You are on page 1of 135

B GIO DC V O TO

TRNG I HC KINH T TP.H CH MINH

-o0o-

CNG TRNH D THI

GII THNG NGHIN CU KHOA HC SINH VIN

NH KINH T TR NM 2011

TN CNG TRNH:

B BA BT KH THI - KT HP TI U
CHO IU HNH CHNH SCH V M VIT NAM
TRONG BI CNH KINH T 2011-2020

THUC NHM NGNH: KHOA HC KINH T


MC LC
Danh mc t vit tt
Danh mc n v tin t
Danh mc thut ng kinh t
Danh mc bng biu
Danh mc hnh
Danh mc ph lc
PHN M U

PHN NI DUNG

CHNG 1
NGHIN CU L THUYT TNG QUAN V

CC TRNG PHI V B BA BT KH THI

1. Nghin cu b ba bt kh thi v cc l thuyt m rng .............................. 13


1.1 Cc m hnh nn tng dn n l thuyt b ba bt kh thi ..................... 13
1.1.1 M hnh IS-LM m rng: M hnh Mundell-Fleming.............................. 1
1.1.2 L thuyt B ba bt kh thi c in ......................................................... 5
1.2 S pht trin ca L thuyt B ba bt kh thi hin i ............................. 8
1.2.1 Thuyt tam gic m rng ca Yigang v Tangxian ..................................8
1.2.2 D tr ngoi hi v mi lin h vi b ba bt kh thi : s pht trin ca
th kim cng ....................................................................................................... 9
1.3 Vn nh lng trong b ba bt kh thi .............................................. 24
TM TT CHNG 1
CHNG 2 :

KINH NGHIM CA CC QUC GIA TRN TH GII TRONG VIC IU HNH


CHNH SCH V M

2. Kinh nghim ca cc quc chu mi ni trong vic iu hnh chnh sch


kinh t v m ......................................................................................................... 17
2.1 Kinh nghim ca Trung Quc ................................................................... 17
2.1.1 Vn kim sot vn ............................................................................ 17
2.1.2 Chnh sch t gi ca Trung Quc ......................................................... 18
2.1.3 Chnh sch iu hnh kinh t v m ca Trung Quc ............................. 19
2.1.4 Tc ng t vic gia tng d tr ngoi hi trong mi lin h vi B ba bt
kh thi .. ............................................................................................................. 20
2.1.5 Bi hc kinh nghim t Trung Quc...................................................... 35
2.2 Kinh nghim ca n ............................................................................ 24
2.2.1 H thng t gi trn thc t n ...................................................... 24
2.2.2 Kim sot vn ....................................................................................... 26
2.2.3 Bi hc kinh nghim t cch n x l cuc khng hong ti chnh tin t
ng .............................................................................................................. 28
TM TT CHNG 2
CHNG 3

THC TRNG IU HNH CHNH SCH V M CA

VIT NAM GIAI ON T 1990 N NAY

3.1 Giai on 1990-2007 .................................................................................. 31


3.1.1 Tng quan tnh hnh kinh t Vit Nam giai on 1990 - 2007 ................ 31
3.1.2 Vn kim sot vn: ........................................................................... 32
3.1.2.1 Dng vn u t trc tip nc ngoi FDI: ....................................... 33
3.1.2.2 u t gin tip nc ngoi: ............................................................. 34
3.1.3 Chnh sch t gi: .................................................................................. 36
3.1.4 Chnh sch tin t: ................................................................................. 37
3.1.4.1 Vn lm pht ................................................................................. 38
3.1.4.2 Mc cung tin M2 v tng trng tn dng: ....................................... 39
3.2 Giai on 2008-2010 .................................................................................. 41
3.2.1 Tng quan tnh hnh kinh t Vit Nam giai on 2008 -2010:................ 41
3.2.2 Chnh sch kim sot vn ...................................................................... 42
3.2.3 Chnh sch t gi ................................................................................... 44
3.2.4 Chnh sch tin t .................................................................................. 45
3.3 Giai on u nm 2011 n nay .............................................................. 48
3.3.1 Tng quan kinh t v m t u nm 2011 n nay................................ 48
3.3.2 Nguy c lm pht cao v nhng bt n v m ........................................ 50
3.3.3 Chnh sch tht cht tin t v ti kha .................................................. 51
3.3.4 Chnh sch t gi ................................................................................... 53
3.4 D tr ngoi hi .................................................................................. 54
3.4.1 Tiu ch t l d tr ngoi hi v gi tr nhp khu 55

3.4.2 Tiu ch t l d tr ngoi hi v n ngn hn nc ngoi ..56

3.4.3 Tiu ch t l d tr ngoi hi v mc cung tin 57

TM TT CHNG 3
CHNG 4

GII PHP IU HNH V M NN KINH T VIT NAM GC NHN T B


BA BT KH THI

4.1 Phn tch tnh hnh hin ti v nhn nh v th ti u cho Vit Nam trn
tam gic bt kh thi giai on hin nay:............................................................. 60
4.1.1 V tr Vit Nam trn tam gic bt kh thi ............................................... 60
4.1.2 B ba chnh sch l tng cho Vit Nam trong ngn v trung hn ......... 62
4.2 Gii php cho Vit nam trong giai on 2011-2020 ................................. 77
4.2.1 Nhm gii php ch o ........................................................................ 77
4.2.1.1 Gii php cho kim sot vn .............................................................. 77
4.2.1.2 Gii php cho chnh sch t gi ......................................................... 67
4.2.1.3 Gii php cho chnh sch tin t: ....................................................... 69
4.2.2 Nhm gii php b tr ........................................................................... 74
4.2.2.1 Phn quyn, phn nhim v cng b thng tin: .................................. 74
4.2.2.2 Vai tr t vn ca gii hc thut v hi ng chuyn gia ................... 75
4.2.2.3 Hp thu ngun vn trong mt nn kinh t m ca .............................. 76
4.2.2.4 Xem xt tc ng ca an ninh nng lng v an ninh lng thc n tnh
hnh v m ca Vit Nam ................................................................................. 77
TM TT CHNG 4

PHN KT LUN
DANH MC T VIT TT

WTO T chc thng mi th gii

ADB Ngn hng pht trin Chu

ASEAN Hip hi cc quc gi ng Nam

EIU n v d bo, phn tch ca tp ch The Economist

IMF Qu tin t quc t

WB Ngn hng th gii

NHTM Ngn hng thng mi

NHNN Ngn hng nh nc

NHTW Ngn hng trung ng

DANH MC N V TIN T

USD la M

NDT Nhn dn t Trung Quc

VND Tin ng Vit Nam


DANH MC THUT NG KINH T

GDP Tng sn phm quc ni

FDI u t trc tip nc ngoi

FII u t gin tip nc ngoi

MI Ch s c lp tin t

ERS Ch s n nh t gi

KAOPEN Ch s hi nhp ti chnh

CPI Ch s gi tiu dng

UIP Ngang gi li sut khng phng nga

IRP Ngang gi li sut

PPP Ngang gi sc mua

ICOR H s hiu qu u t
DANH MC BNG BIU
Bng 2.1: Tnh n nh ca t gi Rupi/USD
Bng 3.1: Din bin t gi nm 2008

DANH MC HNH
Hnh 1.1: Chnh sch ti kha v chnh sch tin t di ch t gi
Hnh 1.2: Chnh sch ti kha v chnh sch tin t di ch t gi linh hot
Hnh 1.3: L thuyt b ba bt kh thi
Hnh 1.4: L thuyt b ba bt kh thi m rng
Hnh 1.5: th kim cng i vi cc nc cng nghip ho
Hnh 1.6: th kim cng i vi cc nn kinh t mi ni ti Chu v Trung Quc
Hnh 2.1: Tc ng ca cc dng vn vo i vi chnh sch tin t ca Trung Quc
Hnh 2.2: T gi hi oi ng nhn dn t trong giai on 2007-2010
Hnh 2.3: Lm pht Trung Quc qua cc nm
Hnh 2.4: Li sut ng Nhn dn t qua cc nm
Hnh 3.1: M hnh kim cng cho Vit Nam nm 1996
Hnh 3.2: M hnh kim cng cho Vit Nam nm 2004
Hnh 3.3: M hnh kim cng cho Vit Nam nm 2008
Hnh 3.4: T l lm pht Vit Nam, tc tng cung tin v tn dng, 1996-2009
Hnh 3.5: Tng trng tn dng cho nn kinh t ca cc nc trung bnh giai on
2003-2006
Hnh 3.6: Tng quan gia lm pht v li sut Vit Nam nm 2010
Hnh 3.7: Tng trng tn dng 2010
Hnh 3.8: M hnh kim cng cho Vit Nam nm 2010
Hnh 3.9: Ch s gi tiu dng Vit Nam giai on 2007-2011
Hnh 3.10: Xu hng d tr ngoi hi Vit Nam thi gian qua
Hnh 3.11: D tr ngoi hi th hin theo thng nhp khu
Hnh 3.12: Biu th hin d tr ngoi hi/N ngn hn
Hnh 3.13: Cung tin v t l d tr ngoi hi trn cung tin
Hnh 4.1: M hnh kim cng ca Chinn-Ito i vi la chn chnh sch Vit Nam
cho cc nm 1996, 2004, 2008 v 2010
Hnh 4.2: La chn chnh sch kim sot vn cho nn kinh t
Hnh 4.3: Thng k ca IMF v cc ch t gi hi oi
Hnh 4.4: La chn b ba chnh sch cho Vit Nam hin nay v nm 2020

DANH MC PH LC
Ph lc 1: o lng mc n nh t gi, c lp tin t v hi nhp ti chnh ca
Vit Nam t 1990 n 2010
Ph lc 2: Mt s ch s ti chnh Vit Nam trong giai on 1990 n 2010
Ph lc 3: S khc bit v trnh pht trin ca cc quc gia trong khu vc ASEAN
Ph lc 4: Chnh sch kim sot vn c th gii quyt c vn b ba bt kh thi
cc nc chu khng?
Ph lc 5: Kim nh kim sot vn Vit Nam
Ph lc 6: Pht trin thuyt tam gic m rng mt hng nghin cu b ba bt kh
thi
PHN M U

1. L do chn ti
L thuyt b ba bt kh thi l mt l thuyt kinh t nn tng, ph bin trong
kinh t hc v m. Trong cuc khng hong ti chnh tin t 1997 ti Chu , vn
b ba bt kh thi ca tng quc gia c nhiu tc gi nghin cu v nh gi,
nhm tm ra u l im mnh, im yu trong iu hnh v m ca tng quc gia. T
nn tng l thuyt ban u ca gio s Mudell, nhiu hc gi tip tc pht trin
thnh thuyt tam gic m rng, thuyt t din... Cho n hin ti, vn b ba bt kh
thi, c bit l lin quan n chnh sch t gi, ang l vn nng cn mi quc gia
gii quyt trong cuc chin t gi ang ngy cng gay gt hin nay. Nhng ng
thi mi trong chnh sch t gi Trung quc, nn kinh t ln th hai trn th gii, v
ang tc ng khng nh n cc nn kinh t xung quanh, buc chnh quyn ca cc
quc gia ny, trong c Vit Nam, phi c nhng bc i hp l, va phi bo v
nn kinh t ni a, va phi ha nhp vo xu hng ton cu.

Trong bi cnh hin nay, nhng bt n v m ca nn kinh t v ang tc


ng su sc n tng ngnh ngh, tng ngi ti Vit Nam. Tc gi chn ti
ny nhm a ra quan im hc thut, ng gp mt gc nhn tham kho cho vn
nng bng hin nay v iu hnh chnh sch v m.

2. Xc nh vn nghin cu
ti nghin cu su tng chnh sch ng thi a ra ci nhn tng qut trn c s
nh gi tng ha tc ng i vi nn kinh t ca chnh sch t gi, chnh sch kim
sot vn v chnh sch tin t. Bn cnh , cc yu t v m khc ca nn kinh t
cng c xem xt nh cc nhn t b tr cho hiu qu chnh sch.

Phm vi nghin cu ch yu l v m nn kinh t Vit Nam trong mi tng


quan vi h thng ti chnh th gii.

ti cng cp n cc nhm gii php ch o tm quc gia, ch ra u


l kt hp ti u m Vit Nam nn hng n, cng nh nhm gii php b tr
m bo cc gii php c thc hin ng b, ton din v bn vng.
3. Cu hi v mc tiu nghin cu
ti s tp trung gii quyt cc vn sau y:
Th nht, i su nghin cu c s khoa hc ca b ba chnh sch iu hnh
kinh t v m: chnh sch kim sot vn, chnh sch t gi, chnh sch tin t v mi
lien h, tng quan thc t. Kho cu cc trng phi l thuyt phn tch nh gi cc
hnh thc kt hp, c bit l b sung thm gc nhn ca d tr ngoi hi bn cnh
quan im truyn thng.

Th hai, tm hiu kinh nghim ca cc quc gia c nhiu im tng ng vi


Vit Nam nh Trung Quc, n , Xem xt la chn v nhng thnh cng hoc
tht bi trong thc tin qua , tm hng i cho Vit Nam.

Th ba, tm hiu thc trng kinh t v m Vit Nam di quan im b ba bt


kh thi t giai on nhng nm Vit Nam bt u m ca nn kinh t n nay (thng
3/2011). Qua , ra cc gii php c mc tm nhn v gii php c th trn
phng din khuyn ngh trc tip v cc khuyn ngh b sung, tm nhn n nm
2020, c xem xt n d bo ca nhiu t chc kinh t trn th gii v am hiu v nn
kinh t Vit Nam.

4. Phng php nghin cu


Do ni dung ca ti lin quan n rt nhiu lnh vc, cn nh gi, nhn nhn
di gc tng qut, khch quan nn tc gi kt hp nhiu phng php khc
nhau:

Phng php h thng ha, m t, phn tch cc yu t lin quan n tng


chnh sch nhn trong mi quan h bin chng vi cc nhn t kinh t th gii v c s
h tng v quan im iu hnh ca chnh ph trn c s cc kinh nghim v l lun
c bn v vn b ba bt kh thi c trnh by v cng b trong cc cng trnh
lin quan n ti v cc vn bn chnh thc ca chnh ph. Sau , tc gi tip tc
k tha v pht trin da trn gc tip cn v mc ch nghin cu ring ca
chuyn .
Phng php phn tch, x l s liu, d liu th cp c cng b t cc c
quan thng k, c quan qun l, cc t chc chuyn mn, cc t chc quc t uy tn
dn chng cho cc lun im trong chuyn .

Bn cnh , ti cn kt hp phng php so snh trng hp nghin cu


c th l nn kinh t Vit Nam vi cc quc gia ln cn trong khu vc (phn tch theo
chiu ngang) v nhng thay i trong sut thi gian t khi Vit Nam m ca nn kinh
t n hin nay (thng 3/2011) (phn tch theo chiu dc).

Ngoi ra, m bo tnh khch quan, cp nht cho cc lun im, tc gi cng
kt hp cc phng php nghin cu ph bin khc nh phng php chuyn gia,
phng php m hnh ton

5. Ni dung nghin cu
Chng 1: Nghin cu l thuyt tng quan v cc trng phi v b ba bt
kh thi. Gii thiu tng quan v c s l lun ca b ba bt kh thi, tp hp nhiu
phn tch, nghin cu hn lm ca nhiu tc gi trn th gii phc v cho mc ch
nghin cu ca chuyn .

Chng 2: Kinh nghim ca cc quc gia trn th gii v iu hnh chnh


sch v m. Gii thiu kinh nghim ca Trung Quc, Malaysia v n cng nhng
thnh cng trong iu hnh chnh sch v m. Qua rt ra bi hc kinh nghim cho
Vit Nam.

Chng 3: Thc trng iu hnh chnh sch v m ca Vit Nam giai on


t 1990 n nay. Trnh by thc trng tnh hnh kinh t v nhng gii php ca chnh
ph trong vic bnh n nn kinh t, theo ui mc tiu tng trng bn vng. Ngoi ra,
chng ny s cho thy nhng thay i trong quan im hi nhp kinh t v cc bin
php ng bin ca nh hoch nh chnh sch trong tnh hnh mi. c bit, giai on
hin nay, chnh sch khng n nh khi gp phi ri ra lm pht v hiu qu u t
cng.

Chng 4: Gii php iu hnh v m nn kinh t Vit Nam Gc nhn t


b ba bt kh thi. Chng ny trnh by gc nhn ca tc gi v nh hng chnh
sch. Cc nhm gii php ch o v b tr c a ra nhm gip Vit Nam la
chn s kt hp tt nht t nay n nm 2020.

6. ngha nghin cu ca ti
ti s gp phn h thng ha c s l lun v la chn b ba chnh sch, c
xt n cc yu t khc nh d tr ngoi hi. Trnh by nhng c th ca nn kinh
t Vit Nam cng nh kh nng qun l, tm nhn ngn, trung v di hn qua cc cuc
khng hong kinh t.

Nng cao trnh l lun v mi tng quan, v nhng hiu bit su sc v


iu hnh kinh t v m cho cn b qun l chuyn mn, ch r hng i nn c chnh
sch t gi, tin t v l trnh hi nhp ti chnh ca Vit Nam.

Phn tch, nh gi thc trng kt hp b ba chnh sch ca Vit Nam, cng


nhng thay i trong quan im iu hnh ca chnh ph. Vi nhng phn tch nh
gi trong chuyn , cc tc gi khc c th tip tc pht trin tng thnh nhiu
ti nghin cu chuyn su da trn nn tng l chuyn ny ca tc gi.

7. Hng pht trin ca ti


Trong khun kh ca ti, chng ti cha nh lng mt cch su sc v cc vn
nghin cu, m ch yu l da trn c s nh tnh nhm a ra nhng khuyn ngh
chnh sch giai on 2011-2020. Do , hng pht trin ca ti l i su vo nh
lng nhm thuyt phc ha ti.
CHNG 1
NGHIN CU L THUYT TNG QUAN
V CC TRNG PHI V B BA BT KH THI

1. Nghin cu b ba bt kh thi v cc l thuyt m rng


1.1 Cc m hnh nn tng dn n l thuyt b ba bt kh thi
1.1.1 M hnh IS-LM m rng : M hnh Mundell-Fleming
c nhiu n lc trong vic m rng m hnh IS-LM bng cch a yu t
nc ngoi vo m hnh. Trong , n lc thnh cng nht c xem l ca M
hnh Mundell-Fleming. y l kt qu nghin cu ca Robert Mundell (1962,
1963) v J.M.Fleming (1962) trong thi gian lm vic ti qu tin t quc t IMF.
M hnh Mundell-Fleming l s m rng ca nn tng l thuyt IS-LM khi c tnh n
tc ng ca yu t nc ngoi, c i din bng cn cn thanh ton (Balance
Payment - BP). y c xem l im khi u cho l thuyt B ba bt kh thi. M
hnh Mundell-Fleming ch ra s tc ng ca chnh sch tin t v chnh sch ti kho
di cc ch t gi khc nhau. Chng ta s cng ln lt phn tch cc tc ng ny
di ch t gi c nh v th ni.
Chnh sch ti kho v chnh sch tin t di ch t gi c nh
Nu nh kt qu nghin cu m hnh IS-LM cho ta mt kt lun: chnh sch
tin t v chnh sch ti kho thay i c th dn n s thay i ca thu nhp quc
gia; th m hnh Mundell-Fleming ch ra rng: hai chnh sch trn c th lm thay i
trng thi ca cn cn thanh ton, khin cho cn cn thanh ton tr nn thm ht hay
thng d.
Hnh 1.1: Chnh sch ti kha v chnh sch tin t di ch t gi

r
BP > 0 LM

G
LM
H
E
F
BP BP < 0

IS

Y
Bt u ti im cn bng E hnh 1.1, ni m cn cn thanh ton ang trong
trng thi cn bng, nu chng ta thc hin mt chnh sch tin t m rng (LM
dch chuyn sang phi thnh LM) th s c mt im cn bng mi nm di ng
BP (im F), v ti cn cn thanh ton thm ht. Chng ta cng l lun tng t
cho trng hp LM dch chuyn sang tri, cng nh khi IS dch chuyn (tc chnh ph
m rng hoc tht cht chnh sch ti kho). Nhng l lun ca m hnh hon ton c
th c p dng vo thc t vi nhng trng hp c th. V d, chnh ph trin khai
chnh sch m rng tin t trong bi cnh mun gi c nh t gi hi oi, vic lm
ny c th khin cho lm pht gia tng vi gi nh th trng hng ho cn bng.
Lm pht trong nc khin cho gi hng ho nhp khu r hn mt cch tng i so
vi hng ni a v gi hng ho xut khu t mt cch tng i so vi hng nc
ngoi. Vic ny khng c li cho cn cn thng mi. Ta cng c th l lun tng t
i vi ti khon vn u t. Nh vy, vic thay i chnh sch tin t hay chnh sch
ti kho ca chnh ph s nh hng n trng thi cn bng ca cn cn thanh ton
trong nn kinh t m.
Khi cn cn thanh ton thng d, NHTW s dng ni t mua ngoi t vo
(cung tin tng). Ngc li, khi cn cn thanh ton thm ht, NHTW s bn ngoi t
p ng nhu cu ngoi t trn th trng (cung tin gim). Do , mt cn cn
thanh ton thng d hay thm ht s lm tng hoc gim cung tin ca nn kinh t v
NHTW s mua vo hoc bn ra ngoi t. Kt qu l, mt cn cn thanh ton thng d
hay thm ht s khng c duy tr, nhng lm c iu ny, NHTW tc
ng n lm pht trong nc. Lun im ny sau c Frankel v Krugman
khai thc v xy dng nn l thuyt b ba bt kh thi.
Trn thc t, c nhiu n lc cc quc gia nhm xo b mt phn hay ton b
tc ng ca lm pht khi can thip vo th trng bng cc chnh sch trn. Theo ,
vi mt nn kinh t m, t gi hi oi c gi n nh, vic iu hnh chnh sch
tin t hay chnh sch ti kho s khng tc ng n mc lm pht trong nc. Vic
ny c phi l mt liu thuc thn dc bin b ba bt kh thi thnh b ba kh thi
hay khng? Chng ta hy bt u bng vic tm hiu v cc loi can thip khng v
hiu ho v v hiu ho.
Can thip khng v hiu ho v can thip v hiu ho
Can thip khng v hiu ho v can thip v hiu ho l hai loi c xp vo
nhm can thip trc tip. Can thip trc tip l loi can thip ca chnh ph vo cung
tin ca quc gia. Thng thng, cc chnh ph s khin cho ng tin nc mnh
gim gi bng cch bn ni t v i ly ng ngoi t (thng l la) trn th trng
ngoi hi. iu ny khc vi can thip gin tip bng cch tc ng ln nhng yu t
nh hng n tin t, v d nh li sut.
Khi NHTW can thip vo th trng hi oi m khng iu chnh s thay i
mc cung tin t, iu ny c gi l can thip khng v hiu ho. V d, nu NHTW
i ng ni t ly ng la nhm mc ch ph gi ng ni t, m bo n nh t
gi, mc cung tin s gia tng.
Khi NHTW mun can thip vo th trng hi oi trong khi vn duy tr mc
cung tin t, h s s dng can thip v hiu ho bng cc giao dch trong th trng
ngoi hi v cc hot ng trn th trng m. V d, nu NHTW mun h gi ng
ni t m khng lm nh hng n mc cung tin, h c th i ni t ly la, tng
mc cung tin, v sau bn mt s chng khon kho bc hin c thu ni t v,
gim mc cung tin. Nu nh lng ni t thu vo do bn chng khon ng bng
lng ni t tung ra th trng khi mua la, lm pht s khng xy ra. Chng ta cng
c th a ra mt vi v d tng t khi NHTW mun tng gi ng tin.
Chnh sch ti kho hay chnh sch tin t?
Nu chng ta vn tip tc gi nguyn gi nh ch t gi hi oi l c nh
v th trng vn m, nhng li thm mt gi nh l khng c chnh sch v hiu
ho, th sau tt yu rng, chnh sch ti kho tr nn hiu qu hn chnh sch tin
t. Hy nhn li hnh 1.1 mt ln na. Bt u ti im E, mt s m rng chnh
sch tin t s chuyn ng LM sang LM v do t c mt cn cn thanh ton
thm ht ti im F. Tuy nhin, khng c s v hiu ho, cung tin s gim (do chnh
ph c gng cn bng cn cn thanh ton bng cch tung ngoi t ra th trng p
ng nhu cu th trng) v sau LM s dch chuyn sang pha tri tr li LM v
im F s quay tr li im E. Ngha l, sn lng sau khi gia tng trong mt thi
gian ngn s quay li im cn bng Y*. Do , chnh sch tin t khng hiu qu
hon ton lm gia tng sn lng quc gia. Ngc li, gi nh rng, bt u ti
im E, chng ta thc hin mt chnh sch ti kha m rng, ng IS dch chuyn
sang IS, dn ti mt cn cn thanh ton thng d ti im G. Khng c chnh sch
v hiu ho, mt cn cn thanh ton thng d hm rng cung tin s tng nhm
p ng cho s gia tng trong sn lng quc gia. Do , ng LM dch chuyn
sang pha phi n LM. Ti im cn bng mi, im H, l mt v th di hn. Nh
vy, sn lng tng ng k trong trng hp ny v s dch chuyn ca cung tin
khi khng c v hiu ho b sung cho s m rng chnh sch ti kho ban u. iu
ny a ta n kt lun: di ch t gi c nh, chnh sch ti kho c hiu qu
cao hn v chnh sch tin t km hiu qu hn trong vic gia tng sn lng.
Chnh sch ti kho v chnh sch tin t di ch t gi linh hot
Cc hm ca chnh sch tin t v chnh sch ti kho di ch t gi
linh hot c th c hnh dung trong hnh 1.4. Gi nh chng ta bt u ti im E,
phn giao nhau ca ng cong IS, LM, BP; v gi nh c mt s m rng chnh
sch tin t t LM sang LM. Kt qu, chng ta dch chuyn t E n F, l mt cn
cn thanh ton thm ht. Ti im F, c mt cu thng d v ngoi t v cung thng
d v ni t trn th trng ngoi hi. Di c ch t gi linh hot, t gi thc s
gim, do ng BP dch chuyn sang phi thnh BP v IS dch chuyn sang
phi thnh IS, to nn mt im cn bng sn lng mi J ln hn l Y*J. Chng ta
c c s cn bng bn trong v bn ngoi khi c s giao nhau ca ba ng IS,
LM v BP. Do , di ch t gi linh hot, chnh sch tin t t ra kh hiu
qu gia tng sn lng.
Hnh 1.2: Chnh sch ti kha v chnh sch tin t di ch t gi
linh hot

r
LM LM
G

E
J
F
BP
IS
BP

IS

Y
T nhng hm ca m hnh Mundell-Fleming trn ta thy rng: hiu qu
ca chnh sch tin t v chnh sch ti kho ph thuc vo c ch t gi hi oi v
mc kim sot vn. V d, quc gia no c chuyn dch dng vn t do v t gi
c nh, th cc nh qun l tin t khng th theo ui mt chnh sch tin t c lp.
Trong mt quc gia c c ch t gi c nh th khng c ri ro t gi, v li sut
trong nc bin ng cng vi li sut nc ngoi.
T nhng nhn nh trn, cc nh kinh t nh Krugman (1979) v Frankel
(1999) m rng m hnh Mundell-Fleming thnh L thuyt b ba bt kh thi.
Frankel (1999) cho rng, mt quc gia phi t b mt trong ba mc tiu: chnh sch
tin t c lp, s n nh ca chnh sch t gi, v hi nhp th trng ti chnh. L
thuyt ny s c tm hiu phn di.
1.1.2 L thuyt B ba bt kh thi c in
Robert Mundell ngi nhn gii Nobel kinh t vo nm 1999 l cha
ca l thuyt B ba bt kh thi, ng xy dng nn nhng nn tng c bn v l
thuyt ny vo nhng nm 1960. Tip , vo nhng nm 1980, khi vn kim sot
vn b tht bi nhiu quc gia cng vi mu thun gia vic c nh t gi v c lp
trong chnh sch tin t ngy cng r nt th l thuyt B ba bt kh thi tr thnh
nn tng cho kinh t hc v m ca nn kinh t hin i.

L thuyt B ba bt kh thi c pht biu nh sau: Mt quc gia khng th


ng thi t c c ba mc tiu t gi hi oi c nh, hi nhp ti chnh, v c
lp tin t. Tc l, mt quc gia ch c th la chn cng mt lc ng thi hai trong
ba mc tiu k trn. y chnh l l thuyt B ba bt kh thi c in.

Trong l thuyt ny, ba mc tiu khng th ng thi t c bao gm:


c lp tin t gip cho chnh ph ch ng s dng cc cng c chnh sch tin
t thc hin chnh sch phn chu k kinh t. V d, nu nn kinh t c du hiu pht
trin nng, lm pht tng cao, chnh ph s tng li sut hoc (v) tht cht cung tin,
tng t cho trng hp ngc li. Nhiu nh kinh t tin rng s c lp tin t s
gip nn kinh t tng trng n nh v bn vng hn. Tuy nhin, vn l trong mt
th gii m gi c v tin lng tng i cng nhc, c lp tin t qu mc c th l
mt ci c chnh ph lm dng thc hin cc chin lc tng trng mo m trong
ngn hn. l cha k, c lp tin t qu mc c kh nng khin cho chnh ph
pht hnh tin trang tri cho thm ht ngn sch.

n nh t gi gip to ra ci neo danh ngha chnh ph tin hnh cc bin


php n nh gi c. Ci neo ny lm cho nhn thc ca nh u t i vi ri ro ca
nn kinh t gim i, lm tng thm nim tin ca cng chng vo ng ni t, nht l
i vi nhng quc gia c ng ni t yu. Tt c cng u v mc tiu lm cho mi
trng u t tt ln. Tuy nhin, t gi c nh qu mc cng c mt tri ca n. T
gi qu n nh lm cho chnh ph mt i mt cng c hp th cc c sc bn trong
v bn ngoi truyn dn vo nn kinh t.

Hi nhp ti chnh tt nhin l xu th kh c th cng li c trong bi cnh


ton cu ho. Li ch ca hi nhp ti chnh n t hai mt : hu hnh v v hnh. V
mt hu hnh, li ch ca hi nhp ti chnh gip quc gia tng trng nhanh hn v
phn b ngun lc tt hn. Chng cng gip nh u t a dng ho u t, nh vy
m h mi mnh dn b vn vo nn kinh t, th trng ti chnh ni a nh m
cng pht trin theo. Li ch ln nht li ch v hnh mang li t hi nhp ti chnh
l to ra ng lc gip cho chnh ph tin hnh nhiu ci cch v a ra chnh sch tt
hn theo kp nhng thay i t hi nhp. Mc d vy, hi nhp ti chnh cng c
cho l nguyn nhn dn n bt n kinh t nhng nm gn y.

Hnh 1.3 L thuyt b ba bt kh thi

Th trng vn ng

Chnh sch tin t n nh t gi

c lp

Lin minh

T gi th ni tin t
Hi nhp ti chnh
B ba bt kh thi c minh ho bi hnh 1.3; mi cnh tng trng cho cc
mc tiu: chnh sch tin t c lp, n nh t gi v hi nhp ti chnh. Mi cnh m
t mt mc tiu k vng ca nn kinh t, tuy nhin khng nn kinh t no c th thc
hin c ng thi c ba cnh ca tam gic trn. Bt k cp mc tiu no cng c th
t c bng mt ch t gi tng ng nhng phi t b mc tiu chnh sch cn
li:

n nh t gi v hi nhp ti chnh c kt hp bng cch la chn ch t


gi c nh nhng phi t b c lp tin t. iu ny c ngha chnh ph mt
i mt cng c iu chnh li sut trong nc c lp vi li sut nc ngoi.
c lp tin t v hi nhp ti chnh c kt hp bng cch la chn ch t
gi th ni nhng phi t b mc tiu n nh t gi. Vi la chn ny, Ngn
hng trung ng c quyn t do n nh li sut nhng i li t gi phi vn
hnh theo nhng nguyn tc th trng.
n nh t gi v c lp tin t c kt hp bng cch la chn th trng vn
ng. La chn ny c ngha chnh ph phi thit lp kim sot vn. Khi c kim
sot vn, mi lin h gia li sut v t gi s b ph v, v quc gia c th thc
hin ng thi hai mc tiu ny.
K t khi vn hnh theo ch bn v vng, nhiu kiu h thng ti chnh quc
t khc nhau c thit k t hai trong s ba mc tiu chnh sch. H thng
Bretton Woods c thit lp t c n nh t gi v c lp tin t trong khi hy
sinh mc tiu t do chu chuyn vn, tc hi nhp ti chnh. H thng tin t Chu u
c thit lp trn c s tho thun t gi c nh v vn chu chuyn t do v t b
c lp tin t ca cc nc thnh vin. Trong hn 20 nm qua, hu ht cc nc ang
pht trin bt u tng tc hi nhp ti chnh. iu ny c ngha l mt quc gia phi
hoc t b n nh t gi nu mun duy tr mc c lp tin t hoc t b c lp
tin t nu mun duy tr n nh t gi.

Theo hnh 1.3, mt nn kinh t trong cng mt thi im c th la chn mt


trong ba nh ca tam gic vi nguyn tc: quc gia s thc hin c ng thi hai
mc tiu trn hai cnh cha nh . Vic xc nh s la chn ca quc gia da theo
gc nhn v im trong hnh hc c v nh khng cn thit trong l thuyt B ba bt
kh thi c in trong nhng nm thp nin 60, nhng li c mt tm quan trng nht
nh i vi vic nghin cu cc m hnh pht trin ca l thuyt B ba bt kh thi
hin i.
1.2 S pht trin ca L thuyt B ba bt kh thi hin i
1.2.1 Thuyt tam gic m rng ca Yigang v Tangxian
Yigang v Tangxian (2001) tip tc pht trin l thuyt B ba bt kh thi ca
GS. Mundell v a ln thnh thuyt tam gic m rng. Nn tng ca thuyt ny l
nhng quan nim mi v s c lp ca chnh sch tin t v n nh t gi. Theo ,
tam gic bt kh thi ca Mundell ch mi tp trung n cc c ch t gi nm cc
nh ca tam gic m cha cp n mt c ch t gi trung gian nm u trong
vng tam gic bt kh thi. Yigang v Tangxian m rng m hnh ny v kt lun
rng mt quc gia c th c nhng phi hp mc tiu khc nhau v khng phi chp
nhn s nh i hon ton nh trong l thuyt b ba bt kh thi c in.
Hnh 1.4: L thuyt b ba bt kh thi m rng
Th trng vn ng
A

Chnh sch n nh t gi
tin t c
Ev
lp Ms
O

K
c
T gi th ni T gi c nh
B C
Hi nhp ti chnh

Tng t nh hnh 1.3, ba cnh trong tam gic m rng hnh 1.4 cng tng
ng cho ba mc tiu chnh sch. Trong phm vi tam gic bt kh thi, chng ta xc nh
mt im O tu nm vng trong tm gic. Khong cch t im O n mi cnh
cng ngn th mc u tin cho mc tiu i din cho cnh trong nn kinh t cng
cao. Ngc li, khong cch t im O n mi cnh cng xa th c v nh nn kinh t
ang khng ch trng vo mc tiu i din cho cnh lm. Trn hnh 1.4, c v
nh nn kinh t ang dn tri thc hin c ba mc tiu, nhng mi mc tiu khng
c thc hin hon ton. Mt v d khc, ti im D, nn kinh t ang u tin cho hai
mc tiu l n nh t gi v chnh sch tin t c lp. Tuy vy, lc ny nn kinh t
khng phi nh i bng vic ng ca ti khon vn hon ton, v d nh khi quc
gia thc hin chnh sch kim sot vn nh u tin dng vn u t trc tip, u tin
dng vn u t di hn, thc hin vic k qu khi u t. Trong khi , ti im A
th trng vn ng, khong cch n mc tiu hi nhp ti chnh l cc i. Lc ny,
quc gia s hon ton cm cc dng vn vo v ra khi nn kinh t, i li, hai mc
tiu chnh sch tin t c lp v n nh t gi c m bo thc hin. iu tng
t cng xy ra i vi cc im t gi th ni v t gi c nh. Nh vy, l thuyt B
ba bt kh thi c in tr thnh mt trng hp c bit ca l thuyt tam gic m
rng, vi cc im i din cho s chn la nm trn nh ca tam gic.
Gi Ms, Kc v Ev l cc khong cch t im O n ba cnh, tng trng ln
lt cho mc ca c lp chnh sch tin t, mc kim sot vn v mc bin
ng t gi. Mt tnh cht quan trng ca tam gic u l: tng khong cch ca bt k
im no bn trong tam gic n ba cnh bng chiu cao ca tam gic. Do ta c
Ms + Kc + Ev = Mh. n gin, t chiu cao ca tam gic u Mh = 1, th ta c Ms
+ Kc + Ev = 1 (hng s) v 0 <= Ms, Kc hoc Ev <= 1.
Trong : (1) Khi Kc = 0, tc l dng vn lu ng hon ton v Kc = 1 tc l
kim sot vn hon ton. (2) Ms = 0, ngha l chnh sch tin t hon ton v Ms = 1,
ngha l mt c lp v chnh sch tin t. (3) Ev = 0, tc l t gi c nh v Ev = 1,
tc l t gi th ni. y l nhng trng hp c bit c xt n ti cc im
A,B,C nh ca tam gic bt kh thi.
1.2.2 D tr ngoi hi v mi lin h vi b ba bt kh thi : s pht trin
ca th kim cng
Phin bn nguyn thu ca l thuyt b ba bt kh thi khng cp n vai tr
ca d tr ngoi hi. L thuyt tam gic m rng nghin cu v s nh i khng
hon ton gia cc la chn mc tiu cho nn kinh t; thuyt t din thm vo mt
nhn t l kh nng vay mn nc ngoi ca quc gia, nhng vn cha trc tip
nghin cu v vn d tr ngoi hi mt vn thng xuyn c cp n
cc nn kinh t, c bit l cc nn kinh t mi ni ang pht trin. l do xu th hi
nhp ti chnh din ra ngy cng su rng cc quc gia ny nn ngy cng c nhiu
nghin cu cho thy d tr ngoi hi ng vai tr quan trng trong mu hnh b ba bt
kh thi, nht l ti cc quc gia ang pht trin.
Trong hn hai thp k gn y, ngy cng nhiu cc nn kinh t ang pht trin
c xu hng thin v la chn ch t gi trung gian gia c nh v th ni, nh
ch t gi th ni c qun l, neo t gi, hoc di bng t gi. Ch t gi hn
hp nh th i hi cc quc gia phi gia tng d tr ngoi hi bo m duy tr t
gi trong mt vng mc tiu no theo k hoch ca chnh ph. Sau khng hong ti
chnh Chu 1997, nhiu nc ang pht trin bt u chuyn sang c ch t gi linh
hot hn, tc hng v th trng nhiu hn. Mc d vy, d tr ngoi hi cc nc
ang pht trin vn tip tc tng ln n tng. D tr ngoi hi ton cu tng t
khong 1000 t la n hn 5000 t la trong giai on t nm 1990 n 2006.
So snh mc d tr ngoi hi ca cc nc bng con s tuyt i c v hi
khp khing, v mi nn kinh t c quy m, phm vi v tnh cht khc nhau. b qua
quy m nn kinh t, ta s dng ch s IR/GDP, tc l t l d tr ngoi hi trn tng
sn phm quc ni. Trong khi IR/GDP ti cc nc cng nghip tng i n nh xp
x di 5% th t l ny ti cc nc ang pht trin tng t 5% n khong 27%. Gn
y cc nc ang pht trin nm gi n ba phn t d tr ngoi hi ton cu, phn
ln tp trung Chu , ni t l IR/GDP gia tng t khong 5% vo nm 1980 ln
khong 37% vo nm 2006. ng nhin, Trung Quc l quc gia c d tr ngoi hi
tng n tng nht c v khi lng d tr ngoi hi tuyt i ln t l d tr ngoi
hi trn GDP t khong 1% vo nm 1980 ln xp x 41% vo nm 2006 (v sau l
gn 50% vo nm 2008).
D tr ngoi hi gia tng mt phn do chnh ph cc nc ang pht trin phi
i ph vi xu hng dng vn mang tnh u c. Dng tin nng t u c rt d
dng li t ngt v o chiu, v vy tch lu d tr ngoi hi l phng thc m
chnh ph cc quc gia ang pht trin hng n nh l mt tm m can thip vo
th trng ngoi hi phng nga ri ro ngun vn o chiu.
Trong cc nhn t thng mi v ti chnh, nhn t no l ch yu gii thch
cho d tr ngoi hi tng ln? Bng vic nghin cu xem nhng yu t no mang tnh
quyt nh d tr ngoi hi ti hn 100 nn kinh t trong giai on t 1975-2004,
Cheung v Ito (2007) nhn ra rng nu nh trc y nhn t thng mi l thnh
phn quan trng dn n gia tng tch lu d tr ngoi hi, th gn y vai tr ca
nhn t thng mi ngy cng gim dn. Thay vo , nhn t ti chnh ngy cng
ng gp quan trng vo d tr ngoi hi tng ln cc nc. Obstfeld (2008) cho
rng cc nhn t ti chnh lin quan n quy m ca cc khon n trong nc c kh
nng chuyn i thnh ngoi t (M2), mc m ca ti chnh, kh nng tip cn
ngoi t thng qua cc th trng n, chnh sch t gi s l nhng ch bo quan trng
i vi d tr ngoi hi ton cu cng nh ca mt quc gia.
Chnh v tm quan trng ngy cng tng ca hi nhp ti chnh nh l mt nhn
t quyt nh i vi d tr ngoi hi nh vy nn cc nh kinh t bt u c nhng
nghin cu su hn v mi lin kt gia thay i trong cu trc ca b ba bt kh thi
v mc d tr ngoi t.
Nhng thay i trong cu trc ca b ba bt kh thi v mc d tr ngoi hi
c mi lin kt vi nhau, v vy Aizenman, Chinn v Ito (2008) trin khai mt dng
th hnh kim cng o lng xu hng ca nhng thay i ny. Aizenman,
Chinn v Ito xy dng cho mi quc gia mt vector b ba bt kh thi v nhng cu
hnh ca d tr ngoi hi o lng c lp tin t, n nh t gi, d tr ngoi hi
v hi nhp ti chnh ca mi quc gia. Nhng thc o ny dao ng t 0 n 1. Cu
hnh ca mi quc gia c tng hp bng th hnh kim cng tng qut vi bn
nh o lng c lp tin t, n nh t gi, ch s IR/GDP v hi nhp ti chnhc.
Hnh 1.5 v 1.6 tng hp khuynh hng i vi cc quc gia cng nghip ha
v nhng nn kinh t mi ni. Nhn trn hnh ta thy cc quc gia cng nghip ngy
cng tng tc t do ha ti chnh nhiu hn. i km vi t do ha ti chnh, cc quc
gia cng nghip ha cng ngy cng hng ti n nh t gi (ch yu cc quc gia
s dng ng Euro).
ng thi cng lm sng t s tht l cc nn kinh t mi ni hng ti t
gi linh hot cao hn v hi nhp ti chnh su hn. iu ng lu l bn cnh ,
d tr ngoi hi cng c tch ly nhiu hn. Ngc li, cc quc gia cng nghip
ha li ngy cng gim i d tr ngoi hi ca mnh.
Hnh 1.5: th kim cng i vi cc nc cng nghip ho

Hnh 1.6: th kim cng i vi cc nn kinh t mi ni ti Chu v


Trung Quc

1.3 Vn nh lng trong b ba bt kh thi


T gi, yu t u tin ca b ba, d o lng nht. n nh t gi c o
lng da vo ch t gi trn thc t thay v ch t gi nh cam kt ca mt
quc gia vi IMF.
Yu t th hai ca b ba l c lp tin t. Rose (1996) c xut o lng c
lp tin t bng cch xem phn ng ca t gi i vi nhng thay i trong sn lng,
li sut v cung tin. Tuy nhin i vi cung tin, phng php ny c nhc im l
kh th no phn bit c trong thc t u l mt c sc cung v c sc cu tin t,
l cha k phi gi nh tc lu thng tin t l khng i.
Khc vi Rose, Obstfeld, Jay C. Shambaugh v Taylor (2005) xut cch tip
cn khc o lng c lp tin t bng cch khng da trn s lng m da trn
li sut danh ngha ngn hn. Phng php ny gy tranh ci v ch da ch yu vo
trc gic khi cho rng iu hnh chnh sch tin t ch yu da vo mc li sut mc
tiu hn l da trn s lng tin t.
Yu t kh o lng nht ca b ba l hi nhp ti chnh. Thng th cc nh
kinh t da vo phng thc kim sot vn ca mi quc gia theo phn loi ca IMF
xem xt ch s m ca ti khon vn. Tuy nhin, iu m cc nh kinh t thc s
quan tm l mc hi nhp ti chnh trn thc t. C th mt quc gia tuy tuyn b
kim sot cht cc giao dch vn nhng trn thc t cc chnh sch li kh thng
thong.
Do tnh ph bin v d ng dng, phn cn li ca quyn sch ny ch yu
cp n cch thc o lng nhng nh i chnh sch trong b ba bt kh thi ca
Chinn v Ito (2008). Chinn v Ito pht trin 3 thc o nh gi mc c lp
tin t (MI), n nh t gi (ERS) v hi nhp ti chnh (KAOPEN).
c lp tin t (MI). Mc c lp tin t c o lng bng hm o
nghch ca mc tng quan hng nm ca li sut hng thng gia quc gia s ti v
quc gia c s. Ch s mc c lp tin t c xc nh bng:
, ( )
= 1
( )

Trong :
I : quc gia s ti
J : quc gia c s.
Vi cng thc nh trn, gi tr ti a, ti thiu tng ng l 1 v 0. Gi tr cng
tin v 1 c ngha l chnh sch tin t cng c lp hn. V d nu chng ta mun o
lng mc c lp tin t ca Vit Nam, quc gia s ti l Vit Nam v quc gia c
s l M (nu chng ta mun xem xt thay i li sut VND vi li sut USD).
n nh t gi (ERS). n nh t gi chnh l lch chun ca t gi,
c tnh theo nm da trn d liu t gi mi thng gia quc gia s ti v quc gia
c s. n nh t gi gia gi tr 1 v 0, cng tin v 1 t gi cng n nh.
,
= ( ))
, (

Cch thc o lng n nh t gi nh trn c u im l gip chng ta xc


nh c chnh sch t gi trn thc t m mt quc gia ang p dng ch khng phi
da trn nhng g m quc gia tuyn b.
Hi nhp ti chnh (KAOPEN). Trong cc ch s o lng b ba bt kh thi,
kh nht l o lng mc hi nhp ti chnh. Mun nh gi mc hi nhp ti
chnh, chng ta phi o lng mc m mt quc gia tin hnh kim sot vn. Tuy
nhin vic o lng mc kim sot vn rt phc tp v rt kh phn nh ht
nhng phc tp trong thc t. Chng hn c quc gia tuy tuyn b m ca th trng
vn bng nhng bin php hnh chnh ca cc c quan chc nng. Chinn v Ito
(2006,2008) a ra xut s dng m ti khon vn KAOPEN o lng mc
hi nhp ti chnh.
KAOPEN da trn thng tin trong bo co hng nm v c ch t gi v nhng
hn ch ngoi hi do IMF pht hnh. Nhn vo KAOPEN ta s thy mt quc gia trn
thc t c tin hnh chnh sch a t gi hay khng. y l dng c ch m mt loi t
gi p dng cho giao dch trn ti khon vng lai v mt loi t gi p dng cho ti
khon vn. C ch a t gi chnh l mt du hiu nhn bit mt quc gia tin hnh
kim sot vn. Vo thi im tnh trng lm pht tng tc Vit Nam nm 2008, c
xut t mt s nh lm chnh sch cho rng nn p dng c ch a t gi, trong
t gi p dng cho cc doanh nghip xut khu phi khc vi cc doanh nghip nhp
khu (chnh ph Vit Nam khng ng vi bin php ny). KAOPEN v vy cho
thy nhng hn ch trong cc giao dch trn ti khon vng lai, ti khon vn v kt
ni ngoi t.
Mc d vy KAOPEN c nhc im l khng phn nh ng mc nhng g
din ra trn thc t, nht l vic khu vc t nhn tm mi cch trnh n cc bin php
kim sot vn ca chnh ph. V d chng ta thy Vit Nam chng hn, cc sai s
thng k hng nm trong cn cn thanh ton quc t nhiu khi ln n hng t USD.
Cc sai s ny c quy cho khu vc doanh nghip tm cch chuyn tin xuyn bin
gii v nhiu mc ch khc nhau. Tuy c mt s nhc im nhng ch s KAOPEN
c nhiu nh kinh t nh gi phn nh c cc mc tiu chnh sch quan trng
m mt quc gia theo ui trong tin trnh hi nhp ti chnh.
Ch s Chinn-Ito (KAOPEN) bin thin gia 0 v 1. Gi tr cng cao ca ch s
ny cho thy quc gia m ca hn vi nhng giao dch vn xuyn quc gia.
Lu l ch s KAOPEN ch cho ta thy m ti khon vn theo php l da
trn cc bo co ca chnh ph cho IMF, WB cc ch s kinh t v m lin quan n
kim sot vn v ngoi hi.
Lane v Milesi-Ferretti (2006) c xut s dng ch s m ti khon vn
trn thc t. Ch s ca Lane v Milesi-Ferretti o lng khi lng n v ti sn nc
ngoi trong cn cn thanh ton. Khi o lng tng lng n v ti sn nc ngoi
trong cn cn thanh ton, ta s thy c mc kim sot vn trn thc t m quc
gia ang theo ui. Ngoi ra cn mt phng php th 2 o lng m ca ti
khon vn trn thc t, l tnh ton t s dng ti chnh xuyn bin gii trong cn
cn thanh ton quc t so vi GDP.
Thng khi phn tch cc ch s ca b ba bt kh thi cc nh kinh t c xu
hng s dng ng thi c 2 ch s m ti khon vn theo php l v trn thc t
cng mt lc.
--o0o
TM TT CHNG 1
Trong chng 1, tc gi trnh by v l thuyt IS-LM- l thuyt kinh in
nht v s kt hp gia chnh sch ti kha v tin t, c xem xt n t gi trong iu
hnh kinh t v m ca mt nn kinh t. y l c s nn tng quan trng nht v mt
hc thut tip tc nghin cu nhng l thuyt, quan im iu hnh chnh sch. T
khi hc gi Mudell a ra l thuyt b ba bt kh thi xem xt mi quan h gia b ba
chnh sch t gi, chnh sch tin t v chnh sch kim sot vn, nhiu tc gi ng
dng v pht trin ln nh xem xt n yu t d tr ngoi hi, pht trin thnh thuyt
t din Tiu biu nht l nghin cu ca Aizenman-Chinn-Ito nm 2008 a ra
phng php o lng nh lng ba chnh sch bng cc ch s ERS, MI, KAOPEN
v biu din bng th kim cng.

Trong chng tip theo, tc gi s quay ngc v lch s, nghin cu s la


chn v nhng bi hc ca cc quc gia trn th gii trong vic la chn trong b ba
bt kh thi. Vi mc ch nghin cu ban u l a ra nhng gii php cho Vit Nam
cho hin ti v tng lai gn, cc quc gia Trung Quc, Malaysia v n c
chn lm nn tng, pht trin cc gii php ph hp cho Vit Nam.
29

CHNG 2

KINH NGHIM CA CC QUC GIA TRN TH GII


TRONG VIC IU HNH CHNH SCH V M

2.1 Kinh nghim ca Trung Quc:


2.1.1 Vn kim sot vn
Chnh sch ca Trung Quc l ng ca ti khon vn, mc d c nhng t
ph trong ci cch c ch kim sot vn v m dn cnh ca hi nhp ti chnh theo
xu hng chung ca nn kinh t th gii.

Trn thc t, cc dng vn vn tip tc di chuyn qua cnh ca ti khon vn


ca quc gia ny, v d nh thng qua cc dng FDI. trnh iu ny, chnh quyn
c gng kim sot hiu qu hn cn cn thanh ton mnh v hn ch vic doanh
nghip nc ngoi chuyn li nhun v nc ca h. qun l cc dng ngoi t
trong nc, B qun l Ngoi hi (SAFE) a ra mt chnh sch mi, theo cc
ngn hng buc phi gi nhiu ngoi t bng bt t hn. Thng 11 nm 2010, SAFE
a ra mc sn ngoi hi m cc ngn hng phi gi qua m, vic ny gi chn
dng vn kh hiu qu trc khi NHTW trc tip can thip. Cc nh lm lut cng xy
dng cc chnh sch thng thong hn v to iu kin i vi nhng khon thu c
ngoi nc nh danh bng ng ngoi t. Thm vo , bt u thng 01/2011, cc
iu khon hn ch v dng FDI ra bn ngoi cng s khng cn gay gt nh trc.
Tuy nhin, s chnh lch li sut v k vng ca cc doanh nghip ni a v vic
gim t gi ng ni t khuyn khch cc doanh nghip ngoi chnh sch di chuyn
vn ra ngoi Trung Quc, t nht l trong ngn hn.

Mc cho cc n lc trn, cc dng tin nng vn tip tc tng ln n gn 30


t la mi thng trong qu 3 nm 2010. Trc tnh hnh ny, NHTW s phi b ra
gn 1 t la mi ngy ngn chn s m rng cung tin.

Nu cc dng vn vn tip tc chy vo Trung Quc mt cch mnh m trong


nm 2011, th cc nh lm chnh sch s phi s dng cc cng c khc ngn chn
tc ng xu ca dng chy ny n nn kinh t thc. Cc cng c v m nu trn,
30

v d nh l cc hn ch giao dch i vi cc ti sn nc ngoi, s c s dng bn


cnh vic gia tng t l d tr bt buc (RRRs) i vi cc ngn hng Trung Quc.
Mc d nhng cng c ny s ngn chn tnh lng ca cc dng tin vo vn vn l
mt trong cc mc ch ca vic kim sot vn, chng cng s t ra khng hiu qu
i vi iu kin ni lng tin t qu mc ca Trung Quc.

Hnh 2.1 : Tc ng ca cc dng vn vo i vi chnh sch tin t ca


Trung Quc

2.1.2 Chnh sch t gi ca Trung Quc


Trong nhng nm gn y, nn kinh t Trung Quc tng trng nng vi tc
rt nhanh. Thng d thng mi ca Trung Quc l mt trong nhng vn lm cho
M v cc cng quc trn th gii rt lo ngi v quc gia ny, h cho rng Trung
Quc nh gi qu thp ng tin v gy sc p buc Trung Quc ph gi ng
Nhn dn t.

V nhng khon tin gi tit kim khng th d dng u t ra ngoi nc, nn


lng vn ni a sn c ny v ang bin thnh cc khon u t, vn qu cao
so vi nhu cu ni a. Trong khi , phn ln nht trong khi lng d tr ngoi hi
tng ln c ngun t cc dng FDI ch khng phi t thng d thng mi. Bi vy,
ng Nhn dn t lun b t di p lc tng gi, c bit k t khi c ch c nh t
gi NDT/USD c thay th bng c ch cho php tng gi ng nhn dn t dn so
31

vi ng la t nm 2005. H qu l, nm gi ng Nhn dn t ang c chiu


hng ln gi cng chnh l mt cch u t sinh li hiu qu ca dn chng.

Ngc vi xu hng tng trng ca nn kinh t v s bng pht ca dng vn


ngoi, Trung Quc li duy tr ch t gi c nh trong mt thi gian di. Trong giai
on khng hong ti chnh chu , di bng giao dch t gi c thu hp hn v
t gi 8,28 NDT/USD c duy tr cho n ngy 21/7/2005. Do , mc d v mt
cng b chnh thc c ch t gi l t gi th ni c qun l, nhng thc t Trung
Quc hot ng trong mt c ch t gi c nh so vi ng USD t u nm 1994
cho n gia thng 7/2005. Sau mt t tng gi ng Nhn dn t so vi ng la,
n thng 4 nm 2008, t gi ng Nhn dn t c gi c nh mc xp x 6.8
NDT/USD. C l, vic kim gi t gi v nh gi thp ng tin tng li th v
thng mi quc t khng cn l mt gii php hu hiu i vi quc gia ny.

Hnh 2.2: T gi hi oi ng nhn dn t trong giai on 2007-2010

2.1.3 Chnh sch iu hnh kinh t v m ca Trung Quc


Theo l thuyt B ba bt kh thi, khi l mt nn kinh t hng ni, Trung
Quc c th c c mt chnh sch tin t c lp. Tuy nhin, vi s m rng dn
ca ti khon vn theo xu hng ton cu, th mc tiu ca vic gi cho chnh sch
tin t c lp v s n nh t gi ang i mt vi nhiu mu thun nghim trng.
Chnh sch t gi c nh vi ng USD ang tc ng n s c lp ca chnh sch
tin t.
32

duy tr mt t gi c nh trong thc t, Ngn hng Nhn dn Trung Hoa


buc phi mua 13,5 t USD ngoi t mi thng trong nm 2003 v 17,3 t USD mi
thng trong nm 2004-2005. Tnh n nm 2010, d tr ngoi hi ln n 2.800 t
la v d kin s cn tng ln n hn 3.000 t la. Chnh s gia tng trong qu
d tr ngoi hi gy ra nhng tc ng cho Trung Quc v th gii. Cc quc gia
lo s vic tch tr mt lng ln la trong mt quc gia c th gy o ln th
trng ti chnh ton cu. Chng ta khng nghin cu su vo nhng tc ng ca d
tr ngoi hi i vi th gii m ch xem xt mt mt vi gc nh ca vic tng
qu d tr ngoi hi i vi nn kinh t Trung Quc.

2.1.4 Tc ng t vic gia tng d tr ngoi hi trong mi lin h vi B ba


bt kh thi
S gia tng ca chi ph v hiu ho

Thng 4/2002, Ngn hng Nhn dn Trung Hoa bt u tin hnh cc


nghip v th trng m nhm lm gim cung tin. n thng 6/2002, cc nghip v
th trng m ny hon tt bng cc hot ng mua li (repo) v iu ny n
n s st gim trong tin mnh t nm 2002-2003. Cui nm 2001 n thng 4/2002
t l tng trng tin mnh l 16,5%/nm v gim xung cn 15,9%/nm vo
thng 12/2003. iu ny cho thy hiu qu ca chnh sch v hiu ho.

thc hin chnh sch v hiu ho, chnh ph Trung Quc a ra nhng bin
php hnh chnh nhm can thip vo th trng. T thng 5/2006 NHTW Trung Quc
pht hnh tn phiu NHTW bng mt k hoch pht hnh ch nh. K hoch
pht hnh ch nh buc cc NHTM mua tn phiu vi li sut thp hn li sut th
trng.

S d Trung Quc c th v hiu ho thnh cng mt phn qu d tr ngoi


hi bi v quy m h thng ngn hng ngy cng ln mnh hn nhiu so vi trc.
Trong khi tin gi ngn hng/GDP n tng 50%, th Trung Quc t s ny
tng ti 150%. iu ny cho php Trung Quc bn nhiu tri phiu chnh ph cho h
thng ngn hng hn n . V ging nh m hnh Mundell-Flemming ni, mt
chnh sch v hiu ho tt s gp phn lm gim tc ng ca vic mua vo ngoi t
33

n cung tin ni a. Do , lm pht ca Trung Quc trong thi gian ny ch tng


nh.

Tuy nhin, nhng din bin trong thi gian gn y (c bit l vo nm 2007)
cho thy chnh sch v hiu ho ca Trung Quc ngy cng t ra km hiu qu v
khng nn p dng trong mt thi gian di. Th nht, chnh sch v hiu ho s ch
trung ho mt phn lng ni t c dng mua ngoi t v do vy s dn n s
gia tng trong cung tin, iu ny ging nh vic thu hi tin khng trit . Th hai,
vic thu hi lng ni t trong lu thng bng tn phiu v hiu ho lm gia tng chi
ph v hiu ho do phi tr li, c bit l nu chnh sch tin t tch ri vi nhng
hiu qu ca nn kinh t trong vic u t. Th ba, lm xu i bng bo co ti chnh
ca h thng ngn hng v li sut tn phiu v hiu ho thp hn so vi li sut th
trng.

Nh vy, chi ph ca vic v hiu ho khng ch l nhng khon li phi tr t


vic pht hnh tn phiu vi mc ch thu hi ni t, gim cung tin. cn l nhng
h lu m th h tng lai phi gnh chu.

Cung tin gia tng

T nm 2003-2006, Ngn hng Nhn dn Trung Hoa b ra 6.380,4 t NDT


tin mnh mua vo dng ngoi t nh thc vo Trung Quc. S tin ny lm
gia tng cung tin ca Trung Quc. T nm 2003 ti 2006, tin gi ngoi t ca
Trung Quc ng gp rng 4.106,3 t NDT (123,1%) vo s gia tng tin mnh.
thc o khc, tin m rng M2 t n 13.200 t NDT (chim 133,5% GDP) vo
cui nm 2000 v tng ln 24.600 t NDT vo cui nm 2006 (chim 165,5% GDP),
tng hn gp i trong vng 6 nm.

Lm pht

Vi s gia tng ca cung tin, cc khon n vay, v hot ng u t ca


Trung Quc khng dn n lm pht cao trong nhng nm trc y. So vi mc
lm pht ca nhiu quc gia khc trong khu vc v th gii nh Vit Nam, Thi
34

LanTrung Quc c nh gi l thnh cng trong vn kim sot lm pht vo


nhng nm 2006-2007.

Hnh 2.3: Lm pht Trung Quc qua cc nm

Tuy nhin, c mt p lc gia tng trong lm pht ca Trung Quc. Ch s CPI


theo thng tng 6,6% trong 2003-2006, cho thy xu hng gia tng lm pht
Trung Quc v s tng quan dng gia cung tin v lm pht. S gia tng trong
lm pht ca Trung Quc tr thnh vn trong nm 2007 v 2008.

Nhng thng u ca nm 2011, ch s lm pht ca Trung Quc ln mc cao


nht k t nm 2008 mc 5,4%, trong khi tng trng qu mt i chm hn cng
k nm ngoi. Bt chp nhng n lc kim sot gi c ca chnh ph Trung Quc,
lm pht nc ny vn i ln vi tc nhanh nht trong my nm qua, mc cho
nhng tuyn b ca chnh ph v chnh sch u tin ca quc gia l kim ch lm
pht.

Li sut

Vn li sut l mt du hiu khc cho thy tnh c lp trong chnh sch


tin t ca Trung Quc ang dn mt i. Cho n gia nm 2005, chnh ph Trung
Quc ch yu da vo cc bin php hnh chnh hn l chnh sch tin t lm
lnh nn kinh t ang tng trng nng, lm pht v ngn chn mt bong bng th
trng ti sn. Chnh ph tng t l d tr tin gi ln 1% (t 6%-7%) vo ngy
35

21/12/2003 v tng 0,5% (t 7%-7,5%) vo ngy 11/4/2004. Sau cuc ci cch v


c ch t gi vo ngy 21/7/2005, Trung Quc tng t l d tr tin gi lin tc
trong 7 ln, v ln n 11% vo ngy 15/3/2007. Ngy 25/1/2008, mc d tr bt
buc ln n con s 15%.

Hnh 2.4 : Li sut ng Nhn dn t qua cc nm

i vi cc nn kinh t pht trin nh Trung Quc, vic tng li sut c th


cng thu ht thm nhiu dng tin nng hn na v s nh hng n chnh sch
kim sot vn ca quc gia, v tc ng ln nn kinh t thc. Tuy nhin, iu ny
khng th ngn vic NHTW ko li sut ln v tht cht tn dng. Li sut tin gi
thc m khuyn khch u c v gy thit hi cho s giu c ca dn chng trong
khi Trung Quc c gng ti cn bng nn kinh t ca nc ny theo hng tiu dng
t nhn. Nh vy, vic tng li sut Trung Quc lc ny l cn thit, v c xem
nh l mt s nh i.

2.1.5 Bi hc kinh nghim t Trung Quc


T nhng kho cu v Trung Quc cho thy, quc gia ny c nhng
thnh cng nht nh trong vic trung ho cc bin s kinh t v m. Mc d nn
kinh t tng trng cao, cung tin c m rng nhng lm pht ca Trung Quc
trong mt s thi k vn mc kh thp v tng ng vi nhiu nc ang
36

pht trin khc. Dng vn u t x vo Trung Quc mang li hiu qu


thc s, gp phn thc y tng trng kinh t.

Tuy nhin, d c nhng thnh cng nhng Trung Quc vn khng trnh
khi nhng tc ng m l thuyt b ba bt kh thi ni. Vic duy tr chnh sch t
gi c nh trong xu hng dng vn ngoi ngy cng mt gia tng, v chnh sch
v hiu ho ngy cng t ra khng hiu qu, lm cho Trung Quc mt i tnh t
ch trong chnh sch tin t. Nhng din bin gn y cho thy nhng kh khn m
Trung Quc ang i mt ngy cng tr nn trm trng. Tuy khc nhau v quy m,
ng li v cch thc qun l nn kinh t, nhng nhng kinh nghim ca Trung
Quc, c bit l v chnh sch can thip v hiu ho thc s l mt bi hc cho Vit
Nam.

2.2 Kinh nghim ca n


2.2.1 H thng t gi trn thc t n
C ch thanh ton ca n kh thnh cng vi c ch trung gian c kim
sot vn. Vic kim sot vn tin hnh song song vi iu chnh t gi, xut hin t
thng 3/1993, iu ny c nhc n nh mt t gi thng nht c xc nh bi
th trng. Cm t c xc nh bi th trng khng nn c hiu l t gi th
ni. c s can thip ca Cc d tr n (RBI) trong th trng ngoi hi v s
can thip ny l linh hot.

Trn thc t, s qun l t gi gn nh l nhm mc ch gi n nh t gi


danh ngha i vi ng USD, nhng thnh thong c nhng t gim gi t t
iu chnh v gn vi gi tr thc. Ni cch khc, nhng nh cm quyn chc chn
c nhng mc tiu t gi mc d cc mc tiu c th thay i. C th gi s sp xp
ny l s ln xung ty hay c qun l ca t gi. Vic qun l uyn chuyn h
thng ny c h tr rt ln t vic kim sot vn.

T gi con rn tin t

Quan st nhng thay i ca t gi, ta c th thy c t gi Rupee-Dollar


tng i n nh; hay chnh xc hn l c nhng thi k n nh c ko di, nu
37

c bin ng th c iu chnh t t. V d, trong cc thi k gia 1993-gia 1995,


gia 1996-gia 1997, gia 1998-gia 1999 v cui 1999-gia 2000.

Tnh hnh ny c chng thc thng qua vic thng k v tnh bt n ca t


gi hi oi, c a ra trong bng di y. C th thy c tnh bt n ca ng
Rupi thp hn ng k khng nhng vi nhng nc G3 m cn vi nhng th trng
mi ni khc .

Bng 2.1 : Tnh n nh ca t gi Rupi/USD v 2 ch s NEER v REER

Nm Re/$ NEER REER

1990/91 17.94 169.1 128.8

1991/92 24.47 127.9 109.1

1992/93 30.65 105.4 98.7

1993/94 31.37 100.0 100.0

1994/95 31.40 95.9 105.1

1995/96 33.45 87.4 101.0

1996/97 35.50 85.6 104.1

1997/98 37.17 86.7 109.9

1998/99 42.07 76.6 105.3

1999/00 43.33 75.4 105.3

2000/01 45.68 75.8 106.3

Bng trn cng cho bit rng n biu l tnh bt n ca li sut, c s tin
t v d tr ngoi hi cao hn ng k so vi nhng nc G3 v nhng th trng mi
ni c lin quan. iu ny cng c cho gi nh: ch t gi ca n thin v c
nh hn l th ni.
38

Mc d nhng nh cm quyn n min cng khi nhn mnh rng t gi


hi oi l do th trng quyt nh, h cng ni r nhng mc tiu khc khng
hp vi ch th ni hon ton. Cc mc tiu khc ny l gii quyt tnh bt n
ngn chn nhng ri lon th trng, v duy tr mt t gi hi oi cnh tranh.Mc
d a ra nhng tuyn b khng r rng, nhng cng l iu hin nhin khi n
thn trng a ra nhng lp lun vi mong mun tch ly kh ln ngun d tr ngoi
hi. i vi cc mc tiu ny, mt chnh ph c th thm vo mc tiu chung ca kinh
t v m l gi lm pht mc thp v gi c s n nh chu k.

Mc d c sc p v t gi, nhng sc p ny nh i tng ngy. Nh chc


trch chng li nhng p lc nh vy; nh ca h, phn ln thnh cng, dng
nh c cho php mt vi s ph gi trn danh ngha, nhng khng qu nhiu
hn mc iu chnh bt k mt s nh gi cao no trc .

Do , t gi b qun l rt nghim ngt. V u l nhng cng c c s


dng? Ngoi phng php thng thng, tc l s can thip vo th trng v chnh
sch tin t, n kim sot ng k dng vn. ng lc thc y kim sot vn
khng hon ton t c ch bng nhng ng gp ca kim sot vn t gi hng
n mc tiu. Chng cng c s dng gim tn thng n t gi v khng
hong kinh t v m.

2.2.2 Kim sot vn


Kim sot ti khon vn c s dng vo cui nhng nm 1950 v tr nn
ton din v cht ch vo nm 1973. Tip theo , s t do ha c chn lc vo u
nhng nm 1990 khi tin trnh ci cch bt u. Trong thp nin 90, kim sot dng
vn vo c to ra t n c tht cht trong khi cc kim sot dng vn vo
khng to n c t do ha.

u t trc tip nc ngoi: M rng

Trc nm 1991, ty vo ni dung, cht lng ca dng FDI m chnh ph c


cho php c vo hay khng, nhng ro cn ny kh cht v kht khe n ni m
FDI gim st ng k. Trong cuc ci cch 1991-1992, chp nhn cho php nh u
t nc ngoi s hu ln n 51% c phn mt lot cc ngnh cng nghip . Nhng
39

ngh cho mt t l quyn s hu nc ngoi cao hn c xem bi mt Hi ng Xc


tin u t nc ngoi. T nm 1996, c danh sch cc ngnh cng nghip, trong
vn FDI c php tip tc c m rng, vi vn ch s hu nc ngoi c
chp thun ln n 74%.

u t gin tip: T do

Trc nm 1991, u t gin tip nc ngoi khng c cho php, tr mt s


trng hp ngoi l nh. Nm 1992, cc c quan u t nc ngoi (FIIs) nh qu
hu tr, qu tng tr, v.v. c php u t vo cc chng khon c lit k trn
th trng s cp v th cp cc loi c phiu v tri phiu (khc vi tri phiu chnh
ph), vn cn li ch l mt s yu cu iu tit. Nm 1997, vic cho php c
m rng n u t vo chng khon chnh ph v cc hi phiu kho bc. Ngun vn
t nc ngoi chuyn v, thu nhp v li nhun vn c t do trn th trng ngoi
hi.

Vay thng mi nc ngoi: Theo hn mc

Vic ra nc ngoi vay vn ca cc cng ty n (cc khon vay ngn hng


thng mi, cc tri khon Chu u v.v..) l thuc thm quyn ca B Ti chnh ni
thi hnh kim sot trn c s tng trng hp mt. C nhng kim sot khng ch v
s lng mi khon cho vay m cn kim sot c ngy o hn v chm dt s dng
(u tin c dnh cho cc d n nng lng v lnh vc c s h tng). Vay ngn hn
ngoi tn dng thng mi bnh thng th khng c php. V cng c mt hn mc
chung cao nht hng nm cho vic vay mn thng mi nc ngoi.

Nhng dng vn ra

Nhng ngi n sng nc ngoi v nhng nh u t khng c tr


thuc cc t chc nc ngoi (FIIs) c d n u t c chp nhn th c php t
do chuyn vn v li nhun v nc. Nhng vic chuyn vn ra nc ngoi ca nhng
ngi c tr b kim sot nghim ngt ngoi tr mt s ngoi l nht nh.

Ngn hng d tr quc gia n s tng li sut ti cp vn ln 7,25% (trong


khi t l bnh thng l 6,25%) trong nm 2011 bt u cho yu cu gia tng t l
40

d tr bt buc trong gia nm 2011 gim thiu ri ro bt ngun t dng vn vo.


Mc cho nhng mi quan ngi v tnh trng lm pht c th xy ra, s can thip vo t
gi vn tip tc vo nm 2011, iu ny s gip tng trng tn dng. Gi du th ton
cu tip tc tng, mi lo ngi v cnh tranh xut khu v t gi thc c hiu lc tng
cao s gi cho t gi tng cao va phi. Tht cht tin t s gim thiu ri ro bong
bng ti sn, nhng n cng s lm trm trng thm vn v dng vn nu khng
c b sung bi tng t gi, kim sot vn tng bc v cc cng c kim sot cht
ch - tt c cc cng c ny u mang tnh hnh chnh. Cc dng t bn ny s c
iu khin theo tc tng trng tim nng ca n , k vng ca nh u t v t
gi v chi ph tng ln (chi ph ny n lt n lm gim tnh hiu qu ca cc cng c
i vi bong bng ti sn).

2.2.3 Bi hc t cch n x l cuc khng hong ti chnh tin t ng

Mt li gii thch c th c v s thnh cng ca n trong vic trnh c


khng hong lin quan n chnh sch t gi. Chnh sch ny lp lun rng vic km
gi gi ng la nhng quc gia b khng hong ru ng khu vc t nhn ca
cc nc ny vo nguy c t mn v nhng ri ro t gi v dn h n vic t theo
ui vay ngn hn bng ngoi t khng phng nga.

Cc nh hoch nh chnh sch thc hin mt n lc y tnh to gim


bt n nc ngoi v ci thin c cu n nc ngoi sau cuc khng hong thanh ton
nm 1991. Kt thc l, nhiu khon n ngn hn ht v vic kim sot nghim ngt
c p dng vi nhng khon n ngn hn mi, nhng khon vay thng mi
nc ngoi di hn c cho n, mt n lc c thc hin thu ht nhng
dng vn khng sinh n nh FDI v danh mc vn ch s hu; v cc u i qu mc
cho cc dng vn vo ca cc khon tin gi ca ngi dn khng c tr (chng hn
nh li sut cao hn v bo lnh t gi hi oi) c d b.

c cch nhn y , phi cp n mt tranh lun khc l n


thot khi cuc khng hong bi quc gia ny khng phi l mt nc chuyn nhn
cc dng vn.
41

Th nht, kch thc ca n l mt ln na c li lin quan. ng l cc


dng vn t nhn chy vo n sut giai on 1992-1996 ch khong 1,5%
GNP/nm so vi mt lot cc nc ng l t 3,2% (Hn Quc) n 10,3%
(Malaysia). Nhng vi mt t l xut khu tng ng, cc t l l 10,3% (n )
trong khi mt lot cc nc ng l 9,7% (Hn Quc) n 20,2% (Thi Lan). Vi
thc o th hai, n r rng khng phi l mt nc nhn vn th yu.

Th hai, quan trng hn, cc t l trn che giu cu thnh ca dng vn. L do
chnh cho s khc bit trong dng chy tng hp gia n v cc quc gia b khng
hong lin quan n khi lng cc dng vn to n (c bit l trong ngn hn).
Nhng dng vn ny l rt ln cc quc gia b khng hong (ngoi tr Malaysia)
nhng li nh n .

Hn na, iu ny c c : kim sot vn ca n c vn hnh


theo cch thc thit k gi cho nhng dng vn vo c c im nh vy. Ngoi ra,
vic kim sot cc dng vn ra ca n cng hu ch trong vic trnh s ly lan ca
khng hong.

--o0o--
42

TM TT CHNG 2

Vi nhng c th ring, mi quc gia la chn cho mnh mt phng thc


gii quyt b ba bt kh thi rt khc nhau. Trung Quc tin hnh kim sot vn kh
cht trong khi neo c nh t gi trong mt thi gian di. Cch iu hnh ca Trung
Quc mang li rt nhiu bi hc qu bu cho Vit Nam nh cch thc qun l kh
hiu qu dng vn u t gin tip thng qua ban hnh danh sch nhng lnh vc c
th, nhng chng khon c th c php u t, ng thi vic rt vn v cng c
qun l nghim ngt nhm ngn chn dng vn nng. Trong mt thi gian di, lm
pht ca Trung Quc khng qu cao so vi cc quc gia pht trin khc. R rng qua
nhng phn tch trn, c th thy Trung Quc kh thnh cng trong vai tr mt quc
gia ln, kim sot tt dng vn ng thi bnh n kinh t v m. Mt im c bit
na ca Trung Quc l quc gia ny v ang s hu mt khi lng d tr ngoi
hi khng l, gp phn rt ln vo vic gia tng tim lc kinh t. Bn cnh Trung
Quc hng mnh, n cng c nhng nt rt ring. Do c th lch s v truyn
thng pht trin, nn kinh t n kh ng ca v dng vn vo ra c khi lng
rt nh. n thc hin chnh sch kim sot vn tng phn kt hp vi ch t
gi con rn tin t. Cn Malaysia, mt quc gia ASEAN c nhiu im tng ng
nht vi Vit Nam thnh cng vt qua cuc khng hong ti chnh tin t 1997
nh chnh sch kim sot vn, bt chp nhng cnh bo ca IMF. Nhiu nh nghin
cu nhn nhn rng, Malaysia l quc gia in hnh trong vic vn dng linh hot
v hiu qu b ba bt kh thi vt qua giai on khng hong ca ton khu vc.

Vi nhng phn tch trn, mi quc gia u mang li mt gc nhn, mt cch


x l hiu qu b ba chnh sch ph hp vi bi cnh v c th kinh t, chnh tr.
Trong chng tip theo, tc gi s trnh by thc trng la chn chnh sch ca Vit
Nam trong giai on t 1990 n nay (thng 3/2011). Qua , hiu r hn v nn kinh
t Vit Nam, cch thc vn dng v iu hnh chnh sch. ng thi nh gi mc
thnh cng trong la chn b ba bt kh thi lm nn tng cho nhng kin ngh trong
chng 4.
43

CHNG 3

THC TRNG IU HNH CHNH SCH V M CA

VIT NAM GIAI ON T 1990 N NAY

3.1 Giai on 1990-2007


3.1.1 Tng quan tnh hnh kinh t Vit Nam giai on 1990 - 2007
Trong giai on 1990 2007, tc tng trng GDP ca Vit Nam n nh
mc cao trn 7% mi nm, lm pht c kim sot mc di hai con s. Mc tng
cung tin n nh trung bnh mc 25-30%/ nm. Cn cn thng mi hng ho thm
ht mc thp di mc 1% GDP bi c ti tr bng lng kiu hi chuyn giao
n phng. Thm ht trong cn cn ti khon vng lai c b p bng s thng d
trong cn cn ti khon vn do Vit Nam thu ht c mt lng ln vn FDI, vin
tr v u t gin tip. Trc nm 2007, xem xt di gc cc ch s kinh t v m
th kinh t Vit Nam c du hiu ca s pht trin n nh. Tuy nhin, nn kinh t Vit
Nam vn cn n cha nhiu bt n xoay quanh vn iu tit v m.

Hnh 3.1: M hnh kim cng cho Vit Nam nm 1996

1996
c lp tin t
1
0.8
0.6
0.4
0.2
Hi nhp ti
0 n nh t gi 1996
chnh

D tr ngoi
hi/GDP

Sau nhng nghin cu v qu trnh iu hnh chnh sch v m ti Vit Nam


giai on 1990-2007, tc gi nhn thy, trong 3 chnh sch "b ba", kim sot vn v
c ch t gi l th hin r "quan im", chnh sch tin t c nhng giai on c lp,
c gng c lp v khng c lp.
44

Hnh 3.2: M hnh kim cng cho Vit Nam nm 2004

2004
c lp tin
t
1
0.8
0.6
0.4
Hi nhp ti 0.2
0 n nh t gi 2004
chnh

D tr ngoi
hi/GDP

V vy, tc gi s phn tch 2 chnh sch kim sot vn v t gi. Sau , nhng
ng thi ca chnh sch tin t nu ra sau cng nh nhng iu chnh mang tnh ph
thuc.

Hnh 3.3: M hnh kim cng cho Vit Nam nm 2008

2008
c lp tin t
1
0.8
0.6
0.4
0.2
Hi nhp ti
0 n nh t gi 2008
chnh

D tr ngoi
hi/GDP

3.1.2 Vn kim sot vn:


Trong nhng nm 1990, y l giai on m nn kinh t Vit Nam bt u
chuyn i t tp trung bao cp sang c ch th trng sau chnh sch i mi kinh t
vo nm 1986. nh du bng s ra i ca Lut u t nc ngoi (9/1/1988), to
c s php l cho hot ng u t ti Vit Nam. Cng ging nh Trung Quc trc
45

y, Vit Nam thc hin ch trng thu ht dng vn FDI nhm phc v nhu cu
pht trin kinh t trong nc. Vi h thng ti chnh yu km v iu kin kinh t
cn nhiu hn ch, Vit Nam gn nh ng ca vi dng vn u t gin tip.

3.1.2.1 Dng vn u t trc tip nc ngoi FDI:


Giai on 1988-1990: Ngay t nhng nm u ca thp nin 90, khi Vit Nam bt
u thc hin chnh sch m ca nn kinh t v cho ra i Lut Cng ty v Lut u
t nc ngoi, nhng ng vn FDI u tin bt u i vo nc ta mc d cn kh
khim tn (214 d n vi tng vn ng k cp 1,6 t USD), quy m vn u t thp,
bnh qun t 7,5 triu USD/d n/nm. Trong giai on ny, dng vn u t FDI
cha nh hng nhiu n kinh t t nc.

Giai on 1991-1996: nhm thu ht nhiu hn dng vn FDI, nh nc c


nhng chnh sch h tr tch cc, cng vi mi trng u t ti Vit Nam ngy cng
hp dn (lao ng r, th trng mi...) vn u t nc ngoi tng ln ng k vi
1.781 d n c cp php c tng vn ng k (gm c vn cp mi v tng vn)
28,3 t USD, quy m vn ng k bnh qun ca mt d n t 11,6 triu USD. V c
tc ng tch cc n tnh hnh kinh t - x hi t nc. y c xem l thi k
bng n u t nc ngoi ti Vit Nam.

Giai on 1997-1999: cuc khng hong ti chnh chu 1997 lm chng


li dng vn FDI vo cc nc trong khu vc, v Vit Nam cng khng ngoi l, c s
lng v cht lng d n FDI ng k ti Vit Nam u st gim qua cc nm. Vn
ng k ca nm sau t hn nm trc (nm 1998 ch bng 81,8% nm 1997, nm
1999 ch bng 46,8% nm 1998), ch yu l cc d n c quy m vn va v nh, mt
s d n trc tm dng trin khai do nh u t gp kh khn v ti chnh.

Giai on 2000 2007: dng vn u t nc ngoi vo Vit Nam bt u c


du hiu phc hi chm. Vn ng k cp mi nm 2000 t 2,7 triu USD, tng 21%
so vi nm 1999; nm 2001 tng 18,2% so vi nm 2000; nm 2002 vn ng k
gim, ch bng 91,6% so vi nm 2001, nm 2003 (t 3,1 t USD), tng 6% so vi
nm 2002. V c xu hng tng nhanh t nm 2004 (t 4,5 t USD) tng 45,1% so
vi nm trc; nm 2005 tng 50,8%; nm 2006 tng 75,4% v nm 2007 t mc k
46

lc trong 20 nm qua 20,3 t USD, tng 69% so vi nm 2006, v tng hn gp i so


vi nm 1996, nm cao nht ca thi k trc khng hong. Quy m 12,3 triu
USD/d n trong 5 nm 1996-2000. Trong 2 nm 2006 v 2007, quy m vn u t
trung bnh ca mt d n u mc 14,4 triu USD, cho thy s d n c quy m ln
tng ln so vi thi k trc

Nh vy, i vi dng vn FDI, Vit Nam gn nh m ca hon ton.

3.1.2.2 u t gin tip nc ngoi:


Trong giai on 1991-2000, hot ng u t gin tip ca cc nh u t nc
ngoi mc rt khim tn, ch yu l thng qua cc qu u t. Giai on ny ch
c khong 70 cng ty c phn ca Vit Nam c vn u t gin tip vi tng s vn
khong 200 triu USD. Hu ht cc t chc u t nc ngoi u l nhng qu u
t nh hot ng lu Vit Nam.
Thi k khng hong v hu khng hong ti chnh - tin t Chu (1998-
2000), cc dng vn u t trc tip v gin tip nc ngoi vo chu b chng
li v Vit Nam cng chu nh hng chung ca xu hng ny. Sut thi gian ny,
hot ng FII Vit Nam ht sc m nht.
Sau cuc khng hong ti chnh Chu nm 1997, ngun vn FII vo Vit
Nam c xu hng tng ln, nhng quy m cn nh v chim t l thp so vi vn
FDI, ch chim khong 1,2% vn FDI.

Nhng con s v thu ht dng vn u t trn l kt qu ca vic thc hin


chnh sch kim sot vn ht sc cht ch ca Vit Nam.

Cc kim tra nh lng cho thy iu ny. Da vo phng php S


thng nht gia chnh sch tin t v t gi ti mt thi im v s n nh ca
cc chnh sch ny qua thi gian ca Johnston v Otker-Robe (1999), Th.s L t
Ch (2007) kim nh mc hiu qu ca kim sot vn ca Vit Nam trong
nhng nm 1990. Theo phng php ny, c ng c c dng kim nh l
ngang gi li sut khng c phng nga UIP. Khi UIP khng tn ti, kim
sot vn cht ch . Ngc li nu UIP tn ti, t nc ang thc hin chnh sch t
do ha ti khon vn.
47

Kt qu cho thy, UIP khng h tn ti Vit Nam, iu ny c th c gii


thch bi s yu km trong h thng ti chnh Vit Nam khin Vit Nam p t
cc bin php kim sot vn cht ch. Mt kim nh khc do PGS.TS Trn Ngc
Trang (2006) thc hin cho thy, UIP l khng tn ti Vit Nam trong giai on
1999-2005, chng t chnh sch kim sot vn ca Vit Nam trong thi k ny tip
tc cht ch.

Giai on cui 2005 2007: T nm 2005, cc bin php kim sot v giao
dch ti khon vn v ngoi hi cho ti khon vn c nhiu thay i theo hng ni
lng ti khon vn. Th n g 10 /2005 , n h nc xo b quy nh v vic nh
u t nc ngoi chuyn vn vo Vit Nam sau mt nm mi c rt ra, tin
hnh t do ho ti khon vng lai, cho php cc nh u t nc ngoi chuyn li
nhun v nc sau khi hon thnh cc ngha v ph v thu. Nm 2006, cho php
nh u t nc ngoi c php tham gia vo TTCK Vit Nam mc t l 49% t
mc 30% thi gian trc . V do , dng vn FII gia tng nhanh chng
trong nm 2006 (khong 1,3 t USD) bn cnh mc cao mi ca dng vn FDI (
Vn ng k l 10,2 t USD v gii ngn l 2,3 t USD).

Sau khi Vit Nam gia nhp WTO, nn kinh t hi nhp ngy cng su rng,
cng vi nhng quy nh dn ni lng, lng FII chy vo Vit Nam tng nhanh
chng. Nm 2006, FII l 1,3 t USD so vi FDI l 2,3 t USD.

Nm 2007, dng vn ngoi vo Vit Nam gn nh tng t bin. Trong khi


dng vn u t trc tip vo Vit Nam t mc cao k lc 20,3 t USD (gii ngn
c 4,6 t USD), theo c tnh ca ngn hng ANZ, dng vn u t gin tip FII
vo Vit Nam l 5,6 t USD.
T nhng phn tch trn cho thy, Vit Nam ang tng bc m ca ti khon
vn. Trc nm 2005, vic kim sot vn l cht ch, n nm 2006, m ca mt
cch nhanh chng ti khon vn. n nm 2007, mc m rng ti khon vn c
th xem l mt s t bin. Tuy nhin, dng vn FII mang tnh u c cao, cui nm
2006 vic pht trin n nh trong nhng nm trc bt u bc l nhng hn ch.
Sau khi gia nhp WTO mt dng vn ln vo Vit Nam. Vic mt lng ln
48

ngoi t vo Vit Nam trong nm 2007 gy p lc lm nng nn kinh t Vit


Nam t nhng bt n bt u xut hin.

3.1.3 Chnh sch t gi:


Mc tiu chnh sch t gi c th tm tt li nh sau: l mc tiu nng cao
nng lc cnh tranh hng ha quc ni v cung cp mt mi trng v m n nh.
Nhng mc tiu ny tng tc qua li ln nhau, i khi chng vo th i khng
nhau, buc NHNN i din vi s la chn.

NHNN cng thay i cc bin php can thip: t can thip trc tip
(trc1991) sang can thip gin tip qua sn giao dch (1991-1993) v qua t gi lin
ngn hng (1994 ti nay). T gi trung tm chnh thc c NHNN cng b l t
gi lin ngn hng trung bnh ngy lm vic hm trc. y l c ch t gi c duy
tr t nm 1999 cho ti nay.

V din bin ca t gi danh ngha t nm 1989 n 2009, c th thy t gi


chnh thc VND/USD c xu hng i theo mt chu k r rt gm hai giai on: (i)
trong giai on suy thoi kinh t hoc khng hong, VND mt gi kh mnh; (ii) khi
giai on suy thoi kt thc, nn kinh t i vo n nh th t gi li c neo gi
tng i cng nhc theo ng USD. Chu k ny c lp li hn hai ln t nm
1989 n nay.

Giai on 1: nn kinh t c s bin ng mnh:

Nm 1989-1992: kinh t ang chuyn i

Nm 1997-2000: cuc khng hong ti chnh chu .

Nm 2008-2009: cuc khng hong kinh t ton cu.

Gn lin vi nhng giai on bin ng mnh ny l s chnh lch ln gia t


gi chnh thc v t gi th trng t do. Sc p ca th trng buc NHNN phi ni
rng bin t gi hoc chnh thc ph gi, lm cho VND mt gi mnh m so vi thi
im trc .
49

Giai on 2: nn kinh t pht trin n nh. (1993-1996 v 2001-2007).

Trong nhng giai on ny, t gi c gi gn nh l c nh. y cng l


giai on m t gi trn th trng t do cng n nh v theo st vi t gi chnh thc.
Nguyn nhn l do giai on trc t gi chnh thc c tng lin tc v n
cui giai on ngang bng vi t gi th trng t do.

Vit Nam c nhng iu chnh sang cc c ch c bin rng hn trong


cc giai on 1989-1991 khi Vit Nam d b c ch bao cp, giai on 1997-1999 khi
khng hong ti chnh chu xy ra, v giai on 2008-2009 vi khng hong kinh
t-ti chnh th gii.

Ngoi ra NHNN cng thay i cc bin php can thip: t can thip trc
tip (trc1991) sang can thip gin tip qua sn giao dch (1991-1993) v qua t gi
lin ngn hng (1994 ti nay). T gi trung tm chnh thc c NHNN cng b l
t gi lin ngn hng trung bnh ngy lm vic hm trc. y l c ch c duy tr
t nm 1999 cho ti nay.

Bn cnh , chnh ph tng cng cng tc thng tin, cho cng khai ha
cc ch s kinh t: t gi chnh thc, t gi th trng, ch s gi,.nh vy m hn
ch c hin tng u c. Thm vo , i vi cng tc qun l ngoi t, chnh
ph gim st cht ch hn cc lung ngoi t vo v ra khi lnh th, tng cng
cc bin php qun l ngoi hi thng qua quyt nh s 396/TTg ca Th tng chnh
ph ra ngy 4/8/1994.

3.1.4 Chnh sch tin t:


Nh phn tch, mc tiu ca chnh sch tin t l gip nn kinh t tng
trng n nh thng qua nhng cng c nh li sut, cung tin, d tr bt buc, tng
trng tn dng V triu chng r nt cho nhng bt n nn kinh t cn s can
thip ca chnh sch tin t l lm pht. Nu chnh sch tin t tp trung vo mc tiu
kim ch lm pht, chng ta tm hiu chnh sch tin t c lp v ngc li, nu
chnh sch tin t c thc hin nhm n nh t gi trong iu kin t do ha ti
chnh l t b mc tiu c lp tin t. Chnh v vy, tc gi s phn tch ch yu l
50

din bin lm pht v nhng ng thi ca chnh sch tin t theo sau nhng thay i
ny.

3.1.4.1 Vn lm pht
Trong na cui nhng nm 1980, Vit Nam tri qua thi k siu lm
pht (vi t l trn 300%/nm) v u nhng nm 1990 (vi t l trn 50%/nm).
Nhng nguyn nhn c bn ca tnh trng ny l iu kin thi tit bt li, thiu ht
lng thc, tc tng trng chm chp trong c lnh vc nng nghip v cng
nghip v h thng ti chnh yu km trong sut nhng nm 1980. Trong giai on
ny, kch thch u t, to tng trng nn kinh t, chnh ph tip tc tng cung
tin M2 mc cao, trung bnh khong thi gian 1991 1995 tng khong 50% hng
nm. V y cng l mt trong nhng nguyn nhn gy ra mc lm pht cao.

i mt vi nhng bt n ny, NHNN phi tch cc tht cht chnh sch tin
t vi li sut thng tng ln n 12% v t gi c gi c nh hon ton so vi
USD. Kt qu ca nhng chnh sch ny l lm pht bt u gim mnh xung
17,60% nm 1992 v 12,70% nm 1995.

Trong thi k ny, Vit Nam ang thc hin chnh sch kim sot vn, c lp
tin t v n nh t gi.

Tin t/tn dng v lm pht c mi tng quan r rng hn t nm 2003. Khi


tin t/tn dng tng th lm pht cng tng theo. Khi cc tc ng tiu cc i vi
tng trng ca khng hong Chu gim i, cu bt u tng ln. Cu tng ln cng
vi s tng ln ca tin lng danh ngha c khu vc nh nc v khu vc FDI trong
nm 2003 khin gi c tng ln.

Lo lng v nguy c lm pht tr li, NHNN bt u tht cht chnh sch tin t
khin cho li sut tng ln cht t v gi c nh t gi t nm 2004. B Ti chnh v
NHNN cng tip tc can thip vo li sut bng nhng bin php gin tip thay v s
dng chnh sch tin t (Camen, 2006). ng thi vic qun l cng nhc t gi hi
oi ko di n tn cui nm 2008 cng khng gip lp li thnh cng ca vic
gi n nh lm pht trong giai on 2000-2003. Lm pht, sau khi gim nh trong
51

nm 2006 li tng mnh ti 12,63% trong nm 2007 v ln ti 20% trong nm


2008.

Cng nh nhiu nc khc trong khu vc, kim sot lm pht, NHNN Vit
Nam thc hin cc bin php tht cht tin t nh tng li sut, li sut tri phiu
VND trn th trng tng gn 2% trong nm 2007 v 0,5% trong qu 1/2008.

Hnh 3.4. T l lm pht Vit Nam, tc tng cung tin v tn dng


1996-2009

Ngun: IFS v NHNN, 2010

3.1.4.2 Mc cung tin M2 v tng trng tn dng:


Cung tin M2:
Trong giai on nhng nm 1990, mc tng cung tin M2 ch yu v mc ch
kch thch tng trng kinh t, nn d mc tng lun mc kh cao (khong 50%/nm
giai on 1991 1995) v mt phn ko theo lm pht gia tng nhng chnh sch tin
t vn c lp.

Giai on 2005 2007: Sau khi thc hin chnh sch ni lng dn ti khon
vn, dng vn ngoi t chy vo th trng Vit Nam nh phn tch, trong giai
on ny, gi n nh t gi dao ng trong bin hp, buc NHNN phi tng
cung ni t mua vo ngoi t. V vy, mc tng cung tin M2 ca nc ta giai on
ny rt cao, trong nm 2005, 2006, 2007 ln lt l 23,34%, 33,59% v 35% (tnh
chung 3 nm tng gn 92%), cao gp gn 3,7 ln so vi tc tng GDP 25,1% (nm
2005 tng 8,4%, nm 2006 tng 8,2%, nm 2007 tng 8,5%) trong thi gian tng
52

ng. Vi mc cung tin ln gp 3,7 ln so vi mc tng GDP, cng vi cc chnh sch


v hiu ho dn tr nn bt lc khi ngun vn vo qu nhiu l nguyn nhn chnh gy
ra lm pht cao trong thi gian sau . Nm 2007, lm pht Vit Nam l 12,63% v
gn 20% trong nm 2008. V trong thi gian ny, chnh sch tin t t b mc tiu c lp
khi ng thi thc hin, c nh t gi v t do ha ti khon vn.

Tng trng tn dng:

Trong vng 3 nm (2004-2006), tc tng trng tn dng ca Vit Nam


ch vo khong 30%. Nm 2007, t l tng trng tn dng tng t bin vi mc
58,6% tng ng vi d n tn dng hn 320.000 t ng. So vi nhiu nc trn
th gii, tng trng tn dng ca Vit Nam trong thi gian qua l rt cao.

Hnh 3.5: Tng trng tn dng cho nn kinh t ca cc nc trung bnh


giai on 2003-2006

Cui nm 2006, u nm 2007, dng vn FII chy mnh vo th trng chng


khon Vit Nam, to nn tnh trng st nng cho th trng. h nhit nn kinh t,
NHNN ban hnh Ch th 03 vi mc tiu kim ch d n cm c cho vay chng
khon di 3% tng d n tn dng i vi cc NHTM.

Phn tch nhng bt n ca kinh t v m Vit Nam trong nm 2007, 2008 c


th rt ra nhng kt lun. Nhng bt n ca kinh t v m Vit Nam nhng nm ny
bt u t vic m ca nhanh chng ti khon vn, u t trc tip nc ngoi tng
53

t bin, nh nc c neo gi t gi vo ng USD bng cch gia tng d tr ngoi


hi, dn ti khi lng tin t v tn dng trong nc tng qu cao.

Theo l thuyt ny th mt quc gia khng th t c ng thi ba mc tiu


ng mong c l: n nh t gi, chnh sch tin t c lp v t do ho ti khon vn.
Tuy nhin, trong nm 2007 Vit Nam tham vng lm iu . Khi mt mt, thc
hin chnh sch t do ho ti khon vn khuyn khch thu ht u t hu WTO. M
ca cho c u t danh mc, ng ra vay vn nc ngoi cho mt s tp on ln ca
nh nc. Bn cnh thc hin chnh sch neo gi t gi VND vo USD phc v
cho xut khu. Song vn k vng thc hin chnh sch tin t c lp kim ch lm
pht nh tng d tr bt buc, tng li sut V kt qu l kinh t v m Vit Nam
c nhng bt n khi m lm pht leo ln mc hai con s.

Mc d c nhng n lc nhm kim ch lm pht, nhng trong giai on


ny, chnh sch v hiu ha khng pht huy c tc dng v kt qu l nn kinh t
tip tc b hm nng bi lm pht v nhng bt n. C th n, Vit Nam ang gp rc
ri vi hi chng b ba bt kh thi.

3.2 Giai on 2008-2010


3.2.1 Tng quan tnh hnh kinh t Vit Nam giai on 2008 -2010
Nm 2008, trc s suy thoi ca nn kinh t th gii v cuc khng hong ti
chnh ton cu, lm pht tng cao Kinh t Vit Nam cng chu tc ng khng t v
bt u bc vo giai on kh khn. Chng ta phi i mt vi nhng kh khn v
vn thanh khon ca h thng tn dng, li sut ngn hng cao, nhng cn st gi
lng thc v nng lng, th trng chng khon tip tc b st gim

Tc tng trng GDP k t nm 2008 (im khi u ca khng hong kinh


t ton cu) bt u st gim cn 6,2%; nm 2009 ch cn 5,2%; nm 2010 phc hi
mc 6,78%. Tnh bnh qun, trong 3 nm (2008-2010), tc tng trng kinh t Vit
Nam gim di mc 7% ca thp nin trc . H thng ti chnh Vit Nam
khng b thit hi trc tip t cc v v cc Ngn hng trn th gii, song li chu
tc ng qua t gi; lng ngh, DN nh v va gp kh khn ln, khng t lao ng
54

ngh vic, DN tm thi ngng hot ng; s vn u t ca t nhn ng k bt u


gim xung.

Vn u t FDI ng k gim mnh, tuy vn thc hin c duy tr. Nhn ton
cnh th gii sau khng hong, khu vc ng Nam ni chung v Vit Nam ni
ring vn l ni c t l sinh li cao v c tim nng pht trin tt trong tng lai.

Di s iu tit ca NHNN theo nh hng ca chnh ph, th trng ti


chnh Vit Nam vn ng vng trc nhng tc ng tiu cc t cuc khng hong.
Nhng thng u nm 2010, th trng dn i vo n nh. T gi USD/VND
c bnh n vi chnh lch gia th trng t do. Mc li sut trn th trng cng
dn gim xung, bao gm c li sut trn th trng lin ngn hng v li sut cho
vay nn kinh t, m bo tnh thanh khon cho th trng.

3.2.2 Chnh sch kim sot vn


Trc thi im Vit Nam gia nhp WTO, chnh sch chu chuyn vn ca Vit
Nam thng thong hn nhiu so vi giai on trc. Cc quy nh qun l dng vn
u t trc tip, ch yu l cc quy nh v lnh vc cm, iu kin m bo thu ht
vn u t trc tip ng nh hng pht trin cc ngnh kinh t, y l quy nh cc
nc u p dng ty theo iu kin kinh t ca tng nc, t l s hu ca pha nc
ngoi khuyn khch cao. Lung vn u t gin tip vn cn chu cc quy nh v t l
s hu vn ca pha nc ngoi, th hin s thn trng trong vic m ca dng vn
ny, nhng quy nh hn ch mt nm cc nh u t nc ngoi mi c chuyn li
nhun v nc c d b. Cc dng vn u t khc nh vay n nc ngoi vn
tun th cc quy nh v hn mc v vic ng k cc khon vay trnh vic vay n
nc ngoi qu mc, vt tm kim sot; cc quy nh v u t di dng tin v
tin gi theo hng phi cp php, a ra cc quy nh v thu chi ti khon tin gi,
m bo trnh hin tng u c tin t, gy ri ro rt vn ngn hn. S thng thong
hn ca chnh sch chu chuyn vn, cng vi m ca nn kinh t ln hn nhiu so
vi cc nc trn th gii v khu vc (tng kim ngch xut, nhp khu 150% GDP),
khin cho kinh t v m chu tc ng phc tp ca kinh t th gii, t ra nhng thch
thc i vi vic iu hnh chnh sch tin t, c bit trong giai on t nm 2007 tr
li y. Trong giai on ny, quy m v s bin ng ca cc lung vn gia tng;
55

c cu vn nc ngoi bin ng, t trng vn ngn hn c nm tng cao v bin


ng nhiu hn.

Nm 2007, vi vic gia nhp WTO, Vit Nam thu ht c mt lng ln


vn t nc ngoi, tng cc lung vn nc ngoi gm gii ngn vn u t trc tip,
vn u t gin tip, vay n nc ngoi t mc nh im, tng gp 13 ln so vi
nm 2000 v gp 4 ln so vi nm 2005. Do tc ng ca khng hong ti chnh v
suy thoi kinh t ton cu, vn kh dng ton cu gim, tc vn chy vo Vit Nam
chm li trong nm 2008 - 2009 trc khi khi phc tr li trong nm 2010.

Cn cn thanh ton quc t ca Vit Nam bin ng mnh t nm 2007 tr li


y. Nm 2007, vi s gia tng t bin ca lung vn nc ngoi, cn cn vn v ti
chnh thng d mc ln, vt qu nhu cu ti tr cho thm ht cn cn vng lai, cn
cn thanh ton thng d mc trn 10 t USD. Sang nm 2008, thng d cn cn
thanh ton gim mnh, ch cn khong 473 triu USD trc khi chuyn sang thm ht
mc trn 8 t USD trong nm 2009.

S bin ng mnh ca thng d cn cn thanh ton khin kt cu phn ti


sn C nc ngoi rng (NFA - Net Foreign Assets) trong tng phng tin thanh ton
(M2) c mc tng trng mnh. M2 nm 2007 tng khong 49%, trong NFA ng
gp cho tng trng M2 khong 15% nhng sang nm 2008 ch ng gp 0,44%, nm
2009, s st gim ca NFA tc ng lm gim 7,72% tng trng M2. Lung vn lun
chuyn vi khi lng nhiu hn c tc ng ti hot ng huy ng v cho vay
cng nh tc ng ti vic qun l danh mc u t, qun l danh mc ti sn N, ti
sn C ca h thng cc ngn hng. Cc NHTM huy ng c mt lng ln tin gi
bng ngoi t ca cc t chc kinh t v dn c; ng thi y l ngun vn quan
trng cc NHTM m rng tn dng i vi nn kinh t; ngoi nghip v huy ng
v cho vay ngoi t l nhng nghip v truyn thng, nhiu ngn hng ch trng n
mng hot ng kinh doanh ngoi t, c bit vo nhng thi im c s chnh lch
ln v li sut quc t v trong nc. Trn thc t, FDI vo Vit Nam nm 2010 ang
c nhng ng thi tch cc mi, vi s ci thin kh r v quy m vn ng k/d n,
c cu vn ng k v mc gii ngn thc t...
56

u t gin tip nc ngoi: nm 2009 - 2010, tri vi nhng lo ngi v d m


ca cuc khng hong, th trng c s khi sc tr li cng vi s gia tng v khi
lng v gi tr giao dch ca khi ngoi, ln lt chim tng ng l 32,86% v
45,21% so vi giao dch ca ton th trng.

Trong giai on 2008 2010, tnh hnh kim sot vn tr nn thng thong
giai on trc , tuy nhin v tc ng xu ca cuc khng hong ti chnh ton cu
nh hng n s lng v cht lng ca u t nc ngoi ti Vit Nam.

3.2.3 Chnh sch t gi


Thay cho ch t gi n nh ca giai on trc , trong 3 nm t 2008 -
2010, Vit Nam chng kin mt s thay i lin tc trong t gi cng b. kch
thch tng trng kinh t sau khng hong, chnh ph thc hin chnh sch tin t ni
lng, gia tng cung tin M2 vo nm 2009 lm cho VND mt gi. Ngoi ra, cn do
VND b nh gi cao trong mt thi gian kh di, tnh trng nhp siu cao khin cho
NHNN lun phi iu chnh t gi theo hng khuyn khch xut khu, hn ch nhp
khu.

Giai on 2008-2009 nh du s bin ng trong cc phn ng chnh sch t


gi Vit Nam. T nm 2007, do s gia tng t ca lung tin u t gin tip vo
Vit Nam, ngun cung USD tng mnh.

Bng 3.1 Din bin t gi nm 2008

Giai on 1/1 25/3/2008 26/3 16/7/2008 17/7-15/10/2008 16/10 31/12/2008

T gi cng 16.112-15.960 15.960-16.496 16.494-16.521 16.521-16.483


b

Chnh sch - Tng bin - Tng bin - Bin - Tng bin


t gi ca USDVND t USDVND t 1% USDVND p USDVND t 2%
NHNN 0.75% ln 1% ln 2% trong dng 2%. ln 3% trong ngy
trong ngy ngy 27/06/2008. 7/11/2008
10/03/2008.
57

Mc d sau mi ln iu chnh, t gi chnh thc u ln kch trn nhng t gi


trn th trng khng chnh thc (t gi th trng t do) vn lun nm ngoi bin
cho php ca Ngn hang Nh nc.Trn thc t, iu ny xy ra t u nm ti
nay, cho thy th trng ngoi hi lun cng thng.

Nm 2010:

Vit Nam thc hin chnh sch t gi Th ni c iu tit, khi TGH bin
ng theo chiu hng khng thun, NHNN thc hin nhiu gii php nh: ni
rng bin +/-5% (3/2009); h bin xung +/- 3% (2/2010), v thu hp bin
giao dch t +/-3% xung +/-1% (02/2011), ng thi vi vic iu chnh tng t gi
lin ngn hng 3,36%, kim sot cht ch cc giao dch mua bn ngoi t ti cc a
im mua bn ngoi t. Ch trong vng mt nm NHNN phi iu chnh t gi lin
ngn hng ba ln, tng tng 11.17%, gn y nht vo ngy 11/02/2011, NHNN
iu chnh tng t gi lin ngn hng ln hn 20.693 VND/USD (tng 9,3% so vi
mc 18.932 VND trc ) v gi nguyn bin .

Cng vi nhng chnh sch v m khc, thi k ny, chnh ph t b mc


tiu c nh t gi v thay vo l tng cng kch thch pht trin kinh t, nhanh
chng phc hi tng trng sau khng hong. Mt khc, khuyn khch dng vn
u t gin tip v dng kiu hi chuyn v Vit Nam trong thi gian ti. Nhng dng
tin ny s ng gp mt phn khng nh vo cn i ngoi t ca Vit Nam.

3.2.4 Chnh sch tin t


Nu trong giai on 2005 2007, chnh sch tin t phn nhiu dng kch
thch tng trng, b tr iu tit nhm n nh t gi, thu ht dng vn ngoi, th
trong giai on ny (2008-2010) khi nn kinh t va i u vi lm pht cao va vp
phi suy gim v khng hong kinh t, chnh sch tin t tng bc chuyn dn sang
c lp vi mc tiu hng u l kim ch lm pht, n nh kinh t v m.

Di gc iu hnh kinh t ca Chnh Ph, li sut l cng c ch yu ca


chnh sch tin t ca mi quc gia do ngn hng trung ng thc thi chnh sch ti
chnh tin t nhm iu chnh v can thip vo th trng, khc phc nhng yu km
ca nn kinh t.
58

Theo thng k tnh hnh lm pht v li sut t nm 2000 n nm 2010 nhn


thy c s tng ng gia 2 ch tiu ny. Tc l nm no CPI tng cao l li sut huy
ng trn th trng cng tng theo. c bit k t nm 2007 ti nay, xu hng 2 ch
s ny lun theo st nhau. Vic lm pht tng cao khin tin ng b mt gi mnh,
kim ch lm pht, chnh ph thc hin chnh sch tht cht tin t, nng cc loi li
sut ln cao.
Hnh 3.6 Tng quan gia lm pht v li sut Vit Nam nm 2010

Ngun: TCTK, NHNN


Lo lng v nguy c lm pht tr li, nm 2008, NHNN li bt u tht cht
chnh sch tin t khin cho li sut tng ln. Lm pht, sau khi gim nh trong nm
2006 li tng mnh ti 12,63% trong nm 2007 v ln ti 20% trong nm 2008.
Cng nh nhiu nc khc trong khu vc, kim sot lm pht, NHNN Vit Nam
thc hin cc bin php tht cht tin t nh tng li sut, li sut tri phiu VND
trn th trng tng gn 2% trong nm 2007 v 0,5% trong qu 1/2008. Mc tng cung
tin M2 trong giai on ny cng gim ng k, t mc 46,1% nm 2007 xung cn
20,3% trong nm 2008. Tuy nhin, nhng nm ngay sau , khi kinh t t nc dn
phc hi, dng vn nc ngoi tip tc vo Vit Nam, gi n nh t gi (trong
giai on ny, lm pht tm thi c gi mc thp), chnh ph tip tc tng cung
tin, ln mc 29% nm 2009 v 29,81% nm 2010.

Cui nm 2010, th trng tin t Vit Nam vn cha c du hiu n nh. Lm


pht thng 12/2010 ca c nc l 1.98%, a lm pht c nm 2010 ln 11.75%, vt
59

qu ch tiu 8% ca chnh ph ti 3.75%. Sau 11 thng duy tr mc li sut khng i


th ngy 5/11/2010 NHNN ban hnh Quyt nh s 2619/Q-NHNN v Quyt nh s
2620/Q-NHNN quy nh cc mc li sut. C th, tng 1% ln li sut c bn, li
sut ti cp vn v li sut cho vay qua m (t 8% ln 9%); li sut ti chit khu (t
6% ln 7%). Ngay lp tc cc NHTM ng lot p mc li sut mi t 11% ln
12%/nm.
Mc d nm 2010 cc chnh sch tin t vn mang du n tht cht v nhiu d
bo hi u nm cho rng tng tng tn dng nm 2010 s gp nhiu kh khn v
tng trng tn dng c nm s kh t c mc tiu 25%. Tuy nhin, theo NHNN th
tnh n ngy 25/12/2010, tn dng tng 27.65% ( loi tr h s tng ca t gi
vng), tn dng bng tin ng tng 25.34%, bng ngoi t tng 37.76%. Nh vy, tng
trng tn dng c nm 2010 vt ch tiu t ra 2.65%.
Hnh 3.7 Tng trng tn dng 2010

Ngun: NHNN
Trong giai on 2008 2010: chnh ph s dng cng c chnh sch tin
t mt cch linh hot, a dng v c s kt hp kh nhun nhuyn gia cc cng
c:

Li sut c bn, ti chit khu, ti cp vn c gi n nh trong nm 2007


nhng nm 2008 chuyn sang iu hnh linh hot (tng 3 ln, gim 6 ln), trong nm
2009 (gim 2 ln, tng 1 ln), gi n nh trong 6 thng u nm 2010. Khi th trng
60

tin t c du hiu tch cc, NHNN d b trn li sut huy ng VND v thay c ch
iu hnh li sut c bn, theo , cc t chc tn dng (TCTD) n nh li sut kinh
doanh bng VND i vi khch hng khng c vt qu 150% ca li sut c bn
do NHNN cng b. Sang nm 2010, trin khai c ch cho vay theo li sut tha thun
i vi cc khon vay ngn hn t thng 2/2010 v cc khon vay trung di hn t
thng 4/2010.

Cng c d tr bt buc c iu chnh linh hot, tng mt ln ln gp i vo


gia nm 2007 v tng 1 ln v gim 4 ln trong nm 2008; nm 2009 (gim 3 ln).
Bn cnh quy nh v t l d tr bt buc (DTBB), trong giai on ny NHNN cn
linh hot trong vic tr li cho d tr bt buc. Li sut p dng i vi cc giao dch
nghip v th trng m cng c iu chnh kh linh hot ph hp vi mc tiu iu
hnh tng thi im, trong giai on 2007-2009. Nm 2008: tng khi lng bn tn
phiu trn nghip v th trng m v pht hnh 20.300 t ng tn phiu bt buc i
vi cc TCTD c quy m vn huy ng bng VND trn 1.000 t ng. Cui thng 6-
2008, 2 t ng tri phiu chnh ph k hn 2 nm vi li sut 11%/nm c huy
ng thnh cng(3). Mc d khi lng khng ln nhng du hiu ny gi m kh
nng tip tc duy tr cc chnh sch tin t ti chnh v m.

n nm 2010, chnh ph tip tc th hin r quyt tm s dng chnh sch tin


t kim ch lm pht v n nh v m bng nhng bin php nh: bt buc cc
ngn hng nng t l an ton vn, nng vn iu l ln mc ti thiu l 3000 t VND,
h thp t l huy ng ngn hn cho vay lm cho chi ph vn tng ln kh cao, li
sut qua m tng cao hn hn so vi nm 2009.

3.3 Giai on u nm 2011 n nay


3.3.1 Tng quan kinh t v m t u nm 2011 n nay
Kinh t - x hi qu I nm 2011 nc ta din ra trong bi cnh c nhiu kh
khn, thch thc. Gi cc hng ha ch yu trn th trng th gii bin ng theo chiu
hng tng. Mt s nn kinh t ln mc d va phc hi sau khng hong ti chnh ton
cu nhng ang tim n nhiu yu t ri ro v bt n. trong nc, lm pht tng cao,
thi tit din bin phc tp, dch bnh tip tc xy ra trn cy trng vt nui. Nhng yu
61

t bt li trn tc ng mnh n hot ng sn xut kinh doanh v nh hng khng


nh n i sng dn c.

Nhn chung, tng trng kinh t Vit Nam kh n nh v duy tr mc trn


5% t sut nhng nm u th k 21 n hin ti. Cuc khng hong ti chnh 2008
va qua nhn chung khng nh hng n GDP Vit Nam qu nng n so vi cc quc
gia khc cng khu vc, tr Trung Quc. Tuy nhin, chnh v theo ui mc tiu tng
trng cao, Vit Nam v ang lm vo giai on bt n kinh t trm trng trn din
rng, c chiu rng v chiu su ca nn kinh t. Nhng bt cp, yu km vn c ca
kinh t Vit Nam vn tip tc cha c gii quyt tha ng nh u t km hiu
qu, h s ICOR cao qu mc, c bit l lm pht cao khin cho vic la chn chnh
sch trn tam gic bt kh thi ca b ba: chnh sch t gi, chnh sch tin t v chnh
sch kim sot vn thay i su sc.

Tc tng xut khu vn tip tc cao hn so vi tc tng nhp khu


trong 3 thng u nm, tc tng xut khu v nhp khu ln lt l 33,7% v
23,8%. Xut khu tng khng ch n t tng gi ca hng ha c bn. Trong 3 thng
u nm, gi xut khu ca hng cng nghip bao gm dt may, giy dp, in t v
my mc thit b u ghi nhn mc tng hai con s. Gi tr cng nghip theo gi so
snh tng 14,1% so vi cng k, tng nh so vi mc tng 13,6% ca nm ngoi.

Chnh sch tin t v ti kha tht cht khin cho tng trng chm li
trong khi phi mt thm thi gian tc ng lm gim lm pht v thm ht
thng mi. Thm ht thng mi thng 3 c tnh 1,15 t la, xp x so vi thng
3 nm 2010 mc du chnh sch tht cht p dng v ph gi tin ng vo thng 2
va qua. Trong qu 1, thm ht thng mi khng k vng, c tnh khong 3 t
la, ci thin khng ng k so vi mc thm ht thng mi khng k vo vo nm
ngoi l 3,2 t la vo qu 1 nm ngoi. Tuy nhin, thng tin tch cc l thm ht
thng mi trn GDP v thm ht thng mi trn tng gi tr xut khu gim mnh
so vi nm ngoi. Thm ht thng mi/GDP trong qu 1 u nm nay ghi nhn
mc 16,9% so vi mc 20% trong nm 2010 trong khi thm ht thng mi/xut khu
l 16% trong nm 2011 so vi mc 24% vo nm 2010.
62

Hnh 3.8: M hnh kim cng cho Vit Nam nm 2010

2010
c lp tin t
1
0.8
0.6
0.4
0.2
Hi nhp ti
0 n nh t gi 2010
chnh

D tr ngoi
hi/GDP

Ngun: Tc gi tnh ton

3.3.2 Nguy c lm pht cao v nhng bt n v m


Ch s gi tiu dng c xu hng tng dn v mc cao trong ba thng u
nm. Thng ba thng l thng sau Tt Nguyn n nn th trng gi c khng tng
so vi thng trc, nhng ch s gi thng ba nm nay cao hn nhiu so vi mc tng
cng k ca 5 nm tr li y, v gn bng mc 2,99% ca nm 2008, nm lm pht
tng cao hu ht cc nn kinh t trn th gii.

Vit Nam ang phi i mt vi nguy c lm pht 2 con s trong nhng thng
gn y. Ch s gi tiu dng CPI tng ln trn mc 10% trong vng cha y 4
thng, s liu mi nht c cng b vo thng 3 cho thy CPI tng 6,12% so vi
thng 12/2010 tng 13,89% so vi cng k nm trc. Ch s gi tiu dng bnh qun
qu I nm nay tng 12,79% so vi bnh qun cng k nm 2010.

Trong cui thng 3, B Ti chnh cng b tng gi xng, y l ln tng gi


xng ln th hai trong nm. Trong ln ny, gi xng A92 tng 10% v bn mc gi
21.300 ng/1lt trong khi gi du diesel tng 15,3% v giao dch mc 21.100
ng/1 lt. Mc tng gi ny trong k vng khi mc gi xng c thp hn so vi gi
nhp khu l 10-15% v thu nhp khu xng du mc 0%. Trong n lc gim thm
ht ngn sch, chnh ph khng mun phi chi tin tr cp xng du thm na v v
63

vy, tc gi cho rng nu gi du th gii tip tc tng th gi xng du trong nc s


phi iu chnh theo sau. Thm vo , gi in tng 15% vo u thng 3 cng vi
tng gi lng thc trn th gii cng gp phn vo tc tng ca CPI.

Bn cnh nguyn nhn gi xng du, gi in tng, tc gi cn cho rng CPI


thng 3 vn cn tip tc b nh hng bi chnh sch m rng ti kha v tin t trong
nm 2010.

Trn c s ny, EIU a ra d bo ch s CPI ca Vit Nam s vo khon


14,3% trong nm 2011. Tc l hn gp i so vi con s 7% m Quc hi a ra.

Hnh 3.9: Ch s gi tiu dng Vit Nam giai on 2007-2011

Ngun: EIU

3.3.3 Chnh sch tht cht tin t v ti kha


Trong thng 3, chnh ph vn tip tc thc hin chnh sch tin t tht cht v
gim chi tiu chnh ph nhm chng lm pht, n nh kinh t v m bo an sinh x
hi. Vi mc tiu gi mc tng trng phng tin thanh ton l 15-16% v tng
trng tn dng l 20%, NHNN quyt nh tng li sut hai ln ch trong vng
cha n 1 thng. Ngy 7 thng 3, NHNN tng li sut ti chit khu, li sut ti
cp vn, v li sut cho vay qua m trong thanh ton in t lin ngn hng v cho
vay b p thiu ht vn trong thanh ton b tr ca NHNN i vi cc ngn
64

hng mc 12%/nm t 11%/nm. Ch sau 3 tun, NHNN quyt nh tip tc


tng li sut ny ln 13%/nm t mc 12%/nm, trong ln ny li sut trn th trng
m cng tng mc tng t.

Tng li sut, trong li sut cho vay qua hot ng th trng m v li sut
cho vay trong thanh ton in t gim khuyn khch cc ngn hng vay vn t NHNN
nhm hng chnh lch li sut t vic vay NHNN v cho vay li trn th trng, t
gim lng tin cung ng ra th trng. Tuy nhin, tc gi cho rng tc ng ca
tng li sut ln cung tin khng nhiu do li sut th trng thi im hin ti cao
hn so vi li sut ngn hng thng mi vay t NHNN.

Mc d chnh sch tht cht c p dng, tng trng tn dng trong 3 thng
u nm tng 5% so vi cui nm ngoi. Do , vo ngy 24 thng 3, NHNN ban
hnh thng t s 07/2011/TT-NHNN vo ngy 24 thng 3 nhm gim tng trng tn
dng bng ngoi t v ng thi gim tnh trng la ha trong nn kinh t. Trong
thng 3, th trng c rt nhiu tin n xung quanh kh nng tng t l d tr bt buc
bng tin ng t 3% ln 6% vo u thng 4. Tuy nhin, mc tng trng d n bng
ngoi t trong 3 thng u nm c tnh l 14,7% so vi tng mc tng trng bng
ng l 0,57%, cho thy NHNN nhiu kh nng tng d tr bt buc i vi tin gi
bng ngoi t hn tin ng.

V pha chnh sch ti kha, t mc tiu gim thm ht ngn sch xung
5% GDP, chnh ph quyt nh khng khi cng mt s d n khng cp thit hoc
khng hiu qu trong nm nay. Theo s liu cng b trong phin hp nh k ca
chnh ph vo cui thng 3, trong qu 1, tng s d n b ct ln ti 1.387 d n vi
tng s vn l 3.400 t ng.

Mt im na khng th khng nhc n l chnh ph th hin r quan im


quyt tm thng qua vic ban hnh Ngh Quyt 11 nhm n nh v m nn kinh t.
Theo vn bn ny, mc ch ca chnh sch tin t trong giai on hin ti l tp trung
kim sot lm pht thng qua kim sot tn dng v c cu vn vay ca khi ngn
hng thng mi. Ni cch khc, chnh sch tin t, xt theo quan im b ba bt
kh thi, tr nn c lp khi c dng nh mt cng c ch o ch nhm bnh
65

n v m. Tip sau , NHNN ban hnh ch th s 1/CT-NHNN nhm c th ha,


trin khai ngh quyt 11/NQ-CP ca chnh ph. Theo , trng tm ca NHNN trong
nm nay l phi gp phn kim ch lm pht, n nh t gi, cung vn kp thi cho sn
xut thit yu v gi vng thanh khon c h thng. Vn th ba l gp phn kim
ch lm pht. phc v mc tiu ny, NHNN ct gim 3% ch tiu tng trng tn
dng, duy tr 20% thay v 23% nh xut ban u vi chnh ph.

Vi nhng phn tch trn, tr li cho cu hi v mc kim sot vn, tc


gi s tip tc trnh by la chn ca nh hoch nh chnh sch i vi t gi.

3.3.4 Chnh sch t gi


Vo ngy 31 thng 3, t gi VND/USD gim ng k xung mc 1,4% so vi
cui thng hai v giao dch mc 20.960 ng/ USD trn th trng lin ngn hng.
T gi VND/USD c ghi nhn 21.125 ng/USD trn th trng t do, gim 3,5%
so vi cui thng hai.Tht cht tin t khin li sut tin ng tng v iu ny khng
khuyn khch ngn hng cng nh nh u c ngoi t khc nm gi ngoi t. Hu ht
cc ngn hng u duy tr trng thi ngoi hi thp thi im ny do gi tin ng
c li hn. Thm vo , tng trng tn dng bng la mnh trong 3 thng u
nm cng ng gp ng k vo n nh th trng ngoi hi trong thi gian qua.

Mc d lc quan v th trng ngoi hi trong ngn hn khi chnh sch tht


cht tin t v ti kha c duy tr. Trong di hn, s n nh ca th trng ngoi
hi s ph thuc vo s kin tr ca chnh ph trong chnh sch n nh v m. Mt
ng thi s ni lng tin tin t v ti kha qu sm c th s dn n thm ht cn
cn thanh ton tng th v t gy ln p lc lm gim gi tin ng.

Cng vi ch th 01/CT-NHNN, vn th hai c ch l n nh t gi.


n nh t gi, NHNN c hai bc i quan trng. Mt l, iu chnh t gi chnh
thc st vi gi th trng. ng thi ny va tha mn nhu cu th trng, va bo
ton c qu d tr ngoi hi vn ang mng dn. Hai l, thc hin kt hi mt phn
i vi tt c tp on, tng cng ty.
66

3.4 D tr ngoi hi
Theo sau mt giai on tng trng n tng, t 2007 n nay, Vit Nam
phi i mt vi nhiu thch thc. Sau khi tng trng qu nng trong nm 2007, tnh
hnh kinh t xu i nhiu trong na u nm 2008, lm pht cao v thm ht cn cn
thng mi gy ra p lc gim gi VND. n nh t gi, bn cnh ni lng bin
, NHNN cng cn ngun d tr ngoi hi mnh can thip ng lc v hiu qu.

Hnh 3.10: Xu hng d tr ngoi hi Vit Nam trong thi gian va qua

Ngun: ADB

Sau mt khong thi gian tng lin tc, d tr ngoi hi Vit Nam gim
mnh trong hai nm tr li y do nh hng t khng hong. Xu hng tng bt
u t nm 1992 nhng cn chm. Tc c ci thin r rt t nm 1998 do bi
hc t khng hong ng , khi lng ngoi hi d tr bt u tng t 2,1 t USD
ln 23,75 t USD vo nm 2007. Trong giai on ny, nm 2006 v 2007, d tr
ngoi hi c tc tng trng ng k, ln lt l 47,46% v 74,73%. Tuy
nhin, hai nm tip theo, khng hong tc ng mnh m n ti khon vng lai v
FDI, khng ch lm cho ngun thu ca d tr ngoi hi gim, m NHNN cn phi
chi tin ra h tr nhp siu, ring trong thng 11/2009, Nh nc chi hn 360 triu
USD nhp vng vt cht p ng nhu cu trong nc ang ln cao v nhm
bnh n th trng ngoi hi. D tr ngoi hi Vit Nam ch cn 16 t USD trong
nm 2009, gim 5,7 t USD so vi nm 2008.
67

3.4.1 Tiu ch t l d tr ngoi hi v gi tr nhp khu

Theo s liu thng k cho thy th t nm 1996 d tr ngoi hi ca Vit Nam


lin tc tng qua cc nm, s thng nhp khu c m bao bng d tr cng dn
tin ti mc an ton. Mc d tr hin nay cho khong 3 thng nhp khu,
t mc an ton. Mc d tr ci thin qua cc nm cho thy nhng n lc ca
Nh nc trong vic qun l ngun d tr ngoi hi c nhng kt qu tt, s h tr
cho thanh ton quc t c m bo. Tuy nhin c mt s st gim trong quy m d
tr ln s thng nhp khu c m bo bi d tr vo cui nm 2009. y l hu
qu ca cuc khng hong ti chnh M nm 2008, cuc khng hong ny bt u
M v sau nh hng ra ton th gii, trong c Vit Nam. Kt qu ny l tt yu
bi M l mt trong nhng th trng xut khu ln nht Vit Nam v hu nh ngoi
t thu c l t xut khu. Mt khi tiu dng ca ngi dn m gim do khng hong
th ngun ngoi t thu c ca Vit Nam cng gim. Hn na, mc st gim ny l
khng ng k, v mc d tr hin ti ca Vit Nam vn m bo cho thanh
ton quc t v bnh n t gi trong mt chng mc no .

Hnh 3.11: D tr ngoi hi th hin theo thng nhp khu

Ngun: Tc gi tnh ton da trn s liu ADB

Nhn chung trong giai on 1992 n nm 2009, tnh theo thng nhp khu th
Vit Nam ang dn khc phc tin ti mc chun theo nguyn tc nh gi ca cc t
chc trn th gii. Trong giai on 2005-2009, t l ny c th thy l ang nm trng
vng an ton.
68

Vi cc nc c chiu hng t do ho ti khon vn hay c ch t gi linh


hot c s kim sot ca nh nc nh Vit Nam, nu ch s dng nguyn tc so snh
mc d tr ngoi hi vi 3 n 6 thng nhp khu hng ho v dch v s khng thch
hp v c th s phi i mt vi ri ro o chiu mt cch t ngt ca cc lung vn
ngn hn nh lung vn u t gin tip. Do , chng ta cn c mt lng d tr
ngoi hi ln hn sn sng can thip khi xy ra hin tng rt vn v chuyn tin
t ra nc ngoi.

3.4.2 Tiu ch t l d tr ngoi hi v n ngn hn nc ngoi

Th nht: D tr ngoi hi/ N ngn hn

Tnh hnh n nc ngoi ca Vit Nam thi gian qua vn nm trong tm


kim sot v khng ng lo ngi. a s cc khon n l n vay u i di hn vi li
sut thp t cc quc gia khc. D t s N/GDP an ton m chnh ph t ra l 50%
nhng thc t t l ny gim lin tc, lun duy tr mc di 40% t nm 2001 v t
mc 34,7% nm 2008.

Hnh 3.12: Biu th hin d tr ngoi hi/N ngn hn

Ngun: Tnh ton ca tc gi da trn s liu ADB


69

Thi gian qua, vic vay n c gii hn li do cc khon thm ht t ti


khon vng lai c ti tr bi FDI v n ngn hn.

Vi cc nc c mc la ho cao nh Vit Nam, ch s lng tin


(M2) v s ngoi t gi ti h thng ngn hng so vi d tr ngoi hi cng c xem
xt n nhm nh gi kh nng p ng nhu cu ngoi hi ca NHNN khi c hin
tng rt ngoi t t ca ngi c tr v kh nng can thip bnh n t gi.

3.4.3 Tiu ch t l d tr ngoi hi v mc cung tin

Trong khong thi gian t 1996 n 2009 t l d tr ngoi hi trn lng cung
tin ca Vit Nam lun t yu cu (thng thng t 10 n 20%). Chui s liu v
ch tiu ny cho thy khi c s rt tin t ra nc ngoi th vi lng d tr hin
ti, NHNN hon ton c kh nng can thip vo t gi hi oi v p ng nhu
cu thanh ton quc t.

Mc d c nhng bin ng trong sut thi gian qua, nhng t s d tr ngoi


hi/ M2 lun trn 20% t nm 1994, chng t d tr ngoi hi Vit Nam hp l nu
tnh ton da trn M2. iu ny cng cho thy rng xc sut xy ra khng hong tin
t ca Vit Nam lun mc thp v mc d tr nhn chung cao hn mc cn thit.

Hnh 3.13: Cung tin v t l d tr ngoi hi trn cung tin

Ngun: ADB
70

Qua nh gi cc ch tiu d tr ngoi hi cho thy d tr ngoi hi ca Vit


Nam qua cc nm c xem l m bo thc hin cc nhim v c bn. Nu
nh ch tiu t l d tr trn gi tr nhp khu c s dng ph bin cc nc
xem xt liu d tr ngoi hi c t mc an ton hay khng th i vi mt nc theo
ch t gi linh hot c s qun l cu nh Vit Nam, cn thit kt hp thm cc
ch tiu khc l t l d tr trn n ngn hn v t l d tr trn cung tin. Nh vy
th chng ta s c ci nhn chnh xc hn v tnh hnh d tr ngoi hi hin ti, t
c nhng bin php chn chnh thch hp, kp thi, m bo an ton cho nn kinh
t.

--o0o--
71

TM TT CHNG 3

i vi Vit Nam t 1990 n nay (3/2011), chng ta xy dng c l


trnh tng bc m ca ti khon vn, ng thi linh hot hon i gia c lp
tin t vi mc tiu tng trng- lm pht ca nn kinh t vi chnh sch t gi. Quan
im ch o vn l bnh n t gi, trong khi c gng t mc tng trng cao nht
bng s b tr tc ng ca chnh sch tin t v ti kha. Kim sot vn vn c
duy tr mt mc nht nh nhng khng ng b.

Hin nay, do p lc lm pht qu cao i vi nn kinh t, chnh ph nh phi


la chn c lp tin t v dng nhng cng c mnh m tht cht tin t. Bn cnh
l vic ph gi ng tin Vit Nam tm thi di p lc nhp siu v mc chnh
lch qu ln gia t gi nim yt v th trng t do. C th ni, tnh hnh v m hin
nay ca Vit Nam ang rt phc tp, v cha th c ci nhn lc quan trong thi gian
sp ti khi m hiu qu ca cc chnh sch a ra cha th nh gi c. Ngoi ra,
s bt n hin ti mt phn n t tr tc ng ca iu hnh chnh sch ti kha
v tin t trong thi gian trc. Gii quyt nhng bt n hin ti khng th trong ngn
hn m thnh cng. Vic khng ng b, khng nht nht qun trong quan im iu
hnh hin l vn bt cp nht m tc gi nhn thy i vi nh hoch nh chnh
sch Vit Nam. Trong chng 4, tc gi phn tch v a ra gc nhn hc thut cho c
ba chnh sch trong mi tng quan hu c vi nhau, da trn s chp nhn b ba bt
kh thi tn ti i vi kinh t Vit Nam. Cc gii php ch yu c a ra cho trung
v di hn, vi im nhn l s kt hp ng b cc chnh sch nhm vo mt mc
tiu c th t ra t trc.
72

CHNG 4

GII PHP IU HNH V M NN KINH T VIT NAM


GC NHN T B BA BT KH THI

4.1 Phn tch tnh hnh hin ti v nhn nh v th ti u cho Vit Nam trn
tam gic bt kh thi giai on hin nay:
4.1.1 V tr Vit Nam trn tam gic bt kh thi
Bi cnh Vit Nam hin nay khng khc nhiu so vi bi cnh ca nn kinh t M
nhng nm 80 ca th k trc: nh hng bi khng hong v tnh trng lm pht
khng c kim sot tt. Vit Nam cn chp nhn mt giai on tht cht tin t kin
nh v chnh sch ti kha c nh hng cao, to lng tin v tnh hiu qu ca chnh
sch. Theo bo co ri ro quc gia ca EIU, trong nm 2011 Vit Nam ang i mt vi
hai ri ro chnh l tnh hiu qu ca u t cng thng qua cc doanh nghip s hu
nh nc v, quan trng hn, l lm pht tng cao ko theo bt n v m. Nh trnh
by, mc lm pht 14,3% m EIU d bo ko Vit Nam tr li thi k lm pht hai
con s, nu khng nhanh chng iu chnh chnh sch kp thi, lm pht phi m v siu
lm pht s ko Vit Nam vo mt cuc khng hong tin t vo mt ngy khng xa.

Da trn nhng nghin cu thc tin c trnh by trong chng 3, chnh ph


v ang quyt lit chng lm pht, th hin r nht thng qua Quyt nh 11 v ch th
1/CT-NHNN ca NHNN v tht cht chi tiu cng v hn ch tn dng ng thi c cu
li quy m vn vay cho cc lnh vc theo hng h tr sn xut, ct gim khu vc phi
sn xut. C th ni, chnh ph s dng chnh sch tin t c lp vi t gi gii
quyt nhng bt n hin ti trong nn kinh t.

Chnh sch hai t gi song song: t gi chnh thc v t gi giao dch trn th
trng t do vi khong chnh lch n 10% tn ti trong mt thi gian di c iu
chnh. Sau t ph gi ng Vit Nam vo ngy 11/2/2011 vi mc 9,3% (20.693VND
i mt USD), chnh lch gia mc nim yt v cung cu th trng c san bng.
73

ng thi, NHNN cng duy tr t gi ny n nh vi ng thi gim bin giao ng


t 3% xung 1%. Vi ln iu chnh t gi ny, Vit Nam ci thin c tnh thanh
khon ca th trng, kim ch nhp siu v h tr cho vic qun l th trng ch ng
hn, linh hot hn. Theo , p lc ln qu d tr ngoi hi ang ngy cng cn kit ca
Vit Nam cng c gii ta, m bo sc khe ti chnh quc gia.

iu tt yu ca Vit Nam hin ti l phi kim sot vn duy tr c hai chnh


sch trn. Khng c vn bn chnh thc no cp n vn ny, iu gy ra s
mp m kh hiu cho cng chng v gii u t v tnh minh bch trong iu hnh.
Nhiu cn b qun l pht biu khng thng nht vi nhau gy nn nhm tng Vit
Nam ang c gng theo ui mt b ba bt kh thi khi khng khng t do ha ti chnh,
khng c bt k hn ch no. Nhng vi nhng g din ra, tc gi khng nh Vit Nam
ang tin hnh kim sot vn.

Tc gi cho rng chnh sch hin nay ca chnh ph ang i ng hng. Lm


pht Vit Nam ch yu l do chnh sch tin t trong thi gian qua v vic tht cht tin
t kim ch lm pht l hon ton ng n. Tuy nhin, do c th cu trc qun l,
vic m rng ti kha mt phn c ti tr bng chnh sch tin t m rng, dn n tc
ng ln lm pht cao cn bi mt nguyn nhn khng km phn quan trng l hiu qu
u t.

Chnh sch tin t tht cht l vic ch ng gim cung u t v ct gim cu tiu
dng c ti tr bi tn dng c nhn. Xt trn tng quan ti sn v tiu dng, cc c
nhn s gim chi tiu v tng t l tit kim dnh cho tiu dng tng lai. Do vy,
trong ngn hn tht cht tin t nh hng v pha cu ca th trng v lm suy gim sn
lng v gi c. Do chi ph vn tng cao, nh sn xut s ct gim vn u t v tn dng
lu ng gim sn lng tng ng.

Trong trng hp ca Vit Nam, tht cht tin t mi thc s din ra trong khong
hai thng tr li y v qu trnh thc hin tng i bi bn, tng bc m bo rng
74

th trng tin t khng b sc. Cch tip cn nh vy l hp l vi vic m bo s n


nh h thng ti chnh v kim tra mc chu ng ca th trng tin t.

Do chnh sch tin t c tr nht nh t cc chnh sch (khong hai qu), Vit
Nam hon ton c th nhn thy cc kt qu chng lm pht ca chnh sch tht cht tin
t trong khong thi gian cui qu 3/2011.

Hnh 4.1: M hnh kim cng ca Chinn-Ito i vi la chn chnh sch


Vit Nam cho cc nm 1996, 2004, 2008 v 2010

c lp tin
t
1
0.8
0.6
0.4 1996
0.2 2004
Hi nhp ti
0 n nh t gi
chnh 2008
2010

D tr ngoi
hi/GDP

4.1.2 B ba chnh sch l tng cho Vit Nam trong ngn v trung hn
Trong thi gian ti, Vit Nam cn tip tc qun l linh hot hn na b ba chnh
sch trong bi cnh th gii y bin ng. Theo tc gi, nh hoch nh chnh sch cn
phi tp trung vo cc nh hng ch o sau y:

Mt l, chnh sch Vit Nam ang i ng hng. Tuy nhin, hiu qu ca nhng
bin php c th n u cn ty thuc vo giai on thc thi c ng b, quyt lit hay
khng. Chnh ph cn kim sot cht ch v nm bt tnh hnh thng xuyn trnh sai
st trong qu trnh thc thi ca cc B ngnh, a phng.

Hai l, duy tr quan im mc tiu quan trng nht hin nay l kim ch lm pht,
n nh v m kinh t. Chp nhn kim sot vn nh mt bin php chnh thc v c l
75

trnh, c k hoch, c quy nh r rng va khng mt i dng vn u t quan trng,


va khng nh hng n tnh c lp ca chnh sch tin t. Li sut thp v tin mt
di do cc nc pht trin y dng vn chy vo cc nc ang pht trin tng
mnh. Ngy cng nhiu nn kinh t phi phc hi vic s dng cc bin php kim sot
vn nhm gim thiu p lc tng gi ng ni t v trnh nhng tc hi ca dng tin
nng.

Cuc khng hong kinh t - ti chnh ton cu ang m ra mt xu hng mi


trong mc tiu kim sot vn, l vic nhiu nc ang pht trin tm cch hn ch
dng vn u c chy vo th trng. y l mt xu hng o ngc hon ton so vi
n lc t do ha dng vn trn phm vi ton cu k t nhng nm 80 ca th k trc.
Tuy nhin, chnh sch kim sot vn ang thc hin da trn vic phn loi cc dng
vn.

t ra vn phn loi v la chn dng vn v ngay c cc th ch quc t nh


Qu tin t quc t (IMF) cng ng h vic cc nc ang pht trin tm cch hn ch
dng vn u c chy vo th trng thng qua vic s dng cc bin php kim sot
vn. Khng phi lc no cc dng vn cng c li, mt s loi dng vn c th lm cho
cc nc tr nn d b tn thng trc cc cuc khng hong ti chnh hn. Hin ti cc
dng vn u c cao c nguy c to ra cc bong bng ti sn mt s nc v s bt n
ng k nu c mt c sc no dn n tnh trng dng vn rt ra tng ln.

Mi lo ngi ln i vi cc th trng ang ni nh Vit Nam l vic dng vn


vo t ang y gi tr ng tin ni a ln cao, c bit l i vi cc nc th ni t
gi hi oi, e da n kh nng cnh tranh ca cc nc ny. Trong khi , kh nng
ngn chn cc dng vn gy ra tnh trng lm pht tng cao ca a s cc nc l hn
ch. Trong bi cnh ny, s o ngc hon ton so vi n lc t do ha dng vn din
ra trn ton cu k t nhng nm 1980 l iu d hiu. S thay i ny c v hp l khi
c cc t chc quc t a phng, nh IMF v Ngn hng th gii (WB), nhng c quan
vn phn i vic kim sot vn, gi y cng ng h vic s dng cc bin php ny
76

trong mt s trng hp. Theo IMF, ch nn tnh n vic s dng cc bin php kim
sot vn khi nn kinh t ang hot ng gn mc tim nng, t gi hi oi khng b h
thp v nu dng vn nhiu kh nng ch l tm thi. Cc chnh sch nh xy dng d
tr ngoi t thch hp, cc bin php nhm bnh n gi bt ng sn v chnh sch ti
chnh cht ch hn nn c xem xt thc hin trc tin.

Do , t do ha ti chnh hon ton khng cn l ci ch n ca mi nn kinh


t. Vit Nam khng nht thit phi xy dng l trnh g b hon ton kim sot vn.
Chng ta s xem ch kim sot vn trung gian l cha kha gii quyt thnh cng
b ba bt kh thi.

Ba l, chnh sch t gi lin quan n cn cn thng mi v hot ng xut nhp


khu. Ngha l t gi hi oi s c rt nhiu tc ng n nn kinh t thng qua cn cn
thng mi, li vay v n gc cc khon vay Do , cn gi n nh t gi m bo
mi trng kinh doanh n nh.

Bn l, nh gi ng vai tr ca dng vn v s ng gp cho tng trng ca


Vit nam. Trong mt thi gian di, Vit Nam theo ui m hnh tng trng da vo
u t, trong FDI chim gn 20% tng u t ton x hi. Khng nhng th, khu vc
FDI cng ng gp khong 20% cho GDP, 40% kim ngch xut khu (cha k du th)
v 3,5% lao ng trc tip cho nn kinh t Vit Nam.

ng thi, ngun vn FDI cng gp phn quan trng trong vic ci thin cn cn
thanh ton vn b xi mn do nhp siu cao gy ra. Vi nhng thc t ny, Vit Nam l
mt nc c mc ph thuc vo FDI cao nht trong khu vc. V vy, tc gi cho rng
mt khi FDI suy gim chc chn s tc ng ht sc tiu cc n tc tng trng
GDP, xut khu v vic lm ca nc ta. Do , dng vn, c bit l dng vn FDI cn
c quan tm ch trng hn trong khu quy hoch, hp th vn. V trong ngn hn, tm
thi chng ta khng nn kim sot qu cht dng FDI cho n khi nn kinh t n nh tr
li.
77

4.2 Gii php cho Vit nam trong giai on 2011-2020


4.2.1 Nhm gii php ch o
Tng trng kinh t Vit Nam cho nm 2011 c EIU d bo l 7% s ph thuc
rt nhiu vo s n nh kinh t v m v c th b nh hng bi s khng nht qun
trong chnh sch kinh t. Vic Vit Nam ra qu nhiu mc tiu lm cho th trng
nghi ng v kh nng thc hin. Tc gi cho rng, cn tp trung vo mt s mc tiu
trng tm, cc mc tiu khc cn phi chp nhn nh bin s ph thuc. Theo , 3 gii
php chnh cng l 3 chnh sch chnh cn c thc hin tt nh sau:

4.2.1.1 Gii php cho kim sot vn


Nh trnh by trong phn trn, Vit Nam hin ti cn kim sot vn cho n khi
gii quyt ht bt n trong ni ti kinh t.
Vic kim sot nh th c th xy ra di cc hnh thc khc nhau m in hnh
nht l nh thu cao trn cc dng vn ngn hn, i lin vi vic min thu i vi cc
dng vn mang tnh di hn. Hoc nh vic yu cu cc nh ch ti chnh mun i vay
hoc pht hnh c phiu th cn phi c xp hng tn nhim, nh trng hp ca Ngn
hng u t v pht trin VN mi y. y chnh l nhng phng thc m chng ta cn
phi thc hin trong thi gian ti.
Mt l, th hin r quan im, Vit Nam ang kim sot vn c chn lc.

Nh trnh by, IMF ang thay i quan im ca mnh v kim sot vn i


vi cc quc gia mi ni khi dng vn ang o t chy vo quc gia ang pht trin do
chnh lch li sut. Do , Vit Nam khng phi qu lo ngi v nhng kh khn phi i
din khi lm tri cc hng dn v hi nhp ti chnh ca IMF.

Nh vy, trc mt Vit Nam cn quy nh r i tng, quy m, chnh sch u


tin cho tng dng vn. Phn loi v hng dn r rng, phn nhim cho cc c quan
chuyn mn. V hn ht l th hin quan im khuyn khch dng vn u t lu di,
hng sn xut, cc ngnh mi nhn m chng ta ang tp trung quy hoch pht trin.
78

Hai l, kim sot nhng khng bp nght dng vn

Hc theo kinh nghim Trung quc, phn khc th trng theo i tng nh u
t. Khuyn khch nh u t nc ngoi u t vn v lm n lu di Vit Nam.

Ba l, u tin kim sot dng vn ra (outflow) i vi c FDI v FII.

Bn cnh yu t hp th vn m tc gi s trnh by phn sau, chnh ph cn


phn nh r mc tht cht kim sot cn p dng. Tm thi, dng vn ra nn c kim
sot cht trnh dng vn rt ra t khi c bt n.

Bn l, xy dng l trnh m ca ti khon vn. Tuy nhin, ch n khng


phi l t do ha ti chnh hon ton

Hnh di y m t cc mc m ca ti khon vn, t mc E tht cht hon


ton, n mc D, C, B, A theo chiu hi nhp ti chnh tng dn. Vi lp lun h thng
ti chnh chng ta cn yu km so vi khu vc v cc quc gia pht trin, chng ta khng
nn a ra l trnh t do ha ti chnh hon ton, v hng i s y Vit Nam vo
khng hong trm trng. lm r lun im ny, chng ta s phn tch v kh nng
cnh tranh v c s h tng ca Vit Nam vi cc quc gia khc trong khu vc:

Hnh 4.2: La chn chnh sch kim sot vn cho nn kinh t


79

Theo nh tc gi trnh by trong ph lc: S khc bit v trnh pht trin


ca cc quc gia trong khu vc ASEAN, nhng phn tch cho thy s khc bit ng
k v s pht trin ca h thng ti chnh gia Vit Nam v cc quc gia ASEAN ni
ring, v gia cc quc gia ang pht trin vi cc quc gia pht trin ni chung. Hin
nay h thng ti chnh nc ta ang thiu tnh a dng, thiu cc cng c hn ch ri ro,
tim lc ti chnh v nng lc qun tr ngn hng cn yu, h thng gim st thn trng,
hiu qu cha c thit lp... Nhng hn ch ny l ro cn i vi vic hi nhp v
pht trin bn vng ca nc ta vi khu vc. Do vy, y mnh hp tc, m ca cho
php cc hot ng ti chnh - ngn hng din ra tm khu vc trong iu kin trn y
s tim n nhiu ri ro bt n cho Vit Nam. Cho nn, tc gi khuyn ngh, Vit Nam ch
nn m ca ti khon vn n mc C (xem hnh) l va.

Nm l, nh hng dng vn v kim sot hiu qu u t

Theo , ch s KAOPEN hin ti ca Vit Nam l 0.156049 (Ngun: Excel


database ca Chinn-Ito). Tc gi ngh trong vng 6-12 thng ti gi nguyn mc ny,
sau tng ln trong khong 0.2-0.3 cho n 2020.

4.2.1.2 Gii php cho chnh sch t gi


Hnh 4.3 Thng k ca IMF v cc ch t gi hi oi

Cc ch t gi hi oi

Ch trung Th ni t
Neo c nh
gian gi

Chun tin Di bng t Th ni iu chnh


t gi thng qua cung cu

Con rn tin T gi th ni
t hon ton

Th ni c
qun l
80

Hin nay trn th gii tn ti 3 ch t gi chnh: ch t gi c nh, ch t


gi th ni v ch trung gian. Hnh 4.3 l phn loi ca IMF v cc loi t gi hi oi
ang tn ti hn 180 quc gia trn th gii. ng vi mi ch t gi s i km vi
nhng u im v khuyt im nht nh (Ph lc :Thng k nhng u v nhc im
ca tng c ch t gi)

Vic la chn ch t gi xoay quanh 2 vn chnh : Mi quan h gia cc nn


kinh t quc gia vi c h thng ton cu v mc linh hot ca cc chnh sch kinh t
trong nc.

Th nht, la chn ch t gi l la chn h thng m ca hay ng ca. Cc


phng n la chn h thng t gi thin v hoc t gi c nh hoc t gi linh hot.
Mt quc gia la chn t gi c nh tc l chp nhn s rng buc i vi cc chnh
sch kinh t quc gia. Cc chnh sch kinh t ca quc gia b l thuc vo t gi hi oi
c nh, v vy vic hoch nh chnh sch i ni rt b ng. T c th thy rng s
la chn ny ngang vi vic p t cc rng buc quc t vo cc chnh sch kinh t quc
gia. Ni rng hn, la chn c ch hi oi l mt chnh sch quan trng, tc ng trc
tip n mc m ca thng mi, v quan h cung cu trn th trng ngoi hi.

Th hai, chng ta cn quan tm n mc linh hot ca cc chnh sch kinh t


i ni. Nhiu nghin cu cho rng t gi hi oi c nh qu cng nhc nn che mt
nhng thng tin cn thit cho th trng hot ng ng hng. l v ng tin khng
cn th hin gi tr th trng thc ca chng. S che y thng tin no to ra tnh khng
chc chn, kch thch cc k u c tn cng cc ng tin c nh v nhiu nc s mt
sch c d tr ngoi hi khi c gng bo v ng tin ca mnh ch khng chu n
mt gi. Cuc khng hong tin t 1997 l mt minh chng cho iu ny. La chn c
thay i ch t gi hay khng cn chu nh hng bi mc d tr ngoi hi m quc
gia c.
81

Theo phn tch trn, ch t gi ph hp cho Vit nam chnh l ch m Vit


Nam ang p dng. Bng cch i chiu vi nh ngha ca IMF, tc gi khng nh rng
chnh sch t gi ca Vit Nam l t gi c nh c iu chnh ch khng phi th ni
c qun l nh cng b. Sau khi iu chnh t gi cho ph hp vi cung cu th trng,
p lc ph gi ng ni t gim i. Tuy nhin, trong giai on ti, Vit Nam c th
phi tip tc ph gi mt mc va phi cn bng li d tr ngoi hi sau st gim
nghim trng nm 2010. Nhp siu vn l vn nn kinh t cn gii quyt trong khi
xut khu Vit Nam cha tm li c v th sau cuc khng hong ton cu 2008. Tc
gi khuyn ngh:

Mt l, tip tc gi n nh t gi trong ngn hn

Hai l, chun b cho t iu chnh ph gi nh ng tin trong giai on t 6-12


thng ti.

Ba l, cn i v ra mc d tr ngoi hi mc tiu.

Theo tnh ton ca tc gi, da trn cng thc v bin s t Chinn-Ito, ch s n


nh t gi Vit Nam giai on hin nay l 0,522328. Tc gi khuyn ngh trong vng 1
nm ti s gi ch s ERS (Exchange Rate Stability) dao ng quanh khong 0,5 v tin
ti mc 0,65 cho n 2020 khi m d tr ngoi hi Vit Nam ln cho an ninh ti
chnh quc gia.

4.2.1.3 Gii php cho chnh sch tin t:


Vi chnh sch t gi v chnh sch kim sot vn nh trn, chnh sch tin t
c nh hng l tng i c lp. Chnh sch li sut l mt cng c ch lc ca
chnh sch tin t, v vy, mc tiu theo ui ca chnh sch li sut phi nm trong mc
tiu ca chnh sch tin t, qu trnh hon thin c ch iu hnh li sut trong tng thi
k lun phi m bo mc tiu bao trm ca chnh sch tin t l n nh tin t, kim
sot lm pht, h tr tng trng kinh t v n nh kinh t v m. iu c ngha, s
thay i c ch iu hnh li sut khng c gy ra nhng c sc th trng, m bo
tnh n nh v thc hin cc mc tiu kim sot lm pht, tng trng kinh t. y l
82

nguyn tc c bn trong hoch nh chnh sch li sut tng thi k, v cng l nh


hng m chnh sch tin t cn lu .

iu hnh chng lm pht

iu hnh chnh sch tin t phi tng bc, nhng cn nht qun v ph hp vi
tc iu chnh ca th trng ti chnh, v vy tc gi tin tng rng mc tht cht
bng ch tiu tng trng tn dng di 20% trong nm 2011 v c th duy tr trong mt
s nm tip theo l hp l to lp k vng n nh v lm pht ca th trng.

Vit Nam thnh cng vi chnh sch tin t kim ch lm pht, cn phi:

Mt l, chnh sch tin t phi nht qun. Hiu qu ca chnh sch tin t ph
thuc rt ln vo nim tin ca th trng, th hin ngay t lc to lp k hoch kinh
doanh ca doanh nghip cho mt k kinh doanh pha trc, bao gm c k hoch v gi.
Nu th trng tin tng vo kh nng kim sot lm pht ca c quan chnh sch, cc k
vng lm pht c hnh thnh ngay t giai on u ca mt k kinh t.

Tuy nhin, c c s tin tng ca th trng, c quan chnh sch phi to lp


c nim tin thng qua tnh nht qun, cng quyt ca chnh sch tin t. Vit Nam
c nhng bi hc rt r rng v vn ny trong kim sot lm pht thi gian qua dn ti
vic th trng khng tin rng chnh sch tin t c th lm gim lm pht c. Khi
phc li nim tin ny cn thi gian v v vy NHNN cn kin nh mc tiu gim d n
tn dng trong thi gian di.

i vi li sut huy ng, do nhng bt cp v cu trc th trng hin nay lm


ny sinh tnh trng cnh tranh li sut thiu lnh mnh, cng nh l din bin ca li sut
thc huy ng c th lm k vng lm pht gia tng nn vic thc hin duy tr mc li
sut trn trong giai on ny l cn thit bnh n mt bng li sut. Tnh trng ua
nhau tng li sut cho vay v li sut huy ng trong nm 2008 v nhng biu hin ca
th trng nhng thng u nm 2010 l s biu hin r nt ca tnh trng cnh tranh
thiu lnh mnh. Khi NHNN thc hin c ch li sut tha thun i vi cho vay trung
83

hn, cc ngn hng thng mi y mc li sut cho vay rt cao, khong 18%. Mc
li sut ny hn ch kh nng m rng tn dng ca cc ngn hng thng mi (mc
tng trng tn dng qu I ch t 3,34%). Nu khng kim sot tt tnh trng cc ngn
hng ua nhau tng mc li sut huy ng cao hn di nhiu hnh thc. Nhng hin
tng ny biu hin s bt cp ln ca th trng, nu khng c nhng bin php ngn
chn s gy ra nhng bt n ca h thng ngn hng, t c th gy ra khng hong
ngn hng.

Hai l, chnh sch tin t cn s h tr t chnh sch ti kha. Do cu trc th ch


trong thc thi chnh sch ti chnh v tin t, vic thc hin chnh sch kim sot lm
pht Vit Nam khng th thnh cng nu khng c s cam kt chi tiu t chnh sch ti
kha. Vic ny cho thy tng trng mc cu t chi tiu ca chnh ph phi hp l v r
rng.

Mt thc trng cn nhc n l, c mt knh gin tip xy ra: khi chi tiu chnh
ph tng th ngun ti tr s gin tip chy t NHNN thng qua vng chu chuyn ca tri
phiu chnh ph qua cc ngn hng thng mi. iu ny cho thy chnh sch tin t c
th s b ng do chnh sch ti kha m rng v vic ny lm gim hiu qu ca chnh
sch tin t.

Do vy, ct gim chi tiu cng v tp trung chi tiu vo cc hng mc u t c


hiu qu v cc hng mc mang li li ch x hi cao hn l c gng chi tiu tng
trng kinh t nh vo sc cu ca chi tiu chnh ph. y chnh l iu m cc chnh
sch tht cht u t cng ang th hin hin nay

Ba l, iu hnh chnh sch tin t phi phi hp nhp nhng vi tnh kin nh
trong chnh sch t gi. NHNN phi thc hin kim sot ngoi hi cht ch. Vic ny l
quan trng gip cho qu trnh iu hnh chnh sch t gi c ch ng, minh bch v
c c s iu hnh chnh sch t gi nhp nhng. Vic iu chnh t gi lin ngn hng
tng 9% trong qu 1/2011 phn nh ng xu hng ca t gi thc gia VND v USD.
84

Bn l, phi ch n mt tri ca chnh sch tin t thng qua cng c li sut.


Nu nng li sut ln qu cao chng nhng khng n nh c tnh hnh v m, nm
2010, chnh sch iu hnh ca chnh ph vn tp trung vo vic kim sot lm pht, mc
tiu duy tr ch s CPI c nm 2010 mc di 8%. y l chnh sch ng v hp l
trong giai on hin nay. Tuy nhin vic y li sut ln qu cao thc hin chnh sch
tin t tht cht khng nhng khng gip th trng n nh m cn khin kinh t gp
kh khn thc s. Thay v ch cn p mc li sut huy ng v cho vay tng ng l 10%
v 13% th li sut trn th trng cao hn li sut mc tiu ti 4 5%. Li sut tin
ng ln cao khin doanh nghip phi i ng vng bng cch vay ngoi t vi li
sut thp hn ri i ra tin ng a vo sn xut. iu ny gp phn to p lc
ln th trng ngoi hi cui nm. S khng thng nht v vai tr iu hnh cng nh
hng ti tnh hnh li sut. Vic y ban gim st ti chnh, c quan ch c chc nng t
vn, gim st ti chnh li pht ngn thay NHNN v c ch trng chp nhn li sut c
th tng khin th trng c thm mt mt bng li sut mi. Sau 11 thng duy tr
mc li sut di 11% v ang c xu hng gn v vi mc tiu vo 10% ra 13% ca
NHNN th sau pht ngn ca ngi ng u y ban gim st ti chnh li sut lin
tc tng cao v n ht nm 2010 li sut huy ng trn th trng cht li mc 14%
theo s ng thun a ra ca NHNN v Hip hi cc ngn hng.

Nm l, hng dng vn cho khu vc sn sut thc, gim bt u c. Khi dng


vn ngn hng m bo tp trung vn cho sn xut s c s chuyn dch vn theo ngnh,
lnh vc, a bn, k hn v khch hng cho vay; hn ch cho vay cc nhu cu phi sn
xut. c bit khi dng vn c nh hng ng n, tnh trng bong bng (chng
khon, nh t,... vng) s gim v qua s khng gy p lc ln khu vc ngn hng, li
sut s n nh. Chnh ph cn kim sot cht tnh trng u c thi qu trong nn kinh t
(nh s dng cc cng c n by ti chnh qu mc trn TTCK, tin t; cc loi kinh
doanh qu mo him khng cn thit cho khu vc sn xut vt cht,...).
85

Khi chnh ph kin quyt gim thiu tnh trng u c qu mc th chc chn tnh
trng d tn thng ca nn kinh t ni chung v khu vc ti chnh ngn hng ni ring
s gim. Khi th trng tin t v ngoi hi (m c th l li sut v t gi) s n nh.

Nh dng vn u t hiu qu vo khu vc sn xut, hng ha v dch v trong x


hi s tng ln, khng nhng l nn tng tng trng bn vng ca nn kinh t m cn l
gii php hiu qu, tr phn gc ca cn bnh lm pht hin nay. Tuy nhin, cn lu ,
vi khuyn ngh ny tc gi nhn mnh n dng u t c khu vc t nhn thng qua
knh tn dng doanh nghip, v c khu vc nh nc, vn ang khng hong trm trng
sau s kin Vinashin.

Su l, tnh ton tr ca chnh sch i vi cc bin v m khc. Vn lun


c quan tm trong l thuyt kinh t khi phn tch cc tc ng chnh sch, l tr
thi gian tc ng ca thay i chnh sch gn vi cc yu t tin t (li sut, cung tin,
t gi...) ti cc yu t v m nh u t, lm pht. Bi cc quyt sch ch c hiu qu
cao nu xc nh c tr ny. Tuy nhin, y l mt vn khng n gin, v cng
mt chnh sch nhng tr tc ng l rt khc nhau trong tng thi k pht trin ca
nn kinh t. C rt nhiu s thay i v khng chc chn xung quanh tr thi gian
trn. C th, tc ng chnh sch s ph thuc nhiu nhn t khc nhau, nh chu k kinh
doanh, lng tin ca ngi tiu dng v phn ng ca h nh th no i vi s thay i
chnh sch, giai on ca chu k kinh doanh, cc s kin trong nn kinh t th gii v k
vng v lm pht trong tng lai. Chng hn, v nguyn l chung th li sut tng s hn
ch u t, gim lm pht, nhng li sut cng lm tng gi thnh sn phm qua
tc ng lm tng gi. V s tc ng mang tnh hai mt nh vy, i hi phi xc
nh tr tc ng ny c nhng quyt nh s dng cng c li sut theo hng
tng hay gim cho mc tiu kim sot lm pht.

i vi cc nn kinh t th trng cha pht trin nh Vit Nam, nhiu quan h


kinh t cha thc s mang tnh th trng th vic vn dng cc nn tng l thuyt trn
86

hoch nh chnh sch li sut cn c s linh hot, bm st mc tiu nh hng pht


trin kinh t - x hi cng nh cc din bin thc t ca th trng.

Theo tnh ton ca tc gi, ch s c lp tin t MI hin nay l 0.8955495. Tc gi


cho rng trong vng 1-2 nm ti, Vit Nam nn tip tc duy tr s c lp tin t mc
cao MI~0.9, sau hng n chnh sch linh hot hn trong s kt hp ca b ba chnh
sch mc MI~0.55 n nm 2020.

Tm li, vi tt c nh hng v khuyn ngh trn, tc gi tng kt la chn b ba


chnh sch cho Vit Nam trong giai on hin nay v xu hng dch chuyn cho n nm
2020 nh sau:

Hnh 4.4 La chn b ba chnh sch cho Vit nam hin nay v nm 2020

4.2.2 Nhm gii php b tr


4.2.2.1 Phn quyn, phn nhim v cng b thng tin:
Hin nay, i vi kim sot vn, c NHNN, y ban chng khon nh nc, b ti
chnh, thm ch l y ban gim st tin t quc gia cng u c mt vai tr v trch
nhim nht nh. Theo tc gi, chnh ph cn gi vai tr l nhc trng, hoc y quyn
cho NHNN iu hnh thng nht b ba chnh sch. C nh vy, nh hng v qu trnh
cng b thng tin mi thng nht, minh bch.
87

Mt vn na cn ch l mc phi hp v thc thi ng b chnh sch ca


chnh ph. Nng lc chuyn mn ca cn b thc thi v mc tun th lut ca i
tng chu qun l cn c cng c nng cao chnh sch i vo thc t hiu qu nht.

4.2.2.2 Vai tr t vn ca gii hc thut v hi ng chuyn gia


Gn hai nm nay, h thng ti chnh v kinh t ton cu ri vo khng hong nng
n. n nay, ngi ta vn cha th tnh ton y quy m v hu qu ca khng hong,
nhng nhng g din ra c th gip khng nh chc chn rng y l cuc khng
hong nng n nht, xt c v mc nh hng v tnh khc lit ca n i vi kinh t
ton cu, k t sau chin tranh th gii th hai. Cng v khng hong cha kt thc, nn
cha th rt ra nhng bi hc y t cuc khng hong ny. Do , vi tng bc i
ca chnh sch, vai tr t vn ca chuyn gia, c bit l gii hc thut cn c c bit
quan tm trong giai on khng hong l thuyt pht trin kinh t.

Theo cc chuyn gia kinh t nguyn nhn ca khng hong c th gm mt vi


hoc c bn yu t: chnh sch kinh t v m; iu tit v gim st lnh vc ti chnh; k
thut ti chnh; cc thit ch ti chnh t nhn ln. Trong , hai nguyn nhn ln nht l
s tht bi ca chnh sch kinh t v m v trong iu tit, gim st ti chnh. C ch lin
kt ti chnh v ton cu ha tuy khng phi l nguyn nhn trc tip, cng gp phn lm
khng hong trm trng hn. Chnh sch kinh t v m ca M v cc nc pht trin
ng gp vo vic chm ngi khng hong. S lng lo trong qun l v iu tit i vi
lnh vc ti chnh, cng vi mi trng kinh t, ti chnh thiu lnh mnh gp phn lm
khng hong trm trng hn...

T giai on bt n hin ti, cng nhng di chng ca cuc khng hong ti chnh
2008, nh hoch nh chnh sch cn ch nhng im sau:

Mt l, cn thn vi nhn nh qu tt p v tnh hnh kinh t trong tng lai


c a ra bi cc t chc, nh ch quc t. Thay vo l tng hp, tham kho nhng
phn tch ca chuyn gia trong nc, nhng ngi c hiu bit su sc v nn kinh t
Vit Nam.
88

Kinh t th gii tng trng mc bnh qun 4,7% giai on 2003 - 2007. Thng 4-
2007, Qu Tin t quc t (IMF) d on tng trng kinh t ton cu tip tc tng mc
4,9% trong cc nm 2007 v 2008. Thng 4-2008, tip tc d bo mc tng t nm
2008 v 3,8% nm 2009. n thng 4-2009, IMF d bo, kinh t ton cu tng trng m
1,3% nm 2009 v phc hi nh nm 2010. Trn thc t, cc con s trn u sai lch. D
bo ca IMF cng chung nhn nh vi cc th ch kinh t, ti chnh v t chc d bo
quc t khc. iu ny cho thy, hu ht cc nh kinh t ca cc nh ch khng d on
c s o chiu ca chu k kinh t. Tc gi khng khng nh gc nhn ca cc chuyn
gia Vit Nam tt hn, nhng quan im ca h st vi Vit Nam hn v ng gc
c li cho Vit Nam nht.

Hai l, n nhn tng lai ton cu ha trong iu kin phi hp vi hi ng


chuyn gia, a ra nhng bc chun b k cng cho khu vc qun l nh nc v khu
hot ng kinh t.

Ba l, gii hc thut cn ch ng nghin cu v a khuyn ngh cho c quan


qun l. Nn kinh t n nh, tng trng bn vng l trch nhim v k vng chung ca
Vit Nam. Cn to knh truyn dn nhng nghin cu c ng dng vo thc tin
qun l. Theo tc gi, vi chnh sch iu hnh tnh th, ngn hn c quan qun l c
nhiu kinh nghim thc hin. Tuy nhin hng pht trin lu di, v ci nhn ton cnh
v mt tri ca chnh sch cn c gii hc thut ch ra v nh hng.

4.2.2.3 Hp thu ngun vn trong mt nn kinh t m ca


nh gi tnh hnh lm pht va qua, kinh t Vit Nam bt n t ni ti ch khng
phi do bn ngoi tc ng vo. Mt thi gian di th trng chng khon bong bng, cc
doanh nghip ua nhau huy ng vn ri u t cho, dng vn chy lng vng m
khng c dng u t cho nhng d n hiu qu, sn xut ra hng ha cho nn kinh
t. Nh vy, bn cnh quyt nh kim sot vn hay khng, cn phi cn nhc kh nng
hp th vn, hiu qu u t ca dng vn i vi nn kinh t.
89

Lng vn FDI l mt ch tiu quan trng, nhng hiu qu ca FDI mi thc s l


yu t quan trng hng u. Dng vn FDI vo cng nhiu th chng ta li cng phi
bit chn lc sao cho dng vn ny ng gp mt cch hiu qu nht vo s pht trin
ca t nc.

FII v nguy c khng hong ti chnh


Tuy nhin, khc vi FDI, nhng nh u t gin tip ch ng gp vo cc cng ty
c phn thng qua th trng chng khon m khng trc tip tham gia qun l iu
hnh. V vy nhng thay i iu kin kinh t trong nc s c nhng nh hng rt ln
i vi cc dng vn vo v ra thng qua knh ny. Khi dng vn FII vo t vi quy
m ln s gy mt cn bng v mt v m, hoc nh u t c th rt vn quy m ln v
t ngt gy ra s khng hong v sp ca th trng ti chnh trong nc.
Chng ta c th hc theo cch thc ca Trung Quc trong vic kim sot v hp
thu ngun vn u t gin tip.
4.2.2.4 An ninh nng lng v an ninh lng thc n tnh hnh v m ca
Vit Nam
Bc vo u nm nay, xut hin nhng du hiu v nhng cn kht du m.
Do s hi phc ca kinh t th gii, ma ng khc nghit chu u v s pht trin cn
qu nng ca Trung Quc... kch gi du m tng ln. C quan nng lng quc t
(IEA) va cnh bo gi du mc gn 100USD/thng c th lm cho nn kinh t th gii
trong nm 2011 c nhng kh khn mi. IEA cho rng nhu cu du m ca th gii hin
tng mnh nht trong gn ba thp k.
Tuy vy, do tc phc hi kinh t ton cu c th s chm li cht t trong nm
2011, IEA d bo nhu cu du m s ch tng 1,6%, tng ng 1,4 triu thng, ln
89,1 triu thng/ngy. Cn T chc cc nc xut khu du m (OPEC) d bo nhu cu
s tng 1,43%, thay v 1,37% theo d bo trc , ln 87,32 triu thng/ngy. Trong khi
, theo IEA, sn lng du m ton cu gim 0,3 triu thng, xung 88,1 triu
thng/ngy trong thng 12-2010, khi cc ngun cung ngoi OPEC gim ng k, do cc
l do k thut v thi tit. Gi du tng n nh trong nhng thng qua thc y mt
90

s nc m rng ngun cung tng ngun thu, iu c th cng s hm phanh tng


gi.
Cc quc gia ln trn th gii u c bc chun b cho An ninh nng lng
ngy cng l mt trong nhng vn c u tin hng u trong chnh sch nng lng
quc gia ca nhiu nc.
Gi lng thc th gii v tc ng ca n n v m kinh t Vit Nam
Bc sang nm 2011, ch s gi lng thc trn th gii tng 28,3% so vi
gia nm 2010. Theo tnh ton ca Lin hp quc, T chc Nng lng Lin hp quc
(FAO) v Ngn hng th gii, hin nay gi lng thc t mc k lc v c th s cn
tng cao hn na. Bc sang nm 2011, ch s gi lng thc trn th gii tng 28,3%
so vi gia nm 2010, trong gi ng cc tng ti 44,1% ang lm dy ln lo ngi v
mt cuc khng hong lng thc c th ang n gn.
Mt lot nhng din bin bt thng ca kh hu gy sc p ln gi thc phm
nh hn hn nghim trng ti Nga, bo lt ti c, ma ng lnh gi ti M v lt li
nhn chm nhng cnh ng c ti Malaysia. S tng gi nng sn ln ny din ra cch
ch ba nm sau ln khng hong gn nht vo nm 2008.
Do , Vit Nam cn ch n sn xut lng thc, ngun cung v n nh th
trng trong nc. Vit Nam c bit n nh mt quc gia nng nghip, xut khu
lng thc hng u th gii. Trong bi cnh khng hong lng thc hin nay, y l
c hi m cng l thch thc ca Vit Nam xut khu ci thin cn cn ti khon vng
lai vn ang thm ht do nhp siu.
Nhn chung, c gi nguyn nhin liu v gi lng thc cng s l nguy c tim
n, tc ng mnh m n chnh sch kim ch lm pht ca Vit Nam.

--o0o
91

TM TT CHNG 4

Trong chng 4, nhng kin ngh v mt hc thut c trnh by nhm nh


hng chnh sch cho Vit Nam qun l n nh kinh t v m trong giai on t 2011
n 2020. Trong , chnh sch t gi c c bit nhn mnh nh kha cnh cn quan
tm nht khi m t gi tc ng trc tip n hot ng xut nhp khu, v cng l mt
knh nh hng khng nh n chnh lch li sut la v Vit Nam ng. Theo tc gi,
trong ngn, t gi nn c th ni tm thi nh mt s linh hot trong iu hnh b ba
chnh sch khi m chnh sch tin t ang rt cn c c lp chn ng nguy c lm
pht phi m i vi kinh t Vit Nam. Cn trong di hn, t gi s c iu hnh cht
ch hn, gi tr tin ng nn c gi n nh nng cao sc thu ht ca mi trng
u t Vit Nam. Hot ng xut nhp khu qua cng tp trung su vo u t nng
cao cht lng m khng phi lo lng gnh nng t gi.

Bn cnh , th trng cng c qun tr ri ro ti chnh phi sinh cn c xy


dng l trnh pht trin chnh ph c th linh hot hn trong iu chnh chnh sch m
khng s nh i qu ln t khu vc xut nhp khu.

Song song vi chnh sch t gi, cn m bo mc d tr ngoi hi mc tiu.


Chnh d tr ngoi hi l mt phn quan trng m bo an ninh ti chnh quc gia khi
m n cng Vit nam ang ngy cng tng cao v nhp siu vn ph bin.

Tm li, l trnh cho Vit Nam n nm 2020 cn iu chnh tng bc, thc hin
ng b v nht qun trn c s c s ng gp t kinh nghim lm chnh sch v t vn
t gii hc thut. Cc ri ro i vi nn kinh t cn c xc nh, v nc c t gi ca
Vit Nam cn c cn nhc khi m Vit Nam ngy cng hi nhp su vo nn kinh t
th gii.
92

KT LUN

B ba bt kh thi d c vn dng linh hot v thnh cng nhiu quc gia,


nhng nhn chung, th l thuyt vn phn nh r nt s thiu ht cng c qun l v m.
Vic la chn mu hnh b ba bt kh thi thch hp s h tr cho t nc t c mc
tiu iu hnh v m t ra, ngc li s d dng a quc gia n khng hong.
Trong xu hng hi nhp ti chnh ca th gii ngy nay, i vi nhng t nc ang
pht trin, h thng ti chnh yu km nh Vit Nam, la chn chnh sch nhm gii
quyt vn cng phi cn nhc thn trng.

Tc gi la chn v phn tch kinh nghim ca mt s nc c giai on pht trin


kinh t tng ng v x l thnh cng vn iu tit v m trong cuc khng hong ti
chnh Chu 1997 1998 nh Trung Quc, n v Malaysia. Cng vi nhng nhn
nhn khc v qu kh v v iu kin kinh t t nc, tc gi a ra nhng gii php
cho Vit Nam trong thi gian hin ti v tng lai gn.

i vi Vit Nam, mu hnh b ba bt kh thi Vit Nam mang nhng c trng


ring, tuy nhin vn khng nm ngoi kh nng gii thch ca thuyt Mundell Fleming.
Vic nh hng cho gii quyt vn b ba cn cn c vo vai tr v c im ca tng
mc tiu i vi s pht trin kinh t t nc. Thng qua vic phn tch la chn chnh
sch v m ca Vit Nam trong nhng giai on iu kin t nc khc nhau, cng nh
hc hi kinh nghim ca cc nc trong khu vc vn dng thnh cng vn b ba
trong iu hnh v m, tc gi a ra kin ngh nhm n nh tnh hnh kinh t ang gp
nhiu bt n hin nay cng nh hng i cho Vit Nam trong nhng nm sau .

Do nhng hn ch v d liu v m, ti khng c nhiu nghin cu nh lng c


gi tr thc tin, tuy nhin mi tng quan v nhng tc ng gia cc nhn t trong b
ba n nn kinh t c kim chng qua thc t t nc trong khong thi gian di
t 1990 n qu 1 nm 2011. Mong rng ti s mang li thm mt gc nhn phn no
h tr nhng nh hoch nh trong vic ra quyt nh chnh sch.
93

TI LIU THAM KHO

Ti liu Ting Vit

1. TS. Nguyn Th Ngc Trang Trng H Kinh T TPHCM Gio trnh Qun tr ri ro.

2. GS.TS Trn Ngc Th Gio trnh Ti chnh quc t

Ti liu Ting Anh


1. Acemoglu, D., S. Johnson, J. Robinson, and Y. Thaicharoen. 2003. Institutional
Causes, Macroeconomic Symptoms: Volatility, Crises, and Growth, Journal of
Monetary Economics, Vol. 50, No. 1, pp. 49123.
2. Aghion, P., A. Banerjee, and T. Piketty, 1999, Dualism and Macroeconomic
Volatility, Quarterly Journal of Economics, Vol. 114, pp. 135997.
3. Aizenman, J. and R. Glick. 2008. Sterilization, Monetary Policy, and Global
Financial Integration, mimeo, University of California, Santa Cruz. Forthcoming in
Review of International Economics.
4. Aizenman, J. and Marion, N. 2004. International reserves holdings with sovereign
risk and costly tax collection. Economic Journal 114, pp. 56991.
5. Aizenman, J. and Lee, J. 2007. International reserves: precautionary versus
mercantilist views, theory and evidence, Open Economies Review, 2007, 18 (2), pp.
191-214.
6. Ben-Bassat A. and Gottlieb, D. 1992. Optimal international reserves and sovereign
risk. Journal of International Economics 33, pp. 34562.
7. Blankenau,W.,M.A. Kose, and K. Yi, 2001, Can World Real Interest Rates Explain
Business Cycles in a Small Open Economy? Journal of Economic Dynamics and
Control, Vol. 25, pp. 86789.
8. Calvo, G. 1998. Capital Flows and Capital-market Crises: The Simple Economics of
Sudden Stops. Journal of Applied Economics 1: 3554.
9. Calvo, G.A., A. Izquierdo and L.F. Meja. 2004. On the Empirics of Sudden Stops:
The Relevance of Balance- Sheet Effects. Research Department Working Paper 509.
Washington, DC, United States: Inter-American Development Bank.
10. Cavallo, E.A. 2007. Output Volatility and Openness to Trade: A Reassessment
Inter-American Development Bank Working Paper #604 (April)
11. Acemoglu, D., S. Johnson, J. Robinson, and Y. Thaicharoen. 2003. Institutional
Causes, Macroeconomic Symptoms: Volatility, Crises, and Growth, Journal of
Monetary Economics, Vol. 50, No. 1, pp. 49123.
94

12. Aghion, P., A. Banerjee, and T. Piketty, 1999, Dualism and Macroeconomic
Volatility, Quarterly Journal of Economics, Vol. 114, pp. 135997.
13. Aizenman, J. and R. Glick. 2008. Sterilization, Monetary Policy, and Global
Financial Integration, mimeo, University of California, Santa Cruz. Forthcoming in
Review of International Economics.
14. Aizenman, J. and Marion, N. 2004. International reserves holdings with sovereign
risk and costly tax collection. Economic Journal 114, pp. 56991.
15. Aizenman, J. and Lee, J. 2007. International reserves: precautionary versus
mercantilist views, theory and evidence, Open Economies Review, 2007, 18 (2), pp.
191-214.
16. Ben-Bassat A. and Gottlieb, D. 1992. Optimal international reserves and sovereign
risk. Journal of International Economics 33, pp. 34562.
17. Blankenau,W.,M.A. Kose, and K. Yi, 2001, Can World Real Interest Rates Explain
Business Cycles in a Small Open Economy? Journal of Economic Dynamics and
Control, Vol. 25, pp. 86789.
18. Calvo, G. 1998. Capital Flows and Capital-market Crises: The Simple Economics of
Sudden Stops. Journal of Applied Economics 1: 3554.
19. Calvo, G.A., A. Izquierdo and L.F. Meja. 2004. On the Empirics of Sudden Stops:
The Relevance of Balance- Sheet Effects. Research Department Working Paper 509.
Washington, DC, United States: Inter-American Development Bank.
20. Cavallo, E.A. 2007. Output Volatility and Openness to Trade: A Reassessment
Inter-American Development Bank Working Paper #604 (April)
21. Obstfeld, M., J. C. Shambaugh, and A. M. Taylor, 2008. Financial Stability, The
Trilemma, and International Reserves. NBER Working Paper 14217 (August).
22. Obstfeld, M., J. C. Shambaugh, and A. M. Taylor, 2005. The Trilemma in History:
Tradeoffs among Exchange Rates, Monetary Policies, and Capital Mobility." Review
of Economics and Statistics 87 (August): 423-38.
23. Rajan, R.G., and Zingales, L., 1998. Financial Dependence and Growth, American
Economic Review, 88: 559 586.
24. Razin, A. and Binyamini, A., 2007. Flattening the Short-Run Trade-Off Between
Inflation and Domestic Activity: The Analytics of the Effects of Globalization. Kiel
Working Paper No. 1363 (June). Kiel: Kiel Institute for World Economics.
25. Rodrik, D. 1998. Why Do More Open Economies Have Bigger Governments?
Journal of Political Economy 106(5): 997-1032.
Cc trang thng tin in t:

1. www.vneconomy.vn
95

2. www.news.bbc.co.uk

3. www.highlinefi.com

4. www.sbv.gov.vn

5. www.imf.org

6. www.asset.vn

7. www.rating.com.vn

8. www.tapchiketoan.com

9. www.saga.vn

10. www.dantri.com.vn

11. taichinh24h.com

12. www.wb.com

13. www.adb.com

14. Cc trang thng tin in t khc.


96

PH LC

Ph lc 1: o lng mc n nh t gi, c lp tin t v hi nhp ti chnh ca


Vit Nam t 1990 n 2010

Bng PL.1: Cc ch s ERS, MI, KAOPEN ca Vit Nam giai on 1990-2010

Nm ERS MI KAOPEN

1990 0.132143 n/a 0

1991 0.199963 n/a 0

1992 0.5202 n/a 0

1993 0.696567 n/a 0.156049

1994 1 n/a 0.156049

1995 1 n/a 0.156049

1996 1 0.54572 0.218465

1997 0.431207 0.503847 0.218465

1998 0.293883 0.658462 0.218465

1999 1 0.787724 0.218465

2000 1 0.828279 0.218465

2001 0.731527 0.667033 0.156049

2002 0.859726 0.380852 0.156049

2003 0.863288 0.357261 0.156049

2004 0.835316 0.229772 0.156049

2005 1 0.511239 0.156049

2006 1 0.620006 0.156049

2007 1 0.896285 0.156049


97

2008 0.466042 0.861886 0.156049

2009 0.582046 0.918576 0.156049

2010 0.522328 0.895549 0.156049

Ngun: Chinn, Ito v tnh ton ca tc gi


98

Ph lc 2: Mt s ch s kinh t v m Vit Nam


99

Ph lc 3: S khc bit v trnh pht trin ca cc quc gia trong khu vc


ASEAN

Bo co cnh tranh th gii 2009 - 2010 cho thy s khc bit ng k gia cc
nc ASEAN v nng lc cnh tranh. Sigaporre ng th 3 trong 133 nc xp hng,
trong khi Vit Nam ng th 75, Phillipines th 87. S liu v cc ch s cu thnh ch s
nng lc cnh tranh ca cc nc ASEAN cho thy s khc bit th hin tt c cc lnh
vc quan trng ca mt nn kinh t.

Hnh PL.1: Ch s cnh tranh ca cc quc gia khu vc ASEAN

Ngun: Bo co cnh tranh ton cu, 2009-2010, WEF

Bng PL.3: Cc ch s cu thnh ch s nng lc cnh tranh ca cc nc


ASEAN
100

Ngun: Bo co cnh tranh ton cu, 2009-2010, WEF

Nhng khc bit ny, mt phn, bt ngun t trnh pht trin ca cc nn kinh
t thnh vin, song chc chn c quan h nhn qu vi s pht trin ca khu vc ti
chnh. Hay ni cch khc, c mt khong cch tng i ln trong n nh v m gia
cc nc thnh vin ASEAN cng vi trnh pht trin v s lnh mnh ca h thng
ti chnh gia cc nc:

Th nht, s khc bit ng k v trnh pht trin ca khu vc ti chnh (th


hin su ti chnh M2/GDP) v li sut huy ng tin gi, trong cc nc
Singapore, Malaysia c trnh pht trin ti chnh mc cao nht v cng l nc c
mc li sut huy ng tng i thp. Mc li sut huy ng cao v su ti chnh hn
ch mt s quc gia ASEAN gn lin vi mc bt n v m ca cc nn kinh t ny.
th di cho thy su ti chnh ca cc quc gia so vi Vit Nam. Khong cch l
kh r rng v iu ny cng l gii kh nng p ng yu cu hi nhp ca cc quc gia
l khc nhau.
101

Hnh PL.2: su ti chnh mt s quc gia

Ngun: Cc ch s c bn cho khu vc Chu v Thi bnh Dng, ADB, 2010

Th hai, n nh th trng ti chnh ca cc quc gia l khc nhau. i vi


cc nc ASEAN, h thng ngn hng vn ng vai tr chi phi trn th trng ti chnh.
Th trng c phiu c ch pht trin trong thi gian gn y, tuy nhin, mt s
nc, qui m th trng c phiu vn rt hn ch. Mc vn ho trn th trng c
phiu (ca cc cng ty nim yt) Indonesia 2008 l 19,3%; Phillipin l 31%, Thi lan l
37,7%, con s ny Vit Nam nm 2008 l 10,6% GDP, nm 2009 l 38%. Thm
vo l tnh thiu n nh c v qui m v v ch s gi ca cc th trng ny, trong
khi th trng tri phiu doanh nghip cng cha pht trin. Nhng bt cp ny hn
ch vic a dang ho hot ng ca h thng ngn hng, cc nh ch ti chnh. Cng vi
nhng bt n v m, cc nh ch ti chnh - ngn hng cc nc ny thng phi i mt
vi cc ri ro v qun l k hn, ri ro li sut v t gi hi oi, trong khi s dng cc
cng c phng chng ri ro cn rt s khai.
102

Bng PL.4: Cung cp tn dng trong nc ca h thng ngn hng (% GDP)

Ngun: Ch s pht trin th gii, 2009

Hnh PL.3: Tc tng ch s gi th trng c phiu

Ngun: Cc ch s c bn cho khu vc Chu v Thi bnh Dng, ADB, 2010

Th ba, v tim lc ti chnh v nng lc qun tr ngn hng. Mc d h thng cc


nh ch ti chnh, ngn hng ca cc nc Chu ni chung, ASEAN ni ring c
lnh mnh ho ng k, vn ch s hu/tng ti sn c iu chnh theo mc ri ro
103

tng dn t 8% n 13%, d phng ri ro c ci thin, song do tim lc ti chnh


cn thp, nn kh nng chng ri ro ca tng ngn hng cn hn ch. gc
ASEAN, d dng thy rng cc nh ch ngn hng cng nng lc qun tr ca Vit Nam
v cc quc gia khc hon ton nhng ng cp khc nhau. So snh vi Singapore, cht
lng dch v ti chnh ca Vit Nam khng th no bng c.

Th nm, vn gim st hot ng ca khu vc ti chnh.

Vn gim st hot ng ca khu vc ti chnh cn yu, mt mt, do h qu ca


h tng thng tin, ch k ton, hch ton, cch phn loi ti sn, n cha m bo
vic phn nh chnh xc tnh trng ti chnh ca cc nh ch ti chnh, h thng thng
tincha kp thi, y . Mt khc, s pht trin nhanh ca khu vc ti chnh ngn hng,
tnh cht phc tp ca cc dch v ti chnh, ni chung thng i trc so vi vn pht
trin t chc b my, ngun nhn lc, cc cng c, phng tin thanh tra, gim st. y
l tnh trng in hnh ca cc nc mi ni, ang pht trin trong khu vc ASEAN nh
Vit Nam, vi khu vc ti chnh - ngn hng ang pht trin nhanh chng. Thc tin cho
thy cc k lut th trng ca Vit Nam cha cht ch iu chnh, gim st, m
bo th trng ti chnh hot ng mt cch n nh, hiu qu. Trong khi i vi cc
quc gia pht trin, nng lc gim st c s h tr ln t i ng chuyn gia v b dy
kinh nghim hng chc nm. Ti M, Anh, Canada ngn hng trung ng l ni quy t
nhng b c hng u trong lnh vc ti chnh ngn hng trong khi vi c ch hin ti,
Vit Nam cha iu kin thc hin iu ny.
104

Ph lc 4: Chnh sch kim sot vn c th gii quyt c vn b ba bt kh thi


cc nc chu khng?

<Mo Pak Hung 2008>

Tng quan v vic Kim sot vn ti cc nc chu mi ni vo nm 2011

Kim sot vn v cc chnh sch v tin t vi mc ch kim sot vn nh: tht


cht tnh lng v xy dng cc iu khon v ngn hng cng nh v bt ng sn
gp phn ngn bt dng vn vo ti nhng nc chu mi ni. Dng vn trn ton cu
ang chy rt mnh m, trong khi cc nc chu li p dng chnh sch kim sot vn
gt gao, cng vi thng d cn cn thanh ton v vic duy tr ng tin yu, khin cho
cc nn kinh t Chu mi ni phi i din vi p lc ph gi ng tin ni t v bong
bng bt ng sn. Thc t cho thy, vic u t danh mc ngy cng tng vo th trng
Chu lm gia tng ri ro tin t v ri ro th trng ti sn. Tip theo, tc tng
trng ngy cng tng, chnh lch li sut v k vng ng tin mt gi s tip tc ko
thm nhiu dng vn na vo th trng Chu v kch thch gia tng vay t nhn (mc
d hin nay tm thi vay t nhn ang gim). iu ny khin cho cc nh lm lut trong
nm 2011 s tip tc kim sot vn mt cch gt gao v s dng nhiu cng c cn trng
hn na i vi th trng ti chnh v th trng bt ng sn, c bit l nhng dng
vn vo ngn hn. Tuy nhin, c v nh cc nh lm chnh sch vn khng thch nhng
cch kim sot gy nh hng n tm l ca nh u t, v vic xy dng pht trin h
thng u t t tit kim ni a c l phi mt mt vi nm. Vic kim sot vn s gip
cho chu c th xy dng cc chnh sch t gi tt hn, trnh s tng gi qu cao ca
t gi, ng thi s dn dn khuyn khch dng vn u t di hn, gim nhng tn
thng c th c ca h thng ngn hng v th trng ti sn. Th nhng, Chu s tip
tc i mt vi vn b ba bt kh thi cho n khi no cc nh lm chnh sch cho php
iu chnh t gi.
105

Trung Quc: Sn lc vn

Trung Quc ng ca ti khon vn, tuy nhin, cc dng vn vn ra vo quc gia


ny thng qua cc dng FDI hoc l vic thc hin ti khon vng lai. lp k h ny,
chnh quyn c gng kim sot hiu qu hn trong vn cn cn thanh ton v gii
hn vic doanh nghip chuyn li nhun v nc. Cc cng ty nc ngoi b cm cc
khon k qu gii hn vic thu li t nhng khon vn phi sn xut. qun l nhng
dng ngoi t lt vo trong nc, B qun l Ngoi hi (SAFE) a ra mt quy tc
mi buc cc ngn hng phi gi nhiu ngoi t hn trn s sch. n thng 11 (nm
2010?) a ra mc sn ti thiu ca ngoi hi m cc ngn hng phi gi qua m,
vic ny gi chn dng vn kh hiu qu trc khi chng tin vo ngn hng trung ng.
Cc nh lm lut cng khin cho mi vic d dng hn i vi nhng khon thu c
bn ngoi nc nh danh bng ng ngoi t. Thm vo , bt u thng 01/2011, cc
iu khon hn ch v dng FDI ra bn ngoi cng s khng cn gay gt nh trc. Tuy
nhin, s chnh lch li sut v k vng ca cc doanh nghip ni a v s gim t gi,
khuyn khch cc doanh nghip ngoi chnh sch c c hi di chuyn vn ra ngoi
Trung Quc, t ra l trong ngn hn.

Mc cho cc n lc trn, cc dng tin nng vn gp 3 ln lng trung bnh ba


thng t cui thng 5/2010, ln n gn 30 t la M mi thng trong qu 3 nm 2010.
Dng vn vo vn gi mc trung bnh vo qu 4 nm 2010. Ngn hng Nhn dn
Trung Hoa s phi b ra gn 1 t la mi ngy ngn chn s m rng cung tin.

Chng ti hy vng cc qu s tip tc chy vo Trung Quc trong nm 2011, v


cc nh lm chnh sch s phi s dng cc cng c khc ngn chn kh nng thanh
ton chm n nn kinh t thc. Cc cng c v m, v d nh l cc hn ch giao dch
quyn s hu nc ngoi, s c s dng bn cnh vic gia tng t l d tr bt buc
(RRRs) i vi cc ngn hng Trung Quc. Mc d nhng cng c ny s ngn chn tnh
lng ca cc dng tin vo, chng cng s t ra khng hiu qu i vi iu kin ni lng
tin t ca Trung Quc.
106

Hnh PL.4: Dng vn vo Trung Quc cng vi cung tin v mc tn dng


2003-2010

Ngun: PBoC, National Bureau of Statistics, RGE

Ni lo s v vic m rng li sut i vi cc nn kinh t pht trin c th hp dn


cc dng tin nng l mt trong cc l do khin cho Ngn hng Nhn dn Trung Hoa ch
tng li sut ln 50 im c bn vo nm 2008. Ti khon vn, nh ni, c cc l
hng, khin cho nhng ni lo lng ny khng phi l khng c cn c; tuy nhin, i vi
gc nhn ca RGE (Roubini Global Economics) th iu ny khng h ngn cn Ngn
hng trung ng ko li sut ln v tng iu kin cho vay. Li sut tin gi thc m
khuyn khch u c ti sn v gy thit hi cho s giu c ca dn chng khi Trung
Quc c gng ti cn bng nn kinh t ca nc ny theo hng tiu dng t nhn. Vo
nm 2011, chng ta hy vng Ngn hng Nhn dn Trung Hoa s tng li sut thm 75
im c bn, iu ny s gia tng li sut tin gi thc ln n mc trung bnh di hn l
0.7%.
107

Hnh PL.5: Gi tr ti sn Trung Quc (mc gi trung bnh trn mt vung,


%, so vi cng k nm trc)

Ngun: RGE

Indonesia : Ngn hng Trung ng ang nh cao ca tnh thanh khon v


bt n

Khi dng vn nc ngoi tip tc lm ma lm gi vi h thng ti chnh


ndonesia, Ngn hng Trung ng nc ny cho ra mt mt s cc cng c m b hon
li trong sut thi k khng hong ti chnh ton cu, h n lc trong vic che y cc
tnh thanh khon tha thi. Cng lc , Ngn hng trung ng Indonesia li iu chnh
n ca n nhm gim thiu dng tin nng chy vo.

Ngn hng Trung ng Indonesia chn la vic tng t l d tr ngoi hi bt


buc t 1% ln 5% trong thng 3 nm 2011 v sau l 8% vo thng 6, trong khi trc
khng hong th t l ny l 3%. Bng cch quy nh ngn hng thng mi phi gia tng
t l d tr ngoi t, Ngn hng Trung ng gii hn lng tin la (hoc cc ng
tin ngoi t khc) sn c trong khu vc ngn hng thng mi, ngn chn nhiu tnh
thanh khon v to ra mt s thay th tm thi khin cho nh u t t chuyn i
108

rupiah ly USD. Chnh sch ny c khi xng t thng 12 nm ngoi, n c v


cho chnh sch tp trung vo ti khon vostro ca Ngn hng Trung ng (cc khon
nh danh bng ng rupiah c nm gi bi ngi nc ngoi) v cc khon vay ngn
hn t nc ngoi c nm gi bi ngn hng a phng. Cc cng c ny i din
cho mt n lc qun l o ngc dng vn t pha khu vc ngn hng.

Trn th trng vn, Ngn hng Trung ng tp trung vo vic gii hn cc


khon u t ngn hn bng cch t cc nh u t vo th cc khon chim hu di
hn. Sau khi gii thiu khon giao dch SBI 1 thng, ngn hng trung ng dng vic
pht hnh SBI 1 thng, bt buc nh u t phi nm gi t 3 v 6 thng. Tip theo l
vic chm dt cc khon SBI 3 thng v thc y nh u t giao dch cc cng c c k
hn 6 thng v 9 thng.

Nhng hn ch ny tc ng mt t vo vic ngn cn khi lng dng vn u


t danh mc, tuy nhin, mt phn l do khng c mt s n lc no trong vic hng dn
cc nh u t tham gia vo cc th trng khc, bao gm tri phiu chnh ph v vn c
phn. Cc tri ch nc ngoi by gi nm gi gn 30% ca IDR650 (?) i vi
khong n ca chnh ph, mt t l cao nht t trc n gi. V trong khi giao dch
nc ngoi rng (mua tr bn) gi tr c phiu Indonesia duy tr di mc nh nm
2007, khi lng giao dch nc ngoi vn gi mc tt (trn mc ca nm 2007) t
gia nm 2009.

iu ny nhn mnh s tht rng mi bn tm chnh ca ngn hng trung ng


Indonesia v vn dng vn l s bt n nh m chng c th gy ra cho th trng ti
chnh. H lin h n gi ca ti sn, mc d s tham gia ca khu vc nc ngoi
gip iu khin gi tri phiu giao dch v c phiu lp k lc. Chnh ph thch nhn s
nh gi u t ca cc t chc nh gi tn dng nm 2011, nhng rt c th kt qu s
khng tt nu vic hn ch dng vn c t ra i vi cc nh u t nc ngoi.
109

Hnh PL.6: Dng vn nc ngoi u t vo chng khon Indonesia n nm


2010 (n v: triu la)

Trong lc , lm pht gi hng tiu dng c nhp khu, ch khng phi l v


tnh thanh khon, v sau l s tng gi ng rupiah. T gi tng s gip nn kinh t t
c iu ny, v d nh n ti m bo vi nh u t nc ngoi rng NHTW s tip
tc iu hnh nn kinh t thng qua ng i ca lm pht. Theo , gim 8% trong ch
s JCI (Jakarta Composite Index) trong 4 ngy u thng 1 s c ghi nhn bi mi
quan tm ca nh u t thng qua cch hnh x ca NHTW i vi lm pht. Tht
ngc i, chng ngi i vi NHTW Indonesia trong vic n nh dng vn c th
c gii quyt bng vic tng li sut, iu m NHTW c trnh i vi ni lo s thu
ht thm nhiu dng vn u t nc ngoi.
110

Hnh PL.7: Mc tham gia ca nh u t nc ngoi vo khi lng giao dch


trn th trng chng khon Indonesia

Ngun: Bank Indonesia, Emerging Markets Economic Data


111

Ph lc 5: Kim nh kim sot vn Vit Nam

<PGS.TS Nguyn Th Ngc Trang>

Mulldell Trilemma pht hin ra rng cc nh hoch nh chnh sch khng th


chn cng mt lc ba mc tiu chnh sch kinh t v m, l chnh sch tin t c lp;
n nh t gi v t do ha dng vn, theo l thuyt b ba bt kh thi (impossible trinity).
Trong trng hp Malaysia, t do ha dng vn b hy sinh i ly s c lp
trong chnh sch tin t v n nh t gi. Mc d d lun vn cn ang xem xt xem liu
c phi kim sot vn l yu t quyt nh s hi phc ca nhanh chng ca Malaysia
sau cuc khng hong hay khng? (IMF,2000), cc chng c thc nghim gn y cho
thy cc nc ang pht trin, do thiu nim tin ca nh u t v th trng vn khng
pht trin, nn thng phi gnh chu ni lo v th ni(Calvo v Reihart, 1998) khi cc
nc ny chn n nh t gi trong khi theo ui t do ha dng vn v chnh sch tin t
c lp.

Phn tch dng vn quc t trong cc nm va qua c nhiu tin trin ng k khi
khi lng dng vn quc t v c bit l chu chuyn dng vn t nhn, gia tng mt
cch nhanh chng v nhiu nc cng nghip pht trin tho g kim sot vn vo
thp nin 1980. Frankel (1992) xem xt ti liu v phn tch bin ng dng vn quc
t trong thp nin 1970 v 1980, v kt lun rng l thuyt ngang gi li sut (IRP) l mt
trong nhng khun kh hu hiu nht nh lng s bin ng ca dng vn. Theo
cc nghin cu ny, lch chun khi ngang gi li sut IRP v khng ngang gi li sut
(UIP) u th hin chi ph giao dch. Cc chi ph giao dch bao gm ri ro quc gia, ri ro
t gi v chi ph giao dch thun m Frankel gi l phn b quc gia. Chnh cc chi ph
ny hn ch dch chuyn t do ca dng vn xuyn bin gii. ng ta cng lu rng,
bng nh lng chu chuyn vn quc t, ta c th tnh ton mc hi nhp ca th
trng ti chnh ca mt quc gia vi phn cn li ca th gii.

Phn tch trong bi vit ny c chng ti xy dng trn cc ti liu nghin cu


ca cc tc gi ny v ng dng phng php lun ca Cheung (2003), Otani v Tiwari
112

(1981) v Otani (1983) tnh ton tnh hiu qu ca kim sot vn Vit Nam v nh
gi mc hi nhp th trng ti chnh ca Vit Nam vi th gii. Thc ra, c mt vi
im ging nhau gia nhng g m Vit Nam ang tri qua vi Trung Quc trong vi
nm gn y v vi Nht Bn tri qua vo cui thp nin 1970 v u thp nin 1980
(Fukao, 2003).

Nh vy, y l thi im tt nht p dng l thuyt IRP i vi Vit Nam hin


nay. Kt qu nghin cu nh vy s cung cp cc bng chng thc nghim v tnh hiu
qu ca chnh sch kim sot vn hin nay ca Vit Nam, v kt qu ny l c s hu ch
cho vic hoch nh cc chnh sch ti chnh tin t v la chn ch t gi cho Vit
Nam trong thi k hi nhp.

Vit Nam kim sot vn nh th no?

Ch kim sot vn ca Vit Nam c nhiu i mi trong nhng nm gn


y. Trong sut thi k m ca cho n nay, Vit Nam ch yu thc hin phng php
khuyn khch dng vn u t trc tip nc ngoi vo trong nc. Sau cuc khng
hong ti chnh nm 1997, dng vn FDI tng tr li, tuy vn ng mc thp so vi
tng s u t FDI vo Vit Nam: 1,2% nm 2002, 2,3% nm 2003 v 3,7% nm 2004.
Trong khi t l ny Thi Lan, Malaysia & Trung Quc l t 30-40%. Tuy vy, xu
hng ny chc chn s mnh ln trong tng lai khi chnh ph pht hnh lot tri phu
quc t u tin vo thng 10 nm 2005 v ko theo hng hot phng n pht hnh tri
phiu quc t ca cc tng cng ty ln nh Vinashin, EVN v hng lot cng ty khc.
Dng vn ny cng vi dng vn FDI, theo d on, s tng ln trong nhng nm sp
n v to sc p ln VND. i ph vi dng vn ny, thng l cc c quan chc
nng s thc hin cc phng php ni lng th trng i vi cc dng chu chuyn vn
ra nc ngoi. Trong thc t, Nht Bn cng tng thc hin cc phng php tng t
nh vy trc khi t do ha hon ton cn cn ti khon vn vo cui thp nin 1970 v
u thp nin 1980.
113

Nhng i mi trong kim sot vn c tin hnh nhanh v hiu qu nh th no


rt kh c th nhn bit c, nu ch bng cch tip cn thng qua cc thay i trong
cc lut l v cc chnh sch m cc c quan chc nng cng b. Hoc ch bng cch so
snh cc ch s kinh t trc v sau khi i mi kim sot vn.

Chng ta hay c quan nim (thng l sai lm) l ch cn nhn vo nhng quy nh
ni lng kim sot vn, v d nh chnh ph ni lng t l s hu cho ngi nc ngoi
nm gi ln n 49%, l kt lun c v tnh hiu qu kim sot vn.

Trong thc t, ch bng cch tip cn thng qua cc lut l v nhng chnh sch,
hu nh khng th no bit c nhng thay i trong lut v cc chnh sch ny tc
ng n nhng kh khn pht sinh trong qu trnh qun l cc giao dch ti chnh nh
th no. Nhng phc tp ny ch yu l do c qu nhiu nhn t tc ng, chng hn nh
nhn t ri ro quc gia, cc u i thu, ri ro t gi v.v.

T nhng nhn nh trn, chng ti s a ra nhng phn tch ring ca mnh


gii thch nhng thay i trong lut l v chnh sch c nh hng nh th no n cc
giao dch ti chnh.

nh gi kim sot vn ti Vit Nam thng qua kim nh ngang gi li sut IRP

Theo l thuyt ngang gi li sut IRP, nu tn ti cc iu kin nghip v kinh


doanh chnh lch phi ri ro kh thi th t l gia t gi k hn v t gi giao ngay s bng
chnh lch li sut ca cc ti sn nh danh bng ngoi t v cc ti sn tng ng
nh danh bng ni t, ngha l:

t,t+k St = (it,k i*t,k) (1)

vi St: T gi giao ngay ca ngoi t ti thi im t

t,t+k : T gi k hn cho thi k k

it,k: l li sut ca cc sn phm ti chnh nh danh bng ng ni t


114

i*t,k : l li sut ca cc sn phm ti chnh nh danh bng ngoi t

(cc gi tr trn c biu th di dng log)

Cng thc (1) l iu kin ca nghip v kinh doanh chnh lch phi ri ro cha
xt n khu v ri ro ca nh u t. Tuy nhin, m rng m hnh ny cho cc nh
u t khng chp nhn ri ro th t gi k hn s chnh lch vi t gi giao ngay k
vng mt phn b b p cho phn phi ri ro nhn c do u t vo ti sn bng ni
t thay v u t vo ti sn ngoi t. Chng ta nh ngha phn b ri ro, h :

t,t+k = Set,t+k + ht,t+k (2)

Thay (2) vo (1) v biu din s bin ng t gi t thi im t n thi im t+k


bng mt hm s theo chnh lch li sut v phn b ri ro, chng ta c:

DSet,t+k = (it,k i*t,k) ht,t+k (3)

Ngang gi li sut khng phng nga (UIP) c th hin trong phng trnh (3)
khi phn b ri ro bng 0, kt qu ny ph hp vi gi nh rng cc nh u t l chp
nhn ri ro. Trong trng hp ny th bin ng trong t gi giao ngay k vng s bng
vi chnh lch li sut hin ti. Tuy nhin, phng trnh (3) khng th c kim nh
mt cch trc tip v khng c s liu v bn ng ca t gi giao ngay tng lai. cc
nghin cu ny kh thi th UIP thng c kim nh km theo gi nh k vng hp l
trn th trng ngoi hi. Khi , gi tr tng lai ca St+k s bng gi tr k vng ti
thi im t cng vi mt sai s k hiu l xt,t+k, sai s ny khng tng quan vi bt k
mt thng tin no ti thi im t, bao gm c chnh lch li sut v t gi giao ngay hin
ti:

St+k = Sret,t+k + xt,t+k (4)

Thay (4) vo phung trnh (3) chng ta c c mi quan h:

DSt,t+k = (it,k i*t,k) ht,t+k + xt,t+k (5)


115

V tri ca phng trnh (5) chnh l bin ng ca t gi t thi im t n t+k.


Theo l thuyt k vng khng thin lch, hai gi tr cui trong phng trnh (5) c gi
nh l trc giao vi chnh lch li sut. Do , trong iu kin hi quy, tham s c
lng ca chnh lch li sut s c mt phn phi xc sut theo hm hi quy sau:

DSt,t+k = a + b(it,k i*t,k) + et,t+k (6)

S dng phng trnh (6) kim nh mi quan h gia chnh lch li sut v
bin ng t gi hi oi, theo chnh lch gia li sut VND v li sut USD c phi
l mt d bo khng thin lch cho bin ng trong t gi giao ngay tng lai ca la
M hay khng. Nu ng nh vy, th cc nh kinh doanh chnh lch s khng c c hi
u t kim li do chnh lch li sut. V c ngha l chnh ph khng thc hin
bt c mt kim sot vn no v th trng l cn bng.

D liu quan st c th hin trn bng s liu trong bi vit ny. Li sut VND
v USD l li sut tin gi k hn 3 thng ti th trng Vit Nam, ngun s liu t cc
NHTMCP ca Vit Nam. T gi giao ngay (St) gia VND v USD c quan st theo
bin ng mi qu ti thi im cui mi qu. T gi k hn (Fn) gia VND v USD l
t gi k hn 90 ngy do chng ti tnh ton da theo cc vn bn ca NHNN Vit Nam
quy nh v hng dn v cch tnh t gi k hn. Tt c s liu c quan st trong giai
on t Qu 1 nm 1999 (thi im NHNN bt u cho php giao dch ngoi t k hn)
n Qu 3 nm 2005, bao gm 28 k quan st.
116

Li sut, t gi giao ngay v t gi k hn ca VND v USD t Q1/1999 n


Q3/2005 (Ngun: NHNN v t trang web ca mt s NHTMCP)

Li sut VND Li sut T gi k hn T gi giao ngay


(%/3thng) USD VND/USD VND/USD

(%/3 thng)
it,k i* t,k t,t+k St
2,49 1,20 14145 13902
2,28 1,20 14175 13931
1,68 1,06 14238 13993
1,35 1,08 14273 14028
1,35 1,08 14308 14062
1,35 1,20 14177 14085
1,35 1,08 14307 14215
1,80 1,08 14608 14514
1,50 0,93 14640 14545
1,50 0,79 14941 14845
1,71 0,68 15228 15003
1,65 0,43 15310 15084
1,80 0,43 15479 15250
1,80 0,40 15551 15321
1,89 0,40 15577 15347
1,95 0,40 15634 15403
2,01 0,40 15675 15443
2,01 0,40 15731 15499
2,01 0,40 15790 15557
1,89 0,40 15881 15646
1,80 0,40 15960 15724
1,86 0,40 15959 15723
1,86 0,45 15986 15755
117

1,86 0,55 15985 15777


1,86 0,59 16024 15823
1,89 0,70 16050 15857
2,01 0,78 16058 15897
T ngun s liu thu thp c, s dng phng trnh hi quy (6), chng ti biu
din mi quan h gia chnh lch li sut VND USD v bin ng trong t gi giao
ngay tng lai k vng, c th hin trn hnh (quan h tng quan gia chnh lch li
sut VND-USD v bin ng trong t gi giao ngay tng lai ca USD).

Quan h tng quan gia chnh lch li sut VND USD v bin ng trong t
gi giao ngay tng lai ca USD

Tip theo chng ti tin hnh kim nh mi quan h gia chnh lch li sut
VND USD v bin ng trong t gi giao ngay tng lai theo phng trnh hi quy (6)
v cho ra kt qu sau:

Regression Statistics
Multiple R 0,39509546
R Square 0,15610042
Adjusted R Square 0,12234444
Standard Error 0,00347987
Observations 27

Intercept X Variable 1
Coefficients 0,010111675 0,006336797
Standard Error 0,001644979 0,002946749
t Stat 6,146993 2,150437
P-value 1,99E-06 0,041383
Lower 95% 0,0067238 0,0002679
Upper 95% 0,01349957 0,01240574
118

ngha ca m hnh l 15,61%, ngha l mi quan h tuyn tnh gia chnh lch
li sut gia VND USD v bin ng trong t gi giao ngay tng lai k vng ca la
M l 15,61%. Ni cch khc, ch c 15,61% bin ng trong t gi giao ngay tng lai
k vng ca la M c gii thch bi mi tng quan tuyt tnh ny.

Chng ti tin hnh kim nh mi quan h ny, gi thit:

* H0 :b = 0 (gia X v Y khng c quan h ngha l gia chnh lch li sut gia


VND USD v bin ng trong t gi giao ngay tng lai k vng ca la M l
khng tng quan).

* H1 : b # 0 (gia X v Y c quan h ngha l gia chnh lch li sut gia VND


USD v bin ng trong t gi giao ngay tng lai k vng ca la M l c tng
quan).

Quy tc kim nh: bc b gi thuyt H0 nu gi tr thng k t (t Stat) > tn2,a/2.

Nhn vo kt qu kim nh chng ta nhn thy h s gc ca m hnh (b) bng


0,0063 vi gi tr thng k t bng 2,1504 > tn2,a/2 = 2,0555. Nh vy, gi thuyt H0 b
bc b, ngha l gia chnh lch li sut gia VND USD v bin ng trong t gi giao
ngay tng lai k vng ca la M l c mi quan h tng quan.

Tuy nhin, nh ni trn, mi quan h tng quan ny l rt yu, h s gc ch


bng 0,0063, trong khi nu ngang gi li sut tn ti th gi tr ny phi bng 1. Lu
rng khi xy dng m hnh, chng ta da vo gi nh khng thin lch trong k vng
hp l ca nh u t v t gi giao ngay tng lai (Sret,t+k) trong phng trnh (4). Khi
t gi k hn t,t+k c s dng nh l mt d bo khng thin lch cho t gi giao
ngay tng lai k vng (Set,t+k) theo phng trnh (2) v (3) vi gi nh l xt,t+k l
nhiu trng (white noise error) v sai s ny khng tng quan vi bt k mt thng tin
no ti thi im t, bao gm c chnh lch li sut v t gi giao ngay hin ti. Tuy nhin,
trong thc t VN gi nh ny b vi phm khi NHNN VN n nh mt bin gii
hn cho t gi k hn theo t gi giao ngay. Theo , cc NHTM tnh ton t gi k hn
119

giao dch bng cch ly t gi giao ngay cng thm im k hn (do NHNN) quy nh
ch khng phi tnh ton t gi k hn trn c s ngang gi li sut IRP.

Nh vy c th kt lun rng ngang gi li sut VN khng tn ti v chnh


lch li sut gia VND v USD ch gii thch c phn rt nh trong bin ng t gi
giao ngay tng lai ca la M. iu ny cho thy kim sot vn VN trong thi gian
qua l rt cht ch, ngang gi li sut IRP khng xy ra, mt mt l do t gi k hn
c tnh ton mt cch ch quan nh trnh by trn, mt khc chi ph giao dch do
kim sot vn v nhng quan ngi tim n v ri ro quc gia lm cho th trng VN
khng th no t c th cn bng.
120

Ph lc 6: Pht trin thuyt tam gic m rng mt hng nghin cu b ba bt


kh thi

< Yigang v Tangxian>


Thuyt tam gic m rng ca Yigang v Tangxian (2001) thc s chun ho
tam gic bt kh thi ca Mundell. Tuy nhin, ging nh m hnh ca Mundell, l thuyt
ny cha xem xt n s khc nhau v kh nng vay mn nc ngoi bng ni t trong
cc nn kinh t khc nhau s tc ng trc tip n bin ng t gi. Hausmann (2000)
pht hin ra mt mi quan h vng chc gia mu hnh th ni t gi ca mt quc gia
vi kh nng vay mn quc t bng ni t ca quc gia . C th, quc gia no c kh
nng vay mn nc ngoi bng ni t nhiu hn c khuynh hng nm gi mc d tr
ngoi hi nh hn, v cho php t gi bin ng cao hn so vi bin ng trong d tr
ngoi hi hoc li sut. Hausmann cng pht hin mt bng chng yu hn v t bn
vng hn v tm quan trng ca tc ng t gi n gi c (exchange rate pass-through)
nh l mt yu t xc nh s khc nhau trong qun l t gi ca cc quc gia. Guobing
Shen (2004) a bin s kh nng vay mn nc ngoi bng ng ni t vo cc yu
t khc xc nh vic la chn c ch t gi, v m rng tam gic bt kh thi ca
Mundell thnh thuyt t din.
121

Hnh PL.15: M hnh thuyt t din


A

Mt Trc : dng vn lu
ng hon ton

Mt Tri : Chnh sch tin


Mt Phi : n nh t gi
t
Ev

Ms
O
Kc
C
b

Mt Di : Khng c kh nng vay mn nc ngoi

Trong hnh 1.7, chng ta c mt t din u. Mt Di tng trng cho kh nng


vay mn nc ngoi bng ng ni t; mt Tri tng trng cho chnh sch tin t c
lp hon ton; mt Trc tng trng cho dng vn lu ng hon ton; mt Phi tng
trng cho s n nh t gi. Ging nh trc y, chng ta c tng khong cch t bt k
im O no n cc mt ca t din ng bng chiu cao ca t din. t Cb, Ms, Kc v
Ev l khong cch t im O n bn mt, ln lt tng trng cho kh nng vay mn
nc ngoi bng ni t, mc c lp tin t, mc kim sot vn v mc bin
ng t gi. V pha cc gc, ba gc m chng ta cp ban u l ging nh hnh trn,
ch ring gc A th hin cho kh nng cao nht vay mn quc t bng ng ni t.
n gin, t chiu cao ca t din l 1, th sau 0<= Cb, Ms, Kc hoc Ev<=1 v
Cb+Ms+Kc+Ev=1 (hng s).
Chng ta ln lt xt cc trng hp sau:
Trng hp 1: Khi Cb = 0, tc l khng c kh nng vay mn nc ngoi bng
ng ni t, th Ms +Kc+Ev = 1.
- u tin, khi Kc=0 th Ms+Ev=1. y c ba kh nng: nu Ms=0, th Ev=1;
nu Ms=1 th Ev=0; nu 0<Ms<1 th 0<Ev<1. Nh vy, ba s kt hp c c l:
122

(1) khng c kh nng vay mn nc ngoi dng vn lu ng hon ton


chnh sch tin t c lp hon ton t gi th ni t do;
(2) khng c kh nng vay mn nc ngoi dng vn lu ng hon ton
mt i tnh c lp trong chnh sch tin t t gi c nh.
(3) khng c kh nng vay mn nc ngoi dng vn lu ng hon ton
chnh sch tin t c lp c gii hn t gi th ni c gii hn.
- Th hai, khi Kc = 1, th Ms+Ev = 0. y Ms = 0 v Ev = 0, ngha l: khng c
kh nng vay n nc ngoi kim sot vn hon ton chnh sch tin t c lp hon
ton t gi c nh. y l s kt hp thng thy trong cc nc ang pht trin vi
th trng ti chnh yu km.
- Th ba, khi 0<Kc<1, th 0<Ms+Ev<1. y, nu Ms=0, th 0<Ev<1; nu
0<Ms<1 th sau 0 <Ev<1 hoc Ev=0. Nh vy, c ba s kt hp khc:
(1) khng c kh nng vay mn nc ngoi dng vn lu ng c gii hn
chnh sch tin t c lp hon ton t gi th ni c gii hn;
(2) khng c kh nng vay nc ngoi dng vn lu ng c gii hn chnh
sch tin t c lp c gii hn t ga th ni c gii hn;
(3) khng c kh nng vay nc ngoi dng vn lu ng c gii hn chnh
sch tin t c lp c gii hn t gi c nh.
Nh vy trong trng hp Cb = 0, quc gia khng c kh nng vay n nc ngoi,
tt c cc im xem xt u thuc Mt Di ca t din. Cc trng hp con c xem
xt trn u rt quen thuc, chnh l lp lun ca l thuyt tam gic m rng m ta
cp phn trc khi cha xem xt n yu t vay mn nc ngoi. Nh vy, l
thuyt b ba bt kh thi chnh l mt trng hp c bit ca thuyt t din.
Trng hp 2: Khi Cb = 1, iu ny ngha l c kh nng cao nht vay nc
ngoi bng ni t, chng ta s c Ms+Kc+Ev=0. V 0<=Ms, Kc hoc Ev<=1, nn Ms=0,
Kc=0 v Ev=0, chng ta c s kt hp: Hon ton c kh nng vay nc ngoi lu
ng dng vn hon ton chnh sch tin t c lp hon ton t gi c nh. Trn
thc t, c ch t gi di ch bn v vng c in (classical gold standard) thuc v
s kt hp kiu ny.
123

Trng hp 3: Khi 0<Cb<1, ngha l kh nng vay nc ngoi bng ni t c


gii hn, th 0<Ms+Kc+Ev<1. Lc ny, im c xem xt s nm u trong vng
khng gian ca t din.
- u tin, khi Kc=0, th 0<Ms+Ev<1. y nu Ms=0, th 0<Ev<1; nu 0<Ms<1
th 0<Ev<1 hoc Ev=0. C ba kt hp l :
(1) kh nng vay nc ngoi c gii hn dng vn lu ng hon ton chnh
sch tin t c lp hon ton t gi th ni c gii hn;
(2) kh nng vay n c gii hn dng vn lu ng hon ton chnh sch tin
t c lp c gii hn t ga th ni c gii hn;
(3) kh nng vay n nc ngoi c gii hn dng vn lu ng hon ton
chnh sch tin t c lp c gii hn t gi c nh.
- Th hai, khi 0<Kc<1, th 0<Ms+Ev<1, hoc Ms+Ev=0. y, nu Ms=0, th
0<Ev<1; nu 0<Ms<1, th 0<Ev<1 hoc Ev=0; v Ms=0 v Ev=0. C 4 kt qu l:
(1) kh nng vay nc ngoi c gii hn lu ng vn c gii hn chnh sch
tin t c lp hon ton t gi th ni c gii hn;
(2) kh nng vay n nc ngoi c gii hn dng vn lu ng c gii hn
chnh sch tin t c lp c gii hn t gi th ni c gii hn;
(3) kh nng vay n gii hn dng vn lu ng gii hn chnh sch tin t
c lp gii hn t gi c nh;
(4) kh nng vay n c gii hn dng vn lu ng c gii hn chnh sch
tin t c lp hon ton t gi c nh.
124

Ph lc 7: M hnh IS-LM

M hnh IS-LM cn c gi l m hnh Hicks-Hansen, do n c hai nh kinh


t hc John Hicks v Alvin Hansen xy dng v pht trin. M hnh ny c s dng
kt hp cc hot ng khc nhau ca nn kinh t, n l s kt hp gia th trng tin
t v th trng hng ho - dch v trong nn kinh t ng. Theo , m hnh IS-LM
khng chu nh hng ca cc yu t bn ngoi, nh : xut nhp khu, t gi hi oi, li
sut th gii... Vn m hnh IS-LM mun a ra l, nghin cu xem chnh sch ti
kho v chnh sch tin t nh hng nh th no n thu nhp trong nn kinh t ng.
Chng ta s a m hnh ny n gn vi thc tin hn bng cch thm yu t nc
ngoi vo m hnh. Nhng trc tin, hy cng xy dng hai ng IS LM v lm r
ngha ca m hnh ny.
Xy dng ng IS
Theo kinh t hc v m, phng trnh biu hin trng thi cn bng trn th trng
hng ho ca mt nn kinh t ng c biu din nh sau : Y = C + I + G
Trin khai phng trnh trn, ta xy dng ng IS. ng IS l tp hp cc kt
hp khc nhau gia li sut v thu nhp sao cho tng chi tiu k hoch ng bng thu
nhp, theo phng trnh sau :
Tng chi tiu k hoch = C (Y T) + I(r) + G
Xy dng ng LM
Phng trnh biu hin trng thi cn bng trn th trng tin t ca mt nn kinh
t ng c biu din nh sau : M / P = L ( Y, r )
ng LM l tp hp cc kt hp khc nhau gia li sut v thu nhp sao cho cu
tin thc t bng cung tin thc t.
Cn bng IS-LM trong nn kinh t ng
Trng thi cn bng ng thi trn c hai th trng hng ho v tin t l trng
thi th hin s kt hp gia hai th trng ny trn cng mt th. Theo , trc tung
ca th l cc mc li sut thc t r v trc honh l cc mc thu nhp Y. Gi nh rng
khng c tnh hung no hai ng ny khng gp nhau, tc l chng lun lun ct nhau
ti im cn bng E th hin trn th. im cn bng ny gip xc nh mc thu nhp
125

cn bng Y* v mc li sut thc t r*.


Hnh 7.1 M hnh IS-LM v im cn bng

r
LM

E
r*

IS

Y* Y

Trng hp thng thng


Khi chnh sch tin t khng thay i, nu chnh sch ti kho ni lng c thc
hin (ng IS dch chuyn sang phi) th thu nhp tng ln, cn nu chnh sch ti kho
tht cht (ng IS dch chuyn sang tri) th thu nhp gim i.
Tng t, khi chnh sch ti kho khng i, chnh sch tin t ni lng c thc
hin (ng LM dch chuyn sang phi) th thu nhp tng ln, cn nu chnh sch tin t
tht cht (ng LM dch chuyn sang tri) th thu nhp gim i.
C chnh sch ti kho v chnh sch tin t khi c s bin ng u pht huy hiu
lc ca n, nhng mc ph thuc v dc ca hai ng IS-LM. Khi hai chnh sch
cng c thc hin mt lc v theo cng hng ni lng hay cng hng tht cht, tc
ng ln thu nhp l rt ln. Cn khi hai chnh sch cng c thc hin mt lc, nhng
mt chnh sch theo hng ni lng cn mt chnh sch theo hng tht cht, th tc
ng ti thu nhp nh. y gi l nh hng trit tiu.
Trng hp c bit
Chnh sch tin t v hiu lc: ng LM nm ngang gp ng IS dc xung
pha phi, trng hp ny gi l "by thanh khon". Lc ny, ch c chnh sch ti kho
l pht huy tc dng, cn chnh sch tin t th v hiu lc. Chnh ph ni lng ti kho
bao nhiu th thu nhp tng ln by nhiu, v tht cht bao nhiu th thu nhp gim by
126

nhiu. Trng hp ny cng tng t vi khi ng IS thng ng.


Chnh sch ti kho v hiu lc: ng LM thng ng gp ng IS dc xung,
lc ny chnh sch ti kho khng pht huy tc dng. Ngc li, chnh sch tin t pht
huy tc dng ti a, cung tin tng bao nhiu th thu nhp tng by nhiu. Tng t khi
ng IS nm ngang gp ng LM dc ln.
Hnh 7.2: M hnh IS-LM qua mt s trng hp c bit
Trng hp thng thng Trng hp c bit

r r
LM LM

Chnh sch IS

ti kho ni

Chnh sch IS

ti kho tht cht

Y Y
Chnh sch tin t v hiu lc
r r
Chnh sch
LM IS
LM
tin t tht

Chnh sch

tin t ni

IS

Y Y
Chnh sch ti kho v hiu lc
127

Ph lc 8: Kinh nghim Malaysia

8.1 Tng quan v chnh sch tin t, t gi v kim sot vn Malaysia


Chnh sch kim sot vn

Khng ging nh nhng t nc ang pht trin khc, s m rng ti khon vn


ca Malaysia c tin hnh thn trng tng bc. Trong khi mc tiu ca kim sot vn
nm 1993-1994 l gim dng tin vo ca nhng khong tin ngn hn, th vo nm
1998, kim sot nhm gii hn dng vn ra trong thi k khng hong tin t Chu .

Tt nhin, chnh sch kim sot vn gy ra nhiu tranh lun, nhng phi ghi
nhn y l mt la chn sng sut i vi mt chnh ph mun c mt cng c chnh
sch hiu qu nhm ngn chn nhng bt n v ti chnh. Mt khc, kim sot ti khon
vn ca Malaysia ch nhm nhm n dng vn ngn hn v c dng trong khong
thi gian ngn nht c th.

H thng t gi

Trc khi khng hong ti chnh Chu 1997, ng Ringgit ca Malaysia l


ng tin c quc t ha v c giao dch trn th gii. T khi Malaysia buc phi
kim sot vn, tin t v c nh ng Ringgit l 3.8 la M, NHTW quyt nh khng
cho php giao dch ng Ringgit trn phm vi ton cu. Chnh sch phi quc t ha ca
ng Ringgit lm gim kh nng u c ng Ringgit. Chnh sch c nh t gi b
thay th bng ch t gi th ni vo thng 7/2005, nhng, NHTW tip tc gi ch
kim sot ng Ringgit cho n hin ti.

Chnh sch tin t

Trc nhng nm cui thp nin 90, chin lc thc thi chnh sch tin t l nhm
vo mc tiu thng nht tin t. Thng nht tin t c lin kt cht ch vi nhng mc
tiu cui cng ca chnh sch tin t. Dng vn vo ln trong nhng nm u thp nin
90 ch r nhng vn x hi vi vic s dng thng nht tin t nh nhng mc tiu
chnh sch. Thng nht tin t tr thnh mt mc tiu thiu thc t trong vic n nh gi
128

v NHTW chuyn nhng mc tiu ca mnh sang mc tiu li sut. Nm 2004, NHTW
iu hnh nhim v chnh sch tin t bng vic iu chnh chnh sch li sut ca mnh.
Malaysia khng dng t gi nh mt cng c cho chnh sch tin t, thay vo Ngn
hng thng qua hot ng thanh khon ca n xc lp li sut lin ngn hng qua m.

8.1.1 Qun l b ba bt kh thi


Trong sut thi gian khng hong ti chnh Chu , Malaysia b e da bi vn
tho vn ln v s gim gi ca ng tin. Malaysia phn ng li tnh hnh trn bng
vic thng qua sc lnh ca IMF tng li sut i vi dng vn ra. Tuy nhin, s thay i
ny khng mang li kt qu nh mong i. Bng vic kim sot vn, c nh t gi v
lm cho ng Ringgit phi quc t ha ca nm 1998, chnh ph c th gii quyt vn
b ba bt kh thi mt li sut thp hn vi mt nn kinh t khng phi lo lng v
vic tho ra ca dng vn hay bt n tin t. Mt gc nhn khc, Malaysia qun l
chnh sch tin t c lp vi mc tiu kim sot vn v c nh t gi.

K t khi nn kinh t c phc hi nm 1999, c s thay i dn nhng cng c


kim sot t gi, v c dng vn ra, dng vn vo cho c ngi dn trong v ngoi nc.
Nhng vic neo gi ng Ringgit theo ng la vn cn duy tr n thng 7/2005.

Vi s thay i dn vic kim sot vn, m rng ti khon vn v c nh t gi,


Malaysia mt ln na phi i din vi s la chn gia c lp tin t v chnh sch t
gi. S cn nhc gia chnh sch tin t v t gi cng gia tng khi quc gia ny c gng
gi chnh sch c nh t gi. Dng vn ra v vo phi c thng qua NHTW v do
t gi hi oi vn c gi c nh. Masih (2005) ni rng k t khi chnh sch tin t
nhm gi c nh t gi, c mt s m rng qu mc trong chnh sch ti kha nhm t
c mc tiu trong nc nh t l tht nghip thp hn, thu nhp cao hn. V kt qu l
thm ht ti kha lin tc t nm 1998. iu ny th hin s bt kh thi ca b ba v
Malaysia bt u kim sot vn trong khi vn thc hin c nh t gi. Vn ny duy tr
n 21/7/2005 khi m NHTW thng qua vic chuyn sang ch t gi th ni c qun
l. V t , Malaysia ly li c s kim sot tin t.
129

T khi thay i chnh sch t gi t nm 2005, ng Ringgit b nh gi cao hn


ng USD khong 14%. T gi thay i t mc RM3.78/US$ xung RM3.30/US$ trong
nm 2007. Tuy nhin, ging nh nhng nc ang pht trin khc, Malaysia vn thin v
chnh sch n nh t gi hn l th ni cho dao ng t do.

Ch th ni c qun l ca t gi v chnh sch khng quc t ha ng Ringgit


l nhng nhn t quan trng cho php BNM thit lp mc li sut trn nn tng nhng
iu kin trong nc, to nn mt chnh sch tin t c lp.

8.1.2 Nhng tc ng ca cuc khng hong ti chnh ton cu n Malaysia


Cuc khng hong ti chnh bt u M v Chu u nm 2007 v tr nn
nghim trng vo u nm 2008, n c mt t tc ng n Malaysia v mt s quc gia
chu khc. Nhng sau , cn bo khng hong bt u lan sang cc nc pht trin
v chnh thc tin vo Malaysia cui nm 2008 v u nm 2009. GDP thc trong qu
4/2008 tng ch 0.1% so vi cng k nm trc v 4.7% so vi qu 3, v m 6.2% qu
u nm 2009.

Dng vn rng bt u st gim Malaysia t qu 2 nm 2008 nh c ch ra


trong Table 1. u t danh mc cng bt u thot vn k t qu 2/2008. Thng k cho
thy, y l mc tho vn ln nht t trc n nay Malaysia vi 92.4 t Ringgit trong
nm 2008, trong khi dng vn vo rng nm 2007 l 18.335 t. u t trc tip nc
ngoi (FDI) gim mnh (95%) t mc 17.392 t Ringgit qu 2/2008 xung cn 0.881 t
vo qu 3 cng nm. Tnh c nm 2008, FDI gim 9%.

Mt trong nhng vin cnh quan trng ca vic t do ha ngun vn nm 1997 l


m rng c hn ch dng vn ra v thu ht dng vn vo tng ngun d tr ngoi hi
v tng gi ng Ringgit. Chnh sch ny c th c quan st t xu hng u t trc
tip nc ngoi ca Malaysia. Nm 2007, u t bn ngoi ca ngi Malaysia tng hn
37.9 t Ringgit, ln u tin vt qua FDI l 29.1 t Ringgit. Nm 2008, dng vn ra t
mc 47 t Ringgit, mt ln na vt qua FDI l 26.7 t Ringgit v kt qu l thm ht ti
khon vn ca Malaysia l 20.5 t Ringgit.
130

Bng 8.1: D liu ti khon ti chnh Malaysia 2007-2009

Qu Qu Qu Qu
Qu I
2007 2008 I II III IV
2009
2008 2008 2008 2008

Ti
- - - - -
khan 26,45 -29,76
37,81 123,90 12,31 61,48 76,57
ti chnh

u t -
-9,14 -20,50 -2,98 2,91 -4,36 3,19
trc tip 18,97

Nc - -
-47,10 -6,33 -19,5 6,43 0,435
ngai 38,22 14,48

Trong
29,08 26,70 3,36 17,39 0,88 5,07 2,761
Malaysia

u t
chng - - -
18,36 -92,40 21,07 -12,15
khan 24,02 56,18 33,27
(thun)

u t
- -
khc -11,00 7,56 8,84 13,79 -20,79
46,92 41,19
(thun)

Chnh
-5,79 -2,70 -0,71 1,61 -2,74 -0,86 -0,967
thc

Khu vc - - -
-8,30 8,28 7,24 16,53
t 41,14 40,34 18,832

Lu : Ch bao gm s chuyn giao vn ti chnh trong tn dng thng mi, khan cho vay ngn v di
hn v cc khan chuyn giao vn khc m khng c ghi li di hnh thc u t trc tip, u t
131

chng khan hay di dng ti sn d tr.


Ngun: Ngn hng Negara Thng k hng thng

8.1.3 Kinh nghim trong vic qun l B ba bt kh thi ca Malaysia


Malaysia qun l ngun ngoi hi ng thi li duy tr cng lc 2 chnh sch n
nh t gi v c lp tin t nh th no?

Hannoun (2001) pht biu: khng th ng thi thc hin ba mc tiu nhng
cc nh lm chnh sch c th m rng cc la chn khc, tuy nhin phi cn nhc cn
thn. C mt vi cch m NHTW Malaysia s dng qun l, iu hnh b ba nh:
(1) dng d tr quc gia gim thiu tc ng ca khng khong, (2) nh gi thp t
gi, (3) can thip nhm chng li vic nh gi thp ng Ringgit, (4) hn ch dng vn
ra.

D tr ngoi hi nhm gim tc ng khng hong

Lng d tr ngoi hi tnh cho c cc quc gia Chu trong nhng nm gn y


l con s khng l. Nm 2006, trong 10 nc c ngun d tr ln nht th gii trong
c n 8 quc gia thuc Chu .

Bng 2 s cho thy r hn v tnh hnh ngoi hi sau nm 1997 ca Malaysia (ch
yu t thng d ti khon vn hn l thng qua dng vn vo). Phn loi ny ca d tr,
c bit n nh d tr thu nhp nhm ni n d tr quc gia c xy dng t kt
qu hot ng ca t nc t thng d thng mi v thng d ti khon vn. Loi ny
ca d tr th c th tin cy v c th thc hin khi n cn chun b cho vic xy dng d
tr thng qua dng vn vo t u t ngn hn trn th trng ti chnh hay vay mn
nc ngoi.

T bng 2 ta thy rng trc 1997, tch ly d tr khng cao Malaysia. Mc d


Malaysia tip nhn dng vn vo kh ln, b li, quc gia ny thm ht ti khon vn,
dn n s mt cn bng do thay i d tr. Nhng sau nm 1997, ng Ringgit b nh
gi thp nhm gia tng kh nng cnh tranh quc t cho cc nh xut khu Malaysia.
132

Thng d ti khon vng lai ln xy dng d tr ngoi hi quc gia ln mc cha tng
c t trc n nay bt chp s thm ht ca ti khon vn sut thi gian ny.

Bng 8.2: Thay i trong d tr ngai hi, ti khan vng lai, ti khan ti
chnh v sai s thng k t nm 1990 2008 (RM Billion)

D tr
ngai
Thay i Ti Ti
hi Sai s
Nm trong d khan khan
(cng thng k
tr vng lai ti chnh
dn tch
ly)

1990 27,025 5,365 -2,483 4,829 3,019

1991 30,452 3,427 -11,644 15,466 -0,395

1992 47,195 16,744 -5,622 22,285 0,081

1993 76,435 29,239 -7,926 22,795 9,370

1994 68,172 -8,262 -14,77 3,175 3,333

1995 63,769 -4,403 -21,467 19,140 -1,896

1996 70,014 6,245 -11,226 11,642 -6,371

1997 59,122 -10,892 -16,697 6,182 -0,377

1998 99,424 40,301 37,394 -10,00 12,913

1999 117,243 17,819 47,895 -25,152 -4,924

2000 109,066 -8,176 32,252 -23,848 -16,580

2001 113,585 4,518 27,687 -14,791 -8,378

2002 128,181 14,595 30,494 -11,941 -3,958

2003 167,689 39,781 50,624 -12,146 1,302


133

2004 251,689 83,728 57,302 19,347 7,709

2005 265,240 13,550 78,367 -36,991 -27,825

2006 290,396 25,158 93,504 -43,488 -24,857

2007 355,694 45,296 100,410 -37,805 -17,309

2008 317,445 -18,250 129,935 -123,011 -25,174

(Ngun: Ngn hng Negara Thng k hng thng)

Hnh 8.3: D tr ngoi hi ca Malaysia tng ln n mc cao nht vo nm


2008

S can thip ca chnh ph vo t gi

Sukhdave (2008) ch ra 3 nhn t chnh mang li s thnh cng cho qu trnh


iu hnh can thip vo t gi ca chnh ph. u tin, s minh bch thng tin v dng
vn vo t nhin v nhng iu kin th trng. NHTW Malaysia c mt h thng thng
bo ni b kim sot s chu chuyn ca ti khon vn, do , c th d dng qun l
t gi. Th hai, NHTW phi nm gi mt lng d tr ln m bo can thip
134

thnh cng. Th ba, NHTW phi c cng c ti chnh kim sot nhng nh hng
t vic can thip ny ln tnh thanh khon trong th trng ni a.

Cho php nh t gi thp

La chn chnh sch c u thch i vi cc quc gia ng trc dng vn ra


kh ln l cho php ng tin nh gi thp. Theo nguyn tc, s linh hot t gi l mt
k thut iu chnh ln cho thng mi quc t v dng vn (Hannoun, 2007). Gi tr
tin t nn c nh gi thp i vi nhng quc gia tng tri qua thm ht ti khon
vng lai v s i ra ca dng vn. iu ny s gip gim thm ht cn cn thanh ton
trong tng lai. Ngoi ra, mt t nc c th t b vic tch ly d tr khi t gi c
xc nh theo th trng. th 2.8 cho thy xu hng gim ca REER t thng 9/2008
theo sau l s sp ca th trng ti chnh do s ca Lehman Brothers M.

Khng ging nh thi k khng hong tin t Chu , s sp gim gi tr ca


ng Ringgit l do nhng yu t nn tng ca nn kinh t, m ng hn l do s sp
gim nhu cn xut khu v s tho chy ca dng vn. nh gi thp ng Ringgit c th
gip ci thin hot ng xut khu ca t nc, do , gii hn nhng tc ng tiu cc
t s suy thoi ton cu.

Hnh 8.4: Ch s REER ca Malaysia gim mnh t thng 9/2008


135

Hn ch dng vn ra

Malaysia kim sot dng vn ra sut thi k khng hong Chu . Mc d nh


hng ca vic kim sot vn ny cn li nhiu tranh ci cho n ngy nay, nhng
nhng kim sot ny s mang n nhng ngi lm chnh sch Malaysia t c thi
gian cho t nc phc hi t khng hong. Tuy nhin, c nhng chi ph lin quan
n vic kim sot vn c a ra. Mt khi nhng gii php ca mt t nc l
kim sot vn, c bit l kim sot dng vn ra, cc nh u t s ngh rng h c th b
ngn cn mt ln na trong tng lai, iu ny c th ngn cn c nhng dng vn vo
hu ch.

8.1.4 Kt lun
Malaysia hi phc sau Khng hong tin t Chu v c c nhng nn
tng tt cho s pht trin t nm 1999. Vi vic thay i t t kim sot vn ca nm
1998 v m ca ti khon vn khi c nh t gi, t nc pht hin ra tnh ph thuc
vo nhau ca B ba bt kh thi, t b chnh sch c lp tin t, u tin n nh t gi v
t do ha ti chnh. iu ny duy tr n thng 7/2005 khi Malaysia thng qua ch th
ni t gi c qun l v qun l dng vn. iu ny cho php cc nh lm chnh sch cn
bng gia n nh t gi vi c lp tin t v m ca ti khon vn.

Nhng t c c ba mc tiu trn i hi phi c s can thip ca chnh ph


vo th trng v can thip th s tn nhiu chi ph. Theo xu hng ngy cng t do ha
ti chnh ca th gii, nhiu quc gia Chu ang i mt vi b ba bt kh thi chp
nhn mt ch vi t n nh t gi hn hay t c lp tin t hn. V Malaysia cng
khng l trng hp ngoi l. Tht s, nhng g Malaysia tri qua trong thi k khng
hong va qua minh chng rng quc gia ny cng khng thot khi tnh trng b ba
bt kh thi. Do , la chn khn ngoan nht thc hin trong tng lai l t do ha ti
chnh, duy tr n nh gi v t gi linh hot