You are on page 1of 21

7.

7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau 77

rozdzia 7

Metody terapeutyczne
wykorzystujce
elementy masau

WPROWADZENIE
SPIS TRECI
Wprowadzenie 77 Wniniejszym rozdziale zostan przedstawione techni-
ki, ktre watwy sposb mona poczy zmasaem.
Uwagi na temat tkanki cznej 77
Opisane bd rwnie przykady praktyczne oraz r-
Technika nerwowo-miniowa 80 ne wiczenia suce rozwojowi umiejtnoci terapeu-
Techniki dla punktw spustowych 84 tycznych. Zaprezentowane zostan:
Techniki energii miniowej 86
uwagi na temat tkanki cznej,
Technika rozlunienia pozycyjnego 91 technika nerwowo-miniowa,
Zintegrowana inhibicja nerwowo-miniowa techniki dla punktw spustowych,
(dla dezaktywacji punktw spustowych) 93 techniki energii miniowej,
Metoda schodzenie-rozcignicie 94 technika rozlunienia pozycyjnego,
Zintegrowane strategie leczenia 95 zintegrowana inhibicja nerwowo-miniowa (dla
dezaktywacji punktw spustowych),
metoda schodzenierozcignicie.

UWAGI NA TEMAT TKANKI CZNEJ


Stan tkanki cznej ocenia si poprzez badanie pla-
stycznoci skry i tkanek podskrnych. Napita po-
wi mocniej przylega do tkanek poczonych niej
i jest mniej mobilna. Podczas prb przesuwania jej
w rnych kierunkach wczeniej osigana jest grani-
ca elastycznoci tkankowej. Czasami moe si to wy-
dawa niewiarygodne, jak szeroki zakres przesuni
i rozcigliwoci cechuje zdrowe tkanki. W leczeniu
problemw ukadu miniowo-szkieletowego zloka-
lizowanych w rejonie gowy i karku najwiksze zna-
czenie posiadaj warstwy tkanki cznej otaczajce
pczki wkien miniowych oraz grupy pczkw.
Zewntrzna warstwa powiziowa oplata cay misie,
nadajc mu oglny ksztat. Posiada ona bardzo gadk
zewntrzn powierzchni, ktra daje miniowi mo-
liwo wykonywania lizgu wzgldem otaczajcych
tkanek. Powinna ona cechowa si tak sam elastycz-
78 7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau

noci jak wkna miniowe, ktre otacza. Wrejonie Dziki zastosowaniu masau mona uzyska efekt
gowy i szyi znajduje si wiele wraliwych struktur tzw. lokalnego stretchingu, ktry nie wystpuje win-
cznotkankowych, np. opona twarda, kaletki wiza- nych podejciach terapeutycznych. Chwyty rozci-
de oraz czepiec cignisty na powierzchni czaszki. gajce tkanki oraz techniki ugniatania (siy zginajce
Powizie s naraone na uszkodzenia zwizane iskrcajce) wywouj przesunicia tkanek we wszyst-
z nadmiernym rozcigniciem lub dziaaniem znacz- kich moliwych kierunkach (ryc. 7.1).
nych si zewntrznych, w wyniku ktrych moe po- Wwikszoci przypadkw nie uywa si rodkw
jawia si ograniczenie przesuwalnoci wzgldem polizgowych, poniewa do uzyskania oczekiwanego
innych tkanek lub zbliznowacenie. Najwikszy jednak efektu niezbdna jest znaczna sia tarcia.
problem powstaje w przypadku zaistnienia zmian Techniki wpywajce na tkank podskrn musz
chronicznych naraajcych tkanki na dugotrway by wykonywane wolno, z dugotrwale utrzymywa-
stres. Wtakich warunkach powizie ulegaj zgrubie- nym, stymulujcym naciskiem. Wikszo metod ma-
niu i staj si mniej elastyczne, co moe wpywa na sau umoliwia zwikszenie plastycznoci tkanki pod-
pooone gbiej minie oraz ogranicza ich moli- skrnej, pod warunkiem, i nie s one wykonywane
woci ruchowe. Dodatkowo, utrudniony jest pasa zbyt gwatownie. Oklepywanie iszybka kompresja jest
pynw rdmiszowych przez warstwy powizi, mniej efektywna ni wolno aplikowane siy rozciga-
wwyniku czego minie mog cierpie zpowodu nie- jce. Ugniatanie i rolowanie, w ktrych powoli poci-
dostatku tlenu isubstancji odywczych oraz wysokie- ga si tkanki, rwnie wykazuj efektywno w tym
go stenia produktw przemiany materii. wzgldzie. Waciwie zastosowany masa bdzie
Oddziaywanie na struktury cznotkankowe, oprcz uwzgldnia tutaj oddziaywanie siami napinajcymi,
czysto mechanicznego wpywu na ich grubo i na- kompresyjnymi, skrcajcymi, cinajcymi iskrcajcy-
picie, moe rwnie zmienia stan autonomicznego mi; indywidualnie lub wdowolnych kombinacjach.
ukadu nerwowego na drodze odruchw nerwowo-po- Na elementy wkniste oddziauj zkolei siy roz-
wiziowych. Przejawia si to w postaci zwikszonego cigajce przekraczajce delikatnie granic elastycz-
przepywu krwi, zaczerwienienia iucieplenia skry. noci, ktre dziki wywoywaniu lokalnej odpowiedzi
Bezporednim rdem dysfunkcji jest zwykle bardziej zapalnej (korzystnej i kontrolowanej) daj sygna do
zwarty kontakt powizi z tkankami pooonymi gbiej rozpoczcia procesw przebudowy tkanek.
przez uformowanie si tkanki bliznowatej. Wpierwszych
stadiach swego rozwoju tkanka bliznowata wykazuje Technika przesuwania tkanek
znaczn lepko idlatego jej wkna mog ulega zespole-
Aplikacja delikatnych technik cznotkankowych jest
niu. Dla minia, by waciwie wypenia on swoje funkcje,
zwizana z opanowaniem przedstawionych poniej
niezbdna jest moliwo przesuwania si jego poszczegl-
metod przemieszczania tkanek. Proces ten zawiera na-
nych wkien wzgldem siebie, co jednak jest utrudnione
stpujce elementy (ryc. 7.2):
gdy dochodzi do zrostw cznotkankowych. Z biegiem
czasu postpuje stopniowo zwknienie minia. 1. Naley uzyska pewny, lecz zarazem delikatny
Inne tkanki mikkie, nieposiadajce moliwoci wy- kontakt ze skr pacjenta. Najlepiej zrobi to przy
konywania czynnego skurczu, mog take zosta do- penym rozlunieniu tkanek.
tknite niekorzystnymi zmianami ocharakterze adhe- 2. Terapeuta powoli zaczyna wywiera nacisk skiero-
zji, co przejawia si ich zgrubieniem iutrat waciwej wany wgb tkanek do momentu wyczucia pierw-
plastycznoci. Zrosty doprowadzaj do poczenia r- szego oporu; ta granica jest bardzo subtelna.
nych struktur, np. koci imini, cigien iwizade, co 3. W tym pooeniu, nie zwalniajc nacisku, naley
wefekcie ogranicza zakres ruchu iinicjuje dysfunkcj. pocign tkanki poprzecznie, a do granicy oporu
Stosujc rozcieranie poprzeczne, w trakcie ktrego wtym kierunku.
pojawiaj si siy cinajce i zginajce, mona usuwa 4. Naley utrzyma osignit pozycj.
niepotrzebne poczenia w obrbie tkanek mikkich, 5. Terapeuta obserwuje zachowanie si tkanek, ktre
rozrywajc po prostu powstae zrosty. Po oddzieleniu w kocowym ustawieniu wydaj si peza, li-
poszczeglnych wkien od siebie odzyskuj one mo- zga, mikn, skrca, dre, czy te dawa jesz-
liwo wykonywania ruchw lizgowych. Waciwe za- cze inne odczucia ruchu.
stosowanie technik masau poprzecznego wywouje lo- 6. Naley poda za wyczuwanym ruchem cay
kalny bl oraz uczucie gorca, jednak nie powoduje ono czas, pozostajc na granicy rozcigliwoci iumo-
znacznego uszkodzenia, poniewa wkna ograniczaj- liwiajc rozprzestrzenianie si uzyskanego efektu
ce elastyczno iprzesuwalno tkanek nie s zaopatry- rozlunienia na coraz to gbsze warstwy tkanek.
wane przez naczynia krwionone. Zwikszona zostaje 7. Na kocu naley powoli zmniejszy wielko siy
plastyczno opracowywanych struktur oraz przepyw skierowanej poprzecznie, anastpnie siy kompre-
krwi, co zkolei przyspiesza procesy regeneracyjne. syjnej.
7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau 79

Rycina 7.1Zmodyfikowane zBindegewebmassage kierunki aplikacji chwytw stosowane wmasau cznotkankowym. Wsystemie tym
wykorzystywane s gwnie siy napinajce, zginajce, cinajce oraz skrcajce.

(A) (B)

Rycina 7.2Technika przesuwania tkanek. A: Pocztek wpozycji penego rozlunienia. B: Koniec wpozycji penego napicia.
80 7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau

(A) (B)

Rycina 7.3Kombinacja si skrcajcych ikompresji. A: Wrejonie karku. B: Wrodkowej czci grzbietu.

Techniki ugniatania wykorzystujce siy skrcaj- obszary zwknie lub zrostw tkankowych. Kompre-
ce poczone zkompresj mog rwnie posuy do sja ma na celu utrzymanie opracowywanego regionu
uzyskiwania efektu rozlunienia i zwikszenia ela- wstaej pozycji, pniej pojawia si sia rozcigajca.
stycznoci powizi (ryc. 7.3). Czsto miejsca aplikacji nacisku pokrywaj si ztypo-
Istotn kwesti wprzypadku stosowania wszelkich wymi lokalizacjami punktw spustowych.
chwytw masau cznotkankowego jest poczenie W podstawowej technice zabieg rozpoczyna si od
kompresji z siami napinajcymi, skrcajcymi, ci- punktowego ucisku wpozycji rozlunienia tkanek uzy-
najcymi lub zginajcymi skierowanymi poprzecznie skiwanej przez odpowiednie ustawienie ssiadujcych
iaplikowanie ich na tyle dugo, by efekt rozluniaj- staww. Unieruchamia on powstae zrosty w jednym
cy udzieli si rwnie tkance podskrnej. Charakter punkcie. Wnastpnej kolejnoci misie jest rozciga-
technik stosowanych przy pracy na tkance cznej jest ny przez bierne przemieszczenie najbliszego stawu.
problemem indywidualnym i dlatego metody wyko- Kompresja powinna by na tyle dua, by cakowicie za-
rzystujce sztywne protokoy oraz sekwencje post- pobiec przemieszczaniu si opracowywanych struktur.
powania wykazuj czsto znacznie mniejsz efektyw- Zamiast ruchu biernego czsto wprowadza si
no ni zindywidualizowane, kompleksowe formy ruch czynny lub nawet ruch przeciw oporowi. Tech-
podejcia. niki te mog okazywa si bardziej efektywne, a to
Wany jest pewny kontakt ze skr, co nie pozo- ze wzgldu na poczenie wpywu na tkanki czne
stawia miejsca na wykorzystanie elw lub oliwek. z elementami kontroli nerwowo-miniowej. Pacjent
Do uzyskania tego kontaktu mona uywa rk lub napina minie antagonistyczne, wywoujc efekt
powierzchni przedramion. Czasami niezbdne jest hamowania agonistw poddawanych leczeniu, nato-
nawet przykrycie skry rcznikiem iaplikacja chwytu miast terapeuta niezmiennie aplikuje si kompresyjn.
przez warstw tkaniny. Daje to moliwo wykorzy- atw metod ukierunkowania pacjenta jest zalecenie,
stania wikszych si. by wykonywa on ruchy koliste lub naprzemiennie ru-
Tkanki mona przemieszcza wkierunku najmniej- chy wprzeciwnych kierunkach, jeli wykorzystywany
szego ograniczenia i utrzymywa przez chwil w tej jest staw zawiasowy. Tkanki mog by rwnie odda-
pozycji. Pacjent moe doda aktywne napicie mini lane od miejsca ucisku z uyciem chwytw masau
lub wiadomie prbowa uzyska maksymalne rozlu- (wykonywanych rk lub przedramieniem) pocigaj-
nienie. Procedura wykonywana bywa rwnie zprze- cych je we waciwym kierunku. Podejcie to jest wy-
suniciem tkanek wkierunku najwikszego oporu. godne, gdy zjakich powodw ruch wstawie nie jest
Wariacje wramach tego typu podejcia mog zo- wskazany lub nie jest moliwy, np. gdy pracuje si na
sta sformalizowane i osigaj posta zwartych me- miniach poladkowych wpozycji leenia przodem,
tod, jak aktywne rozlunienie czy metody dla tkanek ktra eliminuje moliwo zgicia stawu biodrowego.
gbokich.
TECHNIKA NERWOWO-MINIOWA
Aktywne rozlunienie
Wtechnice aktywnego rozlunienia terapeuta aplikuje Technika nerwowo-miniowa (TNM) zostaa rozwinita
si kompresyjn, natomiast pacjent samodzielnie wy- wEuropie wlatach 30. XX wieku na bazie tradycyjnego
konuje ruch. We wstpnym badaniu identyfikowane s ajurwedyjskiego masau hinduskiego iinnych metod le-
7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau 81

czenia tkanek mikkich. Prekursorami tej ekonomicznej do uzyskania dostpu do przestrzeni midzyebro-
metody badania (ileczenia) byli Stanley Lief ijego kuzyn wych celem poszukiwania lokalnych dysfunkcji. Tech-
Boris Chaitow (Chaitow 2003a, Youngs 1962). nika ta jest uywana w zastpstwie techniki kciuka,
Pojawia si take amerykaska odmiana TNM gdy za jego porednictwem niemoliwa jest aplikacja
oparta na pracy chiropraktyka Raymonda Nimmo odpowiedniego nacisku.
(Cohen iGibbons 1998). TNM stanowi efektywn me-
tod dezaktywacji punktw spustowych. Postawa terapeuty
Postawa iustawienie terapeuty s szczeglnie istotne
Podstawy TNM przy wykorzystaniu TNM, poniewa waciwa aplika-
cja si dramatycznie zmniejsza nakady czasowe iener-
WTNM zawsze wykorzystuje si delikatny rodek po-
getyczne powicone na prowadzenie badania oraz le-
lizgowy celem uniknicia zbdnego tarcia i podra-
czenia. Kozetka powinna by ustawiona na poziomie,
nie skry. Podstawowym punktem kontaktu zpacjen-
ktry umoliwi terapeucie utrzymanie wyprostowa-
tem jest opuszka kciuka, a dokadniej przyrodkowa
nej postawy ciaa, ze stopami oddalonymi od siebie
powierzchnia opuszki. W niektrych rejonach ciaa,
na szeroko pozwalajc na swobodne przenoszenie
np. w przestrzeniach midzyebrowych dla potrzeb
ciaru izachowanie cigego wyprostu staww ok-
badania (lub leczenia) mini midzyebrowych, lep-
ciowych. Pozycja taka pozwala na wygodn transmisj
szy kontakt uzyskuje si poprzez opuszk palca wska-
ciaru tuowia przez wyprostowane koczyny grne
zujcego lub rodkowego.
oraz kciuk i oddziaywanie na tkanki pacjenta prak-
Technika nerwowo-miniowa wykonywana kciukiem tycznie zdowoln si nacisku.
Terapeuta wykorzystuje przyrodkow cz opuszki Technika pocignicia kciuka
kciuka (zalecane) do oceny gstoci/napicia tkanek Opuszki palcw doni prowadzcej badanie/terapi na-
oraz do systematycznego ich przeszukiwania celem ley uoy nieco przed miejscem poddawanym zabie-
identyfikacji lokalnych zmian (ryc. 7.4). gowi. Utworz one punkt podparcia dla kciuka wyko-
nujcego pocignicie wkierunku palca obrczkowego
Technika nerwowo-miniowa wykonywana palcem
imaego. Palce tworzce podparcie pozostaj nierucho-
Terapeuta wykorzystuje palec wskazujcy lub rod-
me wtrakcie ruchu wykonywanego kciukiem.
kowy, wspierany dodatkowo pozostaymi palcami,
Jest to technika nieco odmienna od stosowanych
w masau klasycznym, gdzie zazwyczaj porusza si
caa do. Tutaj do jest stabilna, aporusza si jedynie
kciuk. Zakres kadego zpocigni powinien wynosi
ok. 45cm. Nastpnie palce tworzce podstaw mona
przemieci wkierunku dalszego, planowanego prze-
sunicia kciuka, podczas ktrego badany jest nastpny
obszar skry itkanek podskrnych.
Bardzo wane jest opanowanie umiejtnoci aplika-
cji kciukiem siy nacisku ornej wielkoci (dla celw
diagnostycznych sia nacisku osiga wielko kilku
gramw). Umoliwia kciukowi torowanie drogi przez
tkanki, niezalenie od tego, jakiego rodzaju zmiany
stan mu na przeszkodzie (zwknienia, stwardnienia,
zwikszone napicie itp.).
Niewielka dawka wibracji i zmian wielkoci siy
nacisku mog uczyni kontakt bardziej wraliwym
i zmniejszy ryzyko uszkodzenia tkanek nawet przy
zastosowaniu znacznych si.

Zastosowanie TNM
W ramach badania wykorzystuje si tylko jedno po-
wierzchowne i jedno umiarkowanie gbokie poci-
gnicie.
Jeli wtym momencie podjte zostanie leczenie, to
Rycina 7.4Technika nerwowo-miniowa wykonywana kciukiem. liczba pocigni powinna by zwikszona, a celem
(Zgoda na publikacj: Chaitow iFritz 2006). uzyskania maksymalnego efektu rozluniajcego, roz-
82 7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau

Ramka 7.1Teorie rozwoju punktw spustowych

Poniej zostay zaprezentowane cztery gwne teorie (iszereg wych jednostek minia iwytworzenia lokalnego obkurczenia
pobocznych) wyjaniajce, wwyniku jakich procesw powstaj (Simons 1996).
miniowo-powiziowe punkty spustowe. Poczenie teorii kryzysu energetycznego iteorii pytki koco-
wej stanowi wygodny, podstawowy model wyjaniajcy genez
1. Teoria kryzysu energetycznego powstawania punktw spustowych.
Teoria ta stanowi pierwsz prb wyjanienia procesu formo-
wania punktw spustowych (Bengtsson iwsp. 1986, Hong 3. Model korzeniowy
1996, Simons iwsp. 1999). Niektrzy badacze faworyzuj inny model. Wich opinii
Sugeruje ona, i wzmoone wymagania nakadane na misie, istnieje pierwotna przyczyna natury neurologicznej, ktrej
wywoujce powtarzajce si mikrourazy lub pojedynczy, drugorzdnymi objawami s punkty spustowe (Gunn 1997,
wikszy uraz, doprowadzaj wobrbie komrek miniowych Quintner iCohen 1994).
do zwikszonego uwalniania wapnia, anastpnie do obkur- Gunn (1994) sugeruje, i bl miniowo-powiziowy czsto
czenia sarkomerw. Wefekcie pojawia si rwnie zaburzenie wykazuje zwizek zdegeneracj krka midzykrgowego,
mikrokrenia tkankowego izmniejszone zaopatrzenie wtlen. wwyniku ktrej dochodzi do kompresji korzenia nerwowego
Upoledzeniu ulega zdolno komrek do gromadzenia energii inapicia mini przykrgosupowych. Sytuacja taka traktowa-
(ATP), przez co stan obkurczenia jest podtrzymywany. na jest jako rodzaj neuropatii (podobnie jak np. zesp cieni
Stopniowo dochodzi do kumulacji metabolitw (Simons iwsp. nadgarstka) wywoujcej podranienie iuwraliwienie struktur
1999), co rwnie stanowi rdo dolegliwoci, jako e podra- wrejonie dystrybucji korzenia nerwowego oraz zwikszenie
niaj iuwraliwiaj one wolne zakoczenia blowe. Czciowo napicia pooonych dystalnie mini.
dowodw wspierajcych niniejsz koncepcj dostarczy Bengts-
son iwsp. (1986). 4. Teoria polimodalna (ryc. 7.5)
Teoria receptora polimodalnego sugeruje, i punkty spustowe
2. Teoria motorycznej pytki kocowej to nic innego, jak uwraliwione struktury nerwowe (receptory
Motoneurony kontaktuj si zkomrkami miniowymi za blowe s nazywane receptorami polimodalnymi).
pomoc motorycznych pytek kocowych. Receptor polimodalny stanowi rodzaj nocyceptora odpowiada-
Wbadaniach eksperymentalnych wykazano, e kady punkt jcego na stymulacj mechaniczn wprzebiegu akupunktury,
spustowy posiada niewielki obszar (tzw. loci) bdcy rdem stymulacj termiczn ichemiczn. Zakoczenia nerwowe tego
niezwykle intensywnej aktywnoci elektrycznej (Hubbard typu s rozsiane wrnorodnych tkankach caego organizmu
iBerkhoff 1993). Loci s zwykle umiejscowione wokolicy mo- (Kawakita iwsp. 2002).
torycznej pytki kocowej (Simons 2001, Simons iwsp. 2002). Niezalenie od tego, ktra teoria czy te kombinacja teorii
Widoczne wzapisie elektromiograficznym cechy hiperak- finalnie okae si prawdziwa, faktem pozostaje, i dokuczliwe,
tywnoci mog by pochodn uwalniania nadmiernych iloci problematyczne inieprzyjemne punkty spustowe pozostaj
acetylocholiny (ACh) zkomrki nerwowej. Moe to by odpowiedzialne za znaczn cz blu oraz stanowi nieraz
wystarczajcy bodziec do wywoania aktywacji kilku kurczli- rdo dotkliwej niepenosprawnoci.

cigajcego, hamujcego lub dezaktywujcego punkty zaburzenia mechaniki tkanek mikkich czy skrcenia
spustowe naley aplikowa je wrnych kierunkach. mini.
Podczas badania (ileczenia) staww wskazane jest
przeprowadzenie uprzedniego przegldu okolic przy- wiczenia w celu opanowania pocigni kciukiem ipalcem
czepw zaopatrujcych je mini z wykorzystaniem Terapeuta przyjmuje waciw pozycj (ryc. 7.4) iwy-
TNM oraz palpacyjnego badania rejonw brzucw korzystujc rodek polizgowy, ukada do na po-
miniowych pod ktem wystpowania punktw spu- wierzchni ciaa pacjenta. Kciuk (przyrodkowa kra-
stowych iinnych dysfunkcji (zwknienia, zmiany na- wd opuszki) aplikuje nacisk o zmiennej sile, nato-
picia itp.). miast pozostae palce su jako podparcie.
Po uzyskaniu odpowiedniej wprawy cae badanie Terapeuta powtarza pocignicia, nie zwracajc
w TNM nie powinno zabiera wicej ni 15 minut. jeszcze uwagi na ich kierunek, tak by osign punkt,
Czsto jednak zdarza si, i badanie TNM, wspomaga- wktrym ruchy wykonywane s automatycznie, bez
ne niekiedy innymi metodami diagnostycznymi, wy- wiadomego wysiku. Naley zwraca szczegln
starczy przeprowadzi na ograniczonym obszarze, np. uwag na zmiany siy nacisku, ktre powinny odpo-
na grnej czci grzbietu. Wykorzystujc TNM mona wiada napiciu badanych tkanek, oraz na wykorzy-
lokalizowa nie tylko punktowe dysfunkcje, ale rw- stywanie ciaru tuowia transmitowanego na ciao
nie bardziej obszerne zmiany napicia miniowego, pacjenta przez wyprostowane ramiona.
7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau 83

Stres psychiczny ifizyczny

Zwikszenie napicia mini Uszkodzenie tkanek

Lokalna Uwraliwienie Pobudzenie


ischemia odruchw rdzeniowych receptorw blowych

Zapalenie neurogenne
Kryzys
energetyczny

Punkt spustowy
Obrzk
Wyczuwalne Wraliwo Uwraliwienie
napite pasmo punktowa zakocze
Obkurczenie tkanek
blowych

Odczucia Chi
Rozszerzenie Receptor
naczy polimodalny
krwiononych
Bl rzutowany

Endogenne systemy
bioregulacyjne

Akupunktura Analgetyczne, autonomiczne,


Lokalne napicie Przyeganie moks odpornociowe, hormonalne

Rycina 7.5Hipoteza receptora polimodalnego wakupunkturze iprzyeganiu moks. (Na podstawie: Kawakita iwsp. 2002).
84 7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau

Przydatny jest rwnie, szczeglnie na zakrzy-


wionych powierzchniach ciaa, trening pocignicia
palcem. Lekko zakrzywiony palec badajcy wspiera-
ny przez jednego ze swych ssiadw systematycznie
przeszukuje wtedy tkanki, wykonujc powolne ikon-
trolowane ruchy wkierunku terapeuty. Podstawowym Punkt
spustowy
celem jest zdobycie przydatnej diagnostycznie infor-
macji, bez wywoywania zbdnego dyskomfortu upa-
cjenta inadmiernego obciania wasnych palcw.
Celem uzyskania efektu podczas leczenia wyko- Skra
rzystywane s zwykle wiksze siy nacisku, jednak
podczas badania mona skoncentrowa si jedynie na
gromadzeniu danych. Zczasem granica midzy lecze-
Misie
niem ibadaniem zacznie si stopniowo zaciera, aoba
podejcia bd si wzajemnie uzupenia.
Warto rejestrowa wyniki badania: lokalizacj wra-
liwych obszarw, napitych pasm, rejonw objtych Rycina 7.6Punkty spustowe stanowi rejony lokalnego uwraliwie-
obrzkiem, lokalnych stwardnie, punktw spusto- nia imog powstawa wzasadzie wkadym typie tkanek mikkich,
wych, regionw hipertonicznych, itp. W przypadku najczciej wobrbie mini ipowizi. Ich identyfikacj umoliwia
punktw spustowych naley rwnie zarejestrowa niekiedy wykorzystanie powierzchownego, akiedy indziej gbokie-
obszar projekcji blowej. go ucisku. (Za: Chaitow 2003a).

TECHNIKI DLA PUNKTW Lokalnie zwikszona


SPUSTOWYCH wilgotno skry
ponad punktem
W ramce 7.1 przedstawiono gwne teorie prbujce spustowym Rnica
wtemperaturze
wyjani proces powstawania punktw spustowych. Skra mocniej tkanek
zwizana
Aktywne iutajone punkty spustowe zpowizi Skra wykazuje
Dolegliwoci blowe zwizane z pojawieniem si zmniejszon
Kierunek elastyczno
aktywnych miniowo-powiziowych punktw spu-
aplikacji
stowych (ryc. 7.6) charakteryzuj si nastpujcymi si podczas
cechami: palpacji
Pod wpywem nacisku aktywny punkt spustowy Napite
wykazuje miejscow bolesno, a take wywouje pasmo Napite pasmo
dolegliwoci rzutowane (tj. objawy odczuwane s zawierajce
zdala od miejsca ucisku) lub bl promieniujcy (bl punkt spustowy
Rozlunione
rozcigajcy si od miejsca ucisku na obwd ciaa). wkna
Symptomy rzutowane i promieniujce obejmuj minia
bl, mrowienie, drtwienie, palenie, swdzenie, lecz Kierunek dziaania si
co najwaniejsze, w obecnoci aktywnego punktu wrejonie napitego pasma
spustowego pacjent rozpoznaje te objawy, zdy Rycina 7.7 Zmieniona fizjologia tkanek w rejonie pojawienia si
si bowiem znimi zaznajomi. punktu spustowego.
Inne objawy aktywnych punktw spustowych to
objaw podskakiwania, moliwe do wyczucia
pczki wkien o zwikszonym napiciu, drenie punktu aktywnego spustowy punkt utajony rzadko
pczkowe. spontanicznie wywouje objawy).
Dolegliwoci blowe zwizane z pojawieniem si Aplikacja ucisku powoduje miejscow bolesno,
utajonych miniowo-powiziowych punktw spu- lecz moe rwnie wywoywa dolegliwoci rzuto-
stowych charakteryzuj si nastpujcymi cechami: wane lub bl promieniujcy.
Zwykle pacjent nie jest wiadomy obecnoci takiego Jeli objawy blowe, mrowienie, drtwienie, palenie
punktu, jeli nie jest on uciskany (wodrnieniu od czy swdzenie nie s pacjentowi znane, lub pacjent
7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau 85

Ramka 7.2Lokalizacja istrefy projekcji gwnych punktw spustowych wrejonie gowy igrnej
czci grzbietu

Przedstawiane zwykle mapy punktw spustowych pokrywaj Misie


szeroki szyi: Strefy projekcji blowej tego minia
niemal cae ciao czowieka, oprcz obszarw gowy, twarzy wokolicy twarzowej pokrywaj si czciowo ze strefami
igrnej czci grzbietu. Informacje te zostan zaprezentowane minia mostkowo-obojczykowo-sutkowego (zob. poniej).
poniej. Ilustracje pochodz zClinical Applications of Neuromu- Misie
mostkowo-obojczykowo-sutkowy: Wobrbie tego
scular Techniques, Volume 1, Upper Body, gdzie mona rwnie minia identyfikowa mona wiele punktw spustowych, co
znale szczegowe instrukcje wzakresie leczenia uwzgldnia- wymaga dokadnego badania palpacyjnego, zwykle zwyko-
nych punktw spustowych (Chaitow iDeLany 2000). rzystaniem paskiego chwytu szczypcowego.
Misie
patowy szyi: Wminiu patowym znajduj si Misie
skroniowy: Liczne punkty spustowe minia skro-
dwa wane punkty spustowe, ktre rzutuj dolegliwoci na niowego daj silne projekcje blowe wrejonie gowy itwarzy
czubek iboczn cz gowy (punkt grny) oraz na boczn (wczajc zby).
cz szyi (punkt dolny) (ryc. 7.8). Misie
wacz: Punkty spustowe tego minia rzutuj dole-
Minie
podpotyliczne oraz misie pkolcowy gowy: Punkty gliwoci na zby, szczki, twarz izatoki.
spustowe zlokalizowane wtych miniach wywouj dolegli-
woci zblione do pochodzcych zgrnego punktu minia
patowego gowy. Obejmuj one obszar od szczytu ucha
wkierunku czoa.

M. patowy
gowy

M. patowy szyi

Grny punkt
spustowy Dolny punkt spustowy

Rycina 7.8Kompleksowe wzorce rzutowanych dolegliwoci blowych pochodzcych zpunktw spustowych mini patowych go-
wy iszyi.

pamita je zprzeszoci, lecz ostatnio nie ujawniay 7.3zawiera informacje na temat kluczowych oraz to-
si, to przypuszczalnie wystpuje u niego utajony warzyszcych punktw spustowych.
punkt spustowy (ryc. 7.7).
Typowe lokalizacje obszarw projekcji punktw spu- Progresja
stowych wystpujcych wrejonie gowy igrnej cz- Utajone punkty spustowe mog z czasem ulega
ci grzbietu przedstawiono wramce 7.2. Zkolei ramka przeksztaceniu wpunkty aktywne, stajc si pod-
86 7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau

stawowym problemem dnia codziennego, lub pot-


gowa dolegliwoci ju odczuwane zinnych przy- Ramka 7.3Kluczowe itowarzyszce punkty
czyn. spustowe

Przeksztacenie takie moe nastpowa, kiedy tkan- Punkt kluczowy Punkty towarzyszce
ki s naduywane, nadmiernie rozcigane (szcze-
m. mostkowo-oboj- m. skroniowy, m. wacz, m. dwu-
glnie gdy rozcignicie jest gwatowne), przeci-
czykowo-sutkowy brzucowy
ane, ochadzane, pozostaj wstanie skrconym, s
m. czworoboczny m. skroniowy, m. wacz, m. patowy,
poddawane czynnikom traumatyzujcym (np. wy-
grzbietu, cz grna m. pkolcowy, m, dwigacz opatki,
padki motoryzacyjne, upadki, uderzenia) lub gdy
m. rwnolegoboczny wikszy
pojawiaj si czynniki wpywajce niekorzystnie
mm. pochye m. naramienny, m. prostownik nad-
na stan tkanek (niewaciwe odywianie, zbyt maa
garstka promieniowy, m. prostow-
poda tlenu).
nik wsplny palcw, m. prostownik
Aktywne punkty spustowe mog ulega prze- nadgarstka okciowy
ksztaceniu w utajone punkty spustowe, a ich ob- m. patowy gowy m. skroniowy, m. pkolcowy
jawy wygasa na krtsze lub dusze okresy. Mog m. nadgrzebieniowy m. naramienny, m. prostownik nad-
one nastpnie ulega reaktywacji, czasami nawet garstka promieniowy
bez uchwytnych przyczyn. m.podgrzebieniowy m. dwugowy ramienia
m. piersiowy mniejszy m. zginacz nadgarstka okciowy, m.
Punkty embrionalne zginacz nadgarstka promieniowy,
Kady wraliwy na dotyk punkt w obrbie tkanek pierwszy m. midzykostny grzbie-
mikkich, ktry jednak nie promieniuje i nie rzutuje towy
dolegliwoci blowych, nazwany moe by punktem m. najszerszy grzbietu m. trjgowy ramienia, m. zginacz
embrionem lub punktem spustowym wfazie embrio- nadgarstka okciowy
nalnej. Jest to dysfunkcyjny obszar tkanki mikkiej, m. zbaty tylny grny m. trjgowy ramienia, m. najszerszy
ktry z biegiem czasu i pod odpowiednim obcie- grzbietu, m. prostownik wsplny
niem moe przeksztaci si najpierw wutajony, ana- palcw, m. prostownik nadgarstka
stpnie waktywny punkt spustowy. okciowy, m. zginacz nadgarstka
okciowy
Punkty przyczepw ipunkty centralne gbokie mm. m. poladkowy wielki, redni imniej-
Kiedy punkt spustowy jest usytuowany w centralnej przykrgosupowe szy, m. gruszkowaty, mm. kulszo-
czci brzuca miniowego, w pobliu zakoczenia wo-goleniowe, mm. piszczelowe,
nerwowo-miniowego, nazywa si go punktem cen- m. strzakowy dugi, m. brzuchaty
tralnym. Jeli natomiast znajduje si on blisko przy- ydki, m. paszczkowaty
czepu minia, nazywany jest punktem spustowym m. czworoboczny m. poladkowy wielki, redni imniej-
przyczepu miniowego. ldwi szy, m. gruszkowaty
Punkty spustowe czsto obieraj za miejsca swej lo- m. gruszkowaty mm. kulszowo-goleniowe
kalizacji rejony przyczepw mini. TNM koncentruje mm. kulszowo- m. strzakowy dugi, m. brzuchaty
sw uwag na tych obszarach ciaa bardziej, ni czyni -goleniowe ydki, m. paszczkowaty
to inne metody.
Lief zaleca (co opisa Chaitow w1992 r.), e wka-
dej sesji terapeutycznej naley zachowa t sam se-
kwencj ruchw, niezalenie od tego, czy su one TECHNIKA ENERGII MINIOWEJ
identyfikacji, czy leczeniu punktw spustowych, ktre W etiologii wielu dysfunkcji ukadu miniowo-
to czynnoci rni si jedynie liczb aplikowanych szkieletowego skrcenie mini pojawia si jako jeden
pocigni oraz wielkoci nacisku. z elementw obrazu chorobowego (Janda 1978, Lie-
Lief nie sugerowa jednak, by za kadym razem benson 1996).
podejmowa identyczn formu leczenia, poniewa Czy badane struktury wykazuj nadmierny czy
esencj TNM stanowi zmienno nacisku, ktra po- zmniejszony stopie napicia?
dyktowana jest charakterem zmian tkankowych aktu-
Czy w badaniu palpacyjnym tkanki wydaj si
alnie wykrywanych upacjenta.
zwiotczae czy zbyt sztywne?
Tkanki nieprzerwanie dostarczaj palcom tera-
peuty informacji na temat tych dwch odmiennych
7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau 87

stanw, auwagi powiconej wszelkim gosom m- Lekkie, izometryczne napicie antagonistw skr-
wicym oaktualnym poziomie aktywnoci, poczuciu conych mini nazywane jest reciprokaln inhibicj
komfortu lub nateniu dolegliwoci nigdy nie jest (RI). Na drodze hamowania daje ono wiksze moli-
zbyt wiele. Ward (1997) wskazuje, i: Twardszy opr woci rozcignicia mini skrconych.
tkankowy zwykle oznacza zwikszenie napicia tka- Wwyniku zastosowania technik PR lub RI pojawia
nek, natomiast opr mikki rozlunienie stawu/tka- si charakterystyczne zwikszenie tolerancji minia
nek mikkich, zwystpowaniem zjawisk hamowania na rozciganie. Oznacza to, i misie bdzie mona
nerwowego lub bez nich. rozciga z mniejszym wysikiem ni bez wczeniej-
Nawet w sytuacjach, gdy dominujcym objawem szego napicia izometrycznego, poniewa zmiany
wydaje si osabienie mini, obserwowa mona neurologiczne wprowadzone w trakcie tego napicia
zwikszone napicie grup antagonistycznych do- doprowadzaj do obnienia pobudliwoci (Ballantyne
prowadzajcych do hamowania mini osabionych, iwsp. 2003, Rowlands iwsp. 2003).
a wzmacnianie tych ostatnich powinno by zawsze Celem techniki jest chwilowe zwikszenie aktyw-
poprzedzone odpowiednimi dziaaniami obniajcy- noci leczonego minia lub jego antagonisty, kt-
mi napicie antagonistw (np. technik energii mi- re w efekcie doprowadza do zmniejszenia napicia
niowej [TEM]). Po takich zabiegach czsto mona i wikszej podatnoci na dziaanie siy rozcigajcej
zauway automatyczne zwikszenie napicia hipoto- (ryc. 7.9i7.10).
nicznej grupy mini.
Dopiero po znormalizowaniu napicia antagoni- Jak metod naley wybra?
stw mona aplikowa zabiegi bezporednio wpy- Czynnikiem wskazujcym na konieczno wyboru
wajce na zwikszenie aktywnoci mini agonistycz- jednej zdwch wymienionych metod postpowania
nych (Lewit 1999). PR iRI jest najczciej bl.
W metodzie PR napinane s minie wykazujce
Podsumowanie techniki energii miniowej skrcenie. Jednak wsytuacji, gdy napicie tej grupy
mini mogoby wprowadza znaczcy dyskomfort
Lekkie, izometryczne napicie skrconych mini
bd wywoywa dolegliwoci blowe, naley roz-
przez okres ok. 7sekund wywouje specyficzny efekt
way moliwo izometrycznej aktywacji mini
poizometrycznej relaksacji (PR). Daje to wiksze mo-
antagonistycznych. RI moe stanowi zatem metod
liwoci rozcignicia minia.
leczenia zwyboru wsytuacjach, gdy okolica mini
skrconych wykazuje szczeglnie wysok pobudli-
wo blow.

Rycina 7.9A Technika energii miniowej. W zaprezentowanym


przykadzie pacjent wykazuje ograniczenie rotacji odcinka szyjnego
w lewo. Terapeuta ustawia gow i odcinek szyjny w pobliu gra-
nicy ruchomoci, anastpnie pacjent prbuje wykona ruch rotacji Rycina 7.9B Po wykonaniu napicia izometrycznego (ryc. 7.9A)
wprawo, przeciw oporowi. terapeuta moe pogbi ograniczony ruch rotacji wlewo.
88 7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau

Rycina 7.10 Wykorzystanie techniki energii miniowej wterapii grnej czci prawego minia czworobocznego grzbietu. A: Wkna tylne;
B: wkna rodkowe; C: wkna przednie. Naley pamita, i stretching we wszystkich zaprezentowanych pozycjach bdzie nastpowa
przez odgowowe przesunicie prawego barku, anie przez pogbianie ruchu skonu bocznego gowy iszyjnego odcinka krgosupa.

Wraz z postpem procesu leczenia, gdy dolegli- powinno odbywa si powoli. Naley unika gwa-
woci zostan zagodzone za pomoc rnorodnych townych skokw.
rodkw, techniki PR mog stopniowo zastpowa RI. Powolne zmiany napicia zabezpieczaj rwnie
Wpewnym uproszczeniu stwierdzi zatem mona, przed uszkodzeniem tkanek, gwarantujc lepsze
i to stopie nasilenia dolegliwoci blowych wskazu- wyniki.
je adekwatn do sytuacji metod leczenia. Obie znich Napicie naley wprowadza w pobliu pozycji
dadz w wyniku zwikszenie tolerancji na dziaanie penego rozcignicia minia, ale nigdy wpenym
si rozcigajcych. rozcigniciu.
Po zakoczeniu napicia izometrycznego naley
Czynniki kluczowe wTEM delikatnie rozcign misie, nieznacznie prze-
Do najwaniejszych czynnikw, ktre mona podda- kraczajc granic istniejcego ograniczenia iutrzy-
wa kontroli podczas aplikacji TEM, nale: ma t pozycj przez nie mniej ni 30 sekund, co
czas trwania i liczba powtrze napicia izome- umoliwi powolne zwikszenie dugoci wkien
trycznego, miniowych.
sia pojawiajca si podczas napicia izometrycz- Nigdy nie naley wywoywa dozna blowych.
nego (powinna by ona owiele mniejsza ni mak- Bl moe wskazywa na nadmierny stopie rozci-
symalna sia, ktr opracowywany misie potrafi gnicia minia.
wytworzy), Napicie naley powtarza dwukrotnie.
kadorazowe uzyskiwanie napicia o zblionej wiczenia do opanowania TEM (Goodridge
wielkoci. iKuchera 1997, Greenman 1996)
Konieczno kontroli wielkoci wysiku izome- wiczenie 1: Poizometryczna relaksacja grna cz
trycznego pozwala na wykorzystanie wtrakcie terapii minia czworobocznego grzbietu
jedynie czci penych moliwoci siowych danego
minia lub grupy miniowej. W pocztkowej fazie Naley uoy pacjenta w pozycji umoliwiajcej
naley wykorzystywa nie wicej ni 25% dostpnej wyizolowanie opracowywanego minia. W tym
siy. Miara tego rodzaju jest oczywicie wysoce niepre- przykadzie bdzie to leenie bokiem.
cyzyjna, jednak ma ona gwnie zapobiega wywi- Podtrzymujc gow pacjenta, terapeuta przemiesz-
zaniu si meczu zapaniczego pomidzy terapeut cza j lekko wkierunku skonu bocznego. Ruch za-
apacjentem. trzymuje si wmomencie wyczucia oporu tkanko-
Wdalszej fazie leczenia mona zwiksza wykorzy- wego (to pierwsze ograniczenie terapeuta wyczuwa
stywane siy, jednak nigdy nie powinny one prze- jako zwikszenie siy, ktrej uywa do wykonania
kracza 50% maksymalnych moliwoci minia. ruchu biernego).
Czas napicia zwykle oscyluje w okolicach 7 se- Druga rka terapeuty spoczywa na powierzchni
kund. Zwikszanie i zmniejszanie napicia mini testowanych mini (grnej czci minia czwo-
7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau 89

robocznego grzbietu), dopasowujc do niej swj nej granicy. Rozcignicie utrzymuje si przez co
ksztat. najmniej 30 sekund.
Rka wykonujca palpacj powinna rwnie suy Cay cykl powtarzany jest jeszcze co najmniej jeden
do zidentyfikowania granicy elastycznoci osiganej raz. Pomidzy cyklami naley wprowadzi krtk
wraz zwyczuciem zwikszonego napicia tkanek. przerw.
Testowanie obydwu skonw bocznych umoliwia wiczenie 3: Inhibicja reciprokalna misie piersiowy
wykrycie jedno- lub obustronnych skrce wkien wikszy
minia czworobocznego.
Wtym przykadzie zostanie przedstawiona techni-
W przypadku skrce obustronnych ograniczenie ka wykorzystujca napicie izometryczne odwodzi-
po jednej stronie ciaa moe by wiksze ni po cieli stawu ramiennego przeciw oporowi (stosowa-
drugiej. Leczenie TEM rozpoczyna si od strony na wprzypadku skrcenia mini przywodzicieli).
zwikszym ograniczeniem.
Podczas wykonywania biernego ruchu odwodzenia
Punkt, w ktrym po raz pierwszy pojawio si koczyny grnej terapeuta wyczuwa granic roz-
zwikszenie oporu, zostaje uznany za granic ela- cigliwoci mini przywodzicieli iod tego punktu
stycznoci tkanek. cofa koczyn w kierunku przywodzenia o kilka
Prawidowe rozpoznanie granicy elastycznoci tka- stopni.
nek jest fundamentalnym warunkiem osignicia Wtym ustawieniu pacjent podejmuje prb wyko-
podanych efektw leczenia. nania ruchu odwodzenia przeciw oporowi apliko-
wanemu przez terapeut wykorzystujc ok. 20%
wiczenie 2: Terapia skrce mini zwykorzystaniem TEM
penego potencjau siowego.
Zadaniem pacjenta jest wykonanie izometrycznego
Po ok. 7sekundach pacjent rozlunia minie, wy-
napicia mini (prba wykonania skonu bocznego
konuje gboki wdech, a nastpnie wydech, pod-
wkierunku testowanego minia) zsi rwn ok.
czas ktrego terapeuta przemieszcza koczyn
20% maksymalnych moliwoci i przeciwko moc-
wkierunku nowo ustanowionej granicy elastyczno-
nemu oporowi aplikowanemu przez terapeut.
ci, przy czym moe on poprosi pacjenta oczynne
Pacjent napina bezporednio grup mini ago- wspomaganie tego przemieszczenia.
nistycznych, ktra wymaga terapii rozluniajcej
(awwyniku leczenia powinna pozwoli na uzyska- Osignita w ten sposb nowa pozycja koczyny
nie wikszego zakresu ruchu skonu bocznego). utrzymywana jest przez ok. 30 sekund.

Napicie izometryczne powinno narasta powoli, TEM powszechne bdy oraz przeciwwskazania
a opr terapeuty naley aplikowa w sposb jed- Greenman (1996) wyrnia kilka istotnych elementw
nolity, bez wprowadzania adnych skokw, dre TEM. Wedug niego napicie mini powinno by wy-
izachwia. Oporowanie nie moe wywoywa nad- konywane:
miernego wysiku uterapeuty.
wswobodnie kontrolowanej pozycji,
Napicie naley utrzymywa 710 sekund celem
we waciwym kierunku,
obcienia cignistych organw Golgiego, ktre
z odpowiednio dobranym oporem aplikowanym
wpywaj na intrafuzalne wkna wrzecion mi-
przez terapeut,
niowych wywierajc dziaanie hamujce i dajc
zodpowiednio kontrolowan wielkoci wyzwala-
moliwo ustanowienia nowej granicy rozcigli-
nej siy.
woci bez nadmiernego wysiku (Scariati 1991).
Nastpnie pacjent otrzymuje instrukcj: Powoli, ca- Bdy popeniane przez pacjenta (wynikajce najczciej
kowicie rozlunij swoje minie, aterapeuta cigle zniewaciwego instruktau udzielonego przez terapeut):
utrzymuje jego koczyn wtej samej pozycji. Wyzwalanie zbyt intensywnego napicia mini
(pomocny zwykle okazuje si instrukta w stylu:
Pacjent wykonuje wdech, nastpnie wydech, a te-
Prosz wykorzysta jedynie 20% caej posiadanej
rapeuta w trakcie wydechu rozciga minie do
siy).
punktu pooonego nieco poza poprzedni granic
Napicie jest wyzwalane w niewaciwym kierun-
rozcigliwoci.
ku (naley wyranie wskaza kierunek wykonywa-
Czasami wskazana jest czynna pomoc pacjenta nego ruchu).
wprzemieszczaniu koczyny do nowo ustanawia- Napicie jest utrzymywane zbyt krtko (naley
90 7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau

poinformowa pacjenta o koniecznoci utrzyma- wowym, popraw krenia inasycenia tkanek tlenem,
nia napicia a do momentu usyszenia komendy: zmniejszenie napicia mini itd.
Prosz rozluni minie izwyprzedzeniem da Efektywno tej metody jest uzaleniona od wpro-
mu wyobraenie o tym, jak dugo napicie bdzie wadzenia przez pacjenta odpowiedniej pulsacji wwy-
utrzymywane). zwalanym napiciu mini. Nie powinny pojawia si
Pacjent po wykonaniu napicia nie rozlunia mi- wnim wyrane skoki podane s jedynie delikatne
ni cakowicie (po rozlunieniu mini pacjent jest zmiany stopnia pobudzenia aktywowanych mini
proszony o wykonanie gbokiego wdechu i wy- (ryc. 7.11).
dechu, w razie potrzeby powtarzane kilkakrotnie
i poczonych z instruktaem: Teraz rozlunij si
jeszcze bardziej).

Bdy popeniane przez terapeut:


Niewaciwa kontrola pozycji wokolicach granicy
elastycznoci mini (naley jasno uzmysowi so-
bie pozycj, wktrej utrzymywana bdzie uspraw-
niana cz ciaa, idokadnie odtworzy j podczas
zabiegu).
Niewaciwy opr (naley dokadnie wyczuwa si-
wyzwalan przez pacjenta ipynnie odpowiada
na jej zmiany).
Opr aplikowany w niewaciwym kierunku (na- (A)
ley precyzyjnie dobra punkt przyoenia oporu
ikierunek aplikacji siy).
Zbyt gwatowne przemieszczenie do nowej pozycji
po wykonaniu napicia (naley spokojnie poczeka
do momentu uzyskania cakowitej relaksacji upa-
cjenta).
Niewaciwy instrukta pacjenta (naley bardziej
sprecyzowa udzielane instrukcje).
Zbyt krtkie utrzymywanie pozycji rozcignicia
tkanek, ktre nie maj do czasu na zwikszenie
swej dugoci (naley wyduy czas utrzymania
do optymalnych 30 sekund).

Przeciwwskazania iskutki uboczne (B)


W przypadku podejrzenia powaniejszej patologii Rycina 7.11 Przykad zastosowania pulsacyjnej techniki energii
przed ustaleniem waciwej diagnozy nie naley sto- miniowej. A: Naley ustawi pacjenta w pozycji umoliwiajcej
sowa TEM. Stany patologiczne, jak osteoporoza czy wyizolowanie opracowywanego minia iswobodn aplikacj opo-
zwyrodnienia staww, nie wykluczaj stosowania ru. B: Pacjent pulsacyjnie zwiksza izmniejsza napicie mini, kt-
TEM, jednak moe pojawi si konieczno modyfi- re pniej poddawane bd rozciganiu. Zadanie to moe okaza
kacji sposobu dawkowania (wyzwalanej siy, czasu si trudne. Aplikowany puls musi by delikatny iprecyzyjny. Napi-
trwania napicia, liczby powtrze, dochodzenia do cie mona wspomaga rytmicznymi ruchami gaek ocznych.
granicy elastycznoci itp.).
Jedyne przeciwwskazanie stanowi moliwo wy-
zwolenia dolegliwoci blowych w trakcie trwania Przykad samodzielnej terapii zwykorzystaniem
zabiegu. pulsacyjnej TEM
Pacjent siada przy stole iopiera okcie na jego po-
TEM: metoda pulsacyjna (Ruddy 1962) wierzchni. Nastpnie wykonuje maksymalne zgi-
Pord rnorodnych wariacji w ramach TEM szcze- cie odcinka szyjnego i wspiera czoo wasnymi
glnie godn uwagi jest metoda pulsacyjna. domi.
Jej wyjtkowa uyteczno polega na jednoczesnym Pacjent naciska czoem na donie, delikatnie zwik-
oddziaywaniu na wiele aspektw dysfunkcji soma- szajc si zczstotliwoci 2cykle na sekund przez
tycznej, wczajc problemy zwizane zukadem ner- 10 sekund.
7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau 91

(A) (B)

Rycina 7.12. (A) Naley zidentyfikowa punkt o wygrowanej wraliwoci. (B) Do okrelenia pozycji bezbolesnej mona wykorzysta
kompresj klatki piersiowej.

Po 20 cyklach pacjent testuje zakres ruchu zgicia. do rozciganych iuszkodzonych wtrakcie urazu). Dla
Powinien zauway take zmniejszenie pojawiaj- przykadu, przy zgiciowym mechanizmie uszkodze-
cego si napicia. nia mini prostujcych krgosup punktw ozwik-
szonej wraliwoci naley, zgodnie zpowysz regu,
Technika ta suy rozlunianiu mini pooonych poszukiwa na przedniej powierzchni ciaa. Wten sam
na grzbietowej czci odcinka szyjnego, ktre ograni- sposb punkty o zwikszonej wraliwoci mog po-
czaj ruch zgicia. Dostarcza ona 20 impulsw daj- wstawa wobrbie struktur wykazujcych chroniczne
cych efekt inhibicji reciprokalnej. skrcenia wprzebiegu dugotrwaych procesw ada-
Metoda pulsacyjna moe by wykorzystywana ptacyjnych.
w dowolnym regionie ciaa. Prezentowany zabieg Punkty takie s szczeglnie czue na palpacj, jed-
opiera si na prostych zasadach: pacjent sam odnaj- nak w innych sytuacjach pozostaj raczej bezbolesne.
duje granic rozcigliwoci, aplikuje opr iwykonuje Po identyfikacji punkty nadmiernie wraliwe s wyko-
pulsacj wkierunku ograniczenia zakresu ruchomoci. rzystywane do monitorowania stanu pacjenta pozycj
W trakcie zabiegu nie powinien pojawia si bl. Po stawu lub caego ciaa zmienia si do momentu, gdy
przeprowadzeniu re-testu zabieg naley powtrzy, wraliwo zniknie lub zostanie znaczco zmniejszona.
rozpoczynajc znowej granicy rozcigliwoci. Napicie tkankowe w takiej sytuacji ulega zwykle
Opr wmetodzie pulsacyjnej, jak wkadym innym wyczuwalnemu zmniejszeniu, co rwnie uatwia
przypadku wykorzystania TEM, powinien by stay. ustawienie pacjenta wpozycji wolnej od dolegliwoci.
Utrzymanie pozycji przez 90 sekund czsto doprowa-
TECHNIKA ROZLUNIENIA dza do rozwizania dysfunkcji tkankowej powizanej
POZYCYJNEGO zwczeniejszym urazem (ryc. 7.12).

Technik rozluniania pozycyjnego (TRP) mona trak-


wiczenie do opanowania TRP (ryc. 7.13)
towa jako zbir rnorodnych sposobw postpowa-
nia, jednak dla masaysty najbardziej uyteczn spo- Wykorzystujc jedn z technik badania tkanek po-
rd nich wydaje si metoda napicie-rozlunienie. wierzchownych zaznaczonych wczeniej w tym roz-
Zrozumienie podstaw tej metody wymaga pewnego dziale, przed badaniem stosowanym w technice ner-
wprowadzenia (Chaitow 2003b, DAmbrogio i Roth wowo-miniowej czy te jakkolwiek inn metod
1997, Deig 2001). palpacji, naley przeprowadzi dokadny przegld
Jones (1981) wskazuje, i skuteczno metody na- tkanek, ktre mona zaliczy do antagonistw
picie-rozlunienie jest cile zwizana z umiejtno- struktur uszkodzonych wtrakcie urazu lub ktre wy-
ci identyfikacji punktw ozwikszonej wraliwoci kazuj skrcenie wprzebiegu dugotrwaego procesu
wtkankach mikkich otaczajcych uszkodzone wdo- adaptacyjnego.
wolny sposb stawy. W obszarze tym pacjent zwykle nie zgasza dole-
Punkty ozwikszonej wraliwoci pojawiaj si naj- gliwoci. Kady zlokalizowany, szczeglnie czuy na
czciej w obrbie struktur, ktre podczas uszkodze- dotyk punkt moe zosta wykorzystany jako punkt
nia tkanek byy skrcone (tj. minie antagonistyczne ozwikszonej wraliwoci.
92 7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau

tacji tuowia w kierunku leczonego punktu, po


ktrej wprowadzeniu nastpuje jeszcze niewielka,
precyzyjna korekcja ustawienia, co w efekcie po-
winno dawa zmniejszenie wraliwoci o co naj-
mniej 70%.
W leczeniu punktw nadmiernie wraliwych na
grzbietowej powierzchni ciaa dobrze sprawdza
si kombinacja ruchw wyprostu, skonu bocz-
nego i rotacji tuowia w kierunku przeciwnym do
leczonego punktu, ktra wefekcie powinna dawa
zmniejszenie wraliwoci oco najmniej 70%.
Im bliej linii rodkowej ciaa, tym mniejszy za-
kres skonu bocznego i rotacji bdzie podany,
Rycina 7.13. Alternatywna metoda odnajdywania pozycji bezbo- by zmniejszy punktowo wygrowan wraliwo
lesnej.
(bez wprowadzania dyskomfortu w innych cz-
ciach ciaa). Im dalej, tym wikszy bdzie wyko-
rzystywany zakres skonu bocznego irotacji.
Wtakim punkcie naley zaaplikowa nacisk odpo-
wiednio duy, by wywoa umiarkowany dyskomfort, Kierunek ruchu skonu bocznego jest czsto prze-
a nastpnie ustawia staw lub dowoln cz ciaa ciwny do strony ciaa, po ktrej pojawia si punkt
pacjenta wpozycji, ktra daje obnienie wraliwoci. nadmiernie wraliwy. W szczeglnoci odnosi si
Zwykle udaje si to osign wustawieniu, gdzie ba- to do punktw zlokalizowanych na grzbietowej po-
dane tkanki zostaj lekko rozlunione. wierzchni tuowia.
Uzyskan pozycj naley utrzyma przez 90 sekund,
anastpnie powoli powrci do ustawienia wyjciowe- Technika napicie-rozlunienie krok po kroku
go. Wraliwo powinna ulec zmniejszeniu lub cako- Przed rozpoczciem terapii naley zlokalizowa punkt
wicie zanikn, astan funkcjonalny poprawi si. bolesny. Moe to by punkt ozwikszonej wraliwoci
lub punkt spustowy.
Charakterystyka TRP
W zidentyfikowanym punkcie nastpuje aplikacja
Wszystkie ruchy wykonywane s biernie, powoli, nacisku wystarczajcego do wywoania lekkiego
wprzemylanej sekwencji ibez wywoywania do- blu. Wprzypadku punktu spustowego ucisk powi-
legliwoci blowych. nien wywoywa rwnie dolegliwoci rzutowane.
Podczas zabiegu istniejce dolegliwoci zmniejszaj
si inie pojawia si aden nowy bl. Pacjent przyporzdkowuje nateniu aktualnego
Ruch prowadzony jest zdala od aktualnej granicy odczucia warto 10 (Uwaga: W sytuacji tej za-
rozcigliwoci tkanek. daniem pacjenta nie jest przypisanie blowi jednej
Przyczepy miniowe ulegaj raczej zblieniu ni z wartoci skali 010. Jego zadaniem jest odpo-
oddaleniu. wiedzie na pytanie: Czy ucisk wywouje bl?
Ruch jest prowadzony wkierunkach niewywouj- Przy twierdzcej odpowiedzi, prosi si: Prosz
cych dyskomfortu iblu. przyporzdkowa aktualnemu odczuciu warto
Tkanki poddawane palpacji rozluniaj si. 10, a nastpnie, w trakcie wykonywania ruchw
Bolesne struktury (take punkty spustowe) po prze- prosz na bieco podawa nowe wartoci blu
prowadzeniu zabiegu wykazuj redukcj natenia wstosunku do 10, niezalenie, czy bd one wy-
dolegliwoci. sze czy nisze).
Czsto zdarza si, i pozycja umierzajca bl jest Naley zwrci uwag, by pacjent unika komen-
wiern replikacj pozycji, wktrej nastpio uszko- tarzy w stylu: Bl si nasila, Teraz boli mniej,
dzenie tkanek, niezalenie od tego, jaki problem a posugiwa si jedynie wartociami numerycz-
dominuje wchwili przeprowadzania zabiegu. nymi. Zapobiega to zbdnemu wydueniu czasu
zabiegu.
Wskazwki do wykorzystania TRP Wprzypadku dolegliwoci wrejonie karku pacjent
W leczeniu punktw nadmiernie wraliwych na przyjmuje pozycj leenia bokiem, terapeuta wy-
przedniej powierzchni ciaa dobrze sprawdza si wiera nacisk na punkt bolesny, wywoujc dolegli-
kombinacja ruchw zgicia, skonu bocznego i ro- woci, ktrym przypisywana jest warto 10.
7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau 93

Terapeuta wykonuje bierne przemieszczenie go- rapeutycznego, ktrej kolejne etapy przedstawiaj si
wy pacjenta (np. rotacj wkierunku niebolesnym), nastpujco:
apacjent przyporzdkowuje odczuwanym dolegli- Nastpuje identyfikacja punktu spustowego dowol-
wociom now warto. n metod palpacji.
Jeli rejestruje si redukcj dolegliwoci, to docza- Wprowadzany jest ucisk punktu ze sta lub zmien-
ny zostaje drugi kierunek ruchu (np. skon boczny) n si wywoujcy stan lokalnego niedokrwienia
i procedura przypisywania nowej wartoci odczu- (ryc. 7.14A). Wprzypadku pojawienia si blu lo-
ciom blowym powtarza si. Wprzypadku zwik- kalnego lub rzutowanego nastpuje zaprzestanie
szenia natenia dolegliwoci naley wybra inny leczenia uciskowego.
kierunek ruchu.
Poucza si pacjenta w nastpujcy (lub zbliony)
Wykorzystujc wszystkie moliwe kierunki ruchu, sposb: Ucisn bolesny punkt wpodobny sposb
wraz z kompresj i dystrakcj, moliwe jest osi- jeszcze jeden raz. Prosz przyporzdkowa powsta-
gnicie pozycji, w ktrej dolegliwoci zmniejszaj jcemu wtedy odczuciu warto 10. Nastpnie bd
si o co najmniej 70% (pacjent podaje warto 3 delikatnie zmienia pozycj leczonej czci ciaa.
lub mniej). W niektrych ustawieniach dolegliwoci bd si
Po kilku dodatkowych, precyzyjnych adjustacjach zwiksza, winnych zmniejsza. Prosz przypo-
pozycj naley utrzyma przez co najmniej 90 se- rzdkowywa im nowe wartoci numeryczne od-
kund (czasami nawet duej), a nastpnie bardzo noszc si do pierwotnej wartoci 10. Przy zwik-
powoli powrci do ustawienia wyjciowego. szeniu dolegliwoci mona np. poda warto 12.
Jeli uda si znale pozycj, wktrej bl osignie
Zakres ruchu powinien si zwikszy, anatenie warto 3lub mniej, nastpi tam chwilowe zatrzy-
poprzednio odczuwanych dolegliwoci zmniej- manie ruchu. Prosz szybko podawa nowe pozio-
szy. my blu, co skrci proces odnajdywania najbardziej
W innych rejonach ciaa, celem znalezienia pozy- komfortowej pozycji.
cji uwalniajcej od objaww, wprowadzane ruchy Z wykorzystaniem TRP tkanki zawierajce punkt
bierne mog uwzgldnia zgicie, wyprost oraz ro- spustowy s prowadzone do pozycji wywoujcej
tacj i skon boczny w prawo lub w lewo, a take najmniejsze dolegliwoci.
przemieszczenia o charakterze translacji, jak kom-
Uzyskan pozycj utrzymuje si przez 2030 se-
presja, czy trakcja stawu.
kund celem podwyszenia progu pobudliwoci re-
Co si dzieje wpozycji rozlunienia (utrzymywanej przez ceptorw blowych, poprawy lokalnego krenia
90 sekund lub znacznie duej)? izaopatrzenia tkanek wtlen.
Podwyszeniu ulega prg pobudliwoci nocycepto- Wnastpnej kolejnoci wprowadza si izometrycz-
rw, co ma znaczenie we wszystkich dysfunkcjach ne napicie mini otaczajcych punkt spustowy
wywoujcych bl, czy to zpunktami spustowymi czy wykorzystujc zjawisko poizometrycznej relaksacji
bez nich (Bailey iDick 1992, Van Buskirk 1990). opisanej wrozdziale powiconym technikom ener-
Poprawie ulega lokalne krenie izaopatrzenie tka- gii miniowej (ryc. 7.14B). Napicie izometryczne
nek wtlen. Leczone struktury wykazuj zmniejszenie uzyskiwa mona na wiele sposobw. Niekiedy
aktywnoci ipobudliwoci, wyciszenie oraz mniejsze wystarczy tylko poleci pacjentowi napicie mini
natenie blu. wok wykonujcego ucisk kciuka terapeuty.
TRP jest traktowana jako cz zintegrowanej inhi-
Czasami potrzebny jest instrukta: Bd prbowa
bicji nerwowo-miniowej wykorzystywanej wdezak-
przemieci leczon koczyn (czy inn cz ciaa).
tywacji punktw spustowych inieco szerzej przedsta-
Prosz si temu przeciwstawia i utrzyma pozy-
wionej poniej.
cj przez kilka sekund. Celem zawsze jest jednak
uzyskanie rozlunienia umoliwiajcego pniej
ZINTEGROWANA INHIBICJA atwiejsze rozcignicie minia.
NERWOWO-MINIOWA
Po zakoczeniu napicia izometrycznego trwajce-
(DLA DEZAKTYWACJI PUNKTW go 57sekund (zwykorzystaniem niewielkiej siy)
SPUSTOWYCH) tkanki otaczajce punkt spustowy zostaj miejsco-
Wdeniu do stworzenia efektywnej metody dezakty- wo rozcignite (ryc. 7.14C).
wacji miniowo-powiziowych punktw spustowych Rozcignicie miejscowe jest bardzo wane, ponie-
opracowano specyficzn sekwencj postpowania te- wa w przypadku duych mini, ktre podczas
94 7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau

(A) (B) (C)


Rycina 7.14 A: Pierwsza faza zintegrowanej inhibicji nerwowo-miniowej, wktrej punkt spustowy lub punkt owygrowanej wraliwoci
minia nadgrzebieniowego zostaje zidentyfikowany iucinity zwykorzystaniem staej lub zmiennej siy. B: Wnastpnej kolejnoci terapeu-
ta odnajduje pozycj, wktrej dolegliwoci ulegaj zmniejszeniu, iutrzymuje j przez 20 sekund. Wprowadzane pniej napicie izometrycz-
ne uatwia rozcignicie tkanek wok bolesnego punktu. C: Minie otaczajce punkt lokalnej dysfunkcji tkankowej ulegaj rozcigniciu,
ktre koczy sekwencj terapeutyczn. (Za: Chaitow 2001).

caociowego stretchingu znacznie zwikszaj sw Naley wyposay si wchodzcy spray zko-


dugo, zdarza si, i napity pczek wkien ota- cwk umoliwiajc precyzyjne ukierunkowanie
czajcych punkt spustowy pozostaje relatywnie strumienia lub zapas lodu. Strumie powinien mie
skrcony, na wzr kawaka sznurka umieszczonego wystarczajc si, by pokona w powietrzu kilka-
welastycznym materiale przy napiciu materiau dziesit centymetrw bez znacznego rozpraszania
elastycznego sznurek nie zmienia swej dugoci. si.
Ld wtrakcie zamarzania wody naley uformowa
Po utrzymaniu lokalnego rozcignicia przez ok.
wpostaci walca, do ktrego mona doczy (rwnie
30 sekund naley ponownie wprowadzi napicie
wczasie zamarzania) drewniany uchwyt uatwiajcy
caego minia, a nastpnie kolejne rozcignicie
przesuwanie po skrze pacjenta od punktu spusto-
utrzymywane jest przez 30 sekund.
wego w kierunku obszaru projekcji blowej. Mona
Pacjent (wniektrych przypadkach) moe pomaga uywa take mniejszych kawakw lodu, jednak ze
w rozciganiu mini, wykonujc napicie mini wzgldu na szybkie topnienie wprowadzaj one nieco
antagonistycznych. nieporzdku. Niezalenie od wykorzystywanych po-
mocy pacjent powinien przyj pozycj umoliwiajc
Wzaagodzeniu pewnego dyskomfortu, ktry mo-
maksymalne rozlunienie.
e pojawi si w efekcie zabiegu, pomaga ciepy
Wprzypadku wykorzystania sprayu pojemnik nale-
okad w leczonej okolicy ciaa nakadany na czas
y utrzymywa wodlegoci ok. 50 cm od powierzchni
5minut.
ciaa, astrumie kierowa pod ktem ostrym, nie pro-
W cigu 24 godz. leczony punkt spustowy powi- stopadle, by zwikszy si oddziaywania.
nien wykazywa znacznie mniejsz aktywno lub
Strumie sprayu ild aplikuje si tylko wjednym
cakowite wyciszenie. Testowanie punktw spusto-
kierunku, nie tam izpowrotem.
wych bezporednio po zakoczeniu terapii moe
dawa bdne wyniki, jako e tkanki przez pewien Kade pocignicie rozpoczyna si wokolicy punk-
czas pozostan uwraliwione. tu spustowego ikierowane jest wstron dolegliwo-
ci rzutowanych. Kierunek pocigni jest zgodny
METODA zprzebiegiem wkien miniowych (ryc. 7.15).
SCHODZENIEROZCIGNICIE Optymalna prdko pocignicia substancj cho-
dzc wynosi ok. 10 cm/s.
Kolejn efektywn metod dezaktywacji punktw
spustowych i leczenia chronicznych spazmw mi- Kade pocignicie rozpoczyna si nieco proksy-
niowych jest metoda schodzenierozcignicie (Men- malnie od punktu spustowego, nastpnie kierowa-
nell1974). ne jest powoli do obszaru objtego przez bl rzu-
7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau 95

towany, obejmuje go wcaoci ikoczy si nieco dy- Stabilny i delikatny stretching stanowi kluczowy
stalnie od niego. element terapii.
Po kilku sekundach kontaktu substancji chodzcej Pozycj rozcignicia mini naley utrzymywa
z ciaem pacjenta naley wprowadzi kilkusekun- przez ok. 2030 sekund. Po kadej aplikacji substancji
dow przerw. Pocignicia powtarza si dotd, a chodzcej naley testowa zakres ruchu czynnego.
caa powierzchnia skry od punktu spustowego do
Naley dy do odtworzenia penego zakresu ru-
strefy projekcji blowej zostanie opracowana jeden
chu, nie wywoujc jednak dolegliwoci blowych.
lub dwa razy.
Zbyt gwatowny stretching moe spowodowa nie-
W sytuacji gdy chd spowoduje wyzwolenie do- potrzebne zwikszenie napicia miniowego.
legliwoci w obszarze projekcji, naley wyduy
Caa procedura zajmuje ok. 1520 minut. Nie naley
przerwy pomidzy pocigniciami.
jej przyspiesza. Efektywno odtwarzania zakresu
Naley zachowa ostrono inie stwarza ryzyka ruchomoci za pomoc rodkw chodzcych znaj-
odmroe. duje bogate potwierdzenie kliniczne iempiryczne.
Zaraz po aplikacji rodka chodzcego leczone mi-
nie naley biernie rozcign. Nie naley robi te- ZINTEGROWANE STRATEGIE
go wczeniej. LECZENIA
czenie wielu metod terapeutycznych bez jednocze-
snego przekraczania granic potencjau adaptacyjnego
organizmu zawsze stanowi wartociow strategi le-
czenia. Wszystkie wymienione poniej elementy mog
stanowi korzystne efekty zastosowania masau lub
podejcia znakomicie integrujce si zmasaem:
normalizacja dysfunkcji tkanek mikkich,
dezaktywacja punktw spustowych,
wzmocnienie osabionych struktur,
reedukacja proprioceptywna z wykorzystaniem
metod fizjoterapeutycznych,
reedukacja posturalna ioddechowa,
strategie ergonomiczne, ywieniowe iantystresowe,
psychoterapia, sposoby walki zblem,
terapia zajciowa promujca efektywne rozwizy-
wanie problemw ycia codziennego,
waciwe wiczenia fizyczne zapobiegajce utracie
oglnej kondycji fizycznej.
Niezbdne jest kompleksowe podejcie do procesu
usprawniania pacjenta, w ktrym wielu specjalistw
zwizanych z rnymi gaziami opieki zdrowotnej
ze sob wsppracuje. Zachca si terapeutw do pod-
jcia prb zbudowania szerokiego zrozumienia tych
dyscyplin medycznych, z przedstawicielami ktrych
Rycina 7.15 Aplikacja sprayu w celu chodzenia obszaru midzy bd wsppracowa w celu optymalizacji wynikw
punktem spustowym mini pochyych astref projekcji blowej na leczenia.
powierzchni ramienia. Minie podlegaj wstpnemu rozcigniciu Wrozdziale 9opisano wiczenia stabilizacyjne iod-
przez skon boczny gowy, po czym nastpuje schodzenie tkanek. dechowe, ktre mona uwzgldni wtym miejscu.
(Za: Chaitow 2004).
96 7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau

PUNKTY KLUCZOWE syjne, rozlunienie pozycyjne oraz techniki energii minio-


wej stosowane wsplnie wprocesie dezaktywacji punktw
Odpowiednio rozwinite zdolnoci palpacyjne umoliwiaj spustowych.
terapeucie szybkie i dokadne lokalizowanie miejscowych
dysfunkcji tkankowych. Metoda schodzenierozcignicie posiada popart dowo-
dami renom wterapii nakierowanej na zwalczanie punk-
Technika nerwowo-miniowa oferuje unikalny sposb tw spustowych oraz hipertonii mini.
sekwencyjnej identyfikacji zmian o charakterze lokalnym
(np. punktw spustowych), anastpnie ich leczenia. Wpostpowaniu terapeutycznym uwag naley zwrci na
stan struktur cznotkankowych.
Techniki energii miniowej stanowi uyteczny sposb
zwikszania dugoci nadmiernie napitych i skrconych wiczenia usprawniajce stanowi niezbdny element
tkanek mikkich. utrwalenia efektw leczenia iprofilaktyki.

Technika rozlunienia pozycyjnego to prosta droga do Wszystkie wymienione techniki mog zosta z powodze-
bezbolesnego leczenia hipertonii ispazmw miniowych. niem uzupenione masaem, ktry ju sam wsobie posiada
atrybuty umoliwiajce popraw stanu osb zblami gowy
Zintegrowana inhibicja nerwowo-miniowa stanowi igrnego odcinka krgosupa.
sekwencj terapeutyczn uwzgldniajc techniki kompre-

Pimiennictwo
Bailey M, Dick L 1992 Nociceptive considerations in treating with GunnC 1997 Radiculopathic pain: diagnosis and treatment of
counterstrain. J Am Osteopath Assoc 92:334341. segmental irritation or sensitisation. J Musculoskeletal Pain
Ballantyne F, Fryer G, McLaughlin P 2003 The effect of muscle 5:119134.
energy technique on hamstring extensibility: the mechanism of Hong CZ 1996 Pathophysiology of myofascial trigger point. J For-
altered flexibility. J Osteopath Med 6:5963. mos Med Assoc 95:93104.
Bengtsson A, Henrikkson K, Larsson J 1986 Reduced high energy Hubbard D, Berkhoff G 1993 Myofascial trigger points show spon-
phosphate levels in the painful muscles of patients with primary taneous needle EMG activity. Spine 18:18031807.
fibromyalgia. Arthritis Rheumatism 29:817821. Janda V 1978 Muscles, central nervous motor regulation, and back
Chaitow L 1992 Soft tissue manipulation. Thorsons HarperCol- problems. In: Korr IM (ed) Neurobiologic mechanisms in mani-
lins, London. pulative therapy. Plenum, New York.
Chaitow L 2001 Muscle energy techniques, 2nd edn. Churchill Li- Jones L 1981 Strain and counterstrain. Academy of Applied Oste-
vingstone, Edinburgh. opathy, Colorado Springs.
Chaitow L 2003a Modern neuromuscular techniques, 2nd edn. Kawakita K, Itoh K, Okada K 2002 The polymodal receptor hy-
Churchill Livingstone, Edinburgh, pp 120131. pothesis of acupuncture and moxibustion, and its rational expla-
Chaitow L 2003b Positional release techniques, 2nd edn. Churchill nation of acupuncture points. International Congress Series:
Livingstone, Edinburgh. Acupuncture is there a physiological basis? Elsevier Science,
Chaitow L 2004 Maintaining body balance, flexibility and stability. Amsterdam, 1238:6368.
Churchill Livingstone, Edinburgh. Lewit K 1999 Manipulative therapy in rehabilitation of the loco-
Chaitow L, DeLany J 2000 Clinical applications of neuromuscu- motor system, 3rd edn. Butterworth-Heinemann, Oxford.
lar techniques, vol. 1, upper body. Churchill Livingstone, Edin- Liebenson C 1996 Rehabilitation of the spine. Williams and Wil-
burgh. kins, Baltimore.
Chaitow L, Fritz S 2006 Massage therapist guide to understanding Mennell J 1974 Therapeutic use of cold. J Am Osteopath Assoc
myofascial trigger points. Churchill Livingstone, Edinburgh. 74:11461158.
Cohen J, Gibbons R 1998 Raymond Nimmo and the evolution of Quintner J, Cohen M 1994 Referred pain of peripheral nerve ori-
trigger point therapy. J Manipulative Physiol Ther 21:167172. gin: an alternative to the myofascial pain construct. Clin J Pain
DAmbrogio K, Roth G 1997 Positional release therapy. Mosby, St 10:243251.
Louis. Rowlands AV, Marginson VF, Lee J 2003 Chronic flexibility gains:
Deig D 2001 Positional release technique. Butterworth-Heine- effect of isometric contraction duration during proprioceptive
mann, Boston. neuromuscular facilitation stretching techniques. Res Q Exerc
Goodridge J, Kuchera W 1997 Muscle energy treatment techniqu- Sport 74:4751.
es. In: Ward R (ed) Foundations of osteopathic medicine. Wil- Ruddy TJ 1962 Osteopathic rapid rhythmic resistive technic. Aca-
liams and Wilkins, Baltimore. demy of Applied Osteopathy Yearbook, Carmel, CA, pp 2331.
Greenman P 1996 Principles of manual medicine, 2nd edn. Wil- Scariati P 1991 Myofascial release concepts. In: DiGiovanna E (ed)
liams and Wilkins, Baltimore. An osteopathic approach to diagnosis and treatment. Lippincott,
London.
7. Metody terapeutyczne wykorzystujce elementy masau 97

Simons D 1996 Clinical and etiological update of myofascial pain Van Buskirk RL 1990 Nociceptive reflexes and the somatic dys-
from trigger points. J Musculoskeletal Pain 4:93121. function: a model. J Am Osteopath Assoc 90:792809.
Simons D 2001 Do endplate noise and spikes arise from normal Ward R 1997 Foundations of osteopathic medicine. Williams and
motor endplates? Am J Phys Med Rehabil 80:134140. Wilkins, Baltimore.
Simons D, Travell J, Simons L 1999 Myofascial pain and dysfunc- Youngs B 1962 Physiological basis of neuro-muscular technique. Br
tion: the trigger point manual, vol 1, 2nd edn. Williams & Wil- Naturopathic J 5:176190.
kins, Baltimore.
Simons D, Hong CZ, Simons L 2002 Endplate potentials are com-
mon to midfiber myofascial trigger points. Am J Phys Med Re-
habil 81:212222.