You are on page 1of 37

...

aby znali Ciebie,
jedynego prawdziwego Boga,
oraz Tego, którego posłałeś,
Jezusa Chrystusa
PRYMAS POLSKI

Redaktor naukowy serii
ks. prof. zw. dr hab. Waldemar Chrostowski

DIAMENTOWY FENIKS 2014
Stowarzyszenia Wydawców Katolickich
za całość publikacji Prymasowskiej Serii Biblijnej
i za propagowanie twórczości translatorskiej
ks. prof. zw. dr. hab. Remigiusza Popowskiego SDB

FENIKS 2000 FENIKS 2006
Stowarzyszenia Wydawców Katolickich Stowarzyszenia Wydawców Katolickich
za publikację Biblii za Prymasowską Serię Biblijną
w przekładzie księdza Jakuba Wujka
BIBLIA

PIERWSZEGO
KOŚCIOŁA

Przełożył oraz przypisami opatrzył
ks. Remigiusz Popowski SDB

Oficyna Wydawnicza VOCATIO
Warszawa
Imprimatur:
Za zgodą Kurii Metropolitalnej Warszawskiej nr 1856 z dn. 28.06.2016 r.

Redakcja merytoryczna:
Zespół VOCATIO

Korekta:
Barbara Dudek, Anna Kijania, Ewa Micyk, Zespół VOCATIO

Redakcja techniczna:
Małgorzata Biegańska-Bartosiak

Opracowanie graficzne okładki:
Małgorzata Biegańska-Bartosiak

Opracowanie graficzne znaku Fos-Dzoe:
Romuald Siuda

Starochrześcijański znak ΦΩΣ-ΖΩΗ (FOS-DZOE) znajdujący się na okładce i stronie tytułowej
tej Biblii znaczy ŚWIATŁO-ŻYCIE. Symbolicznie odnosi się on do Jezusa Chrystusa,
który tymi właśnie słowami określał sam siebie (por. J 8,12; J 12,46 oraz J 11,25; J 14,6).
Znak ten był znany i używany już w IV w. przez chrześcijan na terenach Syrii.

W niniejszym wydaniu kolorem czerwonym wyróżniono zapisy wypowiedzi Jezusa Chrystusa,
a kolorem granatowym teksty deuterokanoniczne Starego Testamentu.

Copyright © 2016, 2017 by Oficyna Wydawnicza VOCATIO.
All rights reserved.

Wszelkie prawa do wydania polskiego zastrzeżone.
Książka, ani żadna jej część, nie może być przedrukowywana
ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana czy powielana mechanicznie,
fotooptycznie, zapisywana elektronicznie lub magnetycznie,
ani odczytywana w środkach publicznego przekazu
bez pisemnej zgody wydawcy.
W sprawie zezwoleń należy zwracać się do:
Oficyna Wydawnicza VOCATIO
02-798 Warszawa, ul. Polnej Róży 1
e-mail: vocatio@vocatio.com.pl
Redakcja: tel. (22) 648 54 50
Dział handlowy: tel. (22) 648 03 78, fax (22) 648 03 79
e-mail: handlowy@vocatio.com.pl
Księgarnia internetowa:
e-mail: sklep@vocatio.com.pl
www.vocatio.com.pl

ISBN 978-83-7829-235-7
Warszawa, dnia 27 czerwca 1997 r.

Słowo wstępne
Napawa radością fakt, że wierzący coraz częściej i chętniej sięgają po Pismo Świę-
te. Zawiera ono bowiem to, co Bóg w swoim nieskończonym miłosierdziu zechciał
objawić o sobie i odkrywa najważniejsze potrzeby i tęsknoty człowieka. Czytanie
i rozważanie ksiąg świętych zapewnia wzrost życia religijnego, odmienia na lep-
sze ludzkie postępowanie i ukazuje perspektywy wieczności. „Żywe bowiem jest
Słowo Boże, skuteczne i ostrzejsze niż wszelki miecz obosieczny, przenikające aż
do rozdzielenia duszy i ducha, stawów i szpiku, zdolne osądzić pragnienia i myśli
serca” — czytamy w Liście do Hebrajczyków (4, 12).
Kościół okazuje pomoc w trudnym zadaniu poznawania i rozumienia Biblii tak-
że przez promowanie rezultatów badań uczonych. Studiują oni Pismo Święte, ob-
jaśniając je jako Słowo Boże i ludzkie. W ostatnich latach — zgodnie z zaleceniem
Soboru Watykańskiego II — nastąpił w tej dziedzinie w Polsce znaczny postęp.
W nurt tych dokonań wpisuje się „Prymasowska Seria Biblijna”, obejmująca naj-
bardziej fundamentalne pomoce niezbędne dla rzetelnych studiów biblijnych.
Można żywić nadzieję, że książki, które się w tej serii ukazują, przyczynią się
do dalszego pogłębiania i upowszechniania rzetelnych badań biblijnych, a przez
to do nowego ożywienia duszpasterstwa i duchowości biblijnej. W ten sposób
zwielokrotnią w Kościele błogosławione owoce pragnienia poznawania i umiło-
wania Trójjedynego Boga.

Józef Kardynał Glemp
Prymas Polski
„PRYMASOWSKA SERIA BIBLIJNA”
Redaktor naukowy serii:
ks. prof. zw. dr hab. Waldemar Chrostowski

1. Remigiusz Popowski SDB, Michał Wojciechowski (przekł.), Grecko-polski Nowy
Testament. Wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi, Warszawa 1994, 1995,
1996, 1997, 2000, 2003, 2005, 2006, 2010.
2. James B. Pritchard (red. nauk.), Waldemar Chrostowski (konsult. nauk. wyd. pol.), Wielki
atlas biblijny, Warszawa 1994, 1997, 2001, 2010.
3. Remigiusz Popowski SDB, Wielki słownik grecko-polski Nowego Testamentu. Wyda-
nie z pełną lokalizacją greckich haseł, kluczem polsko-greckim oraz indeksem form
czasownikowych, Warszawa 1994, 1995, 1997, 2006.
4. Jan Flis, Konkordancja Starego i Nowego Testamentu do Biblii Tysiąclecia, Warsza-
wa 1991, 1997, 1999, 2004.
5. Bruce M. Metzger, Michael D. Coogan (red. nauk.), Waldemar Chrostowski (konsult.
wyd. pol.), Słownik wiedzy biblijnej, Warszawa 1996, 1997, 1999, 2004.
6. Michał Wojciechowski (przekł. i oprac.), Synopsa czterech Ewangelii, Warszawa 1997,
1999, 2004.
7. Remigiusz Popowski SDB, Słownik grecko-polski Nowego Testamentu, Warszawa
1997, 1999, 2007.
8. Bruce Metzger, David Goldstein, John Ferguson (konsult. nauk.), Waldemar Chro-
stowski (konsult. wyd. pol.), Wielkie wydarzenia czasów biblijnych, Warszawa 1998.
9. Paul J. Achtemeier (red. nauk.), Waldemar Chrostowski (konsult. nauk. 3. wyd. pol.),
Encyklopedia biblijna, Warszawa 1998, 1999, 2004.
10. Janusz Frankowski (red. nauk. i wstępy), Biblia w przekładzie księdza Jakuba Wuj-
ka z 1599 r. Transkrypcja typu ,,B” oryginalnego tekstu z XVI w. i wstępy, Warszawa
1999, 2000, 2004, 2009, 2013.
11. Dan Bahat, Waldemar Chrostowski (oprac. wyd. pol.), Atlas biblijnej Jerozolimy, War-
szawa 1999, 2004.
12. Piotr Briks, Podręczny słownik hebrajsko-polski i aramejsko-polski Starego Testa-
mentu, Warszawa 1999, 2000.
13. Ryszard Rubinkiewicz SDB (oprac. i wstępy), Apokryfy Starego Testamentu, Warsza-
wa 1999, 2000, 2001, 2007, 2010, 2016.
VII Prymasowska Seria Biblijna

14. Anna Kuśmirek (przekł. i oprac.), Hebrajsko-polski Stary Testament – Księga Rodza-
ju. Wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi, transkrypcją oraz indeksem rdze-
ni, Warszawa 2000.
15. Remigiusz Popowski SDB (przekł., wprow. i przypisy), Nowy Testament. Przekład na
Wielki Jubileusz Roku 2000, Warszawa 2000.
16. Craig S. Keener, Krzysztof Bardski, Waldemar Chrostowski (red. nauk. wyd.
pol.), Komentarz historyczno-kulturowy do Nowego Testamentu, Warszawa 2000,
2010.
17. Raymond E. Brown SS, Joseph A. Fitzmyer SJ, Roland E. Murphy O’Carm (red.
nauk. wyd. oryg.), Waldemar Chrostowski (red. nauk. wyd. pol.), Katolicki komen-
tarz biblijny, Warszawa 2001, 2004, 2010, 2013.
18. Fritz Rienecker, Gerhard Maier, Waldemar Chrostowski (red. nauk. wyd. pol.) Leksy-
kon biblijny, Warszawa 2001, 2008.
19. Stanisław Gądecki (przekł. i oprac.) Grecko-łacińsko-polska synopsa do 1 i 2 Księgi
Machabejskiej, Warszawa 2002.
20. Leland Ryken, James C. Wilhoit, Tremper Longman III (red.), Waldemar Chrostow-
ski (red. nauk. wyd. pol.), Słownik symboliki biblijnej, Warszawa 2003, 2010.
21. Bogusław Widła, Słownik antropologii Nowego Testamentu, Warszawa 2003.
22. Anna Kuśmirek (oprac. i wstęp), Hebrajsko-polski Stary Testament – Pięcioksiąg.
Przekład interlinearny z kodami gramatycznymi, transliteracją oraz indeksem rdze-
ni, Warszawa 2003, 2009.
23. David H. Stern, Komentarz żydowski do Nowego Testamentu, Warszawa 2004, 2010,
2016.
24. John H. Walton, Victor H. Matthews, Mark W. Chavalas, Waldemar Chrostowski (red.
nauk. wyd. pol.), Komentarz historyczno-kulturowy do Biblii Hebrajskiej. Warszawa 2005.
Drugie wydanie ukazało się pod tytułem Komentarz historyczno-kulturowy do Stare-
go Testamentu. Księgi protokanoniczne, Warszawa 2014.
25. R.J. Coggins, J.L. Houlden (red. nauk.), Waldemar Chrostowski (red. nauk. wyd. pol.),
Słownik hermeneutyki biblijnej, Warszawa 2005.
26. J.I. Packer, M.C. Tenney (red. nauk.), Waldemar Chrostowski (red. nauk. wyd. pol.),
Słownik tła Biblii, Warszawa 2007.
27. Anna Kuśmirek (oprac. i wstęp), Hebrajsko-polski Stary Testament – Prorocy. Prze-
kład interlinearny z kodami gramatycznymi, transliteracją oraz indeksem słów he-
brajskich, Warszawa 2008.
28. Remigiusz Popowski SDB (przekład NT), Lyman Coleman (red. marginaliów i ko-
mentarzy), Nowy Testament dla moderatorów, Warszawa 2008, 2010.
29. Remigiusz Popowski SDB, Grecko-polski słownik syntagmatyczny Nowego Testamen-
tu, Warszawa 2008.
Prymasowska Seria Biblijna VIII

30. Ludwig Koehler, Walter Baumgartner, Johann Jakob Stamm, Wielki słownik hebraj-
sko-polski i aramejsko-polski Starego Testamentu, Warszawa 2008, 2013.
31. Michał Wojciechowski (przekł. i wstęp), Grecko-polski Stary Testament – Księgi Grec-
kie. Przekład interlinearny z kodami gramatycznymi i indeksem form podstawowych,
Warszawa 2008.
32. Anna Kuśmirek (oprac. i wstęp), Hebrajsko-polski Stary Testament – Pisma. Przekład
interlinearny z kodami gramatycznymi, transliteracją oraz indeksem słów hebrajskich
i aramejskich, Warszawa 2009, 2014.
33. Krzysztof Sielicki, Onomastykon Biblii Hebrajskiej i Nowego Testamentu. Systema-
tyzacja zapisu biblijnych nazw własnych, Warszawa 2009.
34. Gerald F. Hawthorne, Ralph P. Martin, Daniel G. Reid, Słownik teologii św. Pawła.
Warszawa 2010.
35. Walter C. Kaiser Jr., Peter H. Davids, F.F. Bruce, Manfred T. Brauch, Trudne frag-
menty Biblii, Warszawa 2011, 2012.
36. Anna Horodecka, Jurij Gołowanow wraz z Zespołem Redakcyjnym NPD (przekład
i adaptacja dynamiczna), Księga Psalmów. Nowy Przekład Dynamiczny, Warszawa
2013.
37. Remigiusz Popowski SDB (przekł., wprow. i przypisy), Septuaginta czyli Biblia Sta-
rego Testamentu wraz z księgami deuterokanonicznymi i apokryfami, Warszawa 2013,
2014.
38. Remigiusz Popowski SDB, Onomastykon Septuaginty, Warszawa 2013.
39. Ralph P. Martin, Peter H. Davids, Słownik późnych ksiąg Nowego Testamentu i pism
Ojców Apostolskich, Warszawa 2014.
40. Remigiusz Popowski SDB, Michał Wojciechowski (przekł.), Grecko-polski Nowy Tes-
tament. Wydanie interlinearne z kluczem gramatycznym, z kodami Stronga i Popowskiego
oraz pełną transliteracją greckiego tekstu, Warszawa 2014.
41. Remigiusz Popowski SDB (przekł., wprow. i przypisy), Septuaginta, czyli Grecka Biblia
Starego Testamentu wraz z księgami deuterokanonicznymi i apokryfami żydowskimi oraz
onomastykonem, Warszawa 2014.
42. James Strong, Grecko-polski słownik Stronga z lokalizacją słów greckich i kodami Popow-
skiego, Warszawa 2015.
43. Remigiusz Popowski SDB (przekł. i przypisy), Biblia pierwszego Kościoła, Warsza-
wa 2016.
44. Joel B. Green, Jeannine K. Brown, Nicholas Perrin, Słownik nauczania Jezusa oraz
tematów czterech Ewangelii, Warszawa 2017.
45. James Strong, Hebrajsko-polski i aramejsko-polski słownik Stronga z lokalizacją słów
hebrajskich i aramejskich oraz kodami Baumgartnera, Warszawa 2017.
SPIS TREŚCI

Słowo wstępne Prymasa Polski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V
„Prymasowska Seria Biblijna”. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VI
Od Wydawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .XI
Przedmowa redaktora naukowego „Prymasowskiej Serii Biblijnej” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XIII
Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XV
STARY TESTAMENT
Księga Rodzaju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3
Księga Wyjścia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
Księga Kapłańska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118
Księga Liczb . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156
Księga Powtórzonego Prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .206
Księga Jozuego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .254
Księga Sędziów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .282
Księga Rut . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313
Pierwsza Księga Samuela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318
Druga Księga Samuela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .358
Pierwsza Księga Królewska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .392
Druga Księga Królewska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .429
Pierwsza Księga Kronik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 467
Druga Księga Kronik. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 501
Księga Ezdrasza. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .543
Księga Nehemiasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .556
Księga Tobiasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 574
Księga Judyty. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .587
Księga Estery . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .604
Pierwsza Księga Machabejska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 617
Druga Księga Machabejska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .655
Księga Hioba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .686
Księga Psalmów. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 722
Księga Przysłów. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 818
Księga Koheleta (Eklezjastesa). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 851
Pieśń nad pieśniami. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .863
Księga Mądrości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 871
Mądrość Syracha . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .894
Księga Izajasza. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .950
Księga Jeremiasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1016
Lamentacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1073
Księga Barucha . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1082
Spis treści X

Księga Ezechiela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1091
Księga Daniela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1149
Księga Ozeasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1171
Księga Joela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1182
Księga Amosa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1186
Księga Abdiasza. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1195
Księga Jonasza. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1197
Księga Micheasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1200
Księga Nahuma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1206
Księga Habakuka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1209
Księga Sofoniasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1213
Księga Aggeusza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1217
Księga Zachariasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1220
Księga Malachiasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1231
NOWY TESTAMENT
Ewangelia według św. Mateusza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1237
Ewangelia według św. Marka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1276
Ewangelia według św. Łukasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1299
Ewangelia według św. Jana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1338
Dzieje Apostolskie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1368
List do Rzymian . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1409
Pierwszy List do Koryntian. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1426
Drugi List do Koryntian . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1447
List do Galatów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1458
List do Efezjan. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1465
List do Filipian . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1471
List do Kolosan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1475
Pierwszy List do Tesaloniczan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1479
Drugi List do Tesaloniczan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1483
Pierwszy List do Tymoteusza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1485
Drugi List do Tymoteusza. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1490
List do Tytusa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1494
List do Filemona . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1496
List do Hebrajczyków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1498
List św. Jakuba. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1512
Pierwszy List św. Piotra Apostoła. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1516
Drugi List św. Piotra Apostoła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1521
Pierwszy List św. Jana Apostoła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1524
Drugi List św. Jana Apostoła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1529
Trzeci List św. Jana Apostoła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1530
List św. Judy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1531
Apokalipsa św. Jana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1533
OD WYDAWCY

W trakcie prac redakcyjnych nad dziełem, które Państwo właśnie otrzymali, wiele osób zadawało mi
pytanie: dlaczego zdecydowaliście się na publikację Pisma świętego w przekładzie z języka greckiego?
Jeśli chodzi o Nowy Testament, to sprawa jest oczywista. W tym właśnie języku został on zapisany
i jest to najlepsze źródło tekstu oryginalnego. Część badaczy snuje domysły, iż być może pierwsze
manuskrypty Nowego Testamentu zostały spisane w języku aramejskim. Jednak kłopot, z jakim zde-
rza się ta teoria, wiąże się z faktem, że nie znamy ani jednego rękopisu, który potwierdzałby tego
typu założenia. Nieco inaczej przedstawia się sprawa Starego Testamentu, którego oryginał został
spisany w znakomitej większości w języku hebrajskim. Czy w związku z tym, że język hebrajski był
oryginalnym dla tekstu natchnionego Starego Testamentu, to współczesne tłumaczenia z tego języka
są lepsze, wierniejsze lub bliższe w swym zrozumieniu przekazu czasom biblijnym niż ich staro-
żytny przekład na język grecki, który został dokonany w okresie od III do I w. przed Chrystusem?
Odpowiedź na to pytanie wcale nie jest prosta ani jednoznaczna. Badając to zagadnienie, należałoby
przeanalizować dwie ważne kwestie.
Po pierwsze Septuaginta (tak nazywany jest przekład Starego Testamentu na język grecki)
zawiera zarówno tłumaczenia Biblii Hebrajskiej uznawanej przez Żydów za świętą, jak i zbiór ksiąg
spisanych po grecku (lub przełożonych na grecki z zaginionych oryginałów hebrajskich), które kato-
licy i prawosławni uznają za święte. W przypadku ksiąg uznawanych przez Żydów za święte musimy
wiedzieć, że Septuaginta stanowi przekład bardzo starożytnej ich wersji, tzn. sprzed powstania tzw.
tekstu masoreckiego. Musimy też pamiętać, że wszystkie współczesne przekłady Starego Testamentu
z języka hebrajskiego są dokonywane z tekstu masoreckiego, który jest późniejszy w stosunku do
Septuaginty o ok. 1000 lat. Ten fakt otwiera zupełnie nowe horyzonty dla badań i egzegezy pism
starotestamentalnych, szczególnie po odkryciach w Qumran.
Drugą kwestią, być może ważniejszą dla ludzi wierzących, jest znaczenie, jakie Septuaginta
miała dla pierwszego Kościoła, który zaczął formować się po zesłaniu Ducha Świętego, tzn. wówczas
gdy Dobra Nowina o zbawieniu w Chrystusie zaczęła się rozchodzić na cały świat. Kiedy nawracający
się poganie (Grecy, Rzymianie, mieszkańcy Azji Mniejszej) chcieli zapoznać się z historią zbawienia,
sięgali właśnie do greckiej Septuaginty (jako że nie znali języka hebrajskiego, który bardzo często nie
był zrozumiały nawet dla rodowitych Hebrajczyków1). Ta obecna w pierwotnym Kościele tendencja
jest wyraźnie widoczna w spisanych w I w. Ewangeliach, w których znakomita większość cytatów ze
Starego Testamentu pochodzi w swym brzmieniu właśnie z Septuaginty, a nie z tekstów hebrajskich.

1
Na terenach Palestyny mówiono zasadniczo po aramejsku, a język hebrajski był językiem Świątyni Jerozolimskiej,
kultu oraz modlitwy. Dlatego w synagogach istniała instytucja tłumacza, który odczytywane w każdy szabat teksty
biblijne tłumaczył z języka hebrajskiego na aramejski.
Od Wydawcy XII

Szczególnym argumentem świadczącym o roli, jaką odgrywała Septuaginta w pierwszym Ko-
ściele jest fakt, że w obliczu narastającego odrzucenia wierzących w Jezusa Chrystusa przez Żydów,
gdy chrześcijanie przyjęli tekst Septuaginty za swoją Biblię, wyznawcy judaizmu natychmiast ją od-
rzucili, chociaż do czasu powstania chrześcijaństwa uważali tę księgę za szanowany i powszechnie
akceptowany przekład pism świętych. Kościół prawosławny do dziś uznaje Septuagintę za natchniony
tekst Starego Testamentu i w ogóle nie tłumaczy tekstów biblijnych z języka hebrajskiego. Warto
więc zapoznać się z księgą, która wywarła tak ogromny wpływ na wiarę i życie rodzącego się chrze-
ścijaństwa i do dziś stanowi jedno z najważniejszych i najwcześniejszych świadectw relacjonujących
historię zbawienia.
Oficyna Wydawnicza VOCATIO, wprowadzając w życie przedśmiertną wolę ks. Remigiusza
Popowskiego SDB, najlepszego polskiego tłumacza greki starożytnej oraz koine, który dzięki swej
tytanicznej pracy samodzielnie dokonał przekładu na język polski zarówno Septuaginty, jak i Nowe-
go Testamentu, zdecydowała się na przygotowanie specjalnej edycji Pisma św. opatrzonej tytułem:
Biblia pierwszego Kościoła (BPK). Dla wygody czytelnika w publikacji tej została zachowana kolej-
ność, struktura ksiąg i rozdziałów według klasycznego układu Biblii, jakim powszechnie posługują
się chrześcijanie (w Septuagincie była ona nieco inna), jak również zastosowano powszechnie przyjęte
w Polsce brzmienie imion i nazw własnych znanych z wielu opracowań słownikowych i leksykogra-
ficznych publikowanych przez VOCATIO w ramach „Prymasowskiej Serii Biblijnej”, a także m.in.
z Biblii Tysiąclecia. W publikacji zrezygnowano ze wstępów do poszczególnych ksiąg z uwagi na fakt,
że ks. prof. Popowski prosił, aby jemu osobiście pozostawić ten przywilej. Niestety, śmierć nie pozwo-
liła Profesorowi na realizację tego zadania.
Mamy nadzieję, że Biblia pierwszego Kościoła będzie dla każdego z czytelników głęboką inspi-
racją do osobistego zanurzenia się w przekaz Bożego Słowa, które – niezależnie od języka, w jakim go
odczytujemy – ma bez wątpienia siłę i moc przemieniania ludzkiego myślenia i życia. I pamiętajmy,
że Jezus powiedział:

Przeszukujecie Pisma, bo uważacie, że macie w nich życie wieczne,
a one właśnie dają świadectwo o mnie.
(J 5,39 BPK)

Nie pozwólmy więc na to, aby cokolwiek powstrzymało nas przed zobaczeniem i zrozumieniem
tego, co jest zasadniczym sensem i głównym przekazem całej Biblii, a mianowicie: że życie wieczne
(a w zasadzie odwieczne i nieskończone Życie – ta wspaniała wiekuista rzeczywistość Boga) zostało
udostępnione ludziom w sposób pełny tylko w Osobie Jezusa Chrystusa. Boże odwieczne Życie jest
złożone wyłącznie w Nim i z Nim związane w sposób absolutnie nierozerwalny, dlatego tylko ten,

kto wierzy w Syna, ma życie wieczne;
a kto Synowi nie wierzy, nie ujrzy życia, lecz gniew Boga wisi nad nim.
(J 3,39 BPK)

Piotr Wacławik
Wydawca
PRZEDMOWA
REDAKTORA NAUKOWEGO
„PRYMASOWSKIEJ SERII BIBLIJNEJ”

„Prymasowska Seria Biblijna” powiększa się o kolejny ważny tom. Składa się on z połączenia prze-
kładu Septuaginty, czyli Biblii Greckiej Starego Testamentu, oraz przekładu Nowego Testamentu
na język polski. Tego monumentalnego dzieła dokonał ks. prof. Remigiusz Popowski SDB i stanowi
ono jego opus vitae. Przekład Starego Testamentu ukazał się w 2013 r. jako 37. tom „Prymasowskiej
Serii Biblijnej” i obejmował również apokryfy, które w tym wydaniu zostały pominięte. Wznowiony
w 2014 r. i zaopatrzony w onomastykon, jako 41. tom tejże serii, spotkał się z ogromnym zaintere-
sowaniem, jest to bowiem pierwsze tłumaczenie całej Septuaginty na język polski. Przekład Nowego
Testamentu ukazał się znacznie wcześniej, w Wielkim Jubileuszu Roku 2000 jako 15. tom „Pryma-
sowskiej Serii Biblijnej”. Połączenie obydwu części Biblii, czyli Starego i Nowego Testamentu, jest
nie tylko w pełni uzasadnione, lecz i bardzo potrzebne. Z jednej strony pozwala zapoznać się z cało-
ścią translatorskiego dorobku ks. prof. R. Popowskiego SDB dotyczącego Biblii, a z drugiej ułatwia
porównanie polskiego tłumaczenia jej wersji greckiej z tłumaczeniami na język polski dokonanymi
z języków oryginalnych, czyli hebrajskiego, aramejskiego i greckiego.
Jednak najważniejsza okoliczność uzasadniająca opracowanie i wydanie tego tomu została po-
dana w jego tytule: Biblia pierwszego Kościoła. Właśnie Septuaginta, a nie Biblia Hebrajska, oraz
jej kanon ksiąg świętych, znacznie bardziej pojemny niż zredukowany przez rabinów w konfrontacji
z chrześcijaństwem kanon Biblii Hebrajskiej, stanowiła Biblię autorów Nowego Testamentu oraz
Kościoła apostolskiego i pisarzy wczesnochrześcijańskich. Dominacja Septuaginty w „pierwszym Ko-
ściele” była niewątpliwa i powszechna. W Kościele Zachodnim trwała do czasu, gdy św. Hieronim
dokonał przekładu Biblii na język łaciński, który przyjął się jako Wulgata, natomiast w Kościele
Wschodnim trwa do dzisiaj. Septuaginta stworzyła grunt, na którym rodziła się i dynamicznie roz-
wijała ewangelizacja starożytnego świata, zintensyfikowana przez św. Pawła i wielu innych głosicieli
Ewangelii. Ponieważ księgi święte biblijnego Izraela istniały w języku greckim, czytane i rozważane
na przełomie ery przedchrześcijańskiej i chrześcijańskiej w żydowskich synagogach, zatem orędzie
Jezusa Chrystusa i Ewangelia zostały zapisane właśnie w języku greckim. Autorzy czterech Ewange-
lii kanonicznych i pozostałych pism Nowego Testamentu chętnie i często odwoływali się do Septua-
ginty, cytując ją wprost i nawiązując do niej na wiele rozmaitych sposobów.
Septuaginta nie jest jedynie przekładem hebrajskich ksiąg świętych, obejmuje bowiem księgi
napisane lub zachowane w języku greckim. Co więcej, odzwierciedla postęp teologiczny, którego zna-
czenie polega na tym, że został usankcjonowany w Nowym Testamencie. Z tego względu Septuaginta
była od początku traktowana w chrześcijaństwie jako praeparatio evangelica, czyli „przygotowanie
do Ewangelii”. Ten fakt spowodował odrzucenie jej przez judaizm rabiniczny, co tym bardziej nasuwa
pytanie o jej genezę, treść i oddziaływanie. Specjalistyczne studia nad Biblią polegają między innymi
na wnikliwym porównywaniu tekstu hebrajskiego i aramejskiego z jego wersją grecką, rozpoznawa-
Przedmowa redaktora naukowego „Prymasowskiej Serii Biblijnej” XIV

niu i analizowaniu zauważonych różnic oraz określaniu kierunków interpretacyjnych i aspektów
teologicznych, które znalazły wyraz w Biblii Greckiej. Ten tom umożliwia swoiście równoległą re-
fleksję, której sedno stanowi analogiczne porównywanie tekstów Biblii Hebrajskiej i Biblii Greckiej
przetłumaczonych na język polski, z dodaniem polskiego tłumaczenia Nowego Testamentu.
Poprzednie tomy „Prymasowskiej Serii Biblijnej” opracowane przez ks. prof. R. Popowskie-
go SDB przyczyniły się wydatnie do ponownego dowartościowania Septuaginty, jej miejsca w Ko-
ściele oraz w wierze i teologii chrześcijańskiej, tym bardziej że obejmowały również Onomastykon
Septuaginty (PSB 38, 41) Należy wyrazić nadzieję, że ten tom zaowocuje dalszymi badaniami nie
tylko nad Septuagintą, lecz również nad początkami Kościoła oraz najwcześniejszymi uwarunkowa-
niami i okolicznościami głoszenia Ewangelii.

Ks. prof. Waldemar Chrostowski
Dyrektor Instytutu Nauk Biblijnych
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

Warszawa, 29 czerwca 2016 roku
WYKAZ SKRÓTÓW

SKRÓTY KSIĄG BIBLIJNYCH

Stary Testament Am Księga Amosa
Rdz Księga Rodzaju Ab Księga Abdiasza
Wj Księga Wyjścia Jon Księga Jonasza
Kpł Księga Kapłańska Mi Księga Micheasza
Lb Księga Liczb Na Księga Nahuma
Pwt Księga Powtórzonego Prawa Ha Księga Habakuka
Joz Księga Jozuego So Księga Sofoniasza
Sdz Księga Sędziów Ag Księga Aggeusza
Rt Księga Rut Za Księga Zachariasza
1–2 Sm Pierwsza i Druga Księga Samuela Ml Księga Malachiasza
1–2 Krl Pierwsza i Druga Księga Królewska
1–2 Krn Pierwsza i druga Księga Kronik Nowy Testament
Ezd Księga Ezdrasza Mt Ewangelia według św. Mateusza
Ne Księga Nehemiasza Mk Ewangelia według św. Marka
Tb Księga Tobiasza Łk Ewangelia według św. Łukasza
Jdt Księga Judyty J Ewangelia według św. Jana
Est Księga Estery Dz Dzieje Apostolskie
1–2 Mch Pierwsza i Druga Księga Machabejska Rz List do Rzymian
Hi Księga Hioba 1–2 Kor Pierwszy i Drugi List do Koryntian
Ps Księga Psalmów Ga List do Galatów
Prz Księga Przysłów Ef List do Efezjan
Koh Księga Koheleta [Eklezjastesa] Flp List do Filipian
Pnp Pieśń nad Pieśniami Kol List do Kolosan
Mdr Księga Mądrości 1–2 Tes Pierwszy i Drugi List do Tesaloniczan
Syr Księga Syracha [Eklezjastyk] 1–2 Tm Pierwszy i Drugi List do Tymoteusza
Iz Księga Izajasza Tt List do Tytusa
Jr Księga Jeremiasza Flm List do Filemona
Lm Lamentacje Hbr List do Hebrajczyków
Ba Księga Barucha Jk List św. Jakuba
Ez Księga Ezechiela 1–2 P Pierwszy i Drugi List św. Piotra
Dn Księga Daniela 1–2–3 J Pierwszy, Drugi i Trzeci List św. Jana
Oz Księga Ozeasza Jud List św. Judy
Jl Księga Joela Ap Apokalipsa św. Jana
Wykaz skrótów XVI

POZOSTAŁE SKRÓTY

aram. aramejski por. porównaj
gr. grecki r. rok
hebr. hebrajski red. redaktor
in. inaczej repr. reprint
km kilometr rozdz. rozdział(y)
LXX Septuaginta s. lub ss. strona lub strony
łac. łaciński ST Stary Testament
m metr t. tom
mn. liczba mnoga tj. to jest
np. na przykład w. wiek
NT Nowy Testament w. lub. ww. werset lub wersety
ok. około wg według
par. paralelny fragment wyd. wydanie, wydawca
passim w różnych miejscach zob. zobacz
poj. liczba pojedyncza zwł. zwłaszcza
Księga Rodzaju

1
1
Najpierw Bóg stworzył niebo i ziemię1. 2 Zie- dobre i piękne4. Wtedy oddzielił Bóg światło od
mia jednak była niewidoczna i niewyposażo- ciemności. 5 Światło nazwał Bóg dniem, a ciem-
na2. Ciemność zalegała nad otchłanią, a tchnie- ność nazwał nocą. Minął wieczór i minął pora-
nie Boga niosło się nad wodami. nek5 – dzień pierwszy6.
3 6
Bóg zatem rzekł3: „Niech się stanie świa- I rzekł Bóg: „Niech powstanie sklepienie
tło”, i światło nastało. 4 I widział Bóg, że ono jest między wodami, by oddzielało jedne wody od

1
To i następne zdania opisu stworzenia świata podkreślają, że Bóg jest jeden. Jemu zawdzięcza istnienie cała ożywiona
i nieożywiona przyroda, łącznie z człowiekiem. W kontekście powszechnego wówczas wśród ludów politeizmu, wyznają-
cego istnienie odrębnych bóstw nieba, odrębnych ziemi i wód, odrębnych dla świata podziemnego (bóstwa chtoniczne),
do których dochodziły jeszcze mniejsze bóstwa źródeł, gór i lasów, słońca i księżyca, ta myśl jest oryginalna i bardzo
doniosła. Jedność bowiem Boga gwarantuje równość wszystkich ludzi, a nadto te same dla wszystkich prawa przez
Niego ustanowione.
2
Użycie tutaj określenia „niewyposażona” (bardziej etymologicznie: „niemożliwa do wyposażenia”), w Septuagincie
AKATASKEUASTOS, oznacza w pierwszym rzędzie, że nie było na ziemi życia ani warunków do jego zaistnienia. Ten
ład i życie oraz warunki do jego istnienia wprowadzał Bóg na ziemi w następnych etapach stworzenia. Równocześnie to
określenie daje podstawę do uznania za niezgodną z Biblią teorię głoszącą wieczne istnienie tzw. pramaterii lub materii
pierwszej. Informacja podana w pierwszym wierszu każe przyjąć, że także tę pramaterię stworzył Bóg. Poświadcza to
pierwsze zdanie drugiego rozdziału tej księgi: „Tak zatem dokonane zostało stworzenie nieba i ziemi, a także cały ich
wystrój”.
3
Świat staje się na słowo Boga: „Bóg rzekł”. Słowo Boga jest równocześnie wypowiedzią i aktem stwórczym.
4
„Dobre i piękne” – w Septuagincie jedno określenie: KALON, które w kulturze Greków oznacza zarówno dobro jak
i piękno. Dlatego w polskim przekładzie zdecydowano się oddać sens tego jednego wyrazu greckiego przez dwa polskie.
W ten sposób ujawnia się podwójną wartość światła: jako służące tak dobru, jak i pięknu. Podwójne znaczenie ma KA-
LON również w następnych wierszach tego rozdziału.
5
„Minął wieczór i minął poranek” – ujawnia się tu semickie liczenie początku dnia od wieczora, a nie, jak w naszym
potocznym pojmowaniu, od rana. „Minął” – po grecku EGENETO, co jest formą gramatycznego czasu aoryst od cza-
sownika GI(G)NOMAI. Ten czasownik znaczy m.in. „stawać się”, ale grecki czas gramatyczny aoryst, dokładnie rozu-
miany, może oznaczać albo rozpoczęcie danej czynności, albo pełne jej wykonanie bez oznaczenia w czasie, albo wreszcie
zakończenie owej czynności. W przypadku EGENETO to znaczenie może być zatem takie: „nastał” albo „był”, albo
„skończył swoje bycie”, czyli „minął, upłynął, skończył się”. W niniejszym przekładzie wybrano znaczenie „minął”.
6
Opis stworzenia świata nie jest poddany porządkowi natury ani metodologii naukowej, lecz jako opis poetycki – kryteriom
estetyki literackiej. Ma on układ stroficzny. Autor, chcąc pouczyć, że szabat jest dniem świętym, przeznaczonym do uwiel-
biania Boga i do wypoczynku człowieka, dzieli swój opis na sześć strof, z których każda odpowiada kolejnym dniom tygodnia,
dniom pracy i kończy się refrenem, w którym zawarta jest konkluzja: „I widział Bóg, że są dobre i piękne”, „minął wieczór
i minął poranek – dzień pierwszy”, potem „drugi” itd. aż do szóstego. Ta konkluzja zmienia się nieco w gramatycznych
szczegółach odpowiednio do logiki opisu. W tym programie poetyckim „dzień” jest określeniem umownym. Może oznaczać
nawet geologiczną erę. Bóg jest poza czasem i przestrzenią, a zatem realizacja jego rozkazu dla ludzi umieszczonych w czasie
może trwać nawet miliardy lat, dla Boga natomiast, czyli z pozycji wieczności, nie trwa nawet ułamka sekundy. W każdym
dniu/strofie umieszcza autor inną grupę stworzonych przez Boga rzeczy, ale z zamiarem pouczenia, że wszystko, co istnieje,
stworzone zostało przez Boga. Ponadto można zauważyć, że te grupy stworzeń są ułożone gradacyjnie: od nieożywionych do
ożywionych z człowiekiem postawionym najwyżej, gdyż on ma być dla przyrody wizerunkiem Boga i on w imieniu Boga ma
się nią opiekować, ale i z niej korzystać dla podtrzymania swojej ziemskiej egzystencji.
1,7-27 Księga Rodzaju 4

drugich”1. I tak się stało. 7 Stworzył Bóg sklepie- pieniu nieba, by były widoczne nad ziemią, 18 aby
nie i oddzielił wody, które były pod sklepieniem, rządziły dniem i nocą i aby oddzielały światło od
od wód znajdujących się nad sklepieniem. 8 To ciemności. I widział Bóg, że są dobre i piękne.
19
sklepienie Bóg nazwał niebem. I widział Bóg, że Minął wieczór i minął poranek – dzień
ono jest dobre i piękne. czwarty.
20
Minął wieczór i minął poranek – dzień drugi. I rzekł Bóg: „Niech wody wyprowadzą
9
I rzekł Bóg: „Niech wody znajdujące się płazy mające życie i ptactwo fruwające nad zie-
pod niebem zbiorą się w jednym skupisku i niech mią, poniżej sklepienia nieba”. I tak się stało.
21
się pokaże suchy ląd”. I tak się stało. Wody znaj- I stworzył Bóg wielkie potwory morskie i każ-
dujące się pod niebem zebrały się w swoich sku- dą istotę ożywioną należącą do płazów. Wyprowa-
piskach i pokazał się suchy ląd. 10 Ten suchy ląd dziły je wody według ich gatunków. Bóg stworzył
Bóg nazwał ziemią, a zbiorowiska wód nazwał także wszelkie upierzone ptactwo według gatun-
morzami. I widział Bóg, że są dobre i piękne. ków. I widział Bóg, że są dobre i piękne. 22 Bóg im
11
I rzekł Bóg: „Niech ziemia wypuści pędy ziół, pobłogosławił, mówiąc: „Rośnijcie i mnóżcie się;
aby wydawały nasiona według swoich rodza- wypełniajcie wody w morzach. A ptactwo niech
jów i wzajemnych podobieństw, a także drzewa się mnoży na ziemi”.
23
owocowe, by rodziły owoce, których nasiona od- Minął wieczór i minął poranek – dzień
powiadałyby ich rodzajowi na ziemi”. I tak się piąty.
stało. 12 Wyprowadziła ziemia pędy ziół, żeby pło- 24
I rzekł Bóg: „Niech ziemia wyprowadzi
dziły nasiona według ich rodzaju i podobieństw każdą istotę ożywioną według gatunków: czwo-
oraz drzewa owocowe, by rodziły owoce, których ronogi, płazy i dziką zwierzynę według gatun-
nasiona będą odpowiadały ich rodzajowi na zie- ku”. I tak się stało. 25 I stworzył Bóg według
mi. I widział Bóg, że są dobre i piękne. gatunków dzikie zwierzęta, bydło domowe we-
13
Minął wieczór i minął poranek – dzień dług gatunków i wszystkie żyjące na ziemi płazy
trzeci. według ich gatunków. I widział Bóg, że są dobre
14
I rzekł Bóg: „Niech się staną latarnie i piękne.
26
na sklepieniu nieba dla oświetlania ziemi i aby I rzekł Bóg: „Stwórzmy2 człowieka na
oddzielały dzień od nocy. Niech będą znakami nasz wzór i podobieństwo. Niech kieruje rybami
wskazującymi pory czasu, dni i lata. 15 Niech morskimi, ptactwem z przestworzy, bydlętami,
będą światłami na sklepieniu nieba, ukazujący- całą ziemią, wszystkimi płazami czołgającymi
mi się nad ziemią”. I tak się stało. 16 I stworzył się po ziemi”.
27
Bóg dwie latarnie duże: latarnię silniejszą, aby I Bóg stworzył człowieka. Na wzór Boga
rządziła dniem, i latarnię słabszą, aby rządziła go stworzył, stworzył ich jako mężczyznę i ko-
nocą, a także gwiazdy. 17 Umieścił je Bóg na skle- bietę.

1
Hagiograf ujawnia tu pogląd swoich czasów oparty na zmysłowym doświadczeniu, że jedne wody znajdują się na zie-
mi, na dole, pod firmamentem nieba, a drugie – u góry, nad firmamentem, skąd na rozkaz Boga po otwarciu spustów
opadają jako deszcz, mżawka, mgła, śnieg lub grad. Owo zmysłowe doświadczenie podpowiadało, że sklepienie nieba,
czyli firmament, jest pewnego rodzaju stałym kloszem, solidną kopułą, opartą dolną częścią na krańcach płaskiej, choć
pofałdowanej górami ziemi.
2
Użycie tutaj liczby mnogiej nie oznacza jakiegoś wstępnego objawienia Boga w trzech Osobach, czyli Trójcy Przenaj-
świętszej. Widzieć w tym należy użycie tzw. pluralis maiestatis dla podkreślenia godności Osoby Boga. Tak na przykład
używało się o wiele później w dokumentach królewskich określenia „my król”.
5 Księga Rodzaju 1,28–2,8

28 2
Bóg im pobłogosławił, mówiąc: „Rośnij- W szóstym dniu Bóg doprowadził do pełni
cie i mnóżcie się; napełniajcie ziemię i sprawuj- swoje dzieła, które stworzył. W siódmym nato-
cie opiekę nad nią1. Kierujcie rybami morskimi, miast dniu Bóg odpoczął od wszystkich swoich
ptactwem z przestworzy, wszystkimi bydlętami, dzieł, których dokonał. 3 I pobłogosławił Bóg ten
całą ziemią i wszystkimi płazami czołgającymi siódmy dzień. Świętym go ustanowił, dlatego że
się po ziemi”. 29 I Bóg powiedział: „Oto każdą w nim odpoczął od wszystkich swoich dzieł, któ-
siewną trawę wydającą ziarno, która jest na całej rych Bóg się podjął2.
4
ziemi, a także każde drzewo, które ma na sobie Jest to księga narodzin nieba i ziemi3. Sta-
owoc z ziarnem do rozsiewania – będą one dla was ły się one w tym właśnie dniu, kiedy „Bóg stwo-
pokarmem – daję wam, 30 jak również wszystkim rzył niebo i ziemię”4, 5 zanim powstało na ziemi
na ziemi dzikim zwierzętom, wszystkim ptakom jakiekolwiek ziele polne i zanim wzeszła na po-
z przestworzy i każdemu płazowi czołgającemu lach jakakolwiek trawa. Jeszcze bowiem Bóg nie
się po ziemi, i mającemu w sobie tchnienie ży- zsyłał deszczu na ziemię i nie było jeszcze czło-
cia – każdą zieloną trawę na pokarm”. I tak się wieka, żeby ziemię uprawiał. 6 Było jedno tylko
stało. 31 I spojrzał Bóg na wszystko, co stworzył, źródło, które wytryskiwało z ziemi i poiło całą
i uznał, że jest bardzo dobre i piękne. jej powierzchnię. 7 Bóg ukształtował człowieka
Minął wieczór i minął poranek – dzień szó- z mułu ziemi i tchnął w jego oblicze tchnienie
sty. życia5. W ten sposób powstał człowiek jako istota
żyjąca.

2
1 8
Tak zatem dokonane zostało stworze- Pan, Bóg6, założył ogród w Edenie na
nie nieba i ziemi, a także cały ich wystrój. wschodzie7 i w nim umieścił człowieka, którego

1
W tradycji polskich przekładów Biblii z języka hebrajskiego zamiast „sprawujcie opiekę nad nią” jest określenie
oznaczające władzę i panowanie, np. w Biblii Tysiąclecia (wyd. 3): „abyście zaludnili ziemię i czynili ją sobie poddaną”,
podobnie w drugiej części tego wiersza: „abyście panowali nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym” itd.
Niniejszy przekład Septuaginty pomija niuanse semantyczne leksyki hebrajskiej, a trzyma się greckiej. Otóż w ca-
łym dziedzictwie pisanym starożytnej Grecji rzeczownik KYRIOS, który jest głównym członem użytego tu czasownika
KATAKYRIEUO (a także jako podstawa słowotwórcza czasownika KYRIEUO), ma, owszem, znaczenie „pan, władca”,
lecz także „stróż, opiekun”. KATAKYRIEUO (podobnie KYRIEUO) zatem to albo „brać pod swoje panowanie, stawać
się panem” czegoś, albo „opiekować się, być stróżem, być opiekunem” czegoś. Za wyborem w niniejszym przekładzie
drugiego znaczenia przemawia też teologia Nowego Testamentu, gdzie wyraźniej niż w Starym Testamencie jest powie-
dziane, że panem całego stworzenia jest Bóg, a ściślej Syn Boży, człowiek natomiast jest dzierżawcą, opiekunem tego
stworzenia lub współdziedzicem Syna Bożego.
2
Ustanowienie siódmego dnia dniem odpoczynku i oddawania czci Bogu było i jest wielkim dobrodziejstwem dla ludzi.
3
Taka odredakcyjna uwaga sygnalizuje kolejne opisy w tej księdze. Tu stanowi ona zamknięcie tego, co redaktor umie-
ścił w rozdziale pierwszym i na początku drugiego. Wyraz „księga”, „zwój”, jest metonimią wyrazu „opis”.
4
Jest to odwołanie do pierwszego zdania poprzedniego rozdziału. Niebo i ziemię Bóg stworzył pierwszego dnia.
5
To zdanie wskazuje na odrębny akt stwórczy przy obdarzeniu człowieka nieśmiertelną duszą. Tym samym informuje
chyba ono, że dusza, przynajmniej człowieka, wyłączona jest z procesu ewolucji całej przyrody.
6
„Pan, Bóg” – oddzielenie tych dwóch określeń przecinkiem wynika z przekonania polskiego tłumacza, że w tekście
greckim „Pan” nie jest tu i w innych analogicznych miejscach tej księgi tytułem Boga, lecz że „Bóg” z gramatycznego
punktu widzenia jest dopowiedzeniem do „Pan”. Wielokrotnie samo „Pan” określa w greckiej Biblii Boga.
7
Wschód jest tu zapewne określony w stosunku do późniejszej Palestyny. Ale ustalenie położenia tego miejsca gdzieś
na ziemi jest niemożliwe, gdyż informacje podawane na początku Księgi Rodzaju pozostają poza zasięgiem historii
i geografii historycznej. Jeśli nawet przytoczone są w tych opisach początku świata nazwy jakichś znanych nam krain,
gór lub rzek, to pochodzą one z czasów, kiedy żył redaktor tej księgi. Nadto w Septuagincie dostosowane one niekiedy
zostały do geografii aktualnej w czasach dokonywania przekładu Biblii hebrajskiej na język grecki.
2,9–3,3 Księga Rodzaju 6

ukształtował. 9 Bóg wyprowadził tam z ziemi imieniem. 20 Adam nadał nazwy wszystkim bydlę-
wszelkie drzewo miłe do oglądania i smaczne do tom, wszystkim ptakom z przestworzy i wszystkim
spożycia, a w środku tego ogrodu także drzewo dzikim zwierzętom. Nie znalazł się jednak wśród
życia i drzewo możliwości poznania dobra i zła. nich dla Adama pomocnik podobny do niego.
10 21
Z Edenu wypływała rzeka nawadniająca ten Bóg zesłał na Adama pewne obezwładnie-
ogród. Potem rozdzielała się ona na cztery odnogi. nie4, tak że zapadł w głęboki sen. Wtedy wyjął
11
Nazwa jednej Piszon; opływała ona całą krainę jedno z jego żeber i miejsce po nim wypełnił cia-
Chawila, gdzie jest złoto. 12 Złoto tej krainy jest łem. 22 Pan, Bóg, obudował to żebro, które wyjął
piękne. Jest tam także czerwony szlachetny ka- z Adama, tak że powstała kobieta, i przyprowa-
mień, a również zielonkawy. 13 Druga rzeka mia- dził ją do Adama5. 23 Wtedy Adam powiedział:
ła nazwę Gichon. Opływała ona cały kraj Kusz. „Ta dopiero jest kością z moich kości i ciałem
14
Trzecią rzeką był Chiddekel. Przepływał on z mojego ciała. Ona będzie się nazywać kobietą,
obok Aszszuru. Czwartą rzeką był Perat1. bo wzięta została ze swego męża6”.
15 24
Pan, Bóg, wziął człowieka, którego Z tego powodu mężczyzna opuści swojego
ukształtował, i umieścił go w owym ogrodzie, aby ojca i swoją matkę i złączy się ze swoją kobietą7.
go uprawiał i doglądał2. 16 Pan, Bóg, dał nakaz I będą oboje jednym ciałem.
25
Adamowi3, tak mówiąc: „Z każdego znajdującego A choć oboje: Adam i jego kobieta, byli
się w ogrodzie drzewa możesz brać sobie owoce wtedy nadzy, nie odczuwali wstydu.
do jedzenia, 17 natomiast z drzewa, które służy

3
1
poznaniu dobra i zła, nie jedzcie. W tym bowiem Najbardziej przebiegły z wszystkich dzikich
dniu, w którym spożylibyście z niego, umrzecie”. zwierząt, które stworzył Bóg, był wąż8. Wąż
18
Pan, Bóg, powiedział: „Nie jest dobrze, odezwał się do kobiety: „Dlaczego Bóg powie-
żeby człowiek był sam. Stwórzmy mu zatem po- dział: Nie z każdego drzewa rosnącego w ogro-
mocnika, by był przy nim”. 19 Bóg ukształtował dzie jedzcie?” 2 Kobieta odpowiedziała wężowi:
też z ziemi wszystkie dzikie zwierzęta i wszystkie „Możemy jeść owoce z każdego drzewa rosnące-
ptaki w przestworzach. Przyprowadził je potem go w ogrodzie, 3 tylko co do owocu z tego drze-
do Adama, aby zobaczyć, jak on je nazwie. I każde wa, które jest w środku ogrodu, Bóg powiedział:
z nich Adam nazwał istotą żyjącą. To stało się ich Nie jedzcie z niego i nawet go nie dotykajcie,

1
Tygrys w pierwotnej wersji hebrajskiej występuje tu jako Chiddekel, Asyria jako Aszszur, a Eufrat jako Perat.
2
To zdanie poucza, że praca określona była jako zadanie człowieka już przed grzechem pierworodnym, że pierwotnie
była ona radością człowieka. Dopiero po grzechu pierworodnym zaczęły towarzyszyć jej trud i zmęczenie.
3
Na temat imienia „Adam” zob. 5,2 z przypisem.
4
„Obezwładnienie” niezbyt dokładnie oddaje to, co zawiera jego grecki odpowiednik EKSTASIS. EKSTASIS oznacza
wyjście z siebie, utratę świadomości i odczuwania doznań zmysłowych: słuchu, dotyku, smaku itd.
5
Teologia biblijna wyjaśnia, że alegoryczny opis uformowania kobiety z żebra mężczyzny uzasadnia ich równość
w człowieczeństwie.
6
W Septuagincie zrezygnowano z posłużenia się derywatem słowotwórczym żeńskiego rodzaju dla oddania pocho-
dzenia nazwy „kobieta” od nazwy „mężczyzna”, tak jak to jest w substracie hebrajskim: ISZSZA od ISZ. Zrobił to
natomiast redaktor Wulgaty: VIRAGO od VIR, i w swoim przekładzie ks. Jakub Wujek: MĘŻYNA od MĄŻ. Niniejszy
przekład z greckiego trzyma się wersji Septuaginty, dlatego wzmianka o pochodzeniu nazwy „kobieta” od nazwy „męż-
czyzna” jest w tym tekście niezrozumiała.
7
W tym, w poprzednim i w następnym wierszu występuje rzeczownik „kobieta”, po grecku GYNE, który jednak może
znaczyć zarówno „kobieta”, jak i „żona”.
8
W alegorycznych interpretacjach Biblii wymieniony tu wąż oznacza złego ducha, czyli szatana.
7 Księga Rodzaju 3,4-23

abyście nie umarli”. 4 Wąż rzekł na to: „Żadną dzikich zwierząt ty będziesz przeklęty. Na swych
tam śmiercią nie możecie umrzeć. 5 Bóg bowiem piersiach i brzuchu będziesz się czołgał i ziemię
dobrze wie, że tego dnia, którego z niego zjecie, jadł będziesz przez wszystkie dni swojego życia.
15
otworzą się wasze oczy i będziecie bogami, któ- Wprowadzam nieprzyjaźń między tobą i nie-
rzy rozpoznają dobro i zło”. wiastą, między twoim potomstwem i potom-
6
I kobieta zobaczyła, że to drzewo ma owo- stwem jej2. Ono czyhać3 będzie na twoją głowę,
ce rzeczywiście dobre do spożycia, że miło jest a ty czyhać będziesz na jego piętę”.
16
oczom na nie popatrzeć i że dojrzały do tego, by A kobiecie powiedział: „Rozmnożę twoje
ich skosztować. Wzięła więc z niego owoc i zja- cierpienia i jęki. W bólach będziesz rodzić dzieci.
dła. Dała go też po sobie swojemu mężowi. Zjedli Przy mężu będziesz szukać schronienia, a on bę-
oboje. 7 Wtedy obojgu otwarły się oczy i uświa- dzie miał nad tobą pieczę4”.
17
domili sobie, że są nadzy. Pospinali zatem liście Adamowi natomiast rzekł: „Ponieważ
figowe i zrobili sobie przepaski. posłuchałeś słów swojej żony i zjadłeś z tego
8
Kiedy usłyszeli głos Pana, Boga, przecha- drzewa, co do którego dałem ci nakaz, abyś tylko
dzającego się późnym popołudniem1 po ogrodzie, z niego nie jadł, ziemia okaże się przeklęta dla
schowali się oboje: Adam i jego kobieta, przed ob- twoich prac. W udręczeniu będziesz jadł z niej
liczem Pana, Boga, wśród drzew ogrodu. 9 Pan, przez wszystkie dni swojego życia. 18 Będzie ci
Bóg, zawołał na Adama, pytając: „Adamie, gdzie rodzić ciernie i kolczaste chwasty, a przecież
jesteś?” 10 Odpowiedział Mu: „Usłyszałem Twój z pól będziesz musiał spożywać strawę. 19 W po-
głos, gdy przechadzałeś się po ogrodzie, i prze- cie czoła swego będziesz jadł swój chleb, dopóki
straszyłem się, bo jestem nagi. Dlatego ukryłem nie wrócisz do ziemi, z której zostałeś wzięty5.
się”. 11 Zapytał go: „Kto cię uświadomił, że je- Ziemią bowiem jesteś i do ziemi odejdziesz”.
20
steś nagi? Czy ty może zjadłeś z drzewa, co do Adam nadał swej żonie imię Życie6, bo
którego dałem ci nakaz, abyś tylko z niego nie ona stała się matką wszystkich żyjących.
21
jadł?” 12 Adam odpowiedział: „To ta kobieta, Pan, Bóg, sporządził Adamowi i jego żo-
którą postawiłeś przy mnie, dała mi z tego drze- nie chitony7 ze skór i tak ich przyodział. 22 Bóg
wa. No i zjadłem”. 13 Pan, Bóg, zapytał kobiety: powiedział: „Oto Adam stał się jak jeden z nas,
„Dlaczego to zrobiłaś?” Kobieta odpowiedzia- tak że rozpoznaje, co dobre i co złe. Oby teraz
ła: „To wąż mnie omamił. I zjadłam”. 14 Wtedy nie wyciągnął swej ręki i nie wziął owocu z drze-
Pan, Bóg, powiedział do węża: „Ponieważ to wa życia, i oby nie spożył go, bo żyłby na wieki”.
23
zrobiłeś, ze wszystkich bydląt i ze wszystkich I odesłał go Pan, Bóg, z tego ogrodu rozkoszy,

1
O tej porze w klimacie subtropikalnym wieje orzeźwiający wiaterek zwany zefirem.
2
W chrześcijańskich interpretacjach tą zapowiedzianą niewiastą jest Maryja, a jej potomstwem Bóg-Człowiek, Jezus
Chrystus, który pokonał szatana, zło i śmierć.
3
Niniejszy przykład, „czyhać”, zachowuje w tym zdaniu właściwe znaczenie użytego w nim dwukrotnie greckiego
czasownika TEREO. Krytycy tekstu jednak przypuszczają, że w rękopisach Septuaginty zamieniono tu z powodu fo-
netycznego podobieństwa czasowniki: podano formę czasu przyszłego od TEREO zamiast od TEJRO. To drugie słowo
ma według greckich słowników znaczenie „uciskać, nękać, trapić, dręczyć, dokuczać, wycieńczać, osłabiać”, a według
owych krytyków także „miażdżyć, kruszyć”.
4
Zob. przypis do 1,28.
5
Zob. 2,7.
6
W wersji oryginalnej, czyli hebrajskiej, występuje imię własne „Ewa”, które według interpretacji biblistów znaczy
„Matka Wszystkich Żyjących”. Septuaginta natomiast podaje tu określenie ZOE, czyli „Życie”.
7
Septuaginta ma tu nazwę „chiton”, który w kulturze Greków był rodzajem sukni, nakładanej bezpośrednio na ciało.
3,24–4,22 Księga Rodzaju 8

żeby uprawiał ziemię, z której został wzięty. dziesz za to wyklęty na tej ziemi, która rozwar-
24
Wyrzucił Adama i osiedlił go poza tym ogro- ła swą paszczę, aby przyjąć krew twojego brata
dem rozkoszy. Postawił tam cheruby1 i płonący z twej ręki. 12 Gdy będziesz uprawiał tę ziemię,
miecz, odwrócony tak, by strzegł dojścia do drze- nie dołoży ona swych sił, aby cię obdarować. Bę-
wa życia. dziesz na tej ziemi jęczał i drżał”. 13 Kain ode-
zwał się do Pana: „Zbyt wielka jest moja wina,

4 abym mógł dostąpić odpuszczenia. 14 Skoro wy-
1
Adam poznał cieleśnie Ewę, swoją żonę2.
Ona poczęła i urodziła Kaina. Powiedzia- rzucasz mnie dzisiaj z obszarów tej ziemi i skoro
ła: „Otrzymałam człowieka za sprawą Boga”. będę musiał ukrywać się przed Twoim obliczem,
2
A potem urodziła jeszcze jego brata, Abla. będę na ziemi jęczał i dygotał, i ktokolwiek mnie
Abel został pasterzem owiec, a Kain upra- spotka, zabije mnie”. 15 Pan, Bóg, odpowiedział
wiał ziemię. 3 Po jakimś czasie Kain złożył z plo- mu: „Nie będzie tak. Ktokolwiek zabiłby Kaina,
nów ziemi ofiarę Panu. 4 Również Abel złożył siedmiokrotną karę poniesie”. I Pan, Bóg, umie-
ofiarę ze swoich pierworodnych owieczek i z ich ścił znak na Kainie, aby ktokolwiek go spotka,
tłuszczu. Bóg spojrzał na Abla i na jego dary, nie zabił go.
5 16
a na Kaina i na jego ofiary nie zwrócił uwagi. I odszedł Kain sprzed oblicza Boga. Za-
Bardzo tym zasmucił Kaina, tak że chodził z za- mieszkał w krainie Nod, poza Edenem.
17
chmurzoną twarzą. 6 Pan, Bóg, zapytał Kaina: Kain poznał cieleśnie swą żonę, tak że
„Dlaczego posmutniałeś i dlaczego chodzisz z za- ona poczęła i urodziła Henocha. Gdy potem zbu-
chmurzoną twarzą? 7 O nie! Czy jeśli właściwie dował miasto, nadał mu imię swojego syna: He-
złożyłeś ofiarę, ale niewłaściwie ją rozdzieliłeś, noch.
18
nie popełniłeś grzechu? Zachowaj jednak spokój. Henochowi urodził się Irad, Irad zro-
Przecież od ciebie zależy odwrócenie się od nie- dził Mechujaela, Mechujael zrodził Metuszaela,
go. Ty masz nad nim panować!3”. a Metuszael zrodził Lameka.
8 19
Kain odezwał się do Abla, swego brata: Lamek wziął sobie dwie żony: jednej było
„Chodź, przejdźmy się po polu”. Kiedy obaj byli na imię Ada, imię drugiej – Silla. 20 Ada urodzi-
na polu, rzucił się Kain na Abla, swojego bra- ła Jabala. Został on ojcem mieszkających w na-
ta i zabił go. 9 Bóg zapytał Kaina: „Gdzie jest miotach hodowców bydła rogatego. 21 Jego brat
Abel, twój brat?” On odpowiedział: „Nie wiem. miał na imię Jubal. Wymyślił on harfę i kitharę.
22
Czy ja jestem stróżem mojego brata?” 10 Na to Silla urodziła Tubal-Kaina. Był on kowalem
Bóg rzekł: „Dlaczego to zrobiłeś? Wołanie krwi obrabiającym brąz i srebro. Siostrą Tubal-Kaina
twojego brata wznosi się do mnie z ziemi!4 11 Bę- była Naama.

1
„Cheruby” – jeden z rodzajów aniołów służących Bogu. Tu uniemożliwiają one powrót człowieka do owego ogrodu.
Bóg wprowadza człowieka na trudną drogę ku przyszłości, ukazując u jej kresu zwycięstwo i otwartą bramę do nowego
raju: do królestwa niebieskiego.
2
Opowiadania umieszczone w tym rozdziale są poza zasięgiem historii. Nie przedstawiają one pełnych dziejów pierw-
szych ludzi na ziemi, lecz tylko wybrane epizody. Zapewne prezentują nam one stan popularnej wiedzy o przeszłości
w tych czasach, gdy były redagowane.
3
Przekład tego wiersza jest niepewny, bo bardzo niejasne jest jego podłoże greckie. Redaktorzy Septuaginty wyraźnie
opierają się tu na innej lekcji hebrajskiej, niż dziś jest przyjęte, albo też ich przekład jest interpretacją równie niezrozu-
miałego substratu hebrajskiego. Istnieje też możliwość skażenia tego tekstu przez tradycję rękopiśmienniczą.
4
Semici uważali, że krew jest miejscem pobytu duszy człowieka, a dusza jest podstawą życia, które daje Bóg. A zatem
wylanie krwi jest bezczeszczeniem daru Boga. Dusza, krążąc z krwią, ożywia całe ciało.
9 Księga Rodzaju 4,23–5,20

23
Lamek powiedział swoim żonom: Adam przeżył, doszła do dziewięciuset trzydzie-
„Ado i Sillo, posłuchajcie mej wypowiedzi; stu lat. Wtedy umarł.
6
żony Lameka, dopuśćcie me słowa do swych Set dożył już dwustu pięciu lat, gdy zro-
uszu: dził Enosza. 7 Po zrodzeniu Enosza Set żył sie-
Zabiłbym męża za zadanie mi rany demset siedem lat. I zrodził jeszcze synów i cór-
i młodzieńca za zrobiony mi siniec. ki. 8 Pełna liczba dni Seta doszła do dziewięciuset
24
Bo skoro za Kaina wyznaczona jest sied- dwunastu lat. Wtedy umarł.
9
miokrotna kara, Enosz dożył już stu dziewięćdziesięciu
to za Lameka siedemdziesięciosiedmio- lat, gdy zrodził Kenana. 10 Po zrodzeniu Kena-
krotna1”. na Enosz żył siedemset piętnaście lat. I zrodził
25
Adam poznał cieleśnie Ewę, swoją żonę. jeszcze synów i córki. 11 Pełna liczba dni Enosza
Ona poczęła i urodziła syna. Nadała mu imię doszła do dziewięciuset pięciu lat. Wtedy umarł.
12
Set. Wtedy powiedziała: „Wzbudził mi Bóg inne- Kenan dożył już stu siedemdziesięciu lat,
go potomka zamiast Abla, którego zabił Kain”. gdy zrodził Mahalaleela. 13 Po zrodzeniu Mahala-
26
Setowi urodził się syn. Nazwał go imieniem leela Kenan żył siedemset czterdzieści lat. I zro-
Enosz. dził jeszcze synów i córki.
14
Zaczął on przyzywać imienia Pana, Boga. Pełna liczba dni Kenana doszła do dzie-
więciuset dziesięciu lat. Wtedy umarł.

5
1 15
Jest to księga narodzin ludzi2. Kiedy Bóg Mahalaleel dożył już stu sześćdziesięciu
w owym dniu stworzył Adama, stworzył go pięciu lat, gdy zrodził Jereda. 16 Po zrodzeniu
na wzór Boga. 2 Stworzył ich jako mężczyznę Jereda Mahalaleel żył siedemset trzydzieści lat.
i jako kobietę. I pobłogosławił ich. W tym dniu, I zrodził jeszcze synów i córki. 17 Pełna liczba dni
kiedy ich stworzył, nadał im imię Adam3. Mahalaleela doszła do ośmiuset dziewięćdziesię-
3
Adam żył już dwieście trzydzieści lat4, kie- ciu pięciu lat. Wtedy umarł.
18
dy zrodził syna na swoje podobieństwo i wzór. Jered dożył już stu sześćdziesięciu dwóch
Nadał mu imię Set. 4 Po zrodzeniu Seta liczba lat, gdy zrodził Henocha. 19 Po zrodzeniu Heno-
dni Adama doszła do siedmiuset lat5. I zrodził cha Jered żył osiemset lat. I zrodził jeszcze sy-
jeszcze synów i córki. 5 Pełna liczba dni, które nów i córki. 20 Pełna liczba dni Jereda doszła do

1
Liczba siedem, a tym bardziej siedemdziesiąt siedem oznacza symbolicznie nieokreśloną, ale dużą ilość.
2
Co do formy tego zdania zob. 2,4 z przypisem. Podane tu będą genealogie, które, oczywiście, nie są pełne, lecz wy-
biórcze.
3
„Nadał im imię Adam” – „adam” jako imię pospolite znaczy w hebrajskim „istota ludzka, człowiek”. To znaczenie
wyjaśnia, dlaczego w tym zdaniu mamy zaimek w liczbie mnogiej: „im”. Ma ono bowiem taki pierwotny sens: Bóg
i Adama, i Ewę nazwał człowiekiem. Jest tu zatem kolejne, bardziej wyraziste, podkreślenie redaktora tekstu równo-
ści kobiet i mężczyzn w człowieczeństwie (zob. 2,22 z przypisem). W oryginalnej wersji Księgi Rodzaju imię własne
„Adam” pojawia się dopiero w 4,25, a przed tym wierszem „adam” ma sens pospolity. Grecki natomiast redaktor
Septuaginty już w tych wcześniejszych miejscach odczytał je jako imię własne „Adam”. Są to następujące miejsca:
2,16.19a,b.20a,b.21.22a,b.23.25; 3,8.9a,b.12.17.20.21.22.24; 4,1. W Biblii Tysiąclecia (wyd. 3. popr.) te wcześniejsze
wystąpienia nazwy „adam” przełożono na „człowiek” albo na „mężczyzna”.
4
W wersji hebrajskiej, a nawet w Wulgacie, podana jest liczba o sto lat mniejsza. Według egzegetów podawanie tu i dalej
wielkiej liczby lat życia, znane już poza Biblią w tradycji babilońskiej, służyć ma przez swą hiperbolę podkreśleniu, że
od Adama do Noego, czyli do potopu, upłynęło bardzo dużo czasu.
5
Tu oryginalny tekst hebrajski i Wulgata podają liczbę ośmiuset lat. Podobna niezgodność występuje w części poda-
wanych dalej liczb.
Księga Daniela

1
1
W trzecim roku panowania Jojakima, kró- rze zbiedniały w porównaniu z innymi młodzień-
la Judy, przybył pod Jeruzalem Nabuchodo- cami, waszymi rówieśnikami. Narazilibyście
nozor, król Babilonu, i oblegał je. 2 Pan wydał mnie na surową karę ze strony króla”. 11 Wte-
w jego ręce Jojakima, króla Judy, oraz część dy Daniel tak rzekł Amelsadowi, którego głów-
sprzętu z domu Boga. Najeźdźca wywiózł to do ny eunuch ustanowił zwierzchnikiem Daniela,
kraju Szinear1, do domu swojego boga. Kazał Chananiasza, Miszaela i Azariasza: 12 „Poddaj
wnieść ten sprzęt do budynku, gdzie mieścił się swoje sługi dziesięciodniowej próbie. Niech nam
skarbiec jego boga. 3 Potem król rozkazał Asz- dają produkty wyrosłe z ziemi. Będziemy je jedli
fenazowi, swojemu głównemu eunuchowi, aby i przepijali wodą. 13 Potem porównasz nasze twa-
spośród jeńców uprowadzonych z Izraela: z rodu rze z twarzami młodzieńców jedzących strawę ze
królewskiego i spośród dostojników, przyprowa- stołu królewskiego. Według tego, co zobaczysz,
dził 4 młodzieńców, na których nie ma żadnej uczynisz ze swoimi sługami”. 14 Posłuchał ich
skazy, o miłej powierzchowności, biegłych w każ- i poddał ich dziesięciodniowej próbie. 15 Po upły-
dym kunszcie, posiadających wiedzę, rozumnych wie dziesięciu dni ich twarze wyglądały piękniej
w myśleniu, krzepkich w sile, tak by mogli stać i pełniejsze były niż tych młodzieńców, którzy ja-
w domu króla i by można ich było nauczyć pi- dali strawę ze stołu króla. 16 Amelsad zatem za-
sma i języka Chaldejczyków. 5 Wyznaczył im król bierał sobie ich potrawy i wino do picia, a dawał
codzienną strawę z królewskiego stołu i porcję im produkty roślinne.
17
wina, które było też jego napojem. Kazał ich Bóg dał tym czterem młodzieńcom zro-
kształcić przez trzy lata, a potem postawić przed zumienie oraz biegłość we wszelkich pismach
królem. 6 Z synów Judy okazali się takimi Daniel, i naukach, a Daniel stał się biegły w wyjaśnianiu
Chananiasz, Miszael i Azariasz. 7 Główny eu- każdego widzenia i snu. 18 Gdy upłynęły te dni,
nuch nadał im imiona: Danielowi – Belteszassar, które wyznaczył król, aby ich przedstawić, wpro-
Chananiaszowi – Szadrak, Miszaelowi – Meszak, wadził ich główny eunuch przed Nabuchodono-
Azariaszowi – Abed-Nego. 8 Daniel postanowił zora. 19 Gdy król porozmawiał z nimi, stwierdził,
sobie w swym sercu, że się nie skala daniami sto- że nie było wśród nich wszystkich nikogo równe-
łu królewskiego ani winem, które było napojem go Danielowi, Chananiaszowi, Miszaelowi i Aza-
króla. Poprosił więc głównego eunucha, żeby nie riaszowi. I odtąd stali u boku króla. 20 W każdym
musiał się kalać. 9 A Pan obdarzył Daniela życzli- przedmiocie wiedzy i nauki, o który zapytał ich,
wością i serdecznością ze strony głównego eunu- przekonał się, że są dziesięć razy lepsi niż wszy-
cha. 10 Główny eunuch odpowiedział Danielowi: scy zaklinacze i magowie, jacy byli w całym jego
„Boję się, aby mój pan, król, który wyznaczył królestwie. 21 Daniel był tam aż do pierwszego
wam strawę i napój, nie zauważył, że wasze twa- roku króla Cyrusa.

1
Szinear – starożytna nazwa Babilonii.
2,1-28 Księga Daniela 1150

2
1
W drugim roku panowania Nabuchodo- plan i myśl, zwrócił się do Arioka, dowódcy kró-
nozora miał Nabuchodonozor sen. Przez to lewskiego, który zajął się zabijaniem mędrców
do jego ducha zakradły się jakieś lęki i król nie Babilonu: 15 „Wodzu królewski, dlaczego wyszło
mógł już spać. 2 Kazał zatem wezwać guślarzy, od króla to bezlitosne postanowienie?” Ariok
magów, czarowników i Chaldejczyków, aby wyja- przedstawił Danielowi całą rzecz. 16 Daniel za-
śnili mu jego senne widziadła. Przyszli i stanęli tem poszedł i prosił króla, aby mu zostawił tro-
przed królem. 3 Król odezwał się do nich: „Śni- chę czasu, to on ujawni królowi jego wyroki.
17
łem sen, który tak zmącił mą duszę, że muszę Wrócił Daniel do swojego domu i przedstawił
go zrozumieć”. 4 Chaldejczycy odpowiedzieli sprawę Chananiaszowi, Miszaelowi i Azariaszo-
królowi po syryjsku: „Królu, żyj na wieki. Opisz wi, swoim przyjaciołom. 18 Prosili Boga nieba
ten sen twoim sługom, to przedstawimy jego o zmiłowanie się w sprawie tej zagadki i żeby
wyroki”. 5 Lecz król rzekł Chaldejczykom: „Lo- Daniel oraz jego przyjaciele nie zginęli razem
giczny jego tok jakoś ode mnie odstąpił. Jeżeli z pozostałymi mędrcami Babilonu. 19 I wtedy za-
wy mi nie opiszecie tego snu ani nie podacie jego gadka została Danielowi objawiona w widzeniu
wyroków, pójdziecie na zagładę, a wasze domy nocnym. Za to błogosławił 20 Daniel Boga nieba,
zostaną zburzone. 6 Jeżeli natomiast opiszecie mówiąc: „Niech będzie błogosławione od wieku
mi sen i jego wyroki, otrzymacie ode mnie dary, po wiek imię Boga, bo do Niego należy mądrość
nagrody i wielkie godności. Opowiedzcie mi tyl- i wiedza. 21 On zmienia pory i czasy, On ustana-
ko ten sen i ukażcie jego wyroki”. 7 Odezwali się wia i usuwa królów, On mędrcom daje mądrość,
drugi raz, mówiąc: „Niech król opowie ten sen a roztropność trzymającym się rozumu. 22 On od-
swoim sługom, a my przedstawimy jego wyroki”. krywa to, co chowają głębiny i tajemne skrytki;
8
Król na to rzekł im: „Wiem teraz naprawdę, On zna to, co tai się w mroku, a światło jest przy
że chcecie zdobyć jakąś podstawę do odpowiedzi Nim samym. 23 Tobie zatem, Boże moich przod-
w tym, co wyjdzie ode mnie. 9 Jeżeli nie opisze- ków, składam dziękczynienie i Ciebie wysławiam
cie mi snu, będę wiedział, że umówiliście się, aby za to, że dałeś mi mądrość i zdolności i że teraz
mi dać jakąś odpowiedź nieprawdziwą i bezwar- dałeś mi poznać to, o co prosiliśmy Cię: dałeś mi
tościową w oczekiwaniu, że może z czasem pój- mianowicie poznać widzenie króla”.
24
dzie w zapomnienie. Najpierw opiszcie mi sen, Potem Daniel poszedł do Arioka, którego
abym przekonał się, że ukażecie mi prawdziwe król wyznaczył do zgładzenia mędrców Babilonu,
jego wyroki”. 10 Chaldejczycy odpowiedzieli kró- i rzekł mu: „Przestań zabijać mędrców Babilonu.
lowi, mówiąc: „Nie ma na całym suchym lądzie Zaprowadź mnie przed króla, a ja ujawnię królowi
takiego człowieka, który by tę rzecz króla po- wyroki”. 25 Ariok zatem szybko zaprowadził Da-
trafił przedstawić. Żaden wielki król ani władca niela przed króla i rzekł mu: „Wśród uprowadzo-
o takie coś nie pyta czarownika, maga czy Chal- nych z Judei znalazłem męża, który poda królowi
dejczyka. 11 Pytanie bowiem, które król stawia, wyjaśnienie”. 26 Odezwał się król i zapytał Daniela,
jest trudne i nie ma nikogo takiego, który by był któremu nadano imię Belteszassar: „Czy potra-
zdolny opisać to królowi, chyba że może jacyś fisz opisać mi sen, który miałem, i jego wyroki?”
27
bogowie, ale oni nie mają tu swojej siedziby, by Daniel odpowiedział królowi takimi słowami:
stanąć przy kimkolwiek”. 12 Wtedy król z wiel- „Nie leży w mocy mędrców ani magów, ani zakli-
kim gniewem i złością rozkazał, aby pozabijać naczy, ani astrologów opowiedzenie królowi o tym,
wszystkich mędrców Babilonu. o co król pyta. 28 Tylko Bóg, który jest w niebie,
13
Kiedy wyszedł taki dekret, zaczęto zabi- ma moc odsłonić tajemnice. On dał poznać królowi
jać mędrców. Zamierzano zgładzić także Daniela Nabuchodonozorowi, co ma się stać na końcu tych
i jego przyjaciół. 14 Wtedy Daniel, mając pewien dni. Sen i widzenia, któreś miał w swych myślach,
1151 Księga Daniela 2,29–3,2

leżąc na swym łożu, są następujące: 29 Królu, my- że będzie wyrastało z żelaznego korzenia, ale tak
śli, które cię napełniły na twym łożu, odnoszą się jak widziałeś, żelazo będzie przemieszane z cera-
do tego, co ma się stać w przyszłości. Ten, który miką. 42 Palce u stóp, w części z żelaza, a w części
odsłania tajemnice, dał ci poznać, co ma nastąpić. z ceramiki oznaczają, że część królestwa będzie
30
A mnie ta tajemnica została objawiona nie ze mocna i od niego zostanie odłupana. 43 A to, że wi-
względu na posiadaną przeze mnie wiedzę, więk- działeś żelazo przemieszane z ceramiką, oznacza,
szą niż u wszystkich żyjących, ale bym mógł podać że wprawdzie przez nasienie ludzie będą mieszać
jej wyroki do wiadomości królowi: abyś te myśli się z sobą, ale jeden z drugim nie będą tworzyć
swojego serca zrozumiał. zwartej całości, tak jak żelazo nie da się złączyć
31
Otóż ty, królu, podniosłeś oczy, a tu stoi z ceramiką.
44
jakiś posąg. Posąg ogromny. Jego wygląd – za- Za dni owych królów Bóg nieba założy
dziwiający. Stał przed tobą. Jego wygląd budził królestwo, które nigdy nie upadnie. To Jego kró-
przerażenie. 32 Ten posąg: jego głowa – z czyste- lestwo nie będzie przekazane jakiemuś innemu
go złota; jego dłonie, piersi i ramiona – ze srebra; ludowi, ale rozkruszy i oczyści z plew wszyst-
brzuch i uda – z brązu; 33 golenie – z żelaza; sto- kie królestwa. Ono samo trwać będzie na wie-
py – w części z żelaza, a w części ceramiczne. ki. 45 Dokona się to w taki sposób, jak w tym, co
34
Patrzyłeś dalej, a tu od masywu góry odrywa ujrzałeś, że mianowicie oderwał się od masywu
się głaz bez pomocy czyichś rąk i uderza ten posąg góry głaz bez pomocy czyichś rąk i że pokruszył
w stopy: w te z żelaza i z ceramiki, i kruszy je cał- ceramikę, żelazo, brąz, srebro i złoto. Wielki Bóg
kowicie. 35 Wtedy w proch się zmieniło wszystko dał poznać królowi, co ma się stać później. Praw-
na raz: ceramika, żelazo, brąz, srebro i złoto. Sta- dziwy był ten sen, a jego wyroki godne wiary”.
46
ło się jakby stertą plew latem na klepisku. Uniósł Wtedy król Nabuchodonozor padł na
to zaraz gwałtowny podmuch wiatru. Nawet ślad twarz, pokłonił się Danielowi i rozkazał złożyć
po tym nie został. A głaz, który uderzył w posąg, mu ofiary pokarmowe i kadzidlane. 47 I zwra-
stał się ogromną górą i wypełnił sobą całą ziemię. cając się do Daniela, król rzekł: „Wasz Bóg jest
36
Taki był ten sen. Ale i jego wyroki przedłożymy naprawdę Bogiem bogów i panem królów. On po-
królowi. 37 Ty, królu, jesteś królem królów, które- trafi odsłonić ukryte tajemnice i dzięki Niemu ty
mu Bóg nieba dał królestwo silne, potężne i powa- odsłoniłeś ten sekret”. 48 Potem król wywyższył
żane. 38 Każde miejsce, gdzie mieszkają synowie Daniela, dał mu liczne i wielkie podarunki, po-
ludzcy, dzika zwierzyna, ptactwo przestworzy, stawił go nad całą krainą Babilonu i mianował
oddał w twoje ręce. Ustanowił cię panem wszyst- przywódcą równym satrapom nad wszystkimi
kiego. Ty jesteś tą złotą głową. 39 Po tobie nasta- mędrcami Babilonu. 49 Daniel jednak poprosił
nie drugie królestwo, gorsze od twojego; później króla, żeby nad sprawami regionu Babilonu po-
trzecie królestwo – będzie brązowe, i również ono stawił Szadraka, Meszaka i Abed-Nego. I pozo-
będzie obejmowało całą ziemię. 40 A czwarte kró- stał Daniel na dworze królewskim.
lestwo będzie twarde jak żelazo. W jaki sposób że-

3
1
lazo wszystko rozrąbuje i ociosuje, tak ono będzie W osiemnastym roku król Nabuchodonozor
rozrąbywać i ciosać. 41 A te dostrzeżone przez cie- sporządził złotą figurę o wysokości sześć-
bie stopy i palce, w części ceramiczne, a w części dziesięciu i grubości sześciu łokci i postawił ją
żelazne, znaczą, że królestwo zostanie podzielone, na równinie Dura1 na ziemi Babilonu. 2 Potem

1
Dura – dosyć częsta nazwa terenu w prowincji Babilonu. Znaczy ona tyle, co „równina”. Teodocjon uznał ją za imię
własne, w Septuagincie natomiast przyjęto ją jako imię pospolite o znaczeniu „równina”.
3,3-27 Księga Daniela 1152

rozesłał gońców z wezwaniem, aby zebrali się Meszaka i Abed-Nego. I przyprowadzeni zostali
najwyżsi urzędnicy, wodzowie, administratorzy przed króla. 14 Nabuchodonozor odezwał się do
regionów, zarządcy, naczelnicy, wszyscy spra- nich, pytając: „Szadraku, Meszaku i Abed-Nego,
wujący jakąkolwiek władzę, wszyscy przywód- czy rzeczywiście nie oddajecie czci moim bogom
cy krain i aby się stawili na święto odsłonięcia i nie kłaniacie się przed złotą figurą, którą po-
figury, którą postawił król Nabuchodonozor. stawiłem? 15 Czy teraz, gdy tylko usłyszycie głos
3
I zebrali się administratorzy regionów, najwyż- trąby, fletu, kitary, sambuki, harfy, dud i wszel-
si urzędnicy, wodzowie, zarządcy, wielcy naczel- kiego rodzaju instrumentów muzycznych, jeste-
nicy, wszyscy sprawujący jakąkolwiek władzę, ście gotowi paść na twarz i złożyć pokłon przed
wszyscy przywódcy krain na inaugurację figury, figurą, zrobioną przeze mnie? Jeśli nie złożycie
którą postawił król Nabuchodonozor. Stanęli pokłonu, tej samej godziny zostaniecie wrzuceni
przed figurą, którą postawił Nabuchodonozor. do pieca z rozpalonym ogniem. A czy jest jakiś
4
Wtedy herold tak zawołał donośnym głosem: bóg, który będzie zdolny wyrwać was z moich
„Ogłasza się wam, ludy, plemiona, szczepy mó- rąk?” 16 Szadrak, Meszak i Abed-Nego taką dali
wiące odrębnymi językami: 5 Gdy tylko usłyszy- odpowiedź królowi: „Nabuchodonozorze, my nie
cie dźwięk trąby, fletu, kitary, sambuki, harfy, musimy dawać odpowiedzi w tej sprawie. 17 Bóg
dud i wszelkiego rodzaju instrumentów muzycz- bowiem, któremu służymy, ma moc uwolnić nas
nych, padnijcie na kolana i składajcie pokłony z pieca z rozpalonym ogniem. I On nas ocali
przed złotą figurą, którą postawił król Nabucho- z twoich, królu, rąk. 18 A jeśli nawet nie uwolni,
donozor. 6 Kto nie padnie i nie złoży przed nią niech ci, królu, będzie wiadome, że my nie mo-
pokłonu, tej samej godziny zostanie wrzucony żemy czcić twoich bogów ani składać pokłonów
do pieca z rozpalonym ogniem”. 7 I kiedy ludzie przed tą złotą figurą, którą postawiłeś”.
19
usłyszeli głos trąby, fletu, kitary, sambuki, harfy, Na to Nabuchodonozor zawrzał gnie-
dud i wszelkiego rodzaju instrumentów muzycz- wem na Szadraka, Meszaka i Abed-Nego i wyraz
nych, te wszystkie ludy, plemiona, szczepy mó- jego twarzy się zmienił. Rozkazał, żeby napalić
wiące odrębnymi językami, padając na kolana, w tym piecu siedem razy mocniej, tak by się
składały pokłony przed złotą figurą, którą posta- rozognił aż do kresu możliwości. 20 Mężom naj-
wił król Nabuchodonozor. tęższym w krzepkości rozkazał związać Szadra-
8
Wtedy pewni Chaldejczycy poszli i oskar- ka, Meszaka i Abed-Nego i wrzucić ich do pieca
żyli Judejczyków 9 przed królem Nabuchodono- z rozpalonym ogniem. 21 Spętani zatem zostali ci
zorem: „Królu, żyj na wieki. 10 Ty, królu, wydałeś mężowie tak, jak stali: ze swymi szarawarami,
dekret, że każdy człowiek, gdy usłyszy głos trąby, tiarami, okryciami goleni, z całym ich strojem,
fletu, kitary, sambuki, harfy, dud i wszelkiego ro- i wrzuceni do środka pieca z rozpalonym ogniem.
dzaju instrumentów muzycznych, 11 a nie pad- 22
Ponieważ słowo króla było bardzo stanowcze,
nie i nie złoży pokłonu przed złotą figurą, będzie rozpalono ten piec aż ponad miarę. 23 I wpadli ci
wrzucony do pieca z rozpalonym ogniem. 12 Są trzej spętani: Szadrak, Meszak i Abed-Nego, do
tu pewni Judejczycy, postawieni przez ciebie nad środka pieca z rozpalonym ogniem. 24 Tam, cho-
sprawami regionu Babilon, to jest Szadrak, Me- dząc sobie wśród płomieni, wielbili Boga pieśnią
szak i Abed-Nego; otóż ci mężowie nie okazali i wysławiali Pana.
25
posłuszeństwa twojemu, królu, dekretowi: two- Potem stanął Azariasz i tak zaczął się
ich bogów nie czczą i nie składają pokłonu przed modlić; otwarł swe usta i tak wołał wśród ognia:
26
złotą figurą, którą postawiłeś”. „Błogosławiony jesteś i uwielbiony, Panie,
13
Wtedy Nabuchodonozor z gniewem i zło- Boże naszych ojców, Twoje imię pełne chwały
ścią powiedział, żeby przyprowadzić Szadraka, na wieki! 27Sprawiedliwy jesteś we wszystkim,
1153 Księga Daniela 3,28-56

co dla nas uczyniłeś. Wszystkie Twe dzieła stąp z nami według swojej łagodności i według
jawne, drogi Twoje proste, a wszystkie Twoje pełni swojego miłosierdzia. 43Wyzwól nas według
wyroki są samą prawdą. 28Spełniłeś słuszne wy- swoich cudów, otocz, Panie, chwałą swoje imię.
44
roki we wszystkim, co sprowadziłeś na nas i na Niech zawstydzenia doznają wszyscy, którzy
to święte miasto naszych ojców: na Jeruzalem. o zło oskarżają Twoje sługi; niech w hańbie się
Zgodnie ze słusznym wyrokiem sprowadziłeś to znajdą bez żadnej siły i władzy. Niech ich potę-
wszystko z powodu naszych grzechów. 29Grze- ga skruszona zostanie. 45Niechaj poznają, że Ty
sząc i dopuszczając się nieprawości, odeszliśmy jesteś Panem, Bogiem jedynym, okrytym chwałą
od Ciebie. Zeszliśmy całkowicie na manowce, nie na całej zamieszkanej ziemi”.
słuchając Twoich nakazów. 30Nie zachowaliśmy 46
Tymczasem słudzy królewscy, którzy ich
ich, nie spełniliśmy, choć nam je nakazałeś po to, tam wrzucili, nie ustawali w podsycaniu pieca
by nam się dobrze wiodło. 31Wszystko, co na nas naftą, smołą, pakułami i chrustem. 47 Płomień
sprowadziłeś; wszystko, co nam uczyniłeś, we- unosił się z pieca na wysokość czterdziestu dzie-
dług słusznego wyroku zrobiłeś. 32Wydałeś nas więciu łokci. 48 Wybuchał też na boki i spalił tych
w ręce bezbożnych wrogów, najgorszych odstęp- Chaldejczyków, których dosięgnął przy piecu.
49
ców; wydałeś występnemu królowi, najbardziej Anioł Pana zstąpił do pieca, między towarzy-
zepsutemu na całej ziemi. 33I teraz nawet ust szy Azariasza, i tam odsuwał od nich płomienie
nam nie wolno otworzyć. Na Twoje sługi, czci- ognia. 50 Zrobił przez środek pieca przewiew
cieli Twoich, spadły obelgi i zhańbienie. 34Jednak zwilżany rosą, tak że zupełnie nie tknął ich
przez wzgląd na swoje imię nie wydawaj nas na ogień, nie zadał im bólu ani nie był im przykry.
51
zawsze, nie unieważniaj swojego przymierza. Wtedy we trzech, jednym głosem, wysła-
35
Nie odsuwaj od nas swojego miłosierdzia przez wiali w tym piecu Boga, uwielbiali Go i błogosła-
wzgląd na umiłowanego przez Ciebie Abrahama, wili takimi słowami:
52
przez wzgląd na Izaaka, Twojego sługę, i na Izra- „Błogosławiony jesteś, Panie, Boże na-
ela, świętego Twojego. 36Do nich przecież prze- szych ojców,
mówiłeś, dając obietnicę, że rozpleni się ich po- godny chwały i wywyższany na wieki.
tomstwo jak gwiazdy na niebie liczne i jak ziarna Błogosławione święte imię Twojego maje-
piasku na morskim brzegu. 37A tymczasem my, statu,
o Panie, staliśmy się mniejsi od wszystkich ple- godne chwały najwyższej i wywyższane na
mion, przez nasze grzechy poniżeni dzisiaj jeste- wieki.
śmy na całej ziemi. 38Nie mamy teraz ani władcy, 53
Błogosławiony jesteś w przybytku Twoje-
ani proroka, ani wodza; nie ma całopaleń, ofiar, go świętego majestatu,
darów pokarmowych ni kadzidlanych; brak miej- godny najwznioślejszego wysławiania i naj-
sca, gdzie by można było złożyć Tobie plony i do- wyższą chwałą otaczany na wieki.
znać miłosierdzia. 39Niechże jednak zostaniemy 54
Błogosławiony jesteś, Zaglądający w ot-
przyjęci za skruszoną duszę i za uniżenie się du- chłanie i na cherubinach Siedzący,
cha, jak bywaliśmy przyjmowani za całopalenia godny chwały i wywyższany na wieki.
55
z baranów i byków i jak za niezliczone tysiące Błogosławiony jesteś na tronie Twojego
tłustych jagniąt. 40Niech to właśnie będzie dziś królestwa,
od nas ofiarą dla Ciebie, niech już stanie się peł- wysławiany nad wszystko hymnami i wy-
na przed Tobą, bo przecież nie doznają zawsty- wyższany na wieki.
dzenia, którzy w Tobie ufność złożyli. 41Już jeste- 56
Błogosławiony jesteś na sklepieniu nieba,
śmy ulegli z całego serca i jest w nas bojaźń przed opiewany w pieśniach i otoczony chwałą na
Tobą. Szukamy Ciebie, nie zawstydzaj nas. 42Po- wieki.
3,57-83 Księga Daniela 1154

57
Błogosławcie Pana, wszystkie dzieła Pań- wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na
skie, wieki.
71
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na Błogosławcie Pana, lodzie i mrozie,
wieki. wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na
58
Błogosławcie Pana, niebiosa, wieki.
72
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na Błogosławcie Pana, szadzie i śniegi,
wieki. wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na
59
Błogosławcie Pana, aniołowie Pańscy, wieki.
73
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na Błogosławcie Pana, błyskawice i chmury,
wieki. wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na
60
Błogosławcie Pana, wszystkie wody na wieki.
74
niebie, Niech ziemia błogosławi Pana,
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na niech wysławia Go pieśnią i wywyższa na
wieki. wieki.
61 75
Błogosławcie Pana, wszystkie moce, Błogosławcie Pana, góry i pagórki,
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na
wieki. wieki.
62 76
Błogosławcie Pana, słońce i księżycu, Błogosławcie Pana, wszystkie rośliny ro-
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na snące na ziemi,
wieki. wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na
63
Błogosławcie Pana, gwiazdy na niebie, wieki.
77
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na Błogosławcie Pana, morza i rzeki,
wieki. wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na
64
Błogosławcie Pana, wszystkie deszcze wieki.
78
i rosy, Błogosławcie Pana, krynice,
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na
wieki. wieki.
65 79
Błogosławcie Pana, wszystkie wiatry, Błogosławcie Pana, potwory morskie
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na i wszystko, co porusza się w wodach,
wieki. wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na
66
Błogosławcie Pana, ogniu i upale, wieki.
80
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na Błogosławcie Pana, wszystkie ptaki na
wieki. niebie,
67
Błogosławcie Pana, chłodzie i skwarze, wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na wieki.
81
wieki. Błogosławcie Pana, cała dzika zwierzyno
68
Błogosławcie Pana, szrony i śniegi, i trzody,
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na
wieki. wieki.
69 82
Błogosławcie Pana, noce i dnie, Błogosławcie Pana, synowie ludzcy,
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na
wieki. wieki.
70 83
Błogosławcie Pana, światło i ciemności, Błogosławcie Pana, Izraelu,
1155 Księga Daniela 3,84–4,1

wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na Bożego”. 93 Wtedy podszedł Nabuchodonozor
wieki. do otworu pieca z rozpalonym ogniem i zawołał:
84
Błogosławcie Pana, kapłani Pańscy, „Szadraku, Meszaku i Abed-Nego, słudzy naj-
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na wyższego Boga, wyjdźcie, chodźcie tu!” I wyszli
wieki. spośród ognia Szadrak, Meszak i Abed-Nego.
85 94
Błogosławcie Pana, słudzy Pańscy, Zeszli się satrapowie, wodzowie, administra-
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na torzy regionów i naczelnicy królewscy i oglądali
wieki. tych mężów, dziwiąc się, że ogień nie zawładnął
86
Błogosławcie Pana, duchy i dusze spra- ich ciałem, że włosy na ich głowie nie spłonęły,
wiedliwych, że ich szarawary nie zmieniły koloru, że na-
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na wet swądu ognia nie czuło się od nich. 95 Wte-
wieki. dy takimi słowami przemówił Nabuchodonozor:
87
Błogosławcie Pana, święci i pokorni w ser- „Błogosławiony Bóg Szadraka, Meszaka i Abed-
cu, -Nego. On posłał swojego anioła i uwolnił swoje
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na sługi, bo Mu zaufali, ogniowi wydając swoje ciała
wieki. przez nieuznanie królewskiego słowa, byleby tyl-
88
Błogosławcie Pana, Chananiaszu, Azaria- ko nie oddać czci i nie złożyć pokłonu żadnemu
szu, Miszaelu, bogu, lecz tylko Bogu swojemu. 96 Ja zatem ogła-
wysławiajcie Go pieśnią i wywyższajcie na szam następujący dekret: Jeśliby jakikolwiek
wieki, lud, plemię, szczep mówiący odrębnym językiem
bo wydobył nas z grobu i wyzwolił nas znieważył obelżywym słowem Boga Szadraka,
z ręki śmierci, Meszaka i Abed-Nego, pójdzie na zagładę, a ich
wyrwał nas ze środka pieca z piekącym pło- siedziby wydane zostaną na grabież. Nie ma
mieniem, bowiem drugiego boga, który by potrafił w taki
ze środka ognia nas wyprowadził. sposób uratować”. 97 I król zapewnił wtedy po-
89
Wychwalajcie Pana, bo dobry, myślność Szadrakowi, Meszakowi i Abed-Ne-
bo na wieki Jego miłosierdzie. go w krainie Babilonu, i uznał ich za godnych
90
Błogosławcie, wszyscy cześć oddający przewodzenia wszystkim Judejczykom, jacy byli
Panu, Bogu bogów, w jego królestwie.
98
wysławiajcie Go pieśnią i wychwalajcie, bo „Król Nabuchodonozor do wszystkich
na wieki Jego miłosierdzie”. ludów, plemion, szczepów mówiących odrębny-
91
Kiedy Nabuchodonozor dowiedział się mi językami, do mieszkańców całej ziemi: niech
o ich wysławianiu pieśnią, zdumiał się. Poszedł pokój wasz się rozrasta. 99 Uznałem za właści-
z pośpiechem i rzekł do swoich dostojników: we, aby powiadomić was o cudownych znakach
„Czyż nie trzech mężów wrzuciliśmy, spętanych, i rzeczach przedziwnych, którymi obdarzył mnie
w sam środek ognia?” Odpowiedzieli królowi: najwyższy Bóg. 100 Jakże są wielkie i pełne mocy!
„Rzeczywiście, królu”. Jego królowanie królowaniem wiecznym, a Jego
92
Na to król rzekł: „Ale ja widzę czterech władza – z pokolenia na pokolenie!
mężów: nie są związani, spacerują sobie pośrod-

4
1
ku ognia i nie widać na nich żadnej szkody. Wy- W czternastym roku panowania1 Nabucho-
gląd tego czwartego podobny do wyglądu syna donozor powiedział: „Żyłem dotąd szczęśliwie

1
Czternasty rok panowania Nabuchodonozora to 590 r. p.n.e.
Ewangelia wg św. Jana

1
1
Na początku1 było Słowo2, to Słowo było dzonego od Ojca6. 15 Jan daje o Nim świadectwo,
u Boga, Bogiem było to Słowo. 2 Ono było na gdy wołając, oświadcza: „Ten, o którym mówi-
początku u Boga. 3 Wszystko przez Nie się stało; łem, że idzie za mną, już przede mną się stał,
bez Niego nie stało się ani jedno, cokolwiek się bo był wcześniej niż ja”. 16 Przecież z Jego pełni
stało. 4 W Nim było życie, to życie było światłem my wszyscy otrzymaliśmy, także łaskę po łasce7;
ludzi. 5 To światło świeci w ciemności i ciemność 17
Prawo bowiem zostało dane za pośrednictwem
jej nie opanowała. Mojżesza, a łaska i prawda pojawiły się za po-
6
Pojawił się człowiek posłany od Boga, Jan średnictwem Jezusa Chrystusa. 18 Boga nikt ni-
mu na imię3. 7 Przyszedł on dla dawania świadec- gdy nie zobaczył; Jednorodzony, Bóg, który jest
twa, aby być świadkiem owego światła, by wszy- w łonie Ojca, On pouczył.
scy dzięki niemu uwierzyli. 8 Nie on był światłem, 19
A takie oto jest świadectwo Jana: Judej-
lecz aby stał się świadkiem owego światła. czycy z Jerozolimy wysłali do niego kapłanów
9
Światło prawdziwe, oświecające każdego i lewitów8, aby go zapytali: „Kim ty jesteś?”
człowieka, przyszło na świat. 10 Na świecie było 20
I on wyznał, nie wzbraniał się. Wyznał tak:
[Słowo], a świat stał się przez Nie, lecz świat Go „Ja nie jestem Mesjaszem”. 21 Zapytali go: „Wo-
nie poznał. 11 Do swego przyszło, a swoi Go nie bec tego co? Jesteś Eliaszem?”9 Odpowiedział:
przyjęli. 12 Tym jednak, którzy przyjęli Je, dało „Nie jestem”. „Jesteś prorokiem?” Odrzekł:
możność stania się dziećmi Boga: tym, którzy „Nie”. 22 Spytali go: „Kim jesteś? Abyśmy mieli
wierzą w Jego imię. 13 A tacy nie z krwi, nie odpowiedź dla tych, którzy nas posłali. Co mó-
z pragnienia ciała, nie z pragnienia człowieka, wisz o sobie?” 23 Odpowiedział: „Ja wołającego
lecz z Boga się narodzili. na pustkowiu głos: Równajcie drogę dla Pana,
14
To Słowo, pełne łaski i prawdy, ciałem się tak jak głosił prorok Izajasz”10.
24
stało i swój namiot postawiło wśród nas4. I za- Ci posłani byli od faryzeuszy11. 25 I py-
częliśmy oglądać Jego chwałę5, chwałę Jednoro- tali go nadal, mówiąc: „Dlaczego więc chrzcisz,

1
„Na początku” – należy rozumieć: „przed wszystkim, od wieczności”.
2
„Słowo” oznacza tu Syna Bożego. W filozofii greckiej słowem LOGOS nazywano rozum jako organizującą zasadę całego świata.
3
Chodzi o Jana Chrzciciela.
4
To obrazowe wyrażenie można przetłumaczyć na „i zamieszkało wśród nas”.
5
Pełnego oglądania chwały Boga dostąpią zbawieni w wieczności.
6
Wyrażenie „od Ojca” określa tu pochodzenie chwały, a nie jednorodzonego Syna.
7
Treść następnego wiersza pozwala przypuszczać, że może chodzić o łaskę najpierw Starego, a potem Nowego Testamentu.
8
Kapłani i lewici – dwie klasy kapłanów. Lewici stanowili grupę niższą bez prawa zbliżania się do ołtarza.
9
O ponownym pojawieniu się proroka Eliasza zob. Ml 3,23-24; Syr 48,10-11.
10
Iz 40,3.
11
Faryzeusze tworzyli najbardziej gorliwą grupę wyznawców Mojżesza. Dystansowali się jednak od ludu i uważali się
za lepszych niż inni.
1339 Ewangelia wg św. Jana 1,26-50

skoro nie jesteś Mesjaszem, ani Eliaszem, ani mieszkasz?” 39 Odrzekł im: „Chodźcie, zobaczy-
prorokiem?” 26 Jan im odpowiedział: „Ja chrzczę cie”. Poszli więc i zobaczyli, gdzie mieszka. I na
w wodzie. Między wami już stoi Ten, którego wy ten dzień pozostali u Niego. Była już mniej wię-
nie znacie, 27 Ten, który idzie za mną, Ten, któ- cej godzina dziesiąta5. 40 Jednym z tych dwóch,
remu ja nie jestem godzien rozwiązać rzemienia którzy usłyszeli słowa Jana i poszli za Nim, był
u Jego sandała”. 28 Było to w Betanii1, za Jorda- Andrzej, brat Szymona Piotra. 41 Odszukał on
nem, gdzie Jan chrzcił. najpierw swego brata Szymona i powiedział mu:
29
Następnego dnia ujrzał Jezusa zbliżają- „Odkryliśmy Mesjasza” – w przekładzie znaczy
cego się do siebie. Powiedział wtedy: „Oto Bara- to „Chrystusa”, [„Namaszczonego”]6. 42 I za-
nek2 Boży, który gładzi3 grzech świata. 30 To On prowadził go do Jezusa. Jezus spojrzał na niego
jest Tym, o którym powiedziałem: Za mną idzie i rzekł: „Ty jesteś Szymon, syn Jana. Ty się bę-
Mąż, który już przede mną się stał, bo był wcze- dziesz nazywał Kefas” – w przekładzie znaczy to
śniej niż ja. 31 Ale ja Go nie znałem. Ja, udzie- [„Skała”], „Piotr”7.
43
lający chrztu w wodzie, przyszedłem po to, aby Nazajutrz postanowił iść do Galilei i spo-
On został objawiony Izraelowi”. 32 Jan wygłosił tkał Filipa. Jezus mu powiedział: „Pójdź za
wtedy takie świadectwo: „Widzę Ducha, który mną”. 44 A Filip był z Betsaidy8, z miasta Andrze-
zstępuje z nieba jak gołębica. Oto zatrzymał się ja i Piotra. 45 Filip odszukał Natanaela9 i rzekł
nad Nim! 33 Ja Go nie znałem. To Ten, który mu: „Spotkaliśmy Tego, o którym w Prawie
mnie posłał, bym chrzcił w wodzie, rzekł mi: Gdy napisał Mojżesz, a także Prorocy: Jezusa, syna
zobaczysz, że Duch zstępuje i zatrzymuje się nad Józefa z Nazaretu”. 46 Natanael mu odrzekł:
kimś, to będzie Ten, który udziela chrztu w Du- „Czy może być coś dobrego z Nazaretu?” A Filip
chu Świętym. 34 Ja to widzę i oświadczam: On mu na to: „Chodź i zobacz”. 47 Zobaczył Jezus
jest Synem Boga!” Natanaela, jak zbliża się do Niego, i tak o nim
35
Nazajutrz Jan znowu tam stał i jeszcze powiedział: „Oto szczery Izraelita, w nim nie ma
dwaj z jego uczniów. 36 Kiedy napotkał wzrokiem podstępu”. 48 Natanael zapytał Go: „Skąd mnie
przechadzającego się Jezusa, powiedział: „Oto znasz?” Jezus, odpowiadając, rzekł mu: „Widzia-
Baranek Boży”. 37 Gdy dwaj jego uczniowie usły- łem ciebie pod figowcem, nim cię Filip zawołał”.
szeli te słowa, poszli za Jezusem. 38 A kiedy Jezus 49
Na to Natanael powiedział: „Rabbi, Ty jesteś
odwrócił się i zobaczył, że idą, zapytał ich: „Cze- Synem Boga, Ty Królem jesteś Izraela!” 50 A Je-
go chcecie?” Oni odpowiedzieli mu: „Rabbi”4 – zus w odpowiedzi rzekł mu: „Czy wierzysz, bo
w przekładzie znaczy to: Nauczycielu – „gdzie ci powiedziałem, że cię widziałem pod figowcem?

1
Betania – miejscowość leżąca na lewym brzegu Jordanu, około 25 km na północ od Morza Martwego. Dziś nie istnieje.
Inna Betania znajdowała się niedaleko Jerozolimy. Niektóre rękopisy zamiast „Betania” podają „Betabara”.
2
Baranek jest w języku Biblii symbolem niewinności.
3
Zamiast „gładzi” może być „niesie”, „bierze na siebie”.
4
Rabbi – zaszczytny tytuł, przyznawany doktorom Prawa i nauczycielowi w szkole.
5
Według naszej rachuby godzina szesnasta.
6
Przekład oddaje grecką formę CHRISTOS najpierw w transliteracji „Chrystus”, potem według etymologii „Namasz-
czony”.
7
Przekład dwukrotnie podaje tu grecką formę PETROS: raz zgodnie z etymologią „Skała”, drugi raz tylko w fonetycz-
nym spolszczeniu „Piotr”.
8
Miasto w Galilei, od północnej strony Jeziora Galilejskiego.
9
Niektórzy egzegeci uważają, że jest to drugie imię Apostoła Bartłomieja.
1,51–2,25 Ewangelia wg św. Jana 1340

Więcej niż to zobaczysz”. 51 I jeszcze mu rzekł: 13
Zbliżała się Pascha u Judejczyków, więc
„O tak, zapewniam was: zobaczycie, że niebo jest Jezus udał się do Jerozolimy.
14
otwarte i że aniołowie Boży wstępują i zstępują Na terenie świątyni zastał sprzedających
na Syna Człowieczego”1. woły, owce i gołębie7, a także tych, co siedząc
tam, wymieniali pieniądze8. 15 Zrobił więc sobie

2
1
Trzy dni później zaczęło się wesele w Kanie bicz z postronków i wyrzucił wszystkich z tere-
Galilejskiej2 i była tam matka Jezusa. 2 Na we- nu świątyni, także owce i woły; pieniądze wy-
sele zaproszony został również Jezus i Jego ucznio- mieniających rozsypał, a ich stoły poprzewracał.
16
wie. 3 Gdy zaczęło brakować wina, matka Jezusa Do sprzedawców gołębi natomiast powiedział:
powiedziała do Niego: „Wina nie mają”. 4 Jezus jej „Usuńcie to stąd i nie róbcie targowiska z domu
odrzekł: „Niewiasto, czy to moja lub twoja spra- mojego Ojca”. 17 Przypomnieli sobie wtedy Jego
wa? Mój czas jeszcze nie nadszedł”. 5 Jego matka uczniowie, że jest napisane: „Gorliwość o Twój
powiedziała obsługującym: „Jeśli cokolwiek wam dom będzie mnie rozpalać”9.
18
każe, zróbcie”. 6 A było tam sześć kamiennych Judejczycy zapytali Go: „Jaki znak nam
stągwi, postawionych dla judejskich obmywań3. pokażesz, że to czynisz?” 19 Jezus w odpowiedzi
Każda mieściła dwie do trzech metret4. 7 Jezus po- rzekł im: „Zburzcie tę świątynię, a w trzy dni ją
wiedział im: „Napełnijcie stągwie wodą”. Napełnili odbuduję”. 20 Na to Judejczycy powiedzieli: „Już
je aż po brzegi. 8 Rzekł im: „Teraz nabierzcie i za- czterdzieści sześć lat, jak zaczęto budować tę
nieście staroście wesela”. Zanieśli. 9 Kiedy starosta świątynię10, a Ty w trzy dni ją postawisz?” 21 On
spróbował tej wody, która winem się stała, a nie jednak mówił o świątyni swego ciała. 22 Kiedy
wiedział, skąd jest, tylko słudzy, którzy nabrali powstał z martwych, przypomnieli sobie Jego
wody, wiedzieli, przywołał pana młodego 10 i rzekł uczniowie, że o tym mówił, dlatego uwierzyli
mu: „Każdy człowiek stawia najpierw dobre wino, Pismu i każdemu słowu, które Jezus wypowie-
a gdy sobie podpiją – gorsze. Ty zachowałeś takie dział.
23
dobre wino aż do teraz”. Kiedy był w Jerozolimie na święcie Pas-
11
Taki to pierwszy z cudownych zna- 11
chy , wielu uwierzyło w Jego imię, bo patrzy-
ków5 uczynił Jezus w Kanie Galilejskiej. Ukazał li na cudy, które czynił. 24 Lecz Jezus nie polegał
swą chwałę. Jego uczniowie uwierzyli w Niego. na nich, bo znał ich wszystkich 25 i nie potrzebo-
12
Później zszedł do Kafarnaum6 On sam, wał, aby ktoś Mu wystawiał opinię o człowieku.
Jego matka, Jego krewni i Jego uczniowie. Pozo- Sam wiedział, co się w człowieku kryje.
stali tam przez wiele dni.

1
Zob. Rdz 28,10-17. „Syn Człowieczy” – to określenie podkreśla człowieczeństwo Chrystusa, Boga i Człowieka.
2
Mała miejscowość odległa od Nazaretu około 7 km.
3
Chodzi o obmywania rytualne.
4
Metreta – miara płynów, obejmowała około 40 litrów.
5
Znakami prorocy poświadczali autentyczność swego Bożego posłannictwa. Jezus czyni podobnie.
6
Miejscowość na północno-zachodnim brzegu Jeziora Galilejskiego.
7
Wymienione tu ssaki i ptaki były składane Bogu na ofiarę.
8
Wymieniano pieniądze obce na prawnie uznane za godne do złożenia na ofiarę w świątyni.
9
Ps 69,10.
10
Chodzi o odnowienie zdewastowanej świątyni, zainicjowane przez Heroda Wielkiego w r. 20/19 p.n.e.
11
Święto Paschy razem ze Świętem Przaśników obchodzone było przez osiem dni.
1341 Ewangelia wg św. Jana 3,1-29

3
1 16
Był wśród faryzeuszy pewien człowiek imie- Bo tak Bóg umiłował świat, że Syna jed-
niem Nikodem, mający wysoką pozycję wśród norodzonego wydał, aby każdy wierzący w Niego
Judejczyków. 2 Przyszedł on do Jezusa w nocy nie zginął, lecz otrzymał życie wieczne. 17 I nie
i powiedział: „Rabbi, wiemy, że jako nauczyciel posłał Bóg Syna na świat, aby sądził ten świat,
przybyłeś od Boga. Nikt bowiem nie mógłby czy- lecz aby świat dzięki Niemu został zbawiony.
18
nić takich znaków, jakie Ty czynisz, gdyby Bóg Kto wierzy w Niego, nie podlega sądowi; a kto
nie był z nim”. 3 Jezus na to mu rzekł: „O tak, nie wierzy, już jest osądzony, bo nie uwierzył
zapewniam cię: jeśli ktoś na nowo1 się nie na- w imię jednorodzonego Syna Bożego5. 19 A przed-
rodzi, nie jest zdolny ujrzeć królestwa Bożego”. miot sądu jest taki: światło przyszło na świat,
4
Nikodem zapytał Go: „Jak stary już człowiek a ludzie bardziej umiłowali ciemność niż świa-
może się narodzić? Czy może ponownie wejść do tło; bo ich uczynki były zepsute. 20 Przecież kto
łona matki i narodzić się?” 5 Jezus odpowiedział: źle postępuje, nienawidzi światła i nie idzie do
„O tak, jeśli ktoś nie narodzi się z wody i Du- światła, aby jego uczynki nie zostały potępione.
21
cha, nie jest zdolny wejść do królestwa Bożego2. A kto spełnia, co do prawdy należy, idzie do
6
Co z ciała narodzone, ciałem jest, a co naro- światła, by widoczne się stały jego uczynki, że
dzone z Ducha, jest duchem. 7 Nie dziw się, że w Bogu zostały dokonane.
22
ci powiedziałem: Musicie na nowo się narodzić. Potem Jezus i Jego uczniowie udali się do
8
Wiatr3 wieje, gdzie chce. Słyszysz głos jego, lecz ziemi judzkiej. Tam z nimi przebywał i udzielał
nie wiesz, skąd przylatuje ani dokąd podąża. Tak chrztu.
jest z każdym, kto narodził się z Ducha”. 9 Na 23
Również Jan udzielał chrztu w Ainon,
to Nikodem rzekł Mu: „Jak to się może stać?” w pobliżu Salim6, bo było tam dużo wody. Przy-
10
Jezus tak mu odpowiedział: „Ty jesteś nauczy- chodzili ludzie i przyjmowali chrzest. 24 Bo jesz-
cielem Izraela i tego nie pojmujesz? 11 O tak, za- cze Jana nie wtrącono do więzienia.
25
pewniam cię: mówimy, co wiemy, i zaświadczamy Powstał spór uczniów Jana z jakimś
o tym, co widzieliśmy, lecz naszego świadectwa Judejczykiem na temat oczyszczenia7. 26 Przyszli
nie przyjmujecie. 12 Jeśli nie wierzycie temu, co potem do Jana i powiedzieli mu: „Rabbi, Ten, któ-
wam powiedziałem o sprawach związanych z tą ry był u ciebie za Jordanem, o którym wydałeś owo
ziemią, jak uwierzycie, gdy zacznę wam mówić świadectwo, sam teraz chrzci i wszyscy idą do Nie-
o sprawach dotyczących nieba? 13 Nikt nie wstą- go”. 27 Jan na to odrzekł: „Nie może człowiek wziąć
pił do nieba oprócz Tego, który z nieba zstąpił: niczego, jeśli nie jest mu dane z nieba. 28 Wy sami
oprócz Syna Człowieczego. 14 A jak Mojżesz na jesteście mi świadkami, że powiedziałem: Ja nie je-
pustyni umieścił wysoko węża4, tak trzeba, aby stem Mesjaszem, lecz: jestem posłany przed Nim.
29
Syn Człowieczy został umieszczony wysoko, Kto ma oblubienicę, jest oblubieńcem. A ten,
15
aby każdy wierzący w Niego otrzymał życie kto jest przyjacielem oblubieńca, gdy usłyszy
wieczne”. go, cieszy się bardzo na głos oblubieńca. Otóż ta

1
Zamiast „na nowo” możliwe „z góry”.
2
Wiersz 3. i 5. mówią o chrzcie świętym i o jego konieczności do zbawienia.
3
W oryginale „wiatr” i „Duch” oznaczone są w tym wierszu tym samym wyrazem. A zatem użyta tu analogia uzyskuje
sens wyraźniejszy.
4
Zob. Lb 21,4-9.
5
„W imię jednorodzonego Syna Bożego” – semityzm, zamiast „w jednorodzonego Syna Bożego”.
6
Salim leżało ok. 30 km na południe od Jeziora Galilejskiego.
7
Prawdopodobnie chodzi o oczyszczenie ze zła, związane z chrztem.
3,30–4,25 Ewangelia wg św. Jana 1342

właśnie radość mi się spełniła. 30 On ma rosnąć, by ci wody żywej”. 11 Powiedziała Mu kobieta:
ja maleć. „Panie, nawet czerpaka nie masz, a studnia jest
31
Z góry Przychodzący jest nad wszystkim. głęboka. Skąd więc weźmiesz tej wody żywej?
12
Kto z ziemi, jest z ziemi i z ziemi mówi. Z nieba Czy Ty jesteś większy od naszego ojca, Jakuba,
Przychodzący jest nad wszystkim. 32 Co widział który dał nam tę studnię i on sam z niej pił, i jego
i słyszał, temu daje świadectwo, lecz Jego świa- synowie, i bydło jego?” 13 Jezus, odpowiadając,
dectwa nikt nie przyjmuje. 33 Kto przyjmuje Jego rzekł jej: „Ktokolwiek pije z tej wody, znowu bę-
świadectwo, potwierdza, że Bóg jest naprawdę1. dzie pragnął. 14 Kto natomiast napije się wody,
34
Kogo bowiem Bóg posłał, głosi słowa od Boga, którą ja mu dam, nigdy już nie będzie odczuwać
bo [Bóg] daje Ducha bez wymierzania. 35 Ojciec pragnienia, bo woda, którą ja mu dam, stanie
miłuje Syna i wszystko dał w Jego ręce. 36 Kto się w nim źródłem wody wytryskującej ku życiu
wierzy w Syna, ma życie wieczne; a kto Synowi wiecznemu”. 15 Rzekła do Niego kobieta: „Panie,
nie wierzy, nie ujrzy życia, lecz gniew Boga wisi daj mi tej wody, abym nie pragnęła i nie musiała
nad nim”. chodzić tu czerpać”. 16 Odpowiedział jej: „Idź, za-
wołaj swego męża i przyjdź tu”. 17 Na to kobieta

4
1
Gdy Jezus dowiedział się, że faryzeusze powiedziała Mu: „Nie mam męża”. Rzekł jej Je-
usłyszeli, że On, Jezus, więcej zdobywa zus: „Dobrze powiedziałaś: Nie mam męża; 18 bo
uczniów i więcej chrzci niż Jan 2 – chociaż sam miałaś pięciu mężów, a ten, którego masz teraz,
Jezus nie chrzcił, lecz Jego uczniowie – 3 opuścił nie jest twoim mężem. Powiedziałaś prawdę”.
19
Judeę i znowu udał się do Galilei. Kobieta rzekła Mu: „Panie, widzę, że Ty jesteś
4
A wypadło Mu iść przez Samarię. 5 W Sa- prorokiem. 20 Na tej górze5 nasi ojcowie oddawali
marii doszedł do miasta o nazwie Sychar, w po- cześć [Bogu], a wy mówicie, że w Jerozolimie jest
bliże pola, które Jakub dał swemu synowi Jó- miejsce, gdzie należy cześć oddawać”. 21 Jezus
zefowi. 6 Było tam źródło Jakubowe2. Ponieważ odpowiedział jej: „Wierz mi, kobieto, że zbliża się
Jezus był zmęczony drogą, usiadł przy tym źró- czas, kiedy ani na tej górze, ani w Jerozolimie
dle. Była godzina mniej więcej szósta3. 7 Przyszła nie będziecie oddawać czci Ojcu. 22 Wy oddaje-
wtedy pewna kobieta z Samarii, by nabrać wody. cie cześć temu, czego nie znacie; my oddajemy
Jezus odezwał się do niej: „Daj mi pić”. 8 Jego cześć temu, co znamy, bo zbawienie przychodzi
uczniowie bowiem poszli do miasta, aby kupić od Judejczyków. 23 Zbliża się jednak czas, nawet
jedzenie. 9 Na to Samarytanka odezwała się do już jest, gdy prawdziwi czciciele będą oddawać
Niego: „Jakże to Ty, Judejczyk, prosisz mnie, Sa- cześć Ojcu w Duchu i prawdzie; bo Ojciec szuka
marytankę, bym dała Ci pić?” Bo Judejczycy nie takich właśnie swoich czcicieli. 24 Duchem jest
zadają się z Samarytanami4. 10 Jezus jej odrzekł: Bóg, dlatego trzeba, aby Jego czciciele oddawa-
„Gdybyś pojęła dar Boga i kim jest Ten, który li cześć w Duchu i prawdzie”. 25 Kobieta powie-
ci mówi: Daj mi pić, sama poprosiłabyś Go i dał- działa Mu: „Wiem, że ma przyjść Mesjasz, zwany

1
„Jest naprawdę” – dosłownie „jest prawdziwy”. Wybrany przekład przyjmuje przymiotnik „prawdziwy” jako określe-
nie predykatywne, które jest określeniem orzeczenia, a nie podmiotu. Dlatego zamiana „prawdziwy” na „naprawdę”.
2
Por. Pwt 33,28; Joz 24,32. Wymienione źródło, jak widać z kontekstu, nie tworzyło strumienia, lecz stało w studni.
3
Według naszej rachuby czasu dwunasta w południe.
4
Podłożem niechęci były sprawy przestrzegania przepisów religijnych. Samarytanie, to jest Izraelici zmieszani częścio-
wo z poganami, uchodzili za zbyt liberalnych.
5
Chodzi o górę Garizim, na której Samarytanie po repatriacji z Babilonu wznieśli świątynię, rywalizującą ze świątynią
jerozolimską. Została zburzona przez Jana Hirkana I w roku 129 p.n.e.
1343 Ewangelia wg św. Jana 4,26–5,3

Chrystusem. Gdy on przybędzie, objawi nam wierzymy, bo sami usłyszeliśmy i wiemy, że On
wszystko”. 26 Oświadczył jej Jezus: „To jestem naprawdę jest Zbawicielem świata”.
43
ja, rozmawiający teraz z tobą”. Po dwóch dniach odszedł stamtąd do Ga-
27
Wtedy nadeszli Jego uczniowie i byli lilei. 44 A sam Jezus potwierdził, że w swojej oj-
zdziwieni, że rozmawia z jakąś kobietą. Żaden czyźnie prorok nie ma poszanowania2. 45 Kiedy
jednak nie zapytał: „Czego potrzebujesz?”, albo: jednak przyszedł do Galilei, Galilejczycy przyjęli
„Dlaczego z nią rozmawiasz?” 28 Kobieta tym- Go, bo widzieli wszystko, co uczynił w Jerozo-
czasem zostawiła swój dzban, poszła do miasta limie w czasie świąt, gdyż i sami poszli na te
i powiedziała ludziom: 29 „Chodźcie, zobaczcie święta.
46
człowieka, który mi powiedział o wszystkim, co Udał się ponownie do Kany Galilejskiej,
zrobiłam. Czy On nie jest Mesjaszem?” 30 Wyszli gdzie z wody zrobił wino.
z miasta i udali się do Niego. Był w Kafarnaum pewien urzędnik kró-
31
W tym czasie uczniowie prosili Go, mó- lewski. Syn jego chorował. 47 Kiedy usłyszał, że
wiąc: „Rabbi, zjedz coś”. 32 On rzekł im: „Mam Jezus przybywa z Judei do Galilei, wyszedł Mu
pokarm do zjedzenia, o którym wy nie wiecie”. naprzeciw i prosił, aby przyszedł i wyleczył jego
33
Na to uczniowie mówili między sobą: „Czy kto syna, bo już był bliski śmierci. 48 Jezus rzekł
przyniósł Mu coś do zjedzenia?” 34 Jezus rzekł mu: „Jeśli znaków i cudów nie zobaczycie, nie
im: „Moim pokarmem jest wykonać wolę Tego, uwierzycie”. 49 Powiedział do Niego ów urzęd-
który mnie posłał, i dopełnić Jego dzieło. 35 Czyż nik: „Panie, przyjdź, nim umrze moje dziecko”.
50
wy nie mawiacie: Jeszcze cztery miesiące, a za- Odpowiedział mu Jezus: „Idź, twój syn żyje”.
czną się żniwa? Oto co wam mówię: podnieście Uwierzył ten człowiek słowu, które powiedział
swe oczy i spójrzcie po polach, że białe już są do mu Jezus, i poszedł. 51 Kiedy już dochodził, wy-
żniw. Już 36 żniwiarz zapłatę otrzymuje i zbie- szli mu naprzeciw jego słudzy i powiedzieli, że
ra plon na życie wieczne, by siewca cieszył się syn jego żyje. 52 Zapytał ich o godzinę, o której
razem ze żniwiarzem. 37 Bo co do tego właściwe poczuł się lepiej. Odpowiedzieli mu: „Wczoraj
jest przysłowie: Jeden sieje, drugi zbiera. 38 Ja o siódmej3 gorączka go opuściła”. 53 Zrozumiał
was posłałem zbierać żniwo, przy którym wy się więc ów ojciec, że było to o tej godzinie, o której
nie trudziliście. Inni się trudzili, a wy weszliście Jezus mu powiedział: „Twój syn żyje”. I uwie-
w ich trud”. rzył on i cały jego dom. 54 Taki to właśnie drugi
39
Wielu Samarytan z tego miasta1 uwie- cud uczynił Jezus po przyjściu z Judei do Galilei.
rzyło w Niego z powodu świadectwa kobiety,

5
1
która mówiła: „Powiedział mi o wszystkim, co Były potem święta u Judejczyków. Jezus za-
zrobiłam”. 40 Kiedy więc ci Samarytanie przyszli tem udał się do Jerozolimy.
2
do Niego, prosili Go, by pozostał u nich. Został Przy [Bramie] Owczej w Jerozolimie jest
u nich przez dwa dni. 41 I jeszcze wielu więcej sadzawka, nazywana po hebrajsku Bedzatha4.
uwierzyło z powodu Jego słowa. 42 Do owej ko- Ma przy sobie pięć krużganków5. 3 W nich le-
biety mówili: „Już nie z powodu twoich słów żało wielu chorych, niewidomych, kulawych,

1
Chodzi o Sychar (zob. wyżej w. 5.).
2
Zob. Mt 13,57; Mk 6,4; Łk 4,24.
3
Według naszej rachuby czasu o trzynastej.
4
Istnieją różne wersje tej nazwy: Betsata, Bezeta, Betsaida.
5
Cztery otaczały sadzawkę, piąty przecinał ją w poprzek.
5,4-33 Ewangelia wg św. Jana 1344

z bezwładnymi rękami. (4)1 5 Był tam także pe- czyni, jednakowo Syn to czyni. 20 Ojciec bowiem
wien człowiek, chory od trzydziestu ośmiu lat. miłuje Syna i wszystko Mu pokazuje, co sam czy-
6
Gdy Jezus zobaczył go leżącego, wiedząc, że już ni. I jeszcze większe od tych dzieła Mu pokaże,
od długiego czasu cierpi, odezwał się do niego: abyście mogli je podziwiać”.
21
„Czy chcesz odzyskać zdrowie?” 7 Odpowiedział Bo jak Ojciec wskrzesza zmarłych i daje
Mu chory: „Panie, nie mam nikogo, kto by mnie życie, tak i Syn, komu chce, daje życie. 22 Ojciec
wrzucił do sadzawki, gdy poruszy się woda. A za- nie sądzi nikogo, lecz cały sąd przekazał Synowi,
23
nim sam się doczołgam, inny przede mną wcho- aby wszyscy oddawali cześć Synowi, jak cześć
dzi”. 8 Jezus mu rzekł: „Wstań, podnieś swe łoże oddają Ojcu. Kto nie oddaje czci Synowi, nie od-
i chodź”. 9 I od razu ten człowiek stał się zdrowy. daje czci Ojcu, który Go posłał.
24
Podniósł swe łoże i chodził. „O tak, zapewniam was: kto słucha mo-
A tego dnia był szabat. 10 Mówili więc Judej- jego słowa i wierzy Temu, który mnie posłał, ma
czycy do uzdrowionego: „Jest szabat, nie wolno życie wieczne i nie idzie na sąd, lecz przeszedł ze
ci nieść twego łoża”. 11 A on im rzekł: „Ten, który śmierci do życia”.
25
mnie zdrowym uczynił, powiedział mi: Podnieś O tak, oświadczam wam: zbliża się czas,
swe łoże i chodź”. 12 Zapytali go: „Kim jest ten i już nastał, kiedy umarli3 usłyszą głos Syna Bo-
człowiek, który ci rzekł: Podnieś i chodź?” 13 Lecz żego, a którzy usłyszą, żyć będą. 26 Bo jak Ojciec
uleczony nie wiedział, kto to jest, bo Jezus usu- ma życie w sobie, tak również Synowi dał ży-
nął się z tłumu, który był w tym miejscu. 14 Póź- cie, aby miał w sobie. 27 Dał Mu również władzę
niej spotkał go Jezus w świątyni i rzekł mu: „Oto sprawowania sądu, bo jest Synem Człowieczym.
28
stałeś się zdrowy, nie grzesz więcej, aby ci się coś Nie dziwcie się temu, bo zbliża się czas, kiedy
gorszego nie przydarzyło”. 15 Poszedł ten czło- wszyscy w grobach4 usłyszą głos Jego. 29 I wyjdą
wiek i doniósł Judejczykom, że to Jezus jest tym, ci, którzy dobro czynili, na zmartwychwstanie
który go uczynił zdrowym. 16 I dlatego Judejczy- życia, a którzy zło czynili – na zmartwychwsta-
cy oskarżali Jezusa, że uczynił to w szabat. nie sądu.
17 30
Jezus im odpowiedział: „Mój Ojciec aż do- „Ja sam z siebie nie mogę czynić niczego.
tąd działa i ja działam”2. 18 Z tego powodu Judej- Jak słyszę5, sądzę, a mój sąd jest sprawiedliwy.
czycy jeszcze bardziej dążyli do tego, aby Go zabić, Bo nie szukam swojej woli, lecz woli Tego, który
bo nie tylko łamał szabat, lecz nadto swoim Ojcem mnie posłał.
31
nazywał Boga, czyniąc siebie równym Bogu. Jeśli ja byłbym świadkiem w swojej spra-
19
Wtedy Jezus powiedział im: „O tak, mó- wie, moje świadectwo nie byłoby pewne. 32 Jest
wię wam: nie może Syn czynić niczego sam z sie- Ktoś inny6, kto świadczy za mną, i wiem, że
bie, jeżeli nie widzi, że Ojciec to czyni. Bo co On świadectwo, które daje o mnie, jest pewne. 33 Wy

1
Niektóre rękopisy mają tu słowa stanowiące koniec wiersza 3. i wiersz 4.: „Czekali oni na poruszenie się wody. 4 Cza-
sem bowiem anioł Pana schodził do tej sadzawki i poruszał wodę. Kto pierwszy wszedł po poruszeniu się wody, stawał
się zdrowy i już więcej nie dręczyła go choroba”.
2
Jest to odpowiedź na oskarżenie o naruszenie szabatu. Jezus podkreśla, że Bóg nadal opiekuje się światem. Według
niektórych interpretacji wspomniany w Księdze Rodzaju odpoczynek Boga od pracy w dniu siódmym oznacza zaprze-
stanie czynności stwarzania w sensie ścisłym (por. Rdz 2,2-3).
3
Wyraz „umarli” oznacza tu umarłych duchem.
4
„Wszyscy w grobach” – określenie umarłych ciałem.
5
Chodzi o słyszenie od Ojca.
6
Jest nim Bóg Ojciec.