You are on page 1of 9

bookhunterclub.

com

Nhng cch tn m u m nhc th k 20

Hunters

10-13 minutes

Cng nh trong hi ha, n tng (Impressionism) v Biu hin

(Expressionism) l hai trng phi m nhc c tnh lch s quan trng,

bi chng nh du bc chuyn bin tm l ca x hi phng Ty khi

gi t th k 19 lng mn v k lut bc vo th k 20 y bo lc v

bin ng.

Trng phi n tng vi cc tc gi tiu biu Debussy, Ravel- v Biu

hin tin phong bi Schoenberg, Berg v Webern c th c nhn

nhn nh mt s phn ng li vi m nhc lng mn ca th k trc.

Hai trng phi bc l nhng mong mun cch tn trong iu thc, ha

m, dng cu trc, tit tu, v.v. Nghe qua th m nhc n tng v Biu

hin qu thc l hai thi cc i lp trong cch din t: mt bn thng

nh nhng v m h trong giai iu, tinh t trong sc thi v m sc; mt

bn y ging x v bo lc vi nhng nghch m. Tuy vy, hai dng m

nhc thc cht li b tr cho nhau: trng phi n tng gi ra nhng

sc thi tm trng nhn t ngoi cnh, trong khi trng phi Biu hin li
hng ti s biu t nhng cm xc ni tm t bn trong. Chng u k

tha t tng ca Wagner rng m nhc khng tuyt i v hon ton

tru tng nh trong t duy ca truyn thng m nhc o-c m mang

tnh chim nghim v lt t c nhng s vt, hin tng ngoi m nhc

thun ty na. Quan trng hn c, c hai trng phi u k tha iu

thc ang ng trc b vc sp cui thi k lng mn m in

hnh c th tm thy trong v opera Tristan und Isolde (1859) ca Wagner.

i theo cc hng khc nhau thot khi s rng buc vi iu thc

(tonality) h thng phn cp cc m truyn thng ca m nhc

phng Ty- hai trng phi nh du tm l ca thi i mun thot

khi nhng quy l c, ngm bo hiu mt thi k lch s y hn n sp

ti trong na u th k 20.

n tng: Tm trng, cm xc t ngoi cnh

Tin thn ca m nhc n tng c th c tm thy trong m nhc

khc ha phong cnh ca Mendelssohn. in hnh l trong overture

Hebrides (1830), dn dy m u dn dp tng t ri y ln giai iu

cao tro v phng khong, m ra trong tm tr ngi nghe s hng v ca

nhng con sng x vo hang ng ca vng o Scotland. i su v tm

l hn, m nhc n tng khng ch mun nm bt mt quang cnh, mt

bu khng kh m cn gi ln tm trng, cm xc t mt cnh tng no


. Debussy din t cc sng tc n tng nh sau: m thanh ca

bin, mt nt cong ca ng chn tri, gi trong k l, ting ku ca mt

ch chim, tt c u li nhng n tng mun hnh mun v trong ta.

Ri t nhin, ngoi c mong mun ca ta, nhng n tng cn ng li

tro ra khi ta v tm thy cch biu l trong ngn ng ca m nhc.

[] Ti mun ht ra nhng phong cnh cn lu li trong ni tm ca

mnh vi s nhanh nhu gin n ca mt a tr.

C th ni, vi Prelude a Lapres-midi dun faune (Khc do u Gic

ng tra ca thn ng ng, 1894), Debussy gieo mm cho trng

phi n tng. Nhng nm cui th k 19, nh hng bi l tng ca

Wagner, Debussy rung b nim yu thch trc y vi m nhc tru

tng truyn thng quay sang phong cch m nhc c tnh cht tng

thut hn. Nhng khc vi phong cch lin tng m nhc trc tip v r

rng ca Wagner qua leitmotif (cc m-tp nhc gn vi tng nhn vt, s

kin), Debussy thin v gi t cht th v s tinh t ca mt khng kh,

mt cnh quan, mt n tng no , v d nh cm tng v bin trong

La Mer (Bin c, 1905). Bn Prelude c vit da trn mt bi th ng

qu (eclogue) ca Mallarm v gic ng m ca Thn ng ng gia mt

bui chiu nng nc. Chng m v hai n thn tuyt p, v khi tnh dy,

lu gi nhng n tng vn cn lng ng trong tm tr, chng thi

mt khc nhc vi cy so ca mnh.


Board game hi no hng u hin nay

m nhc n tng ca Debussy th hin t tng cch tn r nht trong

s m h ca iu thc, k tha t thi hu lng mn. Trong bn Prelude,

giai iu so m u u oi chy tt c cc nt na cung t thng

xung sol, khng cho ngi nghe mt cht manh mi no v m iu ch

ca bn nhc. Cng khng ph thuc vo ha m lm xng sng kt

ni dng m nhc nh cc tc gi thi k lng mn, Debussy ch trng

nhiu hn n s t do trong cu trc v to ra mu sc tinh t t cch

phi nhc c. V d, giai iu m u mng manh c dnh ring cho

so, v ch c chi bi clarinet khi bn nhc pht trin ln cao tro.

Giai iu khng c bin tu, pht trin ln nh phong cch c in

c m tnh ti trn lp nhc nn thay i m sc.

C th thy phong cch cch tn trong m nhc n tng ca Debussy

c hon thin trong nhng tc phm mun hn. Vi La Mer, Debussy

tp trung vo mu sc v cht liu m thanh, sc thi, v cch phi dn

nhc. n di m sc tinh t ca cc nhc c v cc sc thi a dng l

cch ha m n nh, to nn mt cm gic tnh ti bao trm. Mt k

thut ha m ng ch na ca Debussy l s dng cc hp m song


song, gi ra n tng hp nht v mt ha m c th no , gip cho

vic din t cm tng, n tng v mt cnh quan.

Biu hin: Nhng gc khut trong tm l con ngi

Song song vi trng phi n tng, trng phi Biu hin l mt kt

qu t nhin ca s si sc cm xc trong m nhc o-c cui thi k

lng mn. m nhc gii phng nhng km nn tm l bn trong con

ngi c th c tm thy ngay t cc tc phm cui th k 19 nh v

opera Tristan und Isolde ca Wagner, v opera vi m nhc ph by

nhng trng thi cm xc cc oan ca cc nhn vt. Theo vt chn ,

hai v opera trng phi Biu hin ca Richard Strauss l Salome (1905)

v Elektra (1908) tip tc y ln cng cc nhng mng ti tm l ca

nhn vt vi nhng cnh bo lc cung di.

Mt ngi na c nh hng ln trong thi k cui lng mn l Mahler.

Tuy Mahler thng c nhn nhn nh mt ngi theo phong cch

truyn thng bo th, nhng ng cng li l ngi t nn mng cho

dng m nhc tng thut tm l. Nh ph bnh Paul Griffiths nhn nh:

Cc bn giao hng ca Mahler l nhng li th ti ca cm xc ban ra

t ni tm. Trong cc tc phm ca Mahler nh Giao hng S 8 (1906)

hay cc tp bi ht Kindertotenlieder (Cc bi ht v ci cht ca a tr,


1904), Das Lied von der Erde (Bi ca Tri t, 1909), c th tm thy

nhng ch m ng lun b m nh nh ci cht v s hi sinh. Di

nh hng ca cc nghin cu phn tm hc ca Sigmund Freud t cui

th k 19, ch v nhng mi bt an trong tm l con ngi sau

tr thnh nt c trng ca cc tc phm Biu hin trng thnh ca

Schoenberg, Berg v Webern. V d trong v kch mt vai Erwartung

(Ch i, 1909), Schoenberg miu t s hong lon ca mt ngi ph

n b lc trong khu rng m khi ang tm kim ngi yu ca mnh

ri nhn ra ngi c th b chnh mnh git cht.

Trng phi Biu hin truyn ti nhng gc khut trong tm l con ngi

trong giai on chuyn giao th k thng qua s i mi to bo trong

iu thc v ha m. Cng chu nh hng ca phong cch ha m na

cung v iu thc m h, nhng khc vi trng phi n tng, m nhc

Biu hin khng ch lm m nht iu thc bng cch ch trng n cc

yu t khc nh dng cu trc v cch phi nhc c m dn dn t b hn

cc h thng phn bc m tin ti m nhc phi iu thc (atonal).

Trong m nhc phi iu thc, khng c m ch, m t m tt c cc m

u quan trng nh nhau.

Hai v opera Salome v Elektra ca Strauss i theo xu hng ny vi m

nhc thin v s dng gam na cung v ging lin tc thay i, khng n


nh. Giao hng S 4 (1911) ca Sibelius, thng c nhc n nh

mt tc phm v s vt ln v tuyt vng ca con ngi, cng t c

iu ny vi vic s dng cc qung ba cung (tritone, mt qung nghe rt

ngang tai v thng c trnh dng trong m nhc c in cc thi k

trc) trong c giai iu v ha m v cng mt lc t hai ging nghch

tai l la th v mi ging trng trong phn kt.

Nhng Schoenberg mi l ngi thc s r b iu thc bc hon

ton vo lnh th khm ph m nhc phi iu thc. S tin b trong m

nhc phi iu thc ca Schoenberg nm ch ng s dng cc nghch m

khng phi tm thi chuyn hng khi cc hp m thun nh cc tc

gi trc m bin chng thnh cc hp m c lp, bin nghch m

thnh tiu chun. Cc m cng c gn tm quan trng nh nhau v

c x l bnh ng. Trong tc phm l thng Pierrot lunaire (Pierrot

di trng, 1912), mt v nhc kch cng iu ngn khc ha hnh nh

nhn vt chng h Pierrot nh mt ngh s cui th k 19 suy i v b

tc, Schoenberg sng to ra k thut thanh nhc Sprechstimme (ht

ni): ging xng m n na ht na ni, khin cho c tc phm khng

c mt giai iu c th mt m vc chnh xc no. Kt ni m nhc

y c to ra nh cu trc i m (contrapuntal) v lun khc (canon).

Tuy Pierrot lunaire, cch x l m nhc phi iu thc vn cha thnh

quy lut v h thng c th nhng nhng sng to ny l nn mng


Schoenberg pht trin mt k thut sng tc hon ton mi v sau, l

nhc 12 m (serialism).

m nhc Biu hin ca Schoenberg c tip bc thnh cng bi hai

hc tr ca ng l Berg v Webern. Tuy l hc tr ca Schoenberg nhng

Berg cng chu nh hng ln t phong cch cui thi k lng mn ca

Mahler. V vy, m nhc Biu hin ca Berg c th c coi nh mt s

kt hp gia m nhc phi iu thc ca Schoenberg v tnh tr tnh trong

m nhc ca Mahler. V d nh trong Ba Khc nhc cho Dn nhc

(1915), Berg ha quyn ngn ng m nhc phi iu thc mi vi nhng

c im truyn thng ca nhc lng mn nh giai iu biu cm, cch

phi nhc c tinh vi, trau chut v cc dng cu trc quen thuc. C l tc

phm quan trng nht ca Berg l v opera Wozzeck (1922), c xem

nh thi hong kim ca trng phi Biu hin. Trong v opera v

Wozzeck mt vin lnh tr thnh nn nhn ca tt c nhng ngi sng

xung quanh khi quay v i thng m nhc phi iu thc m ra

mt phm vi rng ln nhng tim nng v giai iu v ha m, gip lt t

cm xc, suy ngh ca tng nhn vt mt cch sinh ng hn.

Nh vy, n tng v Biu hin hai trng phi cng c gc r t m

nhc thi k cui lng mn nhng li pht trin theo hai hng i lp

nh du thi k m nhc m u th k 20 bng nhng cch tn dn


dp nhm r b h thng iu thc truyn thng, bo hiu mt th k ca

nhiu i thay.

Ti liu tham kho:

Griffiths, P. (1978) Modern Music: A Concise History from Debussy to

Boulez, Thames and Hudson: World of Art

Morgan, R.P. (1991) Twentieth- Century Music, W.W.Norton: The Norton

Introduction to Music History

Ngun: Khnh Minh Tia Sng