You are on page 1of 1

ARHNAME

...
yan arhaclar daha sonra ortadan kal- kelileri, Msrllar ve Yunanllar tarafn Yunanca yazlan Yeni Ahid'in yukarda
drlmtr. dan da uygulanm, bylece halkn ibret belirtilen yerlerinde "aa" anlamndaki
BiBLlYOGRAFYA : alaca. adaletin gcnn gsterilecei Yunanca ksulon kelimesi kullanlmak
Kams Trki, s. 509; Tursun Bey, T.!i.rihi
dnlmtr. Bu i iin nceleri sa- tadr. Bu kelime ve baz tercmelerde
Eb'LFeth (nr. Mertol Tulum). stanbul 1977, dece bir kazk kullanlyor. mahkm bu- geen stavros kelimesi haa delalet et-
s. 50, 96, 127, 165; bn Kemal. Tev.!i.rihi Al-i na balanp lme terkediliyordu. Grek- memektedir. Mehur Yunan airi Ho-
Osm.!i.n, 1. Defter, s. 151; Mehmed Zaim, T.!i.rih, ler ve Romallar bunu deitirerek su- meros stavrosu "alelade bir srk, direk
Nuruosmaniye Ktp., nr. 3270, vr. 226; Selaniki, veya tek bir odun paras" anlamnda
lu kleleri, esirleri, yabanclar, aa s
T.!i.rih (pirlil. 1, 401; Vasf, T.!i.rih (lgrell. s.
nftan kimseleri ve ayrca iren sular kullanr ve kelime ha eklini alan iki
69; Marsigli, Osmanl mparatorluunun As
kerf Vaziyeti, s. 222223; Uzunarl, Anadolu ileyenleri cezalandrmak iin armh aa parasn ifade etmez. Dolaysyla
Beylikleri, s. 203; a.mlf., Kapukulu Ocak/an, yaptlar. Bu tr cezalandrmada infaz ye- sa Mesih'in idam dz bir direk zerin-
1, 600; il, 256, 261, 263264; Pakaln, 1, 326. rinde bulunan kaza bir tahta eklene- de gereklemitir.
liJ ABDLKADR zcAN rek armh tamamlanm oluyordu; su- Hristiyanlar armhn eklini tartr
lu tahtaya balanyor. bazan kollar iki ken slamiyet armha gerilenin Hz. sa
yana alarak armhn iki kanadna i- olmadn belirtmektedir (en-Nisa 4/
ARHNAME 157; ayrca bk. ISA).
vileniyordu. Romallar'da armha ger-
( ..... 1.>ft)
me olay onur krc bir idam ekli ola- Hristiyan sanatnda sa Mesih'in ar-
XIII. yzyl mutasawf-airlerinden . rak kabul edildii iin devlete isyan eden- mha gerilmesinin tasvirleri V. yzylda
Ahmed Fakih'e ait lerin dnda Roma vatandalarna uygu- balamtr. Tasvirlerin bu dnemden
dinf-slfiyane mesnevi
lanmyordu. Bu idam eklinde genellik- itibaren ortaya kmasnda, o zamana
(bk. AHMED FAKH). le sulu krbalandktan sonra idam ye- kadar bu konuda eitli yorumlarn ge-
L _J
rine tahtasn tamaya zorlanrd. le litirilmesi ve konsillerde bununla ilgili
dii su bir levha zerine yazlarak boy- kararlar alnarak kilisenin tavrnn belir-
ARK
nuna aslr veya bakas tarafndan nn- lenmesi etkili olmutur (ayrca bk. HA).
(bk. ARH). de tanrd. Daha sonra bu levha ba BBUYOGRAFYA:
L _J
kalarna ibret olmas iin armha geri- H. Marucchi. "Croix", 08, 11/1, s. 11271134;
lenin nne tesbit edilirdi. armhlar e IDB. 1, 746747; S. G. F. Brandan. "Cross", "Cru-
ARMIH hir surlar dnda kurulmakla beraber cifixion", DCR, s. 217; Muhammad Din, "The
(braniler' e Mektup, 13 / 12) ilek yolla- Crucifixion in the Koran", MW. XIV (1924). s.
Hristiyanlann 2329; Goblet D'alviella Lewis Spence, "Cross",
Hz. sa iin sz konusu ettikleri, ra, sk sk gidilen yerlere yakn olmas ERE, v, 324330; John Gamble, "Symbolism",
tarihin eitli dnemlerinde uygulanan na zen gsterilirdi (Matta, 27 / 39, 55; ae., x, 136.
L
bir idam ekli. _J Markos. 15/29, 35, 40; Luka, 23/35. 48. !il GNAY TMER

49; Yuhanna, 19/20).


"Drt ivi" anlamnda Farsa bir ter- Miladi 1. yzylda Romallar yahudi esir- ARPERDi
kip olup (ehar mih) biri yatay, teki di- leri armha germekteydiler. Tarihi Jo- ( SJA.;l>.-)
key iki aacn oluturduu ha eklin sephus bununla ilgili ok sayda olaydan
Eb'l-Mekarim Fahrddln Ahmed
deki daraacn ifade eder. Buna ha ve bahsetmektedir. O dnemde idamlar
b. el-Hasen b. Yusuf
salib de denilmektedir. iin biri "T" eklinde (daha sonralar "St. (. 746/1346)
Suluyu ellerinden ve ayaklarndan ba Anthony ha" denilmitir). dieri eit ol-
afii fakihi ve dil alimi.
lamak veya ivilemek suretiyle idam et- mayan kollardan meydana gelen (daha L _J
me ekli olan armha germe olay Ro- sonra "Latin ha" adn almtr) iki tip
mallar'da yaygn olmakla birlikte daha armh kurulmaktayd. Hristiyan inan- 664 ( 1265) ylnda dodu. Arran y-
nceleri Asurlular, Persler, Kartaca Feni- cna gre Hz. sa bu ikinci tip armha resinde bir yerleim merkezi olan ar-
gerilmi ve bandan ivilenmitir (Mar~ perd'e (Carberd) nisbetle anlmakta olup
kos. 15/26). Roma mparatorluu'nda muhtemelen burada domutur. Daha
uygulanan armha germe mparator sonra Tebriz'e yerleti, burada ilim tah-
Konstantin tarafndan yasaklanmtr. sil etti ve mrnn sonuna kadar ders
Hosios Lukas Manastr Kilisesi' nde Menei Babil'e dayanan haa Msr ve okutmakla megul oldu.
Bizans dnemine ait bir mozaikte Suriye'de de eski zamanlardan beri ta- Uzun sre yannda kald Kadi Bey-
armhta !sa kompozisyonu Atina Yunanistan
zimde bulunulduunu, hatta Budistler'in zavi ve Nizameddin et-Tsi gibi alimler-
haa sayg gsterdiklerini ve miladi ta- den ders alan arperdi, afii fkh ya-
rihin balangcna doru putperestlerin nnda akli ilimlerle dier dini ilimleri de
baz ayinlerinde alnlarna ha iareti okudu: fkh, sarf ve nahiv ilimlerinde
yaptklarn belirterek aslnda han H derin bilgi sahibi oldu. Nreddin Ferec
ristiyanlk'la ilgisinin bulunmadn ve b. Muhammed el-Erdebili ve Muhammed
bir putperest adeti olduunu ileri sren- b. Abdrrahim el- Meylani gibi alimler
ler de vardr. Bunlarn iddiasna gre h kendisinden ders ald: Adudddin el- ci
ristiyan kutsal kitabnda (Resullerin ile ile de baz konularda tartmalar oldu
ri. 5/30. 10/39) sa Mesih'in bir aa ze- (Sbki. X. 47-79). Ramazan 746'da (Ocak
rinde ld bildirilmektedir. lk olarak 1346) Tebriz'de vefat etti.

230