You are on page 1of 17

JU SREDNJOŠKOLSI CENTAR LAZAR ĐUKIĆ

GORNJI RIBNIK

GIMNAZIJA (TEHNIČAR RAČUNARSTVA)

TEMA: RELACIJSKI MODEL BAZE PODATAKA

PREDMET: BAZE PODATAKA

MATURSKI RAD

UČENIK: MENTOR:
VANJA JOVANOVIĆ prof. DALIBOR GATARIĆ

ŠKOLSKA 2016/17 . Vanja Jovanović RIBNIK.

............................. n-torke.............................................................................................. Upoređivanje raznih modela........................................................................................................................................................................... Atributi...............................10 Pravilo 8................. Binarne veze..8 Pravilo 4................15 LITERATURA........................................................................................................................................................................................................9 Pravilo 7.......................... Uvod.................. Shema relacije.............................6 4............................................................... Ključ....................................14 7....................................................................................................................9 Pravilo 5................................6 3........................................................................ Pretvaranje ER sheme u relacijsku....3 2........................................10 5..........9 Pravilo 6... Vanja Jovanović SADRŽAJ 1............................4 2.......................................................................................1................................16 ..........................7 Pravilo 2.........4 2........1.........................11 6.........................................................................................................................................................5 3............................................................................................................................................................ Zaključak.......................... Skica pretvaranja ER sheme u relacijsku shemu.......................................................................7 Pravilo 3....................................2.......7 Pravilo 1................................

te u današnje većina DBMSova koristi relacijski model.F. Codd .F. Razvojem računara. efikasnost relacijskih baza se poboljšava. Codd krajem 60-tih godina. Svaka relacija ima ime po kojem se razlikuje od ostalih relacija u BP. Slika 1: E. Uvod Relacijski model je teorijski zasnovao E. Vanja Jovanović 1. Prve realizacije na računaru bile su suviše spore i neefikasne.U relacijskom modelu baza podataka se sastoji od skupa pravouglih tablica ili relacija.

. U jednoj relaciji ne mogu biti dvije jednake n-torke.Vrijednost atributa treba biti jednostruka i jednostavna – ne smije se moći rastaviti na dijelove. Atribut ima svoje ime kojim se razlikuje od ostalih atributa. Skup vrijednosti jednog atributa zovemo domenom atributa.1. n-torke Jedan redak relacije predstavlja primjerak entiteta ili bilježi vezu između dva ili više primjeraka entiteta. Vrijednost jednog atributa su podaci iste vrste ili tipa. ali ista relacija. . . Atributi Svaki stupac relacije sadrži vrijednost jednog atributa entiteta ili veze koji/koja se prikazuju relacijom (tablicom). . Ponekad se toleriše da vrijednost atributa nije definisana ili upisana (neostaje). 1. Relacija ne propisuje redoslijed svojih n-torki ili atributa. Broj n-torki je kardinalnost relacije. Primjerak zovemo n-torka. Broj atributa je stepen relacije. . Permutacijom stupaca ili redaka dobiva se drugi zapis. . Vanja Jovanović 2.

. Izbacivanjem suvišnih atributa dolazi se do podskupa koji zadovoljava svojstvo 2.Dn. a neka su domene njenih atributa redom D1.  Ako izbacimo iz K bilo koji atribut. Vanja Jovanović Slika 2: Relacija Auto Uvedena terminologija potieče iz matematike. K uvijek postoji. .Dn. Terminologija u matematici. Neka je R relacija stepena n. . Relacija u bazi podataka odgovara n-narnoj relaciji u matematici. Tada je R podskup Kartezijevskog produkta domena: D1D2D3. . D2.2. D3 . Ključ Ključ K relacije R je podskup atributa R. . tada se narušava 1. svojstvo Budući da su sve n-torke u R međusobno različite. programskim jezicima i DBMS: Slika 3: Primjer relacije 1. koji ima slijedeća svojstva:  Vrijednosti atributa iz K jednoznačno određuju n-torku u R. jer skup svih atributa zadovoljava svojstvo 1.

ime oca. . . proizvođač. Pretvaranje ER sheme u relacijsku Entitet Svaki tip entiteta prikazuje se jednom relacijom. . entitet STUDENT postaje relacija: STUDENT ( indeks#. pa se tada jedan od njih proglašava primarnim ključem. Postojanje veza sa drugim entitetima može zahtijevati dodavanje još nekih atributa. ime. Vanja Jovanović Moguće je da postoji više skupova atributa koji zadovoljavaju navedena svojstva. model. Vrijednost primarnog atributa ne bi ni u jednoj n-torki smjela biti neupisana (nedefinirana)!! 3. koja se sastoji od imena relacije i popisa imena atributa u zagradama. ) 1. adresa. godina ) Ili za relaciju OSOBA: OSOBA ( JMBG. Npr. ) .3. Atributi entiteta postaju atributi relacije. ime. A skup atributa koji čine primarni ključ zovu se primarni atributi. adresa. . Shema relacije Građu relacije kratko opisujemo tzv. Primarni atributi označavaju se podvučenom crtom. . pol. . Pojedini primjerci entiteta prikazuju se n-torkama relacije. shemom relacije. . Primarni ključ entiteta postaje primarni ključ relacije. Primjer: AUTO ( registracija. .

relacija KOLEGIJ. ili . Ako tip entiteta E2 ima neobavezno članstvo u N:1– vezi s entitetom E1. Ako tip entiteta E2 ima obavezno članstvo u N:1–vezi s entitetom E1. tada relacija za E2 treba uključiti primarne atribute (primarni ključ) od E1. Binarne veze Pravilo 1. obavezno svaki primjerak je vezan za neki ZAVOD. Primjer. Slika 4: N:1 – obavezno članstvo Pravilo 2. tada vezu možemo prikazati: . Vanja Jovanović 4. Ključ jedne relacije koji je prepisan u drugu relaciju zove se strani ključ. na prethodni način uvođenjem ključa. uvođenjem nove relacije čiji su atributi primarni atributi (primarni ključevi) od entiteta E1 i E2. Slika 5: N:1 – neobaveznočlanstvo .

. ) KOLEGIJ ( kid#. semestar . adresa. pol. naslov. pisac. Pravilo 3. Ako je tipa N:M uvijek se prikazuju posebnom relacijom koja uključuje primarne atribute oba entiteta te još možda dodatne koje sama veza ima. STUDENT ( indeks#. . . . naslov. .. adresa. a njen ključ je složen od atributa obje relacija koje povezuje. članska_karta# ) Primarni ključ relacije POSUDBA je knjiga# jer on jednoznačno određuje svaku posudbu. ime. članska_karta# ) 2. dodatni atribut može biti datum posudbe knjige.. . . . . .. datum upisa. . ) POSUDBA ( knjiga#. ime. ) Veza UPISAO prikazana je preko posebne relacije. ime zavoda.) KNJIGA ( knjiga#. . . adresa. ime. Članska karta člana biblioteke ne zadovoljava to pravilo jednoznačnosti ! Druga varijanta (posebna relacija) se preporučuje ako veza ima svoje atribute. varijanta: ČLAN BIBLIOTEKE (članska_karta#.) KNJIGA ( knjiga#. . naslov. ) UPISAO ( indeks#. . . U slučaju veze POSUDBA. . .. kid#. Vanja Jovanović 1. varijanta: ČLAN BIBLIOTEKE ( članska_karta#. pisac.

. . . . Vanja Jovanović Pravilo 4. ime. . količina. ID šefa#. datum vjenčanja. ) SADRŽI ( slož dio#. Primjer: veza brak između osoba OSOBA ( JMBG. . ) . . . . ) Pravilo 6. ime. Involuiranu vezu tipa N:M prikazujemo posebnom relacijom. ime dijela. . . . . . ) Pravilo 5. Primjer: složeni proizvod sadrži jednostavnije proizvode (dijelove) DIO PROIZVODA ( dio#. JMBG žene. vrsta posla. Involuiranu vezu tipa 1:N možemo prikazati dodatnim atributom. ) BRAK ( JMBG muža. Primjer: relacija SARADNIK i veza je šef SARADNIK ( ID zaposlenog#. jed dio#. . adresa. Involuiranu vezu tipa 1:1 prikazujemo posebnom relacijom.

. . ) PROFESOR ( JMBG. . . Primjer: veza IZVOZI KOMPANIJA ( šifra kompanije. sjedište. ) PROIZVOD ( šifra prodizvoda. . . ime. godina. Ternarna veza se prikazuje posebnom relacijom koja sadrži primarne atribute svih triju entiteta. . Vanja Jovanović Pravilo 7. . . JMBG. Podtip se prikazuje posebnom relacijom koja sadrži primarne atribute nadređenog tipa. . šifra prodizvoda. ime. ) NASTAVNIK ( JMBG. ) STUDENT ( indeks#. STUDENT. ) ZEMLJA ( ime zemlje. Kod ternarnih veza koje nisu N:M:P broj primarnih atributa može biti manji. e mail. . . ) IZVOZI ( šifra kompanije. te moguće dodatne atribute specifične za vezu. . zavod. Primjer: entiteti OSOBA. . . ime zemlje ) Sva tri atributa čine ključ u relaciji IZVOZI. . . . ime. adresa. . . . atributi specifični za profesora . NASTAVNIK i PROFESOR OSOBA ( JMBG. ) Pravilo 8. . te atribute specifične za taj podtip. . .

te je lako uspostaviti i one veze među entitetima koje nisu bile eksplicirane u trenutku kreiranja baze podataka. Pristup zapisima je brz i efikasan. U ovim modelima pojedini zapisi sadrže sve: atribute i veze (preko pointera na druge zapise). . Upoređivanje raznih modela Mrežni i hijerarhijski modeli su dosta slični. ali teško je doći do veza koje nisu eksplicitno naznačene u predviđenoj shemi. U relacijskom modelu veze se implicitno pojavljuju kroz zajedničke atribute relacija. Vanja Jovanović 5. Slika 6: Mrežni model Relacijski modeli se sasvim razlikuju od ova dva. Hijerarhijski model se može smatrati specijalnom vrstom mrežnog.

Veze među podacima su opisane u posebnim tablicama i koje također imaju jednostavnu strukturu. Ako ta konkretna veza više ne postoji. U relacijskom modelu nije potrebno predvidjeti veze. U relacijskom modelu veze među podacima se mogu uspostaviti indirektno i naknadno. otvaramo novu tablicu koja će opisivati veze. Vanja Jovanović Slika 7: Relacijski model Tablica 1: U relacijskom modelu struktura podataka je jednostavna. . Mrežni model zahtjeva da se unaprijed predvide moguće veze među podacima. te da se rezervira potreban prostor za njihovo spremanje. One mogu postojati i kada mi nismo svjesni da one postoje. podaci se brišu iz tablice. Ako znamo da postoji veza među nekim podacima. Ako znamo da postoji veza koja povezuje dva primjera podataka. onda se to upisuje u tablicu. bez pokazivača koji opisuju veze s nekim drugim podacima. niti je potrebno rezervisrati prostor za njihov spremanje.

Vanja Jovanović Slika 8: Relacija između nepovezanih tabela Tablica 2: Upoređujući tablicu Vremenskih uslova i tablicu Saobraćajnih nesreća uočavamo da se većina nesreća događa pod nepovoljnim vremenskim uslovima. Iako se radi o dvije sasvim različite tablice. njihovim povezivanjem preko datuma upotpunjuju se podaci o saobraćajnim nesrećama. .

Skica pretvaranja ER sheme u relacijsku shemu Slika 9: Pretvaranje ER sheme u relacijsku shemu . Vanja Jovanović 6.

Zaključak Danas se baze podataka koriste doslovno u svim djelatnostima. OODBMS) i objektno-relacijske sisteme za upravljanje bazama podataka (engl. Object Oriented Database Management System. Objekti mogu biti stvarne stvari koje nas okružuju. . Relational Database Management System. i lakše voditi našu „firmu“. RDBMS). Jedno od temelja za prostorne analize jeste objekat. Object-relational Database Management System. ali i razne apstrakcije. Pomoću baza možemo lakše organizovati naše podatke . One uključuju relacijske sisteme za upravljanje bazama podataka (engl. ORDBMS). Vanja Jovanović 7. Postoji čitav niz struktura u obliku baza podataka koje se mogu koristiti za pohranu prostornih podataka. objektno orijentisane sisteme za upravljanje bazama podataka (engl. Svaki od tih sistema zasnovan je na određenom pristupu rukovanju podacima.

2000. McGraw-Hill. Ullman. Vanja Jovanović LITERATURA 1. K. J. Radovan: Baza podataka: Relacijski pristup + SQL (1992 ) 3. Garcia-Molina. Prentice Hall. 2. 4. H. Schaums Outline Series. 2002. Widom:Database Systems: The Complete Book . . Mata-Toledo. A. J. Cushman: Fundamentals of Relational Databases. D. P. R. M.