίζει το νου και τον
άχρηστες και ανωφελείς σχέσεις και συναναστρο- τυφλώνει, ενώ καλύπτει με ζόφο την ψυχή καθολο-
φές· επιπλέον τους προτρέπει σ’ ο,τιδήποτε φαίνεται κληρία. Τότε η ψυχή αδυνατεί να κατανοήσει τις
δυνατόν ώστε να δραπετεύσουν από την αγωνία και ουσιαστικές αλήθειες. Η τραυματισμένη ψυχή είναι
την ανία, ν’ αποδιώξουν τη μοναξιά και να υπερανα- αληθινά νωθρή ως προς τη θεωρία των αρετών και
πληρώσουν το ανικανοποίητο που αισθάνονται. Ενώ την πλήρη θέαση των πνευματικών νοημάτων, δια-
τότε θέλουν και πιστεύουν συχνά ότι έτσι ικανοποιού- πιστώνει ο Άγιος Ιωάννης Κασσιανός. Η πιο σοβαρή
νται και βρίσκονται σε καλή κατάσταση, στην πραγμα- συνέπεια του πάθους αυτού είναι ότι ο άνθρωπος
τικότητα οδηγούνται στην αποστροφή του εαυτού τους αποστρέφεται και διατηρείται απομακρυσμένος από
και του πνευματικού καθήκοντός τους, των αληθινών,
τη γνώση του Θεού.
φύσης και προορισμού τους, και συνεπώς κάθε πλή-
ρους ικανοποίησης. Οι Πατέρες διαπιστώνουν επιπλέον ότι η ακηδία, που
συνιστά παράλυση της ψυχής, και έκλυση του νου, γεν-
Σε όσους ζουν ασκητική ζωή, οι προσβολές του δαίμο- νά το κενό στην ψυχή, οδηγεί τον άνθρωπο σε γενικευ-
να και οι εκδηλώσεις του πάθους, φθάνουν στη μέγιστη μένη παραμέληση και ολιγωρία, τον κάνει νωθρό. Ενω-
έντασή τους περί τη μεσημβρία. Ιδιαίτερα περί την μένη με τη λύπη, την αυξάνει και είναι δυνατόν τότε
έκτη ώρα (Δηλαδή τη μεσημβρία. Ο άγιος Ιωάννης εύκολα να οδηγήσει στην απελπισία. Μπορεί ακόμη να
Σιναΐτης τις τοποθετεί την ίδια ώρα, Κλίμαξ), γράφει ο παραχθούν από αυτή, οι βλάσφημοι λογισμοί και οι
Άγιος Ιωάννης Κασσιανός, [ο συγκεκριμένος εχθρός άφρονες σκέψεις εναντίον του Δημιουργού. Άλλες πα-
και αντίπαλος] ενοχλεί και ταράζει [τους ερημίτες], σιφανείς συνέπειες είναι η συντριβή της κατάνυξης και
διεγείροντας σε συγκεκριμένους χρόνους, όπως ο πυρε- η πρόκληση οξυθυμίας. Όπως λέγει ο Άγιος Ισαάκ ο
τός, που επανέρχεται περιοδικά, τη νοσούσα ψυχή Σύρος, από αυτή «επάγεται το πνεύμα της εκστάσεως,
τους, με τους καύσωνες, που ανάβει εκεί. Κάποιοι α-
(Συνέχεια στην σελίδα 13 )
σκητές δηλώνουν ότι αυτός είναι ο «δαίμων της μεσημ-
Σελίδα 8 Ε Ν ∆ Ο Ν

Συνομιλία για την κατάθλιψη Από ηχογραφημένη συνομιλία
του Οσίου Πορφυρίου
- Μία φορά είχε έλθει μία κυρία εδώ και μου έλεγε ότι
το μεσημέρι. Αιχμάλωτη, λέει, αιχμάλωτη. Στενοχωρή-
πάσχει από κατάθλιψη, και μου ζητούσε να τη συμ-
θηκα και ο άνδρας μου εψυχράνθηκε και έφυγε ψυχρα-
βουλέψω τι πρέπει να κάνει, για να γλιτώσει απ’ αυτό
μένος και εγώ υπόφερνα εκεί πέρα.
το πράγμα. Τώρα η αιτία που ήλθα εδώ, έλεγε, είναι
ότι με μάλωσε ο άνδρας μου, γιατί είχα κάνει κάποιο - Της λέω, πως το βλέπεις αυτό;
λάθος, και εκεί αγανάκτησε και μου φέρθηκε πολύ
Δεν του έχω δώσει σημασία, μου λέει. Τώρα που εσύ
άσχημα και μ’ έπιασε πολύ δυνατή κατάθλιψη.
θέλεις να μου πεις πάνω σ’ αυτό το θέμα, βλέπω ότι έχει
Δεν έφαγα το βράδυ, όλη τη νύχτα ήμουνα μελαγχολι-
μεγάλη σημασία αυτό. Της λέω ξέρεις μουσικά; Ήξερα
κή, ζούσα σ’ ένα πέλαγος, μέσα σε μια μαυρίλα σε
πιάνο, λέει, αλλά τα’ χω εγκαταλείψει όλα ένεκα της
μία απελπισία, τέτοιοι λογισμοί ότι, τι τη θέλω τη
καταθλίψεως, ζω όλο με τα φάρμακα. Δεν θέλω, λέει,
ζωή; Τι τη θέλω ή καλύτερα είναι να μη ζω, όλο τέ-
ούτε το σπίτι κοιτάζω καλά, ούτε μουσικά που ήξερα.
τοιες ιδέες που μου δυνάμωναν την κατάθλιψη μέχρι
Τα παράτησα, τα’ χω ξεχάσει, μου λέει. Λοιπόν, της
αυτοκτονίας. Κοιμήθηκα, αλλά και το πρωί όμως
είπα πολλά πράματα για τα μουσικά και περισσότερο
ήμουνα βαριά, ο σύζυγός μου προσπάθησε να μου
της είπα, απ’ όλα είναι η αγάπη προς το Θεό, είναι το
μιλήσει, αλλά εγώ δε μιλούσα. Λοιπόν, σηκώθηκε,
μεγαλύτερο πράγμα, που αιχμαλωτίζει την ψυχή διό-
έφτιαξε μόνος του τον καφέ, είπε να μου φέρει καφέ,
τι δεν είναι απλώς μία ενέργεια της ψυχής προς το
εγώ δεν ήθελα κι έφυγε.
Θεό, αλλά είναι το σπουδαίο ότι είναι η χάρις του
- Αυτή τυλιγμένη στο πάπλωμα, σου λέω, όπως μου Θεού που γεμίζει έπειτα την ψυχή και την κάνει
τα έλεγε, νηστική, ζούσε, ας πούμε, την κατάθλιψη. άλλο. Δηλαδή αυτό το οποίο την είχε καταλάβει
Είναι ένα αίσθημα δυσάρεστο, το οποίο σε καταλαμ- ήτανε μία ψυχική δύναμις και αντί να γίνει κάτι κα-
βάνει, και σε καθηλώνει. Ούτε να σκεφθείς, ούτε... λό, ο διάβολος τη δύναμη αυτή την ψυχική, την
Σκέφτεσαι αυτό. Νομίζεις ότι εσύ σκέφτεσαι σοβα- έκανε κατάθλιψη και βασάνιζε τον άνθρωπο. Λοιπόν,
ρά πράγματα. Ενώ εσύ είσαι αιχμάλωτος μιας ιδέ- της είπα, σιγά-σιγά ν’ αρχίσει να παίζει πιάνο. Και πε-
ας. Πάντοτε όταν έχω καιρό κάτι λέω, αλλά άμα είμαι ρισσότερο από όλα της είπα να ασχοληθεί με την προ-
κουρασμένος δεν μπορώ να μιλήσω. σευχή και να δώσει σημασία στην έννοια ότι πρέπει να
γνωρίσει και να αγαπήσει το Χριστό. Της είπα παρα-
- Λοιπόν. Της λέω, ξέρω εγώ ένα πολύ μεγάλο φάρμα-
δείγματα, πως βλέπουμε πολλές φορές, μια μητέρα να
κο, αλλά, πρέπει να μου δώσεις προσοχή για να σου
λαχταράει το παιδάκι της, που το ‘χει στην αγκαλιά, να
το πω. Της έκανα την ερώτηση, αν μετά από αυτή την
το φιλεί με μια λαχτάρα, είναι κάτι παραδείγματα που
κατάθλιψη συνέβηκε κάποιο ευχάριστο γεγονός. Και
μας κάνουνε έτσι... Κάπως, έτσι κι εμείς ν’ αγαπήσαμε
μου είπε, ότι ναι, ενώ ήμουνα ξάπλα, κατά τις δέκα
το Χριστό, με μία λαχτάρα. Κύριον αίτιον εις την κα-
και μισή, ακούω το κουδούνι του σπιτιού, να χτυπάει
τάθλιψη και σε όλα αυτά που τα λένε πειρασμικά,
επίμονα, βρου, βρου, βρου. Εγώ έτσι ήμουνα τυλιγμέ-
σατανικά, όπως είναι η νωθρότης, η ακηδία, η τε-
νη, όπως από το βράδυ, και, είδα που επέμενε και ση-
μπελιά, που μαζί μ’ αυτά είναι τόσα άλλα ψυχολογι-
κώθηκα, έριξα από πάνω το παλτό μου και πήγα και
κά, δηλαδή πειρασμικά πράγματα, είναι ότι έχεις
άνοιξα και μπαίνει μέσα μία παλαιά μου φίλη που
μεγάλον εγωισμό μέσα σου.
σπουδάζαμε στο Αρσάκειο, και με χαρά με αγκαλιά-
ζει, με φιλεί, μου λέει, να σου πω ένα ευχάριστο γεγο- - Και της είπα, πως θα κατορθώσει, μέσα σ’ αυτή την
νός, σκιρτούσε από τη χαρά. Ήρθε [η τάδε] από το κατάσταση, να τη μεταβάλει σε χαρά. Μέσα στη θρη-
Κάιρο και είναι στο Ξενοδοχείο Πάγγειο στην Ομό- σκεία μας είναι αυτό το πράγμα πάρα πολύ, και οι
νοια. Άγιοι μας το είχανε πάρα πολύ. Δηλαδή είχαν εύρει
Φιληθήκαμε εκεί πέρα, μου ‘λεγε, έτσι τούτο, έτσι τρόπο να μεταβάλλουν την κατάθλιψη σε χαρά.
εκείνο... Μάλιστα θυμούμαι και λεπτομέρειες, σπου- Και αυτός ο τρόπος ήτανε έτσι, ξέρανε πως θα δοθούνε
δάσαμε μαζί, και αυτή πήγε καθηγήτρια σε μια σχολή στο Θεό. Με την αγάπη προς το Θεό, με τη προσευχή
του Καΐρου, ελληνική. Λοιπόν, και ετοιμάστηκα, λέει, και γι’ αυτό εφώναζαν με καύχημα οι Απόστολοι και
με χαρά, μου ‘λεγε όλο χαρούμενα πράγματα και επή- έλεγον, «χαίρω εν τοις παθήμασί μου». Τόσο δυνατό
γαμε, πήραμε ταξί και πήγαμε στην Ομόνοια, πήγαμε που ήτανε το αίσθημα της καταθλίψεως για να τους
στο Πάγγειο, άλλες χαρές εκεί πέρα, μετά κουβεντιά- συντρίψει, αυτό το αίσθημα το πολύ δυνατό που
σαμε εκεί, μετά βγήκαμε έξω για να ψωνίσει διάφορα ήτανε, ας πούμε, μία ψυχικά δύναμη δική τους, το
πράγματα και να κάνει ορισμένες εργασίες που παίρνανε αυτοί, το δίνανε στο Θεό, το κάνανε προ-
έπρεπε να κάνει. Λέω πως πέρασες; Μου φύγανε όλα, σευχή, το κάνανε χαρά και αγαλλίαση εν Κυρί-
λέει. Όλα μου φύγανε. Λέω, αλήθεια; Από τη στιγμή ω. Ένας μασώνος, ας πούμε, έβλεπα που ήτανε εδώ γεί-
που μπήκε η φίλη μου μέσα, έφυγαν όλα. Κι εσύ από τονας, και μου είπε, αυτό το πράγμα είναι μία τρέλα,
πότε τα είχες αυτά; Τα είχα από την περασμένη ημέρα
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής Σελίδα 9

λέει, τι είναι, λέει, αυτοί οι άνθρωποι... οι Απόστολοι. μου τα λες καθαρά. Λοιπόν, άνοιξε το ψαλτήρι και
Του το λέω, για τρέλα, λέω, και του το εξήγησα και άρχισε: «Κύριος φωτισμός μου και Σωτήρ μου, τίνα
ευχαριστήθηκε. Μακάρι, λέει, να μπορούσα κι εγώ να φοβηθήσομαι; Κύριος υπερασπιστής της ζωής μου,
κάνω τη μεταποίηση αυτή, αλλά κατέχομαι πολύ, μου από τίνος δειλιάσω;» Και το λέει συνέχεια εκεί πέρα,
λέει, από κατάθλιψη. Κι έχω ξοδέψει πολλά κι έχω γυ- μέχρι εκεί, που, σ’ ένα σημείο, εκεί, ω! Μου λέει.
ρίσει στην Ευρώπη και οι τσέπες μου είναι γεμάτες Γέροντα κοιμήθηκες; Δε φεύγω. Του λέω, τι έπαθες
φάρμακα. βρε; Πω, πω, λέει, μ’ αυτά που εδιάβασα, λέει, δεν
- Λοιπόν αυτό είναι το μυστικό. Έχω πολλά να σας πω ξέρω, αισθάνθηκα μια χαρά, που είναι τόσο ωραία και
πάνω σ’ αυτά που έχω ιδεί στη ζωή μου, από ανθρώ- δεν θέλω να φύγω, λέει, τώρα. Πω, άρχισε να μου
πους, που κατείχοντο από τέτοια συναισθήματα, δηλα- λέει, αυτοί οι παλιονευρολόγοι, οι παλιοψυχίατροι,
δή σατανικά συναισθήματα. Δηλαδή ο διάβολος, ο πρέπει να πάω να τους πω ότι, πόσο λάθος κάνουνε,
κακός εαυτός μας, κατορθώνει και παίρνει από τη που δίνουνε ναρκωτικά στους ανθρώπους! Να! ορί-
μπαταρία της ψυχής μας, που έχει τη δύναμη για να στε, ορίστε, τι πήρα εγώ τώρα; Προσευχήθηκα,
κάνομε το καλό, την προσευχή, την αγάπη, τη χαρά, άκουσα το ψαλτήρι, όπως μου το είπες, και να, ο
την ειρήνη, την ένωσή μας με το Θεό, αυτός κατορ- διάβολος έφυγε, μου λέει. Του λέω, τι θα γίνει; Δε
θώνει και μας παίρνει αυτή την ενέργεια και την φεύγω, μου λέει, τώρα, θέλω να καθίσω εδώ κοντά
κάνει θλίψη, κατάθλιψη, και ξέρω πως τα λένε οι σου. Ε! λέω, διάβαζε και, όποτε κουραστείς, σταμάτα,
λεγόμενοι ψυχίατροι. Εμείς δεν τα λέμε έτσι, τα λέμε ξεύρω κι εγώ! εγώ θ’ αποκοιμηθώ. Κάθισε λοιπόν·
σατανική ενέργεια. Λέμε ακηδία, λέμε λογισμοί, και μετά, όταν ξύπνησα, δε φεύγω, μου λέει, τώρα.
λέμε ο διάβολος της ακηδίας, ο διάβολος της πορνεί- - Λοιπόν και εκείνη εκεί η κυρία, η πρώτη, που σας
ας, ο διάβολος, ο διάβολος, ο διάβολος. Διάφοροι είπα, άρχισε να ξαναγυρίζει πάλι να μάθει μουσικά,
διάβολοι, για κάθε σατανική ενέργεια που μας δημι- επήγαινε και εξομολογιότανε σ’ ένανε παπά, αυτός ο
ουργούν. παπάς ήτανε πολύ καλός και αγιώτατος. Έτρεχε όλην
Να σας πω. Είχα εδώ ένα παιδί, στο σπίτι του τάκανε την ημέρα, να πάει να εξομολογήσει, να κάνει... Λοι-
άνω-κάτω, παίδευε τους γονείς του και υπόφερνε πάρα πόν επήγαινε. Μετά πήγε και τον άντρα της, εξομολο-
πολύ. Και είπαν οι γονείς του να το φέρουν εδώ. Το γήθηκε κι εκείνος και πήρε μεταβολή σε όλα και ερχό-
φέραν εδώ, ασχολήθηκε με τον κήπο, πάνου, κάτου, τανε. Λοιπόν, αυτό είναι το μυστικό. Πως θα μπορέ-
χαιρότανε να τρέχει ‘πό ‘δώ ‘πό ‘κει και συνήλθε, ούτε σει κανείς να γυρίσει; Εκεί που τον έχει καταλάβει
στενοχώρια, ούτε τίποτα. Πήρε βιβλία, διάβαζε για κάτι κακό, να σκεφτεί κάτι άλλο. Είναι λίγο δύσκο-
κηπουρικά, για τα φυτά, πήρε και βιβλία εκκλησιαστι-
λο, αλλά όταν προετοιμαστεί... Προετοιμασία είναι
κά, εδιάβαζε και εκείνα και ήτανε πολύ ευχαριστημέ-
η ταπείνωση, ε! αυτό είναι. Τέτοιοι άνθρωποι κατα-
νος. Μια μέρα λοιπόν, μου λέει, μου μπήκε πολύ ο πει-
θλιπτικοί, νευρικοί, στενόχωροι δεν δέχονται, δεν
ρασμός, μου λέει, Γέροντα, δε μπορώ να καθίσω πια
δέχονται να τους θίξεις, να τους πεις, αυτό θα το
εδώ πέρα, πολύ γνωρίστηκα μαζί σας και πήρα θάρρος κάνεις έτσι. Μα δεν μπορώ, το λέει η επιστήμη.
και τώρα πολλοί λογισμοί με διαταράσσουν, θέλω να Βρε, του λέω, κάντο καημένε και ας το λέει η επι-
φύγω, δεν μπορώ. Του λέω, τώρα τέτοια ώρα; Λέει θα
στήμη. Πες: Εγώ θα κάνω υπακοή στο Γέροντα.
φύγω, μου λέει. Του λέω, καλά. Δε μπορώ μου λέει,
Δεν μπορώ να το κάνω…
μην επεμβαίνεις, δεν μπορώ, θα φύγω.
Του λέω, καλά. Εγώ, λέω, θα ξεκουραστώ. Μπορείς - Κατάλαβες; Αυτό είναι κάτι, ας πούμε, διαβολικό και
όμως να μου διαβάσεις λίγο; Ν’ ακούσω ψαλτήρι, ν’ κάτι που ο άνθρωπος, δεν ξεύρω, το έχει σαν ο άγριος
αποκοιμηθώ έτσι με την αφοσίωση με το ... Έχω ένα, μέσα στην έρημο. Θέλω να πω, δεν είναι εύκολο πράγ-
μία συνήθεια όταν αφοσιώνομαι κάπου, αιχμαλωτίζο- μα όμως, λέμε να το γυρίσεις έτσι. Εκεί είναι η τέχνη,
μαι και το ζω, και το ευχαριστιέμαι. που δεν είναι να το γυρίσεις, είναι να έχεις και την
δύναμη ν’ αποσπάσεις την χάρη του Θεού. Να σε
Όταν όμως ακουμπήσω στο στασίδι λίγο πίσω μου, κάνει να ενωθείς μαζί του. Και όταν ενωθείς με το Θεό
ωώπ με την αφοσίωση που έχω εις το να ακούω, απο- και όταν δοθείς στο Θεό, δεν πρόκειται να κοιτάζεις,
κοιμιέμαι. Όπως ένας σωφέρ, όταν είναι ίσιος ο δρό- ούτε να θυμηθείς ότι ήρθε και σε τραβούσε από πίσω
μος, κοιτάζει το δρόμο έτσι, και όταν ακουμπάει πίσω το αντίθετο πνεύμα, ε, πάει έφυγε εκείνο, καταλάβατε;
αποκοιμιέται και πάει το αυτοκίνητο έξω. Κι έχω βρει Αυτό εδώ μπορείτε να το καταλάβετε; Δηλαδή το
αυτά τα μυστικά και θέλω όταν ακούω να είμαι έτσι, σε διώχνεις χωρίς να το καταλάβεις. Από εκεί και πέρα
προσοχή και όταν τα ακούω να τα απολαμβάνω. Λοι- τόσο αφοσιώνεσαι στο άλλο και το ζεις, ώστε δεν κοι-
πόν, έτσι και το ψαλτήρι, όταν είμαι ξάπλα και δίνω τάζεις να δεις τι κάνει, είναι πίσω σου; Θα σε τραβή-
προσοχή στα ωραία λόγια αποκοιμιέμαι αμέσως. ξει; Ιδίως κυρίως όλα αυτά τα συναισθήματα, τα σατα-
Λοιπόν, του έδωσα να μου διαβάσει. Μου λέει, που να νικά που τα λέμε τεμπελιά, νωθρότης, ακηδία, απελπι-
διαβάσω; Άνοιξε λέω κι ‘που βρεις, μόνο να μου τα σία, απογοήτευση, πως τα λένε, βρε, παιδί μου;
διαβάζεις καθαρά, λέω, γιατί στεναχωριέμαι, άμα δεν (Συνέχεια στην επόμενη σελίδα)
Σελίδα 10 Ε Ν ∆ Ο Ν

(Συνέχεια από τη προηγούμενη σελίδα ) - Δηλαδή, να κοιτάζουμε εσένανε και να σε φοβούμα-
στε μήπως σου πούμε καμιά λέξη και στενοχωρηθείς.
Τα λένε, ανασφάλεια, τα λένε πολλές ονομασίες και Αυτό είναι μεγάλος εγωισμός, του λέω. Τι μου κουβε-
έχουνε βάλει αυτοί οι λεγόμενοι ψυχίατροι και τα ντιάζεις;
έχουνε βγάλει έτσι για να μην λένε τον διάβολο, την
- Μ’ εκβιάζεις, μου λέει. Πως σ’ εκβιάζω; Να, που μου
λέξη του διαβόλου. Και πραγματικά η θρησκεία μας,
λες αυτά. Δεν είμαι πνευματικός σου. Δεν έρχεσαι εδώ,
το διάβολο έχει κάνει δόγμα. Άμα βγάλεις τον διάβο-
δεν εξομολογείσαι, δεν σου διαβάζω ευχή και πηγαίνεις
λο, πάνε όλα της θρησκείας μας… Κατάλαβες;
και μεταλαβαίνεις; Δεν έχω υποχρέωση να σου πω έτσι;
- Λοιπόν, αυτή είναι η μεγάλη τέχνη, πως, ας πού- Τι θα πει σ’ εκβιάζω; Πρέπει να μάθεις να υπακούεις,
με, θα δοθείς στην αγάπη του Θεού. Περισσότερο να ταπεινώνεσαι.
απ’ όλα. Βέβαια μπορείς να κάνεις πολλά πράγμα-
Τέλος πάντων, μου λέει, καλά. Να πας αύριο, να ξυπνή-
τα, αλλά ανθρώπινα. Α! το πιο μεγάλο είναι να δο-
σεις, στον Παράκλητο να λειτουργηθείτε και να έρθετε
θείς εις την αγάπη του Θεού. Στη λατρεία του
να φυτέψουμε. Και έτσι το έκανε. Και του λέω, κοίταξε
Θεού, στην προσευχή, αλλά ότι και αν κάνεις, εάν
εδώ, αύριο στην εργασία θα πας, αλλά ξέρεις, λέω, πως
δεν κατορθώσεις ν’ αποκτήσεις ταπείνωση, τίποτα
θα δουλεύεις; Θα με θυμάσαι εμένανε και θα λες: Ο
δεν κάνεις. Μόνο με τα ναρκωτικά θα προσπαθείς και
γέροντας μου είπε να δουλεύω σαν τρελός. Θα παίρνεις
να κοιμηθείς και να ηρεμήσεις και όλα. Τίποτα δεν
το φτυάρι προυπ, προυπ, να πετάς την πέτρα έξω, όταν
γίνεται, μην βάνετε στο μυαλό σας ότι θα κάνετε κάτι
δεις ξεύρω και εγώ... Μου λέει, τι δουλεύω σαν τρελός;
με καλούς γιατρούς ή με καλά φάρμακα. Μπορεί
Σαν τρελός, του λέω.
προς στιγμήν, αν σου πούνε, είναι καλό, να εντυπω-
σιάσεις, να σου δώσει ένα φάρμακο κάτι να γίνει. Άμα έχει ο άνθρωπος ενθουσιασμό, του λέω, κάνει κάτι
Αλλά σε βουτάει πάλι ο πειρασμός… που οι άλλοι τον βλέπουνε και γελούνε, ενώ αυτός ζει
μια ζωή έτσι ενθουσιαστική. Αυτά είναι πολλά μωρέ,
- Το μεγάλο μυστικό είναι η ταπείνωση. Και πολύ το
ξεύρεις πόσα ξεύρω πάνω σ’ αυτό το θέμα; Είναι σημα-
βλέπουνε, το βλέπουνε αυτοί οι καταθλιπτικοί και
ντικό θέμα. Άλλος μπορεί να μην δίνει σημασία, εγώ
όλοι αυτοί, που έχουνε αντιδραστικά μέσα τους και
δίνω σημασία. Αυτό, να! Οι άνθρωποι που έχουνε αυτά
βασανίζονται. Το βλέπουνε ότι, όταν το πεις κάτι για
τα αντιδραστικά, αυτή τη συνήθεια, είναι, τους ανθρώ-
να κόψει το θέλημά του, εκεί πέρα σε βουτάει, αντι-
πους που γνωρίζουνε εννοούν να τους παιδεύουνε, με
δρά, κατάλαβες; Είχε έρθει, ο […] τόνε κάλεσα, γιατί
διάφορα καμώματα, δηλαδή, αχ, δεν μπορώ τούτο, εκεί-
είπε ότι δεν πηγαίνει στην εκκλησία, διότι στην εκ-
νο, ξεύρω κι εγώ… Και οι γύρω τους βλέπουνε αυτου-
κλησία παθαίνει κακό, όταν αισθάνεται κλεισμένο
νούς που υποφέρουν και καταθλίβονται και αυτοί υπο-
χώρο και δεν μπορεί. Του λέω, τώρα τι είναι αυτά,
φέρουν. Καταλάβατε; Αλλά αυτοί που πάσχουν όμως,
βρε;! Εγώ θέλω να πας στην εκκλησία, να σηκωθείς
όταν βλέπουν τους άλλους να υποφέρουν μαζί τους,
πρωί για να έρθεις να φυτέψουμε τα δέντρα. Κι εσύ
ευχαριστιούνται και το κάνουνε πιο πολύ. Θα πεις,
μου λες αυτό;
μωρέ, γίνεται αυτό; Ε! γίνεται, όμως χωρίς να το κα-
- Α μπα, λέει, δεν μπορώ. Του λέω, άκου να σου πω, ταλαβαίνουμε, ο διάβολος το ενεργεί, δεν ξεύρω, ρε
να ξέρεις ότι σ’ έχω αφήσει ελεύθερο, δεν σου μιλάω, παιδιά, μπορείτε να καταλάβετε αυτά που σας λέω;
αλλά αισθάνομαι και τύψεις, διότι εσύ, αντί να συμ- - Γίνεται αυτό χωρίς να το καταλαβαίνουν, να βλέπεις
μορφωθείς πιο πολύ εγωιστής γίνεσαι, γιατί όπου θέ- τον άλλον να πέφτει κάτω, να παθαίνει τάχα επιληψία
λεις πηγαίνεις, όπου σου καπνίσει, και κάνεις ότι θέ- για να τους κάνει να εντυπωσιαστούν, να τον λυπηθούν,
λεις και έτσι ισχυροποιήθηκε το θέλημά σου και ζεις, ή να καταλάβουν ότι… γιατί να δώσουνε στον αδελφό
μέσα στο κακό πνεύμα και βασανίζεσαι. Εγώ, λέω, θ’ του καλά παπούτσια. Όταν έκανε, αν του δίνανε και
αρχίσω να εφαρμόζω κανόνες. Δεν έχεις διαβάσει πε- μικρή αφορμή, άρχιζε να πετάει τις καρέκλες, να σπάει
ρί υπακοής; Λέει, έχω διαβάσει. Που διάβασες; Στην τα τζάμια, πάει. Δηλαδή αυτά γίνονται μ’ έναν τρόπο
Κλίμακα. Ε, δεν θυμάσαι τι λέει; Ε, λέει, θυμάμαι. μυστηριώδη.
Αλλά τώρα, έτσι που μου τα λες μ’ εκβιάζεις και δεν - Δηλαδή ο άνθρωπος, ακούστέ με να δείτε, θα σας φέ-
μπορώ εγώ. Εγώ, λέω, σ’ εκβιάζω; Γιατί μου είπες ότι ρω ένα άλλο παράδειγμα:
θα μου δίνεις τρία παξιμάδια την ημέρα να τρώγω και
- Μια φορά ήτανε ένα αγόρι, είχε έρθει εδώ και μου
θα με διώξεις απ’ εδώ. Δεν είναι εκβιασμός; Όχι, εί-
‘λεγε: «Γέροντα, έχουμε την αδελφή μου και υποφέρει
ναι κανόνας αυτός, γέροντας είμαι, μπορώ να σου πω
πολύ».
αυτό. Τι θέλεις εσύ, να σε πηγαίνουμε όπα όπα; μη
μου άπτου, και να λέμε, πρόσεχε μην το στενοχωρή- - Λοιπόν, του λέω τι;
σουμε το παιδί; Να μην το τραυματίσουμε, να μην του
«Αυτή, λέει, παθαίνει επιληψία και μας έχει ξετρελάνει
πούμε τίποτα, και το πιάσουν τα νεύρα του, η μελαγ-
όλους στο σπίτι. Λοιπόν, ακούστε με, είναι ένα ωραίο
χολία του; Τ’ αντιδραστικά του;
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής Σελίδα 11

παράδειγμα και αυτό. Δεν κάνει να λέω ονόματα, αλλά αυτή την στιγμή, που έχω δει και ξεύρω πάρα πολλά,
που να καταλάβετε τώρα. Του λέω, κοίτα δω, η αδελφή αλλά που να μου έρθουνε στην μνήμη, αυτά τα πράγμα-
σου ξεύρεις δεν έχει επιληψία. Μου λέει, έχει και ταρά- τα...
ζεται πολύ και δαγκάνει και τα χείλη της η καημένη. - Α να σας πω για τον […] Λοιπόν, ήθελε να παιδεύει
Του λέω, το κάνει έτσι. Όχι, μου λέει, δεν γίνεται, δεν τους γονείς του πολύ. Το σπίτι του, τ’ αδέλφια του. Λοι-
το κάνει έτσι. Την πιάνει. Του λέω, να την φέρεις. Λέ- πόν, να δείτε είχε ένα δαιμόνιον, φοβότανε να μπει μέσα
ει, να την φέρω αύριο; Φέρτηνε του λέω. Λοιπόν, την στο τραμ, και τον πατέρα του, όταν πηγαίνανε κάτω,
άλλη μέρα πλακώνει η κοπελίτσα, μια ωραία κοπέλα διαρκώς τον έβαζε και πλήρωνε και τον εγύριζε με ταξί,
με τα μαλλιά πίσω έτσι, σαν αλογοουρά. Ε! και λέει, μ’ και άλλα πολλά. Εν πάση περιπτώσει, ενώ τώρα εγώ τον
έφερε ο αδελφός μου, να μου πεις συμβουλές, μου λέει, εκανόνισα να πάει να φύγει από τους γονείς του, για να
γιατί υποφέρω από επιληψία και στενοχωριούνται στο ελευθερωθεί απ’ αυτά τα πράγματα. Ε, με την ευλάβεια
σπίτι όλοι. Της λέω, έλα εδώ κάτσε. Ξεύρεις τι είδα όλη, που εδόθηκε εις την αγάπη του Θεού, τα πέταξε
εγώ από μακριά μόλις μου έλεγε ο αδελφός σου ότι όλα. Καταλάβατε; Και το έχω δει σε πολλούς αυτό το
πάσχεις από επιληψία; Έβλεπα ότι το κάνεις μόνη σου πράγμα. Βρε παιδιά, αυτό βασανίζει σήμερα τον κόσμο,
αυτό το πράγμα. Όχι, μου λέει, δεν το κάνω. αυτά τα πράγματα τα πειρασμικά που πιάνουνε σαν, σαν
Δεν το κάνω, μου λέει. Της λέω, το κάνεις μόνη σου. διαβολικά πράγματα τους νέους και φεύγουνε από τα
Όχι δεν το κάνω, μου λέει. Να σκεφτείς, λέει, ότι, όταν σπίτια τους και τα βάζουνε με τους γονείς τους, και πα-
συνέρθω πολλές φορές, έχω δαγκάσει τα χείλη μου και ρατάνε τα γράμματα και αυτό. Έπειτα ένα άλλο πράγ-
βγάζουν αίμα. Μωρέ, το ξέρω, της λέω. Αλλά άκουσε μα που ήθελα να σας πω είναι η εργασία, είναι το εν-
να σου πω, πως γίνεται. Της λέω, εσύ έχεις μεγάλον διαφέρον για την ζωή. Η τέχνη, ο κήπος, τα λουλού-
εγωισμόν μέσα σου, θέλεις να σ’ αγαπούνε όλοι. Και δια, πολύ σπουδαία πράγματα. Η μελέτη στην Αγία
πολλές φορές, όταν δεις του γονείς σου να περιποι- Γραφή, τα ενδιαφέροντα στη Θρησκεία, στην αγάπη
ούνται κάποιον αδερφό σου, ε! το κάνεις μόνη σου. του Θεού. Τι να τους κάνεις τους ψυχιάτρους και
Ξεύρεις πως γίνεται αυτό το πράγμα, και κάνεις έτσι τους ψυχαναλυτάς και τα ψυχοφάρμακα και τα ναρ-
και το κάνεις. Δηλαδή, ανοίγεις, σε κυριεύει ο δαί- κωτικά. Λοιπόν, υπάγετε εν ειρήνη.
μονας και από κει και πέρα τα χάνεις. Πέφτεις κάτω,
αφρίζεις, χτυπιέσαι, δαγκάνεις τα χείλη σου, για θυμή-
σου το, της λέω, ρε κόρη; Ε! αυτό το κάνω, μου λέει. Διαφορά μεταξύ πνευματικού και ψυχολόγου
Λέω, πως το κάνεις, γιατί το κάνεις; Να, όταν με στε-
νοχωρήσουν δεν έχω τίποτ’ άλλο να κάνω, κάνω αυτό Από το βιβλίο «Ψυχική ασθένεια και υγεία του
για να το καταλάβουν να μη με στενοχωρούν, να μ’ Μητρ. Ναυπάκτου και Αγ. Βλασίου Ιεροθέου
αγαπούν και να μου φέρνουνε εκείνο που θέλω.
Λέω, καλά τα λες αυτά, το καταλαβαίνεις; Το καταλα-
βαίνω. Το καταλαβαίνεις ότι το κάνεις μόνη σου; Τώ- Ο πνευματικός πατέρας που πρέπει να εξασκεί το έργο
ρα, λέει, το κατάλαβα ότι το κάνω μόνη μου. Το προ- με βάση την Ορθόδοξη Παράδοση διαφέρει σαφώς από
καλώ, λέει, αλλά έπειτα χάνομαι. Απ’ εκεί και πέρα τον ψυχολόγο, που εργάζεται βάσει μιας ανθρωποκε-
χάνομαι, με πιάνει αυτό, πάει, δεν ξεύρω τι κάνω, μου ντρικής θεωρήσεως του ανθρώπου και της ζωής του. Ο
λέει, είμαι κατειλημμένη πια από το κακό. ψυχολόγος θέλει να ισορροπήσει ψυχολογικά τον
- Τ’ ακούσατε αυτό; Τ’ ακούσατε; Είναι σπουδαίο. Δη- άνθρωπο. Ο πνευματικός πατέρας αποβλέπει στην
λαδή, πως ανοίγεις την θύρα. Να, μια φορά, να σας πω θέωση του ανθρώπου. Ο ψυχολόγος χρησιμοποιεί τις
ένα παράδειγμα. Έλεγα στον κύριο […] να κάνει κάτι. απόψεις της Σχολής που εκπροσωπεί. Ο πνευματικός
Μου λέει, δεν μπορώ. Του λέω, ρε παιδί μου κάνε μου πατέρας χρησιμοποιεί τον αιώνιο λόγο του Θεού που
τη χάρη και εγώ, γέρος παπάς είμαι, θέλω να μου κά- φανερώθηκε στους Προφήτας , στους Αποστόλους και
νεις αυτό το πράγμα. Όχι, δεν μπορώ. Ήμασταν κάτω τους αγίους. Ο ψυχολόγος νομίζει ότι η ασθένεια ο-
στο υπόγειο. Λοιπόν, μου λέει, δεν το λέει η επιστήμη φείλεται μόνον σε τραυματικές εμπειρίες του παρελ-
αυτό. Του λέω, ρε παιδί μου, τι την θες την επιστήμη; θόντος ή στα λεγόμενα απωθημένα βιώματα. Ο
Να πας να κάνεις αυτό το πράγμα, είναι ανάγκη, δεν πνευματικός γνωρίζει καλά ότι δεν πρόκειται απλώς
έχω άλλονε. Εγώ δεν μπορώ. Εκείνη την στιγμή, ρε για μνήμες του παρελθόντος και απωθημένα βιώμα-
παιδιά, έτσι μου ήρθε, πως να σου πω, κάτι κακό. τα που εναποθηκεύονται στο υποσυνείδητο, αλλά
Δηλαδή, ν’ αγανακτήσω εναντίον του. Λοιπόν, το ότι ασθενεί μια συγκεκριμένη ενέργεια της ψυχής,
κατάλαβα. Το μυστικό είναι, να το προλαβαίνεις. που είναι ο νους, και, μάλιστα, αυτός είναι ο οφθαλ-
Άμα το αφήνεις και σε πιάσει, πάει σ’ έπιασε. Λοι- μός της ψυχής. Ο ψυχολόγος χρησιμοποιεί τη μέθοδο
πόν, εκεί που ήθελα, λοιπόν, να φωνάξω με αγανά- της ερωτήσεως και της ακροάσεως και προσπαθεί να
κτηση και τέλος πάντων, ξέρω κι εγώ τι να του κά- βοηθήσει τον άνθρωπο στο να συνειδητοποιήσει το
νω, ενεπνεύσθηκα ωραία προσευχή, εκείνην τη στιγ-
(Συνέχεια στη τελευταία σελίδα )
μή. Ξεύρετε πόσο ωφέλιμα είναι αυτά που σας λέγω
Σελίδα 12 Ε Ν ∆ Ο Ν
Μοναχού Αντιόχου, Λόγος 25ος. Από το βιβλίο «Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών
Για τη λύπη. και Ασκητικών» των εκδόσεων
«Γρηγόριος ο Παλαμάς»
Το να κυριεύεται κανείς από λύπη σε μη κατάλλη-
λο καιρό προέρχεται από τον φθονερό δαίμονα. Για την καρδιά που περιέπεσε σε αμαρτία. Είναι λοιπόν
να αποσπάσει δηλαδή κατά κάποιο τρόπο το νου από πάρα πολύ καλό και ωφέλιμο στην ψυχή το να υπο-
τη διάθεσή του για προσευχή και να καταστήσει μένει με δύναμη κάθε θλίψη, είτε προξενείται από
άκαρπο τον άνθρωπο, γι’ αυτό προκαλεί σ’ αυτόν την τους ανθρώπους, είτε από τους δαίμονες, και να γνω-
άκαιρη λύπη. Δεν πρέπει λοιπόν να αποδεχόμαστε ρίζει με ακρίβεια, ότι είμαστε χρεώστες της καταπο-
αυτήν και να κυριευόμαστε από άκαιρη λύπη και να νήσεως. Πρέπει λοιπόν με προσευχή και υπομονή να
ολοκληρώνομε τη χαρά του εχθρού, αλλά μάλλον να αντισταθούμε στον δαίμονα αυτόν. Γιατί εκείνος που
απομακρυνόμαστε από την επιβουλή αυτή του αλά- θέλει να νικήσει τους πειρασμούς χωρίς προσευχή
στορα, του δαίμονα της λύπης. Γιατί, όταν το πονηρό και υπομονή, δεν θα τους απομακρύνει, αλλά θα ε-
αυτό πνεύμα περιτυλίξει την ψυχή κάποιου και την μπλακεί περισσότερο σ’ αυτούς.
σκοτίσει ολόκληρη, δεν την αφήνει να κάμνει τις
προσευχές με προθυμία, ούτε να δείχνει υπομονή Και εμείς λοιπόν με υπομονή ας ψάλλομε μαζί με
στην ωφέλεια που προέρχεται από τα ιερά αναγνώ- τον Δαβίδ «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με
σματα, ούτε τον αφήνει να είναι πράος και να συνταράσσεις; Στήριξε την ελπίδα σου στον Θεό, γιατί
έρχεται σε επικοινωνία με τους αδελφούς, αλλά και θα ‘ρθεί η ημέρα που θα του αναπέμψω τις ευχαριστίες
δημιουργεί μίσος για την υπόσχεση που δώσαμε μου, αφού αυτός είναι η σωτηρία μου και ο Θεός μου».
για να ασκήσομε αυτόν τον τρόπο ζωής, και γενι- Γιατί είναι αδύνατο χωρίς λύπη να ξεπεράσει τους πει-
κά, αφού προκαλέσει η λύπη σύγχυση σε όλες τις ρασμούς αυτός που βαδίζει τον δρόμο της ασκήσεως.
σωτηριώδεις αποφάσεις της ψυχής την καθιστά Αλλά στη συνέχεια γεμίζουν με πολλή χαρά (μάλιστα
σαν ανόητη και παράφρονη, εμποδίζοντας κάθε εάν οπλίσουν καλά τον εαυτό τους με την προσευχή
αγαθή επικοινωνία. Και δεν επιτρέπει ούτε από τους και την υπομονή) και δάκρυα γλυκά και θεία νοήματα,
γνήσιους φίλους να δέχεται λόγο συμβουλευτικό, ούτε όσοι καλλιέργησαν μέσα στις καρδιές τους τον πόνο και
τον αφήνει να δώσει σ’ αυτούς ειρηνική απάντηση, τη θλίψη. Καθόσον τα στεφάνια ακολουθούν τις θλίψεις
αλλά, αφού κατακυριεύσει ολόκληρη την ψυχή, τη των αθλητών. Γιατί, εάν χαυνωθεί ο λογισμός από την
γεμίζει με πικρία και αηδία, και την πείθει να αποφεύ- προσευχή, αρχίζει η λύπη να κατατρώγει, όπως έχει λε-
γει τους ανθρώπους, επειδή τάχα έγιναν αίτιοι της τα- χθεί, την καρδιά του ανθρώπου, όπως ο σκόρος το
ραχής της. Γιατί δεν την αφήνει να κατανοήσει, ότι ένδυμα και το σκουλήκι το ξύλο, εκδηλούμενη στα κόκ-
δεν έχει την αρρώστια εξωτερικά αλλά αποκείμενη καλα του, και παρουσιάζεται ο άνθρωπος σκυθρωπός,
μέσα στο βάθος της. Και τότε φανερώνεται, όταν, επειδή σκοτάδι περιέβαλε τους λογισμούς. Γι’ αυτό και
αφού έρθουν οι πειρασμοί, την καταστήσουν φανερή η Γραφή συμβουλεύει λέγοντας «Απομάκρυνε τη
με την άσκηση. λύπη από σένα, γιατί η λύπη πολλούς κατέστρεψε,
και δεν υπάρχει ωφέλεια σ’ αυτή». Και «Από λύπη
Η λύπη λοιπόν είναι σκυθρωπότητα της ψυχής, προξενείται θάνατος και η λύπη της καρδιάς κάμπτει
στόμα λιονταριού που καταπίνει με ευκολία τον λυ- τη δύναμη του ανθρώπου». Και προσθέτει «Μην
πούμενο. Η λύπη είναι σκουλήκι της καρδιάς, που αφήσεις τη λύπη να κυριέψει την καρδιά σου, αλλά
κατατρώει τη μητέρα της που την γέννησε. Ο μονα- απομάκρυνε την από αυτήν, σκεπτόμενος τα έσχατα
χός που είναι κυριευμένος από τη λύπη δεν νοιώθει τη αυτής». Φυγάδευσε λοιπόν από σένα τη λύπη αυτή,
γλυκειά γεύση του μελιού, όπως εκείνος που υποφέρει και μη λυπείς το Πνεύμα το Άγιο που κατοικεί μέσα
από σφοδρό πυρετό. Ο κυριευμένος από λύπη μονα- σου, μήπως παρακαλέσει τον Θεό και απομακρυνθεί
χός δεν κινεί τον νου του προς θεωρία, ούτε αναπέ- από σένα. Γιατί το Πνεύμα του Θεού, που δόθηκε
μπει ποτέ καθαρή προσευχή στον Θεό. Εκείνος που στη σάρκα αυτή, δεν προξενεί λύπη ούτε στεναχώρι-
νίκησε τα πάθη, νίκησε τη λύπη, νικημένος όμως από α.
την ηδονή, δεν θα ξεφύγει από τα δεσμά της. Εκείνος
που είναι κυριευμένος συνεχώς από λύπη και προ- Ντύσου λοιπόν τη χαρά, η οποία πάντοτε έχει τη χά-
σποιείται απάθεια, είναι όμοιος με κάποιον που είναι ρη του Θεού, και εντρύφα μέσα σ’ αυτή. Γιατί ο χαρω-
ασθενής και υποκρίνεται ότι είναι υγιής. Όπως δηλα- πός άνθρωπος κάμνει αγαθά έργα και περιφρονεί τη
δή ο ασθενής γίνεται φανερός από το χρώμα του σώ- λύπη, ενώ ο κυριευμένος από λύπη άνθρωπος πάντοτε
ματος, έτσι οι κυριευμένος από πάθος γίνεται φανερός κάμνει κακά έργα. Και πρώτο κακό που κάνει, είναι το
από τη λύπη. Εκείνος που αγαπά τον κόσμο, θα δο- ότι λυπεί το Πνεύμα το άγιο, το οποίο δόθηκε στον
κιμάσει πολλές λύπες ενώ όποιος περιφρονεί τα άνθρωπο χαρωπό. Και δεύτερο, ότι στο εξής διαπράττει
όσα υπάρχουν μέσα σ’ αυτόν, θα δοκιμάζει διαρ- ανομία, μη εξομολογούμενος στον Κύριο. Γιατί του
κώς ευφροσύνη. Και όπως το χωνευτήρι καθαρίζει το κυριευμένου από τη λύπη ανθρώπου η προσευχή δεν
μη καθαρό ασήμι, έτσι η κατά Θεόν λύπη καθαρίζει
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής Σελίδα 13

έχει τη δύναμη να ανεβεί στο θυσιαστήριο του Και μιλώντας στη συνέχεια παραβολικά για τη γυναίκα
Θεού. Καθόσον κάθεται πάνω στην καρδιά του η λύ- που γεννάει και έχει λύπη, προσθέτει « Έτσι και σεις θα
πη. Αναμιγμένη λοιπόν η λύπη μαζί με την προσευχή έχετε τώρα λύπη, αλλά πάλι θα σας επισκεφθώ και θα
δεν αφήνει την προσευχή να ανεβεί καθαρή προς το χαρεί η καρδιά σας και τη χαρά σας κανένας δεν θα σας
θυσιαστήριο. Όπως δηλαδή αναμιγμένα ξύδι και κρασί την αφαιρέσει». Σ’ αυτόν πρέπει η δόξα, που δίνει χαρά
σε ένα μίγμα δεν παρέχουν την ίδια ευχαρίστηση, έτσι σε όσους βρίσκονται σε θλίψη, στους αιώνες. Αμήν.
και η λύπη αναμιγμένη μαζί με το Άγιο Πνεύμα δεν
αφήνει να υψωθεί προς τον Θεό η ίδια προσευχή. Εί-
ναι καλό λοιπόν να διώξομε την λύπη από τον εαυτό (Συνέχεια από τη σελίδα 7)
μας και να ντυθούμε όλη τη χαρά. εξ ου πηγάζουσιν οι μύριοι πειρασμοί».
Ας απομακρυνθούμε λοιπόν από αυτή τη λύπη με Η ακηδία διαφέρει από τα υπόλοιπα κύρια πάθη, κα-
κάθε βιασύνη, γιατί είναι κοσμική λύπη, καθόσον θώς δε γεννά κανένα συγκεκριμένο πάθος αφού όλα
«Η κατά Θεόν λύπη», όπως είπε ο Απόστολος Παύ- σχεδόν τα πάθη παράγονται από αυτή. Ο Ευάγριος
λος, «προξενεί μετάνοια που οδηγεί στη σωτηρία, επιβεβαιώνει ότι: «Τούτω τω δαίμονι άλλος μεν ευθύς
για την οποία κανείς δεν μετανοεί, ενώ η λύπη του δαίμων ουχ έπεται», ενώ σ’ άλλο σημείο εξηγεί: «Τον δε
κόσμου προξενεί θάνατο». Και ο Παροιμιαστής της ακηδίας λογισμόν […] ουδείς διαδέχεται διαλογι-
«Ευλογία του Κυρίου κατεβαίνει στο κεφάλι του ενά- σμός, πρώτον μεν ότι και χρονίζει, έπειτα δε και σχεδόν
ρετου, αυτή τον κάνει πλούσιο, και δεν θα κυριεύσει πάντας τους λογισμούς έχει εν εαυτώ». Ο Άγιος Μάξιμος
λύπη στην καρδιά του». Και πάλι «Όταν η καρδιά ευ- ο Ομολογητής, πάλι, λέγει ότι «η ακηδία πασών των της
φραίνεται κάνει τον άνθρωπο να νιώθει ευεξία, ενώ ψυχής δυνάμεων επιδραττομένη, πάντα σχεδόν ομοθυμα-
όταν ο άνθρωπος είναι κυριευμένος από λύπη νοιώθει δόν κινεί τα πάθη· διό και πάντων των άλλων παθών εστι
τα οστά του να ξηραίνονται». Και ο Παύλος «Γιατί βαρύτατον». Γενικότερα ο Άγιος Βαρσανούφιος διδά-
δεν θέλομε να αγνοείτε, αδελφοί, για τη θλίψη που μας σκει ότι «[Το πνεύμα της ακηδίας] γεννά παν κακόν
βρήκε στην Ασία, τόσο πολύ το βάρος της ξεπέρασε […]». Επομένως σημειώνει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμα-
τις δυνάμεις μας, ώστε να χάσομε ακόμα και την ελπί- κος «ακηδία τω μοναχώ περιεκτικός θάνατος [εστί]»,
δα μας για τη ζωή. Αλλά εκείνος που παρηγορεί τους ενώ ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος φθάνει στο ίδιο
ταπεινούς, ο Θεός μας παρηγόρησε». συμπέρασμα: «ακηδία θάνατος ψυχής και νοός εστί».
Και εμείς λοιπόν μαζί με τον Δαβίδ ας αναφωνήσο- Και προσθέτει: «[Τον δαίμονα] ει παρεχώρησε ο Θεός
με «Ελέησέ με, Κύριε, γιατί θλίβομαι, εξαιτίας του καθ’ ημών ενεργήσαι, κατά την δύναμιν αυτού, ουδείς αν
θυμού σου θόλωσαν τα μάτια μου από τα δάκρυά μου, εσώθη των αγωνιζομένων ποτέ».
γιατί κακοπάθησα και ταπεινώθηκα πάρα πολύ και οι Μπροστά στην έκσταση αυτών των συνεπειών, οι Πατέ-
στεναγμοί της καρδιάς μας έβγαιναν σαν βρυχηθμοί ρες επιβεβαιώνουν ότι η ακηδία είναι το βαρύτερο και
λιονταριού». Και «Λύπη κυρίεψε την καρδιά μου από πιο ανυπόφορο απ’ όλα τα πάθη, «εν και τούτο και πά-
τη διαρκή σκέψη των δεινών μου και ένοιωσα ταραχή ντων βαρύτατο των οκτώ της κακίας υπάρ-
από τα εναντίον μου λόγια του εχθρού μου και από τη χει» (ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΙΝΑΪΤΗΣ, Κλίμαξ), το χειρότερο απ’
θλίψη που μου προκαλεί ο αμαρτωλός». Αλλά, «Σώσε όλα τα πάθη. Ο Άγιος Ισαάκ Σύρος ονομάζει ότι είναι
με, Θεέ μου, γιατί τα δάκρυα από τη θλίψη μου «γεύσις της γεέννης» της ψυχής.
έφτασαν μέχρι τα βάθη της ψυχής μου, βυθίστηκα μέ-
σα σε βαθύ βούρκο, και δεν υπάρχει μέρος να σταθώ». Η παθολογία της ακηδίας δεν είναι δυνατόν να προσεγ-
Και «Μη αποστρέψεις το πρόσωπό σου από τον δούλο γιστεί, όπως οι αντίστοιχες των παθών που έχουν μελε-
σου, γιατί θλίβομαι. Άκουσε αμέσως την παράκλησή τηθεί ως τώρα: διαφέρει, γιατί δεν οφείλεται στη δια-
μου». «Γιατί συ είσαι η καταφυγή και η παρηγοριά στροφή της χρήσης κάποιας συγκεκριμένης δύναμης
από τη θλίψη που με διακατέχει». «Είθε να φτάσει (της ψυχής). Ο Άγιος Μάξιμος παρατηρεί ότι στην ακη-
μπροστά σου η προσευχή μου και να κλίνεις το αυτί
δία εμπλέκονται όλες οι δυνάμεις. «Πάντα τα άλλα πάθη
σου για να ακούσεις την δέησή μου». Και όταν απαλ-
λαχθείς από τη λύπη, ευχαριστώντας τον Θεό λέγε «Ο ή του θυμικού μέρους της ψυχής ή του επιθυμητικού μό-
Κύριος έριξε το βλέμμα του από τον ουρανό για να νον εφάπτεται ή και του λογιστικού […]· η ακηδία, πα-
ακούσει το στεναγμό των φυλακισμένων, για να λύσει σών των της ψυχής δυνάμεων επιδραττομένη, πάντα σχε-
τα δεσμά των παιδιών που είχαν θανατωθεί». Και «Τι δόν ομοθυμαδόν κινεί τα πάθη». Από την άλλη πλευρά η
να ανταποδώσω στον Κύριο για όλες τις ευεργεσίες ακηδία δε συνεπάγεται την παρά φύση χρήση των δυνά-
προς εμένα;». Γιατί «Μέσα από τη θλίψη μου τον επι- μεων της ψυχής, καθώς δεν έχει στη φύση καμιά θετική
καλέσθηκα, και άκουσε την παράκλησή μου και μου
θεμελίωση: ο Ευάγριος σημειώνει ότι είναι κατά φύση
πρόσφερε ανακούφιση μεγάλη». Και ο Κύριος έλεγε
στους μαθητές του «Αλήθεια σας λέγω ότι σεις θα να μην την έχει καθόλου (Πνεύματα πονηρίας). Κατά
κλάψετε και θα θρηνήσετε, ενώ ο κόσμος θα χαρεί». (Συνέχεια στη σελίδα 16)
Σελίδα 14 Ε Ν ∆ Ο Ν
Λόγοι Γέροντος Παϊσίου Ολάρου. Από το βιβλίο «Ο Γέροντας Παΐσιος Ολάρου»
των εκδόσεων «Ορθόδοξος Κυψέλη»
Περί απελπισίας
Τι είναι η απελπισία; Η απελπισία είναι η μεγαλύτερη την ευχή του Ιησού και μη ξεχνάς και την Κυρία μας
αμαρτία. Σου λέγει «εγώ δεν μπορώ να σωθώ και μά- Θεοτόκο. Κάνε ότι ημπορείς για την σωτηρία σου…
ταια προσεύχομαι». Όχι. Εσύ να λέγεις τα εξής: «Από Άϊντε, παιδί μου, ας βάλουμε κι εμείς από τώρα αρχή
πού προήλθε αυτός ο λογισμός; Όχι δεν είναι σωστός. μετανοίας. Να ζούμε με την ελπίδα της αιωνίου ζωής.
Εγώ, με την βοήθεια της Μητερούλας του Κυρίου μου, Εγώ, όταν ήμουν παιδί, η μανούλα μου μου έλεγε:
ελπίζω να σωθώ». Η θύρα του Παραδείσου είναι α- «Νηστεύουμε τώρα, καλό μου παιδί, κι όταν τελειώ-
νοικτή, παιδιά μου, για όλους μας. Μόνο εμείς αρκεί σει η νηστεία, θα ιδείς κόκκινα αυγά, και τσουρέκια
να θέλουμε να μπούμε μέσα. Ο Θεός δεν υποχρεώνει και ντολμαδάκια...». Κι έτσι κρατούσαμε τη νηστεία
κανέναν. Ενίοτε σπρώχνει κάποιον με την βία, στέλ- και περιμέναμε.
νοντας του μια αρρώστια, μια συμφορά, αλλά τον
ενάρετο άνθρωπο τον αγαπά ο Θεός. Τι δικαιώματα έχεις εσύ επάνω στη ζωή σου; Δεν
έχεις κανένα δικαίωμα και καμιά εξουσία. Θεός φυλά-
Κάπου είναι γραμμένο: «Κάθε αμαρτία είναι συγχωρε- ξοι…
μένη, αλλά η αμαρτία κατά του αγίου Πνεύματος δεν
συγχωρείται στον αιώνα»… Μετά από αυτό τι σου λέ- Για την χαρά
γει ο λογισμός σου; Όχι! Είναι βλασφημία του νοητού Να χαιρώμεθα και να ευχαριστούμε πάντοτε τον Πο-
εχθρού. Ο διάβολος τα κάνει αυτά. Σου φέρνει λογι- λυέλεο και Πανάγαθο Θεό μας για όλα, όσα μας χαρί-
σμούς βλασφημίας, για να σε οδηγήσει στην απελπισία ζει, είτε αυτά ενίοτε μας λυπούν, είτε μας χαροποιούν
και κατόπιν να σου υπενθυμίσει ότι η βλασφημία είναι την καρδιά.
εναντίον του αγίου Πνεύματος και ουδέποτε συγχωρεί-
ται. Όχι, παιδιά μου, αυτή η σκέψις είναι του διαβόλου. Για τους πειρασμούς και τις δοκιμασίες
Εσείς όμως ελάτε στον Πνευματικό και πέστε του τι Χωρίς θλίψεις και πειρασμούς δεν ημπορούμε να σω-
λογισμός ήλθε στο νου σας: «Πάτερ, έχω λογισμούς θούμε.
βλασφημίας, έχω ανήθικους λογισμούς για την Κυρία
Θεοτόκο, για τον Δεσπότη μας Χριστό, για τις Εικόνες, Μην ξεχνάς ότι ο Θεός αυτόν που αγαπά, τον δοκιμά-
για τους μοναχούς, για τους ιερείς...». Οι λογισμοί πρέ- ζει για να Τον πλησιάσει περισσότερο.
πει να αποκαλύπτονται στον Πνευματικό ενωρίς. Τι Είμεθα υποχρεωμένοι να υποδεχώμεθα με αγάπη τις
σου κάνει η απελπισία; Έλα σου λέγει, να σε σηκώσω διάφορες δοκιμασίες μας και να ευχαριστούμε τον
ψηλά. Η εξομολόγησις είναι το δεύτερο βάπτισμα. Με Θεό για όλα.
το μυστήριο της Εξομολογήσεως σηκώνεσαι ψηλότερα
απ’ αυτούς τους λογισμούς. Και πάντοτε να κάνεις το Οι πειρασμοί που έρχονται , έρχονται με παραχώ-
ίδιο πράγμα: Όταν πέφτεις να σηκώνεσαι… Μην αφή- ρηση του θελήματος του Θεού, για δοκιμασία και
νεις την ψυχή σου να προσβάλλεται από τους λογι- για να μείνουμε παντοτινά στην οδό της ταπεινώσε-
σμούς της απελπισίας. ως. Μόνον έτσι γνωρίζουμε την αδυναμία μας και
ζητάμε βοήθεια: «Κύριε, μη με εγκαταλείπεις στους
Πως λέγεις ότι δεν αγαπάς τον Θεό; Αυτοί είναι λο- πειρασμούς μου...». Άλλοτε έρχονται και χωρίς την
γισμοί του διαβόλου… Κλείσε το στόμα σου. Πως θέληση μας, είτε από τις κακές επιθυμίες του σώματος
δεν πιστεύεις; Ποιος σε έφερε εδώ στο μοναστήρι; μας, είτε από τον κόσμο, είτε και από τον διάβολο.
Γιατί υπακούεις σ’ αυτά που σου λέει ο νοητός ε-
χθρός; Γιατί πιστεύεις ότι δεν θα σωθείς; Όχι παιδί Να δοξάζουμε τον Θεό, διότι μας δοκιμάζει με διά-
μου… Άφησε όλη την ελπίδα σου στην Κυρία Θεο- φορους πειρασμούς εδώ σ’ αυτή τη γη. Διότι, εάν
τόκο και Αυτή θα μας σώσει όλους δωρεάν. ζούμε εδώ ανενόχλητοι από πειρασμούς, δεν σωζό-
μεθα. Ότι είναι η φωτιά για τον χρυσό έτσι είναι οι
Εάν ημπορούσαμε να τα κάνουμε όλα, σίγουρα θα υπε- πειρασμοί της ζωής για εμάς. Μας δυναμώνουν,
ρηφανευόμασταν· αλλά αυτό είναι πολύ κακό… μας αναθερμαίνουν τον ζήλο, μας επαυξάνουν την
Έχουμε νοερά προσευχή; Κάνουμε ελεημοσύνη;… Αλ- πίστη, μας ταπεινώνουν και μας διδάσκουν να προ-
λά όταν βλέπεις ότι δεν ημπορείς να τα κάνεις όλα, τα- σευχόμεθα και να ζητάμε συμβουλές.
πεινώσου. Η δύναμις του Θεού, όπως λέγει η Γραφή,
αποτελειώνεται μέσα στις αδυναμίες μας. Συ κάνε αυτό Όταν έρχονται και σε περικυκλώνουν οι πειρασμοί, να
που εξαρτάται από τον εαυτόν σου. Προσευχήσου συ- καταφεύγεις στην προσευχή. Να διαβάζεις την Παρά-
χνά, εξομολογήσου, πήγαινε στην εκκλησία, κοινώνησε κληση της Παναγίας, να προσκυνάς τον Τίμιο Σταυρό,
των αχράντων Μυστηρίων, με την άδεια του Πνευματι- να διαβάζεις ένα ή δύο καθίσματα από το Ψαλτήριο,
κού σου… Και μη φοβάσαι ότι θα πας στην κόλαση. και όταν περάσει ο πειρασμός και η ψυχή σου είναι
Την Τετάρτη και Παρασκευή νήστευε, κι αν πεινάσεις ειρηνική, πήγαινε πάλι στο διακόνημά σου και ευχαρί-
φάγε κάτι. Διάβασε κάποιο ψυχωφελές βιβλίο. Λέγε
Έντυπο πνευματικής εσωτερικής καταγραφής Σελίδα 15

ΙΕΡΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΚΑΙ ΕΚ∆ΗΛΩΣΕΙΣ

Κατά το πρώτο δεκαπενθήμερο ΕΤΗΣΙΑ ΙΕΡΑ ΠΑΝΗΓΥΡΙΣ
του Αυγούστου μετά την ακολουθία
του Εσπερινού (18:00) θα τελούνται 26 - 27 ΙΟΥΛΙΟΥ 2017
οι Παρακλήσεις εις την
Υπεραγία Θεοτόκο.
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΟΡΤΗΣ
Το μυστήριο της Ιεράς Εξομολογήσεως τε- Τετάρτη 26 Ιουλίου 2017
λείται από τους ιερείς Ιερού Ναού κατόπιν (Παραμονή Εορτής)
συνεννοήσεως ( τηλ. 2104615704 )
19:00 Μέγας Αρχιερατικός Εσπερινός
χοροστατούντος του Σεβασμιωτάτου Μη-
Κάθε Σάββατο τελείται Θεία Λειτουργία. τροπολίτου Πειραιώς Φαλήρου και Δραπε-
τσώνας κ.κ. Σεραφείμ
21:00 Λιτάνευση της ιεράς εικόνος του Αγί-
ου Παντελεήμονος διά των οδών: Αγ. Πα-
ντελεήμονος - Εθν. Αντιστάσεως - Αναλή-
ψεως - Κ. Παλαμά - Αγ. Παντελεήμονος
22:30 Ιερά Αγρυπνία από τον Καθηγούμενο
του Ι. Ησυχαστηρίου Αναστάντος Χριστού
π. Μεθόδιο Κρητικό
Πέμπτη 27 Ιουλίου 2017
07:00 Όρθρος και Πανηγυρική Θεία Λει-
τουργία, ιερουργούντος του Σεβασμιωτάτου
Μητροπολίτου Πειραιώς Φαλήρου και Δρα-
πετσώνας κ.κ. Σεραφείμ
19:00 Μεθεόρτιος Εσπερινός μετ’ Αρτοκλα-
σίας και Ιεράς Παρακλήσεως.

στησε τον Θεό για να σε σκεπάζει στις ώρες της δο-
κιμασίας σου. «ἐν τῷ θλίβεσθαί με ἐπικαλέσομαι κύριον καὶ πρὸς τὸν
θεόν μου βοήσομαι καὶ ἐπακούσεται ἐκ ναοῦ αὐτοῦ
Μη ξεχνάμε ότι κάθε τόπος έχει τους πειρασμούς του φωνῆς μου καὶ ἡ κραυγή μου ἐν τοῖς ὠσὶν αὐτοῦ»
και οπουδήποτε είμεθα χρειάζεται υπομονή και ευχα-
ριστία. Β’ Βασιλειών 22,7

Ενίοτε αναρωτιέμαι: Άραγε ο πόνος μου και ο πό- Μέσα στη θλίψη μου επικαλέστηκα τον Κύριο, και
νος κάθε ανθρώπου δεν είναι ένας αρραβώνας της αναβόησα στον Θεό μου· και άκουσε από τον ναό του
αιωνίου ζωής; Διότι η κάθε θλίψις μας ταπεινώνει τη φωνή μου, και η κραυγή μου ήρθε στα αυτιά του.
και μας διδάσκει να επικαλούμεθα θερμά την βοή- «προέφθασάν με ἡμέραι θλίψεώς μου καὶ ἐγένετο Κύρι-
θεια του Θεού. ος ἐπιστήριγμά μου»,
Είναι ακόμη ένας τρόπος να μας εξετάσει ο Θεός κα- Β’ Βασιλειών 22,19
τά πόσο αντέχουμε για να μας δώσει αργότερα και
κάποιο χάρισμα, που Εκείνος έχει στην άπειρη θεϊκή Ημέρες θλίψεως με κυρίευσαν, αλλά ο Κύριος έγινε το
βούληση Του. στήριγμά μου.
Σελίδα 16
ENDON (Συνέχεια από τη σελίδα 11 ) κής και σωματικής. Ο ψυχολόγος
Περιοδική ενημερωτική έκδοση του φθάνει στο να συνειδητοποιήσει ο
Ιερού Ναού Αγίου Παντελεήμονος πρόβλημα του, και τον βοηθά να ασθενής το πρόβλημα του και να
Δραπετσώνας ωριμάσει ψυχολογικά. Ο πνευματι- το αντιμετωπίσει. Ο πνευματικός
κός, φωτιζόμενος από την Χάρη του οδηγεί τον άνθρωπο στην μετάνοι-
Διευθυντής εκδόσεως Θεού, εντοπίζει το πρόβλημα, που α που συνίσταται στην ολοκληρω-
π. Γεώργιος Θεοδωρόπουλος είναι ο σκοτασμός του νοός, οι φα- τική μεταμόρφωση του. Δεν τον
Αρχισυντάκτης
Στέφανος Φ. Σωτηρόπουλος
ντασίες, και με την ορθόδοξη μέθο- οδηγεί στην αποβολή μερικών κα-
δο, που είναι η κάθαρση και ο φωτι- ταστάσεων, αλλά στην μεταμόρ-
σμός, προσπαθεί να τον οδηγήσει φωση των παθών. Νομίζω μπορεί
Στοιχεία επικοινωνίας για παρατηρήσεις ,
σχόλια , προτάσεις , συνεργασίες στην θεωρία του Θεού. Ο ψυχολό- κανείς να βρει και άλλα σημεία που
Ι.Ν. Αγίου Παντελεήμονος γος κινείται ανθρώπινα με σκέ- δείχνουν την τεράστια διαφορά με-
Αγίου Παντελεήμονος 12 ψεις και ιδέες. Ο πνευματικός κι- ταξύ ψυχολόγου και πνευματικού.
Τ.Κ. 186 48 Δραπετσώνα νείται Θεανθρώπινα. Χρησιμοποι- Και είναι κρίμα να έχουμε στην Εκ-
Τηλέφωνο: 2104615704
εί την θεραπευτική μέθοδο, αλλά κλησία μας τέτοια ολοκληρωμένη
Τηλεομοιότυπο: 2104615759 και δια των Μυστηρίων στέλλει διδασκαλία περί της καθάρσεως και
Ηλ. διεύθυνση: periodikoendon@yahoo.gr τη Χάρη του Θεού στη καρδιά του θεραπείας του ανθρώπου, και όμως
Διαδικτυακό ιστολόγιο : ασθενούς. Ο ψυχολόγος νομίζει ότι να καταλήγουμε στην παραδοχή και
http://www.periodikoendon.blogspot.gr όλα κινούνται σε ανθρώπινο επίπε- χρησιμοποίηση ψυχολογικών θεω-
Διαδικτυακό ιστολόγιο Ιερού Ναού : δο. Δεν γνωρίζει την ύπαρξη του ριών, που είναι δυτικών ανθρώπων
http://www.agios-panteleimon.blogspot.gr διαβόλου και την ενέργεια της ακτί- και αποβλέπουν στην θεραπεία των
στου Χάριτος του Θεού. Ο πνευμα- δυτικών, οι οποίοι, φυσικά, έφθασαν
∆ιανέμεται από τον τικός γνωρίζει την διαφορά μεταξύ εκεί γιατί αγνοούσαν την νηπτική
Ιερό Ναό Αγίου Παντελεήμονος Χάριτος του Θεού, ενεργείας του παράδοση.
διαβόλου και ασθενείας πνευματι-
∆ραπετσώνας
Εισφορές προαιρετικές. (Συνέχεια από τη σελίδα 1) γκράτεια. Από την αντίθετη λύπη
είναι φανεροί οι καρποί του πο-
λύπης, που φέρνει την ψυχή στην νηρού πνεύματος, οι οποίοι είναι
Στείλτε μας την ηλεκτρονική σας απελπισία, για να το εξορίσομε ακηδία, ανυπομονησία, θυμός,
διεύθυνση , για να έχετε το από την καρδιά μας. Γιατί αυτό το μίσος, αντιλογία, απελπισία, ο-
περιοδικό Ε Ν ∆ Ο Ν σε .pdf πνεύμα δεν επέτρεψε στον Κάιν να κνηρία στην προσευχή. Αυτή τη
αρχείο , στον υπολογιστή σας . μετανοήσει μετά την αδελφοκτονί- λύπη πρέπει να την αποφεύγομε,
α, ούτε στον Ιούδα μετά την προδο- όπως και την πορνεία και τη φι-
σία του Κυρίου. Μια μόνο λύπη λαργυρία και το θυμό και τα υπό-
(Συνέχεια από τη σελίδα 13)
να έχομε, την μετάνοια για τις λοιπα πάθη. Αυτή η λύπη θερα-
αμαρτίες μας ενωμένη με την α- πεύεται με την προσευχή και την
κάποιο τρόπο συμβαίνει αφενός μεν γαθή ελπίδα, για την οποία ο Α- ελπίδα στο Θεό και τη μελέτη
νάρκωση και αδρανοποίηση, αφετέ- πόστολος λέει: «Η κατά Θεόν των θείων λόγων και με τη συνα-
ρου δε διάχυση, όλων των δυνάμε- λύπη προξενεί μετάνοια που οδη- ναστροφή με ευλαβείς ανθρώ-
ων, οι οποίες συμβάλλουν στην γεί σε οριστική σωτηρία». πους.
πνευματική ζωή του ανθρώπου. Ο Κι αυτό, γιατί η κατά Θεόν λύπη
Άγιος Θαλάσσιος εκφράζει ορθά τη τρέφοντας την ψυχή με την ελπίδα
συγκεκριμένη προοπτική στο δυαλι- που ακολουθεί τη μετάνοια, είναι «ἀγάπα τὴν ψυχήν σου καὶ παρα-
ανάμικτη με χαρά. Γι' αυτό και κάλει τὴν καρδίαν σου καὶ λύπην
σμό της όταν την ορίζει ως
πρόθυμο και υπάκουο για κάθε μακρὰν ἀπόστησον ἀπὸ σοῦ·
«ολιγωρίαν ψυχής». Θα μπορούσε πολλοὺς γὰρ ἀπώλεσεν ἡ λύπη,
καλή πράξη, ευκολοπλησίαστο,
σε κάποιο βαθμό να θεωρηθεί η ταπεινό, πράο, ανεξίκακο, υπομο- καὶ οὐκ ἔστιν ὠφέλεια ἐν αὐτῇ.»
ακηδία ως η απουσία του πνευμα- νετικό σε κάθε αγαθό κόπο και κά- Σοφ. Σειράχ 30,23
τικού «ζήλου», που χορηγείται θε συντριβή κάνει τον άνθρωπο η
από το Άγιο Πνεύμα τόσο στον λύπη αυτή, αφού είναι κατά Θεόν. Να αγαπάς την ζωήν σου, να
πρώτο άνθρωπο, όσο και στον εν Και με αυτό λοιπόν γίνονται οι παρηγορείς την καρδίαν σου και
καρποί του Αγίου Πνεύματος φα- να διώχνεις μακριά από σε την
Χριστώ ανακαινισθέντα, ώστε να λύπην, διότι η λύπη πολλούς έχει
νεροί στον άνθρωπο, δηλαδή η χα-
επιτελέσουν με ζέση το πνευματι- καταστρέψει· καμμία δε ωφέλεια
ρά, η αγάπη, η ειρήνη, η μακροθυ-
κό τους έργο. μία, η αγαθότητα, η πίστη, η ε- δεν υπάρχει εις αυτήν.