π.ο.π.

Πως έχασε το ελληνικό
μέλι τη μεγάλη ευκαιρία
Ανδρέας Θρασυβούλου
Εργαστήριο Μελισσοκομίας-Σηροτροφίας
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Η
αναγνώριση του μελιού ως Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης
(ΠΟΠ) αναδεικνύει την ιδιαιτερότητά του, κάνει ευρύτερα γνωστή την Το Τμήμα
ποιότητά του και το προστατεύει μέσα από τις νόμιμες διαδικασίες της
Μελισσοκομίας του
Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά καιρούς ακούγονται διάφορες απόψεις και προτά-
σεις για κατάθεση αιτήσεων για ΠΟΠ στα ελληνικά μέλια και στις περισσότερες Υπουργείου Γεωργίας
περιπτώσεις τίθεται το ερώτημα γιατί η Ελλάδα έχει μόνο μια κατηγορία μελιού από τις 8 αιτήσεις που
ΠΟΠ ενώ έχει ξεχωριστά και ποιοτικά μέλια που αξίζουν τη διάκριση. Στο άρ- κατατέθηκαν εντός
θρο αυτό συζητιέται το ερώτημα αυτό και διαφωτίζονται άγνωστες για τους πε-
ρισσότερους μελισσοκόμους πτυχές της μεγάλης ευκαιρίας που έχασε το ελλη-
των ημερομηνιών
νικό μέλι να κατοχυρώσει την ποιότητά του μέσα από τους Ευρωπαϊκούς Κανο- ισχύος του άρθρου
νισμούς. Αφορμή του άρθρου αυτού ήταν επιστολή που πρόσφατα έλαβα από 17, επέλεξε μόνο
το Τμήμα ΠΟΠ/ΠΓΕ/ΕΠΙΠ του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων
εκείνη του Μελιού
σχετικά με το μέλι ΠΟΠ Ελάτης-Μαινάλου-Βανίλια.
Οι κανονισμοί που αφορούν τα γεωργικά προϊόντα και τρόφιμα ΠΟΠ είναι οι Ελάτης-Μαινάλου –
510/2006 (βασικός) και 1898/2006 και οι ΚΥΑ 261611/2007, ΚΥΑ 290398/2008 Βανίλιας ως πλήρη
που δίνουν συμπληρωματικά μέτρα για την εφαρμογή των Κανονισμών. Η διαδι-
κασία υποβολής αιτήσεως με τεκμηριωμένο φάκελο για αναγνώριση ΠΟΠ σ΄ένα
τρόφιμο, όπως είναι το μέλι, είναι επίπονη και χρονοβόρα. Χαρακτηριστική περί-
πτωση η υποβολή φακέλου για το ΠΕΥΚΟΘΥΜΑΡΟΜΕΛΟ ΚΡΗΤΗΣ ο οποίος κα-
τατέθηκε στις 10/01/2013 και σήμερα, τέσσερα χρόνια μετά, βρίσκεται σε ευρω-
παϊκή διαβούλευση.
Οι προηγούμενοι κανονισμοί 2081/1992 ΕΟΚ και 2082/1992 ΕΟΚ ήσαν επίσης
απαιτητικοί και χρονοβόροι. Η όλη διαδικασία με τους τότε κανονισμούς διαρ-
κούσε περίπου 18 μήνες. Στην αρχή της εφαρμογής τους όμως, υπήρχε το «πα-
ραθυράκι» του άρθρου 17 (Καν. 2081/92) το οποίο έδινε την ευκαιρία στα κρά-
τη μέλη εντός 6 μηνών από την έναρξη ισχύος του κανονισμού να δηλώσουν τα
προϊόντα τα οποία έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και καθιερωμένες ονομασί-
ες. Έδινε δηλαδή τη δυνατότητα σε όλα τα Κράτη μέλη με μια και μόνο δήλωση
να αναγνωρίσουν προϊόντα ΠΟΠ όσα τα ίδια θεωρούσαν ότι πληρούσαν τις προ-
ϋποθέσεις για ΠΟΠ, χωρίς να υπάρχει δυνατότητα να γίνουν ενστάσεις από άλλα
κράτη ή μεμονωμένους πολίτες. Η καταληκτική ημερομηνία για τη δυνατότητα
αυτή ήταν 14/01/1994. Οι φορείς των μελισσοκόμων ειδοποιήθηκαν από το τότε
Υπουργείο Γεωργίας τον Αύγουστο του 1993 και υπέβαλαν 8 προτάσεις για ελλη-
νικά μέλια ΠΟΠ, τις τελευταίες 15 ημέρες πριν από τη λήξη της προθεσμίας που
έδινε η ΕΟΚ (πίνακας 1). Η αίτηση για το μέλι Κω (Νο. 9) υποβλήθηκε πολύ αρ-
γότερα και δεν μπορούσε να γίνει χρήση της ειδικής ρύθμισης.

2 | Μελισσοκομική Επιθεώρηση Ιανουάριος - Φεβρουάριος 2017
Πίνακας 1. Αιτήσεις ελληνικών μελιών ΠΟΠ με τη διαδικασία του άρθρου 17 του Καν. 2081/1992 ΕΟΚ
Ημερ. καταθ. φακέλου Αίτηση του φορέα ή ιδιώτη Αιτούμενος τύπος μελιού
27-12-1993 Μελ/κός Σύλλογος Ηρακλείου 1. Θυμαρόμελο Κρήτης
Μελ/κός Σύλλογος Χανίων 2. Πευκοθύμαρο Κρήτης
Μελ/κός Σύλλογος Βιάννου
30-12-1993 Αδελφοί Μαραγκού 3. Μέλι Ελάτης-Μαινάλου -Βανίλια
10-1-1994 Μελ/κός Συνεταιρισμός Νικήτης 4. Πευκόμελο Ελλάδας
Κοινοπραξία Μελ/κών Συνεταιρισμών
Βόρειας Ελλάδας
10-1-1994 Μελ/κός Συν/σμός Ζερβοχωρίων Χαλκιδικής 5. Πευκοσουσούρα Ζερβοχωρίων
13-1-1994 Μελ/κός Συν/σμός Χανίων 6. Θυμαρίσιο μέλι Κρήτης
«Η Συνεργασία»
13-1-1994 Μελισσοκομική Εταιρεία ΑΤΤΙΚΗ 7. Θυμαρίσιο Μέλι Ελληνικών νησιών
8. Θυμαρίσιο μέλι ηπειρωτικής Ελλάδος
5-05-1998 Βιοτεχνία Τυποποίησης μελιού Ε.Π.Ε. 9. Μέλι Κω

Η αίτηση με την ονομασία «Πευκόμελο Ελλάδας», αφορούσε αμιγές μέλι που
παράγεται σε πανελλαδική κλίμακα. Ασφαλώς υπήρχαν διαφορές από περιοχή
σε περιοχή, στο σύνολό του όμως το πευκόμελο είναι ένα διακριτό μέλι που δεν
παράγεται σε καμιά άλλη ευρωπαϊκή χώρα, ξεχωρίζει από άλλα μέλια και χαρα- Τα περισσότερα από
κτηρίζει την ελληνική παραγωγή. Το ίδιο θα μπορούσε να ειπωθεί για το θυμαρί- τα μέλια ΠΟΠ που
σιο μέλι των ελληνικών νησιών (Νο 7) και της ηπειρωτικής Ελλάδος (Νο. 8) με τη υπάρχουν σήμερα
διαφορά ότι θα μπορούσε στην περίπτωση αυτή να υποβληθεί ξεχωριστός φά-
κελος για ξεχωριστά νησιά. Οι δύο διαφορετικές αιτήσεις για το θυμαρόμελο και στην Ευρωπαϊκή
το θυμαρίσιο μέλι Κρήτης (Νο 1 και 6) θα μπορούσαν να ενοποιηθούν. Το πευκο- Ένωση έχουν
θύμαρο Κρήτης (Νο 2), Ελάτης-Μαινάλου –Βανίλιας (Νο 3) και Πευκοσουσούρα εγκριθεί με βάση το
Ζερβοχωρίων (Νο 5) ήσαν αμιγή μέλια συγκεκριμένων περιοχών και η προώ-
θηση των φακέλων τους δεν παρουσίαζε ιδιαίτερα προβλήματα.
«παραθυράκι» του
Το Τμήμα Μελισσοκομίας του Υπουργείου Γεωργίας από τις 8 αιτήσεις που κα- άρθρου 17 του Καν.
τατέθηκαν εντός των ημερομηνιών ισχύος του άρθρου 17, επέλεξε μόνο εκεί- 2081/1992 ΕΟΚ.
νη του Μελιού Ελάτης-Μαινάλου – Βανίλιας ως πλήρη και απέρριψε ή δεν προ-
ώθησε τις άλλες με την αιτιολογία ότι παρουσίασαν πολλές ατέλειες (Μελ/κές
Οργανώσεις 1994, Κοντόλαιμος, 1994). Χαρακτηριστικό της τότε απλής και τα-
χύτατης διαδικασίας είναι ότι μεταξύ υποβολής αιτήσεως για το ΠΟΠ ελάτης
(30-12-1993) και δημοσίευσης της απόφασης για αναγνώριση του μελιού ΠΟΠ
στη επίσημη εφημερίδα του κράτους (ΦΕΚ16/14-1-1994) μεσολάβησαν μόλις 15
ημέρες συμπεριλαμβανομένων των γιορτών και των αργιών!!!.
Τα περισσότερα από τα μέλια ΠΟΠ που υπάρχουν σήμερα στην Ευρωπαϊ-
κή Ένωση έχουν εγκριθεί με βάση το «παραθυράκι» του άρθρου 17 του Καν.
2081/1992 ΕΟΚ. Η Ελλάδα απλά έχασε μια μοναδική ευκαιρία να έχει ΠΟΠ και
σε άλλες κατηγορίες μελιού. Γιατί η Ελλάδα δεν αξιοποίησε τότε την μοναδική
ευκαιρία; Γιατί δεν έγινε προσπάθεια τα κενά που υπήρχαν στις αιτήσεις να συ-
μπληρωθούν; Γιατί αφήσαμε ανεκμετάλλευτους 6 μήνες ισχύος του άρθρου 17
του Κανονισμού; Γιατί δεν έγιναν συσκέψεις, διασκέψεις, συναντήσεις μελισσο-
κομικών φορέων, Υπουργείου και επιστημόνων ώστε να γίνουν έγκαιρα πλή-
ρης αιτήσεις που θα αναδείκνυαν περισσότερες κατηγορίες ΠΟΠ αμιγών ελλη-
νικών μελιών;
Στα παραπάνω ερωτήματα δεν υπάρχουν απαντήσεις, πιθανόν όμως το τότε
Υπουργείο Γεωργίας, από υπερβάλλοντα ζήλο, να αναγνώρισε το μέλι ελάτης-
Μαινάλου Βανίλιας ως την μόνη πλήρη και επιστημονικά τεκμηριωμένη πρό-
ταση για ΠΟΠ. Εκ των υστέρων όμως αποδεικνύεται ότι η αίτηση αυτή περιεί-
χε πολλά λάθη με αποτέλεσμα τα χαρακτηριστικά με τα οποία εγκρίθηκε το μέλι
ΠΟΠ Ελάτης Μαινάλου Βανίλιας να είναι λανθασμένα, συγκριμένα:

Ιανουάριος - Φεβρουάριος 2017 Μελισσοκομική Επιθεώρηση | 3
α) Στην έγκριση αναγράφεται ότι έχει καλή γεύση και ξεχωριστή εμφάνιση λόγω
της βανίλιας που περιέχει. Η φράση αυτή είναι λάθος γιατί το μέλι ελάτης δεν
περιέχει βανίλια αλλά έχει την εμφάνιση της βανίλιας.
β) Αναφέρεται ότι προέρχεται σε ποσοστό 80% από έλατο και 20% από άνθη. Η
αναφορά αυτή είναι λάθος γιατί το ποσοστό ανάμιξης ελάτης και άνθους αφε-
νός δεν μπορεί να υπολογιστεί και αφετέρου αποκλείει το αμιγές μέλι Ελάτης.
β) Έχει εγκριθεί ως μέλι ΠΟΠ Ελάτης Μαινάλου - Βανίλιας ενώ οι προδιαγραφές
του στο ΦΕΚ λανθασμένα αναφέρονται στα οργανοληπτικά και χημικά χαρ/κά
του μελιού Ελάτης Μαινάλου–Βυτίνας.
γ) Η υγρασία του μελιού ΠΟΠ που εγκρίθηκε θα πρέπει να είναι από 14,0% έως
15,5%. Όμως η υγρασία στο ελατήσιο μέλι Μαινάλου κυμαίνεται από 13% έως
17% και τα στενά όρια υγρασίας που ορίστηκαν δημιουργούν δυσκολίες στη
διακίνηση του προϊόντος και μπελάδες στον αγορανομικό έλεγχό του.
δ) Σύμφωνα με τις εγκεκριμένες προδιαγραφές η «φαινομένη ζαχαρόζη του με-
λιού Ελάτης Μαινάλου Βανίλιας θα πρέπει να είναι άνω του 10% με όριο από 8
έως 18%». Πέραν από την ανακολουθία (άνω του 10% με όριο από 8 έως 18%)
η φαινομένη ζαχαρόζη ως κριτήριο του μελιού, έχει καταργηθεί και αντικατα-
σταθεί με τη σουκρόζη (ζαχαρόζη) με όριο κάτω από 5%.

Αμέσως μετά την αναγνώριση του μελιού Ελάτης-Μαινάλου-Βανίλια ΠΟΠ
απέστειλα επιστολή στον τότε Υπουργό Γεωργίας κ. Φλώρο (7/6/1994) στην οποία
εντόπισα τις λανθασμένες προδιαγραφές τονίζοντας ότι η αναγνώριση ΠΟΠ του
μελιού ελάτης που έγινε δεκτή από το Υπουργείο Γεωργίας ως «πλήρης και
επαρκώς τεκμηριωμένη» μόνο προβλήματα μπορεί να δημιουργήσει στον Έλλη-
να μελισσοκόμο και είναι απαγορευτική για τη διακίνηση του ελατήσιου μελιού.
Στην επιστολή εκείνη η οποία δημοσιεύτηκε στην Μελισσοκομική Επιθεώρηση
(θρασυβούλου, 1994), δεν έλαβα καμία απάντηση από το Υπουργείο. Καμιά επί-
σης προσπάθεια δεν έγινε από τους φορείς των μελισσοκόμων ή της Πολιτείας
(Υπουργείο, ΕΦΕΤ, Γενικό Χημείο) για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα.
Μόλις πρόσφατα (10/11/2016), δηλαδή 22 χρόνια μετά τον εντοπισμό του προ-
βλήματος έλαβα επιστολή από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, Τμήμα ΠΟΠ/
ΠΓΕ/ΕΠΙΠ και άλλων Συστημάτων ποιότητας στην οποία αναγράφεται ότι το μέλι
Ελάτης δεν συγκαταλέγεται καν στην κατηγορία «μέλι» αλλά στην κατηγορία
«Λοιπά Προϊόντα» και ότι υπάρχουν προβλήματα στην εμπορία του. Σχετικό έγ-
γραφο είχε αποσταλεί από την υπηρεσία αυτή του ΥπΑΑΤ και στην Εθνική Διε-
παγγελματική Οργάνωση Μελιού και Λοιπών Προϊόντων στις 9/11/2009.
Συμπερασματικά, όχι μόνο χάσαμε την ευκαιρία να εγγράψουμε ως ΠΟΠ τις
διακριτές κατηγορίες ελληνικού μελιού, αλλά και την μοναδική κατηγορία που
αναδείξαμε ως χώρα, τη χαρακτηρίσαμε με λανθασμένες προδιαγραφές με απο-
τέλεσμα να μην συγκαταλέγεται στα μέλια, αλλά στα άλλα προϊόντα!!!
Στην επιστολή του ΥπΑΑΤ απάντησα άμεσα και πρότεινα την τροποποίηση των
παραμέτρων του Μελιού ΠΟΠ ελάτης-Μαινάλου Βανίλιας με την εξής πρόταση:
Τροποποίηση παραμέτρων του μελιού Ελάτης Μαινάλου Βανίλιας
Το μέλι Ελάτης Μαινάλου Βανίλιας είναι διακριτό μέλι και ξεχωρίζει από τις
ανταύγειες του χρώματός του και την περλέ εμφάνιση. Κανένα άλλο μέλι δεν
έχει αυτή την ιδιόμορφη εμφάνιση και πάνω σ’ αυτήν την ιδιότητα θα πρέπει να
Αντίθετα με τη στηριχθεί το ΠΟΠ. Μια δεύτερη ιδιομορφία είναι η χαμηλή συγκέντρωση του
διαδικασία «εξπρές» αθροίσματος γλυκόζης και φρουκτόζης που βρίσκεται κάτω από 45% (Manikis
et al 2011). Όριο μέχρι 50% θα κάλυπτε και τις ακραίες περιπτώσεις. Άρα η συ-
που ακολουθήθηκε το
μπληρωματική τροποποίηση θα πρέπει να περιλαμβάνει:
1993-94, η προώθηση και α) Περιγραφή της ιδιαίτερης ξεχωριστής εμφάνισης (ανοικτόχρωμο, δημιουργεΙ
η έγκριση μελιού ΠΟΠ την αίσθηση ανταυγειών παρουσιάζοντας μιαν αδιάφανη γαλακτώδη – περλέ εμ-
σήμερα έχει δυσκολέψει. φάνιση).
β) Άθροισμα γλυκόζης+ φρουκτόζης < 50%
γ) Υγρασία <17%

4 | Μελισσοκομική Επιθεώρηση Ιανουάριος - Φεβρουάριος 2017
Σήμερα τέσσερα χρονιά μετά την
υποβολή του φακέλου, οι προδιαγραφές
του ΠΕΥΚΟΘΥΜΑΡΟΜΕΛΟΥ ΚΡΗΤΗΣ
βρίσκονται σε Ευρωπαϊκή διαβούλευση
και αναμένεται η τελική απόφαση.

Αναμένουμε έστω και αργά να αποκατασταθεί η εικόνα του μελιού Ελάτης-
Μαινάλου Βανίλιας γιατί είναι ένα ξεχωριστό και μοναδικό προϊόν που παράγε-
ται μόνο στη συγκεκριμένη περιοχή της χώρας μας.
Αντίθετα με τη διαδικασία «εξπρές» που ακολουθήθηκε το 1993-94, η προ-
ώθηση και η έγκριση μελιού ΠΟΠ σήμερα έχει δυσκολέψει. Το Τμήμα ΠΟΠ /
ΠΓΕ του ΥπΑΑΤ είναι αρκετά απαιτητικό στις προδιαγραφές του φακέλου που
υποβάλλεται. Αξιολογεί με ιδιαίτερη λεπτομέρεια τις προδιαγραφές, κάνει πα-
ρατηρήσεις, γίνονται διορθώσεις και ακολούθως δημοσιοποιεί τις προδιαγρα-
φές για 6 μήνες σε εθνικό επίπεδο προκειμένου να υποβληθούν τυχών ενστά-
σεις. Η διαδικασία αυτή αποτελεί το πρώτο στάδιο, για να ακολουθήσει ένα δεύ-
τερο στάδιο με αντίστοιχη διαδικασία από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Χαρακτη-
ριστική περίπτωση είναι η υποβολή φακέλου για το Πευκοθυμαρόμελο Κρήτης.
Για να υποβληθεί ο φάκελος προηγήθηκε έρευνα πέντε χρόνων από το Εργαστή-
ριο Μελισσοκομίας-Σηροτροφίας στα πλαίσια μιας διδακτορικής διατριβής (Τα-
νανάκη 2006) και μιας μεταπτυχιακής έρευνας (Σιδηροκαστρίτης 2013), δύο Πα-
γκρήτια Μελισσοκομικά Συνέδρια (Μάρτιος 2012 και Οκτώβριος 2010) και ανα-
λύσεις 160 επιπρόσθετων δειγμάτων Κρητικού μελιού. Ο φάκελος κατατέθηκε
στις 10/01/2013, στο Τμήμα ΠΟΠ /ΠΓΕ του ΥπΑΑΤ έγιναν παρατηρήσεις, διορ-
θώσεις και τελικά οι προδιαγραφές του συγκεκριμένου μελιού δημοσιοποιή-
θηκαν σε Εθνικό επίπεδο στις 7/3/2016 (ΑΠ 501/28599) και στάλθηκαν στην ΕΕ
στις 17/5/2016. Σήμερα τέσσερα χρονιά μετά την υποβολή του φακέλου, οι προ- Συμπερασματικά,
διαγραφές του ΠΕΥΚΟΘΥΜΑΡΟΜΕΛΟΥ ΚΡΗΤΗΣ βρίσκονται σε Ευρωπαϊκή δια-
βούλευση και αναμένεται η τελική απόφαση.
όχι μόνο χάσαμε την
Διευκρινίζεται ότι η αίτηση για το Πευκοθυμαρόμελο Κρήτης δεν στοίχισε ούτε ευκαιρία να εγγράψουμε
ένα ευρώ για τους μελισσοκόμους, το Κράτος ή οποιονδήποτε χορηγό ιδιώτη. ως ΠΟΠ τις διακριτές
Τόσο οι αναλύσεις των δειγμάτων, όσο και η προετοιμασία του φακέλου και η
επιστημονική του στήριξη έγινε εντελώς αφιλοκερδώς από το προσωπικό του
κατηγορίες ελληνικού
εργαστηρίου Μελισσοκομίας-Σηροτροφίας. Στην προσπάθεια βοήθησε σημαντι- μελιού, αλλά και την
κά και η κα Γώτσιου Παναγιώτα από το ΜΑΙΧ Κρήτης. μοναδική κατηγορία
Βιβλιογραφικές πηγές
που αναδείξαμε ως
Θρασυβούλου Α (1994) Η αναγνώριση προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης Μελιού ελά-
χώρα, τη χαρακτηρίσαμε
της –Μαινάλου Βανίλιας (Βυτίνας;). Μελισσοκομική Επιθεώρηση 8(7-8) 1994 με λανθασμένες
Κοντόλαιμος Ν. (1994) Το πρόβλημα. Η αλήθεια. Η λύση του προβλήματος. Μελισσοκομική Επι- προδιαγραφές με
θεώρηση 8(6):229-233.
Μελισσοκομικές Οργανώσεις (1994) Καταγγελία Οργανώσεων. Μελισσοκομική Επιθεώρηση
αποτέλεσμα να μην
8(4):139 συγκαταλέγεται στα μέλια,
Σιδηροκαστρίτης Νίκος (2013) Μελέτη των ιδιαίτερων φυσικοχημικών, μικροσκοπικών και ορ- αλλά στα άλλα προϊόντα!!!
γανοληπτικών χαρακτηριστικών Κρητικού μελιού προκειμένου να διερευνηθεί η δυνατότητα από-
κτησης προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης. Μεταπτυχιακή Διατριβή, Εργαστήριο Μελισσο-
κομίας-Σηροτροφίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Σελ.226
Τανανάκη Χρυσούλα (2006) Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν τα πτητικά συστατικά των
μελιών που προέρχονται από μελίτωμα. Διδακτορική Διατριβή, Εργαστήριο Μελισσοκομίας-
Σηροτροφίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Σελ.214.

Ιανουάριος - Φεβρουάριος 2017 Μελισσοκομική Επιθεώρηση | 5