You are on page 1of 57

Lassen voor werktuigbouwkundigen

Belangrijke aspecten van het lassen en de

toepassingen daarvan

Prof. Ian Richardson

1 1

Hoofddoel
Het doel van dit onderdeel van de
cursus is om inzicht te verschaffen
in het onderwerp lassen, en te
schetsen waarom het belangrijk is
voor werktuigbouwkundigen.

Het is de bedoeling om studenten
voldoende bewust te maken van de
invloed van lassen op materiaal
eigenschappen, waardoor ernstige
fouten in constructies voorkomen
kunnen worden.
2 2

Inleiding Definitie Processen Boogontladingen
GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting

Inhoud
5 Colleges
• Lassen en lasprocessen
• Invloed van lassen op materialen
• Spanning en vervorming
• Defecten
• Lastoepassingen en snijden

• Huiswerk – lezen van lesstof en vragen beantwoorden
• Boek: G. den Ouden and M.J.M. Hermans, Welding
Technology, VSSD, 2009, ISBN 9789065622051
3 3

Inleiding Definitie Processen Boogontladingen
GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting

Algemene leerdoelen
Aan het eind van dit deel van de cursus kunnen studenten

1. de ontwerpcyclus beschrijven in termen van te
onderscheiden fasen (stappen), het product dat na
iedere fase opgeleverd moet worden en de per fase te
gebruiken methoden/technieken.

2. de ontwerpcyclus voor eenvoudige producten uitvoeren
met inachtneming van functionaliteit (werkende
constructie), projectcontrole (in teamverband
gerealiseerd binnen budget en doorlooptijd), sociaal
verantwoord ontwerpen (duurzaam en veilig).
4 4

Inleiding Definitie Processen Boogontladingen
GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting

Vereiste

Denken
kan ook prettig zijn

5 5

Inleiding Definitie Processen Boogontladingen
GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting

Lassen en Lasprocessen 6 6 .

De voordelen en nadelen van belangrijke lasprocessen beschrijven 7 7 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting . Leerdoelen Aan het eind van dit college kunnen studenten: 1. Een onderscheid maken tussen verschillende lasprocessen op basis van karakteristieken (kenmerken) 2.

druk of een combinatie van beide ” 8 8 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting . Definitie “Gelokaliseerd samenvoegen van materiaal door toepassing van warmte.

. . Thermiet ƒ Elektrische weerstand Ö Vaste stof processen ƒ Wrijving. SMAW. Diffusie. . Smeden. . Explosie. Groepering van lasprocessen Algemene karakteristieken Ö Smeltlassen ƒ Boog: GTAW. . GMAW. ƒ Laser. Electrogas . . SAW. Ultrasoon. Plasma Electroslak. Elektronenbundel ƒ Chemische processen: Autogeen. 9 9 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Lasprocessen Breed scala van processen beschikbaar • Weerstand lassen Ö grootste aantal • GMAW and FCAW (MIG/MAG) Ö deponeren grootste tonnage lasmetaal • SMAW (beklede elektrode) Ö flexibel (voor handmatige bediening) • SAW (onder poeder lassen) Ö Hoge depositiesnelheid. hoog volume produktie 10 10 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

hoge kwaliteit • Laser lassen Ö hoge vermogensdichtheid. lage thermische schade 11 11 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting . Ö wrijvingsroerlassen heeft een hoge potentie • GTAW (TIG) Ö hoge kwaliteit • Elektronen bundel lassen Ö hoge vermogensdichtheid. Lasprocessen • Wrijvingslassen Ö veel varianten.

Elektronenbundel ƒ Chemische processen: Autogeen. 12 12 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting . . Diffusie. . . . Ultrasoon. . Groepering van lasprocessen Algemene karakteristieken Ö Smeltlassen ƒ Boog: GTAW. Plasma Electroslak. Explosie. . SAW. Smeden. Electrogas . SMAW. GMAW. ƒ Laser. Thermiet ƒ Elektrische weerstand Ö Vaste stof processen ƒ Wrijving.

Boogontladingen 13 13 .

irreversible Wat is het verschil tussen een vonk en een boog? spark arc 14 14 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .Gasontladingen Spark .

. .Gasontladingen Spark . Monte Carlo simulatie van een elektronencascade 15 15 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting . de stroom neemt toe .irreversible Bij een vonk is de elektronencascade onomkeerbaar. .

Gasontlading Spark .irreversible Glimontlading Stroomonderbreker 104 – 106 A Las gebied 16 16 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Boog temperatuur 20300 18300 16300 14300 12300 10300 8300 4300 304 L roestvast staal 17 17 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Boogstructuur 7 Meer ionen dan elektronen. dT/dz~10 Km-1 Spanning Kathode Kathode Plasma Anode val gebied Column val gebied ~µm Neutraal 3 ~mm E~10 Vm-1 6 J~10 Am-2 ~µm Meer elektronen dan ionen Anode 7 7 E~10 Vm-1 J~10 Am-2 18 18 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting . E~10 Vm-1 9 10 J~10 Am-2.

Booglassen 19 19 .

GTAW Proces • Niet smeltende wolfraamelektrode • Inerte gasbescherming • Handmatig en / of geautomatiseerd proces • Geschikt voor breed scala (geleidende) materialen • Proces met ‘goed gedrag’ 20 20 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

GTAW Proces 21 21 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

GTAW toorts 22 22 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Gas bescherming zonder met gaslens gaslens 23 23 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Gas Tungsten Arc Welding 24 24 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

GTAW Proces • Meestal elektrode (W) negatief • Elektroden meestal met “dope” om elektronenemissie te verbeteren • Elektrode smelt niet Voordelen • Onafhankelijke inbreng van warmte en toevoegmiddel • Hoge mate van controle • Hoge kwaliteit 25 25 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

GTAW Proces Voordelen • Lage oppervlakteruwheid • Geschikt voor mechanisatie • Materiaaldikte> 0.1 mm Nadelen • Gemiddeld tot hoge warmte-inbreng • Minder geschikt voor dikke secties (dwz lage productiviteit) • Nauwkeurige lasvoorbereiding vereist • Gevoelig voor externe invloeden (luchtstroom / magnetische velden) 26 26 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Shielded Metal Arc MMA .Manual Metal Arc ‘Stick’ Evolutie Blanke draad (staf) Æ beklede Verschillende flux recepten Typisch Kern diameters Æ 1. SMAW (beklede elektrode) Terminologie SMA .6 tot 6.3 mm Lengte Æ 250 mm tot 450 mm 27 27 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

SMAW Principe Polariteit AC. DC +ve or DC -ve 28 28 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

SMAW Principes • Boog brandt op het einde van de kerndraad • Kern smelt later dan bekleding • Druppeloverdracht (vooral) in sproei mode • Gasbescherming opgewekt tijdens bekledingdecompositie • Slakvorming op gesmolten en gestold lasbad • Slak .lasbad interacties belangrijk • Slak heeft invloed op lasbad geometrie 29 29 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

SMAW Voordelen • Eenvoudig apparatuur • Eenvoudig gebruik • Lassen in alle posities mogelijk • Veel bekleding samenstellingen Nadelen • Discontinue proces . MIG/MAG) • Beperkte materiaaldiktes (typische > 1 mm < 40 mm) 30 30 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .automatisering niet haalbaar • Vereiste vaardigheden (tov.

MIG/MAG lassen 31 31 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

MIG/MAG lassen • Afsmeltende elektrode • Continue draad toevoer • Middelmatig depositiesnelheid • Eenvoudig gebruik • Flexibel 32 32 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

MIG/MAG lassen • Elektromagnetisch en oppervlakte spanning afhankelijk • Druppel overdracht door kortsluiting of sproei • Werkt in alle posities • Lage warmte inbreng • Gas bescherming 33 33 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Draadvoedsysteem draadgeleider 34 34 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Metaaloverdracht tijdens kortsluiting relatief lage stroom 35 35 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Kortsluitbooglassen 36 36 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Puls MIG/MAG lassen middelmatige stroomsterkte 37 37 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Puls MIG/MAG lassen Ip Stroom (I) tp I tb gemiddelde stroom Ib tijd (t) ⎛ I p t p + I b tb ⎞ I = ⎜ ⎜ (t + t ) ⎟⎟ = f (I t + I b tb ) p p ⎝ p b ⎠ 38 38 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

5 ms relatief hoge stroom 39 39 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting . afspelen 10 fps dus 1 s ≡ 2. Sproeiboog Opgenomen 4000 fps.

MIG/MAG Voordelen • Eenvoudig gebruik • Geschikt voor dun en dik materiaal • Lassen in alle posities mogelijk • Geschikt voor handmatig en gemechaniseerd gebruik • Lage warmte inbreng Nadelen • Risico fusie defecten door lage warmte inbreng • Vaak lasbron merk afhankelijk • Gevoelig voor externe invloeden (luchtstroom / magnetische velden) 40 40 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Wrijvingslassen 41 41 .

Wrijvingslassen • Vaste stof proces (meestal) • Warmte (door wrijving) en druk nodig • Smeedkracht aangebracht om de las te vormen • Forse plastische vervorming • Grensvlak verbinding 42 42 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

43 43 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Wrijvingslassen Voorbeelden 44 44 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Wrijvingroerlassen 45 45 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

46 46 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Wrijvingslassen Voordelen • Lage productiekosten • Geschikt voor gelijke en ongelijke materialen • Geen flux of beschermgas nodig • Geen naadvorm noodzakelijk Nadelen • Vervolgproces stap nodig (“upset” verwijderen) • Geschikt voor vrij weinig geometrische vormen • Vrij duur apparatuur 47 47 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Ultrasoonlassen 48 48 .

Ultrasoonlassen Lassen van draden voor microchiptoepassingen 49 49 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Ultrasoonlassen 50 50 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Ultrasoonlassen 51 51 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Ultrasoonlassen Lassen van draden op micronschaal 52 52 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Ultrasoonlassen Lassen van kunststof 53 53 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

Ultrasoonlassen Voordelen • Snel • Kleine warmte beïnvloede zone • Geen flux of beschermgas nodig • Geschikt voor zowel kunststof als metaal Nadelen • Beperkt naadvorm mogelijkheden • Niet geschikt voor grote of middelgrote componenten 54 54 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

hoofdstuk 3 paragraaf 3.1.2.4 en 3. 3. Huiswerk College 1 • Lees lasprocessen dictaten (op blackboard) • Beantwoord vragen “Vragen Lasprocessen” Voorbereiding college 2 • Lees den Ouden en Hermans.5 55 55 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting . 3.

als nadelen • Lasprocessen zijn complex. Samenvatting • Er zijn veel verschillende lasprocessen • Alle lasprocessen hebben zowel voor. resultaten zijn sterk afhankelijk van randvoorwaarden • De meeste processen zijn alleen geschikt voor metalen • Een beperkt aantal processen is geschikt voor kunststoffen en keramieksche materialen • Booglasprocessen zijn flexibel en vaak toegepast • Gebruik nooit een lasproces zonder te vragen of het geschikt is voor de toepassing 56 56 Inleiding Definitie Processen Boogontladingen GTA SMA GMA Wrijving Ultrasoon Samenvatting .

57 57 .