You are on page 1of 481

ARHIVSKA PRAKSA 8

lzdavadi:

Arhiv Tuzlanskog kantona

_ LlruStvo arhivskih

zaposlenika

Iuzlanskog kantona

Za izdavade:

Mr. lzet Sabotii

Dr. Aaem Kolar

Organizacioni odbor:

t3rt _ A.gT

I9z"r (predsjednik) Eiefa

^ Eegov.tg, Nijaz Brbutovi6, dr. Walter

"TL?.tlrpqna.

JATgd

,.T"1

GatuSii,

Atma GadZo,

Hod2ic,

Hasii, Nermana

tbralimagid, tzet Numanovii,

peter. pavel

Klasinc, Mirjana

sead Seiimovic,

t"tl-[1T*9'iq.mr.

,

^_or.

mr. tzet Saboti6 (potpredsjednik)

DI41", Koiar, E5efi

Redakciia:

^

Begovi6, Nijaz

Ne"rmanl nijZie,

Brbutovii, Sejdatija GuSi6,

.

dr. I\4jroslav.Nova

k, mr.'Sead Sef imovie]'

-,

mr. tzet Sabotii, dr. peter Wiesneciei'

Odgovorni urednik:

Dr. Azem Ko2ar

Urednik:

Mr. lzet Sabotii

Lektor:

Mr. Amira Had2agii

Korektori:

Eiefa Begovi6, Nermana Hod2ic

Tehnidko

uledenje i priprema:

Tuita'

.,OFF-SET,'

Stampa:

,,OFF_SET', Tuzta

Za Stampariiu:

Sadika Murii, direktor

Tirai:

500 primjeraka

ftT{:,i!::#:m

i3^91-I11r:i'.["^;^n^o!rin

brojem

1 o/1 -4s z-zo

-zr sB,

j

j'Jog-k"lt"i;'"i"

oi7b]6s. i?fi . &.i#

ifi!i'": ffi!!!f"#, ?u#3 Y[,J:z anskos

teutax: ++387 35252620 e-mail:arhiv.tk@bih.net.ba

ARCHIVAL PRACTICE 8

publisher:

Arhiv Tuzlanskog kantona

_ DruStvo arhivskih zaposlenika Tuzlanskog kanlona

For publisher:

Mr. lzet Saboti6 Dr. Azem Ko2ar

- Organisationat Board:

_

pr:

A<gq

.f

lpresidentfisefa

":ar

Brbutovi6, di. Walter

Alma Gadio,

^

BeSov-'9, Nijaz

uruner, Marijana Galu5ic,

Jtf*

Hasi6, Nermana Hod2i6,

usman tbralimagic, lzet Numanovia,

.l:t9l p"vet Ktasinc,

Leptc-Marinkovi6, ^-,oI mr. Sead

,

Mirjana

Seiimovi6,

mr. lzet Sabotii (co presidentf

Editors:

^

.D

*"T Ko2ar,

E5efa Begovi6, Nijaz

tsrbutovid,

Sejdatrya Gus,e, Ne"rmanl i,Jo1ie,

serimov[]'-'

dr. Mirostav Novak, mr. beao

mr. lzet Sabotic, dr. peter Wiesneciei'

Editor_in€hlef:

Dr. AzemKo2ar

Editor:

Mr. lzet Sabotid

Lector:

Mr. Amira HadZagi6

Co lectors:

E5efa Begovic, Nermana Hod2i6

Tehnical Edit and preparattons:

"OFr_SET" Tuita

print:

d.o.o.',OFF_SET,, Tuzla

For.'OFF€ET,,:

Sadika Murii, director

Edition:

500 primjeraka

Ministry of

Educ"tio-prltr-r"

has given

-a,

p^oJrlfllg Canton

Sports

of

iroriJri

Tuzla

-39-2ts.B, on May

magazine.

aprovalilo

rssie

t"

"nd

rolr+iil

-t"n-i,

S_eat.of the editorial BoardArchives

ll?,J'jo

Led^eI_S!r. 1

,

75000

rer/tax: ++387 35 252 620

Tuzta,

e-mail:arhiv.tk@bih.net.ba

Canton Tuzla

UDK 930.25

]SSN 1512-5491

flfl#dffi^ff-fiflfl-5t$ 0

lo*r,r.

t,

lzdavanje

Casopisa pomogli

su: Ministarstvo za obrazovanie,

iiiXi,kutturu'i sport

ministarstvo kulture

Tuzlanskog kantona i Federalno

i sPorta

DruSWo arhivskih zaPoslenika Tuzlanskog kanton

Arhiv

Tuzlanskog

kantona

UMJESTO PREDCOVORA

TNSTEAD OF PREFACE

SADRZAJ

,,,,,,,,,.,.,,,,,.

IARHIVISTIKA I ARHIVSKA SLUzBA

Slrana

.

7

9

Azem KoZar,

Osobenosti wednovanja registratume grade Bosne i Hercegovine

Nada Cibej, Uvodanje medunarodnih

te poslovanje sfuaraoca grcile

Miroslav Novak,

Najvainiji

standarda u poslovanie athiva,

aftivski problemi arhivircnja tekstualnih i netekstualnih

oblika digitalnih dokumenata

Peter pavel Klasinc-2ivana Hedbeli,

Neki problemi

-

i ,€rspe,/ive razvoja rcgistratumoga gradiva

u

upnviiopCenito

Slavica Tovaak,

Pivedne organizacije izmedu steAaja i privatizacije

Zoran Maaki6, Kancelaijsko i arhivsko poslovanje organa uprave Republike

Srpske - stanie iperspektive

Omer Zuli6,

Stanje registratume gnde u oblasti

Tuzlanskog kantona u peiodu Muhamed Musa,

Prckiena pimjena zakonskih odredbi pti pteuzimanju ahivske graate Op'ine Centar u Sarajevu

Milica Strugar,

-

pravosuda na podruAju

lranzicije

Registatuma graita u nastajanjo u podruCju Opitine Kotot

 

-.-

'13

 

25

--

-

36

 

53

-

68

81

92

102

114

Peter Wiesflecker,

Oryanizacijd

Marlo Landeka,

litaonice - iskustva iz Zemaljskog ahiva Stajerske

iskustvo)

Athiu-ska knjiznica

l2el Sebotic Athivi i pravo pistupa inlonnacia (bosanskohercegovaeko Gasper Smid,

Koiifenje dhivske grcde u Athivu Republike Slovenijo

DuSan VrZina,

Dostupnost i pristupaAnost arhivskoj gradi i arhivima u Republici Stpskoj lndira Todak,

Rad Arhiva sa strankama --------.---- -----.--

Zdenka Semlid - Rajh,

Arhivska terminologia u teotijiipraksi

120

132

142

156

174

185

190

Branka Molnar,

Fondoviizbike Zagreba - maliveliki korak dalje u intomatizaciji arhiva .-.-

Mustafa DerviSeviC,

lntegracija digitalne dokumenlacie

(SOFTWARE ZyLAB)

2arko Strumbl, Cuvanje elektronske dokumentacije i njeno vrednovanje Sneiana Pejovi6 - Sanja Bauk,

Piprcma

Borita Radovanovid,

MoguCnost pituene medunarodnih aftivskih standarda o

arhivskim zgradama u Srbr,

Branko Bubenik,

2O5

i radno okru|enje

210

21A

na intemet

-

. -

226

 

.

238

 

.

-

245

.

.

.

.

.

.

.

.

.

259

arhivske grade i iz kotorskih c*venih ahiva za ekspottovanje

-

ZaStita aulovizualne dokufientacije

DarkoAntovic,

pivredi

Athivski fondovi zbitue - izvoi za voladzaciju dramske baStine

Boke Kotorske u turislidkoj

Ana Kaluderovi6,

Valorizacija

arhivske grade nastale u vrijeme samoupravnog socijalizma

AndrAs Sipos, Pisani dokumeti madarske histoije kao opCepoznato arhisko naslijede naroda i

probl e m i inte m acion al ne a rhiv ske s a rad nje

Milena Gaiic,

/skusfyo na reviziji nekih fondova iz perioda Nezavisne driave Hruatske Ljiljana Rado5evi6,

Gender u arhivima Bosne i Hercegovine

Saneta Adrovic, Stampa o aktivnostima Arhiva Tuzlanskog kantona u godini jubileja

il rz DRUGTH daSOprSe

Silvija Babii,

Makrovrednovanje:

kanadska metoda funkcionalnog

vrednovanja

III GRAOA

AzemKo2ar,

O prilikama u Zvorniikome sandiaku 1874. godine

Mina Kujovi6, Prilog histoiji Zvomika u vijeme austrougarske uprave / Samija Sari6, PoSfanskl saobracaj u Bosni i Hercegovini sa posebnim osvttom na Tuzlu (1866-1918) Mirza Musa, "Tekija na Buni" u Blagaju poslije 1878. godine u arhivskim dokumentima Sead Selimovi6, Organizacija i rad Behrambegove medrese u Tuzli uoii Drugoga svjetskog rata (1939-1941)

IV PRIKAZI l OCJENE

Sead Selimovi6,

Azem Koiar - lvan Balta, Pornodne historijske znanosti i arhivistika, izd. Arhiv

Tuzlanskog kantona i Dru1tvo Safet Bad2ovi6,

Miloievi| VS Jugoslavija, knj. lJl, Piredila Sonja Biserko, izd. HelsinSki odbor

historicara Tuzla 2004,

za ljudska prava u Srbiji Beograd 2004, str. 678+695

Edin Sakovic, Damir Jug, oruZane snage NDH: sveukupni ustroj, Zagreb: Noya styarnost - Hinus Zivana Hedbeli, Stenogrami o podjeli Bosne, knj. l-ll, priredio, Predrag Luci6, izd. Kultura & Rasujeta d.o.o. iz Splita, Hruatska (tjednik Feral Tibune) i Civitas d.o.o. iz Sarajeva, Bosna i Hercegovina (tjedryik Dani) u suradnji s Fondacijom Heinrich 86ll, str. 571+541 lzet Sabotic, iasopls "Tehnicki in vsebinski problemi klasiinega in etektronskega arhiviranja" br. 4, Pokrajinski arhiv Maribor, Maribor 2005, 535 str

Senaid Had2i6,

Pedeset

godina Arhiva

u Tuzli (1954-2004), izd. JU Arhiv Tuzlanskog kantona,

Tuzla 2005,1-291, lat.

,

V |ZVJESTAJI

AzemKoiar,

Medunarodni arhivski dan (Maribor, 15-17. oktobar2OO4.) . lzet Saboti6, Saujetovanje arhivskih radnika Bosne i Hercegovine (VlaSic, 30. 11. - 01. 12. 2004.) H. Fetahagic, Seminar "Upravljanje savremenim ahivima i evidencijama" (Sarajevo 24. i 25. februar 2005.)

279

284

292

298

304

317

337

350

361

373

379

4O'l

408

419

422

425

,

430

439

443

448

Promocija monografije "Pedeset godina Arhiva u Tuzli" (1954-2004)

451

Zapisnik o toku 17. savjetovanja "Arhivska praksa 2004", Tuzla, 7. i 8. oktobra 2004. godine ("Hotel Tuzla")

463

Zapisnik sa konferencije DAZ TK odrLane 08. 10. 2004. godine (poslije zavrSenog Saujetovanja) u sali "Hotela Tuzla"

477

UPUTE SARADNICIMA

,.

,

490

UMJESTO PREDGOVORA

Osmi broj

,,Arhivska praksa" koji je pred vama - iitaocima,

objavljenih priloga -

predstavlja definitivnu

prekretnicu u stasavanju arhivske struke i nauke Bosne i

Hercegovine. Ovu konstahclu potvtduje kvantitet i kvalitet

kao i viie priloga

izvjeitajnog (informativnog) karaktera, a sve to na 490 stranica teksta. Rzultat

ukupno 39, te jedan preneseni prilog iz drugih easopisa

'asopisa

je

to sistematskog rada brojno skromnog tima arhivista iz Arhiva Tuzlanskog

zaposlenika Tuzlanskog kantona, koji su na ovom

eminentne arhivske stru1njake iz cijete Bosne i

kantona i Druitva arhivskih

projektu uspieli da okupe

Hercegovine(ukupno 18) i iz pet susjednih i prijateljskih zematja: Slovenije (7),

Hruatske (5). Srbije iCrnb core (S),

Austrije (1) i Madarske (1) (ukupno 19). Od

sa gotovo svim zemljama koje

posebnog zna'aja je struina i naui.na saradnja

posjeduju vi'e brojnih arhivskih fondova i zbirki koje se odnose na prosior

Bosne i Hercegovine.

I ovaj (osni) broj aasopisa je

rezultat odr1avanja tradicionatnog (18. po

praksa,', odr1anog 29. i

redu) medunarodnog arhivskog savjetovanja

,,Arhivska

30. 09. 2005. godine u Hotelu ,,Tuzla" u Tuzli. Svi radovi sa tog

skupa aihivista

objavljeni su u okviru prvog pogtavlja easopisa pod naziiom Arhivistika i

arhivska sluZba (ukupno

teme Savjetovanja:

28). Ovi rudovi su nastali

1. Registraturna grada, 2.

kao odgovor autora na tri

Korii1enje arhivske i

registraturne grade i 3. Aktualna pitanja arhivske teorije i prakse.

Veoma

raznovrsnu i sloZenu problematiku ophodenja sa registraturnom

Bosne i Hercegovine

i S iz inostranstva).

gradom razmatra devet arhivista (4 iz

Badi se

grade, problematika

reqistratura

tekstualnih

o osobenim i otvorenim pitanjima arhivske struke i to: vrednovanje

ophodenja sa gradom

registratura koje se privatiziaju'te

i

dr., o problemima rukoianja

dokumenata, te o potrebama i

u registraturama. Ovim je

i novih poteikoca u oioj

iz oblasti uprave, privrede

i netekstualnih oblika

digitalnih

mogu,nostima primjene medunarodnih standarda osim aktualiziranja poznatih izvrieno prepoznavanje

(prvoj) fazi ophodenja sa arhivskim zapisima svih vrsta.

Problematika korii;enja arhivske i registraturne grade trebtirana je u

U njima je

ukazano na bosanskohercegovaEki

i inostrani pravni i

posebno na arhivsku

praksu u pogledu dosiupnosti

grade. NA osnovu iznijetih

arhivskih ustanova za sve

Sest _ priloga.

?ryivistiik!

intorryggiia

okvi i

iz u arhivima pohranjene arhivske

promiiljanja arhivista stiie se utisak o otvorenosti

vrste korisnika arhivske grade a ito veoma pozitivno utiie na nivo

demokratizacije druitvenih odnosa. Bez informacija iz arhivske grade ni jedna

drzavna

administracija ne bi mogta da osigura mogu'nbost ostiarenja liidskih

prava i sloboda.

Raznovrsna i slozena

pitania

arhivske

iznose

terminologiie, elektronskih zapisa, za;tite i

teoriie

i

prakse prezentirana su u

dileme u rie6avaniu

13 priloga. t) njima se uglavnom

konkretnih arhivskih pitanja: arhivske

\uvanja grade, valorizacije,

madarskih arhivista u brizi

iskustva i

reviziie itd. Posebno se eini znaiainim iskustvo

o arhivskoi gradi koja se odnosi na Madarsku i

Madare, koje bi mogto poslu1iti kao azimut u rieiavaniu pitania sukcesiie

arhivske grade bivie SFR Jugoslaviie.

Drugo poglavlje Casopisa sadrzi tekst Silviie Babi6 ,Makrovrednovanie:

kanadska metoda funkcionalnoga vrednovania", obiavlienog u,Arhivskom

vijesniku", br.47, Zagreb 2004, str. 7-19. Ovim se nastoialo uticati na Wavilno

usmjeravanje u

rjesavaniu struine problematike vrednovania arhivske

i

registraturne grade.

Tre6e

pogtavlje, pod nazivom ,,Grada", donosi pet tekstova

historiografskog

i 20. stolje'u.

rczultat

put

karaktera koii se odnose na prostor Bosne i Hercegovine u 19.

Ovi radovi su veoma interesantni i ilustrativni ier su nastali kao

rada sa dokumentima na koiima se i temelie. Ovo poglavlie ie po prvi

uvedeno u strukturu Casopisa. Po onome ito prilozi ma|e i sadrze iini se

da je to uradeno veoma profesionalno.

.Prikazi i ocjeni", kao ieturto poglavlie Aasopisa sadr1i iest prikaza:

pet knjiga (studija) i jedan iasopis. Radi se o literaturi koia ie obiavliena u toku

2004. i2005. godine a koia donosi nove nauine spoznaie

i pomocnih historijskih nauka. Dviie kniige:

Aihivistixe (Tuzta 2004)

i Pedeset godina

iz historiie, arhivistike

Pomocne historiiske nauke i

Arhiva u Tuzli (Tuzla 2005)'

objavljene su u izdaniu Arhiva Tuzlanskog

Druitva arhivskih zaposlenika Tuzlanskog

Zna\ajne intormaciie o

kantona, Dru1tua histori\ara Tuzla i kantona.

struinim arhivskim skupovima u zemlii i

praksa"

eine vaznim i

Poslovnik) doniieti na Konferenciii

Tuztanskog kantona odrzanoi 8.10. 2004

inostranstvu, ie sa prethodnog (17.) arhivskog savietovania -Arhivska

date su u gestom poglavlju pod naslovom ,,lzvieitaii." Posebno se

informativnim dokumenti (lzviestai, Program,

Druitva arhivskih zaposlenika

godine. lzdavaei su i kod ovog broia uglavnom ostali kod ustaliene strukture

easopisa, osim treieg poglavlia ,,Grada" koie treba da udvrsti vezu izmedu

arhivistiikog

i nistoiiografikog

pristupa u promiilianiu

i struinoi obradi

odredene f,roblematike.

Aasopisa dobije na

Ciienimo da ie to dodatno dopriniielo da ovai broi

kvatitetu i stuenoi i naudnoi interpretaciii broinih arhivskih'

hisb;iografskih, informa\ekih idrugih pitania savremene arhivske teoriie i

prakse.

lzdavaii

INSTEAD OF PREFACE

8th issue of "Arhivska Praksa (Archive Practice)" magazine which is in front of

constitutes definite milestone in building archive structure and

you - readers,

Bosnia and Herzegovina. This conclusion is acknowledged by the

icience in

quantity and quality ot releasea publications - total 39' one that was transposed

tiom oiner magazines and all that on- 490

team ol archivist irom

archive employees,

-Bosnia

Aus-tria

scientific co-operation

and other number of publications ol informative nature,

pag"". ls a result of systematic work numerically humble

Archive of Tuzla Canton and Society of Tuzla canton

who (on this project) managed to galher eminent archive

experts froin

neighbor countries: Slovenia (7),

and Herzegovina

(total ol

18) and other five triendly

Croatia (5), Serbia and Monte Negro (5),

(1), Hungary (1)- (total of 19). Significant emphasis goes to expert and

with almost all of the countries that own numerous

archive fonds and collections that refer to area of Bosnia and Herzegovina'

This (8th) magazine row) international

on 29'n and 30rh September

gathering are published in

issue is a result ol maintenance o, traditional (18th in the archive counseling "Arhivska Praksa (Arhive Practice)" held

2005 in Hotel 'Tuzla" in Tuzla. All the papers this

chapler 1 of the magazine by the name of Arhivistika

iarhvisri sluiba ltotal of 28). These papers/works are created as an authors

answer on 3 topics of counseling:

1. Registrant struclure, 2. Usage of archive

and registrant structure and 3.

Current questions of archive theory and practice.

Very miscellaneous and complex issues dealing with registrant structure is

beirig

These are some distinctive and open questions from archive structure such as:

structure evaluation, issues of dealing with regislrant structures that are being privatized as well as registrants from administration domain, economy and so

on.

documents, as

examined by nine archivists (4 from Bosnia and 5 from other countries).

lssues of dealing

well as needs

with textual and non-textual forms of digltal

and possibilities of implement and applying international

standards in registrar.

new issues has

By this besides actualization known issues, recognition ol

been carried out in this (lirst) phase of dealing with archive

records of all kinds.

Dealing with issues of archive and registrant struclures is categorized in six

appendixes. ln which attention is drawn

on Bosnian and international

legal and

archive system, especially on

archive practice in means of inlormation

availability from archive structure that has been stored in archives. Based on

certain impression is acquired on openness ol

introduced archivist thoughts

archive institutions for all

sorts of users of archive structures which has very

positive influence on democratic level ol social relationship. Without

informations from archive structures none ol the country administrations would

be able to secure the possibility of realization ot human rights and freedoms.

Miscellaneous and complex questions of archive theory are presented in 13

appendixes. ln which are mostly presented various

experiences and dilemmas

in solving the particular archive questions: archive terminology, electronic

entries, structure protection and maintenance, revisions and etc. Especially

significant experience from Hungarian archivists on

structure which relers to Hungary and Hungarians, which might used as

taking care of archive

azimuth when resolving problems dealing with succession of Ex-Yugoslavia's

archive structure.

Second chapter of the magazine contains text

by Silvija Babic

"Makrovrednovanje: kanadska funkcionalna vrednovanja" released in

"Arhivskom

vijesniku" bt. 47, Zayeb

2004, page.7-19. This was

striving on

regular redirection in resolving scientific issues of evaluation archive and

registrant structures.

Third chapter, called "Slructure" carries out five texts of historic-graphic

character which refers to territory of Bosnia and Herzegovina in 19'n and 20rn century. These works/papers are very interesting and illustrative because they

were made as a result of work with documents on which they are based on.

This chapter for the first time is included in the structure of the magazine. By

what the appendix mean it seems like it was done very professionally.

"Demonslrations and Reviews" as magazines 4th chapter contains six displays:

tive book (studies) and one magazine. lt's all about literature which was

published in 2004 and 2005 which carries out new scientilic understandings from history, archivists and secondary historic science. Two books: Secondary hisioric science and archive (Tuzla 2004) and Fi{ty years of archive in Tuzla

(2005), released in publication of Archive of Canton ol Tuzla, Society of

historians of Tuzla and society ol archive employees Canton of Tuzla.

Signilicant inlormations about scientific archive gatherings in country and internationally, as well-from the previous (17.) archive counseling "Archive

practice" are given in 6"'chapter under title "Reports". Especially important also

seem inlormative documents (Report, Program, Guides) brought to the Society Conlerence of archive employees of Canton of Tuzla held on 8th of October

2004.

Publishers with this issue as well stayed on stale magazine struclure, except 3'd

chapter "Structure" which needs to allirm the bond between archivists and

graph-historic approach and scientific analysis of certain issues. We appreciate the additional contributjon so this issue of the magazine gains on the qualily and

scientilic interpretation numerous archive, graph-historic, informative and other

questions related to modern archive theories and practices.

I

ABHIVISTIKA I ABHIVSKA SLUzBA

Dr. sc. Azem KOZAR

Filozofski fakultet Univerziteta u Tuzli

OSOBENOSTI VREDNOVANJA REGISTRATURNE GRADE BOSNE I HERCEGOVINE

Abstrakt: Nakon podsje'anja na znaiaj i teoretsko odredenie

vrednovanja registraturne grade, autor posebno ukazuje na

bosanskohercegovaike specifiinosti kojih se

svi subjekti

znaiajna kriterija vrednovanja bez iije bi dosljedne primjene

moraju pridrZavati

vrednovanja: registrature i arhivi. lstiie tri posebno

bosanskohercegovaika arhivistiika praksa bila manjkava, a 5to bi u krajnjem doprinijelo organiziranom uni5tavanju dokumenata koji

revalorizacijom treba da

registratura

postanu

dio arhivske grade onih

iija je grada stradala usljed ratnih i drugih vanrednih

okolnosti ili usljed nebrige pojedinaca. S obzirom na svu sloilenost

i va2nost ovoga pitanja, autor predlaZe da se valorizacija

registraturne grade detaljno uobliii u pravnu normu.

Kljuine rijeii: Registraturna grada, vrednovanje (valorizacija),

revalorizacija, naiela i kriteriji vrednovania, registrature, arhivska

sluZba.

1. Uvodne napomene

Vrednovanje registraturne grade dini sistem postupaka

kojima se putem strudne ekspertize sadrZaja odreduje znadal

svakoga akta (dokumenta, zapisa), bilo da je nastao u registraturi,

da

je primljen ili je

u njol zateden. U su5titi se sve svodi na

odredenje koiim aktima dati vrijednost arhivske

grade (trajna

vrijednost) ili registraturskoga materijala (vremenski ogranidena

uglavnom operativna vrijednost), a sve u duhu osnovnoga

postulata vrednovanja: da se na minimumu dokumenata saduva optimum informacija (podataka) o sadrZaju dielatnosti odredene

registrature.l

I Ovaj prilog predstavlja razradu, tadnije konkretizaciju autorovih stajalista

izniietih u tri izvorna dlanka o problematici vrednovanja: iz 1997., 2001. i 2002.

godine (vidi napomenu 3). Valorizaciji grade posveiena su idva arhivistidka

skupa: prvi 2001. (Savjetovanje arhivskih radnika Bosne i Hercegovine, Olovo,

Azem Kozar

Na ova stajali5ta se

primjen.iuju idefinitivno ih oblikuju nadela

i kriteriii vrednovania koji su u noviie vrijeme, uz odredene

specifi.nosti, sa strudnoga inaudnoga stajalista prilidno podrobno

izudeni iuoblideni, te u praksi primjenjivi.

Medunarodno arhivisticko iskustvo u tome je iznimno bogato.2

2. Teorija i praksa vrednovanja u Bosni i Hercegovini

Razliditim aspektima problematike vrednovanja registraturne grade arhivska sluZba Bosne i Hercegovine se bavila od podetka Sezdesetih godina 20-tog stoljeia. Uglavnom su arhivisti shvatali

znadaj vrednovanja registraturne gracle, ali ni do danas ovo pitanje

nije teorijski a ni pragmatidno potpuno uobliceno. Uglavnom su

prihvatana stajalista i dometi sa Sirega jugoslovenskog prostora,

dok su osobenosti bosanskohercegovadke

arhivistidike stvarnosti

nemodno, i to povremeno, samo konstatirane, mada ih u cijelosti

2

januara 2001.) i drugi 2002. (Medunarodno savjetovanje "Arhivska praksa

2002.", T uzla, oktobra 2002.).

lzmedu ostalih o valorizaciji arhivske i registraturne grade su pisali: Bernard Stulli, O ValorizacUi i kategorizaciji arhivske grade, Arhivski vjesnik, br. 13,

Za$eb 1970,463-488; Bogdan Leki6, Valorizacija arhivske grade, Arhivist, br.

36, Beograd 1986, 62-72; Frank Boles, Arhival appraisal, New York-London; Herve Bastein, Entwicklung und Anwendung von Normen bli der Bewertung (Bazvoj i primjena kriterija vrednovanja), Xll lnternationaler archiv kongress,

Miroslav, Valorizacija strojno berljivih

Montreal 1992; Pivka Marjan,

Novak

zapisov, Sodobni arhivi '93, Maribor 1993, 79-85; Josip Kolanovid,

Vrednovanje arhivskoga gradiva u teoriji ipraksi, Arhivski vjesnik, br. 38,

Zagreb 1995, 7-22; Vladimi Zumer, Valorizacija dokumentarnoga gradiva za zgodovinu, znanost in kulturo, Ljubljana 1995; lsti, Politika akvizicije i kriterui vrednovanja: profesionalni i politidki aspekt, Arhivski vjesnik, br. 42, Zagrcb 1999, 53-77, Bichard Braun, Funkcionalno vrednovanje u drZavnom arhivu Kanade (sedam godina stvarne prakse), Arhivski vjesnik, br. 41, Zageb l998, 51-65; Jozo lvanovic, Vrednovanje elektroniekih zapisa, Arhivski vjesnik, br. 41, Zayeb 1998,7-21: Davorin Erzisnik, Pretpostavke za valorizacuu zapisa

na elektronskim medijima, Arhivski vjesnik, br. 41,37-44i Peter Pavel Klasinc,

Vrednotenje registraturnega gradiva, Arhivska praksa, br. 3, Tuzla 2000, 52- 59; Miroslav Novak, Vrednovanje digitalnih dokumenata, Arhivska praksa br.

5, Tuzla 2002, 100-1 17; lsti, Provodenje principa konteksta u savremenoj

arhivskoj teoriji ipraksi, Arhivska praksa, br.6, Tuzla 2003, 117-132; Silvija Babie, Makro-vrednovanje: kanadska metoda funkcionalnoga vrednovanja,

Arhivski vjesnik, bt . 47 , Zageb 2004, 7 -19.

Osobenosti vrednovania reqistraturne qrade-

arhivisti

nisu ni zapazili. S vremena

na vrijeme su arhivisti na

sredivanju i

obradi arhivske grade u arhivima uodavaju6i

nekompletnost arhivskih fondova postavljali i problernatizirali ova pitanja, a Sto je najce5ce svodeno na problem neadekvatne brige registratura za fizidkom za5titom sopstvene graCle. Time je krivica

prebacivana na registrature,

Sto je za

su5tinu problema manje

svojoj

vaino od dinjenice da je pitanje neadekvatnog pristupa

vrednovanju grade

ostajalo i dalje neobja5njeno u

slo2enosti. Na taj nadin su zanemarivan.lem dinjenidnoga stania na

fragmentarno saauvanu registraturnu gradu primjenjivana nadela i kriterij za cjelovite fondove registratura, cime su ti fondovi udinjeni

jo5 manjkavijim.3

lpak, treba ista6i

da su neka vaZna

pitanja vrednovanja

registraturne grade

Bosne i Hercegovine pravilno uodena i

konstatirana, a koja se nqizrazitiie

"Naznadena nadela

o6ituju u sljede6im stavovima:

i kriteriji su primjenjivi na gradu koja le

saduvana u potrebnim ili bar u neophodnim kolidinama. Medutim, to, kako se zna, nije slucaj sa graalom na prostoru BiH u kojoj je u

toku minulog rata stradalo oko 50% registraturne grade (cc 81.000 m1). To znaci da ta prva faza vrednovanja grade (u registraturama)

3 U posljednjih 20

godina pitanjima vrednovanja reglstraturne (i arhivske) grade

bavili: Azem Kozar, Rekonstrukcija fondova

arhivske sluZbe iArhiva

Bosne i Hercegovine

registraturne grade,

Bosne i

su se

rad u rukopisu za spomenicu

i kriteriji

vrednovanja arhivske grade, Glasnik arhiva i DAR BiH, br. 36, Sarajevo 2004,

Hercegovine (1947-1997.), Sarajevo

'1997; lsti, Nadela

13-22; lsti, Problematika valorizacile registraturne iarhivske grade, Arhivska

praksa, br. 5, Tuzla 2002,

,58-65;

lsti, Pomocne historijske znanosti i

Arhivistika, Tuzla 2OO4: lzet Sabotic, Neki aspekti valorizairje registraturne

grade u Bosni i Hercegovini, Sodobni arhivi, br. 23, Maribor 2001, 34-38; lsti,

Problematika valorizacije regislraturne grade u Bosni i

praksa, br. 5, Tuzla 2002,83-91; lsti, Problematika vrednovanja arhivske

Hercegovini, Arhivska

grade u Bosnj i Hercegovini, Glasnik arhiva i DAR BiH, br. 36, Sarajevo 2004,

28-39; Nijaz Brbutovic, Rekonstrukcija stradalih fondova

registraturne grade u

Skolama, Arhivska praksa, br. 2, f uzla 1999, 94-99; Sead Selimovi6,

Valorizacija registraturne grade privatnog sektora na prostoru Tuzlanskog

Sarajevo 2004,71-76,

Esefa Begovic, Valorizacija grade socijatistidkog perioda u Arhivu TK-a, Arhivska praksa, br. 5, Tuzla 2002, 74-78i Mina Kujovi6, O valorizaciji i

kantona, Glasnik arhiva i DAR BiH, br. 36, 2000-2001,

kategorizaciji

arhivske grade, clasnik arhiva i DAR BiH, br. 36, Sarajevo 2004,

Musa, Adnan Sapianin,

Osnovni principi vrednovanja

BiH, br. 36, Sarajevo

i kategorizacija arhivske grade,

40-49; Muhamed

arhivske i registraturne grade, Glasnik arhiva iDAB

2004, 88-91; Bojan Stojnic, Valorizacija

Glasnik arhiva i DAR BiH, br. 36, Saralevo 2004, 92-101 .

Azem Kozar

mora imati znatno drugadiji pristup od dosada5njeg. On se, u

osnovi, mo2e svesti na

prijedlog obavezne REVALORIZACIJE

podrazumiieva odlagan,e procesa

registraturne grade. To

izludivanja bezvrijednoga registraturnog materijala dok se ne izvrsi

detaljan uvid u stanje ukupne registraturne gracle na prostoru BiH. Jer, naudna (nominalna) nacela i kriterije primijeniti na npr. graalu

jednog stvaraoca koji je jedini u svojoi oblasti saduvao samo dio

grade, bio bi potpuni promaSaj. Do sada vi5e puta pominjana

rekonstrukcija stradalih fondova registraturne grade treba da

prethodi revalorizaciji."a

3, Tri nezaobilazna

nadela u vrednovaniu registraturne

grade Bosne i Hercegovine

Bosanskohercegovackoj

arhivskoj teoriji i praksi su poznata i,

sudeii po stajaliStima arhivista, uglavnom prihvatliiva nadela i

kriteriji vrednovanja arhivske grade, a koji su strudno uobliCeni od

strane slovenadkoga arhiviste Vladimira Zumera i to:

"1 . Potrebe historiografije, drugih znanosti i kulture, uzev5i u

obzir arhivsko gradivo koje se najde66e koristi za te namjene.

koji se utvrdule direktnom

2. Znatenje sadrZa.ja

gradiva,

analizom dokumenata

ili tzv. f unkcionalnom analizom gradiva

pojedinih stvaratelja. S obzirom na sadrZal razlikulemo:

- gradivo s 'dokazom vrijednosti' (op6i, osnovni dokumenti,

glavni dokumenti o vlasni5tvu) i

- gradivo s 'obavilesnom vrijednosti' (popratni, pomocni,

pojedinadni, operativni dokumenti, osobne stvari,

dokumenti koji se odnose na osobe, miesta, stuari,

dogadaje i pojave).

3. Specifidnosti

dogaalaja i pojava, za koje ie potrebno

saduvati vi5e gradiva ili gradiva u cjelini.

4. Vrijeme nastanka dokumenata i granidni datum, ukoliko je

naveden.

5. Specifidnosti miesta ili regije, na koje se gradivo odnosi ili

gdje le gradivo nastalo.

a Azem KoLar, Problematika valorizacije registraturne i arhivske graare, Arhivska praksa, br. 5, Tuzla 2002, 63.

Osobenosti vrednovanja regislraturne gIade

6. Znad,aj javnopravne osobe koja stvara gradivo, s obzirom

na njene funkcije, sposobnosti, predmet poslovanja, aktivnosti,

pripolenja, velidinu i dr.

7. Tiiela koja donose odluku.

8. Znaeq stvaratelja gradiva.

9. lzvornost dokumenata i nlihovo ponavljanje (dupliciranle), u svrhu identifikacije u multipliciranom gradivu onog gradiva koje

najbolje od r2ava sadrZaj.

10. Autentidnost podataka i informacija i njihovo ponavllanie,

kako bi se osigurala optimalna zaStita izvornih pisanih podataka i informacija o prirodi, stvarima, miestima, dogadajima, po.iavama i

osobama.

1

1

.

Zadovoljavaju6a zastupljenost masovnog gradiva

jednake vrijednosti na temelju reprezentativnog izbora, s obzirom

na vrstu gradiva, vremensko razdoblje ili na temellu statistidke

metode.

12. Saduvanost i kolidine nastalog

gradiva.

13. Unutarnje i vanjske karakteristike gradiva, kao Sto su

jezik, umjetnidka vrilednost ili vrsta zapisa."s

Medutim,

bosanskohercegovadke historijske specifidnosti,

arhivsku problematiku, neodlo2no

kole su

ostavile traga ina

zahtijevaju da se kod vrednovan.ja registraturne grade posebna

paZnja obrati na nadela i kriterije naznadene pod rednim brojevima

3,12i 13.

3.'l . Specifidnost dogadaja i pojava

Prostor Bosne i Hercegovine kroz burne, specifidne (osobene)

je u 19. i 20. stolje6u prolazio

dogadaje i procese: podev od

odluka Berlinskoga kongresa 1878.

preko neposrednog povoda i toka Prvoga svjetskog

i

austrougarske okupacije,

rata, niene

vrileme monarhistidke

administrativne razdrobllenosti u

Jugoslavije, uloge

koju

le

imala kao centralna oblast

antifaSistidkog narodnooslobodiladkog rata od 1941. do 1945. godine, pa do disolutivnih procesa koli su zahvatili bivSu SFRJ a koji su se u Bosni i Hercegovini odvijali na osoben nadin - tl. kroz

detverogodisnlu ratnu kataklizmu od 1992. do 1995. godine.

'Vladimir 2umer, Politika akvizicije i kriteriji vrednovanja: prolesionalni i politi6ki

aspekti, Arhivski vjesnik, br. 42, Za$eb 1999, 72.

Azem Kozar

Dakle, radi se o dogadajima

Hercegovine, a imali su Siri:

koji

su se zbili na tlu Bosne i

regionalni, evropski pa i svjetski

grade nastale u tom periodu

znadaj. Otuda zaStita registraturne

posebnu paZn.ju

zahtijeva

bosanskohercegovadke proSlosti

i znadal, ne samo zbog same

vei

i

-

zbog interesa

medunarodne zajednice. Pitanje grade nastale do kraja Drugog

svjetskog rata (do 1 5. 05. 1945.) rije5eno je biv5im

iugoslovenskim

i bosanskohercegovadkim propisima, na nadin da se sva ta grada

trebala naii u arhivima

to bez

^i

izludivanja bezvrilednoga

registraturskog materijala,o a da se svi postupci n.ienoga

vrednovanja obavljaju samo u arhivima. lako se ovd,e ponajvise radilo o historiografskom aspektu vrednovanja, ova stajali5ta

imala su svoje puno opravdanje. Posebno je pak pitanje Sto je ona

u postupku mikrovrednovanja u arhivima prevrednovana.

Za Bosnu iHercegovinu, pa i okru2en.le (Evropu i Sire) su u

svakome pogledu ratna zbivanja

ona odbranila svoju

poseban znaifl. f

je

samostalnost i nezavisnost, takoder imala

a dinjenica generira i poseban odnos