VEROVATNOĆA

SLUČAJNI DOGAĐAJI I VEROVATNOĆA

“Sve što se dogodi jednom,  It doesn’t take lot of ability
možda se nikada više neće ponoviti. Nor does it require great stability
Ali, sve što se dogodi dva puta, In order to attain facility
sigurno će se dogoditi I treći put.” For understanding probability 
Coelho, Alhemičar, Arapska poslovica

Aksiome verovatnoće

Definisaćemo pojam verovatnoće aksiomatskim putem (ruski matematičar Kolmogorov je prvi uveo aksiomatsko
tumačenje verovatnoće 1933. godine).

s – elementarni događaj
S – osnovni skup elementarnih slučajnih događaja (skup logičkih ishoda eksperimenta) S = {s1, s2, s3, ...}
A, B, ... – slučajan događaj: jedan podskup skupa S ; događaj A se realizuje ako se realizuje bilo koji elementarni
događaj koji je sastavni deo događaja A.
Siguran događaj – događaj koji sadrži sve elemente skupa S; uvek se realizuje.
Nemoguć događaj – događaj koji ne sadrži nijedan elementarni događaj iz S; nikad se ne realizuje.

Događaji A i B su disjunktni (isključivi) ako nemaju ni jedan zajednički element iz S tj. A i B se ne mogu dogoditi
istovremeno i njihov presek je prazan skup: A  B =  (u tom slučaju A  B označavamo sa AB).

Primer: Izvodi se ekperiment: baca se kocka. Predstaviti događaj da je pao paran broj. Šta će ovde biti siguran a
šta nemoguć događaj?
Elementarni događaji koji se ovde javljaju jesu da se na kocki padne 1, 2, 3, 4, 5 ili 6.
Skup elementarnih događaja je S = {1, 2, 3, 4, 5, 6}.
Definišimo događaj A: “pao je paran broj”. Dakle pošto su od brojeva koji se padaju na kocki parni samo 2, 4, 6, to
će događaj A da se realizuje ako se padne ili 2 ili 4 ili 6. Dakle događaj A možemo predstaviti kao A = {2, 4, 6}.
Siguran događaj je sam skup S, jer bilo koji od brojeva na kocki da se padne, on je u skupu S, dakle realizovaće se
događaj S.
Nemoguć događaj je na primer događaj B: “pao je broj veći od 7”, jer se on nikada neće realizovati.

Aksioma. Verovatnoća događaja A, u oznaci P(A), zadovoljava sledeće tri osobine:
1. P(A)  0, za svaki događaj A (osobina nenegativnosti)
2. P(S) = 1, verovatnoća sigurnog događaja je 1 (osobina normiranosti)
3. P(AB) = P(A) + P(B), ako je P(AB) = 0 (osobina aditivnosti)

Posledica: Iz osobina 1. i 2. neposredno sledi da je 0  P(A)  1.
U skladu sa gore navedenim definicijama sledi da je:
1. za A siguran događaj, verovatnoća je P(A) = 1;
2. za A nemoguć događaj, verovatnoća je P(A) = 0.

Klasična (Laplasova) definicija verovatnoće (APRIORI verovatnoća)
Ako jedan slučajni eksperiment ima n uzajamno isključivih i jednako verovatnih ishoda i ako m ishoda odgovara
događaju A onda je:

m
P ( A)  verovatnoća događaja A
n
n – ukupan broj ishoda eksperimenta,
m – povoljan broj ishoda eksperimenta.

Primer 1. Eksperiment: baca se kocka. Događaj A definišemo kao “pao je neparan broj”. Naći verovatnoću
događaja A.
Skup svih mogućih ishoda eksperimenta S = {1, 2, 3, 4, 5, 6}, dakle ukupan broj ishoda je 6.
Skup povoljnih ishoda eksperimenta A = {1, 3, 5}, dakle povoljan broj ishoda je 3. Stoga je verovatnoća da se padne
m 3 1
neparan broj tj. verovatnoća događaja A: P( A)    
n 6 2

1

Relativne frekvencije Za razliku od Laplasove definicije verovatnoće gde se u okviru jednog eksperimenta za koji znamo sve moguće ishode. PG. U n ponavljanja eksperimenta događaj A se realizovao nA puta: nA  P(A) . Primer 2. Verovatnoća unije događaja (verovatnoća da se dogodi bar jedan od događaja A ili B) P ( A  B )  P ( A)  P ( B )  P ( A  B ) verovatnoća unije događaja 2 . Događaj A definišemo kao “pala su dva pisma”. BROJ REALIZACIJA DOGAÐ AJA ( apsolutna frekvencija) RELATIVNA FREKVENCIJA  BROJ OPITA gde se verovatnoća definiše kao granična vrednost relativne frekvencije kada se broj opita neograničeno povećava. Drugim rečima: izvodimo eksperiment i ponovimo ga n puta pod istim uslovima. Slučajni eksperiment znači da rezultat pojedinog eksperimenta ne znamo unapred iako su poznati mogući ishodi eksperimenta. Skup svih mogućih ishoda eksperimenta S = {PP. Eksperiment: baca se novčić dva puta. Skup povoljnih ishoda eksperimenta A = {PP}. A grupiše oko nekog broja P(A): događaj A ima osobinu stohastičke homogenosti. n Suprotna verovatnoća (verovatnoća da se ne dogodi događaj A) P ( A)  1  P ( A) suprotna verovatnoća A : suprotan događaj događaju A (to je komplement skupa A u odnosu na osnovni skup S). GG}. Posmatramo realizaciju događaja A u svakom od n eksperimenata. Stoga je verovatnoća da se padnu dva m 1 pisma tj. P(A) – verovatnoća događaja A (APOSTERIORI verovatnoća) n n n Ako se sa povećanjem n. Naći verovatnoću događaja A. GP. dakle ukupan broj ishoda je 4. Jednako verovatan eksperiment znači da nijedan ishod eksperimenta nije favorizovan. dakle povoljan broj ishoda je 1. registruje broj povoljnih ishoda. kod ove verovatnoće se posmatra veći broj opita (eksperimenata) u okviru kojih se registruje broj realizacija posmatranog događaja. verovatnoća događaja A: P( A)    n 4 Treba obratiti pažnju na reči “slučajan” i “jednako verovatan”.