You are on page 1of 37

...

aby znali Ciebie,


jedynego prawdziwego Boga,
oraz Tego, ktrego posae,
Jezusa Chrystusa
PRYMAS POLSKI

Redaktor naukowy serii


ks. prof. zw. dr hab. Waldemar Chrostowski

DIAMENTOWY FENIKS 2014


Stowarzyszenia Wydawcw Katolickich
za cao publikacji Prymasowskiej Serii Biblijnej
i za propagowanie twrczoci translatorskiej
ks. prof. zw. dr. hab. Remigiusza Popowskiego SDB

FENIKS 2000 FENIKS 2006


Stowarzyszenia Wydawcw Katolickich Stowarzyszenia Wydawcw Katolickich
za publikacj Biblii za Prymasowsk Seri Biblijn
w przekadzie ksidza Jakuba Wujka
BIBLIA

PIERWSZEGO
KOCIOA

Przeoy oraz przypisami opatrzy


ks. Remigiusz Popowski SDB

Oficyna Wydawnicza VOCATIO


Warszawa
Imprimatur:
Za zgod Kurii Metropolitalnej Warszawskiej nr 1856 z dn. 28.06.2016 r.

Redakcja merytoryczna:
Zesp VOCATIO

Korekta:
Barbara Dudek, Anna Kijania, Ewa Micyk, Zesp VOCATIO

Redakcja techniczna:
Magorzata Biegaska-Bartosiak

Opracowanie graficzne okadki:


Magorzata Biegaska-Bartosiak

Opracowanie graficzne znaku Fos-Dzoe:


Romuald Siuda

Starochrzecijaski znak - (FOS-DZOE) znajdujcy si na okadce i stronie tytuowej


tej Biblii znaczy WIATO-YCIE. Symbolicznie odnosi si on do Jezusa Chrystusa,
ktry tymi wanie sowami okrela sam siebie (por. J 8,12; J 12,46 oraz J 11,25; J 14,6).
Znak ten by znany i uywany ju w IV w. przez chrzecijan na terenach Syrii.

W niniejszym wydaniu kolorem czerwonym wyrniono zapisy wypowiedzi Jezusa Chrystusa,


a kolorem granatowym teksty deuterokanoniczne Starego Testamentu.

Copyright 2016, 2017 by Oficyna Wydawnicza VOCATIO.


All rights reserved.

Wszelkie prawa do wydania polskiego zastrzeone.


Ksika, ani adna jej cz, nie moe by przedrukowywana
ani w jakikolwiek inny sposb reprodukowana czy powielana mechanicznie,
fotooptycznie, zapisywana elektronicznie lub magnetycznie,
ani odczytywana w rodkach publicznego przekazu
bez pisemnej zgody wydawcy.
W sprawie zezwole naley zwraca si do:
Oficyna Wydawnicza VOCATIO
02-798 Warszawa, ul. Polnej Ry 1
e-mail: vocatio@vocatio.com.pl
Redakcja: tel. (22) 648 54 50
Dzia handlowy: tel. (22) 648 03 78, fax (22) 648 03 79
e-mail: handlowy@vocatio.com.pl
Ksigarnia internetowa:
e-mail: sklep@vocatio.com.pl
www.vocatio.com.pl

ISBN 978-83-7829-235-7
Warszawa, dnia 27 czerwca 1997 r.

Sowo wstpne
Napawa radoci fakt, e wierzcy coraz czciej i chtniej sigaj po Pismo wi-
te. Zawiera ono bowiem to, co Bg w swoim nieskoczonym miosierdziu zechcia
objawi o sobie i odkrywa najwaniejsze potrzeby i tsknoty czowieka. Czytanie
i rozwaanie ksig witych zapewnia wzrost ycia religijnego, odmienia na lep-
sze ludzkie postpowanie i ukazuje perspektywy wiecznoci. ywe bowiem jest
Sowo Boe, skuteczne i ostrzejsze ni wszelki miecz obosieczny, przenikajce a
do rozdzielenia duszy i ducha, staww i szpiku, zdolne osdzi pragnienia i myli
serca czytamy w Licie do Hebrajczykw (4, 12).
Koci okazuje pomoc w trudnym zadaniu poznawania i rozumienia Biblii tak-
e przez promowanie rezultatw bada uczonych. Studiuj oni Pismo wite, ob-
janiajc je jako Sowo Boe i ludzkie. W ostatnich latach zgodnie z zaleceniem
Soboru Watykaskiego II nastpi w tej dziedzinie w Polsce znaczny postp.
W nurt tych dokona wpisuje si Prymasowska Seria Biblijna, obejmujca naj-
bardziej fundamentalne pomoce niezbdne dla rzetelnych studiw biblijnych.
Mona ywi nadziej, e ksiki, ktre si w tej serii ukazuj, przyczyni si
do dalszego pogbiania i upowszechniania rzetelnych bada biblijnych, a przez
to do nowego oywienia duszpasterstwa i duchowoci biblijnej. W ten sposb
zwielokrotni w Kociele bogosawione owoce pragnienia poznawania i umio-
wania Trjjedynego Boga.

Jzef Kardyna Glemp


Prymas Polski
PRYMASOWSKA SERIA BIBLIJNA
Redaktor naukowy serii:
ks. prof. zw. dr hab. Waldemar Chrostowski

1. Remigiusz Popowski SDB, Micha Wojciechowski (przek.), Grecko-polski Nowy


Testament. Wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi, Warszawa 1994, 1995,
1996, 1997, 2000, 2003, 2005, 2006, 2010.
2. James B. Pritchard (red. nauk.), Waldemar Chrostowski (konsult. nauk. wyd. pol.), Wielki
atlas biblijny, Warszawa 1994, 1997, 2001, 2010.
3. Remigiusz Popowski SDB, Wielki sownik grecko-polski Nowego Testamentu. Wyda-
nie z pen lokalizacj greckich hase, kluczem polsko-greckim oraz indeksem form
czasownikowych, Warszawa 1994, 1995, 1997, 2006.
4. Jan Flis, Konkordancja Starego i Nowego Testamentu do Biblii Tysiclecia, Warsza-
wa 1991, 1997, 1999, 2004.
5. Bruce M. Metzger, Michael D. Coogan (red. nauk.), Waldemar Chrostowski (konsult.
wyd. pol.), Sownik wiedzy biblijnej, Warszawa 1996, 1997, 1999, 2004.
6. Micha Wojciechowski (przek. i oprac.), Synopsa czterech Ewangelii, Warszawa 1997,
1999, 2004.
7. Remigiusz Popowski SDB, Sownik grecko-polski Nowego Testamentu, Warszawa
1997, 1999, 2007.
8. Bruce Metzger, David Goldstein, John Ferguson (konsult. nauk.), Waldemar Chro-
stowski (konsult. wyd. pol.), Wielkie wydarzenia czasw biblijnych, Warszawa 1998.
9. Paul J. Achtemeier (red. nauk.), Waldemar Chrostowski (konsult. nauk. 3. wyd. pol.),
Encyklopedia biblijna, Warszawa 1998, 1999, 2004.
10. Janusz Frankowski (red. nauk. i wstpy), Biblia w przekadzie ksidza Jakuba Wuj-
ka z 1599 r. Transkrypcja typu ,,B oryginalnego tekstu z XVI w. i wstpy, Warszawa
1999, 2000, 2004, 2009, 2013.
11. Dan Bahat, Waldemar Chrostowski (oprac. wyd. pol.), Atlas biblijnej Jerozolimy, War-
szawa 1999, 2004.
12. Piotr Briks, Podrczny sownik hebrajsko-polski i aramejsko-polski Starego Testa-
mentu, Warszawa 1999, 2000.
13. Ryszard Rubinkiewicz SDB (oprac. i wstpy), Apokryfy Starego Testamentu, Warsza-
wa 1999, 2000, 2001, 2007, 2010, 2016.
VII Prymasowska Seria Biblijna

14. Anna Kumirek (przek. i oprac.), Hebrajsko-polski Stary Testament Ksiga Rodza-
ju. Wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi, transkrypcj oraz indeksem rdze-
ni, Warszawa 2000.
15. Remigiusz Popowski SDB (przek., wprow. i przypisy), Nowy Testament. Przekad na
Wielki Jubileusz Roku 2000, Warszawa 2000.
16. Craig S. Keener, Krzysztof Bardski, Waldemar Chrostowski (red. nauk. wyd.
pol.), Komentarz historyczno-kulturowy do Nowego Testamentu, Warszawa 2000,
2010.
17. Raymond E. Brown SS, Joseph A. Fitzmyer SJ, Roland E. Murphy OCarm (red.
nauk. wyd. oryg.), Waldemar Chrostowski (red. nauk. wyd. pol.), Katolicki komen-
tarz biblijny, Warszawa 2001, 2004, 2010, 2013.
18. Fritz Rienecker, Gerhard Maier, Waldemar Chrostowski (red. nauk. wyd. pol.) Leksy-
kon biblijny, Warszawa 2001, 2008.
19. Stanisaw Gdecki (przek. i oprac.) Grecko-acisko-polska synopsa do 1 i 2 Ksigi
Machabejskiej, Warszawa 2002.
20. Leland Ryken, James C. Wilhoit, Tremper Longman III (red.), Waldemar Chrostow-
ski (red. nauk. wyd. pol.), Sownik symboliki biblijnej, Warszawa 2003, 2010.
21. Bogusaw Wida, Sownik antropologii Nowego Testamentu, Warszawa 2003.
22. Anna Kumirek (oprac. i wstp), Hebrajsko-polski Stary Testament Picioksig.
Przekad interlinearny z kodami gramatycznymi, transliteracj oraz indeksem rdze-
ni, Warszawa 2003, 2009.
23. David H. Stern, Komentarz ydowski do Nowego Testamentu, Warszawa 2004, 2010,
2016.
24. John H. Walton, Victor H. Matthews, Mark W. Chavalas, Waldemar Chrostowski (red.
nauk. wyd. pol.), Komentarz historyczno-kulturowy do Biblii Hebrajskiej. Warszawa 2005.
Drugie wydanie ukazao si pod tytuem Komentarz historyczno-kulturowy do Stare-
go Testamentu. Ksigi protokanoniczne, Warszawa 2014.
25. R.J. Coggins, J.L. Houlden (red. nauk.), Waldemar Chrostowski (red. nauk. wyd. pol.),
Sownik hermeneutyki biblijnej, Warszawa 2005.
26. J.I. Packer, M.C. Tenney (red. nauk.), Waldemar Chrostowski (red. nauk. wyd. pol.),
Sownik ta Biblii, Warszawa 2007.
27. Anna Kumirek (oprac. i wstp), Hebrajsko-polski Stary Testament Prorocy. Prze-
kad interlinearny z kodami gramatycznymi, transliteracj oraz indeksem sw he-
brajskich, Warszawa 2008.
28. Remigiusz Popowski SDB (przekad NT), Lyman Coleman (red. marginaliw i ko-
mentarzy), Nowy Testament dla moderatorw, Warszawa 2008, 2010.
29. Remigiusz Popowski SDB, Grecko-polski sownik syntagmatyczny Nowego Testamen-
tu, Warszawa 2008.
Prymasowska Seria Biblijna VIII

30. Ludwig Koehler, Walter Baumgartner, Johann Jakob Stamm, Wielki sownik hebraj-
sko-polski i aramejsko-polski Starego Testamentu, Warszawa 2008, 2013.
31. Micha Wojciechowski (przek. i wstp), Grecko-polski Stary Testament Ksigi Grec-
kie. Przekad interlinearny z kodami gramatycznymi i indeksem form podstawowych,
Warszawa 2008.
32. Anna Kumirek (oprac. i wstp), Hebrajsko-polski Stary Testament Pisma. Przekad
interlinearny z kodami gramatycznymi, transliteracj oraz indeksem sw hebrajskich
i aramejskich, Warszawa 2009, 2014.
33. Krzysztof Sielicki, Onomastykon Biblii Hebrajskiej i Nowego Testamentu. Systema-
tyzacja zapisu biblijnych nazw wasnych, Warszawa 2009.
34. Gerald F. Hawthorne, Ralph P. Martin, Daniel G. Reid, Sownik teologii w. Pawa.
Warszawa 2010.
35. Walter C. Kaiser Jr., Peter H. Davids, F.F. Bruce, Manfred T. Brauch, Trudne frag-
menty Biblii, Warszawa 2011, 2012.
36. Anna Horodecka, Jurij Goowanow wraz z Zespoem Redakcyjnym NPD (przekad
i adaptacja dynamiczna), Ksiga Psalmw. Nowy Przekad Dynamiczny, Warszawa
2013.
37. Remigiusz Popowski SDB (przek., wprow. i przypisy), Septuaginta czyli Biblia Sta-
rego Testamentu wraz z ksigami deuterokanonicznymi i apokryfami, Warszawa 2013,
2014.
38. Remigiusz Popowski SDB, Onomastykon Septuaginty, Warszawa 2013.
39. Ralph P. Martin, Peter H. Davids, Sownik pnych ksig Nowego Testamentu i pism
Ojcw Apostolskich, Warszawa 2014.
40. Remigiusz Popowski SDB, Micha Wojciechowski (przek.), Grecko-polski Nowy Tes-
tament. Wydanie interlinearne z kluczem gramatycznym, z kodami Stronga i Popowskiego
oraz pen transliteracj greckiego tekstu, Warszawa 2014.
41. Remigiusz Popowski SDB (przek., wprow. i przypisy), Septuaginta, czyli Grecka Biblia
Starego Testamentu wraz z ksigami deuterokanonicznymi i apokryfami ydowskimi oraz
onomastykonem, Warszawa 2014.
42. James Strong, Grecko-polski sownik Stronga z lokalizacj sw greckich i kodami Popow-
skiego, Warszawa 2015.
43. Remigiusz Popowski SDB (przek. i przypisy), Biblia pierwszego Kocioa, Warsza-
wa 2016.
44. Joel B. Green, Jeannine K. Brown, Nicholas Perrin, Sownik nauczania Jezusa oraz
tematw czterech Ewangelii, Warszawa 2017.
45. James Strong, Hebrajsko-polski i aramejsko-polski sownik Stronga z lokalizacj sw
hebrajskich i aramejskich oraz kodami Baumgartnera, Warszawa 2017.
SPIS TRECI

Sowo wstpne Prymasa Polski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V


Prymasowska Seria Biblijna. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VI
Od Wydawcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .XI
Przedmowa redaktora naukowego Prymasowskiej Serii Biblijnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XIII
Wykaz skrtw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XV
STARY TESTAMENT
Ksiga Rodzaju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3
Ksiga Wyjcia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
Ksiga Kapaska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118
Ksiga Liczb . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156
Ksiga Powtrzonego Prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .206
Ksiga Jozuego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .254
Ksiga Sdziw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .282
Ksiga Rut . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313
Pierwsza Ksiga Samuela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318
Druga Ksiga Samuela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .358
Pierwsza Ksiga Krlewska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .392
Druga Ksiga Krlewska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .429
Pierwsza Ksiga Kronik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 467
Druga Ksiga Kronik. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 501
Ksiga Ezdrasza. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .543
Ksiga Nehemiasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .556
Ksiga Tobiasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 574
Ksiga Judyty. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .587
Ksiga Estery . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .604
Pierwsza Ksiga Machabejska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 617
Druga Ksiga Machabejska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .655
Ksiga Hioba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .686
Ksiga Psalmw. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 722
Ksiga Przysw. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 818
Ksiga Koheleta (Eklezjastesa). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 851
Pie nad pieniami. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .863
Ksiga Mdroci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 871
Mdro Syracha . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .894
Ksiga Izajasza. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .950
Ksiga Jeremiasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1016
Lamentacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1073
Ksiga Barucha . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1082
Spis treci X

Ksiga Ezechiela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1091


Ksiga Daniela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1149
Ksiga Ozeasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1171
Ksiga Joela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1182
Ksiga Amosa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1186
Ksiga Abdiasza. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1195
Ksiga Jonasza. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1197
Ksiga Micheasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1200
Ksiga Nahuma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1206
Ksiga Habakuka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1209
Ksiga Sofoniasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1213
Ksiga Aggeusza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1217
Ksiga Zachariasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1220
Ksiga Malachiasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1231
NOWY TESTAMENT
Ewangelia wedug w. Mateusza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1237
Ewangelia wedug w. Marka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1276
Ewangelia wedug w. ukasza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1299
Ewangelia wedug w. Jana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1338
Dzieje Apostolskie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1368
List do Rzymian . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1409
Pierwszy List do Koryntian. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1426
Drugi List do Koryntian . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1447
List do Galatw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1458
List do Efezjan. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1465
List do Filipian . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1471
List do Kolosan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1475
Pierwszy List do Tesaloniczan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1479
Drugi List do Tesaloniczan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1483
Pierwszy List do Tymoteusza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1485
Drugi List do Tymoteusza. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1490
List do Tytusa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1494
List do Filemona . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1496
List do Hebrajczykw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1498
List w. Jakuba. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1512
Pierwszy List w. Piotra Apostoa. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1516
Drugi List w. Piotra Apostoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1521
Pierwszy List w. Jana Apostoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1524
Drugi List w. Jana Apostoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1529
Trzeci List w. Jana Apostoa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1530
List w. Judy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1531
Apokalipsa w. Jana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1533
OD WYDAWCY

W trakcie prac redakcyjnych nad dzieem, ktre Pastwo wanie otrzymali, wiele osb zadawao mi
pytanie: dlaczego zdecydowalicie si na publikacj Pisma witego w przekadzie z jzyka greckiego?
Jeli chodzi o Nowy Testament, to sprawa jest oczywista. W tym wanie jzyku zosta on zapisany
i jest to najlepsze rdo tekstu oryginalnego. Cz badaczy snuje domysy, i by moe pierwsze
manuskrypty Nowego Testamentu zostay spisane w jzyku aramejskim. Jednak kopot, z jakim zde-
rza si ta teoria, wie si z faktem, e nie znamy ani jednego rkopisu, ktry potwierdzaby tego
typu zaoenia. Nieco inaczej przedstawia si sprawa Starego Testamentu, ktrego orygina zosta
spisany w znakomitej wikszoci w jzyku hebrajskim. Czy w zwizku z tym, e jzyk hebrajski by
oryginalnym dla tekstu natchnionego Starego Testamentu, to wspczesne tumaczenia z tego jzyka
s lepsze, wierniejsze lub blisze w swym zrozumieniu przekazu czasom biblijnym ni ich staro-
ytny przekad na jzyk grecki, ktry zosta dokonany w okresie od III do I w. przed Chrystusem?
Odpowied na to pytanie wcale nie jest prosta ani jednoznaczna. Badajc to zagadnienie, naleaoby
przeanalizowa dwie wane kwestie.
Po pierwsze Septuaginta (tak nazywany jest przekad Starego Testamentu na jzyk grecki)
zawiera zarwno tumaczenia Biblii Hebrajskiej uznawanej przez ydw za wit, jak i zbir ksig
spisanych po grecku (lub przeoonych na grecki z zaginionych oryginaw hebrajskich), ktre kato-
licy i prawosawni uznaj za wite. W przypadku ksig uznawanych przez ydw za wite musimy
wiedzie, e Septuaginta stanowi przekad bardzo staroytnej ich wersji, tzn. sprzed powstania tzw.
tekstu masoreckiego. Musimy te pamita, e wszystkie wspczesne przekady Starego Testamentu
z jzyka hebrajskiego s dokonywane z tekstu masoreckiego, ktry jest pniejszy w stosunku do
Septuaginty o ok. 1000 lat. Ten fakt otwiera zupenie nowe horyzonty dla bada i egzegezy pism
starotestamentalnych, szczeglnie po odkryciach w Qumran.
Drug kwesti, by moe waniejsz dla ludzi wierzcych, jest znaczenie, jakie Septuaginta
miaa dla pierwszego Kocioa, ktry zacz formowa si po zesaniu Ducha witego, tzn. wwczas
gdy Dobra Nowina o zbawieniu w Chrystusie zacza si rozchodzi na cay wiat. Kiedy nawracajcy
si poganie (Grecy, Rzymianie, mieszkacy Azji Mniejszej) chcieli zapozna si z histori zbawienia,
sigali wanie do greckiej Septuaginty (jako e nie znali jzyka hebrajskiego, ktry bardzo czsto nie
by zrozumiay nawet dla rodowitych Hebrajczykw1). Ta obecna w pierwotnym Kociele tendencja
jest wyranie widoczna w spisanych w I w. Ewangeliach, w ktrych znakomita wikszo cytatw ze
Starego Testamentu pochodzi w swym brzmieniu wanie z Septuaginty, a nie z tekstw hebrajskich.

1
Na terenach Palestyny mwiono zasadniczo po aramejsku, a jzyk hebrajski by jzykiem wityni Jerozolimskiej,
kultu oraz modlitwy. Dlatego w synagogach istniaa instytucja tumacza, ktry odczytywane w kady szabat teksty
biblijne tumaczy z jzyka hebrajskiego na aramejski.
Od Wydawcy XII

Szczeglnym argumentem wiadczcym o roli, jak odgrywaa Septuaginta w pierwszym Ko-


ciele jest fakt, e w obliczu narastajcego odrzucenia wierzcych w Jezusa Chrystusa przez ydw,
gdy chrzecijanie przyjli tekst Septuaginty za swoj Bibli, wyznawcy judaizmu natychmiast j od-
rzucili, chocia do czasu powstania chrzecijastwa uwaali t ksig za szanowany i powszechnie
akceptowany przekad pism witych. Koci prawosawny do dzi uznaje Septuagint za natchniony
tekst Starego Testamentu i w ogle nie tumaczy tekstw biblijnych z jzyka hebrajskiego. Warto
wic zapozna si z ksig, ktra wywara tak ogromny wpyw na wiar i ycie rodzcego si chrze-
cijastwa i do dzi stanowi jedno z najwaniejszych i najwczeniejszych wiadectw relacjonujcych
histori zbawienia.
Ocyna Wydawnicza VOCATIO, wprowadzajc w ycie przedmiertn wol ks. Remigiusza
Popowskiego SDB, najlepszego polskiego tumacza greki staroytnej oraz koine, ktry dziki swej
tytanicznej pracy samodzielnie dokona przekadu na jzyk polski zarwno Septuaginty, jak i Nowe-
go Testamentu, zdecydowaa si na przygotowanie specjalnej edycji Pisma w. opatrzonej tytuem:
Biblia pierwszego Kocioa (BPK). Dla wygody czytelnika w publikacji tej zostaa zachowana kolej-
no, struktura ksig i rozdziaw wedug klasycznego ukadu Biblii, jakim powszechnie posuguj
si chrzecijanie (w Septuagincie bya ona nieco inna), jak rwnie zastosowano powszechnie przyjte
w Polsce brzmienie imion i nazw wasnych znanych z wielu opracowa sownikowych i leksykogra-
cznych publikowanych przez VOCATIO w ramach Prymasowskiej Serii Biblijnej, a take m.in.
z Biblii Tysiclecia. W publikacji zrezygnowano ze wstpw do poszczeglnych ksig z uwagi na fakt,
e ks. prof. Popowski prosi, aby jemu osobicie pozostawi ten przywilej. Niestety, mier nie pozwo-
lia Profesorowi na realizacj tego zadania.
Mamy nadziej, e Biblia pierwszego Kocioa bdzie dla kadego z czytelnikw gbok inspi-
racj do osobistego zanurzenia si w przekaz Boego Sowa, ktre niezalenie od jzyka, w jakim go
odczytujemy ma bez wtpienia si i moc przemieniania ludzkiego mylenia i ycia. I pamitajmy,
e Jezus powiedzia:

Przeszukujecie Pisma, bo uwaacie, e macie w nich ycie wieczne,


a one wanie daj wiadectwo o mnie.
(J 5,39 BPK)

Nie pozwlmy wic na to, aby cokolwiek powstrzymao nas przed zobaczeniem i zrozumieniem
tego, co jest zasadniczym sensem i gwnym przekazem caej Biblii, a mianowicie: e ycie wieczne
(a w zasadzie odwieczne i nieskoczone ycie ta wspaniaa wiekuista rzeczywisto Boga) zostao
udostpnione ludziom w sposb peny tylko w Osobie Jezusa Chrystusa. Boe odwieczne ycie jest
zoone wycznie w Nim i z Nim zwizane w sposb absolutnie nierozerwalny, dlatego tylko ten,

kto wierzy w Syna, ma ycie wieczne;


a kto Synowi nie wierzy, nie ujrzy ycia, lecz gniew Boga wisi nad nim.
(J 3,39 BPK)

Piotr Wacawik
Wydawca
PRZEDMOWA
REDAKTORA NAUKOWEGO
PRYMASOWSKIEJ SERII BIBLIJNEJ

Prymasowska Seria Biblijna powiksza si o kolejny wany tom. Skada si on z poczenia prze-
kadu Septuaginty, czyli Biblii Greckiej Starego Testamentu, oraz przekadu Nowego Testamentu
na jzyk polski. Tego monumentalnego dziea dokona ks. prof. Remigiusz Popowski SDB i stanowi
ono jego opus vitae. Przekad Starego Testamentu ukaza si w 2013 r. jako 37. tom Prymasowskiej
Serii Biblijnej i obejmowa rwnie apokryfy, ktre w tym wydaniu zostay pominite. Wznowiony
w 2014 r. i zaopatrzony w onomastykon, jako 41. tom teje serii, spotka si z ogromnym zaintere-
sowaniem, jest to bowiem pierwsze tumaczenie caej Septuaginty na jzyk polski. Przekad Nowego
Testamentu ukaza si znacznie wczeniej, w Wielkim Jubileuszu Roku 2000 jako 15. tom Pryma-
sowskiej Serii Biblijnej. Poczenie obydwu czci Biblii, czyli Starego i Nowego Testamentu, jest
nie tylko w peni uzasadnione, lecz i bardzo potrzebne. Z jednej strony pozwala zapozna si z cao-
ci translatorskiego dorobku ks. prof. R. Popowskiego SDB dotyczcego Biblii, a z drugiej uatwia
porwnanie polskiego tumaczenia jej wersji greckiej z tumaczeniami na jzyk polski dokonanymi
z jzykw oryginalnych, czyli hebrajskiego, aramejskiego i greckiego.
Jednak najwaniejsza okoliczno uzasadniajca opracowanie i wydanie tego tomu zostaa po-
dana w jego tytule: Biblia pierwszego Kocioa. Wanie Septuaginta, a nie Biblia Hebrajska, oraz
jej kanon ksig witych, znacznie bardziej pojemny ni zredukowany przez rabinw w konfrontacji
z chrzecijastwem kanon Biblii Hebrajskiej, stanowia Bibli autorw Nowego Testamentu oraz
Kocioa apostolskiego i pisarzy wczesnochrzecijaskich. Dominacja Septuaginty w pierwszym Ko-
ciele bya niewtpliwa i powszechna. W Kociele Zachodnim trwaa do czasu, gdy w. Hieronim
dokona przekadu Biblii na jzyk aciski, ktry przyj si jako Wulgata, natomiast w Kociele
Wschodnim trwa do dzisiaj. Septuaginta stworzya grunt, na ktrym rodzia si i dynamicznie roz-
wijaa ewangelizacja staroytnego wiata, zintensykowana przez w. Pawa i wielu innych gosicieli
Ewangelii. Poniewa ksigi wite biblijnego Izraela istniay w jzyku greckim, czytane i rozwaane
na przeomie ery przedchrzecijaskiej i chrzecijaskiej w ydowskich synagogach, zatem ordzie
Jezusa Chrystusa i Ewangelia zostay zapisane wanie w jzyku greckim. Autorzy czterech Ewange-
lii kanonicznych i pozostaych pism Nowego Testamentu chtnie i czsto odwoywali si do Septua-
ginty, cytujc j wprost i nawizujc do niej na wiele rozmaitych sposobw.
Septuaginta nie jest jedynie przekadem hebrajskich ksig witych, obejmuje bowiem ksigi
napisane lub zachowane w jzyku greckim. Co wicej, odzwierciedla postp teologiczny, ktrego zna-
czenie polega na tym, e zosta usankcjonowany w Nowym Testamencie. Z tego wzgldu Septuaginta
bya od pocztku traktowana w chrzecijastwie jako praeparatio evangelica, czyli przygotowanie
do Ewangelii. Ten fakt spowodowa odrzucenie jej przez judaizm rabiniczny, co tym bardziej nasuwa
pytanie o jej genez, tre i oddziaywanie. Specjalistyczne studia nad Bibli polegaj midzy innymi
na wnikliwym porwnywaniu tekstu hebrajskiego i aramejskiego z jego wersj greck, rozpoznawa-
Przedmowa redaktora naukowego Prymasowskiej Serii Biblijnej XIV

niu i analizowaniu zauwaonych rnic oraz okrelaniu kierunkw interpretacyjnych i aspektw


teologicznych, ktre znalazy wyraz w Biblii Greckiej. Ten tom umoliwia swoicie rwnoleg re-
eksj, ktrej sedno stanowi analogiczne porwnywanie tekstw Biblii Hebrajskiej i Biblii Greckiej
przetumaczonych na jzyk polski, z dodaniem polskiego tumaczenia Nowego Testamentu.
Poprzednie tomy Prymasowskiej Serii Biblijnej opracowane przez ks. prof. R. Popowskie-
go SDB przyczyniy si wydatnie do ponownego dowartociowania Septuaginty, jej miejsca w Ko-
ciele oraz w wierze i teologii chrzecijaskiej, tym bardziej e obejmoway rwnie Onomastykon
Septuaginty (PSB 38, 41) Naley wyrazi nadziej, e ten tom zaowocuje dalszymi badaniami nie
tylko nad Septuagint, lecz rwnie nad pocztkami Kocioa oraz najwczeniejszymi uwarunkowa-
niami i okolicznociami goszenia Ewangelii.

Ks. prof. Waldemar Chrostowski


Dyrektor Instytutu Nauk Biblijnych
Uniwersytet Kardynaa Stefana Wyszyskiego w Warszawie

Warszawa, 29 czerwca 2016 roku


WYKAZ SKRTW

SKRTY KSIG BIBLIJNYCH

Stary Testament Am Ksiga Amosa


Rdz Ksiga Rodzaju Ab Ksiga Abdiasza
Wj Ksiga Wyjcia Jon Ksiga Jonasza
Kp Ksiga Kapaska Mi Ksiga Micheasza
Lb Ksiga Liczb Na Ksiga Nahuma
Pwt Ksiga Powtrzonego Prawa Ha Ksiga Habakuka
Joz Ksiga Jozuego So Ksiga Sofoniasza
Sdz Ksiga Sdziw Ag Ksiga Aggeusza
Rt Ksiga Rut Za Ksiga Zachariasza
12 Sm Pierwsza i Druga Ksiga Samuela Ml Ksiga Malachiasza
12 Krl Pierwsza i Druga Ksiga Krlewska
12 Krn Pierwsza i druga Ksiga Kronik Nowy Testament
Ezd Ksiga Ezdrasza Mt Ewangelia wedug w. Mateusza
Ne Ksiga Nehemiasza Mk Ewangelia wedug w. Marka
Tb Ksiga Tobiasza k Ewangelia wedug w. ukasza
Jdt Ksiga Judyty J Ewangelia wedug w. Jana
Est Ksiga Estery Dz Dzieje Apostolskie
12 Mch Pierwsza i Druga Ksiga Machabejska Rz List do Rzymian
Hi Ksiga Hioba 12 Kor Pierwszy i Drugi List do Koryntian
Ps Ksiga Psalmw Ga List do Galatw
Prz Ksiga Przysw Ef List do Efezjan
Koh Ksiga Koheleta [Eklezjastesa] Flp List do Filipian
Pnp Pie nad Pieniami Kol List do Kolosan
Mdr Ksiga Mdroci 12 Tes Pierwszy i Drugi List do Tesaloniczan
Syr Ksiga Syracha [Eklezjastyk] 12 Tm Pierwszy i Drugi List do Tymoteusza
Iz Ksiga Izajasza Tt List do Tytusa
Jr Ksiga Jeremiasza Flm List do Filemona
Lm Lamentacje Hbr List do Hebrajczykw
Ba Ksiga Barucha Jk List w. Jakuba
Ez Ksiga Ezechiela 12 P Pierwszy i Drugi List w. Piotra
Dn Ksiga Daniela 123 J Pierwszy, Drugi i Trzeci List w. Jana
Oz Ksiga Ozeasza Jud List w. Judy
Jl Ksiga Joela Ap Apokalipsa w. Jana
Wykaz skrtw XVI

POZOSTAE SKRTY

aram. aramejski por. porwnaj


gr. grecki r. rok
hebr. hebrajski red. redaktor
in. inaczej repr. reprint
km kilometr rozdz. rozdzia(y)
LXX Septuaginta s. lub ss. strona lub strony
ac. aciski ST Stary Testament
m metr t. tom
mn. liczba mnoga tj. to jest
np. na przykad w. wiek
NT Nowy Testament w. lub. ww. werset lub wersety
ok. okoo wg wedug
par. paralelny fragment wyd. wydanie, wydawca
passim w rnych miejscach zob. zobacz
poj. liczba pojedyncza zw. zwaszcza
Ksiga Rodzaju

1
1
Najpierw Bg stworzy niebo i ziemi1. 2 Zie- dobre i pikne4. Wtedy oddzieli Bg wiato od
mia jednak bya niewidoczna i niewyposao- ciemnoci. 5 wiato nazwa Bg dniem, a ciem-
na2. Ciemno zalegaa nad otchani, a tchnie- no nazwa noc. Min wieczr i min pora-
nie Boga nioso si nad wodami. nek5 dzie pierwszy6.
3 6
Bg zatem rzek3: Niech si stanie wia- I rzek Bg: Niech powstanie sklepienie
to, i wiato nastao. 4 I widzia Bg, e ono jest midzy wodami, by oddzielao jedne wody od

1
To i nastpne zdania opisu stworzenia wiata podkrelaj, e Bg jest jeden. Jemu zawdzicza istnienie caa oywiona
i nieoywiona przyroda, cznie z czowiekiem. W kontekcie powszechnego wwczas wrd ludw politeizmu, wyznaj-
cego istnienie odrbnych bstw nieba, odrbnych ziemi i wd, odrbnych dla wiata podziemnego (bstwa chtoniczne),
do ktrych dochodziy jeszcze mniejsze bstwa rde, gr i lasw, soca i ksiyca, ta myl jest oryginalna i bardzo
doniosa. Jedno bowiem Boga gwarantuje rwno wszystkich ludzi, a nadto te same dla wszystkich prawa przez
Niego ustanowione.
2
Uycie tutaj okrelenia niewyposaona (bardziej etymologicznie: niemoliwa do wyposaenia), w Septuagincie
AKATASKEUASTOS, oznacza w pierwszym rzdzie, e nie byo na ziemi ycia ani warunkw do jego zaistnienia. Ten
ad i ycie oraz warunki do jego istnienia wprowadza Bg na ziemi w nastpnych etapach stworzenia. Rwnoczenie to
okrelenie daje podstaw do uznania za niezgodn z Bibli teori goszc wieczne istnienie tzw. pramaterii lub materii
pierwszej. Informacja podana w pierwszym wierszu kae przyj, e take t pramateri stworzy Bg. Powiadcza to
pierwsze zdanie drugiego rozdziau tej ksigi: Tak zatem dokonane zostao stworzenie nieba i ziemi, a take cay ich
wystrj.
3
wiat staje si na sowo Boga: Bg rzek. Sowo Boga jest rwnoczenie wypowiedzi i aktem stwrczym.
4
Dobre i pikne w Septuagincie jedno okrelenie: KALON, ktre w kulturze Grekw oznacza zarwno dobro jak
i pikno. Dlatego w polskim przekadzie zdecydowano si odda sens tego jednego wyrazu greckiego przez dwa polskie.
W ten sposb ujawnia si podwjn warto wiata: jako suce tak dobru, jak i piknu. Podwjne znaczenie ma KA-
LON rwnie w nastpnych wierszach tego rozdziau.
5
Min wieczr i min poranek ujawnia si tu semickie liczenie pocztku dnia od wieczora, a nie, jak w naszym
potocznym pojmowaniu, od rana. Min po grecku EGENETO, co jest form gramatycznego czasu aoryst od cza-
sownika GI(G)NOMAI. Ten czasownik znaczy m.in. stawa si, ale grecki czas gramatyczny aoryst, dokadnie rozu-
miany, moe oznacza albo rozpoczcie danej czynnoci, albo pene jej wykonanie bez oznaczenia w czasie, albo wreszcie
zakoczenie owej czynnoci. W przypadku EGENETO to znaczenie moe by zatem takie: nasta albo by, albo
skoczy swoje bycie, czyli min, upyn, skoczy si. W niniejszym przekadzie wybrano znaczenie min.
6
Opis stworzenia wiata nie jest poddany porzdkowi natury ani metodologii naukowej, lecz jako opis poetycki kryteriom
estetyki literackiej. Ma on ukad stroczny. Autor, chcc pouczy, e szabat jest dniem witym, przeznaczonym do uwiel-
biania Boga i do wypoczynku czowieka, dzieli swj opis na sze strof, z ktrych kada odpowiada kolejnym dniom tygodnia,
dniom pracy i koczy si refrenem, w ktrym zawarta jest konkluzja: I widzia Bg, e s dobre i pikne, min wieczr
i min poranek dzie pierwszy, potem drugi itd. a do szstego. Ta konkluzja zmienia si nieco w gramatycznych
szczegach odpowiednio do logiki opisu. W tym programie poetyckim dzie jest okreleniem umownym. Moe oznacza
nawet geologiczn er. Bg jest poza czasem i przestrzeni, a zatem realizacja jego rozkazu dla ludzi umieszczonych w czasie
moe trwa nawet miliardy lat, dla Boga natomiast, czyli z pozycji wiecznoci, nie trwa nawet uamka sekundy. W kadym
dniu/stroe umieszcza autor inn grup stworzonych przez Boga rzeczy, ale z zamiarem pouczenia, e wszystko, co istnieje,
stworzone zostao przez Boga. Ponadto mona zauway, e te grupy stworze s uoone gradacyjnie: od nieoywionych do
oywionych z czowiekiem postawionym najwyej, gdy on ma by dla przyrody wizerunkiem Boga i on w imieniu Boga ma
si ni opiekowa, ale i z niej korzysta dla podtrzymania swojej ziemskiej egzystencji.
1,7-27 Ksiga Rodzaju 4

drugich1. I tak si stao. 7 Stworzy Bg sklepie- pieniu nieba, by byy widoczne nad ziemi, 18 aby
nie i oddzieli wody, ktre byy pod sklepieniem, rzdziy dniem i noc i aby oddzielay wiato od
od wd znajdujcych si nad sklepieniem. 8 To ciemnoci. I widzia Bg, e s dobre i pikne.
19
sklepienie Bg nazwa niebem. I widzia Bg, e Min wieczr i min poranek dzie
ono jest dobre i pikne. czwarty.
20
Min wieczr i min poranek dzie drugi. I rzek Bg: Niech wody wyprowadz
9
I rzek Bg: Niech wody znajdujce si pazy majce ycie i ptactwo fruwajce nad zie-
pod niebem zbior si w jednym skupisku i niech mi, poniej sklepienia nieba. I tak si stao.
21
si pokae suchy ld. I tak si stao. Wody znaj- I stworzy Bg wielkie potwory morskie i ka-
dujce si pod niebem zebray si w swoich sku- d istot oywion nalec do pazw. Wyprowa-
piskach i pokaza si suchy ld. 10 Ten suchy ld dziy je wody wedug ich gatunkw. Bg stworzy
Bg nazwa ziemi, a zbiorowiska wd nazwa take wszelkie upierzone ptactwo wedug gatun-
morzami. I widzia Bg, e s dobre i pikne. kw. I widzia Bg, e s dobre i pikne. 22 Bg im
11
I rzek Bg: Niech ziemia wypuci pdy zi, pobogosawi, mwic: Ronijcie i mncie si;
aby wydaway nasiona wedug swoich rodza- wypeniajcie wody w morzach. A ptactwo niech
jw i wzajemnych podobiestw, a take drzewa si mnoy na ziemi.
23
owocowe, by rodziy owoce, ktrych nasiona od- Min wieczr i min poranek dzie
powiadayby ich rodzajowi na ziemi. I tak si pity.
stao. 12 Wyprowadzia ziemia pdy zi, eby po- 24
I rzek Bg: Niech ziemia wyprowadzi
dziy nasiona wedug ich rodzaju i podobiestw kad istot oywion wedug gatunkw: czwo-
oraz drzewa owocowe, by rodziy owoce, ktrych ronogi, pazy i dzik zwierzyn wedug gatun-
nasiona bd odpowiaday ich rodzajowi na zie- ku. I tak si stao. 25 I stworzy Bg wedug
mi. I widzia Bg, e s dobre i pikne. gatunkw dzikie zwierzta, bydo domowe we-
13
Min wieczr i min poranek dzie dug gatunkw i wszystkie yjce na ziemi pazy
trzeci. wedug ich gatunkw. I widzia Bg, e s dobre
14
I rzek Bg: Niech si stan latarnie i pikne.
26
na sklepieniu nieba dla owietlania ziemi i aby I rzek Bg: Stwrzmy2 czowieka na
oddzielay dzie od nocy. Niech bd znakami nasz wzr i podobiestwo. Niech kieruje rybami
wskazujcymi pory czasu, dni i lata. 15 Niech morskimi, ptactwem z przestworzy, bydltami,
bd wiatami na sklepieniu nieba, ukazujcy- ca ziemi, wszystkimi pazami czogajcymi
mi si nad ziemi. I tak si stao. 16 I stworzy si po ziemi.
27
Bg dwie latarnie due: latarni silniejsz, aby I Bg stworzy czowieka. Na wzr Boga
rzdzia dniem, i latarni sabsz, aby rzdzia go stworzy, stworzy ich jako mczyzn i ko-
noc, a take gwiazdy. 17 Umieci je Bg na skle- biet.

1
Hagiograf ujawnia tu pogld swoich czasw oparty na zmysowym dowiadczeniu, e jedne wody znajduj si na zie-
mi, na dole, pod rmamentem nieba, a drugie u gry, nad rmamentem, skd na rozkaz Boga po otwarciu spustw
opadaj jako deszcz, mawka, mga, nieg lub grad. Owo zmysowe dowiadczenie podpowiadao, e sklepienie nieba,
czyli rmament, jest pewnego rodzaju staym kloszem, solidn kopu, opart doln czci na kracach paskiej, cho
pofadowanej grami ziemi.
2
Uycie tutaj liczby mnogiej nie oznacza jakiego wstpnego objawienia Boga w trzech Osobach, czyli Trjcy Przenaj-
witszej. Widzie w tym naley uycie tzw. pluralis maiestatis dla podkrelenia godnoci Osoby Boga. Tak na przykad
uywao si o wiele pniej w dokumentach krlewskich okrelenia my krl.
5 Ksiga Rodzaju 1,282,8

28 2
Bg im pobogosawi, mwic: Ronij- W szstym dniu Bg doprowadzi do peni
cie i mncie si; napeniajcie ziemi i sprawuj- swoje dziea, ktre stworzy. W sidmym nato-
cie opiek nad ni1. Kierujcie rybami morskimi, miast dniu Bg odpocz od wszystkich swoich
ptactwem z przestworzy, wszystkimi bydltami, dzie, ktrych dokona. 3 I pobogosawi Bg ten
ca ziemi i wszystkimi pazami czogajcymi sidmy dzie. witym go ustanowi, dlatego e
si po ziemi. 29 I Bg powiedzia: Oto kad w nim odpocz od wszystkich swoich dzie, kt-
siewn traw wydajc ziarno, ktra jest na caej rych Bg si podj2.
4
ziemi, a take kade drzewo, ktre ma na sobie Jest to ksiga narodzin nieba i ziemi3. Sta-
owoc z ziarnem do rozsiewania bd one dla was y si one w tym wanie dniu, kiedy Bg stwo-
pokarmem daj wam, 30 jak rwnie wszystkim rzy niebo i ziemi4, 5 zanim powstao na ziemi
na ziemi dzikim zwierztom, wszystkim ptakom jakiekolwiek ziele polne i zanim wzesza na po-
z przestworzy i kademu pazowi czogajcemu lach jakakolwiek trawa. Jeszcze bowiem Bg nie
si po ziemi, i majcemu w sobie tchnienie y- zsya deszczu na ziemi i nie byo jeszcze czo-
cia kad zielon traw na pokarm. I tak si wieka, eby ziemi uprawia. 6 Byo jedno tylko
stao. 31 I spojrza Bg na wszystko, co stworzy, rdo, ktre wytryskiwao z ziemi i poio ca
i uzna, e jest bardzo dobre i pikne. jej powierzchni. 7 Bg uksztatowa czowieka
Min wieczr i min poranek dzie sz- z muu ziemi i tchn w jego oblicze tchnienie
sty. ycia5. W ten sposb powsta czowiek jako istota
yjca.

2
1 8
Tak zatem dokonane zostao stworze- Pan, Bg6, zaoy ogrd w Edenie na
nie nieba i ziemi, a take cay ich wystrj. wschodzie7 i w nim umieci czowieka, ktrego

1
W tradycji polskich przekadw Biblii z jzyka hebrajskiego zamiast sprawujcie opiek nad ni jest okrelenie
oznaczajce wadz i panowanie, np. w Biblii Tysiclecia (wyd. 3): abycie zaludnili ziemi i czynili j sobie poddan,
podobnie w drugiej czci tego wiersza: abycie panowali nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym itd.
Niniejszy przekad Septuaginty pomija niuanse semantyczne leksyki hebrajskiej, a trzyma si greckiej. Ot w ca-
ym dziedzictwie pisanym staroytnej Grecji rzeczownik KYRIOS, ktry jest gwnym czonem uytego tu czasownika
KATAKYRIEUO (a take jako podstawa sowotwrcza czasownika KYRIEUO), ma, owszem, znaczenie pan, wadca,
lecz take str, opiekun. KATAKYRIEUO (podobnie KYRIEUO) zatem to albo bra pod swoje panowanie, stawa
si panem czego, albo opiekowa si, by strem, by opiekunem czego. Za wyborem w niniejszym przekadzie
drugiego znaczenia przemawia te teologia Nowego Testamentu, gdzie wyraniej ni w Starym Testamencie jest powie-
dziane, e panem caego stworzenia jest Bg, a cilej Syn Boy, czowiek natomiast jest dzierawc, opiekunem tego
stworzenia lub wspdziedzicem Syna Boego.
2
Ustanowienie sidmego dnia dniem odpoczynku i oddawania czci Bogu byo i jest wielkim dobrodziejstwem dla ludzi.
3
Taka odredakcyjna uwaga sygnalizuje kolejne opisy w tej ksidze. Tu stanowi ona zamknicie tego, co redaktor umie-
ci w rozdziale pierwszym i na pocztku drugiego. Wyraz ksiga, zwj, jest metonimi wyrazu opis.
4
Jest to odwoanie do pierwszego zdania poprzedniego rozdziau. Niebo i ziemi Bg stworzy pierwszego dnia.
5
To zdanie wskazuje na odrbny akt stwrczy przy obdarzeniu czowieka niemierteln dusz. Tym samym informuje
chyba ono, e dusza, przynajmniej czowieka, wyczona jest z procesu ewolucji caej przyrody.
6
Pan, Bg oddzielenie tych dwch okrele przecinkiem wynika z przekonania polskiego tumacza, e w tekcie
greckim Pan nie jest tu i w innych analogicznych miejscach tej ksigi tytuem Boga, lecz e Bg z gramatycznego
punktu widzenia jest dopowiedzeniem do Pan. Wielokrotnie samo Pan okrela w greckiej Biblii Boga.
7
Wschd jest tu zapewne okrelony w stosunku do pniejszej Palestyny. Ale ustalenie pooenia tego miejsca gdzie
na ziemi jest niemoliwe, gdy informacje podawane na pocztku Ksigi Rodzaju pozostaj poza zasigiem historii
i geograi historycznej. Jeli nawet przytoczone s w tych opisach pocztku wiata nazwy jakich znanych nam krain,
gr lub rzek, to pochodz one z czasw, kiedy y redaktor tej ksigi. Nadto w Septuagincie dostosowane one niekiedy
zostay do geograi aktualnej w czasach dokonywania przekadu Biblii hebrajskiej na jzyk grecki.
2,93,3 Ksiga Rodzaju 6

uksztatowa. 9 Bg wyprowadzi tam z ziemi imieniem. 20 Adam nada nazwy wszystkim bydl-
wszelkie drzewo mie do ogldania i smaczne do tom, wszystkim ptakom z przestworzy i wszystkim
spoycia, a w rodku tego ogrodu take drzewo dzikim zwierztom. Nie znalaz si jednak wrd
ycia i drzewo moliwoci poznania dobra i za. nich dla Adama pomocnik podobny do niego.
10 21
Z Edenu wypywaa rzeka nawadniajca ten Bg zesa na Adama pewne obezwadnie-
ogrd. Potem rozdzielaa si ona na cztery odnogi. nie4, tak e zapad w gboki sen. Wtedy wyj
11
Nazwa jednej Piszon; opywaa ona ca krain jedno z jego eber i miejsce po nim wypeni cia-
Chawila, gdzie jest zoto. 12 Zoto tej krainy jest em. 22 Pan, Bg, obudowa to ebro, ktre wyj
pikne. Jest tam take czerwony szlachetny ka- z Adama, tak e powstaa kobieta, i przyprowa-
mie, a rwnie zielonkawy. 13 Druga rzeka mia- dzi j do Adama5. 23 Wtedy Adam powiedzia:
a nazw Gichon. Opywaa ona cay kraj Kusz. Ta dopiero jest koci z moich koci i ciaem
14
Trzeci rzek by Chiddekel. Przepywa on z mojego ciaa. Ona bdzie si nazywa kobiet,
obok Aszszuru. Czwart rzek by Perat1. bo wzita zostaa ze swego ma6.
15 24
Pan, Bg, wzi czowieka, ktrego Z tego powodu mczyzna opuci swojego
uksztatowa, i umieci go w owym ogrodzie, aby ojca i swoj matk i zczy si ze swoj kobiet7.
go uprawia i doglda2. 16 Pan, Bg, da nakaz I bd oboje jednym ciaem.
25
Adamowi3, tak mwic: Z kadego znajdujcego A cho oboje: Adam i jego kobieta, byli
si w ogrodzie drzewa moesz bra sobie owoce wtedy nadzy, nie odczuwali wstydu.
do jedzenia, 17 natomiast z drzewa, ktre suy

3
1
poznaniu dobra i za, nie jedzcie. W tym bowiem Najbardziej przebiegy z wszystkich dzikich
dniu, w ktrym spoylibycie z niego, umrzecie. zwierzt, ktre stworzy Bg, by w8. W
18
Pan, Bg, powiedzia: Nie jest dobrze, odezwa si do kobiety: Dlaczego Bg powie-
eby czowiek by sam. Stwrzmy mu zatem po- dzia: Nie z kadego drzewa rosncego w ogro-
mocnika, by by przy nim. 19 Bg uksztatowa dzie jedzcie? 2 Kobieta odpowiedziaa wowi:
te z ziemi wszystkie dzikie zwierzta i wszystkie Moemy je owoce z kadego drzewa rosnce-
ptaki w przestworzach. Przyprowadzi je potem go w ogrodzie, 3 tylko co do owocu z tego drze-
do Adama, aby zobaczy, jak on je nazwie. I kade wa, ktre jest w rodku ogrodu, Bg powiedzia:
z nich Adam nazwa istot yjc. To stao si ich Nie jedzcie z niego i nawet go nie dotykajcie,

1
Tygrys w pierwotnej wersji hebrajskiej wystpuje tu jako Chiddekel, Asyria jako Aszszur, a Eufrat jako Perat.
2
To zdanie poucza, e praca okrelona bya jako zadanie czowieka ju przed grzechem pierworodnym, e pierwotnie
bya ona radoci czowieka. Dopiero po grzechu pierworodnym zaczy towarzyszy jej trud i zmczenie.
3
Na temat imienia Adam zob. 5,2 z przypisem.
4
Obezwadnienie niezbyt dokadnie oddaje to, co zawiera jego grecki odpowiednik EKSTASIS. EKSTASIS oznacza
wyjcie z siebie, utrat wiadomoci i odczuwania dozna zmysowych: suchu, dotyku, smaku itd.
5
Teologia biblijna wyjania, e alegoryczny opis uformowania kobiety z ebra mczyzny uzasadnia ich rwno
w czowieczestwie.
6
W Septuagincie zrezygnowano z posuenia si derywatem sowotwrczym eskiego rodzaju dla oddania pocho-
dzenia nazwy kobieta od nazwy mczyzna, tak jak to jest w substracie hebrajskim: ISZSZA od ISZ. Zrobi to
natomiast redaktor Wulgaty: VIRAGO od VIR, i w swoim przekadzie ks. Jakub Wujek: MYNA od M. Niniejszy
przekad z greckiego trzyma si wersji Septuaginty, dlatego wzmianka o pochodzeniu nazwy kobieta od nazwy m-
czyzna jest w tym tekcie niezrozumiaa.
7
W tym, w poprzednim i w nastpnym wierszu wystpuje rzeczownik kobieta, po grecku GYNE, ktry jednak moe
znaczy zarwno kobieta, jak i ona.
8
W alegorycznych interpretacjach Biblii wymieniony tu w oznacza zego ducha, czyli szatana.
7 Ksiga Rodzaju 3,4-23

abycie nie umarli. 4 W rzek na to: adn dzikich zwierzt ty bdziesz przeklty. Na swych
tam mierci nie moecie umrze. 5 Bg bowiem piersiach i brzuchu bdziesz si czoga i ziemi
dobrze wie, e tego dnia, ktrego z niego zjecie, jad bdziesz przez wszystkie dni swojego ycia.
15
otworz si wasze oczy i bdziecie bogami, kt- Wprowadzam nieprzyja midzy tob i nie-
rzy rozpoznaj dobro i zo. wiast, midzy twoim potomstwem i potom-
6
I kobieta zobaczya, e to drzewo ma owo- stwem jej2. Ono czyha3 bdzie na twoj gow,
ce rzeczywicie dobre do spoycia, e mio jest a ty czyha bdziesz na jego pit.
16
oczom na nie popatrze i e dojrzay do tego, by A kobiecie powiedzia: Rozmno twoje
ich skosztowa. Wzia wic z niego owoc i zja- cierpienia i jki. W blach bdziesz rodzi dzieci.
da. Daa go te po sobie swojemu mowi. Zjedli Przy mu bdziesz szuka schronienia, a on b-
oboje. 7 Wtedy obojgu otwary si oczy i uwia- dzie mia nad tob piecz4.
17
domili sobie, e s nadzy. Pospinali zatem licie Adamowi natomiast rzek: Poniewa
gowe i zrobili sobie przepaski. posuchae sw swojej ony i zjade z tego
8
Kiedy usyszeli gos Pana, Boga, przecha- drzewa, co do ktrego daem ci nakaz, aby tylko
dzajcego si pnym popoudniem1 po ogrodzie, z niego nie jad, ziemia okae si przeklta dla
schowali si oboje: Adam i jego kobieta, przed ob- twoich prac. W udrczeniu bdziesz jad z niej
liczem Pana, Boga, wrd drzew ogrodu. 9 Pan, przez wszystkie dni swojego ycia. 18 Bdzie ci
Bg, zawoa na Adama, pytajc: Adamie, gdzie rodzi ciernie i kolczaste chwasty, a przecie
jeste? 10 Odpowiedzia Mu: Usyszaem Twj z pl bdziesz musia spoywa straw. 19 W po-
gos, gdy przechadzae si po ogrodzie, i prze- cie czoa swego bdziesz jad swj chleb, dopki
straszyem si, bo jestem nagi. Dlatego ukryem nie wrcisz do ziemi, z ktrej zostae wzity5.
si. 11 Zapyta go: Kto ci uwiadomi, e je- Ziemi bowiem jeste i do ziemi odejdziesz.
20
ste nagi? Czy ty moe zjade z drzewa, co do Adam nada swej onie imi ycie6, bo
ktrego daem ci nakaz, aby tylko z niego nie ona staa si matk wszystkich yjcych.
21
jad? 12 Adam odpowiedzia: To ta kobieta, Pan, Bg, sporzdzi Adamowi i jego o-
ktr postawie przy mnie, daa mi z tego drze- nie chitony7 ze skr i tak ich przyodzia. 22 Bg
wa. No i zjadem. 13 Pan, Bg, zapyta kobiety: powiedzia: Oto Adam sta si jak jeden z nas,
Dlaczego to zrobia? Kobieta odpowiedzia- tak e rozpoznaje, co dobre i co ze. Oby teraz
a: To w mnie omami. I zjadam. 14 Wtedy nie wycign swej rki i nie wzi owocu z drze-
Pan, Bg, powiedzia do wa: Poniewa to wa ycia, i oby nie spoy go, bo yby na wieki.
23
zrobie, ze wszystkich bydlt i ze wszystkich I odesa go Pan, Bg, z tego ogrodu rozkoszy,

1
O tej porze w klimacie subtropikalnym wieje orzewiajcy wiaterek zwany zerem.
2
W chrzecijaskich interpretacjach t zapowiedzian niewiast jest Maryja, a jej potomstwem Bg-Czowiek, Jezus
Chrystus, ktry pokona szatana, zo i mier.
3
Niniejszy przykad, czyha, zachowuje w tym zdaniu waciwe znaczenie uytego w nim dwukrotnie greckiego
czasownika TEREO. Krytycy tekstu jednak przypuszczaj, e w rkopisach Septuaginty zamieniono tu z powodu fo-
netycznego podobiestwa czasowniki: podano form czasu przyszego od TEREO zamiast od TEJRO. To drugie sowo
ma wedug greckich sownikw znaczenie uciska, nka, trapi, drczy, dokucza, wyciecza, osabia, a wedug
owych krytykw take miady, kruszy.
4
Zob. przypis do 1,28.
5
Zob. 2,7.
6
W wersji oryginalnej, czyli hebrajskiej, wystpuje imi wasne Ewa, ktre wedug interpretacji biblistw znaczy
Matka Wszystkich yjcych. Septuaginta natomiast podaje tu okrelenie ZOE, czyli ycie.
7
Septuaginta ma tu nazw chiton, ktry w kulturze Grekw by rodzajem sukni, nakadanej bezporednio na ciao.
3,244,22 Ksiga Rodzaju 8

eby uprawia ziemi, z ktrej zosta wzity. dziesz za to wyklty na tej ziemi, ktra rozwar-
24
Wyrzuci Adama i osiedli go poza tym ogro- a sw paszcz, aby przyj krew twojego brata
dem rozkoszy. Postawi tam cheruby1 i poncy z twej rki. 12 Gdy bdziesz uprawia t ziemi,
miecz, odwrcony tak, by strzeg dojcia do drze- nie dooy ona swych si, aby ci obdarowa. B-
wa ycia. dziesz na tej ziemi jcza i dra. 13 Kain ode-
zwa si do Pana: Zbyt wielka jest moja wina,

4 abym mg dostpi odpuszczenia. 14 Skoro wy-


1
Adam pozna cielenie Ew, swoj on2.
Ona pocza i urodzia Kaina. Powiedzia- rzucasz mnie dzisiaj z obszarw tej ziemi i skoro
a: Otrzymaam czowieka za spraw Boga. bd musia ukrywa si przed Twoim obliczem,
2
A potem urodzia jeszcze jego brata, Abla. bd na ziemi jcza i dygota, i ktokolwiek mnie
Abel zosta pasterzem owiec, a Kain upra- spotka, zabije mnie. 15 Pan, Bg, odpowiedzia
wia ziemi. 3 Po jakim czasie Kain zoy z plo- mu: Nie bdzie tak. Ktokolwiek zabiby Kaina,
nw ziemi oar Panu. 4 Rwnie Abel zoy siedmiokrotn kar poniesie. I Pan, Bg, umie-
oar ze swoich pierworodnych owieczek i z ich ci znak na Kainie, aby ktokolwiek go spotka,
tuszczu. Bg spojrza na Abla i na jego dary, nie zabi go.
5 16
a na Kaina i na jego oary nie zwrci uwagi. I odszed Kain sprzed oblicza Boga. Za-
Bardzo tym zasmuci Kaina, tak e chodzi z za- mieszka w krainie Nod, poza Edenem.
17
chmurzon twarz. 6 Pan, Bg, zapyta Kaina: Kain pozna cielenie sw on, tak e
Dlaczego posmutniae i dlaczego chodzisz z za- ona pocza i urodzia Henocha. Gdy potem zbu-
chmurzon twarz? 7 O nie! Czy jeli waciwie dowa miasto, nada mu imi swojego syna: He-
zoye oar, ale niewaciwie j rozdzielie, noch.
18
nie popenie grzechu? Zachowaj jednak spokj. Henochowi urodzi si Irad, Irad zro-
Przecie od ciebie zaley odwrcenie si od nie- dzi Mechujaela, Mechujael zrodzi Metuszaela,
go. Ty masz nad nim panowa!3. a Metuszael zrodzi Lameka.
8 19
Kain odezwa si do Abla, swego brata: Lamek wzi sobie dwie ony: jednej byo
Chod, przejdmy si po polu. Kiedy obaj byli na imi Ada, imi drugiej Silla. 20 Ada urodzi-
na polu, rzuci si Kain na Abla, swojego bra- a Jabala. Zosta on ojcem mieszkajcych w na-
ta i zabi go. 9 Bg zapyta Kaina: Gdzie jest miotach hodowcw byda rogatego. 21 Jego brat
Abel, twj brat? On odpowiedzia: Nie wiem. mia na imi Jubal. Wymyli on harf i kithar.
22
Czy ja jestem strem mojego brata? 10 Na to Silla urodzia Tubal-Kaina. By on kowalem
Bg rzek: Dlaczego to zrobie? Woanie krwi obrabiajcym brz i srebro. Siostr Tubal-Kaina
twojego brata wznosi si do mnie z ziemi!4 11 B- bya Naama.

1
Cheruby jeden z rodzajw aniow sucych Bogu. Tu uniemoliwiaj one powrt czowieka do owego ogrodu.
Bg wprowadza czowieka na trudn drog ku przyszoci, ukazujc u jej kresu zwycistwo i otwart bram do nowego
raju: do krlestwa niebieskiego.
2
Opowiadania umieszczone w tym rozdziale s poza zasigiem historii. Nie przedstawiaj one penych dziejw pierw-
szych ludzi na ziemi, lecz tylko wybrane epizody. Zapewne prezentuj nam one stan popularnej wiedzy o przeszoci
w tych czasach, gdy byy redagowane.
3
Przekad tego wiersza jest niepewny, bo bardzo niejasne jest jego podoe greckie. Redaktorzy Septuaginty wyranie
opieraj si tu na innej lekcji hebrajskiej, ni dzi jest przyjte, albo te ich przekad jest interpretacj rwnie niezrozu-
miaego substratu hebrajskiego. Istnieje te moliwo skaenia tego tekstu przez tradycj rkopimiennicz.
4
Semici uwaali, e krew jest miejscem pobytu duszy czowieka, a dusza jest podstaw ycia, ktre daje Bg. A zatem
wylanie krwi jest bezczeszczeniem daru Boga. Dusza, krc z krwi, oywia cae ciao.
9 Ksiga Rodzaju 4,235,20

23
Lamek powiedzia swoim onom: Adam przey, dosza do dziewiciuset trzydzie-
Ado i Sillo, posuchajcie mej wypowiedzi; stu lat. Wtedy umar.
6
ony Lameka, dopucie me sowa do swych Set doy ju dwustu piciu lat, gdy zro-
uszu: dzi Enosza. 7 Po zrodzeniu Enosza Set y sie-
Zabibym ma za zadanie mi rany demset siedem lat. I zrodzi jeszcze synw i cr-
i modzieca za zrobiony mi siniec. ki. 8 Pena liczba dni Seta dosza do dziewiciuset
24
Bo skoro za Kaina wyznaczona jest sied- dwunastu lat. Wtedy umar.
9
miokrotna kara, Enosz doy ju stu dziewidziesiciu
to za Lameka siedemdziesiciosiedmio- lat, gdy zrodzi Kenana. 10 Po zrodzeniu Kena-
krotna1. na Enosz y siedemset pitnacie lat. I zrodzi
25
Adam pozna cielenie Ew, swoj on. jeszcze synw i crki. 11 Pena liczba dni Enosza
Ona pocza i urodzia syna. Nadaa mu imi dosza do dziewiciuset piciu lat. Wtedy umar.
12
Set. Wtedy powiedziaa: Wzbudzi mi Bg inne- Kenan doy ju stu siedemdziesiciu lat,
go potomka zamiast Abla, ktrego zabi Kain. gdy zrodzi Mahalaleela. 13 Po zrodzeniu Mahala-
26
Setowi urodzi si syn. Nazwa go imieniem leela Kenan y siedemset czterdzieci lat. I zro-
Enosz. dzi jeszcze synw i crki.
14
Zacz on przyzywa imienia Pana, Boga. Pena liczba dni Kenana dosza do dzie-
wiciuset dziesiciu lat. Wtedy umar.

5
1 15
Jest to ksiga narodzin ludzi2. Kiedy Bg Mahalaleel doy ju stu szedziesiciu
w owym dniu stworzy Adama, stworzy go piciu lat, gdy zrodzi Jereda. 16 Po zrodzeniu
na wzr Boga. 2 Stworzy ich jako mczyzn Jereda Mahalaleel y siedemset trzydzieci lat.
i jako kobiet. I pobogosawi ich. W tym dniu, I zrodzi jeszcze synw i crki. 17 Pena liczba dni
kiedy ich stworzy, nada im imi Adam3. Mahalaleela dosza do omiuset dziewidziesi-
3
Adam y ju dwiecie trzydzieci lat4, kie- ciu piciu lat. Wtedy umar.
18
dy zrodzi syna na swoje podobiestwo i wzr. Jered doy ju stu szedziesiciu dwch
Nada mu imi Set. 4 Po zrodzeniu Seta liczba lat, gdy zrodzi Henocha. 19 Po zrodzeniu Heno-
dni Adama dosza do siedmiuset lat5. I zrodzi cha Jered y osiemset lat. I zrodzi jeszcze sy-
jeszcze synw i crki. 5 Pena liczba dni, ktre nw i crki. 20 Pena liczba dni Jereda dosza do

1
Liczba siedem, a tym bardziej siedemdziesit siedem oznacza symbolicznie nieokrelon, ale du ilo.
2
Co do formy tego zdania zob. 2,4 z przypisem. Podane tu bd genealogie, ktre, oczywicie, nie s pene, lecz wy-
bircze.
3
Nada im imi Adam adam jako imi pospolite znaczy w hebrajskim istota ludzka, czowiek. To znaczenie
wyjania, dlaczego w tym zdaniu mamy zaimek w liczbie mnogiej: im. Ma ono bowiem taki pierwotny sens: Bg
i Adama, i Ew nazwa czowiekiem. Jest tu zatem kolejne, bardziej wyraziste, podkrelenie redaktora tekstu rwno-
ci kobiet i mczyzn w czowieczestwie (zob. 2,22 z przypisem). W oryginalnej wersji Ksigi Rodzaju imi wasne
Adam pojawia si dopiero w 4,25, a przed tym wierszem adam ma sens pospolity. Grecki natomiast redaktor
Septuaginty ju w tych wczeniejszych miejscach odczyta je jako imi wasne Adam. S to nastpujce miejsca:
2,16.19a,b.20a,b.21.22a,b.23.25; 3,8.9a,b.12.17.20.21.22.24; 4,1. W Biblii Tysiclecia (wyd. 3. popr.) te wczeniejsze
wystpienia nazwy adam przeoono na czowiek albo na mczyzna.
4
W wersji hebrajskiej, a nawet w Wulgacie, podana jest liczba o sto lat mniejsza. Wedug egzegetw podawanie tu i dalej
wielkiej liczby lat ycia, znane ju poza Bibli w tradycji babiloskiej, suy ma przez sw hiperbol podkreleniu, e
od Adama do Noego, czyli do potopu, upyno bardzo duo czasu.
5
Tu oryginalny tekst hebrajski i Wulgata podaj liczb omiuset lat. Podobna niezgodno wystpuje w czci poda-
wanych dalej liczb.
Ksiga Daniela

1
1
W trzecim roku panowania Jojakima, kr- rze zbiedniay w porwnaniu z innymi modzie-
la Judy, przyby pod Jeruzalem Nabuchodo- cami, waszymi rwienikami. Narazilibycie
nozor, krl Babilonu, i oblega je. 2 Pan wyda mnie na surow kar ze strony krla. 11 Wte-
w jego rce Jojakima, krla Judy, oraz cz dy Daniel tak rzek Amelsadowi, ktrego gw-
sprztu z domu Boga. Najedca wywiz to do ny eunuch ustanowi zwierzchnikiem Daniela,
kraju Szinear1, do domu swojego boga. Kaza Chananiasza, Miszaela i Azariasza: 12 Poddaj
wnie ten sprzt do budynku, gdzie mieci si swoje sugi dziesiciodniowej prbie. Niech nam
skarbiec jego boga. 3 Potem krl rozkaza Asz- daj produkty wyrose z ziemi. Bdziemy je jedli
fenazowi, swojemu gwnemu eunuchowi, aby i przepijali wod. 13 Potem porwnasz nasze twa-
spord jecw uprowadzonych z Izraela: z rodu rze z twarzami modziecw jedzcych straw ze
krlewskiego i spord dostojnikw, przyprowa- stou krlewskiego. Wedug tego, co zobaczysz,
dzi 4 modziecw, na ktrych nie ma adnej uczynisz ze swoimi sugami. 14 Posucha ich
skazy, o miej powierzchownoci, biegych w ka- i podda ich dziesiciodniowej prbie. 15 Po upy-
dym kunszcie, posiadajcych wiedz, rozumnych wie dziesiciu dni ich twarze wyglday pikniej
w myleniu, krzepkich w sile, tak by mogli sta i peniejsze byy ni tych modziecw, ktrzy ja-
w domu krla i by mona ich byo nauczy pi- dali straw ze stou krla. 16 Amelsad zatem za-
sma i jzyka Chaldejczykw. 5 Wyznaczy im krl biera sobie ich potrawy i wino do picia, a dawa
codzienn straw z krlewskiego stou i porcj im produkty rolinne.
17
wina, ktre byo te jego napojem. Kaza ich Bg da tym czterem modziecom zro-
ksztaci przez trzy lata, a potem postawi przed zumienie oraz biego we wszelkich pismach
krlem. 6 Z synw Judy okazali si takimi Daniel, i naukach, a Daniel sta si biegy w wyjanianiu
Chananiasz, Miszael i Azariasz. 7 Gwny eu- kadego widzenia i snu. 18 Gdy upyny te dni,
nuch nada im imiona: Danielowi Belteszassar, ktre wyznaczy krl, aby ich przedstawi, wpro-
Chananiaszowi Szadrak, Miszaelowi Meszak, wadzi ich gwny eunuch przed Nabuchodono-
Azariaszowi Abed-Nego. 8 Daniel postanowi zora. 19 Gdy krl porozmawia z nimi, stwierdzi,
sobie w swym sercu, e si nie skala daniami sto- e nie byo wrd nich wszystkich nikogo rwne-
u krlewskiego ani winem, ktre byo napojem go Danielowi, Chananiaszowi, Miszaelowi i Aza-
krla. Poprosi wic gwnego eunucha, eby nie riaszowi. I odtd stali u boku krla. 20 W kadym
musia si kala. 9 A Pan obdarzy Daniela yczli- przedmiocie wiedzy i nauki, o ktry zapyta ich,
woci i serdecznoci ze strony gwnego eunu- przekona si, e s dziesi razy lepsi ni wszy-
cha. 10 Gwny eunuch odpowiedzia Danielowi: scy zaklinacze i magowie, jacy byli w caym jego
Boj si, aby mj pan, krl, ktry wyznaczy krlestwie. 21 Daniel by tam a do pierwszego
wam straw i napj, nie zauway, e wasze twa- roku krla Cyrusa.

1
Szinear staroytna nazwa Babilonii.
2,1-28 Ksiga Daniela 1150

2
1
W drugim roku panowania Nabuchodo- plan i myl, zwrci si do Arioka, dowdcy kr-
nozora mia Nabuchodonozor sen. Przez to lewskiego, ktry zaj si zabijaniem mdrcw
do jego ducha zakrady si jakie lki i krl nie Babilonu: 15 Wodzu krlewski, dlaczego wyszo
mg ju spa. 2 Kaza zatem wezwa gularzy, od krla to bezlitosne postanowienie? Ariok
magw, czarownikw i Chaldejczykw, aby wyja- przedstawi Danielowi ca rzecz. 16 Daniel za-
nili mu jego senne widziada. Przyszli i stanli tem poszed i prosi krla, aby mu zostawi tro-
przed krlem. 3 Krl odezwa si do nich: ni- ch czasu, to on ujawni krlowi jego wyroki.
17
em sen, ktry tak zmci m dusz, e musz Wrci Daniel do swojego domu i przedstawi
go zrozumie. 4 Chaldejczycy odpowiedzieli spraw Chananiaszowi, Miszaelowi i Azariaszo-
krlowi po syryjsku: Krlu, yj na wieki. Opisz wi, swoim przyjacioom. 18 Prosili Boga nieba
ten sen twoim sugom, to przedstawimy jego o zmiowanie si w sprawie tej zagadki i eby
wyroki. 5 Lecz krl rzek Chaldejczykom: Lo- Daniel oraz jego przyjaciele nie zginli razem
giczny jego tok jako ode mnie odstpi. Jeeli z pozostaymi mdrcami Babilonu. 19 I wtedy za-
wy mi nie opiszecie tego snu ani nie podacie jego gadka zostaa Danielowi objawiona w widzeniu
wyrokw, pjdziecie na zagad, a wasze domy nocnym. Za to bogosawi 20 Daniel Boga nieba,
zostan zburzone. 6 Jeeli natomiast opiszecie mwic: Niech bdzie bogosawione od wieku
mi sen i jego wyroki, otrzymacie ode mnie dary, po wiek imi Boga, bo do Niego naley mdro
nagrody i wielkie godnoci. Opowiedzcie mi tyl- i wiedza. 21 On zmienia pory i czasy, On ustana-
ko ten sen i ukacie jego wyroki. 7 Odezwali si wia i usuwa krlw, On mdrcom daje mdro,
drugi raz, mwic: Niech krl opowie ten sen a roztropno trzymajcym si rozumu. 22 On od-
swoim sugom, a my przedstawimy jego wyroki. krywa to, co chowaj gbiny i tajemne skrytki;
8
Krl na to rzek im: Wiem teraz naprawd, On zna to, co tai si w mroku, a wiato jest przy
e chcecie zdoby jak podstaw do odpowiedzi Nim samym. 23 Tobie zatem, Boe moich przod-
w tym, co wyjdzie ode mnie. 9 Jeeli nie opisze- kw, skadam dzikczynienie i Ciebie wysawiam
cie mi snu, bd wiedzia, e umwilicie si, aby za to, e dae mi mdro i zdolnoci i e teraz
mi da jak odpowied nieprawdziw i bezwar- dae mi pozna to, o co prosilimy Ci: dae mi
tociow w oczekiwaniu, e moe z czasem pj- mianowicie pozna widzenie krla.
24
dzie w zapomnienie. Najpierw opiszcie mi sen, Potem Daniel poszed do Arioka, ktrego
abym przekona si, e ukaecie mi prawdziwe krl wyznaczy do zgadzenia mdrcw Babilonu,
jego wyroki. 10 Chaldejczycy odpowiedzieli kr- i rzek mu: Przesta zabija mdrcw Babilonu.
lowi, mwic: Nie ma na caym suchym ldzie Zaprowad mnie przed krla, a ja ujawni krlowi
takiego czowieka, ktry by t rzecz krla po- wyroki. 25 Ariok zatem szybko zaprowadzi Da-
tra przedstawi. aden wielki krl ani wadca niela przed krla i rzek mu: Wrd uprowadzo-
o takie co nie pyta czarownika, maga czy Chal- nych z Judei znalazem ma, ktry poda krlowi
dejczyka. 11 Pytanie bowiem, ktre krl stawia, wyjanienie. 26 Odezwa si krl i zapyta Daniela,
jest trudne i nie ma nikogo takiego, ktry by by ktremu nadano imi Belteszassar: Czy potra-
zdolny opisa to krlowi, chyba e moe jacy sz opisa mi sen, ktry miaem, i jego wyroki?
27
bogowie, ale oni nie maj tu swojej siedziby, by Daniel odpowiedzia krlowi takimi sowami:
stan przy kimkolwiek. 12 Wtedy krl z wiel- Nie ley w mocy mdrcw ani magw, ani zakli-
kim gniewem i zoci rozkaza, aby pozabija naczy, ani astrologw opowiedzenie krlowi o tym,
wszystkich mdrcw Babilonu. o co krl pyta. 28 Tylko Bg, ktry jest w niebie,
13
Kiedy wyszed taki dekret, zaczto zabi- ma moc odsoni tajemnice. On da pozna krlowi
ja mdrcw. Zamierzano zgadzi take Daniela Nabuchodonozorowi, co ma si sta na kocu tych
i jego przyjaci. 14 Wtedy Daniel, majc pewien dni. Sen i widzenia, ktre mia w swych mylach,
1151 Ksiga Daniela 2,293,2

lec na swym ou, s nastpujce: 29 Krlu, my- e bdzie wyrastao z elaznego korzenia, ale tak
li, ktre ci napeniy na twym ou, odnosz si jak widziae, elazo bdzie przemieszane z cera-
do tego, co ma si sta w przyszoci. Ten, ktry mik. 42 Palce u stp, w czci z elaza, a w czci
odsania tajemnice, da ci pozna, co ma nastpi. z ceramiki oznaczaj, e cz krlestwa bdzie
30
A mnie ta tajemnica zostaa objawiona nie ze mocna i od niego zostanie odupana. 43 A to, e wi-
wzgldu na posiadan przeze mnie wiedz, wik- dziae elazo przemieszane z ceramik, oznacza,
sz ni u wszystkich yjcych, ale bym mg poda e wprawdzie przez nasienie ludzie bd miesza
jej wyroki do wiadomoci krlowi: aby te myli si z sob, ale jeden z drugim nie bd tworzy
swojego serca zrozumia. zwartej caoci, tak jak elazo nie da si zczy
31
Ot ty, krlu, podniose oczy, a tu stoi z ceramik.
44
jaki posg. Posg ogromny. Jego wygld za- Za dni owych krlw Bg nieba zaoy
dziwiajcy. Sta przed tob. Jego wygld budzi krlestwo, ktre nigdy nie upadnie. To Jego kr-
przeraenie. 32 Ten posg: jego gowa z czyste- lestwo nie bdzie przekazane jakiemu innemu
go zota; jego donie, piersi i ramiona ze srebra; ludowi, ale rozkruszy i oczyci z plew wszyst-
brzuch i uda z brzu; 33 golenie z elaza; sto- kie krlestwa. Ono samo trwa bdzie na wie-
py w czci z elaza, a w czci ceramiczne. ki. 45 Dokona si to w taki sposb, jak w tym, co
34
Patrzye dalej, a tu od masywu gry odrywa ujrzae, e mianowicie oderwa si od masywu
si gaz bez pomocy czyich rk i uderza ten posg gry gaz bez pomocy czyich rk i e pokruszy
w stopy: w te z elaza i z ceramiki, i kruszy je ca- ceramik, elazo, brz, srebro i zoto. Wielki Bg
kowicie. 35 Wtedy w proch si zmienio wszystko da pozna krlowi, co ma si sta pniej. Praw-
na raz: ceramika, elazo, brz, srebro i zoto. Sta- dziwy by ten sen, a jego wyroki godne wiary.
46
o si jakby stert plew latem na klepisku. Unis Wtedy krl Nabuchodonozor pad na
to zaraz gwatowny podmuch wiatru. Nawet lad twarz, pokoni si Danielowi i rozkaza zoy
po tym nie zosta. A gaz, ktry uderzy w posg, mu oary pokarmowe i kadzidlane. 47 I zwra-
sta si ogromn gr i wypeni sob ca ziemi. cajc si do Daniela, krl rzek: Wasz Bg jest
36
Taki by ten sen. Ale i jego wyroki przedoymy naprawd Bogiem bogw i panem krlw. On po-
krlowi. 37 Ty, krlu, jeste krlem krlw, ktre- tra odsoni ukryte tajemnice i dziki Niemu ty
mu Bg nieba da krlestwo silne, potne i powa- odsonie ten sekret. 48 Potem krl wywyszy
ane. 38 Kade miejsce, gdzie mieszkaj synowie Daniela, da mu liczne i wielkie podarunki, po-
ludzcy, dzika zwierzyna, ptactwo przestworzy, stawi go nad ca krain Babilonu i mianowa
odda w twoje rce. Ustanowi ci panem wszyst- przywdc rwnym satrapom nad wszystkimi
kiego. Ty jeste t zot gow. 39 Po tobie nasta- mdrcami Babilonu. 49 Daniel jednak poprosi
nie drugie krlestwo, gorsze od twojego; pniej krla, eby nad sprawami regionu Babilonu po-
trzecie krlestwo bdzie brzowe, i rwnie ono stawi Szadraka, Meszaka i Abed-Nego. I pozo-
bdzie obejmowao ca ziemi. 40 A czwarte kr- sta Daniel na dworze krlewskim.
lestwo bdzie twarde jak elazo. W jaki sposb e-

3
1
lazo wszystko rozrbuje i ociosuje, tak ono bdzie W osiemnastym roku krl Nabuchodonozor
rozrbywa i ciosa. 41 A te dostrzeone przez cie- sporzdzi zot gur o wysokoci sze-
bie stopy i palce, w czci ceramiczne, a w czci dziesiciu i gruboci szeciu okci i postawi j
elazne, znacz, e krlestwo zostanie podzielone, na rwninie Dura1 na ziemi Babilonu. 2 Potem

1
Dura dosy czsta nazwa terenu w prowincji Babilonu. Znaczy ona tyle, co rwnina. Teodocjon uzna j za imi
wasne, w Septuagincie natomiast przyjto j jako imi pospolite o znaczeniu rwnina.
3,3-27 Ksiga Daniela 1152

rozesa gocw z wezwaniem, aby zebrali si Meszaka i Abed-Nego. I przyprowadzeni zostali


najwysi urzdnicy, wodzowie, administratorzy przed krla. 14 Nabuchodonozor odezwa si do
regionw, zarzdcy, naczelnicy, wszyscy spra- nich, pytajc: Szadraku, Meszaku i Abed-Nego,
wujcy jakkolwiek wadz, wszyscy przywd- czy rzeczywicie nie oddajecie czci moim bogom
cy krain i aby si stawili na wito odsonicia i nie kaniacie si przed zot gur, ktr po-
gury, ktr postawi krl Nabuchodonozor. stawiem? 15 Czy teraz, gdy tylko usyszycie gos
3
I zebrali si administratorzy regionw, najwy- trby, etu, kitary, sambuki, harfy, dud i wszel-
si urzdnicy, wodzowie, zarzdcy, wielcy naczel- kiego rodzaju instrumentw muzycznych, jeste-
nicy, wszyscy sprawujcy jakkolwiek wadz, cie gotowi pa na twarz i zoy pokon przed
wszyscy przywdcy krain na inauguracj gury, gur, zrobion przeze mnie? Jeli nie zoycie
ktr postawi krl Nabuchodonozor. Stanli pokonu, tej samej godziny zostaniecie wrzuceni
przed gur, ktr postawi Nabuchodonozor. do pieca z rozpalonym ogniem. A czy jest jaki
4
Wtedy herold tak zawoa dononym gosem: bg, ktry bdzie zdolny wyrwa was z moich
Ogasza si wam, ludy, plemiona, szczepy m- rk? 16 Szadrak, Meszak i Abed-Nego tak dali
wice odrbnymi jzykami: 5 Gdy tylko usyszy- odpowied krlowi: Nabuchodonozorze, my nie
cie dwik trby, etu, kitary, sambuki, harfy, musimy dawa odpowiedzi w tej sprawie. 17 Bg
dud i wszelkiego rodzaju instrumentw muzycz- bowiem, ktremu suymy, ma moc uwolni nas
nych, padnijcie na kolana i skadajcie pokony z pieca z rozpalonym ogniem. I On nas ocali
przed zot gur, ktr postawi krl Nabucho- z twoich, krlu, rk. 18 A jeli nawet nie uwolni,
donozor. 6 Kto nie padnie i nie zoy przed ni niech ci, krlu, bdzie wiadome, e my nie mo-
pokonu, tej samej godziny zostanie wrzucony emy czci twoich bogw ani skada pokonw
do pieca z rozpalonym ogniem. 7 I kiedy ludzie przed t zot gur, ktr postawie.
19
usyszeli gos trby, etu, kitary, sambuki, harfy, Na to Nabuchodonozor zawrza gnie-
dud i wszelkiego rodzaju instrumentw muzycz- wem na Szadraka, Meszaka i Abed-Nego i wyraz
nych, te wszystkie ludy, plemiona, szczepy m- jego twarzy si zmieni. Rozkaza, eby napali
wice odrbnymi jzykami, padajc na kolana, w tym piecu siedem razy mocniej, tak by si
skaday pokony przed zot gur, ktr posta- rozogni a do kresu moliwoci. 20 Mom naj-
wi krl Nabuchodonozor. tszym w krzepkoci rozkaza zwiza Szadra-
8
Wtedy pewni Chaldejczycy poszli i oskar- ka, Meszaka i Abed-Nego i wrzuci ich do pieca
yli Judejczykw 9 przed krlem Nabuchodono- z rozpalonym ogniem. 21 Sptani zatem zostali ci
zorem: Krlu, yj na wieki. 10 Ty, krlu, wydae mowie tak, jak stali: ze swymi szarawarami,
dekret, e kady czowiek, gdy usyszy gos trby, tiarami, okryciami goleni, z caym ich strojem,
etu, kitary, sambuki, harfy, dud i wszelkiego ro- i wrzuceni do rodka pieca z rozpalonym ogniem.
dzaju instrumentw muzycznych, 11 a nie pad- 22
Poniewa sowo krla byo bardzo stanowcze,
nie i nie zoy pokonu przed zot gur, bdzie rozpalono ten piec a ponad miar. 23 I wpadli ci
wrzucony do pieca z rozpalonym ogniem. 12 S trzej sptani: Szadrak, Meszak i Abed-Nego, do
tu pewni Judejczycy, postawieni przez ciebie nad rodka pieca z rozpalonym ogniem. 24 Tam, cho-
sprawami regionu Babilon, to jest Szadrak, Me- dzc sobie wrd pomieni, wielbili Boga pieni
szak i Abed-Nego; ot ci mowie nie okazali i wysawiali Pana.
25
posuszestwa twojemu, krlu, dekretowi: two- Potem stan Azariasz i tak zacz si
ich bogw nie czcz i nie skadaj pokonu przed modli; otwar swe usta i tak woa wrd ognia:
26
zot gur, ktr postawie. Bogosawiony jeste i uwielbiony, Panie,
13
Wtedy Nabuchodonozor z gniewem i zo- Boe naszych ojcw, Twoje imi pene chway
ci powiedzia, eby przyprowadzi Szadraka, na wieki! 27Sprawiedliwy jeste we wszystkim,
1153 Ksiga Daniela 3,28-56

co dla nas uczynie. Wszystkie Twe dziea stp z nami wedug swojej agodnoci i wedug
jawne, drogi Twoje proste, a wszystkie Twoje peni swojego miosierdzia. 43Wyzwl nas wedug
wyroki s sam prawd. 28Spenie suszne wy- swoich cudw, otocz, Panie, chwa swoje imi.
44
roki we wszystkim, co sprowadzie na nas i na Niech zawstydzenia doznaj wszyscy, ktrzy
to wite miasto naszych ojcw: na Jeruzalem. o zo oskaraj Twoje sugi; niech w habie si
Zgodnie ze susznym wyrokiem sprowadzie to znajd bez adnej siy i wadzy. Niech ich pot-
wszystko z powodu naszych grzechw. 29Grze- ga skruszona zostanie. 45Niechaj poznaj, e Ty
szc i dopuszczajc si nieprawoci, odeszlimy jeste Panem, Bogiem jedynym, okrytym chwa
od Ciebie. Zeszlimy cakowicie na manowce, nie na caej zamieszkanej ziemi.
suchajc Twoich nakazw. 30Nie zachowalimy 46
Tymczasem sudzy krlewscy, ktrzy ich
ich, nie spenilimy, cho nam je nakazae po to, tam wrzucili, nie ustawali w podsycaniu pieca
by nam si dobrze wiodo. 31Wszystko, co na nas naft, smo, pakuami i chrustem. 47 Pomie
sprowadzie; wszystko, co nam uczynie, we- unosi si z pieca na wysoko czterdziestu dzie-
dug susznego wyroku zrobie. 32Wydae nas wiciu okci. 48 Wybucha te na boki i spali tych
w rce bezbonych wrogw, najgorszych odstp- Chaldejczykw, ktrych dosign przy piecu.
49
cw; wydae wystpnemu krlowi, najbardziej Anio Pana zstpi do pieca, midzy towarzy-
zepsutemu na caej ziemi. 33I teraz nawet ust szy Azariasza, i tam odsuwa od nich pomienie
nam nie wolno otworzy. Na Twoje sugi, czci- ognia. 50 Zrobi przez rodek pieca przewiew
cieli Twoich, spady obelgi i zhabienie. 34Jednak zwilany ros, tak e zupenie nie tkn ich
przez wzgld na swoje imi nie wydawaj nas na ogie, nie zada im blu ani nie by im przykry.
51
zawsze, nie uniewaniaj swojego przymierza. Wtedy we trzech, jednym gosem, wysa-
35
Nie odsuwaj od nas swojego miosierdzia przez wiali w tym piecu Boga, uwielbiali Go i bogosa-
wzgld na umiowanego przez Ciebie Abrahama, wili takimi sowami:
52
przez wzgld na Izaaka, Twojego sug, i na Izra- Bogosawiony jeste, Panie, Boe na-
ela, witego Twojego. 36Do nich przecie prze- szych ojcw,
mwie, dajc obietnic, e rozpleni si ich po- godny chway i wywyszany na wieki.
tomstwo jak gwiazdy na niebie liczne i jak ziarna Bogosawione wite imi Twojego maje-
piasku na morskim brzegu. 37A tymczasem my, statu,
o Panie, stalimy si mniejsi od wszystkich ple- godne chway najwyszej i wywyszane na
mion, przez nasze grzechy ponieni dzisiaj jeste- wieki.
my na caej ziemi. 38Nie mamy teraz ani wadcy, 53
Bogosawiony jeste w przybytku Twoje-
ani proroka, ani wodza; nie ma caopale, oar, go witego majestatu,
darw pokarmowych ni kadzidlanych; brak miej- godny najwzniolejszego wysawiania i naj-
sca, gdzie by mona byo zoy Tobie plony i do- wysz chwa otaczany na wieki.
zna miosierdzia. 39Nieche jednak zostaniemy 54
Bogosawiony jeste, Zagldajcy w ot-
przyjci za skruszon dusz i za unienie si du- chanie i na cherubinach Siedzcy,
cha, jak bywalimy przyjmowani za caopalenia godny chway i wywyszany na wieki.
55
z baranw i bykw i jak za niezliczone tysice Bogosawiony jeste na tronie Twojego
tustych jagnit. 40Niech to wanie bdzie dzi krlestwa,
od nas oar dla Ciebie, niech ju stanie si pe- wysawiany nad wszystko hymnami i wy-
na przed Tob, bo przecie nie doznaj zawsty- wyszany na wieki.
dzenia, ktrzy w Tobie ufno zoyli. 41Ju jeste- 56
Bogosawiony jeste na sklepieniu nieba,
my ulegli z caego serca i jest w nas boja przed opiewany w pieniach i otoczony chwa na
Tob. Szukamy Ciebie, nie zawstydzaj nas. 42Po- wieki.
3,57-83 Ksiga Daniela 1154

57
Bogosawcie Pana, wszystkie dziea Pa- wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na
skie, wieki.
71
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na Bogosawcie Pana, lodzie i mrozie,
wieki. wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na
58
Bogosawcie Pana, niebiosa, wieki.
72
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na Bogosawcie Pana, szadzie i niegi,
wieki. wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na
59
Bogosawcie Pana, anioowie Pascy, wieki.
73
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na Bogosawcie Pana, byskawice i chmury,
wieki. wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na
60
Bogosawcie Pana, wszystkie wody na wieki.
74
niebie, Niech ziemia bogosawi Pana,
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na niech wysawia Go pieni i wywysza na
wieki. wieki.
61 75
Bogosawcie Pana, wszystkie moce, Bogosawcie Pana, gry i pagrki,
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na
wieki. wieki.
62 76
Bogosawcie Pana, soce i ksiycu, Bogosawcie Pana, wszystkie roliny ro-
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na snce na ziemi,
wieki. wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na
63
Bogosawcie Pana, gwiazdy na niebie, wieki.
77
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na Bogosawcie Pana, morza i rzeki,
wieki. wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na
64
Bogosawcie Pana, wszystkie deszcze wieki.
78
i rosy, Bogosawcie Pana, krynice,
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na
wieki. wieki.
65 79
Bogosawcie Pana, wszystkie wiatry, Bogosawcie Pana, potwory morskie
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na i wszystko, co porusza si w wodach,
wieki. wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na
66
Bogosawcie Pana, ogniu i upale, wieki.
80
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na Bogosawcie Pana, wszystkie ptaki na
wieki. niebie,
67
Bogosawcie Pana, chodzie i skwarze, wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na wieki.
81
wieki. Bogosawcie Pana, caa dzika zwierzyno
68
Bogosawcie Pana, szrony i niegi, i trzody,
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na
wieki. wieki.
69 82
Bogosawcie Pana, noce i dnie, Bogosawcie Pana, synowie ludzcy,
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na
wieki. wieki.
70 83
Bogosawcie Pana, wiato i ciemnoci, Bogosawcie Pana, Izraelu,
1155 Ksiga Daniela 3,844,1

wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na Boego. 93 Wtedy podszed Nabuchodonozor


wieki. do otworu pieca z rozpalonym ogniem i zawoa:
84
Bogosawcie Pana, kapani Pascy, Szadraku, Meszaku i Abed-Nego, sudzy naj-
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na wyszego Boga, wyjdcie, chodcie tu! I wyszli
wieki. spord ognia Szadrak, Meszak i Abed-Nego.
85 94
Bogosawcie Pana, sudzy Pascy, Zeszli si satrapowie, wodzowie, administra-
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na torzy regionw i naczelnicy krlewscy i ogldali
wieki. tych mw, dziwic si, e ogie nie zawadn
86
Bogosawcie Pana, duchy i dusze spra- ich ciaem, e wosy na ich gowie nie spony,
wiedliwych, e ich szarawary nie zmieniy koloru, e na-
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na wet swdu ognia nie czuo si od nich. 95 Wte-
wieki. dy takimi sowami przemwi Nabuchodonozor:
87
Bogosawcie Pana, wici i pokorni w ser- Bogosawiony Bg Szadraka, Meszaka i Abed-
cu, -Nego. On posa swojego anioa i uwolni swoje
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na sugi, bo Mu zaufali, ogniowi wydajc swoje ciaa
wieki. przez nieuznanie krlewskiego sowa, byleby tyl-
88
Bogosawcie Pana, Chananiaszu, Azaria- ko nie odda czci i nie zoy pokonu adnemu
szu, Miszaelu, bogu, lecz tylko Bogu swojemu. 96 Ja zatem oga-
wysawiajcie Go pieni i wywyszajcie na szam nastpujcy dekret: Jeliby jakikolwiek
wieki, lud, plemi, szczep mwicy odrbnym jzykiem
bo wydoby nas z grobu i wyzwoli nas znieway obelywym sowem Boga Szadraka,
z rki mierci, Meszaka i Abed-Nego, pjdzie na zagad, a ich
wyrwa nas ze rodka pieca z piekcym po- siedziby wydane zostan na grabie. Nie ma
mieniem, bowiem drugiego boga, ktry by potra w taki
ze rodka ognia nas wyprowadzi. sposb uratowa. 97 I krl zapewni wtedy po-
89
Wychwalajcie Pana, bo dobry, mylno Szadrakowi, Meszakowi i Abed-Ne-
bo na wieki Jego miosierdzie. go w krainie Babilonu, i uzna ich za godnych
90
Bogosawcie, wszyscy cze oddajcy przewodzenia wszystkim Judejczykom, jacy byli
Panu, Bogu bogw, w jego krlestwie.
98
wysawiajcie Go pieni i wychwalajcie, bo Krl Nabuchodonozor do wszystkich
na wieki Jego miosierdzie. ludw, plemion, szczepw mwicych odrbny-
91
Kiedy Nabuchodonozor dowiedzia si mi jzykami, do mieszkacw caej ziemi: niech
o ich wysawianiu pieni, zdumia si. Poszed pokj wasz si rozrasta. 99 Uznaem za waci-
z popiechem i rzek do swoich dostojnikw: we, aby powiadomi was o cudownych znakach
Czy nie trzech mw wrzucilimy, sptanych, i rzeczach przedziwnych, ktrymi obdarzy mnie
w sam rodek ognia? Odpowiedzieli krlowi: najwyszy Bg. 100 Jake s wielkie i pene mocy!
Rzeczywicie, krlu. Jego krlowanie krlowaniem wiecznym, a Jego
92
Na to krl rzek: Ale ja widz czterech wadza z pokolenia na pokolenie!
mw: nie s zwizani, spaceruj sobie porod-

4
1
ku ognia i nie wida na nich adnej szkody. Wy- W czternastym roku panowania1 Nabucho-
gld tego czwartego podobny do wygldu syna donozor powiedzia: yem dotd szczliwie

1
Czternasty rok panowania Nabuchodonozora to 590 r. p.n.e.
Ewangelia wg w. Jana

1
1
Na pocztku1 byo Sowo2, to Sowo byo dzonego od Ojca6. 15 Jan daje o Nim wiadectwo,
u Boga, Bogiem byo to Sowo. 2 Ono byo na gdy woajc, owiadcza: Ten, o ktrym mwi-
pocztku u Boga. 3 Wszystko przez Nie si stao; em, e idzie za mn, ju przede mn si sta,
bez Niego nie stao si ani jedno, cokolwiek si bo by wczeniej ni ja. 16 Przecie z Jego peni
stao. 4 W Nim byo ycie, to ycie byo wiatem my wszyscy otrzymalimy, take ask po asce7;
ludzi. 5 To wiato wieci w ciemnoci i ciemno 17
Prawo bowiem zostao dane za porednictwem
jej nie opanowaa. Mojesza, a aska i prawda pojawiy si za po-
6
Pojawi si czowiek posany od Boga, Jan rednictwem Jezusa Chrystusa. 18 Boga nikt ni-
mu na imi3. 7 Przyszed on dla dawania wiadec- gdy nie zobaczy; Jednorodzony, Bg, ktry jest
twa, aby by wiadkiem owego wiata, by wszy- w onie Ojca, On pouczy.
scy dziki niemu uwierzyli. 8 Nie on by wiatem, 19
A takie oto jest wiadectwo Jana: Judej-
lecz aby sta si wiadkiem owego wiata. czycy z Jerozolimy wysali do niego kapanw
9
wiato prawdziwe, owiecajce kadego i lewitw8, aby go zapytali: Kim ty jeste?
czowieka, przyszo na wiat. 10 Na wiecie byo 20
I on wyzna, nie wzbrania si. Wyzna tak:
[Sowo], a wiat sta si przez Nie, lecz wiat Go Ja nie jestem Mesjaszem. 21 Zapytali go: Wo-
nie pozna. 11 Do swego przyszo, a swoi Go nie bec tego co? Jeste Eliaszem?9 Odpowiedzia:
przyjli. 12 Tym jednak, ktrzy przyjli Je, dao Nie jestem. Jeste prorokiem? Odrzek:
mono stania si dziemi Boga: tym, ktrzy Nie. 22 Spytali go: Kim jeste? Abymy mieli
wierz w Jego imi. 13 A tacy nie z krwi, nie odpowied dla tych, ktrzy nas posali. Co m-
z pragnienia ciaa, nie z pragnienia czowieka, wisz o sobie? 23 Odpowiedzia: Ja woajcego
lecz z Boga si narodzili. na pustkowiu gos: Rwnajcie drog dla Pana,
14
To Sowo, pene aski i prawdy, ciaem si tak jak gosi prorok Izajasz10.
24
stao i swj namiot postawio wrd nas4. I za- Ci posani byli od faryzeuszy11. 25 I py-
czlimy oglda Jego chwa5, chwa Jednoro- tali go nadal, mwic: Dlaczego wic chrzcisz,

1
Na pocztku naley rozumie: przed wszystkim, od wiecznoci.
2
Sowo oznacza tu Syna Boego. W lozoi greckiej sowem LOGOS nazywano rozum jako organizujc zasad caego wiata.
3
Chodzi o Jana Chrzciciela.
4
To obrazowe wyraenie mona przetumaczy na i zamieszkao wrd nas.
5
Penego ogldania chway Boga dostpi zbawieni w wiecznoci.
6
Wyraenie od Ojca okrela tu pochodzenie chway, a nie jednorodzonego Syna.
7
Tre nastpnego wiersza pozwala przypuszcza, e moe chodzi o ask najpierw Starego, a potem Nowego Testamentu.
8
Kapani i lewici dwie klasy kapanw. Lewici stanowili grup nisz bez prawa zbliania si do otarza.
9
O ponownym pojawieniu si proroka Eliasza zob. Ml 3,23-24; Syr 48,10-11.
10
Iz 40,3.
11
Faryzeusze tworzyli najbardziej gorliw grup wyznawcw Mojesza. Dystansowali si jednak od ludu i uwaali si
za lepszych ni inni.
1339 Ewangelia wg w. Jana 1,26-50

skoro nie jeste Mesjaszem, ani Eliaszem, ani mieszkasz? 39 Odrzek im: Chodcie, zobaczy-
prorokiem? 26 Jan im odpowiedzia: Ja chrzcz cie. Poszli wic i zobaczyli, gdzie mieszka. I na
w wodzie. Midzy wami ju stoi Ten, ktrego wy ten dzie pozostali u Niego. Bya ju mniej wi-
nie znacie, 27 Ten, ktry idzie za mn, Ten, kt- cej godzina dziesita5. 40 Jednym z tych dwch,
remu ja nie jestem godzien rozwiza rzemienia ktrzy usyszeli sowa Jana i poszli za Nim, by
u Jego sandaa. 28 Byo to w Betanii1, za Jorda- Andrzej, brat Szymona Piotra. 41 Odszuka on
nem, gdzie Jan chrzci. najpierw swego brata Szymona i powiedzia mu:
29
Nastpnego dnia ujrza Jezusa zbliaj- Odkrylimy Mesjasza w przekadzie znaczy
cego si do siebie. Powiedzia wtedy: Oto Bara- to Chrystusa, [Namaszczonego]6. 42 I za-
nek2 Boy, ktry gadzi3 grzech wiata. 30 To On prowadzi go do Jezusa. Jezus spojrza na niego
jest Tym, o ktrym powiedziaem: Za mn idzie i rzek: Ty jeste Szymon, syn Jana. Ty si b-
M, ktry ju przede mn si sta, bo by wcze- dziesz nazywa Kefas w przekadzie znaczy to
niej ni ja. 31 Ale ja Go nie znaem. Ja, udzie- [Skaa], Piotr7.
43
lajcy chrztu w wodzie, przyszedem po to, aby Nazajutrz postanowi i do Galilei i spo-
On zosta objawiony Izraelowi. 32 Jan wygosi tka Filipa. Jezus mu powiedzia: Pjd za
wtedy takie wiadectwo: Widz Ducha, ktry mn. 44 A Filip by z Betsaidy8, z miasta Andrze-
zstpuje z nieba jak gobica. Oto zatrzyma si ja i Piotra. 45 Filip odszuka Natanaela9 i rzek
nad Nim! 33 Ja Go nie znaem. To Ten, ktry mu: Spotkalimy Tego, o ktrym w Prawie
mnie posa, bym chrzci w wodzie, rzek mi: Gdy napisa Mojesz, a take Prorocy: Jezusa, syna
zobaczysz, e Duch zstpuje i zatrzymuje si nad Jzefa z Nazaretu. 46 Natanael mu odrzek:
kim, to bdzie Ten, ktry udziela chrztu w Du- Czy moe by co dobrego z Nazaretu? A Filip
chu witym. 34 Ja to widz i owiadczam: On mu na to: Chod i zobacz. 47 Zobaczy Jezus
jest Synem Boga! Natanaela, jak zblia si do Niego, i tak o nim
35
Nazajutrz Jan znowu tam sta i jeszcze powiedzia: Oto szczery Izraelita, w nim nie ma
dwaj z jego uczniw. 36 Kiedy napotka wzrokiem podstpu. 48 Natanael zapyta Go: Skd mnie
przechadzajcego si Jezusa, powiedzia: Oto znasz? Jezus, odpowiadajc, rzek mu: Widzia-
Baranek Boy. 37 Gdy dwaj jego uczniowie usy- em ciebie pod gowcem, nim ci Filip zawoa.
szeli te sowa, poszli za Jezusem. 38 A kiedy Jezus 49
Na to Natanael powiedzia: Rabbi, Ty jeste
odwrci si i zobaczy, e id, zapyta ich: Cze- Synem Boga, Ty Krlem jeste Izraela! 50 A Je-
go chcecie? Oni odpowiedzieli mu: Rabbi4 zus w odpowiedzi rzek mu: Czy wierzysz, bo
w przekadzie znaczy to: Nauczycielu gdzie ci powiedziaem, e ci widziaem pod gowcem?

1
Betania miejscowo leca na lewym brzegu Jordanu, okoo 25 km na pnoc od Morza Martwego. Dzi nie istnieje.
Inna Betania znajdowaa si niedaleko Jerozolimy. Niektre rkopisy zamiast Betania podaj Betabara.
2
Baranek jest w jzyku Biblii symbolem niewinnoci.
3
Zamiast gadzi moe by niesie, bierze na siebie.
4
Rabbi zaszczytny tytu, przyznawany doktorom Prawa i nauczycielowi w szkole.
5
Wedug naszej rachuby godzina szesnasta.
6
Przekad oddaje greck form CHRISTOS najpierw w transliteracji Chrystus, potem wedug etymologii Namasz-
czony.
7
Przekad dwukrotnie podaje tu greck form PETROS: raz zgodnie z etymologi Skaa, drugi raz tylko w fonetycz-
nym spolszczeniu Piotr.
8
Miasto w Galilei, od pnocnej strony Jeziora Galilejskiego.
9
Niektrzy egzegeci uwaaj, e jest to drugie imi Apostoa Bartomieja.
1,512,25 Ewangelia wg w. Jana 1340

Wicej ni to zobaczysz. 51 I jeszcze mu rzek: 13


Zbliaa si Pascha u Judejczykw, wic
O tak, zapewniam was: zobaczycie, e niebo jest Jezus uda si do Jerozolimy.
14
otwarte i e anioowie Boy wstpuj i zstpuj Na terenie wityni zasta sprzedajcych
na Syna Czowieczego1. woy, owce i gobie7, a take tych, co siedzc
tam, wymieniali pienidze8. 15 Zrobi wic sobie

2
1
Trzy dni pniej zaczo si wesele w Kanie bicz z postronkw i wyrzuci wszystkich z tere-
Galilejskiej2 i bya tam matka Jezusa. 2 Na we- nu wityni, take owce i woy; pienidze wy-
sele zaproszony zosta rwnie Jezus i Jego ucznio- mieniajcych rozsypa, a ich stoy poprzewraca.
16
wie. 3 Gdy zaczo brakowa wina, matka Jezusa Do sprzedawcw gobi natomiast powiedzia:
powiedziaa do Niego: Wina nie maj. 4 Jezus jej Usucie to std i nie rbcie targowiska z domu
odrzek: Niewiasto, czy to moja lub twoja spra- mojego Ojca. 17 Przypomnieli sobie wtedy Jego
wa? Mj czas jeszcze nie nadszed. 5 Jego matka uczniowie, e jest napisane: Gorliwo o Twj
powiedziaa obsugujcym: Jeli cokolwiek wam dom bdzie mnie rozpala9.
18
kae, zrbcie. 6 A byo tam sze kamiennych Judejczycy zapytali Go: Jaki znak nam
stgwi, postawionych dla judejskich obmywa3. pokaesz, e to czynisz? 19 Jezus w odpowiedzi
Kada miecia dwie do trzech metret4. 7 Jezus po- rzek im: Zburzcie t wityni, a w trzy dni j
wiedzia im: Napenijcie stgwie wod. Napenili odbuduj. 20 Na to Judejczycy powiedzieli: Ju
je a po brzegi. 8 Rzek im: Teraz nabierzcie i za- czterdzieci sze lat, jak zaczto budowa t
niecie starocie wesela. Zanieli. 9 Kiedy starosta wityni10, a Ty w trzy dni j postawisz? 21 On
sprbowa tej wody, ktra winem si staa, a nie jednak mwi o wityni swego ciaa. 22 Kiedy
wiedzia, skd jest, tylko sudzy, ktrzy nabrali powsta z martwych, przypomnieli sobie Jego
wody, wiedzieli, przywoa pana modego 10 i rzek uczniowie, e o tym mwi, dlatego uwierzyli
mu: Kady czowiek stawia najpierw dobre wino, Pismu i kademu sowu, ktre Jezus wypowie-
a gdy sobie podpij gorsze. Ty zachowae takie dzia.
23
dobre wino a do teraz. Kiedy by w Jerozolimie na wicie Pas-
11
Taki to pierwszy z cudownych zna- 11
chy , wielu uwierzyo w Jego imi, bo patrzy-
kw5 uczyni Jezus w Kanie Galilejskiej. Ukaza li na cudy, ktre czyni. 24 Lecz Jezus nie polega
sw chwa. Jego uczniowie uwierzyli w Niego. na nich, bo zna ich wszystkich 25 i nie potrzebo-
12
Pniej zszed do Kafarnaum6 On sam, wa, aby kto Mu wystawia opini o czowieku.
Jego matka, Jego krewni i Jego uczniowie. Pozo- Sam wiedzia, co si w czowieku kryje.
stali tam przez wiele dni.

1
Zob. Rdz 28,10-17. Syn Czowieczy to okrelenie podkrela czowieczestwo Chrystusa, Boga i Czowieka.
2
Maa miejscowo odlega od Nazaretu okoo 7 km.
3
Chodzi o obmywania rytualne.
4
Metreta miara pynw, obejmowaa okoo 40 litrw.
5
Znakami prorocy powiadczali autentyczno swego Boego posannictwa. Jezus czyni podobnie.
6
Miejscowo na pnocno-zachodnim brzegu Jeziora Galilejskiego.
7
Wymienione tu ssaki i ptaki byy skadane Bogu na oar.
8
Wymieniano pienidze obce na prawnie uznane za godne do zoenia na oar w wityni.
9
Ps 69,10.
10
Chodzi o odnowienie zdewastowanej wityni, zainicjowane przez Heroda Wielkiego w r. 20/19 p.n.e.
11
wito Paschy razem ze witem Przanikw obchodzone byo przez osiem dni.
1341 Ewangelia wg w. Jana 3,1-29

3
1 16
By wrd faryzeuszy pewien czowiek imie- Bo tak Bg umiowa wiat, e Syna jed-
niem Nikodem, majcy wysok pozycj wrd norodzonego wyda, aby kady wierzcy w Niego
Judejczykw. 2 Przyszed on do Jezusa w nocy nie zgin, lecz otrzyma ycie wieczne. 17 I nie
i powiedzia: Rabbi, wiemy, e jako nauczyciel posa Bg Syna na wiat, aby sdzi ten wiat,
przybye od Boga. Nikt bowiem nie mgby czy- lecz aby wiat dziki Niemu zosta zbawiony.
18
ni takich znakw, jakie Ty czynisz, gdyby Bg Kto wierzy w Niego, nie podlega sdowi; a kto
nie by z nim. 3 Jezus na to mu rzek: O tak, nie wierzy, ju jest osdzony, bo nie uwierzy
zapewniam ci: jeli kto na nowo1 si nie na- w imi jednorodzonego Syna Boego5. 19 A przed-
rodzi, nie jest zdolny ujrze krlestwa Boego. miot sdu jest taki: wiato przyszo na wiat,
4
Nikodem zapyta Go: Jak stary ju czowiek a ludzie bardziej umiowali ciemno ni wia-
moe si narodzi? Czy moe ponownie wej do to; bo ich uczynki byy zepsute. 20 Przecie kto
ona matki i narodzi si? 5 Jezus odpowiedzia: le postpuje, nienawidzi wiata i nie idzie do
O tak, jeli kto nie narodzi si z wody i Du- wiata, aby jego uczynki nie zostay potpione.
21
cha, nie jest zdolny wej do krlestwa Boego2. A kto spenia, co do prawdy naley, idzie do
6
Co z ciaa narodzone, ciaem jest, a co naro- wiata, by widoczne si stay jego uczynki, e
dzone z Ducha, jest duchem. 7 Nie dziw si, e w Bogu zostay dokonane.
22
ci powiedziaem: Musicie na nowo si narodzi. Potem Jezus i Jego uczniowie udali si do
8
Wiatr3 wieje, gdzie chce. Syszysz gos jego, lecz ziemi judzkiej. Tam z nimi przebywa i udziela
nie wiesz, skd przylatuje ani dokd poda. Tak chrztu.
jest z kadym, kto narodzi si z Ducha. 9 Na 23
Rwnie Jan udziela chrztu w Ainon,
to Nikodem rzek Mu: Jak to si moe sta? w pobliu Salim6, bo byo tam duo wody. Przy-
10
Jezus tak mu odpowiedzia: Ty jeste nauczy- chodzili ludzie i przyjmowali chrzest. 24 Bo jesz-
cielem Izraela i tego nie pojmujesz? 11 O tak, za- cze Jana nie wtrcono do wizienia.
25
pewniam ci: mwimy, co wiemy, i zawiadczamy Powsta spr uczniw Jana z jakim
o tym, co widzielimy, lecz naszego wiadectwa Judejczykiem na temat oczyszczenia7. 26 Przyszli
nie przyjmujecie. 12 Jeli nie wierzycie temu, co potem do Jana i powiedzieli mu: Rabbi, Ten, kt-
wam powiedziaem o sprawach zwizanych z t ry by u ciebie za Jordanem, o ktrym wydae owo
ziemi, jak uwierzycie, gdy zaczn wam mwi wiadectwo, sam teraz chrzci i wszyscy id do Nie-
o sprawach dotyczcych nieba? 13 Nikt nie wst- go. 27 Jan na to odrzek: Nie moe czowiek wzi
pi do nieba oprcz Tego, ktry z nieba zstpi: niczego, jeli nie jest mu dane z nieba. 28 Wy sami
oprcz Syna Czowieczego. 14 A jak Mojesz na jestecie mi wiadkami, e powiedziaem: Ja nie je-
pustyni umieci wysoko wa4, tak trzeba, aby stem Mesjaszem, lecz: jestem posany przed Nim.
29
Syn Czowieczy zosta umieszczony wysoko, Kto ma oblubienic, jest oblubiecem. A ten,
15
aby kady wierzcy w Niego otrzyma ycie kto jest przyjacielem oblubieca, gdy usyszy
wieczne. go, cieszy si bardzo na gos oblubieca. Ot ta

1
Zamiast na nowo moliwe z gry.
2
Wiersz 3. i 5. mwi o chrzcie witym i o jego koniecznoci do zbawienia.
3
W oryginale wiatr i Duch oznaczone s w tym wierszu tym samym wyrazem. A zatem uyta tu analogia uzyskuje
sens wyraniejszy.
4
Zob. Lb 21,4-9.
5
W imi jednorodzonego Syna Boego semityzm, zamiast w jednorodzonego Syna Boego.
6
Salim leao ok. 30 km na poudnie od Jeziora Galilejskiego.
7
Prawdopodobnie chodzi o oczyszczenie ze za, zwizane z chrztem.
3,304,25 Ewangelia wg w. Jana 1342

wanie rado mi si spenia. 30 On ma rosn, by ci wody ywej. 11 Powiedziaa Mu kobieta:


ja male. Panie, nawet czerpaka nie masz, a studnia jest
31
Z gry Przychodzcy jest nad wszystkim. gboka. Skd wic wemiesz tej wody ywej?
12
Kto z ziemi, jest z ziemi i z ziemi mwi. Z nieba Czy Ty jeste wikszy od naszego ojca, Jakuba,
Przychodzcy jest nad wszystkim. 32 Co widzia ktry da nam t studni i on sam z niej pi, i jego
i sysza, temu daje wiadectwo, lecz Jego wia- synowie, i bydo jego? 13 Jezus, odpowiadajc,
dectwa nikt nie przyjmuje. 33 Kto przyjmuje Jego rzek jej: Ktokolwiek pije z tej wody, znowu b-
wiadectwo, potwierdza, e Bg jest naprawd1. dzie pragn. 14 Kto natomiast napije si wody,
34
Kogo bowiem Bg posa, gosi sowa od Boga, ktr ja mu dam, nigdy ju nie bdzie odczuwa
bo [Bg] daje Ducha bez wymierzania. 35 Ojciec pragnienia, bo woda, ktr ja mu dam, stanie
miuje Syna i wszystko da w Jego rce. 36 Kto si w nim rdem wody wytryskujcej ku yciu
wierzy w Syna, ma ycie wieczne; a kto Synowi wiecznemu. 15 Rzeka do Niego kobieta: Panie,
nie wierzy, nie ujrzy ycia, lecz gniew Boga wisi daj mi tej wody, abym nie pragna i nie musiaa
nad nim. chodzi tu czerpa. 16 Odpowiedzia jej: Id, za-
woaj swego ma i przyjd tu. 17 Na to kobieta

4
1
Gdy Jezus dowiedzia si, e faryzeusze powiedziaa Mu: Nie mam ma. Rzek jej Je-
usyszeli, e On, Jezus, wicej zdobywa zus: Dobrze powiedziaa: Nie mam ma; 18 bo
uczniw i wicej chrzci ni Jan 2 chocia sam miaa piciu mw, a ten, ktrego masz teraz,
Jezus nie chrzci, lecz Jego uczniowie 3 opuci nie jest twoim mem. Powiedziaa prawd.
19
Jude i znowu uda si do Galilei. Kobieta rzeka Mu: Panie, widz, e Ty jeste
4
A wypado Mu i przez Samari. 5 W Sa- prorokiem. 20 Na tej grze5 nasi ojcowie oddawali
marii doszed do miasta o nazwie Sychar, w po- cze [Bogu], a wy mwicie, e w Jerozolimie jest
blie pola, ktre Jakub da swemu synowi J- miejsce, gdzie naley cze oddawa. 21 Jezus
zefowi. 6 Byo tam rdo Jakubowe2. Poniewa odpowiedzia jej: Wierz mi, kobieto, e zblia si
Jezus by zmczony drog, usiad przy tym r- czas, kiedy ani na tej grze, ani w Jerozolimie
dle. Bya godzina mniej wicej szsta3. 7 Przysza nie bdziecie oddawa czci Ojcu. 22 Wy oddaje-
wtedy pewna kobieta z Samarii, by nabra wody. cie cze temu, czego nie znacie; my oddajemy
Jezus odezwa si do niej: Daj mi pi. 8 Jego cze temu, co znamy, bo zbawienie przychodzi
uczniowie bowiem poszli do miasta, aby kupi od Judejczykw. 23 Zblia si jednak czas, nawet
jedzenie. 9 Na to Samarytanka odezwaa si do ju jest, gdy prawdziwi czciciele bd oddawa
Niego: Jake to Ty, Judejczyk, prosisz mnie, Sa- cze Ojcu w Duchu i prawdzie; bo Ojciec szuka
marytank, bym daa Ci pi? Bo Judejczycy nie takich wanie swoich czcicieli. 24 Duchem jest
zadaj si z Samarytanami4. 10 Jezus jej odrzek: Bg, dlatego trzeba, aby Jego czciciele oddawa-
Gdyby poja dar Boga i kim jest Ten, ktry li cze w Duchu i prawdzie. 25 Kobieta powie-
ci mwi: Daj mi pi, sama poprosiaby Go i da- dziaa Mu: Wiem, e ma przyj Mesjasz, zwany

1
Jest naprawd dosownie jest prawdziwy. Wybrany przekad przyjmuje przymiotnik prawdziwy jako okrele-
nie predykatywne, ktre jest okreleniem orzeczenia, a nie podmiotu. Dlatego zamiana prawdziwy na naprawd.
2
Por. Pwt 33,28; Joz 24,32. Wymienione rdo, jak wida z kontekstu, nie tworzyo strumienia, lecz stao w studni.
3
Wedug naszej rachuby czasu dwunasta w poudnie.
4
Podoem niechci byy sprawy przestrzegania przepisw religijnych. Samarytanie, to jest Izraelici zmieszani czcio-
wo z poganami, uchodzili za zbyt liberalnych.
5
Chodzi o gr Garizim, na ktrej Samarytanie po repatriacji z Babilonu wznieli wityni, rywalizujc ze wityni
jerozolimsk. Zostaa zburzona przez Jana Hirkana I w roku 129 p.n.e.
1343 Ewangelia wg w. Jana 4,265,3

Chrystusem. Gdy on przybdzie, objawi nam wierzymy, bo sami usyszelimy i wiemy, e On


wszystko. 26 Owiadczy jej Jezus: To jestem naprawd jest Zbawicielem wiata.
43
ja, rozmawiajcy teraz z tob. Po dwch dniach odszed stamtd do Ga-
27
Wtedy nadeszli Jego uczniowie i byli lilei. 44 A sam Jezus potwierdzi, e w swojej oj-
zdziwieni, e rozmawia z jak kobiet. aden czynie prorok nie ma poszanowania2. 45 Kiedy
jednak nie zapyta: Czego potrzebujesz?, albo: jednak przyszed do Galilei, Galilejczycy przyjli
Dlaczego z ni rozmawiasz? 28 Kobieta tym- Go, bo widzieli wszystko, co uczyni w Jerozo-
czasem zostawia swj dzban, posza do miasta limie w czasie wit, gdy i sami poszli na te
i powiedziaa ludziom: 29 Chodcie, zobaczcie wita.
46
czowieka, ktry mi powiedzia o wszystkim, co Uda si ponownie do Kany Galilejskiej,
zrobiam. Czy On nie jest Mesjaszem? 30 Wyszli gdzie z wody zrobi wino.
z miasta i udali si do Niego. By w Kafarnaum pewien urzdnik kr-
31
W tym czasie uczniowie prosili Go, m- lewski. Syn jego chorowa. 47 Kiedy usysza, e
wic: Rabbi, zjedz co. 32 On rzek im: Mam Jezus przybywa z Judei do Galilei, wyszed Mu
pokarm do zjedzenia, o ktrym wy nie wiecie. naprzeciw i prosi, aby przyszed i wyleczy jego
33
Na to uczniowie mwili midzy sob: Czy kto syna, bo ju by bliski mierci. 48 Jezus rzek
przynis Mu co do zjedzenia? 34 Jezus rzek mu: Jeli znakw i cudw nie zobaczycie, nie
im: Moim pokarmem jest wykona wol Tego, uwierzycie. 49 Powiedzia do Niego w urzd-
ktry mnie posa, i dopeni Jego dzieo. 35 Czy nik: Panie, przyjd, nim umrze moje dziecko.
50
wy nie mawiacie: Jeszcze cztery miesice, a za- Odpowiedzia mu Jezus: Id, twj syn yje.
czn si niwa? Oto co wam mwi: podniecie Uwierzy ten czowiek sowu, ktre powiedzia
swe oczy i spjrzcie po polach, e biae ju s do mu Jezus, i poszed. 51 Kiedy ju dochodzi, wy-
niw. Ju 36 niwiarz zapat otrzymuje i zbie- szli mu naprzeciw jego sudzy i powiedzieli, e
ra plon na ycie wieczne, by siewca cieszy si syn jego yje. 52 Zapyta ich o godzin, o ktrej
razem ze niwiarzem. 37 Bo co do tego waciwe poczu si lepiej. Odpowiedzieli mu: Wczoraj
jest przysowie: Jeden sieje, drugi zbiera. 38 Ja o sidmej3 gorczka go opucia. 53 Zrozumia
was posaem zbiera niwo, przy ktrym wy si wic w ojciec, e byo to o tej godzinie, o ktrej
nie trudzilicie. Inni si trudzili, a wy weszlicie Jezus mu powiedzia: Twj syn yje. I uwie-
w ich trud. rzy on i cay jego dom. 54 Taki to wanie drugi
39
Wielu Samarytan z tego miasta1 uwie- cud uczyni Jezus po przyjciu z Judei do Galilei.
rzyo w Niego z powodu wiadectwa kobiety,

5
1
ktra mwia: Powiedzia mi o wszystkim, co Byy potem wita u Judejczykw. Jezus za-
zrobiam. 40 Kiedy wic ci Samarytanie przyszli tem uda si do Jerozolimy.
2
do Niego, prosili Go, by pozosta u nich. Zosta Przy [Bramie] Owczej w Jerozolimie jest
u nich przez dwa dni. 41 I jeszcze wielu wicej sadzawka, nazywana po hebrajsku Bedzatha4.
uwierzyo z powodu Jego sowa. 42 Do owej ko- Ma przy sobie pi krugankw5. 3 W nich le-
biety mwili: Ju nie z powodu twoich sw ao wielu chorych, niewidomych, kulawych,

1
Chodzi o Sychar (zob. wyej w. 5.).
2
Zob. Mt 13,57; Mk 6,4; k 4,24.
3
Wedug naszej rachuby czasu o trzynastej.
4
Istniej rne wersje tej nazwy: Betsata, Bezeta, Betsaida.
5
Cztery otaczay sadzawk, pity przecina j w poprzek.
5,4-33 Ewangelia wg w. Jana 1344

z bezwadnymi rkami. (4)1 5 By tam take pe- czyni, jednakowo Syn to czyni. 20 Ojciec bowiem
wien czowiek, chory od trzydziestu omiu lat. miuje Syna i wszystko Mu pokazuje, co sam czy-
6
Gdy Jezus zobaczy go lecego, wiedzc, e ju ni. I jeszcze wiksze od tych dziea Mu pokae,
od dugiego czasu cierpi, odezwa si do niego: abycie mogli je podziwia.
21
Czy chcesz odzyska zdrowie? 7 Odpowiedzia Bo jak Ojciec wskrzesza zmarych i daje
Mu chory: Panie, nie mam nikogo, kto by mnie ycie, tak i Syn, komu chce, daje ycie. 22 Ojciec
wrzuci do sadzawki, gdy poruszy si woda. A za- nie sdzi nikogo, lecz cay sd przekaza Synowi,
23
nim sam si doczogam, inny przede mn wcho- aby wszyscy oddawali cze Synowi, jak cze
dzi. 8 Jezus mu rzek: Wsta, podnie swe oe oddaj Ojcu. Kto nie oddaje czci Synowi, nie od-
i chod. 9 I od razu ten czowiek sta si zdrowy. daje czci Ojcu, ktry Go posa.
24
Podnis swe oe i chodzi. O tak, zapewniam was: kto sucha mo-
A tego dnia by szabat. 10 Mwili wic Judej- jego sowa i wierzy Temu, ktry mnie posa, ma
czycy do uzdrowionego: Jest szabat, nie wolno ycie wieczne i nie idzie na sd, lecz przeszed ze
ci nie twego oa. 11 A on im rzek: Ten, ktry mierci do ycia.
25
mnie zdrowym uczyni, powiedzia mi: Podnie O tak, owiadczam wam: zblia si czas,
swe oe i chod. 12 Zapytali go: Kim jest ten i ju nasta, kiedy umarli3 usysz gos Syna Bo-
czowiek, ktry ci rzek: Podnie i chod? 13 Lecz ego, a ktrzy usysz, y bd. 26 Bo jak Ojciec
uleczony nie wiedzia, kto to jest, bo Jezus usu- ma ycie w sobie, tak rwnie Synowi da y-
n si z tumu, ktry by w tym miejscu. 14 P- cie, aby mia w sobie. 27 Da Mu rwnie wadz
niej spotka go Jezus w wityni i rzek mu: Oto sprawowania sdu, bo jest Synem Czowieczym.
28
stae si zdrowy, nie grzesz wicej, aby ci si co Nie dziwcie si temu, bo zblia si czas, kiedy
gorszego nie przydarzyo. 15 Poszed ten czo- wszyscy w grobach4 usysz gos Jego. 29 I wyjd
wiek i donis Judejczykom, e to Jezus jest tym, ci, ktrzy dobro czynili, na zmartwychwstanie
ktry go uczyni zdrowym. 16 I dlatego Judejczy- ycia, a ktrzy zo czynili na zmartwychwsta-
cy oskarali Jezusa, e uczyni to w szabat. nie sdu.
17 30
Jezus im odpowiedzia: Mj Ojciec a do- Ja sam z siebie nie mog czyni niczego.
td dziaa i ja dziaam2. 18 Z tego powodu Judej- Jak sysz5, sdz, a mj sd jest sprawiedliwy.
czycy jeszcze bardziej dyli do tego, aby Go zabi, Bo nie szukam swojej woli, lecz woli Tego, ktry
bo nie tylko ama szabat, lecz nadto swoim Ojcem mnie posa.
31
nazywa Boga, czynic siebie rwnym Bogu. Jeli ja bybym wiadkiem w swojej spra-
19
Wtedy Jezus powiedzia im: O tak, m- wie, moje wiadectwo nie byoby pewne. 32 Jest
wi wam: nie moe Syn czyni niczego sam z sie- Kto inny6, kto wiadczy za mn, i wiem, e
bie, jeeli nie widzi, e Ojciec to czyni. Bo co On wiadectwo, ktre daje o mnie, jest pewne. 33 Wy

1
Niektre rkopisy maj tu sowa stanowice koniec wiersza 3. i wiersz 4.: Czekali oni na poruszenie si wody. 4 Cza-
sem bowiem anio Pana schodzi do tej sadzawki i porusza wod. Kto pierwszy wszed po poruszeniu si wody, stawa
si zdrowy i ju wicej nie drczya go choroba.
2
Jest to odpowied na oskarenie o naruszenie szabatu. Jezus podkrela, e Bg nadal opiekuje si wiatem. Wedug
niektrych interpretacji wspomniany w Ksidze Rodzaju odpoczynek Boga od pracy w dniu sidmym oznacza zaprze-
stanie czynnoci stwarzania w sensie cisym (por. Rdz 2,2-3).
3
Wyraz umarli oznacza tu umarych duchem.
4
Wszyscy w grobach okrelenie umarych ciaem.
5
Chodzi o syszenie od Ojca.
6
Jest nim Bg Ojciec.