You are on page 1of 91

i

Prof. Dr. Rüstem CANGİ Yrd. Doç. Dr. Adnan DOĞAN
Yrd. Doç. Dr. Adem YAĞCI Yrd. Doç. Dr. Cüneyt UYAK

© Kaynak gösterilerek eğitim amaçlı kullanılabilir.

Elektronik Yayın

ii

İÇİNDEKİLER Sayfa
ÖNSÖZ ............................................................................................................................. 1
1. GİRİŞ ............................................................................................................................ 2
2. ASMANIN KÖKENİ ....................................................................................................... 4
3. ÜZÜMLERİN SINIFLANDIRILMASI .................................................................................. 4
3.1. BOTANİK SINIFLANDIRMA .................................................................................................. 4
3.1.1. Asmanın sistematikteki yeri .................................................................................................................. 4
3.2. TİCARİ SINIFLANDIRMA ...................................................................................................... 4
3.2.1. Sofralık üzümler .................................................................................................................................... 5
3.2.2. Kurutmalık üzümler............................................................................................................................... 5
3.2.3. Şaraplık ve sıralık üzümler ................................................................................................................... 6
4. BAĞCILIĞIN EKONOMİK DEĞERİ VE ÜZÜMÜN İNSAN BESLENMESİNDEKİ ÖNEMİ ........ 7
4.1. BAĞCILIĞIN EKONOMİK DEĞERİ ........................................................................................... 7
4.2. ÜZÜMÜN İNSAN BESLENMESİNDEKİ ÖNEMİ ........................................................................... 8
5. BAĞCILIĞIN TÜRKİYE’NİN TARIMSAL YAPISI İÇİNDEKİ YERİ ........................................ 10
6. ASMANIN MORFOLOJİSİ, ANATOMİSİ VE FİZYOLOJİSİ ................................................ 11
6.1. ASMANIN MORFOLOJİSİ................................................................................................... 11
6.1.1. KÖKLER ........................................................................................................................................ 12
6.1.2. GÖVDE VE KOLLAR ..................................................................................................................... 14
6.1.3. ASMADA GÖZ VE TOMURCUK SİSTEMİ ........................................................................................ 14
6.2. ASMANIN ANATOMİSİ ............................................................................................... 16
6.3. ASMANIN FİZYOLOJİSİ ............................................................................................... 18
7. ESKİ BAĞCILIK YENİ BAĞCILIK KAVRAMI ..................................................................... 19
8. ASMALARIN ÇOĞALTILMASI ....................................................................................... 21
8.1. EŞEYLİ ÇOĞALTMA - TOHUMLA ÇOĞALTMA ......................................................................... 21
8.2. EŞEYSİZ ÇOĞALTMA - VEJETATİF ÇOĞALTMA ....................................................................... 22
8.2.1.Daldırma İle Çoğaltma ......................................................................................................................... 22
8.2.2. Çelikle Çoğaltma ................................................................................................................................ 23
8.2.2.1. Çeliklerin Kesilmesi .................................................................................................... 24
8.2.2.2. Çeliklerin Saklanması ................................................................................................. 25
8.2.2.3. Çeliklerde Kök Oluşumu ve Köklenmeyi Etkileyen Faktörler ..................................... 26
8.2.2.3.1. Çeliklerde Kök Oluşumu ..................................................................................... 26
8.2.2.3.2. Çeliklerde Köklenmeyi Etkileyen Faktörler ......................................................... 26
8.2.3.4. Çeliklerin Çimlendirilmesi ve Köklendirmede Bazı Kolaylıklar ................................... 27
8.2.2.4. Dal Çelikleriyle Çoğaltma ........................................................................................... 28
8.2.2.5. Göz Çelikleri ile Çoğaltma ............................................................................................................... 29
8.2.2.6. Yeşil Çelikle Çoğaltma ................................................................................................ 29

8.2.3. AŞI İLE ÇOĞALTMA ............................................................................................... 30
8.2.3.1. AŞIDA KAYNAŞMA .................................................................................................... 31
8.2.3.2.2. Yeşil Aşılar.................................................................................................................................... 31
8.2.3.2.2.1. Yeşil Yarma Aşı..................................................................................................... 32
8.2.3.2.2.2. Yeşil Boğum Aşısı ................................................................................................. 32

iii

9. AŞISIZ ASMA FİDANI ÜRETİMİ .................................................................................... 33
9.1. ÇELİK ALINACAK OMCALARIN SEÇİMİ VE ÇELİKLERİN ALINMASI .................................................. 33
9.2. ÇELİK ALINIRKEN DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR ....................................................................... 34
9.3. ÇELİKLERİN MUHAFAZASI ................................................................................................. 35
9.4. KÖKLENDİRME AMACIYLA YERLİ VEYA AMERİKAN ASMA ÇELİĞİNİN HAZIRLANMASI........................ 36
9.5. ÇELİKLERİN DİKİM, BAKIM VE SÖKÜMÜ ................................................................................ 36
10. AŞILI ASMA FİDANI ÜRETİMİ .................................................................................... 36
10.1. AŞILI ASMA FİDANI ÜRETİM İŞLETMELERİNİN ALT YAPI, TEÇHİZAT VE SARF MALZEME İMKÂNLARI .... 37
10.2. ÇELİKLERİN TEMİN EDİLMESİ ALINMASI VE AŞIYA HAZIRLANMASI ............................................. 37
10.4. ÇELİK VE KALEMLERİN SUDA BEKLETİLMESİ VE TERMOTERAPİ UYGULAMALARI ............................ 38
Özellikleri ................................................................................................................................ 40
10.5. AŞILAMA ZAMANI......................................................................................................... 40
10.6. AŞILAMA ................................................................................................................... 40
10.7. PARAFİNLEME (I) ......................................................................................................... 41
10.8. AŞILI ÇELİKLERİN KATLAMAYA ALINMASI VE KAYNAŞTIRMA AŞAMASI ....................................... 42
10.9. ALIŞTIRMA VE PARAFİNLEME (II) ...................................................................................... 45
10.10. FİDANLIK KOŞULLARINDA AŞILI ÇELİKLERİN DİKİLEREK AÇIK KÖKLÜ FİDAN ÜRETİMİ .................... 45
10.10.1. Fidanlık koşullarında Aşılı Çeliklerin dikimi (köklendirilmesi) ......................................................... 45
10.10.2. Fidanlık koşullarında Aşılı Çeliklerin bakımı ................................................................................... 48
10.10.3. Fidanlıklarda toprak işleme ve sulama ........................................................................................... 49
10.10.4. Asma fidanı üretilen alanlarda zirai mücadele................................................................................ 50
10.10.5. Fidanlıklarda Rotasyon .................................................................................................................. 50
10.10. 6. Fidanların Sökülmesi, Boylara Ayrılması ve Depolanması ........................................................... 50
10.11. SERADA TÜPLÜ (KAPLI) ASMA FİDANI ÜRETİMİ ................................................................ 53
10.12. SERTİFİKASYON VE YASAL MEVZUATIN UYGULANMASI......................................................... 55
11. ASMA FİDANLARININ DİKİMİ.................................................................................... 57
12. DOKU KÜLTÜRÜNÜN BAĞCILIKTA KULLANIMI ......................................................... 58
13. AMERİKAN ASMA ANAÇLARININ ÖZELLİKLERİ .......................................................... 60
13.1. ADAPTASYON .............................................................................................................. 61
13.2. FİLOKSERAYA MUKAVEMET ............................................................................................. 62
13.3. UYUŞMA ( AFFİNİTE ) .................................................................................................... 62
13.4. ÇELİKLERİN KÖKLENME YETENEĞİ .................................................................................... 62
14. FİDANCILIK İŞLETMELERİ SABİT TESİSLERİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR
...................................................................................................................................... 63
15. FİLOKSERANİN BİYOLOJİSİ ........................................................................................ 64
16. TÜRKİYEDE BAĞCILIĞIN SORUNLARI VE ÇÖZÜMÜNE İLİŞKİN ÖNERİLER ................... 66
16.1. ASMA FİDANI ÜRETİMİ AŞAMASINDA KARŞILAŞILAN SORUNLAR ............................................ 66
17. ÜLKEMİZDE SERTİFİKALI ASMA FİDANI ÜRETİMİ İLE İLGİLİ GELİŞMELER ............. 68
17.1 YASAL MEVZUAT ........................................................................................................... 68
17.2. FİDAN ÜRETİMİNİN GELİŞTİRİLMESİNE YÖNELİK TEŞVİK UYGULAMALARI .................................. 68
18.ASMA ANAÇLARIN GENEL ÖZELLİKLERİ ..................................................................... 70

Aşısız asma fidan standardı (TSE 3981) 36 Tablo 5 Aşılı asma fidanı üretim işletmelerinde bulunması gereken alt yapı tesisleri 37 Tablo 6. Asma çelik standardı (TSE 4027) 35 Tablo 4.. 79 AÇIKLAMALI SÖZLÜK ................ Konserve Edilmiş Bir Adet (4 g) Asma Yaprağının Besin İçerikleri 9 Tablo 2................................. Aşlı asma fidanı standardı (TS 3981) 51 Tablo 8.......... Tüplü asma fidanı standardı (TS 3981) 55 Tablo 9.................................... iv ELLE YAPILAN AŞILARDA KULLANILAN MALZEMELER ..... Asma aşı kalemi standardı (TS 4089) 40 Tablo 7. 80 KAYNAKLAR ....................................................... 100 g Taze ve kuru üzümün besin değerleri 10 Tablo 3............. Asma Fidanı Üretiminin Bölgesel Dağılımı (2011) 69 ................... 82 Tablolar Sayfa Tablo 1................................ Ülkemizde yaygın olarak kullanılan asma anaçları 62 Tablo 10.........................................................

Aşılamada aşı elemanları 39 Şekil 29. bir senelik dalda uzunluğuna kesit 14 Şekil 4. v Şekiller Sayfa Şekil 1 Asmanın toprak üstü ve toprak altı organları. Çimlenme çukur ve çimlenecek çelik demetleri 28 Şekil 18. Göz Çeliği 29 Şekil 20. bir senelik dalda uzunluğuna kesit 13 Şekil 3. Aktif tomurcuk 16 Şekil 8. Köklendirilmek için hazırlanmış çelikler 25 Şekil 15. Pasif tomurcuk 15 Şekil 6. Adventif kökün oluşumu 13 Şekil 2. İletim demetlerinin enine kesiti 18 Şekil 10. Kalem aşıları 32 Şekil 25. Motte tip ve açık köklü standart ve yüksek gövdeli fidan 52 Şekil 36. Aşılı Asma Fidanına Dikilmeden Önce Yapılan İşlemler 58 Şekil 38. Meristem Kültürü 59 . Katlama havuzunda ve soğuk hava deposunda çeliklerin saklanması 25 Şekil 17. Hendek dikim 47 Şekil 32. Asma kökünün kısımları. Asmada Nematot etkisi 20 Şekil 12. Kış gözleri ve bünyelerindeki tomurcuk yapıları 15 Şekil 5. Asmalarda Göz Aşıları 33 Şekil 26. Tüplü Asma Fidanı 47 Şekil 33. Dikime hazır asma çelikleri 36 Şekil 28. Asma kökünün kısımları. Asma fidanı üretiminin şematik görünüşü 34 Şekil 27. Masura Dikim. Filoksera zararlısının kök ve yapraklardaki zararı 20 Şekil 11. Tepe dikim 47 Şekil 31. Daldırma ile çoğaltma yöntemleri 23 Şekil 14. Aktif tomurcuk 16 Şekil 7. Yarma aşının yapılışı 31 Şekil 23. Depolama için demet haline getirilmiş çelikler 25 Şekil 16. Gelişmenin tamamlanmasıyla açık köklü fidanların traktörle sökümü 51 Şekil 35. Asma aşılarında kaynaşma ve kallus oluşumu 31 Şekil 22. Tohumla (generatif yöntemle) çoğaltma 22 Şekil 13. Aşı elemanları ve aşılı asma fidanı elde etme 30 Şekil 21. Traktörlere monte edilen özel aparatlarla hem masuraların hazırlanması 48 Şekil 34. Aşılı asma fidanı üretim aşamaları 44 Şekil 30. Asmalarda gözlerin sürme periyodu dört aşamada gerçekleşir 17 Şekil 9. Asma fidanı sertifikasyon şeması 56 Şekil 37. Çeliklerin köklendirilerek fidan elde edilmesi 29 Şekil 19. Kalem aşıları 32 Şekil 24.

1 ÖNSÖZ Üzüm üretim miktarı bakımından dünyada en fazla yetiştirilen meyve olup. şıralık ve kurutmalık değerlendirme şekilleri açısından göz önüne alındığında. gerek ekolojik gerekse çeşit zenginliklerinin sunduğu fırsatlar bu tarım dalının sürekli gelişme ve kendini yenilemesine imkan sağlamıştır. teknik bilgi. vinifera) çeşitlerin aşılanması ile üretilen fidanlarla bağ tesis etme zorunluluğu doğmuştur. disiplin ve donanım isteyen üretim şeklidir. Asmanın gen merkezleri içerisinde yer alan ülkemiz. Ülkemiz bağ topraklarına bulaşan ve önemli zararlar veren filoksera böceği nedeni ile. asma anaçları üzerine yerli (V. Bu konuda faaliyet gösteren işletmelerin son derece profesyonel yönetim göstermesi ve konu üzerinde dünyada yaşanan gelişmeleri mutlaka yakından takip etmesi gerekmektedir. yıllık ihtiyacın yaklaşık 20 milyon adet olduğu bildirilmektedir. Aşılı asma fidanı üretimi. Bu kitabın amacı. Ülkemizde özel ve devlet kurumlarının 15-20 milyon civarında aşı yapıldığı. mevcut asma fidanı üretim işletmelerinde veya asma fidanı üretimi yapmak isteyen üretici veya teknik elemanlara. İşletmelerde fidan üretim aşamasında ve fidan gelişme döneminde yapılan bazı hatalar. Bağ tesisinde ve sürdürülebilir üretim için. sürdürülebilir verim ve kaliteli üretim için bağların yeniden tesis edilmesi gerekmektedir. ülkemizin sosyo ekonomik ve kültürel birikimi en fazla ülke konumunda olduğu görülecektir. Ülkemizde son yıllarda üretilen aşılı asma fidan sayısı 5-6 milyon adet civarında olup. ülkemizde ise en fazla üretilen meyve durumundadır. beceri. ismine doğru ve kaliteli “asma fidanı” temin etmekten geçmektedir. bundan 7 milyon civarında fidan üretildiği tahmin edilmektedir. şaraplık. . anaç x çeşit kombinasyonu ve fidan tipine göre % 15-95 arasında değişebilmektedir. başarısızlıklarda önemli pay sahibidir. Sofralık. yıl. aşılı asma fidanı üretimi konunda pratik bilgi sunmaktır. Asmaların ekonomik ömrü yaklaşık 40-50 yıl olup. Ülkemizde asma fidanı üretim aşamasında yapılan bazı hataların büyük ekonomik kayıplara yol açtığı ortadadır. tesis kurarken en önemli husus sağlıklı. Fidan randıman oranları işletme.

. çek çek. Çünkü Vitis vinifera L. Güney yarı kürede ise 32. Asma ise. köfter. paralelden başlayıp.. asma türüne ait üzüm çeşitlerinin kökleri filoksera zararlısına karşı çok duyarlıdır. 2 1. şeklinde sıralanabilir (Adınır ve Cangi . bastık. Ülkemizde toplam bağ alanlarının %57’sinde sofralık çeşitler yer almakta ve yaş üzüm üretiminin %52’sini bu çeşitler oluşturmaktadır. Söz konusu sınırlar dahilinde 24 000 çeşidin bulunduğu (sinonimleri ile birlikte). 1998. pestil. 2013 verilerine göre ülkemizde 468. Vejetatif yolla asma fidanı elde edilmesinde ise çelik. bağcılıkla uğraşan üreticilerin gelir düzeylerinin artmasını sağlamıştır. rakı. 2002). daldırma gibi metotlar uygulanmaktadır (Fidan ve ark. Kelen. konserve. pelverde. hem de geniş bağ alanlarına ve üzüm üretimine sahip dünya üzerindeki önemli bağcılık merkezlerinden birisidir. asmanın anavatanı olarak bilinen bölgeler içerisinde yer alan. vb. 2004). çeşit zenginliği ile de genetik materyal açısından yurdumuzun önemli bir bitkisidir. Bu iki zararlı asma köklerini emmek suretiyle hem besin maddelerine ortak olmakta. Üretilen üzümün 2 132 602 tonu sofralık. 2013). Etkenlerin başında da her ekoloji için ayrı önem kazanan iklimsel faktörler gelmektedir. Bağcılık Kuzey yarı kürede 34. birim alandaki verime bağlı olarak. hem de generatif metotlarla çoğaltılabilmektedir. 2004 yılından bu yana sofralık üzüm yetiştirilen bağ alanlarında önemli bir azalma olmakla birlikte.1998.2 hektar bağ alanından 4 011 409 ton üzüm üretilmiştir. 40. paralele kadar yükselmektedir. Bu tarım dalı bu nedenlerle Anadolu'da yaşayan insan topluluklarının binlerce yıldır baş uğraşlarından biri olmuş ve olmaya devam etmektedir (Oraman. paralelden başlamakta ve 51. papara. Anadolu. tarhana. ülkemizde ise yaklaşık 100 civarında üzüm çeşidinin yetiştirildiği. sirke.792. aşı. 1970. üretim miktarımız artmıştır (Sivritepe. değerlendirme şekillerinin de çok yönlü oluşu üzümün değerini daha da artırmaktadır. Ağaoğlu. Bu yüzden filoksera ile . hem de köklerde yaralar meydana getirerek asmaların gelişmelerini önlemekte ve kurumalarına neden olmaktadır. Filokseralı bağ alanlarında yerli üzüm çeşitlerinden alınan çeliklerin doğrudan köklendirilmeleri yoluyla ekonomik anlamda bağ kurulması mümkün olmamaktadır. Ancak ülkemizin bağ alanlarının büyük bir kısmı filoksera ve nematod zararlılarıyla bulaşık durumdadır. yukarıda belirtilen coğrafik sınırlar içerisinde yetiştirilmesi de tabii olarak çok değişik etkenlere bağlı olmaktadır. Günümüze kadar bu zararlıya karşı uygulama değeri olan kimyasal bir korunma metodu ise henüz geliştirilememiştir. koruk suyu. 2011). Çelik ve ark. turşu. pekmez. paralele kadar ilerlemektedir. Bu nedenle bağcılıkta ıslah çalışmaları dışında tohumla çoğaltma tercih edilmemektedir. GİRİŞ İnsan sağlığı ve beslenmesindeki öneminin yanı sıra. Asma birçok kültür bitkisi gibi hem vejetatif. üzüm verimi bakımından ekonomik. Ancak generatif çoğaltma da heterozigotik bir kalıtsal yapıya sahip olması nedeniyle yüksek oranda açılan göstermekte ve çelik ile çoğalmaya nazaran 2-3 sene gibi daha fazla bir zaman istemektedir. Son yıllarda asmalarda ticari amaçla salamuralık yaprak üretiminde yaşanan gelişmeler. hem çeşit zenginliğine. köme. Üzüm ülkemizde sofralık. kurutmalık ve şaraplık olarak tüketim şekillerinin dışında hiç bir ülkede görülemeyecek kadar farklı şekillerde değerlendirilmektedir. Bunlar üzüm suyu. 1994). Filoksera ve nematodlara karşı en iyi çare ise dayanıklı asma anaçlarının kullanılmasıdır. Türkiye bağcılık tarımı açısından dünyada önemli ülkelerden birisidir. 1 423 578 kurutmalık 455 229 tonu şaraplık olarak değerlendirildiği bildirilmektedir (TUİK. Bu kadar çok çeşit zenginliği olan bir meyve türünün. ancak bunlardan 50-60 kadarının ticari olarak üretildiği bildirilmektedir (Uzun. 2014). dilme.

kaynaştırma. Ülkemizde halen asma fidanı üreten işletme sayısı 31’dir. Aşılı asma fidanı üretmek için eskiden bağ yerinde aşılamalar yapılırken. Fidancılığımızın gelişebilmesi için gerek yurt içinde gerekse yurt dışında yapılan araştırmaların takip edilmesi olumlu yönlerinin pratiğe intikal ettirilmesi gerekir. 1992). geç sonbahar döneminde ilkbahara kadar olan dönemde yerlerine dikilmektedir. 2011 yılında üretimin %82. kurutmalık ve şıralık. Klon seleksiyonu.. Ülkemizde asma fidanı üretimi konusunda pek çok sorun bulunmaktadır. ismine doğru sağlıklı-kaliteli anaç üretiminin yetersizliği.045) %89’u sofralık. 1998). 1980). bu durum bağcılıkta ileri gitmiş ülkelerde %50-60 civarındadır. son 5 yılın (2007-2011) ortalaması olarak. Bu konuda son 40 yıl içinde yapılan çalışmaların ürünü olarak 31 üzüm çeşidine ait 95 klon. son yıllarda azalmakla birlikte asma fidanı dış ticaretinde ithalatın baskınlığı devam etmektedir. Ülkemizde yerli ve aşılı asmalarla bağ tesisi yapılmakla birlikte.9’unu Ege Bölgesi sağlamıştır. üretilen fidan miktarı ise 5-6 milyon civarındadır. fidan üretim miktarının yeterli sayıda olmaması. 1930’lu yıllarda başında Avrupa ve Amerika’da geliştirilen aşı makineleri ile iç mekanda masa başında aşılamalar günümüzde hala yapılmaktadır (Alley. 3 bulaşık alanlarda bağcılığın yapılabilmesi için yerli çeşitlerin bu zararlıya karşı dayanıklı asma anaçları üzerine aşılanmaları veya bu aşılama sonucu elde edilen aşılı-köklü asma fidanlarının kullanılmaları zorunludur. İlk kez 1867 yılında Fransız bağcılarından La Liman tarafından ortaya atılarak uygulamasından başarılı sonuçlar alınan bu yönteme “Yeni Bağcılık” adı verilmektedir (Çelik. alıştırma ve 2. sertifikalı asma fidanı üretiminin temel dayanağıdır. Hâlbuki yıllık asma fidanı ihtiyacımızın 30-35 milyon arasında olduğu göz önüne alınırsa. asma fidanı üretiminin gerektirdiği işgücü çok önemli bir istihdam alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. ya da dikilen aşısız (Amerikan) fidanların bağda aşılanması gerekmektedir. Aşılı çeliklerin sera koşullarında köklendirilmesi sonucu elde edilenlere tüplü asma fidanı. 12 üzüm çeşidinde ise çalışmalar sürdürülmektedir. Tüplü asma fidanları ise kaynaşma sağlanan aşılı çelikler serada 2-2. fidanlarda kalite düşüklüğü. fidan üretim aşamasındaki düşük randıman. Bugün ülkemizde asma fidanı üretimi. %74’ü aşılı olmak üzere toplam 5 093 652 adet standart kategoride asma fidanı üretilmiştir. 2011 yılına ait aşılı fidan üretiminin %79. Asma fidanı denildiğinde yerli ve aşılı-köklü asma fidanı ifade edilmektedir. parafinlemenin ardından ya arazide ya da serada gelişmeye bırakılmaktadır. Ülkemizde üretilen asma fidan randımanları %25-40 arasında değişirken. Ancak son iki yılda ihracatta görülen artış ümit vericidir. çelikten üretilmişse “Yerli Fidan” denmektedir.5 ay kadar gelişmekte ve 1-2 hafta kadar alıştırma sonrasında yaz başlarında (Mayıs-Haziran) yerlerine dikilmektedir. 2006-2010 döneminde üretimin %30’u düzeyinde ithalat yapılan sektörde. ismine doğruluk. Eğer çelikler aşılanarak üretildiğinde aşılı asma fidanı. 8 asma anacına ait 21 klon seçilmiştir. Ülkemizin bağcılık yapılan tüm bölgeleri. filoksera ve nematotlarla bulaşık olduğundan. %11’i ise şaraplık çeşitlere aittir. Aşılı çelikler aşılama. Bu yıla ait aşılı fidan üretiminin (4. dünya çekirdeksiz kuru üzüm üretiminin %50’sini karşılayan Manisa ili sağlamıştır.3’ünü tek başına. sertifikasyon problemleri sıralanabilir. yıllardan beri talep edilen fidan miktarı karşılanamamaktadır. Bu sorunlar kısaca.173. Açık Köklü fidanlar yaprağını döktükten sonra. fidanlık koşullarında köklendirilmeleri sonucunda elde edilenlere ise açık köklü asma fidanı adı verilmektedir (Çelik ve ark. Ülkemizde yıllık asma fidanı ihtiyacının 20-25 milyon adet olduğu. Bazı yıllar ise ortalama 1 milyon adet asma fidanının ithal edildiği de görülmektedir. . bağ tesisinde ya doğrudan aşılı fidan kullanılması.

1974. Kültür asmalarının tümü Vitis cinsine aittir. Leeaceae ve Vitaceae) yalnızca Vitaceae (Vitidaceae. kromozom sayısı 2n = 38 olan Euvitis ve 40 olan Muscadinia'dır. ticari olarak değerlendirme şekillerine göre sofralık.'dir. Bunlar. bu asma türünün ilk olarak M. Bu familyanın 12 cinsi ve yaklaşık 700 türü bulunmaktadır.1.1. Avrupa ile Küçük Asya'nın (Anadolu) doğal florasında yer alan bu türün kültüre alınmasıyla başlamıştır. Antcliff 1992).Ö. bir iki istisna dışında çiçekler doğal olarak açıktır. ürününden yararlanılan ve anaç olarak kullanılan 50 dolayında tür ile bu türlere ait binlerce varyete ve kültür çeşidine sahiptir (Winkler ve ark. 3. Euvitis. 2. halen dünya üzüm üretiminin % 90'ından fazlasını sağlayan Vitis vinifera L. Bağcılık tarihi. Üzümlerin Sınıflandırılması 3.(Narince) 3. Avrupa'nın değişik bölgeleri ve Kuzey Amerika'da üçüncü jeolojik zamana (neozoik) ait asma yaprak ve çekirdek fosillerinin bulunmuş olması. Asma fidanı üretim tekniğinin bilimsel esaslara dayandırılarak geliştirilmesi gerekmektedir. Asmanın Kökeni Jeolojik bulgulara göre geçmişi 150 milyon yıl öncesine uzanan yerkürenin. en eski bitki gruplarından birisi asmadır..1. Bu takımın üç familyasından (Rhamnaceae.2. Ampelidaceae. kurutmalık. taç yapraklarının üstte birleşerek çiçeği bir şapka şeklinde kapatması ve tozlanma döneminde alttan ayrılarak düşmesidir. Botanik Sınıflandırma 3. Vitis cinsi iki seksiyondan (alt cins) oluşmaktadır. Bu cinsi diğerlerinden ayıran en önemli özelliği. Kafkasya ve Anadolu'da kültüre alındığı ve zamanla buradan dünyanın hemen hemen her yerine dağıldığı kabul edilmektedir. Arkeolojik bulgulara göre. Asmanın sistematikteki yeri Asmalar Rhamnales takımına bağlıdır. Ampelidae) familyasına ait bitkiler. Takım Rhamnales Familya Vitaceae (12 cins) Cins Vitis Alt tür Euvitis ve Muscadinia Tür Vitis vinifera (50 tür) Çeşit Vitis vinifera varyete ………. . Diğer cinslerde. 4 Asmada fidan randımanı ve fidan kalitesinin istenilen düzeye ulaşması için. Dünya üzerinde çok geniş bir alana yayılmış bulunan asma türleri içerisinde en önemlisi. 6000-5000 yıllarında (Cilalı Taş Devri). yabani asmanın insanlık tarihinden daha eski bir geçmişi olduğunu belgelemektedir. şaraplık-şıralık olmak üzere başlıca üç gruba ayrılırlar. Ticari Sınıflandırma Üzümler. bilinen anlamda asmaları tanımlamaktadır.

salkım üzerindeki taneler çok sık veya çok seyrek olmamalıdır. Victoria. hasat sırasındaki kuru maddenin yüksek oluşu ile daha yumuşak kuru üzüm elde edilmesi arasında olumlu ilişki vardır (Winkler ve ark. Horoz Karası ve Royal gibi) yetiştiriciliği giderek yaygınlaşmaktadır. çekirdeksiz kuru üzüm anlaşılmaktadır. Sofralık üzümlerin hem yeme kalitesi yüksek. bereli. sert kabuklu. tane iriliğini artırmak amacıyla. özellikle ticari potansiyelinin çok yüksek olması nedeniyle. kuru ve yüzeyi yağsız bir yapıda olan "Natürel kuru üzüm" ile. Herhangi bir ekolojide yetiştirilebilecek sofralık üzüm çeşitlerini. esas olarak iklim ve pazara uzaklık belirler. kir. kalite kaybına uğramadan uzun süreli bir muhafaza için. tanelerin salkım iskeletini tam olarak kapatması ideal bir sıklıktır. belirli standartlara uygun kalitede kuru üzüm veren çeşitlerdir. çekirdeksiz çeşitlerin sofralık tüketimde giderek daha fazla tercih edildiği göz- lenmektedir. tane iriliğinin ve renginin de bir örnek olması gerekir. Doğal olarak küçük taneli olan bu çeşitlerde. Özellikle hasat ve ambalaj sırasında taneler üzerindeki mumsu pus tabakasının silinmemesine özen gösterilmelidir. belirgin ve hoşa giden bir tada sahip ve depolama sırasında nemlenmeye az meyilli olması gerekir. Tane iriliğinden dolayı genellikle iri salkım oluşturan sofralık çeşitlerde.1. Red Globe. Alphonse Lavallee. yola dayanıklı ve muhafazaya uygun sofralık çeşitlerin (Hafızali. yani salkımlar üzerinde yaralı. 1974). önemli bölümü aynı zamanda şaraplık ve şıralık olarak değerlendirilen söz konusu çeşitler. ürünleri doğal ya da kontrollü koşullarda kurutulduğunda. Yalova İncisi.2. Dimrit gibi) tercih edilmektedir. taze olarak tüketilmek üzere yetiştirilen üzüm çeşitleridir. ince kabuklu ve sulu çeşitler (Hatunparmağı. Kuru üzümün yumuşak bir yapıya sahip olması.2.2. Superior Seedless. böcek ve hastalık zararı bulunmaması gereklidir. kurutma tekniği ve kuru üzümün su kapsamına bağlı olduğu gibi. tüketim şeklinin gereği olarak. Ayrıca. 5 3. en önemlisi bir çeşit özelliğidir. Parmak. Son yıllarda genellikle bu iki uygulama kombine edilmektedir. 3. Yine sofralık üzümlerde çok küçük veya çok iri salkımlar da arzu edilmez. Trakya İlkeren. Bu özellik taze üzümün şeker oranı. Sofralık üzümler Bunlar. Sapından tutulan bir salkımda. yapı o kadar yumuşak olmaktadır. Dünyada kuru üzüm denildiğinde. Razakı. kalın kabuklu ve sert etli tanelere sahiptir. Kurutmalık üzümler Bunlar. sofralık üzümlerin fiziksel durumlarının da iyi olması. Nem oranı bu değere ne kadar yaklaşırsa. Hasandede. Aynı zamanda tanelerin sapa ve salkıma bağlantılarının güçlü. Yapıncak. kaliteyi belirleyen en önemli özelliktir. elde edilen kuru üzümün yumuşak dokulu. Ülkemizde sofralık olarak daha çok yöresel. Michele Palieri. tane bağlama devresinde 10-50 ppm Gibberellik Asit (GA3) uygulaması ve bilezik alma yapılmaktadır. Sofralık üzümler. iri. hem de görünüşleri çekici olmalıdır. Yine. kuru üzümlerin nem oranı en fazla % 17 dolayında olmalıdır. Cardinal. çatlak ve çürük taneler ile toz. Perlette. salkım formuna uygun bir seyreltme ile salkım büyüklüğünü kontrol ve standardize etmek mümkündür. ezik. Bir üzüm çeşidinin iyi bir kurutmalık olarak nitelendirilebilmesi için. Kuru üzümlerde. Bu üzümler aynı zamanda uzun süreli nakil ve muhafazaya uygun özellikler taşımalıdırlar. Dünya çekirdeksiz kuru üzüm pazarlarında başlıca iki tip ürün işlem görmektedir. Narince. yaş üzümün hiçbir kimyasal uygulamaya tabi tutulmadan kurutulması sonucu elde edilen ve koyu gri-siyah veya gri-kahverengi. İskenderiye Misketi. ürünün hasattan sonra değişik eriyiklere bandırılarak kurutulması . Bunlar. Müşküle. Son yıllarda. Italia. ancak üretim merkezlerine yakın pazarlara sofralık olarak gönderilebilmektedir. Sultani ve Yuvarlak Çekirdeksiz. Gülüzümü. Buna karşılık. Bu yüzden. Diğer yandan.

ABD'de ise % 30'una yakını bu amaçla kullanılmaktadır. Banazı Karası. kek ve pasta sanayinde tercih edilmektedir. Dünyanın en büyük çekirdeksiz kuru üzüm üreticisi olan ABD'de. sulama ve gübreleme gibi bakım koşulları ile de yakından ilgilidir. küçük taneli olanlar ise. irilik ve temizlik yönünden 7-11 arasında tip numarası verilerek. Orta Asya'da Ak Kişmiş olarak adlandırılmaktadır. TS 3411'e göre renk. hem de bandırılarak. Kozak Karası. Dımışkı ve Rumi'dir. Dimrit.3. Horoz Karası. Bu üzüm çeşitlerimiz hem naturel. Emir. Narince. Avustralya ve Güney Afrika'da Sultana. Avustralya. üretimin yaklaşık % 90'ını natürel üzüm oluştururken. yine dünyaca tanınmış diğer bir yerli çeşidimiz olan Yuvarlak Çekirdeksiz (Round Seedless) büyük bir farkla ilk sıradadır (Anonim 1997). Ülkemiz bağcılığının ulusal ekonomiye sağladığı katkıda çok önemli bir payı olan ve tümüyle Ege Bölgesinde yetiştirilen çekirdeksiz kurutmalık üzümler. yumuşak dokulu. Ülkemizde çekirdekli kuru üzüm üretimi ayrı bir önem taşımaktadır. Bu çeşit ABD'de Thompson Seedless. aynı zamanda asit kapsamının da yüksek olması arzu edilir. Göğ Üzüm ve Çal Karası da önemli ölçüde kurutmalık olarak değerlendirilen üzüm çeşitlerimizdir. Şıralık olarak her bölgede farklı çeşitler değerlendirilmektedir. tanedeki su oranı % 10-13'e inene kadar doğal koşullarda kurutulur. kağıt. Natürel üzüm yalnızca çerezlik olarak kullanılmaktadır. . Bunların yanı sıra Razakı. Dünyada ticari anlamda çekirdeksiz kuru üzüm üretiminde kullanılan en önemli çeşit bir Türk çeşidi olan Sultani Çekirdeksiz'dir. Kurutulan üzümler. bu çeşitlerde şıranın bazı aromatik maddelerce zengin. Bağlarda ikinci kalitede olan veya sofralık-şaraplık amaçla piyasa değeri düşük üzümler şıralık olarak değerlendirilmektedir. Bu ürün önemli bir çerezlik tüketim potansiyeline sahip olmakla birlikte. genellikle temizlenerek düzlenmiş ve kâğıtla kaplanmış toprak sergilerde kurutulmaktadır. Özellikle Avrupa başta olmak üzere. Buna karşılık bandırılmış çekirdeksiz kuru üzümlerin. iklim ve toprak koşullarının yanı sıra. % 22-23 kuru madde değerinde hasat edildikten ve %5-6 potasyum karbonat (K2C03) ve % 0. daha küçük tanelere ve salkımlara sahip. Boğazkere. tümüyle bandırılmış kuru üzüm üretilmektedir.0 zeytinyağı karıştırılarak hazırlanan "Potasa" eriyiğine bandırıldıktan sonra.5-1. Chardonnay ve Semillon ülkemizde ticari amaçla kullanılmaktadır. 6 ile elde edilen açık renkli. Şaraplık ve sıralık üzümler Ülkemizde şaraplık olarak en fazla Öküz Gözü. ince kabuklu ve bol şıralı olmalarıdır. Kuzey ve Güney Afrika ile Güney Amerika'nın bağcılık yapılan ülkelerinde elde edilen ürünün tamamına. İran ve Afganistan'da ise. daha yüksek ticari değer taşımaktadır. Yunanistan. Çekirdekli kuru üzüm üretiminde kullanılan en önemli üzüm çeşitlerimiz Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yaygın olarak yetiştirilen Besni. Şaraplık ve şıralık üzümlerin tipik özellikleri. kalite sınıflamasına tabi tutulur (Anonim 1984). Avustralya'da % 40'ına. diğer büyük üreticiler Türkiye. yüzeyi yağlı olan "Bandırılmış kuru üzüm" dür. beton veya tel raflardan oluşan sergilerde. üretimin büyük bölümü rakı hammaddesi olarak değerlendirilmektedir. özellikle iri (standart) ve küçük (ince) taneli olanları. Dünyada üretilen üzümlerin büyük bölümü şaraba işlenmektedir. Çekirdekli kuru üzüm üretimi amacıyla dünyada en yaygın olarak yetiştirilen çeşit ise Muscat of Alexandria (İskenderiye Misketi)'dır. Ülkemizde ise. Şarap kalitesi açı- sından. Şıranın bileşimi ile ilgili özellikler çeşitlere özgü olmakla beraber.2. İri taneli olanlar çerezlik olarak. Yakın Doğu'da Sultanina. 3. Çal Karası.

4’ü kurutmalık ve %10.5 milyon dolar (pazarın %27’si) gelir sağlamaktadır (TUİK 2015). önemli bir tüketim potansiyeline sahiptir.C. Türkiye’nin bağ alanları ise. lifsiz. üzüm suyu ve şarap gibi sanayi kollarında değerlendirilmektedir.6' sı şıralık ve şaraplık olarak kullanılmaktadır. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı. 9 bağ bölgesinde üzüm üretilebilmekle birlikte ulusal ve uluslararası pazara yönelik ticari çekirdeksiz kuru üzüm Ege Bölgesinde üretilmektedir. BAĞCILIĞIN EKONOMİK DEĞERİ VE ÜZÜMÜN İNSAN BESLENMESİNDEKİ ÖNEMİ 4. bilhassa yaş olarak değerlendirilmeyen Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi üzümleri kurutularak iç tüketim ve alkol sanayi alanında sarf edilmektedir. Dış ticarete konu olan kuru üzümün % 100'e yakını çekirdeksiz üzümdür. sırada yer almaktadır. ABD.24 milyon ton olan global üretimin yaklaşık ⅓’ünü. 0. 1997. az dilimli ve damakta ekşimsi bir tat bırakan çeşitler tercih edilmektedir. 7 4.000 tonu ihraç edilerek üretim ve ihracat konusunda dünyada birinci sırayı almaktayız. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. Çekirdekli kuru üzüm üretimi değişkenlik arz etmekte. Özellikle kuru üzüm üretim ve ihracatımız dünyada önemli bir yere sahiptir. Türkiye’de tarım alanları incelendiğinde. Üretilen üzümlerin değerlendirme şekilleri sofralık ve kurutmalığın yanında pekmez. sirke. Sofralık üzüm ihracatı maalesef özlenen seviyeye çıkarılamamaktadır. henüz çözülememiştir. Ülkemizde üretilen çekirdeksiz kuru üzümün yaklaşık olarak %90’ının ihraç edildiği görülmektedir.7'si taze olarak ve % 4. Tarım sektörü içinde bağcılık alanı üretim.. İspanya ve Fransa’dan sonra 6. Bu nitelikleri ile en önemli sarmalık çeşidimiz Sul. % 26. Fransa ve İtalya’dan sonra 4. İlkbaharda. Elde edilen 125. %36.. 462396 ha bağ alanı ve 4185126 ton yaş üzüm üretimi ile önemli bağcı ülkelerden birisidir. yaklaşık %2–8 civarındadır. Toplam tarım alanları içinde bağ–bahçe bitkileri.8’i sofralık. Bağcılığın Ekonomik Değeri Milli ekonomimiz içinde tarım sektörünün payı ön plandadır. İhracatı sınırlayan iç problemlerin yanında. Üretilen üzümlerin % 31. şaraplık ve şıralık olarak çeşitli şekillerde değerlendirilmektedir. Türkiye’de asma genetik stokunda bulunan 2000’den fazla üzüm çeşidinden 80’i standart çeşit olarak tanımlanmıştır. 2014). Bütün bu değerlendirme alanları ile bağcılık kültürünün yurt ekonomisine katkısı 850 milyon $ civarındadır (Cebeci ve Akın. köfter. ekilen tarım alanları %66 civarındadır. 2014).9'u pekmez. Dünyadaki ihraç payımız %40–45 arasında gerçekleşmektedir ve ihracatın büyük bölümü AB ülkelerine gitmektedir. hem taze hem de salamura yapılarak sarma yapımında değerlendirilmektedir. sürgünlerin henüz taze olduğu dönemlerde toplanan asma yaprakları. yaş üzüm üretiminde Çin.8' kurutmalık. İtalya. sucuk.C. Türkiye. tüysüz. Yıllık 10.000 ton dolayındaki ihracat muhakkak ki azdır. Ülkemizde yetiştiriciliği yapılan bazı üzüm çeşitlerinin yaprakları salamura ya da konserveye işlenerek değerlendirilmektedir. kurutmalık. ince damarlı. Sarmalık yaprak üretimi için ince.8’i şıralık-şaraplık çeşitlerden oluşmaktadır (FAO. Ayrıca.80 milyon ton olan uluslararası pazar hacminin 214. Hemen hemen her bölgede bağcılık yapılmakta ve üretilen üzümler sofralık.000 ton kuru üzümün 80-100. Cangi ve ark. . 2012). yaklaşık %2 civarında yer almaktadır (T. çekirdeksiz kuru üzüm yıllık 400–500 milyon $ döviz getirisi sağlamakta olup. TUİK 2015). dış pazar ve ihracatçı diğer ülkelere rekabet konuları. tüketim ve dış ticaret yönlerinden ilk beşin içinde bulunmaktadır. Ülkemizde dolma ve sarmalık olarak değerlendirilen asma yaprağı. Bağ alanlarının %52. 1. % 36. 2014). pestil gibi mahalli. Bağ varlığı sıralamasında İspanya..1. Çekirdeksiz ve Narince çeşitleridir (Göktürk ve ark. tarımsal ürünlerde ilk üç sırada yer edinen önemli ihraç ürünü olmaktadır (T.1 milyon tonla yaklaşık ¼’ünü ülkemiz karşılamakta ve toplam pazardan 506.

8 Manisa’da sultani Çekirdeksiz çeşidinde 150-200 kg civarında salamuralık yaprak toplandığı belirlenmiştir (Özcan ve ark. 1998. ancak dekardan 600-700 kg asma yaprağı toplanan bağlarında bulunduğunu bildirmişlerdir. proantosiyanidinler ve antosiyanidinleri de içermektedir (Xia ve ark. 2016). kaffeik asit. üzüm suyu elde edilirken taneden uzaklaştırılan çekirdekte bulunmaktadır (Morris ve Striegler.000 kg civarında ürün alırken. Ağaoğlu ve ark. aynı zamanda konserve yapılarak değerlendirildiği gibi. Macaristan. terbiye edilmesi. Görüldüğü gibi bağcılık Türkiye'nin en önemli tarımsal uğraşlarından birisidir. şarap ve sirke yapılarak reçel veya marmelat şeklinde tüketilebilmektedir. Amerika. köfter ve bulama gibi yöresel ürünlere de işlenerek kullanılmaktadır (Çelik ve ark. Bunlardan en önemlisi de güçlü bir antioksidan olan fenol bileşikleridir (özellikle siyah üzüm kabuğunda ve çekirdeklerde). Niksar ve Erbaa ilçelerinde yapılan çalışmada ise dekardan 800 kg asma yaprağının toplandığı belirlenmiştir (Bekar.. Portakaldan sonra dünyada üretimi en çok yapılan meyve olan üzüm. Romanya. Yunanistan. sağlık açısından son derece önemli olan antosiyanin. sebze gibi tüketilebilir. Mısır. 2010. bağışıklık ve sinir sistemini kuvvetlendirici ve eklem rahatsızlıklarını iyileştiren bir gıdadır (Percival ve West. . Bulgaristan 1. yeni ve tamamlama dikimleri için bağcıya tespit edilmiş ve ekonomisi yüksek standart çeşitlerden fidan bulmak.000 kg'dan fazla.2. quersetin ve resveratrol gibi fenol ve polifenollere ilaveten flavonoidler.. üzümlerin değerlendirilmesi. budanması. Üzümdeki glikoz ve früktoz difüzyon yolu ile doğrudan kana geçme özelliğinde olduğu için bebeklerin ve çocukların beslenmesinde önemlidir (Gülcü ve ark. 2013). dekardan ortalama 100 kg yaprak toplandığını. Üzüm içerdiği yüksek orandaki şekerden dolayı kalori değeri yüksek bir besin maddesidir. 2013). anti-obez ve anti-yaşlanma. flavanol. Üzüm suyunun içeriği üzüme benzese de lif ve yağlar bakımından aralarında faklılık vardır. Cezayir ve Balkan ülkelerinde asma yaprakları. (1991) Tokat ilinde. Asmanın genç yaprakları. Üzüm çekirdeği %6-20 oranında yağ içermektedir ve bu yağ yenilebilir hatta yemek ve salatalarda kullanılabilir niteliktedir. fenolik asit.6’ında yaprak toplandığı. bizde ortalama 500 kg/dk dır. Suriye. sucuk. 2005). Ortalama verim artışını kısa vadede yükseltmek mümkün değildir. içerdiği maddeler sayesinde vücudu enfeksiyonlara karşı korurken anti-kanserojen. protein. bakılması. Hal böyle olmakla beraber bağların kurulması. 1999). Mahsul verimine direkt etkili bağ hastalık ve zararlıları ile mücadeleyi yapmak. Son yıllarda analiz tekniklerindeki gelişmelere paralel olarak üzüm ve üzümden elde edilen ürünlerin bileşiminde sağlık açısından çok yararlı ve bazı rahatsızlıkları engelleyebilen yeni maddeler keşfedilmiştir. ekonomik açıdan olduğu kadar beslenme ve sağlık açısından da son derece önemli bir gıdamızdır. Üzümün İnsan Beslenmesindeki Önemi Ülkemizde en çok tüketilen meyve olan üzüm. Tokat ilinde salamuralık asma yaprak getirisinin yıllık 50 milyon TL civarında olduğu tahmin edilmektedir. Türkiye. flavonol. Vitaminler. Lübnan. 4. kateşin. Üzüm asmanın meyvesi olup taze tüketimin yanında kurutularak meyve suyuna işlenerek. 2004). Pekmeze de işlenebilen üzüm. sarma (dolma) yapımında kullanılmaktadır. pestil. Ülkemizde göze çapan önemli konu birim alandan alınan ürün azlığıdır.. 2008). Lim. anti-diyabetik. bağ alanlarının % 85. karbonhidrat ve minerallerin yanı sıra üzüm. Çünkü lif ve yağlar. birer önemli problem olarak karşımızda durmaktadır. pazarlama organizasyonu gibi konularda teknik bilgi ve uygulama noksanlıklarının giderilmesiyle bağcılığı bulunduğu yerden daha ileri götürmek mümkün olabilecektir. Fransa ve İtalya birim alandan 2. Ağaoğlu.

39 p- karoten. B16.362 mg niasin. 0. 91 mg fosfor. 2 mg sodyum.48 g toplam şeker. 2008).9 g selenyum.069 mg thiamin. 8. 2013). 69 kcal (288 kj) enerji. Bu denge. Ayrıca Birleşmiş Milletler Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ile Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından kuru üzümün amino asitler yönünden gerekli dengeyi sağladığı kabul edilmiştir (Batu.5 gram 0.194 µg beta karaten. 9 Kalsiyum. Tablo 1.36 mg demir.10 g karbonhidrat.20 g glikoz.010 mg 1.003 mg 0. Yaş üzüm ile karşılaştırıldığında kuru üzüm ile pekmez. iyi birer diyet gıdasıdır. 0.188 mg niacin. 18. Yenilebilir 100 gram taze asma yaprağında ise 73.54 g su. 27..1gram VİTA MİNLER Niacin Vitamin A Thiamin B1 Riboflavin B2 Vitamin B6 Vitamin C 0.4006 B6 vitamini.1 mg C vitamini. 2. 15.2 gram 0.30 g toplam şeker.6 µg K vitamini.32 g su.) Beyaz. 7. 10.15 g sakkaroz. 0. 272 mg potasyum.160 mg Kaynak : Anonymous. Üzüm ve pekmez proteince fakir olmalarına karşın. 0. 0.56 mg 0.127 mg bakır. 2. Son yıllar itibarıyla üzerinde en çok çalışma yapılan konuların başında sağlıklı yaşamın sürdürülmesi ve hastalıklardan korunma yolları gelmektedir.9 g lif. 11 g toplam lif.07 mg çinko.071 mg mangan.086 mg B6 vitamini. B1. 0. 5.450 mg MİNERALLER Ca Cu Fe Mg Mn P K 11. 0. 0. 1998). 0.31 g protein.010 mg 0. 0.48 g kül. 1993.040 mg Thiamin.1 gram 114.081 g doymamış yağ asidi içermektedir (Lim. 2. anne sütünden sonra kuru üzüm ve pekmezde çok iyi bir şekilde korunmaktadır. 0.110 mg 0.. 0.336 g doymuş yağ asidi ve 0. Ülkemizde en fazla kurutulan meyve üzümdür. daha az su içerdiklerinden hem kalori değerleri hem de demir ve kalsiyum içerikleri daha yüksektir (Çelik ve ark. 7 mg magnezyum. 2. 0.. 0.520µg 0.13 g früktoz. 0. 2 mg E vitamini. 6.8 mg C vitamini. Büyüme dönemindeki çocukların iyi beslenmesi için aldıkları protein ve aminoasitler dengeli olmalıdır. 11.005 mg 0. Yapılan çalışmalardan elde edilen sonuçlara göre doğal sebze ve meyvelerin düzenli olarak tüketilmesinin insan vücudundaki olumlu etkileri her geçen gün daha da önem kazanmaktadır.354 mg riboflavin. 191 mg potasyum.16 g yağ.415 mg bakır.63 mg demir. A.560 mg 0. Çok geniş ürün yelpazesine sahip olan üzüm çeşitlerinin gerek çeşit özelliği gerekse yetiştirilme ortam ve koşulları nedeniyle bileşimleri ve yapılarındaki mineral madde değerlerinde ki farklılıklar ile üzüm ve üzüm ürünlerinin besin değerleri ve kimyasal bileşimleri. 0. 93 kcal (390 kj) enerji. 0. 0. 0.72 g protein. 1. taze veya işleme sonucunda dönüştüğü ürüne bağlı olarak değişimler göstermektedir. 2003 . 108. Niacin ve C vitamini yönünden de zengindir. 363 mg kalsiyum.070 mg riboflavin.12 g toplam yağ. sodyum ve demir yönünden zengin olan üzüm. (Çelik ve ark. Üzümdeki demir +2 formunda olup vücut tarafından emilimi kolaydır (Gülcü ve ark. 17. renkli çekirdekli veya çekirdeksiz üzümün 100 gramında 80.65 g kül. 0. 95 mg magnezyum.360 mg 1. Konserve Edilmiş Bir Adet (4 g) Asma Yaprağının Besin İçerikleri Enerji Enerji Karbonhidrat Protein Yağ Sodyum 3 Kcal 12 Kj 0. 1998).180 mg 10. 0.067 mg çinko. potasyum. 20 mg fosfor. 0.1 selenyum.251 IU A vitamini. 9 mg sodyum. kötü kolesterolü düşürdüğü ve hatta fiziksel ve zihinsel yaşlanmayı geciktirdiği yönündeki yayınlar ön plana çıkmaktadır.19 mg E vitamini ve birçok yağ asidi bulunmaktadır. B2 Gerek yapılan bilimsel çalışmalarda gerekse yazılı ve görsel basında bu bileşiklerin kalp-damar rahatsızlıklarını önlediği.60 g protein. 10 mg kalsiyum.855 mg mag- nezyum.070 mg 0.

sıradadır. bu geleneksel tarım kolu son yıllarda fazlasıyla hak ettiği ilgi ve destekten mahrum kalmıştır. Bu katkının daha yukarılara çekilmesi mümkün olduğu halde. Karadeniz. Bağların hızla tahrip olarak elden çıkması. İspanya ve Fransa başta olmak üzere AB ülkelerinde verimin düşük olması. kurutmalık.8 mg Sodyum 3 mg Bakır 0.6 g Lif 7g Fosfor 12 mg Fosfor 95 mg Kalsiyum 16 mg Kalsiyum 52 mg Demir 0. 100 g Taze ve kuru üzümün besin değerleri 100 gram üzümün besin değerleri Taze Üzüm Kuru Üzüm Kalori 69 Kalori 294 Protein 1. Fransa ve İtalya gibi uzun yıllardır ilk üç sırayı paylaşan ülkeleri zorlamaya başlamış ve 2012 yılında üretim miktarı bakımından ilk sıraya yerleşmiştir. şıralık ve şaraplık üzüm çeşitlerinin yetiştirildiği ülkemizde bağcılık tarımsal yapı içinde önemli bir yer tutmakta ve ülkemiz ekonomisine önemli katkılar sağlamaktadır.05 mg B1 vitamini 0. 10 Tablo 2.38 mg.35 mg Potasyum 158 mg Potasyum 850 mg Magnezyum 13 mg Magnezyum 35 mg A vitamini 100 IU A vitamini 30 IU B1 vitamini 0. Birim alandan elde edilen ortalama verim ise 962 kg/da‘dır.1 mg B2 vitamini 0. 2015).08 mg B6 vitamini 0.6 mcg 5.03 mg B2 vitamini 0.08 mg B3 vitamini 0. bağcılığın önemli bir yer tuttuğu Orta Anadolu.8 g Karbonhidrat 15.4 mg Demir 1. bu ülkelerin diğer yetiştiricilik şekillerine oranla verimi daha düşük olan şaraplık üzüm üretimi ağırlıklı bir bağcılık yapısına sahip olmalarından kaynaklanmaktadır. . Türkiye ise bağ alanı bakımından bu dört ülkenin ardından 5. BAĞCILIĞIN TÜRKİYE’NİN TARIMSAL YAPISI İÇİNDEKİ YERİ Dünya'nın en kaliteli sofralık. ülkemiz bağcılığında gerek alan.7 mg Folik Asit 5.3 mg B3 vitamini 0.7-20 g Karbonhidrat 65 g Yağ 1g Kolesterol 0 Lif 0. 2013 yılında dünyada yaklaşık 7 milyon 155 bin hektar alanda bağcılık yapılmakta ve 77 milyon 181 bin ton yaş üzüm elde edilmektedir (FAO. Çin son yıllarda artan alan ve üretim miktarı ile İspanya.3 g Protein 1. Özellikle son 25-30 yıldan bu yana yoğun filoksera zararına uğrayan Anadolu’da modern yetiştirme tekniklerine uygun şekilde bağların yenilenmemesi bu konuda geç kalınması neticesinde. C vitamini 4 mg E vitamini 0.50 mg B6 vitamini 0. Doğu Anadolu ile geçit yörelerinde yerli bağlar hızla yok olmaya başlamıştır. gerekse üretim yönünden istatistiklere tam olarak yansımayan ciddi bir gerilemeye neden olmuştur. ve üretim miktarı bakımından ise 6.

Organların bulundukları yere asmanın morfolojisi göre morfolojisi 1. Morfolojik yönden 2 farklı tasnif yapacak olursak. Dip kökler 3.2. toprak altı ve toprak üstü olmak üzere iki ana kısımda inceleyebiliriz. Asmanın organlarını. Bu artış verim artışından kaynaklanmış ve 2005 yılına göre yaklaşık % 19.9’dur. Kök gövdesi 1. Kollar 3. çoğaltma yönünden) Asmayı tanımlarken organlarını iyi bilmek gerekir.Toprak üstü organları (Şekil 1) 2.1. Üzüm üretiminin toplam bitkisel üretim içindeki payı % 5. 2015). Üretim miktarında ise bu dönem içerisinde yaklaşık % 8. A.1. 6. Yan kökler 4.Üremeye yarayan organlar 1. Kökler de kendi içinde birçok sınıfa ayrılır. Senelik dallar 2. Yapraklar 4. Meyve 2. Bu azalış 2005 yılına göre % 9. Boğaz kökler (Vej. yan kök ve dip köklerdir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre 2005 yılında 516 bin hektar olan bağ alanları 2014 yılında 467. Gövde 2. Türkiye dünya sofralık üzüm üretiminde önemli bir ülkedir.2 .3.Beslenme morfolojisi 1. . tüm meyveler içindeki payı ise % 35. Bir senelik dal 5. Kök gövdesi 2.093 ha’a düşmüştür. İki senelik dal 4.1. Asmanın Morfolojisi Morfoloji omcanın dış organları. Üzüm üretimi 2014 yılı itibariyle 4. ANATOMİSİ VE FİZYOLOJİSİ 6. sulamaya açılan bağ alanlarının varlığı ve verimsiz bağ alanlarının sökümü ile üretimden çıkması vb.Toprak altı organları (Şekil 1-2) A. sayılabilir. Kollar 3. Kökler 2. Çekirdek 2. modern yetiştirme tekniklerinin benimsenmesi.Organların vazifelerine göre B. Bunlar. Sülükler B. Toprak üstü organları 1. ASMANIN MORFOLOJİSİ.5 oranında olmuştur. Dallar 5. bunların şekil ve fonksiyonları arasındaki ilişkileri içerir. Toprak altı organları A. Kökler 1.17 milyon ton sofralık üzümün % 59’u çekirdekli % 41’i çekirdeksiz üzüm çeşitlerinden oluşmaktadır.1. 11 Bunun sonucu olarak çok değerli üzüm çeşitleri kaybedilme tehlikesi ile yüz yüzedir. Gözler 6. Çiçek 2. Beslenmeye yarayan organlar B.4 oranında bir artış sağlanmıştır.Üreme morfolojisi 2. Bunlar: Toprak altı organları: Kökler bu sınıfta yer alır. boğaz kök. verimi yüksek yeni çeşitlerin üretime girmesi. Verimde sağlanan ciddi artışların nedenleri olarak. kök gövdesi.8 oranında artış olmuştur.2. TÜİK verilerine göre 2014 yılında ülkemizde üretilen 2.175 milyon ton olarak gerçekleşmiştir (TUİK.

KÖKLER Kökler asmanın toprağa tutunmasını temin eden. Kök ucu bölgesi: Kuvvetine göre 2-5 mm uzunlukta olup. ana kollar. kökün yara almadan uzamasını sağlar ve ucunda kaliptra denen yüksük bulunur ve kök ucunun zararlanmasını önler. Absorbsiyon bölgesi: Uzama bölgesiyle bitişik olup açık sarı renklidir. Gövde. Kök gövdesinin uzunluğu toprak ve ekolojiye bağlı olarak 15-100 cm arasında değişebilmektedir.1. 12 Toprak üstü organları: Asmanın toprak üstü organları. Kök gövdesi asmanın çelik ve daldırmayla meydana gelmiş. Dış kısmı mantarlaşmış olup esmerdir. Asmanın ince köklerini inceleyecek olursak. Bu bölgeye emici bölge de denir. Çevreteker tabakasından aktif meristematik hücre bölünmesi başlar bunu floem ve kambiyum destekler. aşı noktasından itibaren toprak dışında kalan gövde. bir senelik dalından ibarettir. bu köklerin iyi gelişmesi ve derine gitmesi omcanın don ve kurağa karşı dayanıklılığını arttırmaktadır. bünye ve fonksiyon bakımından birbirinden farklı kısımlar görülür. Su ve besin maddelerini alır 1 cm’de 186-476 adet emici tüy bulunur. periskl ve floemin ortak katkısıyla oluşmaktadır. Üzerinde ince kök tüyleri bulunur. . Köklerdeki bu bölgeler zamanla oluşmaktadır. Uzama bölgesi: Bir kaç mm uzunluktadır. omcanın dip ve köklerini don ve kuraktan zarar görmesini önlemek. ihtiyaç olan su ve mineral maddelerin alınmasını sağlayan organlardır. Kök gövdesinin vazifesi. ayrıca asmanın büyümesi için gerekli olan havanın girmesine müsaade edecek şekilde toprakta tutmaktır. Asma çeliklerinde kökler. Asmanın en önemli kökleri dip kökler olup. Bu bölgedeki meristematik hücreler bölünerek kökün uzamasını sağlarlar. 6. kambiyumun dış kısmındaki tabakalar.1. Su ve Toprak tuzlarının alınmasında fonksiyonu vardır. İletim bölgesi: Emici bölgeden kökün gövdeye birleştiği yere kadar uzanır. iki ve bir yılık dallar üzerindeki kışlık gözler ve bunlardan oluşan yazlık sürgünlerdir. toprak seviyesinden ana kolların birbirinden ayrılmaya başladığı ve dallandığı yere kadar olan bölümüdür. Asmanın gövde yüksekliği verilen terbiye şekline bağlı olarak değişmektedir.

Adventif kökün oluşumu Şekil 2. Asma kökünün kısımları. 13 Şekil 1 Asmanın toprak üstü ve toprak altı organları. bir senelik dalda uzunluğuna kesit .

Asma kökünün kısımları. öz. GÖVDE VE KOLLAR Kök bölgesinin toprak üstü devamıdır. Terbiye şekillerine göre isim alırlar. Şekil 3. Bu bir yıllık dallarda o yıl bize mahsul verecek yaz sürgünleri meydana gelecektir. göz. Yaprak ve salkımlar aynı tomurcukta yer alır. kabuk. bir senelik dal adını alırlar. ksilem.1. Bu kısım ne kadar kuvvetli gelişirse o kadar çok sürgün verir. 14 6. ASMADA GÖZ VE TOMURCUK SİSTEMİ Asma gözleri karışık yapıdadır. Bir senelik dal boğum ve boğum aralarına ayrılır. a) Kış gözleri b) Aktif tomurcuklar c) Adventif gözler ve tomurcuklar d) Pasif tomurcuklar Kış gözlerinin sürmesiyle yaz sürgününü oluştururlar . boğum arası. floem. Omca üzerinde bulundukları yere ve sürme zamanlarına göre. diyafragma görülür.3. Bir senelik dalın kesiti incelenecek olursa (Şekil 2-3) boğum. Boğum araları çeşit ve omcanın sürme kuvvetine göre kısa. Bu bakımdan asma tomurcukları aşağıdaki şekilde sınıflandırılmaktadır. 6.2. yaprak izi. Bir Senelik Dal: Yaz sürgünlerinin üzerinden bir mevsim geçip çubuklar tabii renklerini alınca. bir senelik dalda uzunluğuna kesit İki Yıllık Dal: Üzerinden iki yıl geçmiş dal olup üzerinde bir yıllık dallar bulunur. Asmalarda tomurcuk yapısı farklılık arz eder.1. orta ve uzun olur. 1.

Şekil 5. 15 Şekil 4. Kısa zamanda sürerek koltuk sürgünlerini oluştururlar . Kış gözleri ve bünyelerindeki tomurcuk yapıları Pasif gözler normal şartlarda teşekkül ettikleri yılda uyanmamakta ve kışı dinlenerek geçirmektedirler. Kışlık gözlerle yaprak koltuklarında oluşurlar. Pasif tomurcuk Aktif gözler : Aynı gelişme dönemi içerisinde oluşup sürgün veren Tomurcuklardır. Kışın normal gözler dondan zarar görürlerse bu gözlerin ehemmiyeti artar.

Epidermisin üstü buharlaşmaya mani olmak için kutikula tabakasıyla kaplıdır. meydana geliş ve anatomik yapılarına göre ikiye ayrılır. hücreler arası boşluk yoktur. Şekil 6. Sürdüklerinde obur veya filiz adını alırlar Şekil 7. ASMANIN ANATOMİSİ Asmanın içyapısı hakkında bilgi verir. b. Epidermisin altındaki parankima hücreleri sonradan bölünme kabiliyeti kazanarak mantar dokuyu oluşturur. Kloroplastsız ve renksizdir. a. 16 Aktif gözler meydana geldikleri gelişme sezonu içinde sürgün meydana getirirler. 1. Aktif gözler yanında bulunup bir kaç tomurcuktan oluşurlar.2. Meydana geldikleri gelişme sezonu içinde sürmezler. Bunlar dış tarafa doğru kat kat gelişerek asmanın dışındaki ölü mantarımsı kabuğu meydana getirir. Bileşik bir dokudur. Aktif tomurcuk Adventif gözler ve tomurcuklar: Latent göz veya tomurcuklardır. Deri Doku: Organların dış yüzeyini örten deri dokuyu oluşturan hücreler. . Epidermis : Bir tabaka hücreden ibaret olup. Aktif tomurcuk 6. Periderm: Sürgünlerin yaşlanmasıyla epidermisin yerini periderm alır.

Bölünür doku hücreleri üst üste gelerek zamanla çekirdek ve sitoplazmalarını kaybeder. Böylece. Temel Doku Bu doku asmada organların büyük bir kısmını teşkil eder. 4. Asmalarda gözlerin sürme periyodu dört aşamada gerçekleşir 2. Destek Doku Destek doku kollenkima hücreleri ve sklerankima hücrelerinden meydana gelir. köşelerde kalınlaşmış ve yan yüzleri incedir. ince bir boru şeklindeki odun boruları oluşur. Temel doku parankima hücrelerinden meydana gelir. Hücre zarları. Bu hücreler genelde bitkinin gelişmesini henüz tamamlamamış organlarında bulunurlar. Odun boruları olarak da bilinir. Floem yukarıdan aşağıya . Kolenkima Hücreleri : Uzun ve çoğunlukla uçları sivri canlı liflerdir. Bu hücreler küremsi. Genelde ölü hücreler olup. Sklerankima ( Taş ) Hücreleri : Bunlar her taraftan kalınlaşmış ve odunlaşmış hücre çeperleriyle tanınırlar. Hücreler arasındaki enine zarlar eriyerek kaybolur. 3. kloroplast ihtiva ederler.) taşınmasını sağlayan yapı (borular). Parankima hücreleri aynı zamanda organik madde üretir ve depolarlar. İletim Dokusu İletim dokusu yapısı ve vazifelerinden dolayı floem ve ksilem diye ikiye ayrılır. aşağıdan yukarıya doğru tek yönlüdür. Ksilem demetler halinde bulunur. yalnız çekirdekte bulunurlar. mineraller vb. 17 Şekil 8. Sert kabuğu teşkil ederler. bitkilerde inorganik maddelerin (su. Sklerankima hücrelerine göre esnektirler. Cansız hücrelerden oluşurlar. Ksilemde taşınma. Sklerankima lifleri ise kabuk ve ksilemdeki hücrelere sertlik verirler. uzun ve silindirik şekilde olabilirler. Ksilem trake ve trakeitlerden oluşmuştur. Epidermis altında olup.

. Devre : Su yürümesinin başlamasından gözlerin uyanmasına kadar devam eder. ASMANIN FİZYOLOJİSİ Asmanın en önemli hayati faaliyetleri şunlardır. Bu şekilde fotosentez olayı asmanın beslenmesini üstlenir. Devre : Tam olgunlaşmadan yaprak dökümüne kadar olan devredir. İletim demetlerinin enine kesiti 6. Terlemeye gözenek (stoma) sayısı. Floem oluşurken hücrelerin ara çeperleri tamamen erimediğinden. Terleme mantar tabakasıyla kaplı dallarda az. Hücreler arası çeperler ksileme göre daha az eridiğinden ksilemdeki taşınmadan daha yavaştır. Devre : Sonbaharda yaprak dökümü. Terleme özellikle yapraklar vasıtasıyla olur. 1. Beslenme 3. 1. 4. 18 fotosentez sonucu üretilen organik maddeleri yeni sürgün oluşumunda kullanmak üzere veya depo organlarında biriktirmek üzere ileten borucuklar. 5. Büyüme : Asmada büyüme pirimer ve sekonder olarak iki türlüdür. Bazı bitkilerin köklerinde sentezlenen amino asitler de yaprak ve diğer organlara taşınır. sıcaklık. Şekil 9. yer yer delikler oluşur. Solunum 5. Terleme 4. rüzgâr ve havanın nispi nem oranı etki etmektedir. Asmada büyüme tomurcukların sürmesi ve kök ucu bölgesinin uzamaya başlamasıyla meydana gelir. Devre : Ben düşmeden tam olgunlaşıncaya kadar olan devredir. Tek sıra halinde üst üste dizilmiş canlı hücrelerden oluşur. 3. Asmanın büyüme fazları 7 devredir. Floemde madde taşınması çift yönlüdür. sürgün uçlarında çok olmaktadır. Ağlama 1. Terleme gündüz olur.3. Beslenme : Asmanın kökler vasıtasıyla aldığı su ve besin maddelerini güneş ışığı. Devre : Çiçeklenmenin başlangıcından çiçeklenmenin sonuna kadardır. havanın karbondioksidi ve klorofil yardımıyla işleyerek fotosentezi gerçekleştirir. Döllenme 6. Fotosentez olayı sayesinde inorganik besin maddeleri organik hale geçer. Devre : Meyve tutumundan ben düşene kadar olan devredir. 2. Büyüme 2. 7. buna terleme (transprasyon) denir. Devre : Tomurcuk sürmesinden çiçeklenmenin başlangıcına kadar olan devredir. 6. Terleme : Kökler tarafından alınan ve gövde ile yukarıya gönderilen suyun önemli bir kısmı toprak üstü organlarıyla tekrar su buharı halinde havaya verilir. 2. Floemde fotosentez ürünleri bitkinin diğer organlarına taşınır. 3.

Bizim standart sertifikalı fidan toplamımız 4 milyon civarındadır. Bu sebeple aşılı sertifikalı ve standart asma fidanı üretimi Türkiye bağcılığının gelişmesi için birinci derecede büyük önem arz etmektedir. dişi çiçekli olanlarda ise meyve kalitesinin iyi olmamasıdır. İki çekirdekli polende generatif çekirdek bölünerek iki adet generatif çekirdek oluşturur. Burada ksilem demetlerine ve oradanda dallara kadar su iletilir. Amerikan asma anaçlarının önem kazanmalarının nedeni. Bunlardan üzüm üretilememesinin sebebi çoğunun erkek çiçekli. Solunum hızı sıcaklıkla yakından alakalıdır. Döllenme : Yerli asma (V. Bunlardan birisi de Amerikan asmasıdır. 5 küçük nektar ve 5 taç yapraktan müteşekkildir. Avrupa’da üretilenlerin %90'ı sertifikalı iken bizdeki sertifikalı (mavi) etiket oranı %1. Filoksera ve nematod zararı göz önüne alındığında kaliteli ve yüksek verimli çeşitlerin yetiştirilmesi için mutlaka Amerikan asma anaçlarını kullanma zorunluluğu ortaya çıkmaktadır. Bu rakamlara göre asma fidanı üretimimiz henüz yolun başındadır (Türktob 2014). Eski bağcılık. Aynı dönemde asma fidanı üreticisi (aşılı) 4 iken bu sayı bugün sadece 25 olup sektörü temsil büyüklüğün-deki sayısı ise 6 civarındadır. Fransa.henüz ulaşamadı. İtalya hatta Almanya’yla kıyaslandığında üretim sayılarımız açısından fark oldukça büyüktür. Fransa 160 milyon adet üretimle başı çekmektedir. 5. İlkbaharda geç budama sonucu dalların kesim yerlerinde bu suyu görmek mümkündür. Solunum'da esas amaç fotosentezde elde edilen organik maddenin yakılması ve enerjinin açığa çıkarılmasıdır. Yeni bağcılık ise. Solunum : Asmanın her organı devamlı oksijen alır ve karbondioksit verir. Amerikan asma anaçları üzerine yerli asmaları aşılamak suretiyle yapılan bağcılığa denmektedir. 1980 yılı başında meyve fidanı üreticisi sayısı 80 civarındayken bugün bu sayı 1500'leri geçmiştir. ozmotik yolla hücreden hücreye geçerek kabuk parankiması ile endodermisin geçit hücrelerinden geçip merkezi silindire ulaşır. bu anaçların filokseraya . Avrupa asmalarıyla ( V. Almanya ise 40 milyon adet üretim yapmaktadır. 19 4. ESKİ BAĞCILIK YENİ BAĞCILIK KAVRAMI 19. Yüzyıl ortalarına kadar bütün Avrupa ülkelerinde bağcılık halkın başlıca gelir kaynaklarından biri olup.5'lerdedir. Bu arada organik maddeler harcanır. vinifera ) yapılan bağcılığa verilen isimdir. 6. Asma çiçeği 5 çanak yaprağın birleşmesinden meydana gelmiş bir çanak ile 1-6 erkek. Ege ve Akdeniz yöresinde bu oran %60'ları buldu. Olgun dişi organın stigması üzerine konan polen tanesi çimlenerek çim tüpü oluşturur. Filoksera zararlısı Türkiye bağlarına büyük zarar verdi. Kanama : Köklerden alınan su. Malesef son yirmi yıl içinde meyve fidancılığındaki üretici sayısı ve kapasite artışı aşılı asma fidancılığı sektöründe aynı oranda olmamıştır. Çim tüpünün içinde ilerleyen bu çekirdekler tohum taslağına ulaşırlar. bu tarım koluna fazlaca önem verilmekteydi. vinifera L. Her asmanın cinsi ve türü üzüm üretimi için kullanılmaz. Fazla kanama hadisesi omcanın gelişmeden geri kalmasına yani zayıf gelişmeye sebep olabilmektedir. Sonuçta bugün sahip olduğumuz bağ alanları toplamı 1975'lerdeki bağ alanlarının toplam miktarına -yeni bağ tesislerine rağmen. Filoksera Zaralısının tüm dünyada bağ bölgelerinde yayılması ve ülkemizde de görülmesi üzerine 70'li yıllardan sonra Amerikan asma anaçları üzerine çeşitlerin aşılanması yöntemi benimsenerek yaygınlaşmaya başladı. 1 dişi organ. Erkek gametlerden biri yumurta hücresi ile birleşerek zigotu (2n) diğeri ise iki polar çekirdekle birleşerek endospermi (3n) meydana getirir.)'larda çiçekler genellikle erdişi (hermofrodit)’dir. 7. İtalya 120 milyon adet. İç Anadolu Bölgemizde bağ alanlarının %90'ının ve Güneydoğu Anadolu'da ise %80'inin kurumasına sebep oldu. Solunum gece ve gündüz yapılır.

değişik toprak ve iklim şartlarına uyma (Adaptasyon ) kabiliyetlerinin yüksek olmasındandır. rupestris) anaç bulaşmamış (a) veya düşük. Bu anaçların özellikleri melezlenerek arzu edilen değerde anaçlar elde edilmiş ve elde edilen anaçlar bağcılığa pratik anlamda kazandırılmışlardır. Şekil 11. 20 mukavemetli olmaları. Avrupa asmalarıyla (V. vinifera) aşılamada iyi uyuşma ( Affinite ) göstermeleri. hançer nematod Xiphinema indeksi (bitki başına 100 nematodl. Filoksera zararlısının kök ve yapraklardaki zararı Aşılamada Amerikan asma anaçlarının kullanılması neticesinde filoksera ve nematodlara dayanıklı kök sistemi üzerinde bağ tesis edilebilmektedir. (F) Xiphinema endeksi morfolojisinin Detayı . nematod enfeksiyondan ciddi şekilde etkilenen (sol ve sağ) kök uçları (e) Detaylar sağlıklı kök ucu (merkezi) ile karşılaştırıldığında. Asmada Nematot etkisi Paulssen 1103 (Vitis berlandieri × V. Filoksera zararlısının tüm dünyada bağ bölgelerinde yayılması ve ülkemizde de görülmesi üzerine 70'li yıllardan sonra Amerikan asma anaçları üzerine yerli çeşitlerin aşılanması yöntemi benimsenerek yaygınlaşmaya başladı. Şekil 10. (b) veya yüksek (bitki başına 1000 nematod) ile enfekte (c Kök sistemi d) inokulum yoğunluğu kök uçları tipik şişlikler gösteren. çeliklerinin iyi köklenmesi.

Tohum bir döllenme ürünü olduğu için hem. Hastalıklara mukavemet gibi konularda ıslah amacıyla melezleme. Çünkü tohumdan elde edilen çöğürler hem ana omcadan başka bir tip meydana getirmek suretiyle ayrılmakta. 21 8.4) Göz aşıları 2) İç mekan (masa) 2. Ana materyalin vasıflarını aynen korurlar. 1.Vejetatif Çoğaltma a) Daldırmayla çoğaltma 1) Adi daldırma 2) Hendek daldırma 3) Tepe daldırma 4) Kütük daldırması 5) Uç daldırması b) Çeliklerle çoğaltma 1) Adi çelik 2) Göz Çeliği c) Aşıyla çoğaltma 1) Dış mekan 1. bulunduğu yer. toprak ve diğer faktörler göz önüne alınarak seçilen iyi kalitedeki asma çubuklarının verimliliğine bağlıdır. Bu çekirdekler değişik katlama ortamlarında katlanırlar. 1. Elit bitkiler daha çabuk çoğaltılır. hem bu yöntem yetiştiricilikte çelikle çoğaltmaya nazaran 2-3 sene gibi bir zaman kaybına neden olmaktadır. Eşeyli Çoğaltma .Tohumla Çoğaltma Tohumla çoğaltma pratik bağcılıkta kullanılmamaktadır. Tohumdan meydana gelen çöğürde bu vasıflar her zaman dominant karakter göstermez. Eşeysiz Çoğaltma . tohumla çoğaltarak yeni bitkilerin elde edilmesi gibi birbirini takip eden bir dizi işlemler bu materyali önemli kılar. Bunlar.1) Makina ile yapılan aşı 2. 3. Bu bakımdan bağcılık alanında verim ve kalitesi yüksek çeşitler elde edilerek yetiştiriciliğin bu çeşitlerle yapılması büyük önem arz etmektedir.Tohumla Çoğaltma 2. ya da cibrelerden ayrılmak suretiyle elde edilir. Eşeysiz Çoğaltma.2) Elle yapılan aşı Asmalarda asıl çoğaltma şekli bir senelik çubuklar. Daha kısa sürede mahsul verir 4. Asmalar generatif ve vejetatif yöntemlerle çoğaltılabilirler. Asmanın vejatatif yollarla çoğaltılmasının bazı avantajları vardır. ana hem de babadaki vasıfları taşır.2) Yeşil aşı 1. bağlarda büyük kayıplara neden olmuştur. Asma çekirdekleri sonbaharda ya direkt üzüm tanelerinden. başka bir karakter ortaya çıkar.1. 8. Yüzyıl sonlarında Amerikadan getirilen asmalarla Avrupa bağlarına bulaşan filoksera zararlısı. ASMALARIN ÇOĞALTILMASI Bağcılıkta başarı özellikle asmanın bölgeye uyum kabiliyeti. Fransız bağcı Laliman 1869 da Amerikan asmaları üzerine yerli çeşitleri aşılamış ve bu metod günümüze kadar bu zararlıya karşı bağcılıkta tek korunma metodu olarak devam ede gelmiştir. 19. 2. . İlkbaharda çimlenen tohumlar 30-40 cm aralıklarla açılan çizilere 5-6 cm aralıklarla ekilirler. Tohumla çoğaltma modern bağcılıkta melez yetiştirmekte önemli bir rol oynar.1) Yarma aşı 1. yani çeliklerle yapılanıdır. Daha çok. Çeliklerin köklenme kabiliyetleri oldukça yüksektir.3) Kalem aşıları 1.

2. rotundifolia gibi bazı türlerin çeliklerinin köklenme yüzdeleri çok düşük olup değişik daldırma metotlarında bu oran daha yüksek olduğu için. Zayıfları dipten kesilir. Şekil 12. Yıl içinde toprak işleme. Yılda mildiyö ve küllemeye hassas çeşitlerde bakırlı ve kükürtlü ilaçlarla mücadele yapılır.1. Sonbaharda dondan korumak için üzerleri ince bir toprak tabakası ile örtülür. Daldırma ile çoğaltma. Verimden düşmüş bir omcanın yerine yenisini geçirmek için 4. . İlk yıl tohum yastıklarında toprak işleme.2. sulama. aşı. elde edilen fertler. Bağcılıkta yaygın olarak kullanılan eşeysiz çoğaltma yöntemleri çelik. gübreleme ve sulama işlemlerine devam edilir. daldırma ve doku kültürü ile çoğaltmadır. V. kullanılmaktadır. ebeveyinleriyle aynı kalıtsal özellikleri taşırlar. 22 Tohumlar sürdükten sonra başka yere şaşırtılırlar. Bu yüzden asmalar tamamıyla eşeysiz olarak çoğaltılırlar. Yılda yastıklardan alınan materyal 5-10 cm sıra üzeri ve 90-100 cm sıra arası mesafelerde üretim parselinde açılan çizilere dikilir ve 1. 3.ve 2. Sürgün üzerinde bir göz bırakılacak şekilde budanır. 1.1-2 Yıl sonra daldırma ana omcadan kesilerek başlı başına yeni bir fidan elde edilir. Köklü fidan elde etmek için 2. Ana omca ile dalın toprağa girdiği yer arasındaki gözler köreltilir. 1. Eşeysiz Çoğaltma .Daldırma İle Çoğaltma Asma dalını ana omcadan ayırmaksızın toprağa daldırıp ona kök verdirmek suretiyle yeni bir asma fidanı elde etme usulüne daldırma ile çoğaltma denir. Daldırma ana omcanın sıhhatli ve iyi odunlaşmış bir senelik dalı 25-35 cm derinliğinde açılan çukurlara yay şeklinde yatırılır ve ucu 2 gözü dışarıda kalacak şekilde topraktan çıkarılarak yanına dikilen bir hereğe bağlanır. İkinci yılın ilkbaharında çöğürler yastıklarda muhafaza edilirler. ve 2. herhangi bir mutasyon söz konusu değilse. çoğaltma materyali olarak eşeysiz organlar kullanıldığından. gübreleme ve ot alma işlemleri yapılır. Bağdaki boş yerleri doldurmak için 3. ot alma. Tohumla (generatif yöntemle) çoğaltma Birden fazla sürgün varsa kuvvetli olanı bırakılır. 8. Daldırmayla çoğalmada birçok yöntem bulunmakla birlikte genellikle adi daldırma daha çok kullanılmaktadır ( Şekil 13 ). yılda olduğu gibi kültürel işlemler aynen yapılırlar.Vejetatif Çoğaltma Bu yöntemde. 8.

asmanın belirli uzunluklardaki bir yıllık dallarından ibarettir. 8. Genellikle filoksera tehdidi olmayan bağlarda kullanılabilir (Şekil 13). Tepe daldırmada kullanılan ana bitki 15-20 yıl kullanılabilir. Çelik alınan bitkinin. Eskiden çelikle ya doğrudan doğruya. Bir omcadan çeşide ve sürgün kuvvetine göre 40-60 çelik alınabilir.2. Toprağa yakın olan kısımda 2 tane göz bırakılarak diğerleri köreltilir (Şekil 13). Bu metot daha çok frenk üzümü ve kuş üzümünde kullanılır. Çelikle Çoğaltma Çelikler. Daldırma ile çoğaltma yöntemleri Tepe daldırması : Bir omcanın dinlenme mevsiminde toprak seviyesinden tepesinin vurulması ve yeni gelişmekte olan sürgünlerin dip tarafında köklenmenin hızlanmasını sağlamak amacıyla toprakla örtülmesi işlemlerini içine alır (Şekil 13). Uç ( Versadi ) Daldırma : Adi daldırmanın aksine omcadan uzunca bir çubuk yeni omca elde edilmek istenen yere kadar uzatılarak toprağa 25-30 cm sokulur. Bu iki çubuktan birisi daldırılan kütüğün yerini doldurur. Bu metot fidanlıklarda köklenmesi başka metotlarla çoğaltılması zor olan anaçların çoğaltılmasında kullanılabilmektedir. Hendek daldırması (Çin Daldırması): Bir bitki veya dalın yatay olaraka büyütülmesi ve çıkan sürgünlerin etrafına toprak doldurulmasından ibarettir (Şekil 13). Kütük üzerinde iki çubuk bırakılır. Şekil 13. plastik tüp ve benzeri materyaller içerisinde yapılır. Çıkan bu sürgünlerin diplerinde kökler oluşur. Vejetasyon periyodu sonunda ana bitkiden bağlantısı kesilerek yeni bir omca elde edilmiş olur. ya . gelişme durumuna ve verim durumuna dikkat etmek gerekir.2. Köklenme kabiliyetleri oldukça yüksektir. yaşına. 23 Taşlı topraklı arazilerde daldırma: Dalın rahat köklenmesini sağlamak için içinde bahçe toprağı bulunan saksı. Sürmüş ve köklenmiş her parça ana bitkiden ayrılarak münferit bitki elde edilir. sepet. Bunlar alınmış oldukları ana bitkinin özelliklerini aynen taşırlar. Kütük Daldırması : Bu metot da bir senelik dal yerine bütün kütük toprak altına yatırılarak köklendirilir. Omcada en iyi çelikler omcanın alt tarafından ve sık boğumlu dalların orta kısmından alınan dallardan yapılır. hastalık durumuna.

Kuzey Yarıküre’nin serin ılıman iklim kuşağı üzerinde yer alan ülkelerde. Diğer yandan. Odun dokusu aynı zamanda sert olmalı. Aşılık çeliklerde ise çeliğin dip gözü hariç hepsi köreltilir. gri küf. ya da % 60 kum içeren toprağa sahip alanlarda kullanılırlar. Göz köreltmenin amacı çeliğin bünyesinde bulunan besin maddelerinin köreltilen gözler vasıtasıyla kullanılmamasıdır. Çubuk üzerindeki koltuk. üretim bağlarından elde edilir. bu kısımlardan çelik alınmamalıdır. bere ve yanıklar ile dolu zararından dolayı oluşmuş yaralar bulunabilir. anatomik yapının çok sert ve gözlerin iyi gelişmemesi. Ayrıca yerli asma fidanı üretiminde kullanılacak çelikler (yerli çelikler) ile aşılamada kullanılacak kalemler (gözler). ya da bazı virüs hastalıklarının (Fanleaf gibi) belirtisi olabilir (Çelik ve ark. Yerli fidanlar filoksera girmemiş bölgelerde. Boğum aralarının normalden kısa olması. Çelikler mutlaka sağlıklı ve kuvvetli gelişme gösteren. . 24 da çimlendirildikten sonra doğrudan doğruya bağa dikilirlerdi. ve 11. bu dokunun canlı olduğunun göstergesidir. Bu durum. soğuk bölgelerde bağların sonbaharda budanmasında fayda vardır. çeliklerin genellikle bir yaşlı dalların 4. Yerli asmalar dona daha hassas oldukları için.1998). Amerikan asma anaçlarının dona mukavemetleri yüksek olduğundan. Dalların dip kısımlarında boğum aralarının çok kısa. sürgünlerin bünyelerinde yeteri kadar karbonhidrat depolanamamasından kaynaklanmaktadır. Bu işlem gözler uyanmadan ve gözler dipten alınarak yapılmalıdır. Diğer yandan. sülük.1998). ideale yakın bir olgunlaşmanın göstergesi olarak kabul edilmektedir. boğumları arasından alınması önerilmektedir. sürgünün o kadar kötü beslendiği anlaşılır (Çelik ve ark. bir yaşlı dalların kabuklarında da bazı hastalıklar (külleme. yeniden bağ kurmakta kullanılacak yerli çelikler ise.2. Fidanlıkta anaçlıktan kesilen çeliklerin dikim çeliği olabilecek durumda olanların dip ve uç kısımlarında birer göz bırakılır.1998). verimli olup olmadığı araştırılmalıdır. Asmanın bir yaşlı dalı enine kesildiğinde kabuk ile öz arasındaki odun dokusunun yeşil bir görünümde ve su kapsamının yüksek olması. salkım sapı gibi kısımlar da çıkarılır. Çeliklerin Kesilmesi Aşıda anaç olarak kullanılacak çelikler fidanlıktaki damızlık parsellerinden. bir yaşlı dalların her yerinden çelik hazırlanması mümkün değildir. ölü kol gibi) ve zararlıların (kabuklu bitler gibi) neden olduğu yara. Çelik alınacak bir yaşlı dallar normal gelişmiş ve boğum araları. Her kuvvetli gelişen omcadan çelik alınmamalı. genellikle bağlarda gereğinden fazla ve özellikle gelişmenin ileri dönemlerindeki azotlu gübreleme ve sulamanın sonucunda. üstün verim ve kalite özelliklerine sahip omcalardan (klon) alınmalıdır. dalların kışı omca üzerinde geçirmesinde bir sakınca yoktur. Bazı dallarda ise boğum araları normalden daha uzun olabilir. Diğerleri bıçak veya serpetle köreltilir. “Öz/Odun” oranının 1/3 dolayında olması. Bu gibi yerlerde çelikle çoğaltma önemini korumaktadır (Çelik ve ark. Bunun sonucu olarak. Buna karşılık. Amerikan asma fidanları ve aşılı köklü asma fidanları elde edilerek bağlara dikilmektedir. Asma (Amerikan ve Vinifera) çubukları 35-45 cm uzunlukta dip tarafında (bazal) ve uç tarafında birer göz bırakmak suretiyle kesilerek asma çeliği haline getirilirler. filokserasız bölgelerden. anaç ve çeşide özgü normal uzunlukta olmalıdır. Bugün ise fidanlıklarda veya uygun bir yerde köklendirilmiş yerli asma fidanları. söz konusu sürgünler kışa girmeden önce yeteri kadar olgunlaşamazlar.1. aynı zamanda bir yaşlı dallarını iyi olgunlaştırmış hastalık ve zararlılardan arî omcalardan alınmalıdır. Bu çelikler bulundurdukları çok yıllık dal parçasına göre isim alırlar (Şekil 14-15). ya yetersiz beslenmenin sonucu zayıf gelişmenin.2. Böyle sürgünlerin de çelik kaynağı olarak kullanılmaması gerekir. elle bastırıldığında kolayca ezilmemelidir. uç kısımlarında ise odunlaşmanın yeterli olmamasından dolayı. 8. öz ne kadar genişse.

Köklendirilmek için hazırlanmış çelikler Şekil 15. Çeliklerin Saklanması Fidanlıklarda Ocak-Şubat aylarında kesilip.2. ve II. 3-5 göz bulunduran. Tasnif edilen çelikler 100-200'erlik demetler halinde hazırlanır. işletmenin büyüklüğüne göre değişebilir. Bu şekilde anaçlar I.2. Katlama havuzunda ve soğuk hava deposunda çeliklerin saklanması Katlama havuzunun drenajının çok iyi bir şekilde yapılması gerekir. 25 Şekil 14. Bu ölçünün dışındaki materyaller genelde çoğaltma materyali olarak kullanılmaz. Bu şekilde çeliklerde sürme geciktirilir. en çok 6-8 mm olmalıdır. Depolama için demet haline getirilmiş çelikler Çeliklerin kalınlıkları en az 4 mm. Çeliklerin çaplarına göre ayrılması çubuk anahtarı ile pratik ve hızlı bir şekilde yandaki görülen aparatla yapılabilmektedir. . Her halükarda karışıklığı önlemek amacıyla havuzun planı çıkarılır. Her çeşit ayrı bölmeye konur ve başına levha bırakılır. Çelikler hava almayacak şekilde milli toprakla sıkıştırılır. Bunlar doğrudan köklendirme parseline dikilerek aşısız asma fidanı veya köklü Amerikan asma anacı elde edilir. özel kilerlerde. sınıf olarak tasnif edilir. demet haline getirilen materyallerin aşı yapımına kadar su kaybına neden olmadan saklanmaları gerekir. Aksi takdirde çelikleri muhafaza etmek mümkün değildir. 4 mm kalınlıkta. Şekil 16. Her demette anacın adı ve demetli materyalin adedini gösteren etiketler bulunmalıdır. 35-45 cm uzunluktaki çeliklere dikim çeliği "fidan çeliği" denir. 8. Katlama havuzunun ebadı.2. Çubuklar bu aralıklara sokularak kaç mm çapında oldukları belirlenmektedir. Çelik demetleri katlama havuzuna dip kısımları yukarı gelecek şekilde bırakılır. Çelikler ve aşı kalemlerinin saklanması katlama havuzlarında. soğuk depolarda yapılabilir. Demetteki çubukların uç ve dip kısımlarının aynı yönde olması sağlanarak tasnif edilir. üzerleri 8-10 cm kalınlıkta toprakla örtülür ( Şekil 16 ).

Azot miktarının çelikte düşük olması kök sayısını artırmakla birlikte. yerli fidan elde etme açısından çelik tiplerinin köklenmeye etkisi eldeki materyal durumuna göre dikkate alınması gereken bir faktördür.2. Kallüs oluşumu özellikle yavaş köklenen bitkilerde oluşturduğu koruyucu doku sayesinde çürümeyi önlediği için faydalı olmaktadır. 26 8. karbonhidratlar.2.1. ökçeli ve dipçikli olarak hazırlanmakta (Şekil 14) olup. vitaminler ve bilinmeyen bazı maddeler bulunmaktadır. azotlu bileşikler. Bu nedenle kök oluşumu için kallüsün gerekli olduğu söylenirse de. biyokimyasal nedenlerden kaynaklandığı sanılmaktadır.2. Mümkün olduğu kadar çelikler odunlaşmış sürgünlerden temin edilmelidir. Çelikler uygun sıcaklık ve nem şartlarına sahip ortamlarda bazen dip kısımlarında yara dokusu (Kallüs) oluştururlar. vinifera'larda ise soğuk bölgelerde çeliklerin dinlenme döneminin başında alınması daha iyi sonuç verecektir.3. İlk kökler genelde kallüsten çıkmaktadır. Bu taşınabilir maddeler arasında oksinler. C) Çelik Alma Zamanı Amerikan asma anaçları kültür çeşitlerine göre dona daha dayanıklı oldukları için dinlenme döneminin herhangi bir safhasında çelik almanın bir mahzuru yoktur. Bu doku parankima hücrelerinin yoğun şekilde birikmesiyle meydana gelmektedir. dışarıdan oksin uygulamalarıyla çeliklerin köklenme miktarı artırılmaktadır. Fakat kök taslaklarının oluşturulmasında genç ve olgun sürgünler arasındaki farkın. Çeliklerde Kök Oluşumu Çeliklerde adventif kökler üretken doku kambiyum ve sekonder floemdeki meristematik hücrelerden oluşmaktadır.2. D) Çelik Tipi Çelikler adi. Çeliklerin köklenme kabiliyetlerine bitkinin kalıtsal yapısı ile yaprak ve tomurcuklarda sentezlenerek kök oluşum bölgelerine taşınan maddeler arasındaki etkileşim rol oynamaktadır. Fakat materyal temini açısından yeterli çelik bulunamadığı için adi çelik hazırlamak zorunda kalınmaktadır.3. ökçeli ve dipçikli çeliklerin köklenmeleri daha kolaydır. Çeliklerde Köklenmeyi Etkileyen Faktörler Bitkisel Faktörler Türler ve çeşitler arasında çeliklerin köklenme kabiliyetleri açısından büyük farklılıklar vardır.2. Çeliklerde Kök Oluşumu ve Köklenmeyi Etkileyen Faktörler 8. Çeliklerde bu genetik etkinin sebepleri tam olarak bilinmemektedir. Bu hücre gurupları adventif köklerin başlangıcında hücre bölünmesi devam ederken hücre gurubu bir kök ucu görünümünü alır. Adventif köklerin oluşumu çelikler hazırlandıktan hemen sonra başlamaktadır.3.2. Yeni kök taslağında iletim sistemleri oluşarak en yakın iletim doku sistemine bağlanır. . V. anatomik yapı farklılığından daha çok. son yıllarda bu ikisi arasında köklenme açısından bir ilişkinin olmadığı anlaşılmıştır. fazla düşük azot seviyesi köklenmeyi olumsuz yönde etkilemektedir. 8. Özellikle Oksin seviyesi ile köklenme arasındaki yakından ilişki olduğu tespit edilmiş olup. Üreticilerin yerli bağcılık yapabildikleri bölgelerde. A) Ana Bitkinin Beslenme Durumu Beslenme durumu iyi olan bitkilerden alınan çeliklerde karbonhidrat seviyesi yüksek olmakta ve bu çeliklerde kuvvetli kök teşekkül etmektedir. B) Ana Bitkinin Yaşı Çelikleri kolay köklenen bitkilerde ana bitkinin yaşı fazla önemli olmayıp. köklenmesi problemli olan bitkilerde dikkate alınacak bir faktördür.2.

Çünkü yüksek hava sıcaklığı köklenmeden önce hızlı bir sürgün gelişimine neden olmaktadır.2. B) Sıcaklık Köklenme ortamında kök bölgesindeki sıcaklığın 24 C civarında tutulması. Bu yöntem son zamanlarda kullanılmamaktadır. Yandaki şekilde görüldüğü gibi bu şekilde bazalda süratli bir şekilde kallus ve kök teşekkülü sağlanır. Bu şekilde dış ortama göre daha kısa sürede aktivite gösteren çelik kalluslenmekte ve dış ortamda daha az fire ile köklenebilmektedir. C) Nem Çeliklerin köklendirilmesinde ki başarısızlığın en önemli nedenlerinden birisi muhafaza süresinde veya köklenmenin başlangıcında su kaybı nedeniyle meydana gelen kurumalardır. hücre bölünmesini teşvik ederek. Köklenme ortamlarından yaygın olarak kullanılanlar kum. Bu duruma polarite denmektedir. geçirgen ve zararlılardan ari olması gerekmektedir. A) Polarite Dal çelikleri. toprak. Köklenme ortamının hafif. çabuk ısınan. hastalık ve zararlılarla bulaşık olma durumlarına göre. ponza. plastik malç kullanılarak temin edilebilir. dibe yakın yerde ise. 27 Çeliklerde Köklenmeyi Etkileyen Dışsal Faktörler A) Köklenme Ortamı Çelikleri köklendirmek amacıyla kullanılan ortamların havalanma. Kök çeliklerinde ise. köklenmeyi kolaylaştırmaktadır. Çeliklerin Çimlendirilmesi ve Köklendirmede Bazı Kolaylıklar Çimlendirme. D) Işık Yeterli besin maddesi ve Oksin depolanmış çeliklerde köklenme karanlıkta daha iyi olmaktadır. Yaralama ile yaralanan kısımdaki hücreler bölünmeye ve yeni kök taslakları . ısınma ve su tutma kapasitesi. Yapraklı çeliklerde ise Oksin ve karbonhidrat sentezinin rolü nedeniyle ışıklı ortamda daha iyi köklenmektedir. Dikimi izleyen dönemlerde.3. kök oluştururlar. Çeliklerin köklendirilmesinde dikkate alınacak bazı kolaylıklar. Sisleme altındaki köklendirmelerde hava sıcaklığının. Çelik bu duruma göre ters çevrilerek dikilirse köklenme gerçekleşmez. çeliklerin köklenme oranları ve kök yapısı değişmektedir. B) Yaralama Çeliklerde yaralama sonucunda yara kenarları boyunca oluşan kallüs nedeniyle kök oluşumu daha fazla olmaktadır. sürgün ucuna yakın kısımda sürgün. 8. Arazide köklenme ortamındaki istenilen sıcaklığın sağlanması için malç kullanılmasının büyük avantajları vardır. çeliklerde kontrollü şartlarda büyümenin suni olarak tahrik edilmesi demektir.4. gözlerin sürmesiyle oluşan sürgünlerden terlemeyle kaybedilen suyun karşılanması gerekmektedir. ortam sıcaklığından daha düşük tutulması gerekmektedir. torf ve perlittir. Toprakta nispi nemin köklenme süresince dengeli bir şekilde muhafazası. Çelik demetleri dip tarafları yukarı gelecek şekilde özel hazırlanmış çukurlara yerleştirilir. henüz kökler oluşmadığı için. polarite bunun tam tersidir.

günümüze kadar bu maddeler saf ve karışım halinde birçok bitki türüne ait çeliklerin köklendirilmesinde başarı ile kullanılmaktadır. Çelikler bağda 25-30 cm derinliğinde hazırlanan çukura bırakılır ve toprakla çukur doldurulur. Kültürel işlemler düzenli olarak yapılır.2. Toprak iyice sıkıştırılır. Dal Çelikleriyle Çoğaltma Yerli asma fidanı ve köklü Amerikan asma anacı elde etmek için çelikler fidanlıklarda hazırlanan dikim parsellerine ilkbaharda dikilirler. 28 oluşturmaya teşvik edilmektedir.4. Hormonlar zayıf ve kuvvetli (yoğun) konsantrasyonlarda hazırlanmaktadır. E) Malç Kullanımı Çeliklerin köklendirildikleri ortamın polietilen malçla kaplanması arzu edilen sıcaklık ve nem şartlarının sağlanması neticesinde çeliklerin kök kalitelerini arttırır. 2-4 Diklorofenoksi Asetik Asit (2-4 D) dir. 1 Naftalen Asetik Asit (NAA). Bu hormonlar içinde en başarılı sonuç veren IBA'dır. Çimlenme çukur ve çimlenecek çelik demetleri (500 ppm kadar) 3-72 saat kuvvetli çözeltiler (500-10000 ppm) ise 5-10 saniye sürelerle çeliklerin dip kısmına (1-1. Bu olumlu etki yapraklarda karbonhidratların sentezlenmesinden. Sonbaharda köklü anaç veya yerli asma fidanı elde edilir (Şekil 18). C) Büyümeyi Düzenleyici Maddeler Oksinlerin (Auxin) köklenmeyi uyardığının anlaşılmasından sonra.5 cm) uygulanmaktadır. Çelikler köklenip kümbet üzerine filizler görüldüğünde kümbet açılarak sulama ve kültürel işlemlerin kolaylıkla yapılması sağlanır. 15-20 cm aralıklarla bırakılır ve kanal tekrar pullukla kapatılır. Genelde tekli pulluk ile açılan 25-30 cm derinliğindeki kanallara çelikler polariteye dikkat edilerek. Bu durum yaralanan bölgede hormon ve karbonhidratların doğal olarak birikmesini sağlamaktadır. 8. tomurcukların ise oksin kaynağı olmasından kaynaklanmaktadır. Çeliğin su kaybını önlemek amacıyla 8-10 cm kalınlıkta kümbetleme yapılır (Şekil 18). Zayıf çözeltiler Şekil 17. Bu amaçla kullanılan oksin yapısındaki maddeler tek doğal oksin olan Indol 3.2. D) Çeliklerin Üzerinde Tomurcuk ve Yaprakların Varlığı Çelik üzerinde tomurcuk ve yaprakların bulunması köklenmeye olumlu etki yapmaktadır. . Yerli asmalardan alınan çeliklerle bağda direkt dikim yapılacaksa genelde hendek dikim metodu kullanılır.Asetik Asit (IAA) ve sentetik oksin olan Indol 3-Butirik Asit (IBA).

2. Gözün dışındaki esmer pulların çıkarılabilmesi için göz 24 saat su içinde bulundurulmalıdır. çok hızlı ve en ucuz bir şekilde çoğaltmak mümkündür (Şekil 18). Bu çelikler bahçe toprağı bulunan saksılara dikilir. bunlar kısa bir zaman sonra yani 2-3 sene içinde üzüm vermeye başlarlar. Göz Çelikleri ile Çoğaltma Göz çeliği gözün bulunduğu boğumlu bir dal parçasından ibarettir. Göz Çeliği 8. Bunu önlemek için serada sisleme ünitesinin olması gerekir. .2. Çeliklerin köklendirilerek fidan elde edilmesi 8. Burada gözün alt kısmından odun parçası çıkıncaya kadar kesilip atılır. Zamanla köklenen fidanlar. Az sayıda bulunan çeliklerin çoğaltılmasında ve saksıda yetiştirilmesinde göz çelikleri kullanılmaktadır.2. Kum içine bırakılan saksılar kumla örtülüp hafifçe sulanır.6.5 cm altından olmak üzere çubuk küçük parçalara ayrılır (Şekil 19). daha büyük saksı ve bunun gibi materyallere şaşırtıldıktan sonra. su kayıpları da hızlı olabilmektedir. Çeliklerin su içerikleri çok yüksek olduğu için.5. Yeşil Çelikle Çoğaltma Serada yeşil odun çeliklerini. Şekil 19. Gözün 1 cm üzerinden 1.2. 29 Şekil 18. Saksılar sıcak bir ortamda tutulursa köklenme daha kısa sürede olur.

30 8. Kalemden oluşan yaprak fotosentez yaparak organik maddeleri meydana getirerek üzüm oluşmasına yardım eder. yongalı göz (sürgün). bir kök gövdesi olarak. Yapılan zaman Avantajları Dezavantajları Kışın yapılan aşı İşlerin az olduğu zamanda Saklama imkânları iyi olmazsa ( Ocak-Şubat ) yapılması. Bu yeni bitkide anaç. dar manada aşılı asma fidanı elde etmek için yapılan bütün işler anlaşılır. dolayısıyla büyük kapasite Erken uyanma ve yedek depo maddelerinin solunumla eksilmesi. Genelde asma her türlü aşıyı kabul eden bir bitkidir. 1. yeşil aşı yapılabilir. . Aşı canlı iki asma dalının birleştirilip yeni bir bitki meydana getirilmesi olayıdır (Şekil 20). İlkbaharda yapılan aşı Aşı sonrası materyallerin Çok kısa zamanda fazla iş yapma ( Mart-Nisan ) saklanması için hiçbir saklama durumu ve çok az kapasite odasına gerek yoktur. küflenme meydana gelir.2. Aşı elemanları ve aşılı asma fidanı elde etme Aşı sistemlerini basit bir şekilde sınıflandıracak olursak. uzun çalışma zamanı kuruma. dilcikli. Yerinde yapılan aşılar a) Odun aşı b) Yeşil aşı 2. Şekil 20. topraktan suyu ve besin maddelerini alır. Bunlar elle veya aşı makinesiyle gerçekleştirilir.3. Özellikle makineyle aşılı asma fidanı üretimi önemine binaen ileride detaylı anlatılacaktır. Asma fidanı üretimi denince akla gelen en önemli çoğaltma şekli olan masa başında yapılanıdır. Bağlarda yarma. AŞI İLE ÇOĞALTMA Bağcılıkta aşı denince. Masa başında yapılan aşılar a) Kullanılan ana materyale göre a1) Köksüz çelikle a2) Köklü anaçla b) Yapılan zamana göre b1) Kış aşısı b2) İlkbahar aşısı c) Aşı tekniğine göre c1) Elde yapılan c2) Makine ile yapılan Kışın ve ilkbahar dönemlerinde yapılan aşılar birbirleriyle karşılaştırıldıklarında avantajları ve dezavantajları şunlardır.

Bu dokuya kallus (yara dokusu) denir. filokseralı bölgelerde bağa dikilen ve aşılanacak duruma gelen Amerikan asma anaçlarının aşılanmasında kullanılır. Gerek anaç. Asma aşılarında kaynaşma ve kallus hücreleri haline dönüşür. Anacın yarma esnasında çatlamaması için alttan rafya veya herhangi bir bağlayıcı materyalle Şekil 22. daha sonra birbiriyle kenetlenip paranşim hücrelerini meydana getirirler. toprağın 4-5 cm altından aşılama yapılabilir. Yarma Aşı Eski bir aşı metodu olup.1.1. Yaşlı yerli bağlarda gençleştirme amacıyla yarma aşı yapılıyorsa. Aşılama sonrası su kaybının önlenmesi ve kaynaşmanın daha kısa sürede gerçekleşmesi için toprakla kümbetleme yapılır.3. . İnce anaçlara bir. 31 8. kalın anaçlara iki kalem vurulur.2. 8. Bu aşılar omcanın yaşlı kısımlarından 60-80 cm yukarıdaki dallarla yapılabildiği gibi. Sıcaklık ve nem koşullarının. Gerek Amerikan asma anaçları.3.2. gerekse yerli çeşitlerde çeşit değiştirme amacıyla yarma aşı yapılır (Şekil 22). dışa doğru kabuk olmak üzere yeni iletken dokuları meydana getirirler.3.2.2.2 Dış Mekân Aşıları 8.2. Anaçla kalemin kambiyum bölgeleri birbiri üzerine gelecek şekilde sıkıca temas ettirilir.2. Yarma aşının yapılışı sıkıca bağlanılır. kesim yüzünden çevre koşullarına maruz bırakılmış hücrelerle bunların etrafındaki hücrelerde faaliyeti teşvik etmeye elverişli olması zorunludur. Yeşil Aşılar Bağlarda omcanın bir senelik dalları üzerinde yapılan aşılardan birisidir. 8.3. Böylece kaynaşmanın gereği olan. Kurak bölgelerde bu en az toprakla örttükten sonra üzerinde en az 5 cm kalınlığında toprak bulunmalıdır. Anaçla kalemin aynı çapta olması gerekir. Aşıda Kaynaşma Asma aşıların da aşıdaki gelişme safhalarını inceleyecek olursak. iletken dokuların anaçla kalem arasındaki bağlantısı kurulmuş olur (Şekil 21). Amerikan asma anacı toprak yüzeyinden 10-15 cm yukarıdan kesilir ve perdahlanır. gerek kalemin kambiyum bölgelerindeki hücrelerinin en dışta bulunan tabakaları.2. Kallus aşılamadan 5-6 gün sonra oluşmaya başlar. İki kalem de tutarsa kuvvetli gelişen bırakılır. oluşumu Bu yeni kambiyum hücreleri. Kalemlerde iki göz bırakılır. Kalem ve anacın kambiyum tabakaları ile bir hizada bulunan bu yeni oluşmuş kallus dokusunun bazı hücreleri yeni kambiyum Şekil 21. içe doğru odun.

32 yaşlı kısıma yakın olan yerlerde de yapılabilir. 8. Dilciksiz aşıda kalem hazırlama dilcikli gibi olup sadece dilcik açılmamaktadır. Bağcılık işletmelerinde de yaygın bir şekilde kullanılır.3.3. Bir aşı bıçağıyla anaçla kalemde aynı büyüklükte ve daima gözün bulunduğu tarafta 40-45 'lik bir eğimle düzgünce bir kesim yapılır. Kalem Aşıları Bu aşılardan önemlileri dilcikli ve dilciksiz aşılardır. Aşı genelde Mayıs-Haziran aylarında yapılır. Kesitin yüzeyinin uzunluğu çubuk çapının 1. Kalem aşıları cm üzerinden anaçla boğumun altından kesilir. Kalem aşıları 8.2.2. Büyük işletmelerde kesme işi makine ile yapılıp anaçla kalem elle birleştirilmektedir. Göz Aşıları Göz aşıları. Asmalarda bunlardan (T). aşı yapılacak boğumun 3-4 cm üzerinden tahmini olarak kesilir ve diyafragmaya kadar dikine olarak yarılır (Şekil 23).2. Şekil 23. Profesyonel aşıcılar günde 1200-1800 aşı yapabilir.2. Kalemle anacın aynı kalınlıkta olmasının başarı ile direkt alakası vardır.3.3.2. Çabuk ve kolay kaynaşma avantajı vardır.2. 8.4. Yeşil Boğum Aşısı Kalemle anaç dilciksiz aşıda olduğu gibi birbiriyle meyilli olarak kesilmiş olan yerlerden birleştirilip bir rafya ile sarılır (Şekil 23). mekik ve yongalı göz aşıları kullanılmaktadır. Yeşil Yarma Aşı Anaç.2. Sürgünlerin aşılanacak kısımlarının odunlaşmamış fakat biraz sertleşmiş olmaları gerekir. Bundan sonra kalem takriben gözün 1 Şekil 24. Anaç ve kalem sıkıca bağlanarak sabit kalması sağlanır (Şekil 24). Kalemle anaç aynı kalınlıkta olmalı ve aşı bağı ile çok dikkatlice bağlanmalıdır. Sonra kesit yüzeyinin üst tarafından ve 1/3 kısmından (kabukla öz arası kısmı) bir dil açılır ve bıçak aşağı kısmın 1/3'ne kadar vurulur.3. Diğer kalem aşılarından olan kakma ve kabuk aşı da bağcılıkta nadirde olsa kullanılan aşı metotlarıdır (Şekil 24).5 katı kadar olmalıdır.2.2. 8. Anaç ile kalemin kesit yüzeyleri üst üste getirilerek kapatılır. Kısa bir zaman sonra kalemin uç kısmından suyun damladığı görülürse aşının tuttuğu anlaşılır. Bu ikisinden pratikte en çok kullanılanı dilcikli aşıdır. gözlerin alınış biçimlerine göre ve anaca yerleştirme tekniğine göre özel ad alırlar. Soğuk bölgelerde bu aşının başarı şansı azdır.2.1. Aşılar köklü ve köksüz .2.2.2. Kalem gözün üzerinden 3-4 cm uzunlukta bir dal parçası kalacak şekilde iki tarafından kama gibi yontulur ve anacın yarığına oturtulup rafyayla bağlanır.

Göz aşılarının kalem aşılardan daha kısa sürede yapılması. Köklülerde aşı açıkta köksüzlerde ise seralarda yapılırlar. 2005) Yerli fidan üretiminde fidan üretilecek üzüm çeşidine ait asmalardan alınan çelikler kullanılır. Şekil 25. geç sonbaharda yaprakların dökülmesiyle başlar. Aşılar anaçlarda yerden 5-25 cm yüksekliğindeki gövde kısmında yapılırlar. Asma fidanı üretimi genel olarak Şekil 26’da şematize edilmiştir (Sağlam ve ark. kış soğuklarının gözlerin. kaplı asma fidanı üretiminde kullanılacak olan çeliklerin de bu dönemde alınmaları zorunludur. Ancak asma anaçlıklarından çelik alma işlemi oldukça uzun zaman aldığından. Önce anaca takılacak göz tipine göre bıçakla yer açılır. yongalı göz ise boğumada yapılabilir. Rafya ile sıkıca bağlanır (Şekil 25). .1. 9. Her iki yöntemde de fidanlar dinlenme döneminde alınan bir yaşlı çeliklerin köklendirilmesiyle gerçekleştirilmektedir. Bu istisnalar dışında özellikle kalemlik çeliklerin kış budaması sırasında alınması daha avantajlıdır. genellikle anaçlar dinlenme halindeyken alınır. işgücünden tasarruf sağlanmış olacaktır.1998). havaların uygun olduğu daha erken dönemde alınmaya başlanması tercih edilir (Fidan ve Ark. Amerikan asma fidanı üretiminde ise. 33 anaçlara yapılabilir. aylarda yapılır. T ve mekik aşı boğum aralarına. Ayrıca söz konusu çeliklerin kış boyunca muhafaza sorunu ve masrafı ortadan kalkacaktır. Asmalarda Göz Aşıları 9. hem budama hem de çelik alma işlemi bir arada gerçekleştirilecek. Ancak.. Çelik alınacak omcaların seçimi ve çeliklerin alınması Asma çelikleri. erken ilkbaharda tomurcukların sürmesinden hemen önce yapılan kış budaması ile sona erer. Bu fidanlar filoksera ile bulaşık alanlarda yerinde aşılayarak bağ tesisinde kullanılırlar. Bu fidanlar filoksera ile bulaşık olmayan veya % 60’ın üzerinde kum içeren topraklarda bağ tesisinde kullanılır. genellikle aşılamada kullanılmayan daha ince çelikler bu amaçla kullanılmaktadır. AŞISIZ ASMA FİDANI ÜRETİMİ Aşısız asma fidanı üretimi yerli fidan ve Amerikan asma fidanı olarak iki şekilde gerçekleştirilmektedir. hatta bir yaşlı dalların zararlanmasına neden olacak düzeyde şiddetli olduğu yörelerde. Yine. anaçlık çeliklerin. az materyalle çok aşı yapılması ve kolay olması avantajlı yönleridir. Aşılar genelde 4-5. Bu dönem. çeliklerin bu soğuklar başlamadan önce alınmaları gerekir. Böylece. Açılan yere göre kalemden göz kesilir ve yerleştirilir.

1995). Asma fidanı üretiminin şematik görünüşü 9. aynı zamanda bir yaşlı dallarını iyi olgunlaştırmış omcalardan alınmalıdır. vegetalif gelişme geri kalmış. çelik oluşturulmasına yönelik olarak şiddetli budandıklarından.2. dolayısıyla dallar olgunlaşamamıştır. Özellikle mantari hastalıklarla bulaşık omcalardan alınan kalemlerle üretilen fidanlarda bulaşıklığın en önemli etken olduğu saptanmıştır. don ve dolu zararına uğramış hastalık veya böcek zararı yüzünden yapraklarının kısmen veya tamamen dökmüş ya da sürgünlerini olgunlaştıramadan soğuk zararına uğramış anaç ve anaçlardan çelik alınmamalıdır. Bunlarda. Bunlardan birisi de genellikle topraktaki hastalıklı bitki parçalarında yaşayan. zorunlu olmadıkça bunlardan kalemlik çelik alınması önerilmez. anacının ekonomik ömrünü kısaltan uç alma. generatif gelişme baskın olduğundan. Arı ve ark. özellikle sürgünlerin üst kısımları yeterinde olgunlaştıramadığı için. . buradan rüzgârlarla sağlıklı bitkilere ulaşabilen Diplodia çubuk yanıklığı hastalığı etmeni Diplodia natalensis’dir. Ancak. üzüm üretimi yapılan bağlarda sağlıklı gelişen asmalardan alınan yıllık sürgünler çelikle ve aşıyla çoğaltmada değerlendirilebilmektedir. Tepe ve bilezik alma gibi işlemlere daha az maruz kalmış anaçlardır. Ayrıca yerli asma fidanı üretiminde kullanılacak çelikler ile aşılamada kullanılacak kalemler (gözler). Normal de fidan üretimi için kullanılacak asmalar ayrı damızlıklarda yetiştirilmeleri gerekmektedir. Bu anaçlar. Zayıf gelişen veya kuraklık. Diğer yandan 1-2 yaşta genç anaçlar. Tam verim çağında ve orta yaşlı anaçlardan alınan çelikler amaca en uygun olanlarıdır. don ve dolu zararına uğramamış. 1988. 34 Şekil 26. Enfekteli çubukları aşı kalemi olarak kullanılmasının hastalığın yeni fidanlara taşınmasında önemli rolü olduğu bildirilmiştir (Hewitt. hastalık ve zararlı ile bulaşık olmayan) ve kuvvetli gelişme gösteren. Çelik alınırken dikkat edilecek hususlar Çelikler mutlaka sağlıklı (kuraklık. Ayrıca aşırı şekilde ürünle yüklü anaçlardan da çelik alınmamalıdır. üstün verim ve kalite özelliklerine sahip omcalardan alınmalıdır.

Aşısız asma fidanı üretiminde kullanılacak “Fidanlık çelikleri”nin aşağıda belirtilen boyutlarda olması gerekir. ağır ve serin topraklarda dikilecek çeşitlerin boyları ise alt sınıra yakın olacak şekilde hazırlanmalıdır. Yerli ve Amerikan asma çelik standardı Tablo 3’te verilmiştir. Çeliklerin depolanmasında oransal nemin % 90. nemli kum içerisine yatay veya dip kısımları kum havuzunun üst kısmına gelecek şekilde çelik demetleri ters yerleştirilerek muhafaza edilebilir. Tablo 3. Çelik kesildiğinde iç kabuk yeşil görünmeli ve özü dar. . Çeliklerin Muhafazası Bağda budanana yıllık dallardan hazırlanan çelikler 100 veya 200 lük demetler halinde bağlanır ve fungusitlerle dezenfekte edildikten sonra kalın plastik torbalar (aseptik torba ideal) içerisinde soğuk hava depolarında muhafaza edilirler. Bir yaşlı dalların her yerinden çelik hazırlanması mümkün değildir. havuzlarda su drenajını sağlayan sistemin oluşturulması. Killi. 1995). Soğuk hava deposu imkanı olmayan yerlerde kum havuzu içerisinde. Kum havuzunun muhafaza amacıyla kullanılması durumunda. ilgili standarda (TS 4027) göre hazırlanırlar (Şekil 27). Zira. 9. tonlarca kumun kullanıldığı büyük fidanlıklarda çok dikkat edilmesi gereken konulardandır. uç kısımlarında ise odunlaşmanın yeterli olmamasından. sıcaklığın 1-4 oC olması gerekir. çelik alınacak omcaların ürün üzerinde iken (yaz sezonu boyunca) işaretlenmeleri gerekir. kırmızı esmer. Taşlı sıcak ve hafif topraklara dikilecek asma çeliklerinin boyu aşağıdaki Tablo (3’te) yer alan uzunluk ölçülerinin üst sınırına yakın olacak şekilde hazırlanmalıdır. geniş ve kabuk kalın olmalıdır. Dalların dip kısımlarında boğum aralarının çok kısa. Boğumdaki gözler canlı olmalıdır. Kesit yüzeyi ise fazla yassı veya köşeli olmamalıdır. Asma çelik standardı (TSE 4027) Çelik Boyutları Çelik Tipi Boy Göz Sayısı Çap (mm) Uzunluk (cm) I 3-5 7-10 35-45 Amerikan II 3-5 4-7 35-45 I 3-5 8-10 30-40 Yerli II 3-5 5-7 30-40 Çelik alma zamanı alınan çelikler. çeşit özelliğine göre boğum araları yeterli uzunlukta olmalı. koyu esmer veya kestane renginde) olanlardan alınmalıdır. dış kabuk rengi temiz ve parlak görünmede (sarımı esmer. asma fidanlarına saptanan Armillaria mellea mantari etmeninin asma fidanı üretiminde sürekli aynı kumun kullanılmasından kaynaklandığı bildirilmektedir (Arı ve ark. 35 Omcalardan alınacak çelikler. anatomik yapının çok sert ve gözlerin iyi gelişmemesi. düşük verimli omcalar ve arzu edilmeyen özelliklere sahip mutanlar ile karışık bağlardaki ve verimsiz çeşitlerden çelik alınmasını önlemek için. temiz olan yerlerden alınması. Öz/odun oranı 1/3 oranında olmalıdır. Çelikler klon seleksiyonu ile elde edilmiş asmalardan alınmalı klon seleksiyonu çalışmalarının henüz sonuçlanmadığı veya seçilen klonlardan yeteri kadar kalem sağlanmasının mümkün olmadığı yörelerde. odun kısmı sert dokulu.3. havuzlardaki kumun mümkünse her yıl değiştirilmesi. bu kısımlardan çelik alınmamalıdır..

hem de 45–50 oC sıcak suda kısa süre (5–50 dk. İndol bütirik asit 25 ppm yavaş daldırma ile 2000–4000 ppm hızlı daldırma yöntemi de en iyi sonucu vermektedir. Bahar (Mart-Nisan) aylarında dikim öncesinde Masura ve kümbetlerin hazırlanması gerekir. Aşısız asma fidan standardı (TSE 3981) Gövde uzunluğu Gövde çapı Kök sayısı Sürgün uzunluğu Amerikan asma I. AŞILI ASMA FİDANI ÜRETİMİ Önceleri bağcılıkta yalnızca çeşit değiştirme (çevirme) amacıyla uygulanan aşılama. boy > 30 cm > 5 mm >2 > 10 cm 10. yabancı ot alma ve yerli fidanlarda gerekirse ilaçlama yapılır. boy > 30 cm > 7 mm >3 > 20 cm Yerli asma fidanı II. Dikim öncesi çeliklere yapılacak bazı uygulamalar köklenmeyi teşvik etmektedir. üst boğumun 1. vinifera çeşitlerinin Ancak Amerikan asma anaçları üzerine aşılanarak yetiştirilebileceğinin anlaşılmasından sonra. Fidanlar 50’lik demetler halinde etiketlenerek satışa sunulurlar. bakım ve sökümü Arazide fidanlık koşullarında köklendirilecek yerli veya Amerikan asma fidanlarının dikileceği Masura veya kümbet yerlerinin önceden derinden işlenmesi gerekir. bağcılığın vazgeçilmez bir çoğaltma tekniği özelliği kazanmıştır. Çeşit olarak değerlendirilecek asmaların bir yaşlı sürgünlerine ait tek gözlü kalemlerin. Fidanlar sonbaharda yaprağını döktükten sonra traktörlerin söküm pullukları ile sökülürler. Hem 18–20 oC sıcaklıktaki ılık su içinde uzun süre (24–48 saat).5–1 cm’lik kısımları 500 ppm’in üzerinde hızlı daldırma (3 saniye) şeklinde uygulandığında olumlu katkı sağlayacaktır. Dikime hazır asma çelikleri sıcaklıkta. Çelikler bir gün önceden sulanmış Masura veya kümbetlere 6-7 cm sıra üzeri mesafe olacak şekilde üstten 10-15 cm’lik kısmı toprak üzerinde kalacak şekilde dikilirler. kaynaştırma odasında bekletme. Çeliklerin dikim. boy > 35 cm > 5 mm >2 > 10 cm I. 0.) tutulmaları köklenmeyi olumlu etkilemektedir.5-2. boy > 35 cm > 7 mm >3 > 20 cm fidanı II. 24–25 oC Şekil 27. Hormon uygulamaları daha çok Amerikan asma fidanı üretiminde uygulanmaktadır. Uç ve dipteki göz dışındaki diğer gözler köreltilir (Şekil 27).4.5. Kaynaştırma odasında katlama. nemli kum veya talaş içinde olumlu sonuç vermektedirler. 2–3 hafta. Fidanlar kum havuzunda veya soğuk hava depolarında muhafaza edilebilirler. Yine dikim öncesi İndol asetik asit hormonu çeliklerin dipten 2–3 cm’lik kısımları 500 ppm’e kadar yavaş daldırma (24 saat). Sulama. 9. Bunlar suda bekletme. 1850 yılından itibaren Avrupa bağlarında filokseranın girişinden ve V.0 cm üzerinden ve gözün ters yönünde yaklaşık 45 o’lik açı oluşturacak şekilde meyilli kesim yapılır. asma anaçlarına ait çelikler üzerine masa başında aşılanmaları ve aşı yerinde kontrollü koşullarda gerçekleşen kaynaşmanın ardından aşılı çeliklerin fidanlık veya sera . 36 9. alt boğumun hemen altından düz. Köklendirme amacıyla yerli veya Amerikan asma çeliğinin hazırlanması Çelik hazırlanırken. Tablo 4. bitki düzenleyici maddelerin kullanılması vb.

anaç ve çeşitlerin ne olacağı. Her aşamanın kendine özgü ince noktaları ve fidan üretiminde başarıya etkilediği bilinmektedir. Anaç ve çeşit seçiminde özellikle iç ve dış piyasanın yakın takip edilmesi gerekmektedir. Aşılı asma fidanı üretim işletmelerinin alt yapı. Hangi amaç olursa olsun.. işletmelerde alt yapı. hangi şekilde pazarlanacağı gibi planlamalar aşılama işlemlerinden yaklaşık 6-7 ay önce planlanmalıdır. alt başlığında olduğu gibi. nereden temin edileceği. Ülkemizde yoğun olarak kullanılan bazı anaç ve üretimde ön plana çıkan çeşitlerin özellikleri ileriki kısımlarda detaylı olarak anlatılacaktır. 10. sarf malzemeleri ihtiyaçları genellikle aynı olup.2. eğitim veya araştırma amacına yönelik tesis edilmektedir. Çeliklerin temin edilmesi alınması ve aşıya hazırlanması Aşılı asma fidanı üretim işletmelerinde üretimi yapılacak asma fidan miktarı. Aşılı asma fidanı üretimi. çelik ve kalemler rahatlıkla temin edilebilmektedir. torf. katlama talaşları ve gerekli parafinlerin de aşılama döneminden en azından 2-3 ay önce işletme tarafından temin edilmesi gerekir. Tablo 5 Aşılı asma fidanı üretim işletmelerinde bulunması gereken alt yapı tesisleri Alt Yapı Tesisleri Makine Teçhizat Sarf malzemeleri 1 Anaç – kalem damızlığı Aşı makineleri Parafin ( 1 ve 2) 2 Soğuk hava deposu Parafin eritme düzeneği Çam talaşı 3 Aşı ön hazırlık odası Suda bekletme tankı Plastik katlama kasası 4 Aşılama odası Termoterapi tankı Fungusit 5 İzalasyonlu ve havalanma sistemine Isıtma sistemi (yağlı radyatör Budama makası sahip kaynaştırma ünitesi vb) 6 Alıştırma ünitesi Hava nemlendirici Plastik malç 7 Sera (tüplü fidan üretiminde) Aşı makine masası Gölgeleme filesi 8 Fidanlık arazisi (üretim kapasitesinin Kompresör Aseptik torba 3-4 katı genişlikte) Aşılamada kullanılacak çelik alınacak omcaların seçimi ve çeliklerin alınması 9. üzüm çeşitlerine ait kalemler genellikle ülkemizdeki işletmelerden temin edilmektedir.1.1. İşletmelerin kendi damızlıkları varsa aşılama takvimine yakın dönemde kesim yapılarak. Anaç kalem damızlığı olan işletmelerde planlama daha kolaydır. 1998). Asma anaçlarına ait çelikler kamu kurumlarından. . plastik malç. Aşılama dönenimden 1-3 ay önce temin edilen bitkisel materyal soğuk hava depolarında muhafazaya alınırlar. 10. 37 koşullarında köklendirilmesi sonucu elde edilen asma fidanlarına ‘Aşılı asma fidanı’ denilmektedir (Çelik ve ark. makine ve sarf malzeme ihtiyaç listesi Tablo 5’te sunulmuştur. İşletmeler çelik ve kalemleri bir başka bölge veya işletmeden temin edecekse. Aşılı asma fidanı üreten işletmelerde olması gereken altyapı tesisleri. çelikler genellikle gözleri köreltilmiş veya köreltilmemiş şekilde hazırlanmış olarak işletmelere teslim edilmektedir. makine teçhizat. teçhizat ve sarf malzeme imkânları Aşılı asma fidanı üretim üniteleri ticari. bitkisel materyallerin temininden fidanların etiketlenip satış aşamasına kadar çok sayıda aşamayı içermektedir. özel sektörden veya yurt dışından temin edilirken. Tüplü fidan üretiminde kullanılacak perlit. fidan üretim planını iletmesi gerekmektedir. sadece büyüklük ve miktar bakımından farklılık göstermektedir. aşılama aşamasında fungusit. Bu nedenle aşılı asma fidanı üretimi oldukça profesyonel olarak yönetilmesi gereken bir üretim modeline sahiptir. Tarım bakanlığında gerekli kuruluşlarla ve FÜAB ile gerekli resmi yazışmaları yaparak. sağlıklı gelişen asmalardan dinlenme döneminde 1 yaşlı sürgünlerden hazırlanmaktadır.

) karşı önlem amacıyla su içerisine fungusit (Captan. Depolama öncesi çeliklerin mantari hastalıklara karşı fungusitlerle ilaçlanmasında fayda vardır. Boylama öncesi veya sonrasında çeliklerin üzerinde yer alan bazalda ki göz haricindeki gözlerin budama makası. Aşılama zamanına kadar çelikler anaç çeliklerinde olduğu gibi plastik torbalarda soğuk hava depolarında muhafaza edilirler. .1998. anacın adı yazmalıdır. İhtiyaç duyulan miktarın en az % 20 kadar fazla sayıda kalem hazırlanmasında fayda vardır. Çelikleri 6-8mm. 7000 çelik için 200 litrelik çözelti yeterlidir. mildiyö vd. Kalem alınan çeşitlere ait asmaların sağlıklı ismine doğru olması. odun dokularının daha gevrek yapı kazanması ve çeliklerin daha iyi köklenmesini teşvik amacı ile oda sıcaklığındaki temiz suda bekletilmeleri gerekir. Aşılama öncesi suda bekletilecek bitkisel materyalleri dezenfekte etmek ve mantari hastalıklara (botrytis.3. Suda bekletme tanklarına atılan çelikler demetler halinde atılır ve 48 saat bekletilirler (Şekil 29).1988). 10. Aşılama takvimine göre 2-3 günlük ihtiyacı karşılayacak şekilde demetlerden kalemler hazırlanmalıdır. kısımlar çıkartılır (Kocamaz. Aşılama döneminde günlük aşılama kapasitesinin maksimum düzeyde tutulabilmesi için. Çelik üzerinde sülük. yüksek gövdeli fidanların avantajları ilk yıl gövde oluşturma sorunu ortadan kalkmakta ve fidanlar kemirgenlerden daha az etkilenmektedir (Güler. 2015). Bir başka uygulamada. Hazırlanan çelikler genellikle 50-100’lük veya 200’erlik demetler haline getirildikten sonra uca ve dip kısma yakın iki yerinden tel veya iplerle bağlanır. salkım vb. 1 m uzunluğunda 50 sürgün içeren demetler etiketli bir şekilde işletmelere ulaşmaktadır. külleme. 30-40 cm uzunluğunda olup. Kalemlerin hazırlanması: Üzüm çeşitlerine ait kalemler boğum aralarının uzunluğuna göre değişmekle birlikte yaklaşık 10 göz içerecek şekilde bağdan kesilerek. elektrikli motorundan harekat alan ince tel fırçalarla veya bu amaçlarla özel olarak geliştirilmiş aletlerle köreltilmesi gerekir (Sayın.5 lik Chinosol ile hazırlanmış suya çelikler 4 saat batırılarak uygulama yapılabilir. Pratikte aşılamada kullanılan çelik kalınlıkları 6-12 mm çapında. asma fidanı üretimi için üretilmiş %0. Çelik ve kalemlerin suda bekletilmesi ve termoterapi uygulamaları Anaç çelikleri ve kalemlerin kaybettikleri suyun tekrar kazandırılması. Aşılanacak çelikler alt boğum 0. 9-11 mm ve 12 mm üzerinde olanları ayrı ayrı 3 grupta boylamakta fayda vardır (Şekil 28). iprodione vb) ilave edilmektedir.5-1 cm altından ve üst boğumun üzerindeki boğum arasının en az 3/4‘lük bir kısmı çelikte kalacak şekilde kesilmelidir. 38 İşletmeye anaçlar gözleri köreltilmemiş kesilmiş çelik olarak ulaştırıldığında.1998. Aşılamada kullanılacak asma anaçlarının ve kalemlerinin aşıya hazırlanması Asma anacına ait çelikler 35-45 cm uzunlukta dip taraftan (bazal) ve uç taraftan birer göz bırakılmak suretiyle asma çeliği haline getirilirler. Çelik. 10. Aşılık kalemlere ait sürgünler ise 12-24 saat süre ile aynı şekilde fungusit içeren suda bekletilirler. üzerlerinde 3-5 göz bulunmalıdır. ölü kol. Chinosol’lü çözeltileri metal olmayan kaplarda ve kireçsiz yumuşak su ile (yağmur suyu) hazırlamalıdır.. Her demette mutlaka bir etiket bulunmalı.4. Tanktaki ilaçlı su 2-3 parti çelik ve kalem için kullanıldıktan sonra yenilenmesi gerekir. bıçak. 1995). etikette. özellikle gözlerin canlılık durumunun önceden test edilmesi gerekir. çelikler soğuk hava deposundan çıkarıldıktan sonra oda sıcaklarında 4-7 gün plastik torba içerisinde bekletilirler. anaçların çap olarak boylanmasında fayda vardır. Son yıllarda uzunlukları 70 cm ye ulaşan çelikler aşılanarak yüksek gövdeli fidan üretimi yapılmaktadır: Ülkemizde de bu konuda çalışmalar yapılmakta olup. Fidan ve ark.

rüzgâr vb ortamdan uzak tutulmaları gerekir. Bu aşamada çeliklerin toz vb unsurlarla bulaşmamasına dikkat etmek gerekir. Sıcak su tanklarında ölçüm yapacak probların tankın alt. Sıcak su uygulanan çeliklerin hemen soğuk suya batırılarak soğutulmasında fayda vardır. Bağ kanserini önlemek ve asma sürgün ve çeliklerde bulunan patojenleri elemine etmek için. Kalem alınan bağlardan sürgünlerin sera veya uygun bir ortamda sürdürülerek gözlerin canlılık durumunun önceden belirlenmesi gerekir. Aşılamada kullanılacak kalemlerin budama makası ile tek gözlü olacak şekilde hazırlanması gerekir. orta ve üst kısmında ayrıca olmasında fayda vardır. 5-6 cm uzunlukta hazırlanır (Tablo 5. Kalemler 5-10 mm kalınlıkta. fidan randımanını % 5-20 civarında azalttığı görülebilmektedir. Daha fazla sıcaklık veya uzun süre bu uygulamadan beklenen yarardan ziyade olumsuz etkilere de yol açabilir. bu etmenden arındırılmış sağlıklı fidanların kullanılmasıdır. Agrobacterium vitis ile mücadelede en etkili yöntem. Problem olursa kalemlerin başka bağlardan temin edilmesi gerekir. Bu uygulama patojenlere karşı dezenfeksiyon yanında. Gözün 5-6 mm üzerinden. Çelikleri içerinde 50°C’lıktaki sıcak su bulunan tanklar içerisinde 30 dakika süre ile bekletilmelidir. Son yıllarda hastalığın elemine edilmesi ya da azaltılmasında sıcak su ile termoterapi uygulamalarının kullanım olanakları araştırılmıştır. Şekil 29). Aşılamaya hazır anaç ve kalemlerin üzerlerini nemli çuval vb materyallerle örtülmesinde fayda vardır. gözün altında aşılamaya uygun uzunlukta parça kalacak şekilde (5 cm) tek gözlü kalemler hazırlanıp etiket bulunan kasaların içerisinde nemlendirilerek hazır hale getirilir. Hastalığın etmeni olan Agrobacterium vitis (biovar-3). toprakta ya da asmanın iletim demetlerinde uzun yıllar canlı kalabilmekte. çeliklerin köklenmesine de ayrıca olumlu katkı sağlamaktadır. 39 Şekil 28. asma fidanı üretiminde sıcak su (termoterapi) uygulaması son yıllarda önerilen bir uygulamadır. Çelikler hemen aşılanmayacaklarsa 24 saat süre ile plastik torba içerinde muhafaza edilebilirler. . Aşılamada aşı elemanları Termoterapi: Bugün dünyada ve ülkemizde bağcılığını tehdit eden en önemli hastalıklardan biri taç uru olarak da adlandırılan bağ kanseridir. Çeliklerin sıcak. Aşılı asma fidanı üretiminde kalemlerin gözlerindeki canlılık çok önemlidir. Bazı yıllarda kışın yaşanan düşük sıcaklıklar veya mantari hastalılardan kaynaklı gözlerdeki hasarın. omca üzerindeki yara yerlerinden bitkiye girmektedir.

Alt ve üst kesit arası ölçüden değerlerdir. Serada tüplü (kaplı) fidan üretiminde aşılı çelikler yaklaşık 70-80 günde dikime hazır hale gelmektedir. Kaplı fidanların bir an önce araziye dikilmesi gerekir. bir haftada alıştırma amacıyla katlamada tutulacağı hesap edilerek. takozların değiştirilmesi. masa başında elle veya makine ile yapılmaktadır. Bu dönem bölgelere göre Mayıs ortası ile Temmuz ayının ortalarına kadar değişebilmektedir. aşılı çeliklerin yaklaşık üç hafta kaynaştırma. aynı çapa sahip anaç ve kalemlerin aşılanması kambiyal çakışma oranlarının artmasına vesile olacaktır. 40 Tablo 6. ünitede bulunan aşı makinelerinin çalışır durumda olup olmadığının kontrol edilmesi gerekir. Aşılı asma fidanı üretiminde fidanlık veya sera koşullarında köklendirilme durumuna göre. hemen tümüyle elle aşılamanın yerini almıştır. Fidanlık koşullarında yapılan üretim aşı zamanı.6. Diğer bölgelerde ise aşılama zamanı iklim koşulları dikkate alınarak daha erken dönemlere alınabilir (Sayın.5. 10.1998). kenarlardan birisi mutlaka aynı hizaya gelecek şekilde takılmalıdır (Şekil 28). . bu bölgelerde aşılama Mart ayının son günü veya Nisan ayı ortasında tamamlanmalıdır. Özellikle bıçak. Bu açıdan da boylama önemlidir (Sayın. mekanik akşamların yağlanarak ayarları yapılmalıdır. Orta-kuzey bölgelerde fidanların Haziran ayı ortasında bağdaki yerlerine dikilebilecek duruma gelmeleri gerektiğinden. Ülkemizin iç ve kuzey kesimlerinde iklim ve toprak koşulları genellikle Mayıs ayının ortasından önce aşılı çeliklerin dikimi için elverişli olmamaktadır. Bu tarih bölgelere göre değişmektedir. kambiyum dokuları o oranda geniş yüzeyler halinde çakışır ve kaynaşma da aynı kalınlıkta ise. Akdeniz bölgesi için 1 ay öne alınabilir. hem de iş veriminin çok daha yüksek olması nedeniyle. Anaç çelikleri ve kalemler yuvarlak/yassı bir kesite sahip olup. Aşılanan anaç ve kalemin kalınlıkları ne ölçüde birbirine yakın olursa. aşı yapma tarihleri değişmektedir. Aşılama Zamanı Aşılı veya aşısız asma fidanı üretiminde çeliklerin fidanlık ortamına dikileceği dönem çok önemlidir. Bu dönem Ege ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi için 15 gün. Buna göre. aşılı çeliklerin fidanlığa çıkarılabilmeleri için uygun iklim ve toprak koşullarının söz konusu olduğu döneme göre ayarlanır.5 ay) dikkate alındığında. 2. Aşı. Bu durum bazen fidanlık parsellerinde %90’nın üzerinde başarısızlıklara neden olmaktadır. Erken dönemde dikimde soğuk hava. Aşılı asma fidanı üretiminde kilit aşamalardan birisi de aşılama işlemidir. aşılamanın Mart ayı başında yapılması gerekir. 1998). Asma aşı kalemi standardı (TS 4089) Özellikleri Cinsi Göz Sayısı Kalıklı (çap)(mm)1 Uzunluk (cm)2 Tek gözlü çelik 1 4-12 5-10 1-Kalınlık (çap) : Üst boğum arasında orta yerinden. makine ile aşılama. kalem anaca. Ancak son yıllarda hem daha düzgün aşı kesiti açılabilmesi. Aşılama Aşılama işlemlerine 2-3 gün kala. aşılama yukarıda belirtilen devreden yaklaşık bir ya da bir buçuk ay önce başlatılmalıdır. Buna göre. 10. geç dönemde ise yüksek sıcaklık aşılı çeliklerin olumsuz şekilde etkileyecektir. kaynaştırma (1 ay) ve fidan gelişim dönemi (2. canlı iki asma dalının birleştirilip yeni bir birey haline getirilmesi olayıdır. Aşılı asma fidanı üretiminde aşılama.

yüksek sıcaklıklarda (70-80 0C’de ) eriyen parafin maddesi ile %1 . Parafinleme (I) Aşılı asma fidanı üretiminde anaç ve kalemin aşılı çelik haline gelmesinden sonra kaynaştırma (kalluslenme) aşamasında sağlıklı bir birleşme istenir. eritilmiş parafine yaklaşık 4-7 cm’lik kısmı daldırılır (Şekil 29). Mutlaka bir yaşlı sağlıklı sürgün/çelik kullanılması. Aşılama aşamasında. anaç ve kalemlerin kambiyum dokuları. Bu sistemde parafin stabil olarak aynı sıcaklıkta tutulabilmektedir.5 arasında bal mumu. bitumen. değişik tiplerde aşı makineleri geliştirilmiştir. Parafinle kaplanan çeliklerin hızlı bir şekilde su bulunan bir kap içerisine daldırılması gerekir. kalemler çeliklere yerleştirilir. mümkün olduğu kadar geniş yüzeyler halinde üst üste çakışmış olmalı. Aşılı asma fidanı üretiminde aşılama aşamasında başarılı sonuç alabilmek için. elle ve ayakla kumanda edilerek mekanik.. mineral yağ. pnömatik veya elektronik olarak çalıştırılabilmektedir. vazelin. aşı bıçakları keskin olmalı. Bu uygulama ile parafin üzerinde bulunan yüksek ısının göze zarar vermesi önlenmiş olur. aşı bölgesinde nem kaybını kontrol altına almak. Bu nedenle sık sık termometre ile ölçüm yapılmalıdır. parafin bulunan kap sıcak su bulunan bir başka kap içerisinde muhafaza edilecek şekilde sistem çalışmaktadır. reçine. 10. Aşılama konusunda kapasiteye bakılacak olursa. Bu dönemde. 1995). 41 Asma fidanı üretiminde ilk yıllarda elle aşılamalar (dilcikli) yapılırken son 20-25 yıldan beri makine ile aşılama yöntemi kullanılmaktadır. kullanılan alet ve araçlar dezenfekte edilmiş olmalıdır (Fidan ve ark. bu makinelerle aşı yapıldığında anaç aşı bölgesi çeşit karışıklığını da önlemek için rafya ile sarıldıktan sonra parafinleme işlemi yapılmaktadır. Kocamaz. fungusit ve oksin grubu hormon bulunmaktadır. Parafinleme aşamasında parafinin düşük veya daha yüksek sıcaklıkta uygulanması fidan randımanını olumsuz etkilemektedir. aşı ustasının kesilen kalemlerin düz-ters kesilmiş olmasına.1998. Bazı ülkelerde omega aşı kesiti yerine dilcikli veya lambalı kesit açan makineler kullanılmakta olup. Aşılama işleminde masada yapılan ölçüye göre mesafe alınarak. Çelik. Aşılı çeliklerin kalem ve aşı yerini içine alacak şekilde. 1998. 1998). Aşılı çelik başına 1. aşı makinesinde takoz ve bıçakların değişip değişmeyeceğine zamanında karar vermesi gerekmektedir. Bu makineler. Aşı yerinde fazla oynama yapmadan parafinleme işlemi için kasalara bırakılır. bir bölümünde ise bu işlemin elle yapılmasına gerek duyulmaktadır..7. çelik ve kalem sağlıklı olmalı. Yine bu makinelerden bir bölümü kalemi anaca otomatik olarak takabilmekte. . mantari enfeksiyon riskini önlemek ve gözün sürmesini geciktirmek amaçlanır. Ancak son yıllarda da omega aşı kesiti açan makinelerin diğer makinelerin yerine aldığı görülmektedir. ana-kalem arasındaki fiziki desteği artırmak. Aşılı asma fidanı üretiminde kullanılmak üzere özel olarak hazırlanan parafinlerin içeriğinde. açtıkları aşı kesitlerine göre dilcikli. lambalı (testereli) veya omega olarak adlandırılmaktadır. Aşılama işleminin mekanizasyonunda büyük aşamalar kaydedilmiş ve bu amaçla kullanılmak üzere değişik sistemlerle çalışan. Parafin kazanları benmari tekniğinde çalışmakta olup. ustanın becerisi ile anaç/kalemlerin boylanma durumuna göre 30-75 adet aşı/saat (1500-4000 aşı/gün) yapılabilmektedir. Aşı makineleri.5-2 g arasında parafin kullanılmaktadır. kalemde kök gelişimini önlemek. Bunun en önemli nedeni omega aşı kesitinin boyuna çekme ve itmelere karşı dayanıklı olmasıdır (Fidan ve ark. zift. Parafinleme işlemi yukarıda bahsedilen amaçlara son derece büyük katkı sağlamaktadır.

fungusit ve temiz su püskürtülerek talaş harç karar gibi 4-5 kez karılır. önceden içerisinde tahta. turba. Görüleceği üzere iki bitki parçasının bir bitki haline dönüşebilmesi için. Bu yöntemde özellikle aşı yerinden su kaybının kontrolü için plastik örtüleme ve kaynaştırmadan sonra. Yapılan araştırma ve pratik uygulamalara bakıldığında. Diplodia natalensis gibi mantari hastalıklarla karşılaşılmaktadır (Arı ve ark. Bu ise. Aşılı çelikler dizildikten sonra kasanın yan tarafları talaşla doldurulduktan sonra. Bu üç aşamadan birisi dahi olumsuzlukla sonuçlanırsa aşılı asma fidanını üretmek mümkün değildir. Aşılı çelikler dizilirken çeliklerde aşı bölgelerinin birbirine temas etmemesine özen gözetilmeli. kasaların dibine odun kömürü ve göz taşı gibi materyaller ilave edilmektedir. Talaşın çok nemli veya az nemli olmaması gerekir. volkanik tüf. Çelik ve Akgül 1992). pomza ve hatta kum gibi materyallerin saf veya karışım halinde kullanıldığı da olmuştur. öncelikle anaç-kalem arasında sağlıklı bir birleşme. Çam talaşı dışında. talaş ele alındığında lapa ve topaklaşmış halde olmamalıdır. aşılı çeliklerin bazal kısımlarının mutlaka talaşa temas etmesine dikkat edilmelidir. kaba materyallerden arındırılmış çam talaşı beton veya branda üzerine dökülür. “anacın köklenmesi” ve “gözün sürmesi” aşamalarıdır. Kaynaştırma ünitesinde sıcak ve nem bir araya gelince gerekli önlem alınmazsa. Su katlama yönteminde çeliklerin bazal kısmında oksijen düzeyinin artırılması ve mantari hastalık enfeksiyonunun çıkmaması için. Phythium sp. Kallus oluşturma odalarının havalandırma sistemlerinin iyi çalışması ve koruyucu ilaçlamaların zamanında yapılması ve hastalıkların görülmemesinde yada düşük oranlarda rastlanmasında büyük rol oynamaktadır. kaynaşma sağlanması gerekmektedir. sıcaklık ve nem kontrollü aynı zamanda hijyenik odalarda gerçekleştirilmektedir (Şekil 29). dik konumda yerleştirilerek kaynaştırılması giderek yaygınlaşan bir uygulamadır. Son yıllarda aşılı asma çeliklerinin tabanında 5-6 cm derinliğinde su bulunan özel kaplar (plastik kasalar) içine. Bu uygulama ile aynı zamanda aşı çeliklerin fidanlığa çıkarılmaları aşamasında hava ve toprak koşullarının elverişsiz olduğu durumda herhangi bir zararlanma olmaksızın aynı ortam içinde gelişmelerini sürdürmeleri. değişik boyutlardaki ahşap veya plastik sandıklar içinde nemli çam talaşı içerisinde veya plastik kasalar içerisinde su içerisinde katlama yöntemleridir. Aşılama sonrası anaç ve kalemin birleşmesi sonrası aşı bölgesinde yeterli ve kaliteli kallus dokusunun oluşması istenir. kasaların birbiri ile hortumlar vasıtası ile bağlantılı olarak su devir daimi yapan sistemler geliştirerek kullanmaktadır. 42 10. aşı yerinde sağlıklı kallus (yara dokusu) oluşturmasını sağlamak amacıyla sıcaklık. nem ve havalandırma koşullarının kontrollü olarak . Bazı üreticiler. aşılı çelikler kaynaştırma odalarına genellikle 2 farklı şekilde yerleştirilmektedir. kasanın üst kısmı 4-5 cm kalınlıkta yonga veya yine çam talaşı ile doldurulmalıdır. İlaçlanmış kaynaştırma sandık ve kasaları yan çevrilerek içerisine bir kat talaş bir kat aşılı çelik olacak şekilde dizilmelidir. bu aşamada Botrytis cinerea. 1995). Bu aşamalar aşılama sonrası “anaç ve kalem arasında sağlıklı bir birleşme”. Aşılı Çeliklerin Katlamaya Alınması ve kaynaştırma aşaması Aşılı asma fidanı üretiminde başarılı bir şekilde sonuca ulaşmak için birbirinden bağımsız üç önemli aşama vardır. perlit. Aşılı çeliklerin üretim parsellerine dikilmeden önce. Bazı ülkelerde köpükten üretilmiş hafif kutular kaynaştırma sandığı olarak kullanılmaktadır.8. kalemden oluşan sürgünlerin daha sağlıklı gelişebilmeleri için aydınlatma işlemi yapılmaktadır. Çam talaşı içerinde kaynaştırma yapılacak ise. kabuk vb. yani alıştırma periyodunun uzatılması da mümkün olmaktadır (Arıca 1991. Rhizoctonia solanı. Kasaların üstüne aşılama tarihi ve anaç çeşit kombinasyonlarının yazıldığı etiketler asılmalıdır. Aşılı çeliklerin kaynaştırma işleminin gerçekleşeceği “kaynaştırma odaları”na uygun bir kap ve materyal içerisinde yerleştirilmeleri gerekmektedir. Günümüzde en yaygın olarak kullanılan yöntemler.. Uygun olan ayar.

İşletmelerin aşılama kapasiteleri büyük ise. çimlendirme sırasında sürme oranının düşük olması arzu edilen bir özelliktir. talaşla katlama yapılacaksa. Bu odaların kapasiteleri hesap edilirken. Kaynaştırma odalarının günlük olarak nem sıcaklık kontrollerinin yapılması. Aşılama işlemi kapasiteye göre bir kaç gün veya hafta sürebilir. Çünkü kaynaştırma sonunda sürme oranı çok yüksek olduğunda ve özellikle sürgünler belirli ölçüde uzunluğa ulaştığında. Çelik. kaynaştırma işlemlerinin gerçekleşebilmesi için. 25-26 0C sabit sıcaklık ve % 80-85 dolayında nispi nem içeren kaynaştırma odalarına yerleştirilirler. . 43 sağlandığı hijyenik odalarda belirli bir süre tutulmalarını “kaynaştırma veya çimlendirme” adı verilmektedir. Diğer yandan. Aşılama döneminde tek kaynaştırma odası kullanılacaksa. aşılama işleminin en kısa sürede bitirilmesine özen gösterilmelidir. Bazı araştırıcılar ilk gün yüksek daha sonra daha düşük sıcaklık rejiminin daha iyi sonuç verdiğini bildirmekte olup. bu sürgünler çoğunlukla karanlık koşullarda geliştiklerinden.1985). Düşük sıcak rejiminin ise kaynaşma süresinin uzamasına. Böylece aşılı çelik canlılığını sürdürebilmek yeniden kök oluşturmak zorunda kalacaktır. 1998. bu sıcaklık rejiminin tek kaynaştırma odası ve büyük çaplı üretim yapan işletmeler için pratik olmadığını söyleyebiliriz. hava sirkilasyonun sağlandığı. önceden hijyenik hale getirilen. enerji kaybına ve dikim zamanın gecikmesine yol açacağı unutulmamalıdır (Çelik. Kaynaştırma aşamasına gözlerin aşırı sürmesi ve köklenme. Bunun sonucu olarak. Su katlama ortamında ise metrekareye 1200-1500 çelik yerleştirilebileceği dikkate alınabilir. sağlıklı büyümden çok boy kazanmaktadırlar. kaynaştırma odasına her gün aşılı çelik yerleştirildiği dikkate alınırsa. havalanma durumunun kontrollü olarak takip edilmesi gerekir. 3-4 kat kasanın yerleştirilebileceği. kaynaştırma odalarında yaklaşık üç hafta süreyle bekletilirler. bunların dikim sırasında kısaltılmaları gerekecektir. Kaynaştırma odasında sıcaklığın aşırı yükselmesi (28-30 0C ve üzeri ) aşı yerinde kaba ve kof kallus oluşumuna neden olmaktadır. Kelen 2010). Aşılı köklü asma fidanı üretiminde aşı kalemlerindeki gözlerin sağlıklı olmaları koşulu ile. bu sürgülerin dikime hazırlanma ve dikim sırasında kolayca kırıldıkları görülmektedir. Kaynaştırma odaları. birden fazla kaynaştırma odası tesis etmeleri doğru olacaktır. Köklendirme için de aynı sorunlar söz konusudur. Kaynaştırma odasının bir metreküplük hacim alanı için. aşı bölgesinde kallus oluşum düzeyini olumsuz yönde etkilediği bildirilmektedir (Ağaoğlu 1986. Aşılı çeliklerin bulunduğu kasalar. Kaynaştırma sırasında oluşan kökler dikimden sonra çok kısa bir süre içinde canlılıklarını yitirmektedirler. ısı yalıtımlı. ıslak zemin özelliği (tahliye) olan sıcaklık ve nem koşullarının ayarlanabilir şekilde kontrol edilebildiği odalardır. Aşılı çeliklerin bulunduğu kasalar. su katlama ortamı kullanılacaksa tek kat olarak kasaların yerleştirilebileceği göz önünde tutulmalıdır (Şekil 29). talaşla katlana 1500 adet çeliğin yerleştirilebileceği hesap edilebilir.

44 Şekil 29. Aşılı asma fidanı üretim aşamaları .

45

10.9. Alıştırma ve parafinleme (II)

Aşılı çeliklerin yaklaşık üç hafta kaynaştırma odasında bekletildikten sonra, oda koşullarına sahip 18-
20 0C’de yaklaşık bir hafta alıştırma işlemine tabi tutulurlar. Bu şekilde aşılı çeliklerin dış koşullara
uyum sağlaması daha da kolaylaştırılmış olur (Çelik ve Ağaoğlu, 1998).
Talaş ortamında tutulan aşılı çelikler ilk 2 gün hiçbir işlem yapmadan odada tutulur, daha sonra aşı
bölgelerinin olduğu kısımdaki talaşlar kompresörle kasanın üst kısmından uzaklaştırılır. Bu şekilde
taze ve bol su içeren kallus dokularının pekişmesi sağlanır. 3-4 gün bu şekilde bekletilen aşılı
çelikler, kasadan çıkarılarak üzerlerindeki talaş kompresörle temizlendikten sonra ikinci parafinleme
işlemine tabi tutulur.
Sandıktan çıkarılan aşılı çeliklerin varsa boğaz köklerin temizlenmesi ve kalemden oluşan sürgünler 1
cm kalacak şekilde kısaltıldıktan sonra ikinci kez parafinlenir. Bu aşamada kullanılan parafinin, aşı
yerinden su kaybını önlemesinin yanı sıra, aşı gözünün sürmesini geciktirmesi ve fidanlıkta
kümbetleme zorunluluğunu ortadan kaldırılması gibi yararlı etkilere sahiptir.
Parafinleme aşamasından sonra aşılı çelikler hava koşulları çok uygun olması durumunda serada
veya fidanlık arazisindeki yerlerine dikilebilirler. Dikim için fidanlık koşulları uygun değil ise, ikinci
parafinlemenin ardından aşılı çeliklerin içinde su bulunan plastik kasalar içerinde 2-3 gün beklettikten
sonra dikim yapmak mümkündür.

10.10. Fidanlık koşullarında aşılı çeliklerin dikilerek açık köklü fidan üretimi

Aşı yerinde yeterli kaynaşmayı sağlayacak şekilde kallus oluşturan aşılı çelikler, ya fidanlıklarda açık
köklü fidan üretilmekte veya sera veya benzeri yapılarda değişik ortamlar ve kaplar kullanılarak tüplü
fidan üretilmektedir.

10.10.1. Fidanlık koşullarında Aşılı Çeliklerin dikimi (köklendirilmesi)

Açık köklü aşılı asma fidanı üretimi yapılacak olan fidanlık toprağının mutlaka hafif tekstürlü (kumlu
veya kumlu-tınlı) ve dikim sırasında sıcak, nemli ve tavlı olması gerekir. Fidan üretilecek arazinin
seçimi çok önemlidir. Bir önceki yıl asma fidanı üretilen, özellikle solanaceae familyası sebze
yetiştirilen alanda, bağ kanseri ve Armillaria görülen alanda o yıl fidan üretmemek gerekir.
Aşılı çeliklerin dikilecekleri arazinin sonbaharda hazırlanması ve ilkbaharda yalnızca dikim için uygun
hale getirilmesi, toprağın havalandırılması ve özelliklerinin iyileştirilmesi açısından yararlıdır. Fidanlık
toprağına sonbahar hazırlığı döneminde dekara 2-3 ton yanmış ahır gübresi verilmelidir. Ancak
verilen gübre içinde nematodlar ve manas vb. zararlıların yumurtaları ile yabancı ot tohumları
bulunmamalıdır.
Dikim çizilerine, dikimden hemen önce veya dikim sırasından toprağın besin durumu dikkate alınarak
yeterli miktarda kompoze gübre (DAP, 15-15-5, 20-20-0 vb.) verilmelidir. Yine erken gelişme
döneminden başlayarak, tercihen iki devrede, dekara 8-10 kg saf azot hesabıyla azotlu gübreleme
yapılmalıdır. Gelişme döneminde eksikliği hissedilen mikro besin elementleri de (Fe, Zn, Mn gibi)
yaprak gübrelemesi şeklinde gelişme döneminde verilebilir.

46

Aşılı çelikler arazide Tepe, Hendek ve Masura dikim sistemi şeklinde (Şekil 30,31,32) 3 yöntemle
köklendirilir. Dikim derinliği toprağın yapısı ve sulama olanakları ile yakından ilgilidir. Hendek dikimde
aşılı çeliğin 2/3’lik kısmı toprak içerisinde kalırken, Tepe dikimde 1/3 lük kısmı toprak içerisinde
kalmaktadır. Yapılan çalışmalarda anaçlara ve toprak şartlarına bağlı olarak, aşı bölgesi ile dikim
yüksekliği arasında 8-13 cm lik mesafenin başarıl sonuç verdiği saptanmıştır (Dardeniz ve ark.,
2013). Bu sistemlerden Tepe ve Hendek dikim sisteminde aşılı çelikler tek sıralı olarak açılan çizilere
6-8 cm aralıklarla dikilirler (Şekil 32). Su kıtlığı olan ve toprağın besin maddesince fakir olduğu
yerlerde dikim mesafesi 4-5 cm daha geniş tutulabilir.
Hafif tekstürlü topraklara ve sınırlı sulama olanaklarına sahip fidanlıklarda aşılı çelikler 25-30 cm’lik
kısımları toprak içinde kalacak şekilde derin dikilmekte (Hendek dikim) ve çelikler ya parafinlenmekte
veya parafinlenmeden dikilerek üzerleri toprakla kümbet yapılarak örtülmektedir. Ağır ve killi
topraklarda parafinlenen çelikler kümbetleme işlemine gerek kalmadan Tepe (yüzlek) dikim yöntemi
ile dikilmektedir. Bu dikim sistemlerinde damlama veya salma sulama yapılabilmekte olup, salma
sulamaların yabancı ot mücadelesinde daha yoğun işgücü istemektedir.
Taban arazilerde açık köklü fidan üretilecekse masuraların yüksek hazırlanması gerekir. Zira
soğuk hava masura aralarındaki derin kısma nüfuz edeceği için risk daha az alınmış olunur.
Son yıllarda aşılı çelikler siyah plastik malçla kaplanan Masuralara (sedde) tek veya çift sıralı olarak
dikilmektedir. Masura uzunluğu arazinin genişliğine bağlı olup, 10 cm yükseklikte ve 60-70 cm
eninde hazırlanmaktadır. Masura araları traktörle söküm yaparken problem yaratmaması için iş
genişliğine göre ayarlanır. Bu uygulamalar fidanlık arazisinin daha ekonomik kullanılması toprağın
daha iyi ısınması, toprak neminin korunması ve yabacı ot kontrolü yönünden avantaj sağlamaktadır.
Traktörlere monte edilen özel aparatlarla hem Masuraların hazırlanması, hem de plastik malçların
çekilmesi sağlanmaktadır. Bu sistemde damlama sulama yapmak gerekmektedir (Şekil 33).
Hangi yöntemle dikilecek olursa olsun 1 gün önceden dikim yerlerinin sulanması gerekmektedir.
Kaynaştırmadan çıkan aşılı çelikler, özellikle aşı yerindeki taze kallus dokusundan hızla su
kaybedeceğinden, bunların fidanlığa ıslak bir beze sarılarak ya da plastik veya plastik kasalar içinde
dip kısımları su içinde taşınmaları ve dikime kadar bu durumda muhafaza edilmeleri gerekir.
Dikim öncesi köklenmeyi teşvik amacı ile hormon çözeltileri kullanılmaktadır. Bu amaçla daha çok
Indol Bütirik Asit (IBA) ve naftalen aasetik asit (NAA) hormonları kullanılmaktadır. Genellikle IBA
hormonun yüksek konsantrasyonda hazırlanan çözeltisi kullanılmaktadır. Etil alkol, saf su ve IBA
hormonu kullanılarak 2000 ppm ile hazırlanan çözelti ışık geçirmeyen bir kapalı kap (plastik bidon)
içerinde hazır olarak bekletilmelidir.
Dikim için iklim ve toprak koşulları hazır olduğunda, plastik bir kap içerisine doldurulan hormon
çözeltisine çeliklerin dip kısımları (2-3) daldırılarak dikime başlanır. Dikim yaparken çeliklerin aşı
bölgesinin altından tutularak dikim yapılmalı, plastik malç var ise önceden dikim delikleri hazır hale
getirilmelidir (hazır delikli malç kullanılması daha uygun). Hormon çözeltisi belli sayıda çeliğe
uygulandıktan sonra tazelenmelidir. Dikim sonrası aşılı çeliklere can suyu verilmelidir.
Serin iklime sahip yörelerde daha iyi kök ve sürgün sağlayabilmek için, aşı dönemi öne alınarak aşılı
çelikler daha erken dönemde fidanlığa çıkarılmakta ve sıralar havalar ısınıncaya kadar plastik tünel
ile kapatılmaktadır (Kelen, 1994; Cangi, 1996).

47

Şekil 30. Tepe dikim Şekil 31. Hendek dikim
Sulama işlemi aşılı asma fidanı üretiminde mutlaka yapılması gereken bir uygulamadır. Nematod,
kireç ve tuz sorunu olmayan sulama suyu salma veya damlama şeklinde uygulanabilir.

Şekil 32. Masura Dikim, Tüplü Asma Fidanı

Boğaz kökü temizlendikten sonra bir kontrol daha yapılır ve oluşan boğaz kökü varsa onlar da ikinci defa temizlenir. Fidanlık koşullarında Aşılı Çeliklerin bakımı Aşılı çelikleri dikildikten sonra. aşı ve kalemin kontrol edilmesi ve kalemden oluşan boğaz köklerinin alınması gerekir. . hem yapraklarda sentezlenen besinler öncelikle boğaz kökleri tarafından kullanılacağı için anacın dip kısmındaki aşı kökleri beslenemez ve dolayısıyla gelişemez. hem de aşı yerindeki kaynaşma zayıflayacağından asıl kökler tarafından topraktan alınan su ve suda erimiş haldeki besinler kaleme ulaştırılamaz. Bunu önlemek için Haziran ve Temmuz aylarında aşı noktaları açılarak boğaz kökleri keskin bir bıçakla dipten kesilirler. Bu durum sonuçta anacın ve hatta tüm aşılı çeliğin ölümüne neden olur. Traktörlere monte edilen özel aparatlarla hem masuraların hazırlanması 10.10. Bu dönem ülkemizin orta ve kuzey bölgeleri için genellikle Temmuz başına rastlamaktadır. 48 Şekil 33.2. Bu kökler temizlenmez ise aşılı çelikler buradan beslenir ve yerli fidan haline dönüşür. Ancak boğaz köklerinin alınması gerekirse.

49

Aşılı asma fidanı üretiminde kullanılacak anaçlık çeliklerin hazırlanmaları sırasında üzerindeki gözler
dikkatlice çıkarılırsa fidanlıkta köklendirme sırasında genellikle anaçtan sürgün oluşmaz ancak
özellikle kuvvetli gelişen anaçlarda (Rupestri du lot ve melezleri) yine de kesin olarak bu durumun
önüne geçilemediği görülmektedir. Bu yüzden boğaz köklerinin alındığı devrede, bu sürgünlerin de
temizlenmesi gerekir. Ancak boğaz köklerinin anaçtan çıkan sürgünlerin temizlenmelerinden sonra
açılan kök boğazının tekrar kapatılması ve hemen ardından sulama yapılması gerekir. Bu işlemler
gerekli görüldüğünden tekrarlanmalıdır.
Dikim sırasındaki can suyundan sonra verilecek suyun miktar ve sıklığını toprak ve iklim koşulları
belirler. Fidanlık toprağı hafifi yapılı ve yaz aylarından hava sıcaklığı yüksek ise daha sık sulama
gerekir.
Aşılı çelikler kökleninceye kadar toprağın üstten 5-7.5 cm’den daha fazla kurumasına izin
verilmemelidir. Eğer fidanların gelişmesi kuvvetli ise, bu gelişme düzeyinin sürdürülmesine yetecek
miktar ve sıklıktaki sulamanın, ülkemizin orta ve kuzey bölgeleri için Ağustos ayı sonuna kadar
sürdürülmesi gerekebilir. Aşı yerindeki kaynaşma yeterli sağlamlığa ulaşana kadar, aşı yeri ve
çevresindeki toprağın nemli tutulması çok önemlidir. Bu da genellikle boğaz köklerinin ilk alındığı
dönemden bir ya da iki hafta sonra gerçekleşir.
Aşılı çelikler araziye aktarıldığı ilk 30-45 gün içerisinde yüksek sıcaklıklardan kaynaklanan kayıpların
önüne geçmek için, bu dönemde %35-40 gölgeleme oranına sahip filelerin kullanılması
önerilmektedir (Aydın ve Yağcı, 2012). Gölgeleme fileleri demir profillerden hazırlanan alçak plastik
tünellere gerilerek monte edilmektedir. İleriki dönemlerde gölgeleme filelerinin kaldırılması
gerekmektedir.
Bazı çeşitlerde fidanlardan salamuralık amaçla yapraklar toplanarak ticari olarak
değerlendirilmektedir. Yaklaşık 1 da alandan 100 kg yaprak toplanabilmektedir.
Ana sürgünün uzunluğu 25-30 cm’ye ulaştığında (genellikle sürgün üzerinde ilk sülüklerin oluştuğu
dönem), sürgünün daha iyi olgunlaşmasına yardımcı olmak üzere uç alma yapılabilir. Köklendirme
süresince yabancı otların hastalık ve zararlıların kontrolüne önem verilmelidir.
10.10.3. Fidanlıklarda toprak işleme ve sulama

Fidan üretilen alanlarda toprak işleme, yabancı otların kontrolü, toprakta meydana gelen kaymak
tabakalarının kırılması, sulama suyundan yeterince yararlanılması ve toprağın havalanması için
yapılmaktadır. Toprak işleme; büyük işletmelerde rotavatör, el traktörü, çapa makinesi vb. aletle
yapılır. Toprak işleme adeti, toprak yapısı, ot yoğunluğu ve sulama aralığına göre değişebilir.
Fidan üretimi yapılan üretim parselleri çay, nehir, göl, gölet, derin kuyu, keson kuyu ve çakma
kuyulardan çıkarılan sularla sulanabilir. Ancak sulama suyu nematodla bulaşık olmamalı ve su
kalitesine tesir edecek derece tuz, kireç, bor... vb. zararlı maddeleri bünyesinde bulundurmamalıdır.
Fidan üretim parselleri yukarıdaki su kaynakları ile salma, yağmurlama ve suyun az olduğu yerlerde
damlama sulama şeklinde olabilir. Yağmurlama ve salma sulama ile yapılan sulamalarda toprakta
meydana gelebilecek kaymak tabakasının kırılması gerekir sulama suyu ile çeşitli bitki besin
maddeleri de verilebilir. En uygun sulama suyu aralığı 8-15 gündür. Genelde aşılı çeliklerin dikimi
Nisanda başlayıp Eylül sonu veya Ekim başında bitmektedir. Bu nedenle en uygun sulama suyunda
iklime göre 8-10 arası değişebilir. Yeni dikilmiş sınırlı bir kök ve sürgün kapasitesine sahip genç bir
fidanının özellikle ilk gelişme yılında suya olan ihtiyacı yüksektir bu dönemde fidanın kök bölgesindeki
toprağın sürekli olarak nemli tutulması sağlayacak sıklıkta sulama yapılmalıdır. Özellikle kaplı fidanlar
yapraklarından hızlı su kaybettikleri için sıcak yaz aylarında açık köklü fidanlara göre daha sık
sulanmalıdır.

50

Damla sulama su kullanımında tasarruf sağlaması, yabancı ot kontrolünü kolaylaştırması ve sulama
ile birlikte takviye gübrelemeye de olanak yaratması gibi avantajları nedeni ile daha çok tercih
edilmektedir. Ancak bu sistemin tesis maliyeti oldukça yüksektir. Yağmurlama sistemi ancak plastik
malç ile birlikte uygulanabilmektedir. Aksi halde yabacı ot kontrolü çok güçleşmektedir. Bu sistemde
mantari hastalıkların kontrolüne ve mücadelelerine (özellikle mildiyö, külleme, ) özen gösterilmesi
gerekmektedir.
10.10.4. Asma fidanı üretilen alanlarda zirai mücadele

Ülkemizde asma fidanı üretilen fidanlıklarda Armillaria kök çürüklüğü, Mildiyö ve Külleme hastalık
oranlarının ve yayılış alanlarının diğerlerine nazaran yüksek olduğu görülmektedir. Bu hastalıkların
mücadele yöntemleri mevcuttur. Mücadele, zamanında ve yöntemine göre yapıldığında kesin
sonuçlar alınmaktadır (Arı ve ark., 1995). Aşılı çeliklerin çok sık dikilmesi, sık sulama yapılması,
zamanında kimyasal mücadele yapılmaması, yüksek nem isteği olan Mildiyö, Külleme gibi
hastalıklarında yüksek oranlarda görülmesine ve yayılış alanlarının artmasına neden olmaktadır(Arı
ve ark., 1995).
Fidan üretim parsellerindeki üretim alanlarda yapılan surveylerde, aşılı köklü fidanlarda, Armillaria kök
çürüklüğü (A. Melea ), çubuk yanıklığı (D. natalensis), Kök kuruma ve çürümelerinin (R. solani,
Phythium sp.) hastalık oranı ortalaması kök çürüklüğü ve kuru çürüklük (Rizoctania solani,
Macrophomina phaseolina), bağ mildiyösü (Plasmopara viticola) ve Külleme (Uncinula necator)
hastalıklarına rastlanmıştır. Bu hastalık etmenlerinin bir kısmı bitkisel materyallerle bulaşmış olarak
gelirken, bir kısmı da bağda ki yetiştirme ortamlarından kaynaklanmaktadır. Fidan üretim
parsellerinde rotasyon, havalanma, dikim sıklığı, sulama ve zirai mücadele konusunda dikkat edilmesi
sorunları azaltacaktır.
10.10.5. Fidanlıklarda Rotasyon

Her yıl aynı parsele asma çeliği dikmek, bir taraftan toprak yorgunluğu diğer taraftan fidan kalitesini
olumsuz yönde etkiler. Rotasyonun ana amacı; toprağı dinlendirmek, yabancı ot kontrolü, yeşil
gübreleme gibi kültürel işlemlerin yapılmasına olanak sağlamak, kısaca kaliteli asma fidanı
üretmektir. Ülkemizde asma fidanı üretiminde genelde 4’lü rotasyon uygulanır. Rotasyonda bakla, fiğ,
kavun, karpuz, arpa, buğday, yulaf, çavdar vb.. bitkiler kullanılır. Bakla ve fiğ’den yeşil gübre olarak
yararlanılır. Yeşil gübreler toprakta hem organik madde miktarını artırır, hem de toprağı azotça
zenginleştirir. AB ülkelerinde ise ya 4’lü veya 2 yıl üst üste asma fidanı üretimi, arkasından 10 yıl
başka tarıma yönelik bir rotasyon planı uygulanır (Kocamaz,1995).
10.10. 6. Fidanların Sökülmesi, Boylara Ayrılması ve Depolanması

Arazide yetiştirilen açık köklü Asma fidanları, vejatasyon bittikten yapraklar döküldükten sonra
toprağın tavlı olduğu zamanlarda söküm pullukları ile sökülür. Bu dönem ülkemizde bölgelere göre
Ekim ortalarından Kasım ayı sonlarına kadar değişebilmektedir. Asmalar hava koşullarının ılıman
gittiği yerlerde yaprakların daha önce dökmesini sağlamak için defoliant olarak ethrel uygulamaları
başarılı sonuçlar vermektedir. (Çelik, 2002).
Söküm pullukları yarımay şeklinde olabileceği gibi hareketini kuyruk milinden alan düşey hareketli de
olabilir. Söküm esnasında fidan köklerinin zarar görmemesi için söküm pulluklarının ayarının iyi
yapılması gerekir. Sökümde esas toprağın tavının iyi olması ve söküm pulluklarının ayarının iyi
olması gerekir. Söküm sonrası fidanlar anaç/çeşit kombinasyonlarına ve boylarına göre tasnif
edilerek demetlenir (Tablo 7 ;Şekil 34).

51

Şekil 34. Gelişmenin tamamlanmasıyla açık köklü fidanların traktörle sökümü

Fidanlar hemen satışa gidecekse ve dikilecekse demetlenen fidanlar plastik torbalar içerisine
konularak paketlenir ve satışa sunulurlar.
Söküm tamamlandıktan sonra fidanlar gelişme düzeylerine göre boylanırlar. Boylamada 3981 “Asma
Fidanı” standardı esas alınmaktadır.
Aşılı asma fidanları söküm sonrası satılmayacaksa, fidanlar üzerlerinde toprak ve yabancı
maddelerden yıkanarak temizlenir. Anaç üzerinde süren sürgünlerden kesilir, kalem ise 5-7 cm
kalacak şekilde kısaltıldıktan sonra üçüncü kez parafinlenirler. Mantari hastalıklara karşı fungusit
içeren suya daldırılan asmalar, daha sonra uygun plastik torbalarda hava almayacak şekilde
paketlenerek, kutular içerisinde oransal nemin % 90, sıcaklığın 1-4 oC olduğu soğuk hava
depolarında muhafaza edilebilirler. Fidanlar bahar aylarına kadar muhafaza edilir ve depolama
döneminde talep geldikçe satışa sunulabilir.
Tablo 7. Aşlı asma fidanı standardı (TS 3981)

I. Boy II. Boy
1. Gövde uzunluğu (cm) > 35 > 35
2. Aşı yerinin altındaki gövde çağı >8 >6
(mm)
3. İyi gelişmiş ana kök sayısı (n) >3 >2
4. Aşı yerinde kaynaşma durumu Çepeçevre ve sağlıklı kallus Aşı yerine kaynaşma
Oluşumu yönünden bazı eksiklikler olabilir.
5. Sürgün gelişmesi İyi gelişmiş ve odunlaşmış Gelişmiş ve odunlaşmış

Son yıllarda yüksek gövdeli fidan üretimi yapılmaktadır. Fransa’da yaşlı bağlarda eksik fidanların
sayısının giderek artması ve yerlerinin kısa sürede yüksek gövdeli fidanlarla tamamlanması amacı ile
Richter firması tarafından yüksek gövdeli “High Stem” açık köklü fidan üretilmiştir.
Aşılamalar 50-65 cm yükseklikten yapılmaktadır. Aynı tip fidanlar Yeni Zelanda da “HI-STEM” fidan
tipi olarak üretilmektedir (Şekil 35). Bu fidanlarda gövde yüksekliği 70-75 cm uzunlukta olup, bunlar
açık köklü veya parçalanabilir file tip kaplı “Motte” fidan tipi şeklinde üretilmektedir (Anonim 2016b,c).

Asmada budama kaynaklı daha az yaranın oluştuğu. Görüleceği üzere ülkemizin fidan üretimi ihtiyaca göre düşük miktarda olup. Bu hesaplamada.. Bu ise fidan tipi ve kalitesi ile alakalıdır. fidanların kısa sürede istenilen terbiye sistemine adapte olacak şekilde gelişme göstermesi istenir. 2012). 2010. yıllık ortalama 4 milyon fidanın dikildiği bildirilmektedir. Yüksek gövdeli fidanların standart fidanlara göre. 2016b. 2005. Çelik. Ülkemizde 2006-2010 döneminde 4 24 714 802 adet asma fidanının bağ tesisinde kullanıldığı. Motte tip ve açık köklü standart ve yüksek gövdeli fidan . Çelik ve ark. Mevcut bağlarımızın 40 yılda bir yenilenmesi hesabına göre. bağlarda eksik tamamlamada ihtiyaç duyulan fidanlar hesaba katılmamıştır.. talebin ancak bir kısmı karşılanabilmektedir (Dardeniz ve ark. fidan kaybının minimum düzeyde olması. Ülkemizin ekonomik anlamda bağcılık yapılan tüm bölgelerinde genç ve yaşlı bağlarda boş yerler veya kuruyan asmaların yerleri üreticiler tarafından tamamlanmaktadır. Yatırma teline sürgünlerin daha hızlı ve düşük maliyetle ulaştığı. Şekil 35. Bağa dikilen asma fidanlarında. 52 Yüksek gövdeli asma fidanlarının standart fidanlara göre pek çok avantajı olduğu bildirilmektedir.c). her yıl yaklaşık 115 568 dekar ha bağ alanı için yaklaşık 25 milyon (222 fidan/da hesabı) fidana ihtiyaç olduğu kaydedilmektedir. Kemirgenlerden daha az etkilendiği Gövdenin daha düzgün geliştiği Yabancı otlara karşı herbisit uygulamasının daha kolay yapıldığı Gövdede tomurcuk veya sürgün koparmaya gerek kalmadığı Köklerin daha geniş alana yayıldığı Asma altındaki toprağın daha kolay işlendiği Terbiye sistemini oluşturmak için büyük beceri gerekmediği Boğaz kök oluşmadığı bildirilmektedir (anonim.

saksı ve benzeri kaplar kullanılarak. sarı. kolay sağlanması ve ucuz olması nedeniyle siyah polietilen torbalar (plastik tüp) daha çok tercih edilmektedir. yedek enerji kaynağının tüketilmesi nedeniyle. gibi ülkelerde klon seleksiyonu sonucu seçilen ve virüslerden arındırılan üstün nitelikli fertlerin (klon) daha hızlı çoğaltılabilmesi amacı ile geliştirilen bu yöntem. Fransa ve A. zig zag. fidanın yetiştirildiği vejetasyon döneminde fidanların bağdaki yerlerine dikilerek gelişmesini yerinde tamamlamasıdır. çelik alma zamanı. turba. kırmızı esmer. alıştırma. çubuğun içerdiği şeker ve nişasta miktarına bağlıdır. Ve 3.B. Çelikler iyi pişkinleşmiş ve gelişmiş olmalı. Warmund ve ark. 1999).) kullanılmaktadır. bünyesel hormonlar gibi iç faktörler ile gübreleme. aşılama. dış görünüşleri iyi olduğu halde. Köklendirme kabı olarak değişik şekil ve büyüklükte yine değişik materyallerden yapılmış kaplar (siyah polietilen torba.D. Satılmayan veya 2. seralarda gerçekleştirildiği görülmektedir. yeterli köklenme yapamamakta ve fidan randımanı düşmektedir (Kısmalı 1978). büyümeyi düzenleyiciler gibi koşulların etki yaptığını bildirmektedir. Aşılı asma fidanı elde edilmesinde başarı. Bunlar arasında dünyada ve ülkemizde. Serada Tüplü (Kaplı) Asma Fidanı Üretimi Tüplü asma fidanı üretimin açık köklü asma fidanından en önemli farkı. Bu nedenle aşı materyallerinin yeterli kök. sıcaklık. çeliklerin köklenmeleri üzerine. nem. 53 Boylanan fidanlar demetler haline getirildikten sonra. Kullanılan tüp boyutlarının elde edilen başarı üzerine etkileri içindeki ortama göre değişmektedir (Ilgın ve Ark. ortamın pH'sı.11. Nitekim çeliklerin düşük azot ve yüksek karbonhidrat içeren bazal kısımlarından alınmalarının köklenme ile doğrudan alakalı olduğu bildirilmektedir (Kaşka ve Yılmaz 1974. kum havuzlarında da muhafaza edilebilmektedir. Anaç olarak kullanılacak olan çelikler 1 yıllık dallardan belirli bir uzunlukta kesilerek hazırlanmalıdır. 2016a). kaynaştırma amacıyla. zamanla . 10. köklendirme ortamı. sulama. turba bloklar. dayanıklı kağıt kaplar. kallus ve sürgün fidanı sağlayabilmesi için bünyelerinde yeter düzeyde su ve karbonhidrat bulundurmaları gereklidir. teneke kutular vb. Bu yöntemin aşı materyalinin alınmasından başlayarak materyalin muhafazası aşıya hazırlanması. katlama. Asma fidan randımanı konusunda bitkisel materyallerden kaynaklanan en önemli sorun. köklerin hava ile temas ederek kurumasını önlemek açısından önemlidir. Almanya. yassılaşma yapmamalı ve hastalıklardan ari olmalıdır (Anonim. Fidanlar hendekleme sırasında özellikle kökleri örtülen kum veya toprağın çiğnenerek sıkıştırılması. Yeterli miktarda yedek karbonhidrat içermeyen aşı materyali ile yapılan aşılamalarda. Dikim sırasında kök çevresindeki ortamın kolay dağıtılmaması için son yıllarda 1:1 oranında “perlit + torf karışımı tercih edilmektedir. Başarılı bir fidan üretim süresince aşıda kullanılacak materyallerle ilgili standartlar TSE (Türk Standartları Enstitüsü) tarafından belirtilmiştir. Havaların kurak gittiği durumlarda fidanların kurumaması için kum ve toprak zaman zaman sulanmalıdır. çeşit özelliklerine göre boğum araları çok uzun ya da çok kısa olmamalı. kaynaştırma odalarından çıkan fidanlar. anaçların köklenme kabiliyetlerinden kaynaklanan sorundur. II. Yılmaz (1970). kartonaj. genetik yapı. diğer yandan yeni bağ kurulması sırasındaki zaman kaybının ortadan kaldırılması amaçlarına yönelik olarak aşılı asma fidanı üretimin özellikle gelişmiş ülkelerde plastik torba. dış kabuk rengi temiz ve parlak görünümde olmalı. koyu esmer veya kestane renginde olmalı. 1986). kartonaj. kil ve plastik saksılar. depo maddeleri. Son yıllarda bir yandan özellikle çelikleri zor köklenen anaçlarda çok yüksek değerlere ulaşan fidanlık kayıplarının azaltılması. çelik üzerinde yaprak ve göz durumu. Kalite fidanlar tüp veya arazide yetiştirilerek bir yıl sonra satılabilmektedir. çeşidine göre esmer. Bu yöntemde aşılı çelikler sera içerisinde hazırlanan değişik kaplar içerisindeki ortamlara dikilerek gelişmeye bırakılırlar (Şekil 29). parafinleme gibi dikim öncesi aşamaları fidanlık koşullarındaki aşılı asma fidanı üretimi ile hemen hemen aynıdır..

Bu amaçla seraya gölge tozu atma. araziye fidanların dikimler ise Nisan sonlarından Haziran ortalarına kadar yapılabilmektedir. Fidanların besin ihtiyacının karşılanması için köklendirme ortamının hazırlığı sırasında. kayıplara neden olabilir. Bu ise aşılı çeliklerin dikiminden itibaren 60-70 gün içerinde gerçekleşebilmektedir. Tüp içerisindeki materyal dikim öncesi sulanır. Bu yöntemde sera alt yapısının olması.5 ay önce başlar. aşırı yaz sıcakları başlamadan tüplü fidanların bağa dikilmesi ve sezon içerisinde hem kayıpların yaşanmaması hem de fidanların bağda daha uzun süre gelişmesine fırsat sunmaktır. yosundan üretilmiş saksı vb). 110 R. Boy fidan elde edilmesi mümkün olabilmektedir (Çelik ve Uyar. sıcaklık. Kaplı fidanların bağa dikime hazır olduklarını anlamının yolu. I-Bu teknikle üretilen kaplı fidanlarda. Köklenmenin hemen ardından ise katı veya çözelti halinde besin maddeleri takviye olarak uygulanmalıdır. fidanlık koşullarındaki üretime göre üstünlükleri şöyle özetlenebilir. II-Köklendirme koşulları (ortam. Aşılı çeliklerin seradan direk araziye dikilmeleri. nem) çok daha uygun olduğundan. kap (plastik torba. Tüplü asma fidanı üretiminde köklendirme sırasında sera içi sıcaklığının ortalama olarak 24-25 0C’de tutulması. iklime bağlı olarak serada 2-2. 41 B) bile % 80’i aşan oranlarda I. Dikim işlemi açık köklü fidan üretiminde olduğu gibidir. torf ve perlit gibi ortam masrafları maliyeti artırmaktadır. Süzek ve su tutma kapasitesi düşük olan kum ve su tutma kapasitesi yüksek olduğu halde. Kaplı asma fidanı üretiminde başarıyı doğrudan etkileyen iki önemli kültürel işlem sulama ve gübrelemedir. gölgeleme filesi örtme vb uygulamalar yapılabilmektedir. oransal nemin 2-3 haftalık döneminde %70’in altına düşürülmemesi.5 aylık bir yetiştirme süresince doğrudan bağdaki yerlerine dikilebilecek düzeyde kök ve sürgün gelişmesi sağlanmaktadır. Ramsey. 140 Ru. Tüplü asma fidanı üretirken aşılama işlemleri açık köklü üretimden 1-1. Bu üretim tekniğinin. Sulama sıklığı ve verilecek su miktarı büyük ölçüde köklenme ortamına bağlıdır. Bu nedenle gölgeleme filesi çekilmiş alıştırma ortamlarında dış koşullara daha iyi uyum sağlayabilmeleri için 1 hafta kadar fidanların bekletilmeleri uygun olacaktır. 54 fidanlık koşullarındaki üretime seçenek olarak hızla yaygınlaştırılmıştır. . bazen ısıtma enerji masrafı. Sıcaklıkların düşük olduğu zaman seralar elektrikli fanlı ısıtıcılarla ısıtılabilir. yine aynı dönemde normal güneş ışığının %30’unu geçirecek şekilde gölgeleme yapılması önerilmektedir. Ülkemizde aşılı çeliklerin seraya dikim dönemi Şubat-Mart ayları içerinde gerçekleşmekte. Dip kısmına IBA hormonu uygulanan çelikler tüp içerisine dikilirler ve hemen akabinde can suyu verilerek gelişmeye bırakılır. Gerekirse yaprak gübrelemesi yoluyla özellikle mikro besin eksikliği giderilmelidir. Böylece bu fidanlarla bağ kurulduğunda her hangi bir zaman söz konusu olmamaktadır. Ancak bu yöntemde fidan üretim maliyeti fidanlık koşullarındaki üretime göre oldukça yüksektir. Bunda amaç. köklerin kapların drenaj deliklerinden dışarı çıktığı dönemin belirlenmesidir. 1992). çelikleri zor köklenen anaçlarda (Dogridge. bünyesindeki suyu ortama yeterince vermeyen perlit gibi materyallerin ağırlıklı olarak kullanılan ortamların daha sık sulanması gerekir. uygun bir besin reçetesi hazırlanarak ortama iyice karıştırılmalıdır.

Çelik 2012). “Aşı kalemi (TS 4089) ve “Asma Fidanı” (TS 3981) standartlarına uygun olduğunu garanti eden ve bunu belgeleyen özel bir etiket taşıyan aşısız ve aşılı asma fidanları ile fidan üretim materyalleridir (Çelik 2014). bakteri ve bakteri benzerleri mantarlar) ve zararlılardan ( nematodlar. ve 2. Boy fidanlar 25. Boya göre daha zayıf gelişmiş. Yukarıdaki tablolarda verilen özellikler dikkate alınarak 1. akarlar) temiz olduğu TSE tarafından hazırlanan “Asma Çeliği (TS 4027). bazıları da yetiştirme ortamından kaynaklanmaktadır. Sertifikasyon ve yasal mevzuatın uygulanması Herhangi bir kültür bitkisinin üretimi için gerekli olan başlangıç materyalinin zararlı organizmalardan temiz.) yanında sürgünlerde kurşuni küf (Botrytis cinerea) değişik oranlarda belirlenmiştir (Arı ve ark. kaliteli ve verimli olması istenir. ismine doğru. Boy II. Phythium sp.2009 tarihli ve 27277 sayılı resmi gazetede yayımlanan. çubuk yanıklığı (D. İsteğin yerine getirilmesi için izlenmesi gereken kurallar topluluğuna “Sertifikasyon” denir. Gövde kalınlığı (mm) Aşı yerinin altında en az 7 mm Aşı yerinin altında en az 5 mm 4. Boy 1. Türkiye de sertifikalı asma fidanı üretimi. . böcekler. Tüplü asma fidanları TS 3981 e göre tasnif edilmektedir (Tablo 8). virüs benzeri virodiler.2012 tarihli ve 28803 sayılı T-Resmi Gazetede yayımlanan yönetmelikle değişikliğe uğrayan "Asma fidanı ve üretim materyali sertifikasyonu ve pazarlaması yönetmeliği”ndeki EPPO sertifikasyon şemasından uyarlanmış aşağıdaki şemaya göre yapılmaktadır (Şekil 36. 1995). 03. 55 Tablo 8. kök kuruma ve çürüklüğü (R. Çeşit/klon bazında olmak üzere çeşit ve anacın doğruluğunu Bitki Sağlığı Standartları Talimatı’nda konu edilen üretim materyalleri ile taşınabilen hastalıklar (virüsler.1995). Kaynaşma durumu Aşı yerinde çepeçevre kallus Aşı yerinde kallus oluşumunda Oluşmuş hafif eksiklikler 5. Tüplü asma fidanı standardı (TS 3981) I. Ortam miktarı Ağız seviyesinden en az 4 cm Ağız seviyesinden en az 6 cm Aşağıya kadar dolu aşağıya kadar dolu 3. 25. Torba boyutları Derinliği en az 15 I. Boyda olduğu gibi Genişliği ise 12 cm 2.05. solani.50 veya 100’erlik demetler haline getirilir (Kocamaz. Sertifikalı fidan üretim materyali. Görünüşlü Serada fidan üretimi aşamasında fidanlarda yapılan surveylerde.07. Bu hastalıklardan bazıları kalemlere bulaşık olduğu için ortaya çıkarken. 10.12. Seraların havalandırma sistemlerinin iyi çalışması ve koruyucu ilaçlamaların zamanında yapılması ve hastalıkların görülmemesinde ya da düşük oranlarda rastlanmasında büyük rol oynamaktadır. Sürgün gelişmesi Kuvvetli gelişmiş ve sağlıklı I.natalensis).

50 veya 100’lük demetler haline getirilen fidanlara ait etiketler üretici tarafından etiketlenir. Asma fidanları vejetasyon süresi içinde iki ve söküm esnasından da bir kez olmak üzere yılda 3 kez kontrole tabi tutulur. unvanı. 2012). üretim parselinin krokileri bulunup bulunmadığı gibi talimatta yer alan teknik esaslara bakılır. Ülkemizde şu anda bağ kanseri ve nematod yönünden ari fidan üretimi gerçekleştirilirken. Asma fidanı üretmek isteyen Kamu ve Özel Kuruluş ve Bitki Islahı yapan özel ve tüzel kişi veya kuruluşlar üretecekleri fidanlara sertifika alabilmeleri için öncelikle fidan üretici belgelerini almak zorundadır. Fidan sayısı. İlk kontrol vejetasyon başından yapılır. Kontrol sonucunda düzenlenen fidanlık muayene raporları tanzim edilerek tohumluk tescil sertifikasyon müdürlüğüne gönderilir. Firmanın Adı. Asma fidanı sertifikasyon şeması Yukarıdaki şema 15 yıldır yürürlükte olup. Etiketlerde. virüslerden ari sertifikalı fidan üretimi henüz gerçekleştirilememektedir. ihracat şansı bulunmamaktadır. Bu durum ise ülkemiz bağcılığının ilerlemesindeki en önemli engellerden birisidir (Çelik. Burada Fidanlar iç ve dış karantinaya tabi hastalık ve zararlara bulaşıklığı. Ülkemizde uygulanan sertifikasyon sistemi AB ile uyumlu olmadığı için. 56 Şekil 36. beyannamede belirtilen çeşitlerin doğruluğu. . Fidanların her demetine bir etiket bağlanır. sınıf. Etiketler söküm ve ambalajlama esnasında sertifika komisyonu tarafından kontrol edilir. İkinci kontrol ise vejatasyon sonuna doğru yapılır. Fidan etiketi ile sertifika belgesi Tohumluk Tesil ve Sertifikasyon Müdürlüğünden temin edilir. ürettiğimiz fidanlar standart fidan olup. tescilli markası. Üretildiği fidanlığın isim ve yeri bulunmalıdır. sınırlı sayıda fidan üreten kuruluş ithal materyallerle damızlık anaç parselleri oluşturmuştur. Standarda tabi ise standardın işaret ve numarası. Bu Kontrolde birinci kontroldeki hususlara dikkat edilir. Parti Numarası Demetteki fidanların grup. Boylara ayrılan 25. tip ve boyları.

Geçmişten günümüze asma fidanı üretiminde randımanı iyileştirmeye yönelik bir çok çalışma yapılmıştır. nem ve havalandırma koşulları Değişik tipde parafin uygulamaları Fidanlıktaki yetiştirme koşulları (Dikim sistemi. Çelik ve kalem alma zamanı Çelik ve kalemin odunlaşma durumu Çelik ve kalemin yıllık çubuk üzerindeki yerleri Çelik ve kalemlerin aşıya kadarki saklanma koşulları Çelik ve kalemlere hormon uygulamaları Aşılamada kullanılan değişik tipteki aşı makineleri Katlama ortamı Kaynaştırma odasının sıcaklık. söküm) . Dikim çukurlarının açılması bel ve çapa gibi el aletleriyle yapıldığı gibi bu iş için yapılmış bir traktörün kuyruk milinden hareketli aletlerle de yapılabilir. Sürgünlerin en iyisi 1-2 göz üzerinden. Aşılı fidanlarda ilkbahar ve sonbaharda aşı bölgesinden oluşabilecek boğaz kökleri temizlenir. emek ve paradan tasarruf sağlar (Çelik. Fidanların dibine birer herek dikilerek fidan dikimi tamamlanmış olur. Bunlar ana başlıklar halinde aşağıdaki gibi gruplandırılabilir. çapalama. fidan yerleri işaretlenerek dikime hazırlanır. Düzenli olarak bağda sulama. Buna bağlı olarak ismine doğru olmayan fidanlarla kurulmuş bahçelere göre. tarımsal savaş. 2012. Dikimden sonra havalar ısınmaya başlayınca gözler uyanır ve genç sürgünler kümbetlerden çıkmaya başlarlar. zaman. Aşılı fidanlarda aşı bölgesi toprak yüzeyinde kalacak şekilde. Açılacak çukurlar toprağın tavlı olduğu dönemde derinliği en az 50-60 cm. Toprak seviyesine kadar çukur toprakla doldurulup iyice sıkıştırıldıktan sonra can suyu verilir. plastik örtü altına alma. yerli fidanlarda ise 8-10 cm'lik kısmı toprak üzerinde kalacak şekilde fidanlar dikim çukuruna yerleştirilir. iklimi çok sert geçen yerlerde ilkbahar dikimi daha iyi netice vermektedir. 57 Bu bilgiler ışığında fidancılık yaparken ana materyal olarak kullanılan fidan temininde güvenilir kişi ve kuruluşlardan sertifikalı etiketi bulunan fidanlarla bahçe tesisine başlamak. ASMA FİDANLARININ DİKİMİ Asmalar sonbahar veya ilkbaharda dikilmekte olup. Toprak üzerinde kalan kısım hava şartlarından etkilenmemesi için yüzeyi 3-5 cm gevşek yapılı toprakla yığılarak kümbet yapılır (Şekil 37). Dikim çukurları toprakta tutulan bazı gazların uçmasına yardımcı olmak için iki gün önceden açılmalıdır. gübreleme. Dip kökler 4-8 cm uzunlukta. ot alma ve gübreleme yapılır. sulama. Bağ yeri dikim planına göre parsellere ayrıldıktan sonra. Dikimden hemen önce fidanların dikim tımarı yapılır. Böylece köklerin toprakla teması sağlanmış olur. uç alma. Dikimden önce fidanlar 24 saat su içinde bekletilerek fidanların bünyelerinden kaybettikleri suyun alınımı böylelikle sağlanmış olur. çeşidimiz. diğerleri dipten budanarak dikim tımarı yapılmış olur. malçlama. 2014) 11. Çukurun dibine 1-2 kürek yanmış çiftlik gübresi ve toprak karışımından oluşan harç konur. genişliği 30-40 cm olmalıdır. amacımız ve fidanlarımızın sağlığından emin olmamızı sağlar. boğaz kökleri ise dipten kesilir.

Bu yöntemle çalışmada zaman ve işçilikten tasarruf sağlanıp az materyalden çok miktarda bitki üretme prensibine dayanmaktadır. Üretimin yıl boyu yapılabilmesi Seleksiyon kolaylığı ve ıslah çalışmalarının sürelerinin kısaltılması Vejetatif yolla çoğaltılabilen bitkiler kısa zamanda ve hızlı bir şekilde üretilebilmesi Gittikçe artan asma fidanı ihtiyacını karşılamak üzere değişik iklim ve toprak şartlarına adapte olabilecek asma çeşitleri elde etmek için hızlı çoğaltma yöntemlerinden biri olan doku kültürü tekniklerinin kullanımı büyük ilerlemeler kaydetmiştir. Hastalıklardan özellikle virüsten arî bitkiler üretilebilir. İklim odalarına alınan kültürler yapay ışık altında ve belirli sıcaklık rejimlerinde geliştirilirler ve köklendirilirler. Üretimi zor olan bitkiler üretilebilir. torf vb. 58 Şekil 37. Bu yöntemlerin avantajlarından bazıları şunlardır.) doldurulmuş saksılara şaşırtılırlar ve serada nemli ortamda yavaş yavaş dış şartlara alıştırılırlar. Cam kaplar içinde gelişen köklü yapraklı ve gövdeli genç bitkiler daha sonra yine steril materyalle (toprak. DOKU KÜLTÜRÜNÜN BAĞCILIKTA KULLANIMI 1970’li yıllardan beri pratiğe intikal etmiş yeni bir çoğaltma metodudur. perlit. Aşılı Asma Fidanına Dikilmeden Önce Yapılan İşlemler 12. Çok küçük bitki dokuları dezenfekte edildikten sonra steril şartlarda hazırlanmış besin ortamlarına yerleştirilirler. .

damar bantlaşması gibi viruslerle bulaşık alanlarda fumigasyon yapılması zorunludur. 59 Şekil 38. sarı mozaik. Bu etmenlerle mücadelede sadece toprak fumigasyonu yeterli değildir. Virüsler ve mikoplazma gibi patojenlerle taşınabilirler ve bunlarla bulaşık materyallerle de taşınabilirler. Meristem kültürü Doku kültürünün bağcılıktaki en önemli kullanımlarından birisi virüsten ari fidan elde etmedeki rolüdür. Meristem Kültürü . Virüsle bulaşık bitkilerden yeniden sağlıklı temiz bitkiler elde etme yolları termoterapi ve meristem kültürü yardımıyla olmaktadır. Bu amaçla sürgün ucundan alınan 7-10 mm boyundaki parçalarla bir yılda bir explanttan 60-70 adet köklü Şekilasma 30.5-5 cm uzunluğundaki yeşil çelikler steril . Kısa boğum. Sıcaklığı 38 C sabit olan cam odalarda 60-90 gün tutulan saksılı asmalardan daha sonra oluşan sürgün uçlarından alınan 1. bitkisi elde edilebilmiştir.

Gerek ismine doğru fidan elde etmede gerekse virüsten ari fidan elde etmede doku kültürü gelecekte de önemini koruyacaktır. 1. Bu zararlıdan korunmanın tek çaresi Amerikan asma anaçları kullanmaktır. verim. modern bağcılığın temel çalışmaları arasında yer almaktadır (Çelik ve ark. Amerikan asma anaçlarının da köklerinde filoksera emgi yapar ancak bu noktalarda mantar doku oluşturmak suretiyle yara yeri kapatıldığı için filokseradan zarar görmezler. sonlarında Avrupa’ya bitkisel materyallerle taşınarak bulaşmış ve bu alanlarda yerli bağcılık yapılamaz hale gelmiştir. beslenme.1 mm'den daha küçük bir explantın izole edilme zorunluluğu vardır (Şekil 38). kalite. Amerikan x Amerikan melezleri 3.. Uygun anaç seçimiyle ilgili projeler. ana bitkiler virüsle bulaşık olsalar bile. bitkilerin büyüme ucu meristematik dokulara ayrılıp bu dokular kültür ortamında bitkiye dönüştürüldüğünde. Aşı ile filokseraya karşı bir ölçüde çözüm bulunmuş ancak anaç-kalem kombinasyonlarında büyüme. 1998). afinite ve adaptasyon itibariyle ekolojik ve edafik şartlara göre değişen yeni problemler ortaya çıkmıştır. Pratikte filoksera zararlısıyla mücadele edilemez. Bu yönteme meristem kültürü denir (Şekil 38 ). Üzüm çeşitlerinin odunlaşmış çelikleri köklendirilerek bağ tesis ediliyordu. Virusla bulaşık cabernet savvignon üzüm çeşidinde alınan meristem uçları doku kültüründe kültüre alınmış daha sonra sürgün ve kök oluşturan bitki toprağa transfer edilmiştir. Bu nedenle. Saf kan Amerikan asma anaçları 2. Kuzey Amerika’da Tabii ortamda bulunan filoksera zararlısı "Viteus vitifolii" 19. 1996). Yapılan analizler sonucunda bütün asma bitkilerinin virüsten ari oldukları görülmüştür. Şiddetli zarar durumunda omca 3-10 yıl içinde kurur. Bitkilerin büyüme ucu dokularında bulunan meristematik hücreler virüs taşımamaktadır. gelişme. sisleme altında köklendirilirler. Amerikan asma anaçları kan gruplarına göre üçe ayrılır. Filoksera böceği asmanın köklerini emerek beslenir. Virüssüz bitki üretimi için yapılan gerçek meristem kültüründe meristem ucu ile bir iki yaprak taslağından oluşan ve 0. Termoterapi hem çok zaman almakta bazende güvenilir sonuç vermemektedir. Vitis rupestrist (Kaya asması) 3. Vitis riparia (Su kıyısı asması) 2. 13. elde edilen yeni bitkiler virüsten aridir. 1. Franko x Amerikan melezleri ( Fransız yerlisi ile Amerikan melezleri) Saf kan Amerikan asmalarından uygulamada en çok tanınan ve kullanılanlar. AMERİKAN ASMA ANAÇLARININ ÖZELLİKLERİ Yaklaşık 150 yıl önce dünya bağcılığında anaç problemi yoktu. toprak ve üzüm çeşidine göre en iyi kombinasyonlar tespit edilerek ve öneriler yapmak mümkündür (Çelik. yy. 60 köklendirilme ortamlarında. iklim. Tüm sorunlara çözüm olabilecek özelliğe sahip tek bir anaç (üniversal) elde edilememiş olduğundan bölge. Vitis Berlandieri (Kireç asması) . Emme noktalarında çengel şeklinde urlar meydana gelir ve bu noktalardan kök çürümeye başlayarak omcanın zararlanmasına neden olur.

du Lot % 0. 61 Ülkemizde en çok Vitis rupestrist'in bir çeşidi olan Rupestrist du Lot kullanılmakta olup kıymetli bir anaçtır. Bazı anaçlar diğerlerine göre biraz V. Kirece dayanım açısından anaçlar: Riperia Glorie % 6 Rup. du Lot % 14 5BB ve 420 A % 20 41B % 40 aktif kirece dayanabilmektedir.vinifera'lar % 0. Cardifolia 19. V. Nematoda dayanıklılık açısından Salt Creek ve Dod Ridge dayanıklı 420 A Orta dayanıklı ve 3309 C anacı hassastır. yeterli mahsulde alınamaz. Candicans 13 Riperia Glorie hassastır. Pratikte toplam kireç % 20’ nin altında ise o arazide bağcılık yapılabilir. İklim istekleri çeşitlere göre değişmekte olup genelde ılıman iklimi severler. Fakat Amerikan asma anaçları bu açıdan çok seçicidirler. Kuraklığamukavemet açısından V. 110R. Amerikan x Amerikan melezleri : 5BB. Nematodlarla bulaşık arazilerin dezenfekte edilmesi yerine.420 A Az Mukavim ve V. Anaçlar fazla neme dayanıkılılık açısından: 1103 Paulsen Dayanıklı 3309 C Az Dayanıklı ve 41 B hassastır. Rotundifolia 20 3. aşırı kuraklık durumunda doğrudan zararlanabilirler. Riparia 19 Kurak iklime sahip bölgelerde asmalara sıralar arasında az mesafe V. Vinifera 0-1 daha fazla neme dayanıklıdırlar. V. anaçların kullanılması hem daha ucuz hem de daha sağlıklı bir yöntemdir. vinifera’ lar daha dayanıklıdır.5 4. 2. Labrusca 5 V.3 Rup. Berlandieri 19 bırakmak kısmen de olsa su kaybını önler. Tuza dayanıklılık açısından V. 3309C. vinifera'lar her türlü toprakta yetişirler. Anaçlar kuraklığa karşı genelde dayanıklı olup. Asmanın kirece olan duyarlılığı fazla kirecin demir alınımını önlemesi sonucunda kireç klorozu denen sararmanın ortaya çıkmasıdır. Amerikan asma anaçlarının seçiminde dikkat edilenler hususlar şunlardır. Adaptasyon Amerikan asma anaçlarının değişik iklim ve toprak şartlarına uyma kabiliyetleri çok yüksektir. Topraktaki toplam kireçten ziyade aktif kireç (suda eriyebilir kireç) önemlidir. Anaçların toprak istekleri dikkate alınmazsa asmada beklenen gelişme görülmediği gibi. 420 A.07 tuza dayanıklıdır. tuz ve nematoda dayanımdır. 13. Her kalkerin toplam ve aktif kireç oranı farklıdır. Bu açıdan dikkate alınan önemli noktalar: topraktaki kireç. 99R. 8B. .Ot alma ve toprak işleme V.Hava ve toprak sıcaklığının artması Bu skalaya göre.Rüzgârın şiddeti ve sıklığı V. California 4 Asmalar fazla nemden zarar görürler.1. Solonis 15 1103 Paulsen Mukavim 41 B Orta Mukavim .Yaprak alanının artması ve fazla ürün V. Nematodlar asmaların köklerine bulaşarak zarar yaptıkları gibi üzerlerinde taşımış oldukları virüslerle de Kısa boğum hastalığına neden olmaktadırlar. en önemlileridir. Bunların sebepleri: 1. Toprak isteği açısından V. 333 EM en önemlileridir. Franko x Amerikan melezleri : 41B. Toprakta tuzun fazla olması (özellikle NaCl) bağcılığı sınırlandırır.

Uyuşma ( Affinite ) Bir asma anacının üzerine aşılanan bir kalemle uyuşma ve kaynaşma yeteneğine afinite denir. soğuklara dayanımını ve değişik toprak şartlarına uyma yeteneklerini etkiler Aşının tutup kaynaşması afinitenin mükemmel olduğunu göstermez. Ancak çeşit veya anacın gelişme kuvvetleri arasında önemli farklılık söz konusu ise. Çeliklerin Köklenme Yeteneği Vitis viniferalar.4. verimliliğini. Mühim olan anaç ve kalemden meydana gelen yeni ferdin uzun yıllar sağlıklı gelişerek. Ülkemizde yaygın olarak kullanılan asma anaçları Anaç Gelişme Köklenme Kurağa Aktif Kirece Nematodlara Kuvveti Yeteneği Dayanım Dayanım Dayanım Kober 5 BB Orta Yüksek Düşük %20 Orta-Yüksek 41B M. Soğuk bölgelerde filoksera 2-3. Killi topraklarda filoksera hızlı. SO4.3. Vinifera x V. berlandieri’dir ( % 5-6 ). 8B). ekonomik manada uzun süre mahsul vermesidir. Anaçla kalem arasında gözle görülecek kadar kalınlık farkı bulunmaması. Orta Düşük-Orta Orta-Yüksek %40 Düşük 1103 Paulsen Güçlü Yüksek Orta-Yüksek %17 Orta 110 Richter Güçlü Düşük-Orta Yüksek %17 Orta 140 Rukkeri Çok Güçlü Düşük-Orta Çok Yüksek %20 Orta-Yüksek . Filokseraya mukavemet Filoksera’ya mukavemet iklim. Asma anaçları ile çeşitler arasındaki uyuşma aşılı omcanın büyüme ve gelişmesini. Amerikan asma anaçlarına göre daha kolay köklenirler. rotundifolia kombinasyonu dışında bu anlamda bir aşı uyuşmazlığı söz konusu değildir. Bununla birlikte melez anaçlardan özellikle nematoda dayanıklı olanların (Salt Creek. Tablo 9. V. Dod Ridge ) bazılarında köklenme problemi vardır. Amerikan asma anaçlarında problem olan V. kumlu topraklarda filoksera yavaş yayılmaktadır. toprak şartları ve asmaların terbiye sistemlerine göre değişmektedir. hastalık ve zararlılara mukavemetini. bu durum belirli düzeyde bir uyuşmazlığı kanıtlamaktadır 13. uzun süre asmanın mahsul vermesi.G. Yüksek terbiye sistemlerinde asimilasyon fazla olduğu için alçak terbiye sistemindeki omcalara göre daha geç zarar görürler. sıcak bölgelerde 4-5 nesil verebilmektedir. Bu nedenle bu anacın melezleri elde edilerek bu kötü özelliği ortadan kaldırılmıştır (5BB.2. Yapılan çalışmalarda Franko x Amerikan melezlerinin affinitesinin Amerika x Amerikan melezlerininkinden daha iyi olduğu ortaya çıkmıştır. Viala ve Ravaz Amerikan asma anaçlarından köklerinde hiç zararlanma olmayanlara 20 puan vererek bir ıskala hazırlamışlardır. yerli çeşidin anaçla iyi uyuştuğunu gösterir. 62 13. 13.

Özellikle nematoda bulaşık alanlardan kaçınılmalı veya fumigasyona tabi tutulmalıdır. Daha önce demetler halinde hazırlanan anaç ve çelikler naylon torbalara konur ve ağızları kapatılır. Çelik kesimi çeşitler birbirleriyle karışmayacak şekilde yapılmalı ve 100-200 lük demetler halinde hazırlanıp etiketlenmelidir. f) Üretim parselleri : Sağlıklı asma fidanı üretimi yapmanın temel faktörlerinden biri üretim parsellerinin hastalık ve zararlılardan ari olmasına bağlıdır. aşı kalemlerinin ve çelik demetlerinin başlangıç ve bitim yerlerinde çeşit adını gösterir levhaların dikilmeleri gerekir. Her iki kaynakta da sulama suyunun tahlillerinin düzenli olarak yaptırılması gerekmektedir. du Lot İyi köklenenler % 40-60 99 R Orta köklenenler % 30-40 5BB Az köklenenler % 30’dan az 333 EM Ülkemizdeki gerek kamu. Bu nedenle üretimde kullanılacak parsellerin kimyasal ve fiziksel tahlillerinin yapılması gerekmektedir. 1103 Paulsen (14. gerekse özel fidanlık kuruluşlarında verilerine göre. ismine doğru.1). 63 Amerikan asma anaçları köklenme durumlarına göre sınıflandırılacak olurlarsa Çok iyi köklenenler % 60 dan fazla Rup. . Katlama havuzlarında katlanacak çelik veya fidan demetlerinin etiketlenmiş olması. Bina içinde aşı. 10 yıl boyunca o amaçla kullanılmamaktadır. çimlendirme.6). Torbalar çeşit adı ve adedini gösterecek şekilde etiketlenir. 2'li münavebe 2 yıl dikim yapılan yer. Dünyada genelde 4'lü ve 2'li münavebe kullanılmaktadır. ve 140 Rukkeri (%4. 41 B (%17. FİDANCILIK İŞLETMELERİ SABİT TESİSLERİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR a) Amerikan asma anaçlıkları : Asma fidanı üretimi yapan kamu ve özel sektör işletmelerinde kendilerine ait yeterli büyüklükte ismine doğru Amerikan asma anaçlıklarının bulunması gerekir. parafinleme. kalem ve elde edilen fidanların muhafazasında kullanılırlar. b) Kalem damızlıkları : Kalem damızlıklarında ismine doğruluk.3). ayrıca bu parsellerin krokileri çıkarılmalıdır. e) Soğuk hava depoları : Soğuk hava depoları aşı kalemleri ve çeliklerinin en sağlıklı olarak muhafaza edildikleri yerlerdir. anaç ve kaç adetten meydana geldiğini belirten etiketler bulundurulmalıdır. sağlıklı ve sertifikalı omcalardan kurulmalı ve anaçlık parsellerine çeşit adı belirten levhalar asılmalı. 14. 110 Ruggeri (%12. üzerinde 5-7 göz bulunan çubuklar halinde hazırlanıp etiketlenmelidir. Amerikan asma anaçlarında olduğu gibidir. g) Sulama Suyu : Fidancılık işletmeleri yüzeysel su kaynaklarından daha çok yer altı su kaynaklarından yararlanmaktadırlar. c) Kaynaştırma binaları : İşletmelerin üretim kapasitelerine göre inşa edilirler yekpare ve birkaç bölümden oluşurlar. Çimlendirme kasalarının üzerinde çeşit.3) tür. sağlık durumu gibi özellikler. Bunlardan en çok kullanılanlar Kober 5 BB. tercih edilen yaklaşık 20 değişik Amerikan asma anacı kullanılmaktadır. d) Katlama havuzları : Çelik. malzeme ve alıştırma odaları bulunan kısımlardır. Anaçlıkların orijini belli. Çimlendirme odasında 25-28C ısı ve % 80 nem sağlayan sistemler bulundurulmalıdır. Üretim parsellerinde münavebe ayrı bir önem arzeder. Aşı kalemleri.

Nimflerin olgunlaşması için yaz ortalarında 15 gün.150-0. Yapraklarda yaşayanlar. küçük ve aktivitelerini kaybetmiş durumda olduklarından görülmeleri zordur. Canlının kök formları sadece dişilerden oluşmakta ve asexual (partenogenetik) olarak çoğalmaktadır. yaklaşık1 mm uzunluğunda ve yeşilimsi sarı renge sahip olup çıplak gözle ancak çok iyi ışık altında görülebilmektedir. Bitki köklerine hortumlarını sokarak bitki özsularını emmek suretiyle yaşarlar (Fidan ve Yavaş. Yaprak formları. uzun hortumlularda ise 0. Büyüklükleri 1 mm civarında hortum uzunlukları.120-0.210 mm. Bu formun büyüklüğü 1. Ergin böcekler afit görünümümde.7 mm civarında sarı renkli ve sırtında leke bulunmamaktadır. Bunlardan en önemlisi kanatsızlar olup kanatsızlarda kendi aralarında köklerde yaşayanlar (Radicicol’ler) ve yapraklarda yaşayanlar (Gallikol’ler) olmak üzere iki alt guruba ayrılmaktadırlar.180-0. 1987) Filokseranın asma üzerindeki tam hayat devresi oldukça karışık bir seyir izlemektedir. Bundan dolayı hayatlarını sürdürebilmeleri için çoğunlukla toprağın iç kısımlarında bulunurlar.180 mm arasında değişmektedir. Rutubetli iklim bunların oluşmasını teşvik etmesine karşın kurak koşullarda yaşamları kısıtlanmaktadır. Kanatsız ve köklerde yaşayanların renkleri esmer sarı olup sırtlarında koyu lekeler bulunur. kök formu nimflerinden kanatlı böcek formunu alarak toprak yüzeyinden çıkarlar.230 mm arasında değişmektedir. Sexüel formlardan meydana gelen bu yumurtalar kışı burada geçirerek ve ilkbaharda bu yumurtalardan fundatrix (gövde . Oluşan nimflerin birçoğu kök yüzeyinden toprak içerisindeki çatlaklar vasıtasıyla toprak altı veya yüzeyinden yayılarak diğer omcaları da enfekte ederler. Dişi olanları ayda 900 yumurta yaparlar. Kök formları bir sezonda en fazla 8 generasyon verebilmekle birlikte genellikle tabiatta 3-8 generasyon oluşabilmektedir. Bunların hayatları kısa sürmekte olup ve fazla beslenemeyip. 64 15. FİLOKSERANİN BİYOLOJİSİ Börler 1920’lerde filokseranın uzun (Phylloxera vastatrix) ve kısa (Phylloxera pervastatrix) olmak üzere iki farklı ırkının olduğunu ortaya koymuştur. Nimfler toprak üzerine çıktıkları zaman hava sıcak olduğunda en çok 3 gün yaşayabilirler. sadece yumurtlayarak daha sonra ölmektedirler. Bunlar çiftleştikten sonra dişiler kabuk arasına bir tek yumurta bırakarak ölürler. uzun hortumlularda ise 0. yaz ortasından başlayıp sonbahar mevsimine kadar. daha iri ve sayıca daha fazla olan yaz formları kolayca görülebilirler. Buna karşılık açık renkli. Diğer taraftan filokseranın kanatlı (sexupare) ve kanatsız formlarıda bulunmaktadır.145 mm.205-0. Bu olgunlaşmamış larvalar kahverengi. kısa hortumlularda 0. Ağustos ve Eylül aylarında kolaylıkla teşhis edilebilirler. taze yapraklarda ve genç sürgünlerin özsularını emerek gal denilen şişkinlikleri oluştururlar. Köklerden etrafa yayılan çok sayıdaki nimflerin ancak bir kısmı diğer omcalara ulaşabilmekte ve ulaşanlarda hemen asmada zarar oluşturmaya başlamaktadırlar. Büyük yumurtalardan erkek küçük yumurtlardan ise dişi fertler çıkarken üreyen bu yavruların büyüklükleri çok küçük kalmakta ve ortamdan hemen hemen hiç beslenmemektedirler. kısa hortumlularda 0. Nimflerin ana etrafında salkım şeklinde toplanarak kök üzerinde sarı renkli sahalar meydana getirirler. nisan ve kasım aylarında ise 34 gün yeterli gelmektedir. Sonbaharın geç döneminde meydana gelen nimfler olgunlaşmamış şekilde kışı geçirirler ve gelişmelerini gelecek yılın ilkbaharında tamamlarlar. Vinifera’lara esas zararı veren bu formlar Temmuz. Asmanın yaşlı odun kısmına veya yapraklarına bıraktıkları yumurtaları iki farklı büyüklükte olup bir kanatlı böcek 1-4 arasında yumurta bırakabilir. Hortum uzunlukları. Dişiler yumurtalarını asma üzerine bırakırlar ve bırakılan bu yumurtalar ısıya bağlı olarak 5-30 gün içerisinde açılırlar.

Gerçekten Amerikan asmalarının özleri daha dar. Genç kökçüklerin emgi yerlerinde çengel şeklinde şişlikler (nodozite) oluşarak kök gelişmesi durur. öz sularının tatlı ve filoksera tarafından açılan yaraların daha kolay kapanmaması nedeniyle filokseralı yerlerde yerli bağcılık yapılamamaktadır. Yerli asmaların kök yapılarının yumuşak. Filoksera Zaralısının Amerikan asma anaçlarının kökünü emişi sırasında açtığı yaranın kapanması ve hücre bölünmesini önleyici maddeler salgılanır. AMERİKAN ASMA ANAÇLARININ FİLOKSERAYA DAYANIKLILIK NEDENLERİ Filokseranın yaprak formları yapraklarda galler oluşturarak özümleme alanını daraltmasına karşın kök formları ise kökleri emerek beslenirler. 1987). fonksiyonlarını yitirerek ölüme mahkum olurlar. Bazen bütün yapraklarda galler meydana getirecek şekilde zarar yapan asexuel generasyonlar boyunca bazı nimfler yapraklardan toprağa geçerek orada kök formunu meydana getirerek hayat çemberini tamamlanmış olurlar. (Fidan ve Yavaş. İşte bu ince ve kalın köklerdeki sekonder enfeksiyonlar sonucunda. 1983). Yapraklarla beslendikten sonra üst yüzeyinde açık alt yüzeye doğru şişkinlik yapan cep şeklinde gallerin içerisine yumurta bırakarak ölürler. 15. öz ışınları daha çok. Bu nedenle yerli asmalarda filokseranın emgi için açtığı yaralar kabuğun alt kısımlarına kadar işleyip etkisini kambiyal dokularda ve öz ışınlarda gösterdikleri ve dolayısı ile iletim demetleri bundan zarar gördükleri halde Amerikan asmalarında sadece kabuk dokusu etkilenmekte ve kökün esas kısmı sağlam kalarak yeni baştan kökçükler oluşturmaktadır. 1959). Özsuların asidik karakterde olmasından filoksera hoşlanmamakta ve filokseranın bünyesinde yaptığı zehirlenme benzeri olumsuz etki nedeniyle emgiyi bırakmakta veya bundan zarar görmektedir. omcanın ince ve kalın kökleri. Yine Amerikan asmaları yerli asmalara nazaran daha fazla asit ihtiva ettikleri ve fazla asidin metabolizmadaki madde değişimine etki etmesiyle köklerde daha kolay ve çabuk mantar tabakası oluşması sağlanmaktadır (Oraman. . 65 ana) meydana gelmekte ve omcanın üst tarafına tırmanarak ve genç yaprakların üst yüzeyine yerleşmektedirler. Bu yumurtalardan dişiler çıkar ve bu dişilerin görünüşleri kök formunun görünüşüne benzemektedir. Yaprak üzerindeki kanatsız dişiler gal teşekkülüne uygun şartlarda aynı kök formundaki gibi partenogenetik yolla birkaç generasyon verir ve bunu yaz boyu devam ettirirler. Foex ise Amerikan asma çeşitlerinin mukavemet sebeplerini aynı yaştaki V.vinifera çeşitlerine göre köklerinin daha çabuk odunlaşması ve anatomik yapılarının daha uygun olmasına bağlamaktadır. Bunların çoğu yaprak üzerinde kalarak gall oluştururken yaprak formları kök formlarının aksine Amerikan asmalarında vinifera’lardan daha fazla zarar yapmaktadırlar. Yaklaşık bir ay içerisinde nodozite çürüyerek ölürken yaşlı kökler üzerindekiler ise beslenerek daha büyük şişkinlikler (tuberozite) meydana getirirler ve 1-2 ay içerisinde çürürler. hücre dokuları daha yoğun.vinifera’lara nazaran daha küçük olup Amerikan asmaları 4-5 kat mantar tabakası ile yara yerlerini sağlam dokulardan ayırarak sekonder olarak gelişen çürümelere engel olurlar. Millardet’e göre Amerikan asmalarında meydana gelen şişkinlikler V. öz ışınlarının hücreleri küçük ve kalın çeperli yapıya sahiptir. Bazı ülkelerde yaprak formuna rastlanmayıp zararlının diğer yerlere dağılımı ancak kök formunun topraktaki hareketleri veya bulaşık materyalin nakliyle gerçekleşmektedir (Barış. Buna karşılık kumlu topraklara sahip bazı bulaşık alanlarda halen yerli bağcılık sürdürülmekte olup burada en önemli etken filoksera böceğinin vücudunun yumuşak yapılı olması nedeniyle kumlu alanlarda yaralanarak zarar görmesi sonucu hareket edememesi ve ilerleyememesidir.

Ancak özellikle Doğu Anadolu. Bunun için tüm bağ bölgelerimizi filoksera ile bulaşık kabul edebiliriz. buna karşılık resmi ve özel kuruluşların ürettiği fidan 4. Bunların bir kısmının sinonim olduğu varsayılsa bile bağlarımızda 400-500 çeşidin yetiştirildiğini kabul etmemiz gerekmektedir. Türkiye'de bağ tesisi aşılı ve aşısız Amerikan asma fidanları ile filokserasız bölgelerde yerli fidanlarla yapılmaktadır. Bu konuda yurdumuzda çok sayıda araştırma çalışmaları tamamlanmış olup. TÜRKİYEDE BAĞCILIĞIN SORUNLARI VE ÇÖZÜMÜNE İLİŞKİN ÖNERİLER Bağcılığın ileri olduğu tüm dünya ülkelerinde diğer tarım alanlarında olduğu gibi bağ sahalarının da kadastro çalışmaları yapılmış bulunmaktadır. hem de üzümün değerlendirilmesi ve fiyat üzerinde olumsuz etkiler yapmaktadır. fidan üretim aşamasındaki uygulanan tekniklere. 66 16. Hatta bu ülkelerde kadastrolar üzüm çeşitleri açısından da çıkarılmış ve hangi yörelerde hangi çeşitlerin ne kadar bulunduğu belirlenmiştir. bağ alanlarının ve üretim miktarlarını belirlenememesidir. Bunun yanında filokseraya dayanıklı olmaları nedeniyle kullanılan Amerikan asma anaçlarına yönelikte afinite ve adaptasyon çalışmalarının yapılması gerekmektedir. Bu nedenle bağ bölgelerimizin ekolojik şartları ile değerlendirme amaçlarına uygun standart üzüm çeşitleri ayrıntılı çalışmalarla belirlenmelidir. Bugün ülkemizde yerli fidan üretiminde bir açık bulunmamakta bunun yanında ise Amerikan asma fidanı üretiminde büyük bir açık gözlenmektedir. Böyle karışık çeşitlerle tesisin amacı daha uzun süre üzümden yararlanmak. üretimin bu ihtiyaca göre planlanmasına kadar değişik sorunlarla karşılaşılmaktadır. . zararlı virüslerden. Bu illere yakın gelecekte Filokseranın gireceği kabul edilerek gerekli önlemlerin alınmasında büyük yararlar bulunmaktadır. Asma Fidanı Üretimi Aşamasında Karşılaşılan Sorunlar Asma fidanı üretimi aşamasında alt yapının iyileştirilmesinden. Bunun yanında ülkemizde kadastro çalışmaları halen tamamlanmamış olduğundan bugün için bağ alanları ancak tahmini olarak bilinmekte sonuçta istatistikî verilere güvensizlik doğmaktadır. Ülkemizde 1500 üzerinde mahalli çeşidin bulunduğu ortaya çıkmıştır. Üstelik üretilen fidanların ancak % 20 'si aşılıdır.5-5 milyon civarındadır. Bu durumda asma fidanı üretimini hızla ihtiyacı karşılayacak düzeye getirmemiz gerekmektedir. güçlü ve dengeli büyüyen üstün kapasiteli fidan üretmek halledilmesi gereken sorunların başında gelen husustur.1. bir kısmı da halen devam etmektedir. İlaçla mücadelesi mümkün olmayan bu zararlıya karşı alınabilecek tek önlem. Bağlarda çok fazla çeşidin bulunması hem yetiştirme tekniği bakımından değişik problemlere sebep olmakta. Aslında bu üzümlerin ancak 40-50'sinin ekonomik değeri bulunmaktadır. Diğer yandan ülkemiz bağlarının % 2'si ekonomik verim ömrü (35-45)'nü tamamlayarak yenilenmesi gerektiği düşünülürse. Güney Doğu Anadolu ve İç Anadolu bölgelerinde filoksera ile bulaşmamış bazı illerde yerli bağcılığa devam edilmektedir. merak ve kolleksiyon yapmaya dayanmaktadır. Bu tip fidanlara olan talep yılda 8-10 milyon olup. Çalışmaların sürdürüldüğü yörelerde iklim verileri ile toprak analizleri doğrultusunda anaç önerilerinde bulunulabilir. diğer tüm hastalık ve zararlılar ve bunların tahribatından ari. Amerikan asma anacı kullanmaktır. Bununla birlikte üzüm verimi ve kalitesi yüksek. 16. yeni tesisler dışındaki Amerikan asma fidanı ihtiyacımızın 30 milyona ulaştığını kabul etmemiz gerekmektedir. gerçek fidan ihtiyacının belirlenmesinden. Bu nedenle bağlar iç ve dış pazar imkânları geniş olan standart çeşitlerle tesis edilmelidir. Türkiye'de ilk kez 1881 yılında İstanbul’da görülen filoksera hızla diğer bağ bölgelerine de yayılmıştır. Türkiye'de bağcılığın geliştirilmesine yönelik gerçekçi bir planlama yapılamamasının sebebi.

üretilen bir standart aşılı fidanın "anaç" çeşidinin doğruluğu için ufak bir yönetmelik değişikliği ile adına doğruluğun sağlanabileceği açıktır. ismine doğru baz materyal üretilememiştir. 5. 9. sıcak su uygulamaları. Bu durum aşılı fidan üretiminin önündeki en büyük engeli oluşturmaktadır. 12. Kamu tarafından uygulanan teşvik ve desteklerin tohum üreticisine olduğu gibi asma fidanı üreticisine desteğinin olmaması. Artık ülkemizin her yerini filoksera zararlısı ile bulaşık olduğunu kabul etmek durumundayız. vetetasyonun kısıtlılık faktörlerinde farklı anaçlar önerilmektedir. İlk yatırım ve işletme maliyetlerinin yüksek olması. 2. Sizce denetim ve kontrol yetersizliği varsa fidan üreticisi hangi anacı kullanır? . Kamu ve özel sektör fidan üreticilerinin mevcut asma fidanı üretimi için yeterli miktarda sertifikalı damızlık kalem ve anaç alanlarının bulunmaması. 14. üretime göre talep olmaktadır. 7. Piyasa denetim ve kontrollerinin yeterli yapılamaması dolayısıyla haksız rekabete konu olan kaçak. Aşılı fidan üretiminde il müdürlüklerine verilen üretim beyannamelerinde kullanılan "anaç" miktarının çeşidine göre kaynağının belgelenmesinin istenmemesi. gübreleme. üretim materyalinin dezenfeksiyonu. Fakat 41B gibi amaçlarda bu oran %30'lara kadar inmektedir. 6. Şu an için satılan aşılı asma fidanlarında adına doğruklarda ciddi tereddütler bulunmaktadır. 11. Fakat yönetmelikte bu fidanları kapsaması düşüncesi ile yapılan tanımda yorumlar genişletilerek "aşısız üzüm çeşit (anaç değil) fidanı" üretimi yapılmaktadır. Baz materyal elde edilemediğinden bu materyalle damızlıkların kurulmasında sorunlar yaşanmaktadır. 1 TL arasında olan bu aşısız fidanlara da standart aşılı-köklü fidana verilen 150 TL destek verilmektedir. parafin temini gibi zorluklarla karşılaşılmaktadır. Köklendirilmiş Amerikan asma fidanı zaten ayrı sertifika edilmektedir. 10. Standart ve sertifikalı aşılı fidan üretiminin de her yıl bu civarda olduğu düşünülürse olayın ciddiyeti anlaşılmış olur. Ülkemizin asma fidan ihtiyacı tam olarak belirlenememektedir. 13. Bugün markette satılan salatalık ve domatesin tohumdan başlayarak üretim zincirinin bir barkotla izlenebilirlik çalışmalarının yapılabildiği düşünüldüğünde. uç alma. Satış fiyatı 75 kuruş. 1. Aşılama yapılmayan ve piyasada "tatlı-yerli fidan" olarak isimlendirilen fidanın kullanıcısına da destek verilmesine Bakanlıkça devam edilmesi. 3. Hiçbir teknik ve özel bilgi birikimi ve işlem gerektirmeyen bu yöntem Filoksera zararlısının olmadığı dönemlerde kullanılırdı. Bilindiği üzere farklı ekolojilerde. seyreltme vb. toprak yapısında. Seleksiyonu yapılmamış ticari anlamda önemli olan çeşitlerimizde mevcuttur. Üretimde kullanılan kalemler birçok çeşitte Klon Seleksiyonu sonucu seçilen damızlıklardan alınmamaktadır. Sertifikalı fidan üretimine yönelik olarak üzüm çeşitlerinden virüsten ari. 67 Aşılı asma fidanı üretim miktarının yeterli düzeye gelmemesinin nedenleri olarak şu hususlar sayılabilir. Fidan üretimi için gerekli olan alt yapı tam anlamıyla yeterli değildir. Ama her anacın aşı başarısı farklıdır. 8. Aşısız fidan üretimi sayısı 3 milyonu geçmektedir. Bilindiği üzere bu fidanlar aşısız olup sadece asmanın dallarından kesilen çeliklerin toprağa dikilmesiyle üretilmektedir. Rupestrist du Lot randımanı yüksek bir anaç olup tutma oranı %80'leri bulmaktadır. Meyve fidanı üretiminden daha fazla miktarda teknik bilgi ve tesis altyapısı istemektedir. sadece sertifikalı fidan kullanımı yönünde desteğin verilmesi. kalitesiz ve bilhassa anaç yönünden ismine doğru olmayan fidan üretiminin halen devam etmesi. Mevcut anaçlık ve kalemliklerin bakımına gereken özen gösterilmemektedir (Sulama.) 4. Bir dekar bağ tesisinde kullanılan 166 fidana 150 TL destek verildiği düşünüldüğünde tüm fidan maliyetinin Bakanlıkça ödenmesi gibi yönünden bir avantaj çiftçi tarafından tercih edilmektedir. Aşılama ve kaynaştırma odalarının iyileştirilmesi. Fidan üretimine 1 yıl önceden başlandığı için üretim plana göre değil. hastalık ve zararlılar açısından temiz.

Bitki Sağlığı Standartları Talimatı’nda konu edilen fidan üretim materyali ile aşınabilen hastalıklar (virüs ve virüs benzerleri. Bağcılık Yönetmeliği (30. hem de tüplü fidan üretiminde randımanlar düşük olmaktadır. 17.2008/26755-Değişiklikler: 14.2011/27813) ve Bitki Karantinası Yönetmeliği (03.07.2008/26997. 12.01.12. Tohumculuk Hizmetleri Uygulama Talimat’ına (2014-5) ve Ön Temel ve Temel Çilek Fidesi. Hedef açık köklü fidan üretiminde %50’yi. ÜLKEMİZDE SERTİFİKALI ASMA FİDANI ÜRETİMİ İLE İLGİLİ GELİŞMELER 17. Yönetmeliklerdeki bu geniş yorumlamadan dolayı hem bağ tesis eden çiftçi büyük zarara uğramakta hem de haksız rekabetten dolayı dürüst fidan üreticisi zarara görmektedir. 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu’nun 6. Üretim Materyali ve Fidan Üretimlerinde Bakanlıkça Yetkilendirme Talimatı'na göre yürütülmektedir. Bitki Çeşitlerinin Ka- yıt Altına Alınması Yönetmeliği (13.2009/27435.2006/36392). tüplü fidan üretiminde %75’i geçecek şekilde olmalıdır. Sertifikalı Fidan Kullanım Desteği Normal Fidan Virüssüz Fidan Sertifikalı Fidan 230 330 Standart Fidan 100 150 . Asma fidanı üretim sektörü sağlam bir üretim temelini kaybettiği için büyüme olmamakta ve yeni yatırımlar yapılamamaktadır. 68 15. akarlar) temiz olduğunu.05. çeşit ve anacın ismine doğruluğunu. Diğer yandan.) tarafından da desteklenmektedir. viroidler. TSE tarafından hazırlanan “Asma Çeliği” (TS 4027). “Asma Aşı Kalemi” (TS 4089) ve “Asma Fidanı”(TS 3981) standartlarına uygun olduğunu garanti eden ve bunu belgeleyen özel bir etiket taşıyan aşılı ve aşısız asma fidanları ile fidan üretim materyalleridir. Sertifikalı Asma Fidanı / Fidan Üretim Materyali Nedir? Çeşit/ klon bazında olmak üzere. mantarlar) ve zararlılardan (nematodlar.2012/28290) ve Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik (12. maddesi uyarınca hazırlanarak 03. söz konusu Yönetmelik. böcekler.05.12.01.03.2012/28303 ve 12.2011/28131-Beş kez değişikliğe uğramıştır. Hem açık köklü.2013/28585) değişikliğe uğrayan “Asma Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliğine ve buna bağlı “Meyve ve Asma Fidanı ile Üretim Materyallerinde Bitki Sağlığı Standartları Talimatı’na (2014)”.2009 tarihinde (27277 sayılı RG) yürürlüğe giren ve iki kez (25. çiftçimiz de zarar görmektedir. 16. Bu nedenle de işin ucu çiftçiye dayanmakta.12.1 Yasal Mevzuat Ülkemizde asma fidanı sertifikasyonu ile ilgili uygulamalar. 17.2. Fidan Üretiminin Geliştirilmesine Yönelik Teşvik Uygulamaları Sertifikalı Asma Fidanı Üretim ve Kullanım Desteği (2014) Sertifikalı Fidan Üretim Desteği (Faiz indirimli Tarımsal Kredi): Sertifikalı asma fidanı üretimine yönelik olarak hem yatırım hem de işletme projelerine %100 faiz indirimi uygulanmaktadır. bakteri ve bakteri benzerleri. 17.09.

Cabemet Sauvignon (51.32 246390 5.71 Malatya 1 8000 0. Trakya İlkeren.40 412000 60. Yerli fidan standart dışı kabul edilerek hiçbir şekilde standart fidan kullanım desteğinden yararlandırılmama!.92 4026705 82. hem sertifikalı hem de standart fidanlarda. tamamı kırmızı şaraplık olmak üzere Öküzgözü (54 300 fidan).700 fidan) ve Boğazkere’dir (23.26 11000 0. Sirah (34.75 12000 0. üstün meyve kalitesi ile ikinci sıraya yerleşen Superior Seedless bir yana bırakılırsa. 69 Destek Uygulamalarına Yönelik Öneriler: Aşılı ve aşısız (anaç) fidanlara farklı destek uygulanmalı ve aşısız fidan desteği.08 Kahramanmaraş 1 12000 1.13 Ege Denizli 1 225500 5.18 İzmir 1 80000 80000 Toplam 10 3534705 84.80 370500 7. Şaraplıklar arasında öne çıkan diğer çeşitler. hatta ticarete konu üretimi yasaklanmalıdır. Asma Fidanı Üretiminin Bölgesel Dağılımı (2011) Bölge İl İşletme Fidan Üretimi Sayısı Aşılı % Aşısız % Toplam % Manisa 8 3309205 79.70 71.90 Adana 1 Antalya 1 Burdur 1 3900 0.40 58390 1. Lavellee’den sonra 3. aynı zamanda tüm çeşitler arasında Sultani ve A. Buna göre.20 Toplam 3 66390 1.23 Ankara 1 134050 3.35 12000 1.63 Bursa 4 11000 0. bağcılığımızın son dönemine ait çeşit tercihlerinin bir yansımasıdır.08 Akdeniz Gaziantep 1 52500 46023 52500 1. sofralık olarak başta Alphonse Lavelleé olmak üzere renkli çekirdekli çeşitlerin (Horozkarası.26 11000 0.malıdır. Merlot (41. Fidan üretim değerleri. Tablo 10.75 68400 1. sırayı almıştır.750 fidan). Royal gibi) daha fazla tercih edildiği görülmektedir. .23 637500 13.21 134050 2.30 3309205 68. Crimson Seedless. aşılı fidan desteğinin 1/3’ünü aşma.800 fidan). Narince’nin aynı zamanda şıralık ve sofralık olarak değerlendirilmesi ve özellikle sarmalık olarak yaprağının değerli karşı talebin yüksek olmasına neden olmaktadır. yalnızca ülkemizde değil dünyada da ayrıcalıklı bir çeşit olarak rakipsiz ilk sırada yer alan Sultani Çekirdeksiz’in yanı sıra.19 8000 0.16 Ortadoğu Tokat 1 58390 1. Geçmişteki uygulamanın sektörün gelişimine sağladığı önemli katkılar dikkate alınarak Sertifikalı Fidan Başına Destek Primi Uygulaması’na yeniden dönülmelidir.59 180000 26.41 Güneydoğu Şanlıurfa 4 370500 8.25 Toplam 5 56400 1.23 Marmara İstanbul 1 Tekirdağ 1 Toplam 6 11000 0.76 Ortakuzey Bilecik 2 Toplam 3 134050 44256 134 050 27791 Adıyaman 1 180000 26.07 Genel Toplam 31 4173045 684000 4857045 Fidan üretiminde yalnızca %11’lik paya sahip olan şaraplık çeşitler arasında açık ara ilk sırada yer alan Narince (185 000).200 fidan).32 180000 3.09 3900 0.

3 3 2 2 1 2 40 Çok Duyarlı 41 B 2 1 1 1 1 4 1 3 40 Çok Duyar 333 E. 1 2 2 4 .1:Çok Duyarlı .7 Gloire Rup. - Salt Creek 4 2 1 3 4 2 4 2 . - Fredom 3 . 2 25 - 110 R 3 3 4 3 3 4 2 4 17 - 99 R 4 1 2 4 2 4 3 3 20 - 140 Ru 4 2 3 3 4 4 3 4 17 0.4 3306 C 3 3 1 2 2 4 1 1 9 - 101-14 2 3 2 2 1 4 2 1 10 - M. 3 3 1 4 4 1 17 - 161-49 C 3 . 44-53 M 3 3 2 3 2 4 4 4 11 0. - 420 A 2 2 3 2 2 4 2 2 20 - 5 BB 2 3 2 2 1 4 3 1 20 - SO 4 2 3 1 2 1 4 4 3 17 - 5C 3 .8 1202 C 3 . 1: Zayıf .8 1616 C 3 2 1 2 2 3 1 1 13 0. - (Ramsey) Harmony 3 . (b) 4:Yüksek.G.du 4 1 2 3 1 4 2 2 15 - Lot (StGeorge) 196-17 3 2 1 2 3 3 1 3 6 - 125 A 4 . 1 Düşük. 3 3 2 2 1 2 13 0.6 1103 P 3 3 3 3 3 4 2 3 11 0. 70 18.ASMA ANAÇLARIN GENEL ÖZELLİKLERİ Adaptasyon Yeteneği b Dayanıklılık Tolerans Anaçlar Gelişme Islak Kuru Derin Derin Filoksera Nematodlar Kuraklık Aktif Tuz (g/l) kuvveti Toprak ve milli ve Kuru Kireç yüzlek Ağır Kumlu (%) killi tınlı Toprak toprak toprak Riparia 2 3 1 2 2 5 2 1 6 0. - a) 4: Kuvvetli.8 AXR#1 3 . 1 2 3 2 4 2 . 1 1 1 1 1 2 1 2 Düşük - 1613 C 3 2 2 2 3 2 4 2 Yüksek - Dogridge 4 2 1 2 4 2 4 2 . 3 1 1 4 3 2 .M. 1 1 3 2 4 2 . (c) 5 : Çok Dayanıklı.4 3309 C 2 3 2 2 2 4 1 2 11 0.

%17’ye kadar aktif kirece dayanabilmektedir. Üzüm çeşitleri ile afinitesi (uyuşma) iyidir.Üzerine aşılandığı çeşidin olgunluğunu geciktirir. Gelişmesi kuvvetlidir. Bu nedenle erkenci çeşitleri aşılamaktan kaçınılmalıdır. bu yüzden olgunluğu geciktirmemek için kültürel uygulamalar ihmal edilmemelidir. 71 BAZI AMERİKAN ASMA ANAÇLARININ ÖZELLİKLERİ 110 R (rupestris x berlandieri) Çok kuvvetli bir anaçtır. su tutma kapasitesi yüksek (nemini kolay kaybetmeyen) topraklara uygundur. üzerine aşılanan çeşidi kuvvetli geliştirir. Ağır olmayan derin profilli topraklar için uygundur. Tuzluluğa ve kurağa oldukça dayanıklıdır. Kök ur nematoduna dayanıklıdır. Kuvvetli bir anaç olması nedeni ile üzerine aşılanan çeşidin olgunlaşmasını geciktirir. 5 BB (riparia x berlandieri) Vejetasyon süresi kısa olduğundan kuzey bölgeler için uygundur. Ağır bünyeli. % 17 aktif kirece dayanıklıdır. Kökleri yüzlek ve yatay büyüdüğünden sıcak bölgeler için uygun değildir. Ağır bünyeli olmayan derin topraklara daha uygun olmasına rağmen farklı toprak şartlarına uyumludur. % 20’ ye kadar aktif kirece dayanıklıdır. . İyi bir gelişme için sulanması gerekir. Genel özellikleri 99R’ye benzemekle birlikte kurağa 99R’den daha dayanıklıdır. 1103 Paulsen (rupestris x berlandieri) Derin bir kök yapısına sahiptir.

derin. % 17 kadar aktif kirece dayanıklı olmasına karşın. Kökleşmesi iyidir. Ağır bünyeli topraklara uygundur. Vejetatif devresi kısadır. Kıraç . Kuvvetli bir anaçtır. Üzerine aşılanan çeşidin olgunlaşmasını geciktirdiğinden kuzey bölgeler için tavsiye edilmemelidir. Kökleri filokseraya iyi dayanır ancak yaprak filokserasına karşı hassastır. Üzerinde aşılandığı çeşide erkencilik sağlar. İyi odunlaşan ve köklenen yıllık çubuklar oluşturmaktadır. . Dik büyümesi ve köklerin derine gitmesinden dolayı meyilli ve kıraç araziler için uygun bir anaçtır. Yaprak filokserasına hassastır. 99R: (Rupestris x Berlandieri) Kuvvetli bir anaçtır. Filokseraya dayanıklılığı yüksektir. % 40 aktif kirece dayanıklı olup aşırı kireçli topraklar için önerilmektedir. 72 BAZI AMERİKAN ASMA ANAÇLARININ ÖZELLİKLERİ 41 B (vinifera x berlandieri) Kökleri yatay gelişir. %15 aktif kirece dayanıklıdır. Rupestris Du Lot (vitis rupestris) Toprak bakımından pek seçici değildir.kuraklığa mukavemeti ortadır. Tuzluluğa karşı dayanıklılığı düşüktür. Vegetasyon süresi uzundur. tuza dayanıklı değildir. Filokseraya karşı dayanıklıdır.kumsal ve az nemli topraklarda gayet iyi . Nematodlara oldukça dayanıklıdır. Yerli üzüm çeşitlerimizle aşı tutumu ve afinitesi yüksektir.

Nemli ve killi topraklara tavsiye edilen anaç çok kurak topraklarda iyi gelişemez. Erkenci sofralık veya kaliteli şaraplık çeşitler için bu özelliğinden faydalanılabilir. Birçok üzüm çeşidiyle afinitesi iyi olmasına rağmen bazı üzüm çeşitlerinin salkım iskeletlerinde solma ve kurumalar görülmektedir. Çelikleri zor köklenen anacın masa başı aşılamalarda randımanı düşük olup arazide yapılan aşılamalarda tutma oranı yüksektir. SO4 Başlangıçta hızlı bir gelişme göstererek üzerine aşılanan çeşitlerin tane tutumunu arttırma ve erken olgunlaştırma eğilimi vardır. Fercal Kirece fazla tolerans gösteren çeşidin neme dayanımı da iyi olmasına karşın nematodlara karşı hassasiyet göstermektedir. 73 BAZI AMERİKAN ASMA ANAÇLARININ ÖZELLİKLERİ 420 A Zayıf bir anaç olup üzerine aşılına çeşitleri erken olgunlaştırır. Nemli ve verimli topraklarda iyi gelişmektedir. Aktif kireç oranı %20’ye kadar olan topraklara iyi adapte olmasına karşın kurak toprakları sevmemektedir. Çok fazla K’a ihtiyaç duymamasına karşın Mg noksanlığına çok duyarlı olmaktadır. . Akdeniz ülkeleri ve özellikle sahil kenarlarında ince uzun bir gövde oluşturan çeşide terbiye şekli verilmesi zorlaşmaktadır. Toprağın %17-18’e varan aktif kirecine dayanan çeşidin köklenme ve aşı tutuması gayet iyidir.

Kuvvetli gelişen bir anaç olduğundan üzerine aşılı çeşitlerde çinko yetersizliği ve tane tutum oranında noksanlık yaratmaktadır. . Toprak yapısı itibari ile seçiciliği olmayıp farklı toprak tiplerine uyum gösterebilmektedir. Harmony Kök ur nematodu ve filokseraya karşı son derece dayanıklı anaçlardan biridir. Çelikleri fidanlık ve arazide kolay köklendiği gibi aşı tutma oranı da yüksektir. Nematodlara son derece dayanıklı olup daha çok kumlu ve sulanabilen yerlerde daha iyi gelişebilmektedir. 74 BAZI AMERİKAN ASMA ANAÇLARININ ÖZELLİKLERİ Dogridge Orta derecede filoksera ile kirece dayanan ve çeliklerinin köklenmesi zor olan çeşidin arazide yapılan aşılamaları iyi sonuç vermektedir. İlk yıllardaki gelişmesi zayıf olan dogridge anacının dip sürgünü oluşturma oranının yüksek olduğu görülmektedir.

75 OMEGA AŞI MAKİNASI (Sağ Yönden Görünüşü) .

76 OMEGA AŞI MAKİNASI (Sol Yönden Görünüşü) .

77 DIŞ MEKÂN AŞILARINDAN BAZILARINDA AŞININ HAZIRLANIŞI VE YAPILIŞI .

78 DIŞ MEKÂN AŞILARINDAN BAZILARINDA AŞININ HAZIRLANIŞI VE YAPILIŞI .

79 ELLE YAPILAN AŞILARDA KULLANILAN MALZEMELER .

Daldırma: Asma dalını ana bitkiden ayırmaksızın toprağa daldırıp ona kök verdirerek yeni bir fidan elde etme. Floem: Yapraklarda elde edilen asimilatların taşınımını sağlayan kalburlu borular ve parankimatik dokulardan oluşan iletim bölgesi. 80 AÇIKLAMALI SÖZLÜK Adaptasyon: Bir bitkinin değişik iklim ve toprak şartlarına uyum göstermesidir. Ksilem: Köklerle alınan su ve mineral maddelerin taşınımını yapan odun dokusu. Hendekleme: Çelik veya fidanların kum havuzlarında muhafaza edilmeleri. Klon: Orijini bir anne bitkiden vejatatif olarak uniform bir şekilde çoğaltılan asma gurubu. Kallüs (yara dokusu): Aşı veya hasar gören bir yeri kurumaktan ve zarar görmekten korumak için üzerinde gelişen parankimatik doku. Filoksera: Asmaların yapraklarında ve özellikle köklerinde çok zarar veren sarımtırak küçük böcek. Anaç: Kalemin aşılandığı kök veya gövdedir. Aşı: İki bitki parçasını birleştirerek ve kaynaştırılarak tek bir bitki elde etmektir. Benmari: Parafin eritmek için. Alıştırma: İç mekânda aşılanan materyallerin dış ortama aktarılma öncesi geçiş ortamında tutulmasıdır. Boylama: Çelik ve fidanların standart ölçülere göre tasnif edilmesi. Çubuk anahtarı: Çeliklerin çaplarına (kutur) göre boylanmasında kullanılan alet. alet. Adventif kök: embriyonun radikulasından değil de. Külleme ( Unicula necator): Asmanın toprak üstü organlarında zararlı olan mantari hastalık. Çimlendirme: Aşılı materyallerde kallüs oluşumunu teşvik etmek için veya çeliklerin köklenmelerini tahrik etmek için 25-26 C sıcaklıkta ve % 80 nisbi nem bulunan ortamda materyallerin tutulması. Kloroz: Toprakta bulunan fazla kirecin demir alımını önleyerek bitkide yaprakların sararmasına neden olması. Herbisit: Arazideki yabancı otları kültür bitkilerine etki etmeden yokeden kimyasal. . Aktif kireç: Kalkerdeki etkili (suda eriyebilir) kireç miktarıdır. bitkinin başka bir organından oluşan köklere ek kök ya da adventif kök adı verilir Affinite: Aşılanan anaç ve kalemdeki uyum ve kaynaşma yeteneğidir. Kalkerli toprak: Sulandırılmış HCl ile muamele edildiğinde köpüren CaCO3 veya MgCO3 içeren toprak. İnvitro (doku kültürü): Çok küçük bitki parçalarının dezenfekte edilip steril koşullardaki besin ortamlarında köklendirilerek bitki elde edilmesi. Fidan randımanı: Standart olarak ekonomik değere sahip fidanların elde edilen toplam fidan içindeki oranına denir. Fungus: Bitki ve hayvanlar üzerinde yaşayan ve klorofil gereksinimini daha düşük bir bitki formundan temin eden canlı. Gallikol: Filoksera böceğinin yapraklarda zarar yapan formu. rotundifolia hariç bütün asma çubuklarında özün kesintiye uğradığı ve besin maddelerinin fazlaca depolandığı kısım. Kalem: Anaç üzerine aşılanmış göz veya bitki parçası. Generatif çoğaltma: Tohumdan bitki elde etme. Kambiyum: Odun ve kabuk arasında farklılaşmamış meristematik dokuların çok ince bir tabakası. Kurşuni Küf (Botrytis cinerea) : Asmanın yeşil aksamlarında özellikle aşılı-köklü asmalarda çimlendirme odasında ve depolanan üzümlerde çok zararlı olan mantari hastalık. Çelik: Çoğaltma için kullanılan belli ölçüde kesilmiş çubuk parçası. Hendek dikim: Aşılı ve aşısız çeliklerin 2/3'ü toprak altında kalacak şekilde dikilmesi. Katlama: Tohumların olgunlaşma sonrası dinlenmelerine son vermek için nemli ve düşük ısıda saklanması. Diyafragma: V. içinde belli ısıda suyu ısıtan ekipman. Fungusit: Fungusların yayılma ve enfeksiyonlarını önlemek için kullanılan kimyasal maddeler.

Sürgün: Vejatasyon periyodunda gövdeden gelişen yaprak ve gözler. Petiol: Yaprak sapına bağlı ince uzun yaprak şeklindeki sürgün. Uyuşmazlık: Anaç ve kalemde beklenen gelişmenin başarısızlık sonucu oluşmaması. bulaşık soysuzlaşma gibi hastalıklara neden olan etmen. Tüberozite: Filoksera böceğinin yaşlı kökleri sokması sonucu oluşan hörgüç veya çıkıntı şeklindeki urlar. Melezleme: Islahta istenilen özellikte anaç ve çeşit elde etmek için farklı bitkilerin erkek ve dişi çiçeklerinin kontrollu olarak tozlanmaları. kalemden su kaybını önlemek ve hastalık etmenlerin karşı korumak için aşılı çeliklerin kalem ve aşı yerlerinin daldırıldığı reçine. Rafya: Aşı bölgesini sarmak için kullanılan aşı bağlarının genel adı. Tohum: Çimlendiğinde bir birey meydana getirebilen bir embryonun bulunduğu döllenmiş ve olgunlaşmış bir yumurtalık. Meristem Kültürü: Meristematik dokudan alınan bitki parçacığının invitro kültürüyle çoğaltılması. Nematod: Asma köklerinde etkili olan küçük bir parazit solucan. Münavebe (rotasyon): Fidan yetiştirilen parsellerde toprak yorgunluğunu önlemek amacıyla arazinin nadasa bırakılması ve değişik bitkilerin yetiştirilmesi. . toprak ısısını artırmak ve yabancı ot gelişimini azaltmak için aşılı ve aşısız çeliklerin dikildiği alanının üzerinin örtüldüğü polietilen örtü. Yerli Fidan: Kültür çeşitlerinden alınan çeliklerin köklendirilmesi sonucu elde edilen fidan. Tüplü Fidan: Aşılı çeliklerin saksı ve plastik tüp gibi materyaller içinde köklendirilmesi sonucu elde edilen fidan. Nodozite: Filoksera böceğinin ince kökleri sokması sonucu oluşan çengel veya kuşbaşı şeklindeki urlar. Malç: Su kaybını önlemek. aşısız çelikler'de ve fidanlarda su kaybını önlemek ve sürmeyi hızlandırmak için toprak üstünde kalan kısımların toprakla örtülmesi. 81 Kümbetleme: Aşılı. Radisikol: Filokseranın köklerde zarar yapan formu. Parafilm: Elle yapılan aşılarda aşı bölgesini sarmak için geliştirilmiş özel aşı bağı. Termoterapi: Virüsten ari fidan elde etmede temiz meristematik doku üretebilmek için bitkinin belli sıcaklıklarda kontrol altında tutulması. Vejatatif çoğaltma: Çelik gibi vejatatif organların köklenmesiyle yeni bitki elde etme. balmumu ve vazelin gibi maddelerden oluşan karışım. Mildiyö (plasmopora viticola): Aşılı çelik parsellerinde ve bağlarda yeşil aksamlarda çok zararlı olan mantari bir hastalık. Toprak yorgunluğu: Aynı dikim parselinde uzun yıllar aynı bitkinin yetiştirilmesi sonucu toprağın belirli besin maddelerince aşırı kayba uğraması. Parafin: Makina aşılarında aşı bölgesinden. Virüs: Nematodlarla taşınan ve damar şişme. Tepe dikim: Aşılı ve aşısız çeliklerin 1/3 'lük kısmının toprak altında kalacak şekilde dikilmesi.

(COMU J Agric. Barış. 1999.. & Akın. Bahçe bitkileri Ana Bilim Dalı. Aşılı Asma Fidanı Üretimi ve Aşı Kaynaşmasının Anatomik. Şıra ve Şarap Kalitesine Etkisi.. Der. S. Türkiye I. Akman.. Fak. Yüksel. D.gov. Fak. 1992.) 2014: 2 (2): 119–129 Çelik. No 3-4. Türkiye Tohumcular Birliği (TÜRKTOB) Dergisi. Y. 1988.. Dergisi 2 (1): 49-54 . Iğdır Yöresinde Salamuralık Asma Yaprağı Üretim İmkanları.31 5-03. 2014. Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü.com Anonim.. Bağcılıkta Hormonların Kullanılması. Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi. 46:2:227- 234. E. Narince(Vitis Vinifera Spp. Bilimsel Ve Uygulamalı Bağcılık (Asma Biyolojisi Cilt:1). Bornova-İzmir. 21-23 Nisan 2012 Iğdır Cangi. Sorunları ve Çözüm Yolları”.Yayın No:72. ÇOMÜ Zir. Eğitim Yayınları No:1. R. Bağcılık Sempozyumu. 114-119. T. Çelik. Vitic.M. Cangi. Türkiye Tohumcular Birliği (TÜRKTOB) Dergisi. Derg. Am.. Fidancılık Sempozyumu. Akman. Mersin İli Üzüm İhracatının Türkiye Ekonomisi İçindeki Yeri ve Öneminin Değerlendirilmesi. A. İ.. 1991. 2002. Histolojik ve Biyokimyasal Olarak İncelenmesi. Cebeci. Manisa. Uzumun besin değeri. 2014. Yağcı.2014) Arı.. C. Bitki Koruma Bülteni Cilt 35.. 2016. 1997.. Sayı 11:4-10. C. İ. (1998). Ülkemizde sertifikalı asma fidanı üretimi ile ilgili çalışmalar ve bu alanda sağlanan gelişmeler. H. Aşılı Köklü Asma Fidanı Üretiminde Köklü Anaç Kullanımının Aşı Yerinde Kallus Oluşumu ve Fidan Randımanı Üzerine Etkileri. Fak.ve Kelen. 1. C. Ankara.. http://www. H. 1991. Bilimsel ve Uygulamalı Bağcılık (Asma Fizyolojisi-1) Kavaklıdere Eğitim Yayınları: 5. 13-16 Ekim 1992. M. İzmir Arıca... S.. 41b Anaçlığında Farklı Terbiye Sistemlerinin Kullanılması Konusunda Karşılaştırmalı Bir Araştırma. M.. R. Türkiye II. Ağaoğlu. 1999. İ. A. H.. H. Ilgın. R. Bağcılık Sem. Yıl 3. Yıl 3. 1996. Öz. 153-159. Yüksek Lisans Semineri. Tekirdağ Bağcılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları No 24: 1-6 Bekar. Ege Bölgesi Bağ Fidanlıklarında Görülen Fungal Hastalıklar Üzerinde Araştırmalar.) Üzüm Çeşidinde Yaprak Hasat Sıklığı ve Salkım Seyreltmenin Meyve. Doktora tezi. R. A. Akman. Z. Uludağ Üniv. Zir. Antalya.. 146-158. 205s. Cartechini. A.S. 444 S.S.1988 Bursa... Kavaklıdere. Tüplü Asma Fidanı İle Diğer Asma Üretim Materyallerinin Karşılaştırılması Üzerine Araştırmalar. Enol.. Ulusal Bahçe Bitkileri Kongresi Bildirileri: 467-471.. C. İ.. Y.tarim. J. GOÜ Fen Bil Ens.. Z. 2014. Doğan. Amerikan Asma Çeliklerinin Köklenmeleri Üzerine Değişik Uygulamaların Etkisi.. Tüplü Asma Fidanı Üretiminde Başarıyı Etkileyen Faktörler. ve Ağaoğlu S.. 1998. Tokat yöresinde Yaprak Salamuracılığına Yönelik asma yetiştiriciliği üzerinde bir araştırma. A. Y. 1995. Ankara. Yalova. Ankara.. 2014. İ. Uluslar arası Iğdır Sem. Anonim. Kapkın. 82 KAYNAKLAR Ağaoğlu.6. Effect of Shading on Vine Morphology and Productivity and Leaf Gas Exchange Characteristics in Grapevines in The Field. Fac. 14. Ankara. Çelik. Çelik. Türkiye 1. Akdeniz Üniversitesi. 1983. 111 s.09. A. TOKAT Cangi. s.. Kılıç.Ilgın. Ağaoğlu. ve Palliotti. Yüzüncü Yıl Üniversitesi. A.S. 1995. Sayı 11:18-21. O.tr/BUGEM/Menu/9/Veriler. ve Kara. 4. “aşılı-Köklü Asma Fidanı Üretimi. Fen Bilimleri Enstitüsü. Zir. Serada Tüplü Asma Fidanı Üretiminde Tüp Büyüklüğünün Fidan Randımanı ve Kalitesi Üzerine Etkileri.Ü.. 1974.html (Ziyaret Tarihi: 25. www.. 2012.. Yazgan.nutritiondata. 2003. Ilgın. – Uyar.Yüksel.

Farklı Örtü Materyallerinin Aşılı Çeliklerden Asma Fidanı Elde Etmede Başarı Üzerine Etkileri. 1992. Çetin. Genel Bağcılık..M. Ulusal Bahçe Bitkileri Kongresi Bildirileri. Ardalı.. 1996. B. H. Türkiye I. Tarım Bilimleri Dergisi 2(3). Boz. Çelik. Ağaoğlu.. Ardalı. Y. Ankara. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 253 s. VİZYON 2023 BAĞCILIK ÇALIŞTAYI Tekirdağ Bağcılık Araştırma İstasyonu 26-27 Haziran 2013 Çelik. H. Çelik. Samsun İli Fidanlık Şartlarında Aşılama Yoluyla Aşılı Asma Fidanı Üretiminde Aşı Tipi ve Aşılama Zamanlarının Etkileri. 20-23 Ekim 1998.. Çelik. Ankara... ve Odabaş... H. Türkiye Ziraat Mühendisliği Teknik Kongresi. 1996. 362- 367. Söylemezoğlu.. Marasali.. Y. 83 Çelik. A. Özer. 33-38s. B. Doçentlik Tezi. Cilt: I: 139-153. Gökçay. Çelik. 1995. S. Özdemir. TMMOB ZMO Ziraat Mühendisliği VII. Bilimsel Araştırma Ve İncelemeler: 452. Tarım Bilimleri Dergisi 2(3). Y. B. Bornova-İzmir. Y..Enst. 1979. Ziraat Fak. ve Ağaoğlu. Fidan. Çelik. ve Atak. T.. Yalova. Ağaoğlu. R. 1995. G. Bağcılıkta Gelişme ve Üretim Hedefleri. Kalecik Karası/ 41 B Aşı Kombinasyonu İçin Sera Koşullarına Yapılan Asma Fidanı Üretiminde Değişik Köklendirme Ortamları ve NAA Uygulamasının Etkileri. Bağcılık Sempozyumu Bildirileri. 11-15 Ocak 2010.G. Tokat. 3-7 Ocak. Atak. B.. Aşılı Köklü Asma Fidanı Üretiminde Farklı “Çeşit/Anaç” Kombinasyonlarının Aşıda Başarı ile Fidan Verim ve Kalitesi Üzerine Etkileri. Çelik.. Sun Fidan. G. 33-38s. Anadolu Dergisi. A. E. Ergül. Bağcılık Sempozyumu Bildirileri. Y.. Marasalı. Çelik. . H. 14-19 Eylül 1981. Çetin.. Ankara. 1996. Odabaş.. Türkiye Bağcılığında Üretim Hedefleri. Sucu. Mesleki Kitaplar Serisi: 1. 1984. Aşılı Köklü Asma Fidanı Üretiminde Başarıyı Etkileyen Etmenler. Tekirdağ.Teknik Kongre Bildiri Kitabı. 73s.. 1996. H.. Cilt:29.. 19 Mayıs Üniversitesi. Söylemezoğlu. 73-85s Çelik... Karataş. 19... Bariş.. Y. sayı: 11.. Sayı:2.S. 432450. 1998. Teknik Kongresi Bildiriler Kitabı Cilt 1:493-513.. Fidan.. Sucu. 1998. B. Aşılı Asma Fidanı Üretiminde Değişik Katlama Yöntemlerinin Aşıda Başarı Üzerine Etkileri. Çelik. Çelik. T.S. S. Ankara. Marasalı. Çelik. Doğrudan Fidanlığa Dikilen Aşılı Asma Çeliklerden Fidan Üretiminde Başarı Üzerine Siyah Plastik Tünel ve Örtü Materyallerinin Etkileri. Türkiye I. H. Ağaoğlu. Türkiye Bağcılığının Sorunları Ve Çözüm Yolları Türkiye Ziraat Mühendisleri III. Doğrudan Fidanlığa Dikilen Aşılı Asma Çeliklerden Fidan Üretiminde Başarı Üzerine Siyah Plastik Tünel ve Örtü Materyallerinin Etkileri. H. 25-28 Ekim 1984. İzmir.. Çelik. Bağcılıkta Anaç Kullanımı ve Yetiştiricikteki Önemi.. H.. Ege Tar. Bağcılığın geliştirilmesi yöntemleri ve üretim hedefleri. Söylemezoğlu.3. C. V.. Çelik. G.. H. 1990. G. Çelik. Çelik. Çelik.. Kunter. H.S. H. Türkiye II. 1998. IV. Yayınları:766. 2010. Farklı Anaçlar Üzerine Aşılanan Bazı Üzüm Çeşitlerinde Aşı Tipi ve Aşılama Zamanlarının Fidanların Büyüme ve Gelişmesi Üzerine Etkileri. F. Adana. 1982. 1985. C. H. H. Çelik. H. 3-6 Ekim.. 2013. Tokat Bağcılığı Sempozyumu. Kunter. s127-148. H.. Fen Bilimleri Enstitüsü..Araş. F. Fidanlık Şartlarında ve El İle Çalışan Aşı Makineleriyle Uygulanan Farklı Aşılama Yöntemlerinin Aşıda Başarı Üzerine Etkileri. R. VI. H. H. Sunfidan A. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yıllığı. ve Akgül. ve Söylemezoğlu.. H. K... Genel Bağcılık. Y. Türkiye Bağcılığında Fidan Sorunu. 2005.. H. Aşılı Köklü Asma Fidanı Üretiminde Farklı Çeşit/Anaç Kombinasyonlarının Aşıda Başarı Üzerine Etkileri.. Ulusal Bahçe bitkileri Kongresi Bildirileri: 455-458. 13- 16 Ekim 1992. Cilt:6. H. 1981. Fasikül I’den Ayrı Basım.Ş. H. Ankara Üniv.. Çelik. Çelik.. H. A.

. Ziraat Fak. Siyah Üzüm. “Sağlıksız Fidan Dağıtım ve Kurucuova (Beyşehir) Bağcılığının Sonu”. 26-27 Haziran 2013. (basılmamış).. Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü.H..W.. Türkben. Ankara.(eds). İ. 1990.Ş. N. Samancı. 22/12/1990 yılı Tokat-Zile de verilen konferans. Tokat. Vizyon 2023 Bağcılık Çalıştayı.. ve İ. Çelik.. . Yavaş.. s. Artık. Coheen.. ve Ergenoğlu.. Manisa. Sayı 4:10-16.. 2003.. Tarım Bilimleri Dergisi 7 (1): 142-146.. Tüplü Fidan Üretiminde En Uygun Harç Karışımının Saptanması Üzerine Araştırmalar. Yavaş. S. 1988. Ve Tic. 84 Çelik. II. H. T.. Anadolu Matbaası. Proje No: l5-3-02. Türkiye 10. 2013. Türkiye Bağcılığı ve Asma Fidanı Üretimi-Dış Ticareti İle İlgili Stratejik Bir Değerlendirme. Yalova Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi Bahçe 18(1-2).H. F..Ş. A.H. 2012. ve Göktürk Baydar.org” Erişim tarihi 05.fao. S. Manisa Bağcılık Araş.. 26-28... Türkiye II. Eriş. 1998. 2013 Fidanlık Parsellerindeki Aşı Noktası Dikim Yüksekliğinin Açık Köklü Aşılı Fidan Randıman ve Gelişimi Üzerine Etkileri. Hewitt. N.. ve Fidan. Türkiye bağcılığında üretim hedefleri. Bazı Üzüm Çeşitleri ve Asma Anacı Yapraklarının Yaprak Konservesi Olarak Değerlendirilme Olanakları Üzerinde Bir Araştırma. A. Ecevit... Gıda... Mesleki Kitaplar Serisi:3.. Ankara. Çelik. Bağ Filokserasının Biyolojisi ve Filokseraya Dayanıklı Anaçların Seçimine Etki Eden Faktörler. M. Yayın No:40.29-34 FAO.B. ISBN 975-96656-1-1. ISBN 975 94530-0-2 Anadolu Matbaa Ambalaj San. 1997. 5BB ve 420 A Amerikan Asma Anaçlarının Köklenme Oranları ve Kök Kaliteleri Üzerine Farklı Köklendirme Ortamları ile IBA dozlarının etkileri. Y. Isparta Koşullarında Bazı Çeşit-Anaç Kombinasyonlarının Karşılaştırılması.. N. Bağcılık (Ampeloloji). 1989. 40 s. A. Ulusal Fidancılık Sempozyumu Bildirileri. İ. A.. Ltd. Kara. (1997) 22 (1):15-23. Ilgın ve Ark. Minnesota (USA). Avcı Ofset. Yılmaz. Kaşka. Bağcılık Araştırma Projesi Sonuç Raporları. Ödemiş/İzmir. Yeni Bağcılığa Geçiş. American phytopathological Society.09.C. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi (COMU Journal of Agriculture Faculty) 2013: 1 (1): 9–13 Ece M. Ankara. Ecevit. 2011. Paul. Üzüm Çeşit Kataloğu (Grape Cultivar Catalog).. Süleyman Demirel Üniversitesi. 1991.. Tekirdağ. N. F. 1987. İlhan. . Ankara. Aşılı Köklü Asma Fidanı Ürtiminde Bazı Uygulamaların Aşı Yerinde Kallus Oluşumu ve Köklenme Üzerine Etkileri. Soylu.2015 Fidan. F. Köklü Amerikan Asma Anaçlarından Fidan Eldesinde En Uygun Aşı Yöntemi ve Zamanının Saptanması. ve M. 1974 Bahçe Bitkileri Yetiştirme Tekniği. 2001.. Çelik. 2006. Yılmaz.G. Akman. 179-182. Nematoda Dayanıklı Amerikan Asma Anaçları nın Yuvarlak Çekirdeksiz Üzüm Çeşidi İle Affinite ve Adaptasyonları Üzerine Araştırmalar. 25-29 Eylül 2000. M. Bağcılık. Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü. ve Demirtaş. Zengin Besin İçeriği ve Sağlık Açısından Önemi. Yayınları No: 79.. 1995. Compendium in Grape Diseases. 144-152 s. A. 2000.C. Y.. Tekirdağ Bağcılık Araştırma İstasyonu. SUNFİDAN A. TÜRKTOB Türkiye Tohumcular Birliği Dergisi. Aşılı Asma Fidanı Üretiminde Farklı Aşılama Yöntemlerinin Aşıda Başarı Üzerine Etkileri. Z. Yüksek Lisans Tezi. 165 s. Tekirdağ. Gıda Kongresi. Çelik. Dardeniz. Fidancılık Sempozyumu. İ. “www. Göktürk. Türkiye I. B. St. Erdem. A. Bağcılık (Ampeloloji)... 1990. N. İ. 1991. C. Güner K. 1998. Demirci A. S. A. Diplodia Cane Dieback Bunch Rot in: Pearson. 1974 Kelen. R. İstanbul Çelik.Akçal. Sarıyer. 2008. Çukurova Ünv.Enst. Erdem. Ziraat Fak.Ü. Gülcü.

İn: Bioactives in Fruit: Health Benefits and Functional Fruits.3/060... N. ve Uslu.H. H. 2013. S. Tahmaz.. Bahçe Haber Bülteni Cilt: Sayı: 2. M. Bahçe Bitkileri Bölümü Bitirme Tezi. Türkiye 6. 15:47-58s Söylemezoğlu.21. edited by Barret D.. İzmir Sivritepe. Kunter. Edit. İzmir. Yüksek Lisans Tezi. 2005. T.:470. Zir.. Erişim Tarihi: 12. J. Grape Juice: Factor that Influence Guality. Yağcı. Konya. 2005.S.tarim. B. Aşılama Öncesi Amerikan Asma Anaçlarına Ön Bekletme Uygulamalarının Fidan Randımanı Üzerine Etkileri. 1978. S. C.C. . Yay. T.402 S. 1998.gov. (Türkiye 8.Ç. Tagem Yay No:111. Ekonomi Bakanlığı.A. 2014...M. West. Teknik Kongresi Bildiriler Kitabı Cilt-2:891-907. “Aşılı – Köklü ve Aşısız Asma Fidanı Üretimi Sorunları ve Çözüm Yolları”. M.tr/manisabagcilik/Belgeler/genelbagcilik/ FIDANCILIK%20SORUNLARI%20HAYRI%20SAGLAM. 2013. CRG Press. İncluding Resveratrol. Kısmalı. 2004. 85 Kelen. Bazı Uygulamaların Aşılı Köklü Asma Fidanı Üretiminde Fidan Kalite ve Randımanı Üzerine Etkileri ile Aşı Kaynaşmasının Anatomik ve Histolojik Olarak İncelenmesi Üzerine Araştırmalar. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. H. Yağcı..ibp. ASMA FİDANI Yetiştiriciliği ve sertifikasyon sisteminde karşılaşılan sorunlar http://arastirma.. 1995. İzmir.gov. 2005.H. 1978. 2010. Cilt: I..Ü Fen Bilimleri Enstitüsü. Processing Technology and Eco. 3-9 s. H. Aşılı Köklü Asma Fidanı Üretiminde Randıman ve Kalitenin Çeşit/Anaç Kombinasyonlarına Göre Değişiminin Araştırılması. Samancı.L. Striegler R.. Ankara. “Asma Fidanı Üretimi ve Sertifikasyon”. Ankara Üniv.. Atıcı.. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi.. İn: Processing Fruit. N. Tekirdağ. Sivritepe. Müşküle Üzüm Çeşidinde Farklı Anaçların Aşıda Başarı ve Fidan Randımanı Üzerine Etkileri.nomics.. 102 S. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı.. Erişim Tarihi: 02. A. Effect of Health-Pro. Bağcılık ve Teknolojileri Sempozyumu Özel Sayısı).pdf. 2011. 1992. M.tr/pg/sektorpdf/tarim/kuru_uzum. 2nd ed. Dumanoğlu. 2014. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. http://www. Sayfa No: 554-560. 4- 12 S.moting Properties of Grapes. Yuvarlak Çekirdeksiz Üzüm Çeşidi Ve Farklı Amerikan Asma Anaçları İle Yapılan Aşılı-Köklü Asma Fidanı Üretimi Üzerinde Araştırmalar. ve Noyaner.. A. By Skinner M. 2001.. ve Türkben.. and Hunter.C.2014.. 1970.. s 450- 456. Oraman. B. 1994. Selçuk Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi . Ankara. 11-15 Ocak 2010. R. Morris. Köylü. 197-216p.10..K.35 Percival. İ..R.Y. Türkiye’de asma ve meyve fidanı üretimi ve kullanımı. Yuvarlak Çekirdeksiz Üzüm Çeşidi ve Farklı Amerikan Asma Anaçları ile Yapılan Aşılı– Köklü Asma Fidanı Üretimi Üzerinde Araştırmalar.D.Ü. John VVİley Publ. Bağcılık Sempozyumu Bildirileri.A27. Ö. Bağdatlıoğlu. 102 S. Sofralık Amaçlı Sultani Çekirdeksiz Üzüm Yetiştiriciliğinde Gölgeleme-Örtü Materyali Uygulamalarının Hasadı Geciktirme ve Üzüm Kalitesine Etkisi.. E. C. Basılmamış Doçentlik Tezi..H. Kuru Üzüm Sektör Raporları.pdf. Van... D. Bağcılık Araştırma Projesi. Ilgın. Ziraat Fakültesi. Sayın. Bağcılık Tekniği II. Sucu S ve Yağcı A (2015). Sofralık Üzüm Endüstrisine Küresel Bakış. İ. Çelik. Çekirdeksiz Üzüm çeşidine Ait Yaprakların Alım Zamanı ve Miktarının kuru Üzüm Kalitesine Olan Etkilerinin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma TAGEM/GY/01/11/3. 131 S. Y... Isparta... Sağlam. Ankara Özcan.G. Basılmamış Doçentlik Tezi. Kesgin. http://www.2014 . N.10. Kocamaz. İ.gov... TMMOB ZMO Ziraat Mühendisliği VII. Fak.tr/sgb/ Belgeler/SagMenuVeriler/BUGEM.B..pdf Sağlam.Ders Kitabı No:162. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı. Doktora Tezi.tarim. Kısmalı. İhracat Genel Müdürlüğü Tarım Ürünleri Daire Başkanlığı. Bazı Amerikan Asma Anaçlarında Iba Kullanımının Fidan Kalite Ve Randımanına Etkileri Üzerine Araştırmalar. Sağlam. N. M.

Yağcı. Erdem. 2004. G. Hasad Yayıncılık. Kooperatifçilik GenelMüdürlüğü. Akdeniz Üniversitesi Basımevi. L.A.İ.tr/PreTablo. Selçuk Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi . YAĞCI.pdf Yılmaz.2015 TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU (TUİK). “www. Y. A. Berkeley and Los Angeles.do?alt_id=1001 TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU (TUİK). Izmir (Turkey).tr/manisabagcilik/Belgeler/genelbagcilik/ AMERIKAN%20ANACLARI%20ADEM%20YAGCI.gov. 1986.. A.. Konya. 86 T. Vitis 19 (3). Bağcılık El Kitabı. Cold. A... s146-153. S. J.J.. Determınatıon of Effects on Grapevıne Productıon of Dıfferent Shadıng Ratıos. & GÖKKAYNAK. M.. Aydin. Deng G. And Lockshın. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi.2014 TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU (TUİK). American Journal of Enology and viticulture 37. Li. Cangi. Tarım Bakanlığı Ziraat İşleri Genel Müdürlüğü D-150 .. Açık Köklü Asma Fidani Üretiminde Farklı Gölgeleme Oranlarının Fidan Randıman Ve Kalitesine Etkileri. 109-116. Isbn 975-8377-33-7.11.J.. Bitkisel Üretim İstatistikleri. 1980.tuik. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı.Q.A. Çelikle Çoğaltma Ve Bununla İlgili Sorunlar.gov. 2014.M. Hardiness and Carbohydrate Content of Vidal Blanc Grapevines Propagated by Hardwood v.. 2010. D. Cook. Sucu.. Antalya.. S. Akgül. S.tr “Erişim tarihi 05. (Erişim Tarihi: 05. Yağcı. 2015.tr/ bitkiselapp/bitkisel. Starbuck. Westhuizen. İ.I. Winkler. E. Amerikan Asma Anaçlarının Kullanım Nedenleri Ve Bazı Anaçların özellikleri http://arastirma.A. (Türkiye 8..pdf.. A. 2016. 1997. 1970. Univ. Sultani Çekirdeksiz Üzüm Çeşidinin Fidan Randımanı ve Kalitesi Üzerine Anaç ve Gölgeleme Oranının Etkisi. Kılıç. J.gov.gov.gov. June 18 – 22.tuik. Guo.. Erişim Tarihi: 05. Bağcılık ve Teknolojileri Sempozyumu Özel Sayısı).logical Activities of Polyphenols from Grapes. H.3 (1986): 215-219.C. 2012. Wardmund. http://www.. and Lider. J. 156 S.09. TÜİK Veritabanları.zul.A27. A..2016) Uzun. (2016).D.10. H.tr/data/5342b6ce487c8ea5e4b4d9c1/2013%20Kur u%20%C3%9Cz%C3%BCm%20Raporu. 2013 Yılı Çekirdeksiz Kuru Üzüm Raporu. R..tarim. 1996. R.tuik. N..V. Akdeniz Üniversitesi Yayın No: 69. Press. of Molecular Sci.B. 53(1). 710 p. Bağcılık. "Growth. Calif.F. Topçu. Int.gtb. http://tuikapp. N. L. H. The XXXVrd World Congress Of Vıne And Wıne 10th General Assembly Of The O.J.. C...s Softwood Cuttings".. Bio. 2014. W.Kliewer. General Viticulture. 622-646p Yağcı A ve Aydin S (2012).http://koop. The Use of Plastic Soil Cover in the Nursery. Uzun. 2013. Xia. 2012.