You are on page 1of 142

Komentar I librit

RIJADU ES-SALIHIN
nga dijetari
Muhamed ibn Salih
el Uthejmin

Hyrje
N t vrtet falnderimi i takon Allahut. At e falnderojm, ndihm dhe falje prej Tij
krkojm. Krkojm mbrojtjen e Allahut nga t kqijat e vetes son dhe nga t kqijat e
veprave tona. At q e udhzon Allahu, nuk ka kush e humb e at q e humb Allahu, nuk ka

0
udhzues pr t. Dshmoj se nuk meriton t adhurohet askush tjetr prve Allahut, I Cili nuk
ka shok, dhe dshmoj se Muhamedi sht rob dhe i Drguari i Tij.

O besimtar! Kijeni frik Allahun ashtu si i takon Atij dhe mos vdisni, vetm se duke
qen musliman! (Ali Imran:102).
O njerz! Friksojuni Zotin tuaj, I Cili ju krijoi prej nj njeriu, ndrsa prej tij krijoi
bashkshorten e tij, e prej atyre t dyve u shtuan burrra shum e gra. Dhe friksojuni
Allahut q me emrin e Tij prbetoheni, dhe ruani lidhjet farefisnore, vrtet All-llahu sht
Mbikqyrs mbi ju. (Nisa: 1)
O besimtar, friksojuni Allahut dhe thoni vetm t vrtetn. Ai do t'jua bekoj veprat
tuaja dhe do t'jua falegjynahet. Kush i bindet Allahut dhe t Drguarit t Tij, do t arrij
nj fitore madhshtore. (Al-Ahzab: 70-71)

N vijim, fjala m e vrtet sht fjala e Allahut, ndersa udhzimi me i drejt sht
udhzimi i t Derguarit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-. shtjet m t kqija jan ato t
shpikurat, do shpikje sht bidat, ndrsa cdo bidat sht humbje, devijim.

Karakteristikat dhe veorit e librit "Rijadu Es-Salihin"


Libri "Rijadu Es-Salihin" sht nga librat e rndsishm dhe t dobishm sepse ka
prmbledhur at q nevojitet njeriut n t gjitha situatat moral, edukat, fjal dhe vepra
duke i nxjerr kto xhevahire nga Kur'ani dhe Sunneti, q konsiderohen si minier
xhevahiresh.
Disa dijetar kan thn se nuk e teprojm nse themi se nuk dim q ndonj libr, pas
librit t Allahut, t jet botuar, prdorur dhe prhapur n t gjithe botn si libri "Rijadu Es-
Salihin".
Shum studiues i kan dhn rndsi ktij libri n drejtime t ndryshme si: shpjegimi i tij,
nxjerrja dhe studimi i haditheve t tij, si dhe hetimi dhe studimi i ktij libri, e kjo gj ka br
q libri t fitoj nj pozit t rndsishme mes njerzve.
1
Edhe hadithet dhe tematika e tyre kan ndikuar n prhapjen dhe prdorimin e madh t
librit, pasi prej tij prfiton i vogli dhe i madhi, njeriu i thjesht dhe sunduesi, prfitojn t
gjitha shtresat e shoqris.
M posht do t prmendim shkurtimisht karakteristikat kryesore t ktij libri:
1- Ka shkruar Allahu pranimin e ktij libri midis dijetarve dhe nxensve t dijes n koht e
hershme dhe n t tashmen, dhe e ka pranuar i tr umeti.
2- Ka prmbledhur hadithet m t sakta t Profetit, dhe kjo sipas mendimit t Imam
Neueuiut.
3- Nuk ka shtpi besimtari q nuk e ka kt libr.
4- Imam Neueuiu ka ndjekur rrugn e Imam Bukhariut n sistemimin e do kapitulli, duke
filluar me prmendjen e ajeteve kuranore fillimisht, dhe s dyti hadithet e Profetit.
5- Lehtsimi n memorizim i haditheve t ktij libri.
6- Mnyra e renditjes dhe e sistemimit t librit sht e prkryer dhe verejtjet ndaj tij jan t
pakta.
7- Libri sht i sistemuar n 372 kapituj, pr do kapitull prmendet nje numer i caktuar
hadithesh q kan t bjn me tematikn e tij.
8- Imam Neueuiu shpjegon fjalt e panjohura t hadithit, sikundr dhe n disa raste shpjegon
dhe sqaron disa shtje t lidhura me kapitullin.
9- Imam Neueuiu flet pr hadithet n lidhje me zinxhirin e tyre t transmetimit, gjithashtu
prmend edhe mendimin e dijetarve prsa i prket hukmit rreth haditheve.
10- Shpesh her e shohim imamin t prmend shtesa t rndsishme n hadith q nuk
ndodhen n gjasht librat m t rndsishm t hadithit.
11- sht mbshttur shum tek imam Bukhari dhe imam Muslim.
Pikat e lartprmendura vet imam Neueuiu i sqaron duke thn: "Kategorikisht kam
vendosur q t mos theksoj tjetr prve haditheve t vrteta e t qarta, duke u mbshtetur n
prmbledhje t njohura t librave t hadithit. Kam vendosur, po ashtu, q kapitujt ti hap me
ajete t Kuranit t Madhruar si dhe n fund ti komentoj dhe ti shpjegoj kuptimet e paqarta
me vrejtje e shpjegime t nevojshme. Sa her q ta theksoj n fund t hadithit fjaln
Muttefekun alejhi do t thot se hadithi gjendet n transmetimin dhe prmbledhjen e
Bukhariut dhe Muslimit. Shpresoj se, nse plotsohet, ky libr do t jet udhrrfyes pr
secilin q ndihmohet me t dhe shrbehet n krkimin dhe veprimin e khajrateve, si dhe do t
jet ndales prej t kqijave dhe katastrofave t ndryshme. Posarisht e lus do vlla q
shrbehet me kt q t lutet pr mua, pr prindrit e mi, msuesit e mi, t dashurit e mi dhe
t gjith muslimant."
Drita e ktij libri shklqeu edhe m shum kur dijetari i njohur Muhamed ibn Salih el
Uthejmin i bri komentin n ligjeratat e prditshme pas namazit te ikindis, duke e br kt

2
libr drit mbi dritat. Dobia e librit u shtua me botimin e komentit t dijetarit t nderuar, q
fillimisht ishte incizuar n kaseta.
Dashamirsit e librit e pritn me gzim t madh kt arritje, saq shtpit e ndryshme
botuese n tokat arabe garonin mes tyre se cila do t botonte m shum ekzemplare t tij,
duke e botuar e ribotuar aq shum, saq u b njri nga librat m t krkuar mes nxensve dhe
krkuesve t dijes.

Mendimet e dijetarve rreth librit:

Ibn Uthejmini kur filloi t shpjegoj librin tha: E pash t arsyeshme q ta fillojm me t
duke e lutur Allahun e Madhrishm q ta prfundojm n mnyrn m t mir sepse me t
vrtet ky sht nj libr i dobishm pr zemrat dhe pr veprat e dukshme q kane t bjn
me gjymtyrt e trupit. Pr kt arsye sht e domosdoshme q ti jepet rndsi ktij libri.
Imam edh-Dhehebiju n librin e tij "Sijr Ealam en-Nubelah" thot: "Dhe si detyr e jotja
vellai im sht t meditosh rreth librit t Allahut, t prkushtohesh tek dy librat m t sakt
(Sahih Bukhari dhe Sahih Muslim), sunen en-Nisai, dhe Rijadu es-Salihin dhe edhkaret e tij,
n mnyr q t shptosh dhe t kesh sukses".
Imam Sakhaui thot: Ky sht nj libr madhshtor nuk mund t bjm dot pa t.

N parathnien e librit, shejkh ibn Uthejmini thot: Imam Neueuiu -Allahu e mshiroft-
ka krkuar q kush ka dobi nga ky libr, t lutet pr t, pr prindrit e tij dhe pr t gjith
muslimant. Prandaj ne e lusim Allahun ta fal at, prindrit e tij dhe t gjith muslimant,
dhe e lusim Allahun t na bashkoj me t dhe me t gjith muslimant n Xhenetin e Tij, Ai
sht Bujari I Ndershmi!
Lus Allahun t na ndihmoj n msimin e ktij libri dhe n prfitimin nga ai, si dhe t na
jap sinqeritet e pastrti n punet tona. E rndsishme gjithashtu sht pastrimi i nijetit n
krkimin e dijes, kmbngulja dhe durimi n t, si dhe kujdesja pr kohn dhe shfrytzimi i
saj n mnyrn m t mir, e Allahu sht dhurues i sukseseve!

3
Kapitulli i sinqeritetit dhe nijetit n t gjitha veprat dhe fjalt e hapura
e t fshehta

Allahu i Lartsuar thot:







"E megjithat, ata qen urdhruar vetm q ta adhuronin Allahun me prkushtim t sinqert,
duke qen n fen e pastr (t Ibrahimit) si dhe t falnin namazin e t jepnin zekatin. Kjo
sht feja e drejt." (El-Bejjine: 5) Dhe thot:


"Tek Allahu nuk arrin as mishi, as gjaku i tyre, por arrin prkushtimi juaj." (El Haxhxh: 37)
Po ashtu Allahu thot:


"Thuaju: Edhe nse e fshihni at q keni n zemrat tuaja apo e shpallni haptazi, Allahu e di
at." (Ali Imran: 29)

Shpjegimi
Fjala e autorit: "Sinqeriteti dhe nijeti n t gjitha veprat dhe fjalt e hapura dhe t
fshehta" do t thot se vendi i nijetit sht zemra, ndrsa n t gjitha veprat gjuha nuk sht
vend i nijetit. Themi se kush e shqipton me goj nijetin kur fllon namazin, agjrimin, haxhin,
abdestin apo dika tjetr nga adhurimet, ka ardhur me dika t re n fe dhe ka shqiptuar dika
n fen e Allahut q nuk sht prej saj, sepse i Drguari -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-
merrte abdest, falte namaz, jepte zekat, agjronte dhe bnte haxh dhe t gjitha kto i vepronte
pa e shqiptuar nijetin me goj. Pra nuk thoshte: Allahu im! Un po e bj nijet q t marr
abdest, po e bj nijet t fal namaz, po e bj nijet t jap zekat, apo po e bj nijet t bj haxhin.
Nuk thoshte kshtu sepse vendi i nijetit sht zemra dhe Allahu e di se 'gjendet n zemr,
nuk i fshihet Atij asgj si thot Allahu teala n ajetin kur'anor t prmendur nga autori:

4
"Edhe nse e fshihni at q keni n zemrat tuaja apo e shpallni haptazi, Allahu e di at. (Ali
Imran: 29)
Njeriu e ka obligim q ta bj nijetin e sinqert pr Allahun subhanehu ue teala n t
gjitha adhurimet e tj dhe t mos ket pr qllim nga adhurimi i tij vetm se knaqsin e
Allahut dhe botn tjetr.
Kjo shte gjja me t ciln na ka urdhruar Allahu n fjaln e Tij kur thot: E megjithat,
ata qen urdhruar vetm q ta adhuronin Allahun me prkushtim t sinqert.... d.m.th.
duke qen t sinqert n vepr, "...si dhe t falnin namazin e jepnin zekatin. Kio sht feja e
drejt. Pra, duhet q ta kujtoj nijetin, d.m.th. nijetin e sinqert n t gjitha adhurimet.
Kshtu, bn nijetin q t marr abdest, bn nijetin q ta marr vetm pr Allahun dhe
njkohsisht bn nijetin q t marr abdest si zbatim i urdhrit t Allahut. Kto jan tri gjra:
1) Nijeti pr llojin e adhurimit;
2) Nijeti q vepra t jet e sinqert pr Allahun dhe
3) Nijeti q ai po kryen nj adhurim si zbatim ndaj urdhrit t Allahut.
Kjo sht gjja m e kompletuar te nijeti.
E njjta gj vlen edhe pr namazin. N fillim bn nijetin pr namaz, q ai t jet namazi i
dreks, ikindis, akshamit, jacis apo sabahut apo namaze t tjera, pas ksaj bn nijetin q po
falesh pr Allahun e jo pr dik tjetr, nuk po falesh sa pr sy e faqe e as q t t lavdroj
ndokush pr namazin tnd dhe as q t arrish dika nga pasuria e ksaj bote dhe gjja e tret
q bn nijet esht q ta prkujtosh q ti po falesh duke zbatuar kshtu urdhrin e Zotit tnd:
"Fale namazin", "Faleni namazin", "Faleni namazin dhe jepni zekatin" e urdhra t tjer.
Autori, Allahu e mshiroft, ka cekur disa ajete kur'anore q tregojn se vendndodhja e
nijetit sht zemra dhe se Allahu subhanehu ue teala sht i Gjithdijshm pr nijetin e robit,
ndodh q robi ta kryej nj vepr q para njerzve duket se sht vepr e mir, mirpo ajo
vepr shte e prishur, e ka prishur nijeti, sepse Allahu e di far fshihet n zemr, ndrsa
njeriu shprblehet n Ditn e Kiametit vetm n baz t asaj q ka n t.
Allahu thot: "Me t vrtet. Ai sht i Fuqishm pr ta kthyer (n jet) at, ditn kur do t
zbulohen t fshehtat, kur njeriu nuk do t ket as fuqi, as ndihms." (Et-Tarik: 8-10). D.m.th.
ditn kur do t provohen t fshehtat, zemrat, si thot Allahu: "Vall a nuk e di ai se kur t
nxirren jasht ata q gjenden n varre dhe kur t dal n shesh ajo q sht n gjokse.. " (El-
Adijat: 9-10).
N Ditn e Gjykimit, shprblimi, dnimi dhe marrja n konsiderat e veprs varet nga
far ka n zemr, ndrsa n kt bot merret parasysh vetm ajo q shfaqet dhe njerzit
trajtohen n baz t gjendjes s tyre t jashtme. Nse veprat e jashtme jan n ujdi me ato t
fshehta (t zemrs), ather t gjitha veprat prmirsohen, edhe ato t hapura edhe ato t
fshehta, pra prmirsohet edhe brendia e njeriut edhe pamja e jashtme, por nse veprat jan
ndryshe nga far ka n zemr dhe zemra sht zhytur n qllime t kqija, Allahu na ruajtt,
5
ather a ka humbje m t madhe se kjo! Punon dhe lodhet, mirpo nuk ka hise n at vepr,
si ka ardhur n hadith t sakt se i Drguari -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka thn: "Ka
thn Allahu: "Un jam m i panevojshmi pr ortak dhe kush bn ndonj vepr duke m
prshkruar shok, e l (nuk kujdesem pr) at dhe shirkun e tij". Transmeton Muslimi
(2985)
O ju vellezr, sa i mir sht sinqeriteti me Allahun subhanehu ue teala! Dije se shejtani
mund t vij kur dshiron t kryesh ndonj vepr t mir dhe t thot se ti kt je duke e
vepruar sa pr sy e faqe dhe n kt mnyr t'i shkatrron ambiciet. Por ti mos i jep rndsi
ksaj dhe mos e dgjo shejtanin, prkundrazi puno edhe pse ai t thot se e ke sa pr sy e
faqe. Sikur t t pyesnin a je duke e br tani sa pr sy e faqe, ti do t'u thuash jo, andaj mos u
jep rndsi ktyre dyshimeve q shejtani ka futur n zemrn tnde, por vepro vepra t mira
dhe mos thuaj un po veproj sa pr sy e faqe apo t ngjashme me kt.

Hadithi 7
:

" :

. "


Transmetohet nga Ebu Hurejre AbduRrahman ibn Sahr radija Allahu anhu t ket thn:
Ka thn i Drguari sal-la Allahu alejhi ue sel-lem: Vrtet Allahu nuk shikon n trupat tuaj
e as n fizionomit tuaja, por shikon n zemrat tuaja.1 Transmeton Muslimi.

Shpjegimi
Ky hadith aludon pr at q aludon edhe fjala e Allahut t Madhruar: O ju njerz! N t
vrtet, Ne ju krijuam ju prej nj mashkulli dhe nj femre dhe ju bm popuj e fise, pr ta
njohur njri-tjetrin. M i nderuari prej jush tek Allahu sht ai q i friksohet m shum
Atij (El Huxhurat: 13)
Allahu i Madhruar nuk i shikon robrit e Tij n trupat e tyre, a jan t mdhenj apo t
vegjl, t shndosh apo t smur e as nuk shikon n fizionomin a jan t bukur apo t
shmtuar. E tr kjo nuk vlen asgj tek Allahu, gjithashtu Allahu nuk shikon as n prejardhje,
a sht e lart apo e ult dhe as nuk shikon n pasuri. Nuk ka mes Allahut dhe krijesave t tij
lidhje tjetr pos devotshmris. Kush sht m i devotshm tek Allahu ai sht m afr dhe
m i nderuar tek Allahu, prandaj mos u mburr me pasuri e as me bukuri, mos u mburr me
trupin tnd e as me fmijt e tu. Mos u mburr me pallatet e tua e as me automjetet q ke, mos

1
Transmeton Muslimi (2564).
6
u mburr me asgj t ksaj bote. Nse Allahu ta ka mundsuar t jesh i devotshm, kjo sht
dhunti e Allahut ndaj teje, falnderoje Allahun pr t.
Fjala e t Drguarit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem: ...mirpo shikon n zemrat tuaja."
Zemrat jan ato rreth t cilave sillen shtjet, kjo e forcon hadithin me t cilin autori ka filluar
librin: "Veprat jan sipas qllimit....
Zemrat jan boshti i do gjje. Sa njerz e kan pamjen e jashtme t puns s tyre korrekte
dhe t mir, mirpo pasi sht ndrtuar mbi t prishurn, sht prishur. Nijeti sht esenca
dhe baza. Dy njerz falen n t njjtin saf mbrapa nj imami, por mes namazit te tyre ka
distanc si mes lindjes e perndimit sepse zemrat jan t ndryshme; njri ka zemr t
pakujdesshme apo mund t jet dyfytyrsh n namazin e tij, Allahu na ruajtt, q me namazin
e tij dshiron dika nga kjo bot. Zemra e tjetrit sht prezente me namazin e tij dhe dshiron
Fytyrn e Allahut dhe pasimin e Sunnetit t t Drguarit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem. Mes
tyre ka dallim t madh sepse vepra varet nga ajo q gjendet n zemr dhe n baz t asaj q
gjendet n zemr sht edhe shprblimi Ditn e Kiametit, si thot Allahu:
Me t vrtet Ai sht i Fuqishm pr ta kthyer (n jet) at. Ditn kur do t zbulohen t
fshehtat. (Et-Tarik: 8-9). D.m.th. do t testohen t fshehtat e jo t jashtmet, pasi n kt bot
n mes njerzve gjykohet mbi shtjet q shihen, bazuar edhe n fjaln e t Drguarit sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem: Me t vrtet un jam njeri. Ndodh q ju t kacafyteni, ndoshta
ndonjri prej jush sht m orator n prezantimin e argumentit t tij dhe un gjykoj pr t n
baz t asaj q dgjoj. Ndrsa n botn tjetr do t dihet far ka n brendi. E lusim Allahun
q t na i bj brendit tona t pastra.
Njohja e asaj q sht n brendi: Nse brendia sht e mir dhe korrekte, prgzohu me t
mir. Nse sht e kundrta, e ke humbur gjith t mirn. Allahu thot: Vall, a nuk e di ai
se kur t nxirren jasht ata q gjenden n varre. Dhe kur t dal n shesh ajo q sht n
gjokse (El-Adijat: 9-10), pra, njohja e asaj q sht n zemr. Nse Allahu n librin e Tij
dhe i Drguari sal-la Allahu alejhi ue sel-lem n Sunnetin e tij e vrtetojn dhe nxisin pr
prmirsimin e qllimit, ather sht obligative pr njeriun ta prmirsoj at, ta prmirsoj
zemrn e tij, t shikoj n zemrn e tij se far dyshimesh ka dhe ti zvendsoj me bindje.
Si ta bj kt? Duke medituar pr fjalt e Allahut: Me t vrtet, n krijimin e qiejve dhe t
Toks dhe n ndrrimin e nats e t dits, ka shenja pr mendart." (Ali Imran: 190) Dhe ka
thn: Me t vrtet n qiej dhe n Tok ka shenja pr ata q besojn. Edhe n krijimin tuaj
dhe t kafshve t shprndara npr tok ka shenja pr besimtart e bindur. (El-Xhathije: 3-
4)
Nse shejtani fut dyshime n zemrn tnde, ather shiko dhe medito rreth argumenteve t
Allahut, medito rreth ktij kozmosi. A thua, kush e kontrollon? Shiko si ndryshojn gjendjet,
se si Zoti i ndrron ditt mes njerzve n mnyr q ta dish se ky kozmos ka nj prcjells
dhe kontrollues t menur. Qoft i lartsuar Allahu! Pastroje zemrn nga politeizmi. Po si ta
7
pastrosh at? Pastroje duke i thn vetes me t vrtet njerzit nuk m sjellin dobi nse i bj
mkat Allahut, as nuk do t m shptojn nga dnimi. Nse un adhuroj Allahun, ata nuk m
sjellin ndonj shprblim. Ai q sjell shprblimin dhe largon dnimin sht Allahu. Nse puna
sht kshtu, ather prse ti bhet shok Allahut azze ue xhel-le? Prse t kesh qllim q me
adhurimin tnd t afrohesh te krijesat? Kush u afrohet krijesave me dika me t ciln afrohet
vetm tek Allahu, ai sht larguar nga Allahu dhe njkohsisht edhe nga krijesat. Afrimi i
till i tij te krijesat nuk i shton njeriut tjetr vetm se largim nga Allahu dhe nga krijesat sepse
nse Allahu sht i knaqur me ty, do t'i bj edhe njerzit t jen t knaqur me ty. E, nse
hidhrohet me ty, do ti bj njerzit t jen t hidhruar me ty. Krkojm mbrojtje prej
Allahut nga hidhrimi dhe dnimi i Tij!
Me rndsi, vlla i dashur, sht q ta shrosh zemrn tnde gjithmon, ta pastrosh deri n
fund, si thot Allahu: Kta jan t asaj dore t cilt Allahu nuk dshiron t'ua pastroj
zemrat... (El-Maide: 41). Pastrimi i zemrs sht shtje shum me rndsi. E lus Allahun
q t na pastroj zemrat tona dhe t na bj t sinqert pr T dhe pasues t t Drguarit t Tij
sal-la Allahu alejhi ue sel-lem!

Hadithi 10
" : :




" :
: " " : .
.
Ebu Hurejra radija Allahu anhu tregon se i Drguari i Allahut sal-la Allahu alejhi ue sel-lem
ka thn: Namazi i njeriut n xhemat sht njzet e disa shkall m i vlefshm se namazi i tij
n treg apo shtpin e tij. Kush merr abdest n formen m t mir, pastaj shkon n xhami
duke pasur qllim t vetm faljen e namazit n xhemat dhe duke mos i interesuar asgj tjetr,
pr do hap t tij i shtohet nga nj grad dhe i shlyhet nga nj mkat derisa t hyj n xhami.
E kur t hyj n xhami, ai sht n namaz prderisa pret namazin tjetr. Secilin prej jush e
bekojn melaiket. Derisa gjendet n vendin ku ka falur namazin, ata thon: O Zot,
mshiroje! O Zot, fale! O Zot, pranoja pendimin! Melaiket veprojn kshtu derisa njeriu t

8
filloj ti mundoj t tjert ose ta prish abdestin n xhami.2 Muttefekun alejhi, mirpo ky
transmetim sht i Muslimit.

Shpjegimi
Nse njeriu falet n xhami me xhemat, ky namaz do t jet njzet e shtat her m i
vlefshm sesa namazi i tij n shtpin e tij apo n treg sepse namazi me xhemat sht kryerje
e asaj q ka br obligim Allahu. Mendimi m i drejt i dijetarve sht se namazi me xhemat
sht farz ajn dhe sht obligim pr do njeri t falet me xhemat n xhami pr shkak se ka
shum hadithe q kan ardhur pr kt dhe fjala e Allahut n Kur'an aludon pr kt: "Kur t
jesh ti (Muhamed) bashk me ta dhe ua fal namazin, nj grup prej tyre le t vij e le t falet
me ty..." (En-Nisa: 102) Allahu e ka br namazin me xhemat obligim n gjendje lufte,
prandaj themi se n gjendje sigurie sht edhe m parsore. Pastaj n hadith ka prmendur
edhe shkakun: "Nse njeriu merr abdest n formn m t mir, pastaj shkon ne xhami duke
pasur qllim t vetm faljen e namazit n xhemat dhe duke mos i interesuar asgj tjetr, pr
do hap t tij i shtohet nga nj grad dhe i shlyhet nga nj mkat." Pa marr parasysh a sht
xhamia afr apo larg n do hap arrihen dy dobi.
Dobia e par: Allahu me t e ngre nj grad.
Dobia e dyt: Allahu me t i shlyen nj mkat. Kjo sht dhunti e madhe.
Pr aq koh sa sht n xhami, falet sa t doj, pastaj rri ulur dhe pret namazin ai sht n
namaz prderisa sht duke pritur namazin. Nse qndron ulur pr nj koh t gjat duke
pritur namazin, duke mos u falur pasi ke falur tehijetul mesxhidin (prshndetje pr xhami),
t llogaritet shprblimi i namazit.
Ktu kemi nj shtje. Melaiket e bekojn dhe luten pr t: O Allah, fale at, mshiroje,
pranoja pendimin! Gjithashtu edhe kjo sht dhunti e madhe pr at q ka shkuar me kt
qllim dhe me kto vepra.
Shkaku dhe qllimi i prmendjes s ktij hadithi sht fjala e tij: "...pastaj shkon n xhami
duke pasur qllim t vetm faljen e namazit n xhemat..." tregon se qllimi merret parasysh
n arrijen e ktij shprblimi t madh.
Nse del nga shtpia dhe nuk ka pr qllim namazin, atij nuk i shkruhet ky shprblim. Pr
shembull, del nga shtpia duke pasur pr qllim t shkoj n dyqanin e tij, por dgjon ezanin
dhe shkon t falet. Ai nuk e ka kt shprblim sepse shprblimi i takon atij q del nga shtpia
e tij duke mos pasur qllim tjetr prve faljes s namazit. Mirpo ka mundsi t'i shkruhet
shprblimi nga dyqani i vet deri n xhami, nse sht me abdest. Allahu sht dhurues i
sukseseve.

2
Transmetojne Buhariu (647) dhe Muslimi (649).
9
Hadithi 11

" :

:




. "


Transmetohet nga Ebu-l-Abbas AbduLlah ibn Abas ibn Abdul-Mutalib radija Allahu
anhuma, nga i Drguari i Allahut sal-la Allahu alejhi ue sel-lem, se Allahu i Madhrishm ka
thn: Vrtet Allahu i ka shkruar veprat e mira dhe t kqijat, pastaj i ka sqaruar ato. Kush
dshiron me zemr t bj nj vepr t mir, por nuk mund ta kryej, Allahu do tia shkruaj
tek Ai nj vepr t mir n trsi, por nse dshiron t bj nj vepr t mir dhe e kryen,
Allahu do tia shkruaj dhjet deri n shtatqind her m tepr. Por nse dshiron t bj
ndonj vepr t keqe dhe nuk e kryen, Allahu do t'ia shkruaj tek Ai nj vepr t mir n
trsi, por nse deshiron dhe kryen t keqe, ather Allahu ia shnon vetm nj vepr t
keqe.3 Muttefekun alejhi.

Shpjegimi
Fjala e tij: Vrtet Allahu i ka shkruar veprat e mira dhe t kqijat tregon se t shkruarit e
veprave t mira dhe t kqija nga Allahu prfshin dy kuptime.
Kuptimi i par: Shkrimi i tyre n Leuhi-Mahfudh (Pllaka e Ruajtur), ku Allahu ka shkruar
gjithka, si thot Allahu: Vrtet, Ne do gj e kemi krijuar me mas t paracaktuar." (El-
Kamer: 49) Dhe: "do gj e madhe apo e vogl qoft, sht shnuar (n Leuhi Mahfudh).
(El-Kamer: 53) Allahu subhanehu ue teala i ka shkruar t mirat dhe t kqijat n Leuhi
Mahfudh; nse njeriu i vepron ato, Allahu ia shkruan n baz t urtsis, drejtsis dhe
dhuntis s Tij. Kto jan dy lloje shkrimesh.
Shkrimi i hershm sht ai t cilin nuk e di askush prve Allahut azze ue xhel-le. Asnjri
prej nesh nuk e di se far ka shkruar Allahu pr ne derisa t ndodh ajo. Shkrimi i
mvonshm sht nse njeriu kryen nj vepr, ather i shkruhet n baz t urtsis dhe
drejtsis s Allahut. Fjala e tij: Pastaj i ka sqaruar ato" do t thot se pastaj i Drguari sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem i ka sqaruar se si i ka shkruar Allahu ato. Ai qartsoi se nse njeriu
dshiron me zemr t bj nj vepr t mir, por nuk mund ta kryej, Allahu do t'ia shkruaj
at vepr si t kryer.
Shembull: Nj njeri dshiron t marr abdest pr t lexuar Kur'an, m pas nuk e bn kt,
por kjo do ti shkruhet si e mir e plot. Ose nj njeri ka dshir t jap lmosh dhe ka
3
Transmetojne Buhariu (6491) dhe Muslimi (131).
10
caktuar edhe sasin e pasuris q dshiron ta jap lmosh, por m pas ndalet dhe nuk e jep.
Me kt veprim i shkruhet atij nj e mir e plot.
Nse dikush pyet: Si ti shkruhet atij nj e mir kur nuk veproi fare? Prgjigjja sht t
thuhet se dhuntia e Allahut sht e gjer. Kjo lloj dshire e tij konsiderohet e mir sepse
zemra sht dshiruese ose pr t mirn ose pr t keqen, prandaj nse dshiron t mirn, atij
i shkruhet nj e mir. E, nse e vepron, ather Allahu ia shkruan atij dhjet t mira deri n
shtatqind t mira e m shum. Ky dallim varet nga sinqeriteti dhe pasimi; sa m i sinqert t
jet njeriu n adhurimin e tij, aq m i madh sht shprblimi i tij dhe sa m shum t jet
pasues i Sunnetit t t Drguarit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem, edhe shprblimi i tij do t jet
m i madh. Pra, dallimi n shprblim sht i varur nga sinqeriteti ndaj Allahut dhe pasimi i t
Drguarit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem.
Ndrsa pr t keqn ka thn: Por nse dshiron t bj ndonj vepr t keqe e nuk e
kryen, Allahu do t'i shkruaj tek Ai nj vepr t mir n trsi."
Pr shembull: Nj njeri ka ndrmend t vjedh, mirpo i kujtohet Allahu azze ue xhel-le, e
kaplon frika prej Tij dhe e le vjedhjen. Ktij i shkruhet nj e mir e plot sepse e la nj mkat
pr Allahun dhe pr kt u shprblye, si ka ardhur n nj shprehje tjetr: "Ai e ka ln at
pr shkak Timin."4
Dikush ka dashur t bj nj t keqe, p.sh. prgojimi, mirpo u ndal dhe e la pr Allahun,
prandaj i jepet nj e mir e plot.
Nse bn nj vepr t keqe, i shkruhet vetm nj dhe nuk i shtohet. Allahu thot: Kush
bn nj vepr t mir, do t shprblehet dhjetfish. Kush bn nj vepr t keqe, do t
dnohet vetm sipas gjynahut q ka br dhe nuk do t'i bhet kurrfar padrejtsie." (El-
En'am: 160)
N kt hadith kemi argument se nijeti merret parasysh dhe se vetm nijeti mund ta oj
njeriun n pun t mir.
M lart kemi thn se nse njeriu bn nijet t kryej nj vepr t keqe dhe bn shkaqet pr
ta kryer at t keqe, por n fund i dshton, i shkruhet mkati sikur ta kishte kryer. E
prmendm pr dy muslimant q luftojn me shpata:
"Kur t prleshen dy musliman me shpatat e tyre, vrassi dhe i vrari jan n zjarr." I than:
"O i Drguari i Allahut. Pr vrassin sht e qart, po si sht puna me t vrarin?" Pejgamberi
sal-la Allahu alejhi ue sel-lem tha: Sepse ai dshironte ta vriste shokun e vet. Allahu sht
dhurues i sukseseve.

Hadithi 12

4
Transmeton Muslimi (129).
11
:





" :
:
:


.

.
" " :
:


"
: " :

.
:
:
: : :

" .
Transmetohet nga Ebu AbduRrahman AbduLlah ibn Umer ibn el-Hattabi radija Allahu
anhu se e ka dgjuar t Drguarin e Allahut sal-la Allahu alejhi ue sel-lem duke thn: Tre
veta nga gjeneratat para jush u nisn pr rrug dhe nj dit i zuri nata para nj shpell, n t
ciln hyn dhe bujtn. Nj shkmb u rrokullis nga kodra dhe e mbylli plotsisht hyrjen e
shpells. Ata than: Shptimi nga ky shkmb sht vetm q ta lusim Allahun e
!Madhrishm q ta largoj pr hir t veprave tona t mira. Njri prej tyre tha: O Zoti im
Un i kam pasur prindrit pleq t thinjur dhe asnjher para tyre nuk u kam dhn t han e
as t pin familjes sime e as shrbtorve. Nj dit m argtoi krkimi i kulloss m t mir
pr kopen time e nuk u erdha me koh dhe ata kishin fjetur. Un e mola qumshtin n en
dhe ua solla, por i gjeta duke fjetur. M erdhi keq ti trazoja, por edhe q t ushqeja familjen
dhe shrbtort, prandaj kam pritur me en n dor dhe kam shikuar kur do t zgjohen. Kjo
12
pritje ka zgjatur deri n agim. Fmijt e mi, aty te kmbt e mia, klithnin t uritur, por u kam
dhn qumsht pasi prindrit jan zgjuar dhe kan pir qumshtin q u kisha sjell. O Zoti
im! Nse kt e kam br duke dashur Fytyrn Tnde, ather na e largo kt shkmb nga
hyrja e ksaj shpelle ku gjendemi!" Shkmbi lvizi pak, por jo edhe aq sa t mund t dilnin.
Njeriu i dyt tha: O Zoti im, e kam pasur nj kushrir t ciln e kam dashuruar m tepr se
tr botn, sipas nj transmetimi tjetr e kam dashur aq fort si i duan burrat grat".
Krkova prej saj (si krkojn burrat prej grave t tyre), por ajo nuk m lejoi. Nj vit
mbretronte uria dhe ajo erdhi dhe un i dhash 120 dinar (monedha ari) q t vetmohet me
mua. Dhe kur ajo ashtu veproi dhe un u bra pronari i saj sipas nj transmetimi tjetr kur u
ula pran saj si ulet burri pran gruan e tij ", ajo (duke qar) m tha: "Friksoju Allahut dhe
mos ma merr virgjrin pa t drejt. Ather u largova prej saj duke e kursyer nga akti i
turpshm, edhe pse e doja m tepr se kdo tjetr, e lash t lir duke ia dhuruar t hollat e
dhna. O Zoti im, nse e kam br kt vetm pr t fituar knaqsin Tnde, na e largo kt
gjendje ku jemi" Shkmbi prsri lvizi edhe pak nga hyrja e shpells, por jo edhe aq sa t
mund t dilej prej saj. Njeriu i tret tha: "O Zoti im, un kam pasur rrogtar dhe t gjithve
ua kam paguar menjher fitimin e merituar, prve nj njeriu, i cili u largua para se te merrte
mditjen. Un mditjen e tij pastaj e kam prdorur si duhet dhe pasuria e tij u shumfishua.
Pas nj kohe rrogtari im erdhi e m tha: "O robi i Zoti, m'i jep t hollat e mditjes sime t
papaguar" Un i thash: "Krejt ajo q sheh, pasuria, delet, lopt, devet dhe robrit jan prej
meditjes tnde q sht shtuar." Ai tha: "O robi i Zotit, mos u tall me mua!" Un ather i
thash: "Un nuk po tallem me ty." Pastaj e morri tr mallin dhe shkoi, duke mos m ln
asgj. O Zoti im, nse un kt e kam br vetm pr Ty, ather na e largo kt shkmb nga
hyrja e shpells!" Shkmbi u rrokullis, kurse udhtart doln dhe vazhduan rrugn5.
Muttefekun alejhi.

Shpjegimi
Fjala e tij: "Tre veta u nisn pr rrug" do t thot se ata ishin tre burra.
"..i zuri nata para nj shpelle, n t ciln hyn dhe bujtn" do t thot se hyn n shpell
pr t fjetur. Me shpell kuptojm at q sht n kodr, ku hyjn njerzit pr t fjetur apo
pr t zn hije etj. Ndrkoh nj shkmb u rrokulis nga lart dhe e mbylli hyrjen e shpells
dhe ata nuk mund ta largonin sepse ishte i madh. E pan se skan rrugdalje tjetr, pos t
ndrmjetsonin tek Allahu subhanehu ue teala me veprat e tyre t mira.
Njri prej tyre prmendi mirsjelljen ndaj prindrve t tij, i dyti prmendi ndershmrin e
tij dhe tjetri prmendi ndrojtjen dhe kshilln e tij.

5
Transmetojne Buhariu (3465) dhe Muslimi (2473).
13
I pari tha se kishte dy prindr t shtyr n mosh, "asnjher para tyre nuk u kam dhn t
han e as t pin familjes sime e as shrbtorve." Familja jan gruaja dhe fmijt, ndrsa
fjala mall u referohet shrbtorve.
Ai kishte dele dhe dilte me to e pastaj kthehej n ort e vona t dits, i milte ato dhe u
jepte qumsht prindrve t vet t shtyr n mosh e m pas i jepte familjes s vet dhe
shrbtorve:
Thot: "Nje dit m argtoi krkimi i kullots m t mir pr kopen time " d.m.th. e ka
larguar krkimin i kullots s mir pr delet q ruante, u kthye dhe i gjeti prindrit n gjum.
Mendoi a t'u jepte t pinin familjes dhe shrbtorve t tij para prindrve apo ti priste derisa
t zgjoheshin dhe zgjodhi t dytn. E morri enn n dor dhe priti q prindrit t zgjoheshin.
Kur ata u zgjuan, pin qumshtin m pas ai i dha familjes dhe shrbtorve.
Tha: "O Zoti im! Nse kt e kam br duke dashur Fytyrn Tende, ather na e largo kt
shkmb nga hyrja e ksaj shpelle ku gjendemi!"
Kuptimi i saj sht: O Zoti im, nse jam i sinqert n kt vepr time, na shpto nga kjo
gjendje ku ndodhemi!
Ktu kemi argument pr sinqeritetin ndaj Allahut azze ue xhel-le n vepr dhe se pranimi i
veprs varet shum nga sinqeriteti. Allahu ia pranoi ndrmjetsimin dhe guri lvizi, mirpo
lvizi pak dhe nuk mund t dilnin nga aty.
I dyti ndrmjetsoi tek Allahu azze ue xhel-le me dlirsin dhe vetprmbajtjen e tij t
plot. Ai kishte nj kushrir q e dashuronte me nj dashuri t fort ashtu si duan burrat
grat dhe deshi t bnte marrdhnie me t, Allahu na ruajtt, mirpo ajo nuk pranoi dhe
kundrshtoi. Nj vit t caktuar kt vajz e goditi varfria dhe nevoja, duke e detyruar t'ia
lejoj vetes zinan pr shkak t domosdoshmris. As kjo nuk lejohet, mirpo sido q t jet
kjo ndodhi. Ajo shkoi tek ai dhe ai i dha njqind e njzet dinare (monedha ari) vetm q ti
mundsonte atij t bnte marrdhnie me t. Kur ai ul pran saj ashtu si ulet burri pran
gruas s vet dhe deshi t bj zina me t ajo i tha kto fjal t uditshme dhe t mdha:
"Friksoju Zotit dhe mos ma merr virgjrin pa t drejt!"
E friksoi at me Allahun azze ue xhel-le dhe i dha shenj atij se nse e dshironte kt
gj me t drejt, nuk do t kishte ndonj penges, por ajo nuk dshironte t'ia merrte virgjrin
pa t drejt dhe e shihte si mkat, prandaj i tha "friksoju Allahut". Kur ia tha kt fjal nga
thellsia e zemrs, ajo fjal hyri n thellsin e zemrs s tij dhe ai u largua prej saj, edhe pse
ajo ishte njeriu m i dashur pr t, d.m.th. ende kishte dshir pr t dhe nuk e urrente, por e
kaploi frika prej Allahut azze ue xhel-le dhe u largua duke i ln edhe arin q i kishte dhn.
Pastaj tha: "O Zoti im, nse e kam br kt vetm pr t fituar knaqsin Tnde, na e largo
kt gjendje ku jemi!" Shkmbi lvizi edhe pak nga hyrja e shpells, por jo edhe aq sa t
mund t dilej prej saj. Kjo sht nga argumentet e Allahut sepse Allahu sht i
gjithfuqishm pr do gj dhe sikur t dshironte, do ta largonte shkmbin q me hern e
14
par, mirpo deshi q ai shkmb t mbetej aty derisa t'i plotsohej secilit prej tyre gjja me t
ciln dshironte t ndrmjetsonte nprmjet veprave t mira. Ndrsa i treti ndrmjetsoi tek
Allahu subhanehu ue teala me besueshmri, prmirsim dhe sinqeritet n vepr. Ai tha se
kishte marr puntor pr t kryer nj pun dhe i kishte dhn secilit prej tyre mditjen e vet,
perve njerit, i cili u largua dhe nuk e morri. Pronari i pasuris e morri mditjen e puntorit
dhe e futi n prdorim dhe filloi t fitoj nga ajo pasuri me shitblerje, derisa pasuria e tij u
shtua shum. Pas nj kohe puntori u kthye dhe i tha: "O rob i Allahut, ma jep mditjen
time". Ky i tha: "Krejt ajo q sheh, pasuria, delet, lopt, devet dhe robrit jan prej mditjes
tnde q sht shtuar." Puntori ia ktheu: "O robi i Zotit mos u tall me mua" Ky ather i tha:
"Un nuk po tallem me ty." Pastaj e morri tr mallin dhe shkoi, duke mos i ln asgj. "O
Zoti im, nse un kt e kam br vetm pr Ty, ather na e largo kt shkmb nga hyrja e
shpells!" Shkmbi u rrokullis, kurse udhtart doln dhe vazhduan rrugn" sepse
ndrmjetsuan tek Allahu me veprat e tyre t mira t cilat i kishin kryer sinqerisht pr
Allahun.
Dobit dhe msimet q marrim nga ky hadith
Respektimi i prindrve sht prej veprave t mira me t cilat largohen brengat dhe hiqen
errsirat. Gjithashtu msojm vlern e lart q ka dliresia dhe vetprmbajtja. Nse njeriu
prmbahet nga zinaja duke pasur mundsi ta realizoj at, ka br nga veprat m t vlefshme.
sht vrtetuar nga i Drguari sal-la Allahu alejhi ue sel-lem se ky njeri sht njri nga shtat
grupet q Allahu i fut nn hijen e Tij ditn kur nuk do t ket hije pos hijes s Tij: "Nj njeri
q e thrret nj grua q ka pozit dhe bukuri e ai thot un ia kam frikn Allahut." Ky njeri e
deshi kt grua shum dhe ajo e dha veten, por ky u largua nga frika prej Allahut azze ue
xhel-le dhe ai arriti kulmin e dlirjes dhe t vetprmbajtjes. Kemi shpres q ky do t jet
nga ata q Allahu i fut nn hijen e Tij. N kt hadit gjithashtu kemi argument pr vlern e
besueshmeris dhe rregullimit t puns s dikujt tjetr sepse ky njeri mund ti kishte dhn
mditjen atij dhe pasurin tjetr ta mbante vet, mirpo pr shkak t besueshmris dhe
sinqeritetit t tij ndaj vllait dhe kshillimit ndaj tij, i dha gjithka q kishte fituar me at
mditje.
Nga dobit e ktij hadithi sht edhe qartsimi i fuqis s Allahut azze ue xhel-le, i Cili e
largoi at shkmb me urdhrin e Tij. Nuk erdhn mjete apo njerz q t'ua largonin at, mirpo
ishte urdhri i Allahut azze ue xhel-le q e urdhroi kt shkmb t binte n hyrjen e shpells
dhe pastaj e urdhroi q t largohej nga aty. Allahu subhanehu ue teala sht i
Gjithfuqishm pr do gj.
Nga msimet e ktij hadithi sht se sinqeriteti sht nga shkaqet e largimit t sprovave
sepse donjri prej tyre thoshte: "O Zoti im, nese kt e kam br vetm pr Fytyrn Tnde,
ather na e largo kt shkmb nga hyrja e shpells!" Ndrsa kur njeriu e bn nj vepr vetm

15
sa pr sy e faqe, q t lavderohet nga njerzit, ajo hidhet si mbeturin dhe njeriu nuk ka dobi
prej saj.
E lusim Allahun t m furnizoj mua dhe ju me sinqeritet ndaj Tij sepse sinqeriteti sht
gjithka. N adhurimet tuaja mos shoqroni asknd, bjini ato vetm pr Allahun azze ue
xhel-le n mnyr q t'ju pranohen. sht vrtetuar nga i Drguari sal-la Allahu alejhi ue sel-
lem se Allahu ka thn: "Un jam m i panevojshmi pr ortak. Kush bn ndonj vepr duke
m prshkruar shok, e l at dhe shirkun e tij." Allahu sht dhurues i sukseseve.

Kapitulli i pendimit dhe krkimit t faljes s mkateve

Dijetart kan thn se teubeja (pendimi dhe braktisja e mkateve) sht obligim pr do
mkat. Nse mkati ka t bj vetm me Allahun e jo edhe me t drejtn e ndonj njeriu,
ather pendimi ka tre kushte.
1. Largim i menjhershm nga mkati.
2. Pendim me zemr pr kryerjen e tij.
3. Vendosja pr t mos u kthyer asnjher tek i njjti mkat.
Nse mungon njri prej ktyre kushteve, ather pendimi nuk sht i vlefshm.
Nse mkati ka t bj me ndonj njeri, ather pendimi ka katr kushte: tre t
lartprmendurit dhe kthimi i borxhit atij q ia ka. Nse borxhi sht i natyrs materiale,
ather ia kthen at, por nse mkati ka dnim m t madh gjyqsor ose t ngjashm, ather
sht i obliguar t mundsoj ekzekutimin e dnimit ndaj tij ose t'i krkoj falje t dmtuarit.
Nse ka t bj me ofendim gjuhsor, ather duhet t'i krkoj hallallin personit q ka
ofenduar.
Pendimi duhet t bhet pr t gjitha mkatet. Nse pendimi bhet vetm pr disa mkate, ai
sht i vlefshm -tek Ehli Sunneti- pr ato mkate, por t tjerat i mbeten pa iu falur.
Pr domosdoshmrin e pendimit dhe braktisjes s mkateve ekzistojn shum argumente
t librit t Allahut, t Sunnetit t Pejgamberit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- dhe t ixhmait
t ummetit. Allahu i Madhrishm thot:

...

16
T gjith ju, o besimtar, kthehuni tek Allahu t penduar, q t arrini shptimin. (En-Nur:
31)

Dhe q t krkoni falje nga Zoti juaj dhe t pendoheni... (Hud: 3)



O besimtar! Pendohuni tek Allahu me sinqeritet t thell. (Tahrim: 8)

Shpjegimi
Autori, Allahu e mshiroft, ka thn se teube gjuhsisht ka kuptimin kur dikush kthehet
nga dika. Ndrsa n terminologji ka kuptimin kthim nga mkati ndaj Allahut n respektimin
e Tij.
Teubeja m e madhe sht teubeja nga kufri n iman. Allahu thot: Thuaju atyre q nuk
besojn nse largohen (nga mosbesimi), do t'u falet e kaluara... (El-Enfal: 37)
Pas ksaj pason teubeja nga mkatet e mdha, pastaj vjen teubeja nga mkatet e vogla.
sht obligim i besimtarit t pendohet tek Allahu subhanehu ue teala pr do mkat.
Teubeja ka tre kushte, si e ka prmendur autori, Allahu e mshiroft, mirpo nse
shikojm mir, kushtet shkojn n pes.
Kushti i par sht sinqeriteti ndaj Allahut. Qllimi i pendimit t njeriut duhet t jet q
Allahu azze ue xhel-le t'ia fal mkatet dhe jo syefaqsia ndaj njerzve dhe afrimi tek ata. Ai
njkohsisht nuk ka pr qllim vetm t shptoj nga dmi i autoriteteve prkatse apo i
udhheqsit.
Kushti i dyt sht t ndiej keqardhje pr mkatet e tij. Kjo ndjenj tregon se ai sht i
iltr n pendimin e tij, se i vjen keq pr at q ka vepruar n t kaluarn dhe i thyhet zemra
pr t. Ai sheh se nuk ka rrugdalje tjetr pos pendimit dhe kthimit tek Allahu.
Kushti i tret sht q t largohet menjher nga mkati.
Sa i prket lnies s mkatit, themi se nse mkati ka t bj me lnien e ndonj obligimi,
ather lnia e atij mkati sht veprim i ktij obligimi. Pr shembull, nj person nuk e jep
zekatin dhe dshiron t pendohet tek Allahu, prandaj patjetr duhet t jap zekatin q i ka
kaluar pa e dhn. Nse njeriu nuk i respekton si duhet prindrit, ather duhet t
prmirsohet e t'i respektoj. Nse ka mangsi n lidhjet farefisnore, ather duhet t'i forcoj
ato.
Nse mkati ka t bj me kryerjen e ndonj vepre t ndaluar, ather sht obligim q t
largohet nga ai n at moment dhe t mos qndroj n t asnj ast.
Nse merr kamatn, ather obligim sht pastrimi nga kamata menjher dhe
njkohsisht t largoj pasurin q ka fituar me kamat. Nse mkati ka t bj me mashtrim,

17
gnjeshtr dhe tradhti t amanetit ndaj njerzve, ather sht obligim q t largohet nga kto
veprime. Nse ka prfituar pasuri me kto veprime, ather duhet t'i kthej pronarit pasurin
ose t'i krkoj hallallin. Nse sht prgojim, duhet t largohet nga prgojimi i njerzve dhe
akuzat ndaj nderit t tyre. T thuash se je penduar, por ndrkoh vazhdon t'i lsh obligimet
dhe t bsh haramet, sht pendim i papranueshm, madje edhe m keq, i prngjan talljes me
Allahun azze ue xhel-le. Si thua se po pendohesh kur ende je duke br mkate?!
Nse i thua dikujt se je penduar dhe se nuk do t kthehesh te veprimet e shkuara,
ndrkoh q ke qllim t kthehesh prap n gabime, kjo sht tallje me kt njeri. E si
qndron puna me Allahun?
Njeriu q pendohet n realitet sht ai q largohet nga mkatet. sht udi me disa njerz
t cilt ankohen nga ekzistenca e kamats dhe n t njjtn koh jan fajdexhi, Allahu na
ruajtt, apo ankohen nga prgojimi kur jan ata q prgojojn m shum. Ka njerz q
ankohen nga gnjeshtra dhe humbja e amanetit tek njerzit, por ndrkoh jan m
gnjeshtart dhe nuk e ojn n vend amanetin. T mjafton t pendohesh tek Allahu dhe nuk
lejohet q t'u tregosh njerzve pr mkatet q ke br apo pr ndonj obligim q ke ln sepse
sht mes teje dhe Allahut. Nse Allahu si dhunti prej Tij t'i ka mbuluar ato nga njerzit,
ather mos i trego askujt se far ke br. Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka
thn: Krejt ummeti im sht i falur, prve atyre q i shfaqin mkatet. Shfaqje
konsiderohet ajo q ka ardhur n hadith: Mashkulli e bn nj vepr n mbrmje, pastaj
gdhihet pasi Allahu ia ka mbuluar mkatin dhe thot O filan, mbrm kam br kshtu e
kshtu...etj.
Disa dijetar kan thn se vetm nse dikush ka br ndonj mkat q krkon
ekzekutimin, ather nuk sht keq t shkoj te udhheqsi q kryen ekzekutimin dhe t'i
tregoj se ka vepruar at lloj mkati dhe dshiron q ta pastroj nga ai mkat, edhe pse m e
vlefshme sht ta fsheh at. Ndrsa mkatet e tjera duhen mbuluar sepse t'i ka mbuluar
Allahu. Mos e zbulo e t turprosh veten. Pasi je penduar tek Allahu pr mkatet q jan mes
teje edhe Allahut, Allahu e pranon pendimin nga robrit e Tij dhe i fal t kqijat.
Por nse mkati ka t bj me krijesat dhe sht mall, patjetr duhet t'ia kthesh pronarit t
tij. Nse ke vjedhur mall nga nj person dhe je penduar, mallin e vjedhur duhet ta kthesh tek i
zoti.
Nse i ke mohuar nj t drejt nj personi, pr shembull i ke pasur borxh dikujt dhe e ke
mohuar, pastaj je penduar, patjetr duhet t shkosh tek i zoti i parave dhe ta pranosh para tij
n mnyr q t marr t drejtn e vet. Nse ai ka vdekur, ather ua jep parat
trashgimtarve t tij. Nse nuk i njeh ata apo personi n fjal nuk sht i pranishm dhe nuk
e di vendndodhjen e tij, ather me at pasuri jep lmosh n mnyr q t pastrohesh prej
atij borxhi dhe Allahu subhanehu ue teala e di at dhe ia kthen pronarit t vet.

18
Mirpo nse mkati ka t bj me njerzit, pr shembull ndonj goditje, ather shko tek
ai dhe mundsoja t t godas ashtu si e ke goditur ti, le t hakmerret n baz t fjals s
Allahut: Shprblimi pr t keqen sht i njjt me at t keqe. (Esh-Shura: 40) Dhe: ...Pra,
kushdo q ju sulmon, edhe ju keni t drejt ta sulmoni at, ashtu si ju sulmoi ju... (EI-
Bekare: 194) Nse mkati ka t bj me fjal, d.m.th. mundim me fjal, pr shembull e ke
fyer dhe e ke nnmuar para njerzve, ather patjetr duhet t shkosh dhe t'ia krkosh
hallallin ashtu si bini dakord. E nse t thot nuk ta bj hallall vetm po m dhe kaq para,
jepja atij.
Nse e ke prgojuar dhe e ke njollosur te njerzit duke mos qen ai i pranishm, dijetart
kan dhn mendime t ndryshme. Disa kan thn se patjetr t shkosh tek ai q ke
prgojuar dhe t'i thuash se ke folur pr t dhe t'i krkosh t ta fal dhe t ta bj hallall. Disa
dijetar t tjer kan thn mos shko tek ai, por ktu ka shtjellim. Nse ai ka dgjuar pr
prgojimin q i ke br, ather patjetr duhet t shkosh tek ai dhe t'i krkosh hallallin. Nse
ai nuk e di, ather mos shko, por krko falje pr t, flit mir n vendet ku ke folur keq pr t
sepse t mirat i fshijn t kqijat. Kjo sht fjala m e sakt. Pra, nse personi q sht
prgojuar nuk e di se e ke prgojuar, ather mjafton t prmendsh t mirat e tij n vendet
ku e ke prgojuar dhe t krkosh falje te Zoti pr t duke thn O Allah fale at, si ka
ardhur n hadith: Shpagimi i atij q ke prgojuar sht t krkosh falje pr. sht e
domosdoshme pr pendimin q t drejtat t shkojn te pronart e tyre.
Kushti i katrt: Vendosmria pr t mos u kthyer tek ai mkat n t ardhmen. Nse ti
ke pr qllim q t kthehesh n t n momentin q t jepet mundsia, ather pendimi nuk
sht korrekt. Kjo i ngjan shembullit t nj njeriu Allahu na ruajt q e shfrytzon pasurin
n mkat ndaj Allahut, blen lnd narkotike, shkon npr vende t ndryshme t bots pr
imoralitet dhe dehet. Kur kt njeri e godet varfria, thot: O Allahu im! Un jam penduar te
Ti. Por ky sht gnjeshtar. Thot se sht penduar, por ka nijet q nse shtjet kthehen
ashtu si kan qen, ai t kthehet prap n veprat q bnte.
Ky sht pendimi i atij q nuk ka mundsi t bj dika. U pendove apo jo, ti nuk ke
mundsi ta bsh mkatin. Dikush varfrohet dhe thot i kam ln mkatet, ndrsa me zemr
thot se nse i kthehet pasuria, do t kthehet prap n mkate. Ky pendim sht i papranuar
sepse sht pendimi i atij q ska mundsi t bj gj dhe pendimi ktij personi nuk i bn
dobi.
Kushti i pest: Pendimi t jet brenda kohs kur pranohet. Nse pendohet jasht kohs
s pranimit t pendimit, ather nuk i bn dobi. Kjo sht dy llojesh.
Lloji i par: Llogaritja e do personi n veanti.
Lloji i dyt: N mnyr t prgjithshme.
Sa i prket llojit t par, sht e domosdoshme q pendimi t realizohet para se t'i vij
exheli, d.m.th. vdekja. Nse pendimi bhet n momentet e vdekjes, ather nuk i bn dobi
19
penduesit dhe pr kt aludon fjala e Allahut: Nuk pranohet pendimi i atyre q vazhdimisht
bjn t kqija e, kur u afrohet vdekja, ather thon Un tani me t vrtet po pendohem.
(En-Nisa: 18). Pr kta persona nuk ka pendim. Allahu thot: Dhe, kur pan dnimin Ton
ata than: Tani ne nuk besojm n asknd tjetr ve Allahut dhe i mohojm idhujt q ia
shoqronim Atij (n adhurim). Por besimi i tyre nuk u solli kurrfar dobie, kur pan dnimin
Ton. I till sht ligji i Allahut, q ka vepruar gjithmon midis robrve t Tij. T humbur
kan qen jobesimtart. (Gafir: 84-85)
Kur njeriut i vjen vdekja dhe e sheh at duke i ardhur, e humb shpresn pr kt bot dhe
pendimi i tij nuk sht n kohn e duhur. Pasi ka humbur do shpres pr jetes dhe e ka
ditur se nuk do t qndroj m, ather pendohet. Ksaj i thon pendim i domosdoshm, nuk
i bn dobi dhe nuk i pranohet. Pendimi duhet t ishte m i hershm. Ndrsa pr llojin e dyt,
t prgjithshm, i Drguari -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka treguar se hixhreti nuk
ndrpritet derisa t ndrpritet pendimi dhe nuk ndrpritet pendimi derisa t lind dielli nga
perndimi. Kur dielli lind nga perndimi askujt nuk i bn dobi pendimi. Allahu thot: Ditn
kur t vijn disa shenja t Zotit tnd ather nuk do ti bj dobi askujt besimi i tyre, nse nuk
ka besuar m par ose nuk ka br ndonj t mir me besimin e tij.
Me disa nga shenjat e Zotit tnd sht pr qllim lindja e diellit nga perndirm, si e ka
sqaruar edhe i Drguari sal-la Allahu alejhi ue sel-lem.
Q t pranohet, pendimi duhet t realizohet n kohn e pranimit t tij. Dijetart kan
dhn opinione t ndryshme n lidhje me at se a pranohet pendimi apo jo pr nj mkat nse
i penduari sht duke br nj mkat tjetr. N kt shtje kemi tre mendime.
1. Disa kan thn se pendimi ose teubeja sht korrekte nga mkati edhe nse njeriu sht
duke br nj mkat tjetr. Atij i pranohet pendimi pr kt mkat, ndrsa mkati tjetr sht
n vete.
2. Disa kan thn se nuk pranohet pendimi nse sht duke vazhduar n nj mkat tjetr.
3. Disa t tjer e kan shtjelluar shtjen. Nse mkati q po bn sht i t njjtit lloj me
mkatin pr t cilin sht penduar, ather nuk i pranohet. N t kundrtn po. Shembull: Nj
njeri sht penduar nga kamata, mirpo pi alkool vazhdimisht. Disa dijetar kan thn se
pendimi i tij pr kamatn nuk pranohet sepse si mund t jet penduar kur sht kryene n
mkat ndaj Allahut? Ndrsa disa dijetar kan thn se pendimi i tij pranohet sepse kamata
sht dika tjetr nga pirja e alkoolit. Kt ka zgjedhur edhe autori, Allahu e mshiroft, i cili
thot: Pendimi pr nj mkat pranohet edhe nse i penduari sht duke vazhduar n nj
mkat tjetr, sipas dijetarve t s vrtets.
N kt shtje pra ka mospajtim. Mirpo nse mkati sht i t njjtit lloj, pr shembull
nj njeri i sprovuar me zina pendohet dhe n t njjtn koh i shikon grat me epsh. A
pranohet pendimi i tij nga imoraliteti prderisa sht kmbnguls n t shikuarit e grave?

20
Edhe n kt shtje ka mospajtime. Disa kan thn se pranohet e disa t tjer kan thn t
kundrtn.
Realiteti n kt shtje sht se teubeja pranohet pr nj mkat edhe nse vazhdon
ndonj mkat tjetr, mirpo nuk i jepet njeriut epiteti se sht penduar n mnyr t
prgjithshme dhe nuk meriton lavdrimin q meritojn t penduarit sepse nuk sht penduar
me pendim t plot. sht penduar nga nj mkat dhe i largohet dnimi i ktij mkati, mirpo
nuk e meriton t cilsohet si i penduar me pendim t prgjithshm. Atij i thuhet se pendimi i
tij sht i mangt. Ky sht mendimi tek i cili t fle zemra.
Autori, Allahu e mshiroft, ka thn: Pr domosdoshmrin e pendimit dhe braktisjes
s mkateve ekzistojn shum argumente prej librit t Allahut dhe Sunnetit t Pejgamberit
sal-la Allahu alejhi ue sel-lem. Ai ka thn t vrtetn, Allahu e mshiroft, pasi jan t
shumta ajetet q nxisin pr pendim, q qartsojn vlern dhe shprblimin e pendimit. Edhe
hadithet e t Drguarit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- nuk mungojn.
Allahu teala n librin e Tij ka qartsuar se i do t penduarit dhe ata q pastrohen. Et-
teuabun jan ata t cilt e shpeshtojn pendimin tek Allahu azze ue xhel-le dhe sa her bjn
ndonj mkat, pendohen tek Allahu.
M pas autori prmendi nga ajetet fjaln e Allahut teala: T gjith ju, o besimtar
kthehuni tek Allahu t penduar, q t arrini shptimin. (En-Nur: 31). Me kt fjali Allahu
azze ue xhel-le ka prfunduar dy ajetet q obligojn uljen e shikimit. Kto dy ajete jan:
Thuaju besimtarve q t ulin shikimet e tyre (nga e ndaluara) dhe ta ruajn nderin e tyre
(nga marrdhniet e jashtligjshme). Kjo sht m mir pr ta! Me t vrtet Allahu sht i
dijshm pr at q bjn ata. Thuaju besimtarve q t ulin shikimet e tyre (nga e ndaluara),
ta ruajn nderin e tyre (nga marrdhniet e jashtligjshme) dhe t mos i shfaqin stolit e tyre,
prve atyre q jan t dukshme. Le t'i mbulojn kraharort me mbulesat e tyre (t koks) dhe
t mos ua shfaqin stolit e tyre, prvese bashkshortve t tyre ose baballarve t tyre, ose
vjehrrve t tyre, ose bijve t tyre, ose djemve t bashkshortve t tyre, ose vllezrve apo
djemve t vllezrve t tyre, ose djemve t motrave a grave t tyre, ose atyre q i kan nn
zotrim (si skllave), ose shrbtorve q nuk kan epsh ndaj femrave apo fmijve q nuk i
din ngacmimet e femrave. Dhe t mos i rrahin kmbt (pr tok), n mnyr q t mos
duken stolit e tyre t fshehta. T gjith ju, o besimtar, kthehuni tek Allahu t penduar, q t
arrini shptimin. (En-Nur: 30-31)
N kt ajet kemi argument pr obligueshmrin e pendimit nga mos ulja shikimit dhe
mos ruajtja e epshit sepse ulje e shikimit do t thot mos lshim i tij n t shikuar. Lnia apo
moszbatimi i uljes s shikimit dhe mos ruajtjes s epshit jan shkaqe t shkatrrimit,
sprovave dhe jets jo t lumtur. sht vrtetuar nga i Drguari -sal-la Allahu alejhi ue sel-
lem- se ka thn: Pas meje nuk kam ln sprov m t dmshme pr burrat sesa grat.
Sprova e par me t ciln jan sprovuar Beni Israilt ka qen sprova e grave. Armiqt e
21
Islamit, armiqt e Allahut dhe t t Drguarit t Tij nga radht e ifutve, t krishterve,
politeistve, komunistve e t tjer, kujdesen q t'i sprovojn muslimant nprmjet grave,
ofrojn pr lakuriqsi, przierje t grave me burrat, pr prishjen e moralit haptazi me gjuht e
tyre, me shkrimet e tyre dhe me veprat e tyre, Allahu na ruajt. E bjn kt sepse e din q
sprova e madhe me t ciln njeriu e harron Zotin dhe fen e tij sht sprova e grave.
Grat i sprovojn njerzit e mendjes si ka thn i Drguari sal-la Allahu alejhi ue sel-
lem: Nuk kam par q njeriut t vendosur tia humbin mendjen m shum sesa grat me
mendje dhe fe t mangt.
A dshiron dika m t qart se kjo?
"Ia humbin mendjen njeriut t vendosur, por si qndron puna me njeriun e pavendosur, i
cili nuk ka fe e burrri? Allahu na ruajt!
Edhe njeriut t vendosur grat ia humbin mendjen, prandaj krkojm nga Allahu
mbrojtje. Ky sht realiteti dhe pr kt arsye Allahu pas urdhrit pr ulje t shikimit ka thn:
T gjith ju, o besimtar kthehuni tek Allahu t penduar, q t arrini shptimin.
Fjala e Allahut: T gjith ju, o besimtar kthehuni tek Allahu t penduar, tregon se ne
obligohemi q t kshillojm pr pendim, t interesohemi pr njri-tjetrin sepse ky ajet u
sht drejtuar t gjithve: T gjith ju, o besimtar, kthehuni tek Allahu t penduar.
Ndrsa fjala e Allahut: q t arrini shptimin, tregon se pendimi sht shkak i
shptimit. Si e kan prkufizuar dijetart e tefsirit dhe t gjuhs, shptimi sht fjal
prmbledhse me t ciln arrihet gjja e krkuar dhe largohet ajo s cils i friksohemi. Pra,
sht shprehje e prgjithshme pr t mirn e ksaj bote dhe t ahiretit.
do njeri e krkon t mirn e ksaj bote dhe t tjetrs, mirpo disave u jepet suksesi e disa
t tjerve jo. Jobesimtari do t mirn e ksaj bote sepse sht njeri shtazarak, sht krijesa m
e keqe pr Allahun. Krijesat m t kqija tek Allahu jan ata q mohojn dhe q nuk do t
besojn (EI-Enfal:55). sht m i keq se do krijes q ecn mbi tok, megjithkt ai e
dshiron t mirn, rehatin, dshiron t knaqet me kt bot, e cila sht xheneti i tij, ndrsa
bota tjetr sht dnimi dhe zjarri i tij.
Sidoqoft, do njeri e dshiron shptimin n baz t ambicieve t tij; besimtari dshiron
shptimin n kt bot dhe n botn tjetr, ndrsa jobesimtari nuk beson n botn tjetr dhe
ather e dshiron shptimin vetm n kt bot.
Nga shkaqet e shptimit sht teubeja, pendimi tek Allahu azze ue xhel-le, si e
prmendm n ajetin kur'anor: T gjith ju, o besimtar, kthehuni tek Allahu t penduar, q
t arrini shptimin, dhe shptimi arrihet me realizimin e asaj q njeriu krkon dhe largimin e
s urryers. Allahu sht dhurues i sukseseve.

Hadithi 13 dhe 14

22

" :
:
. "


" :
:
. "

Ebu Hurejra radijAllahu anhu thot: Kam dgjuar t Drguarin e Allahut -sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem- duke thn: Pasha Allahun, vrtet un i drejtohem Allahut me teube dhe
istigfar m shum se shtatdhjet her n dit.6 Transmeton Bukhariu.
El Egarr ibn Jesar el Muzeni thot: Ka thn Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem: O
ju njerz, pendohuni tek Allahu dhe krkoni falje nga Ai. Vrtet un pendohem tek Ai
njqind her n dit7 Transmeton Muslimi.

Shpjegimi
M hert sqaruam at q prmendi autori, Allahu e mshiroft, n lidhje me
obligueshmrin e pendimit dhe kushtet e tij dhe u ndalm tek ajetet q prmendi ai, t cilat
aludojn pr obligueshmrin e pendimit. Kto dy hadithe autori, Allahu e mshiroft, i ka
prmendur q t argumentohet pr kt shtje edhe me Sunnet, ngase sa m shum t
grumbullohen argumentet pr nj gj, aq m e fort do t jet ajo, m e vrtetuar dhe m
obligative. Ai prmendi hadithin e Ebu Hurejrs radijAllahu anhu, ku Pejgamberi sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem sht betuar pr Allahun se ai krkon falje dhe pendohet tek Allahu
m shum se shtatdhjet her n dit, edhe pse ai ishte i Drguari i Allahut, t cilit Allahu ia
ka falur gjunahet e kaluara dhe t ardhmet, por ai krkonte falje tek Allahu m shum se
shtatdhjet her n dit.
Kurse n hadithin e El Egarr ibn Jesar el Muzenit, ai sal-la Allahu alejhi ue sel-lem thot:
O ju njerz, pendohuni tek Allahu dhe krkoni falje tek Ai. Vrtet un pendohem tek Allahu
njqind her n dit.
Kto dy hadithe tregojn obligueshmrin e pendimit ngase Muhamedi sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem ka urdhruar pr pendim me fjalt: O ju njerz, pendohuni tek Allahu.
Nse njeriu pendohet te Zoti i tij, me kt arrin dy dobi:
Dobia e par: Zbatimi i urdhrit t Allahut dhe t t Drguarit t Tij sal-la Allahu alejhi
ue sel-lem, pasi n zbatimin e ktij urdhri sht e mira dhe lumturia e ksaj jete dhe e jets
tjetr.

6
Transmeton Bukhariu (6307).
7
Transmeton Muslimi (2702).
23
Dobia e dyt: Pasimi i Muhamedit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem, i cili pendohej tek
Allahu njqind her n dit, domethn thoshte pendohem tek Allahu, pendohem tek
Allahu...
Q pendimi t jet n rregull, patjetr duhet t jet i sinqert, n mnyr q kur njeriu t
pendohet tek Allahu, t largohet nga mkati prnjher. Kur njeriu pendohet me gjuhn e tij,
por zemra e tij sht e fundosur n brjen e mkatit apo n lnien e obligimit ose pendohet
tek Allahu me gjuhn e tij, kurse me gjymtyrt e tij vazhdon t bj mkate, pendimi i tij nuk
i bn dobi, madje m shum i ngjan talljes me Allahun azze ue xhel-le.
Nse njeriu do t sillej me nj person tjetr me kt sjellje, ai do t thoshte se ky person
po tallet me mua! Si distancohet nga nj gj q gjendet tek un, kur ai vet sht i zhytur n
t? Kjo s'sht tjetr vese tallje dhe loj. E si do t ishte shtja me Zotin e botve?
Disa njerz thon se jan penduar nga kamata, por vazhdojn ta prdorin qartazi ose n
form intrige e mashtrimi. Kemi konstatuar se kush e prdor kamatn n form intrige dhe
mashtrimi, ka m shum mkat se ai q e prdor haptazi, ngase ky person n fakt ka hyr n
mkat dy her: s pari q prdor kamatn dhe s dyti q tenton t mashtroj Allahun e
Lartsuar. Ata q e prdorin kamatn haptazi jan t shumt n ditt e sotme, por shtja e
tyre sht e qart. Mirpo disa njerz e prdorin kamatn n form tradhtie dhe mashtrimi.
Pr shembull, dikush ka mall stok n dyqanin e vet, vjen nj i pasur me nj t varfr dhe e
on n shkatrrim, krkojm mbrojtje nga Allahu! Shkon ky i pasuri te pronari i dyqanit tek i
cili gjendet ky mall dhe ia shet ktij t varfri artikullin n form borxhi me nj shitje
formale. Q t gjith e din se kjo shitje nuk sht reale, ngase blersi n kt rast borxhliu
nuk e merr at artikull, nuk e shikon dhe as q i intereson, madje sikur t'i kishte drguar qese
me rr, se gjoja jan oriz apo sheqer, do t'i kishte marr ngase nuk i intereson fare artikulli
n fjal. Atij i intereson t realizoj nj nevoj, kshtu q ky i pasuri t'ia shes t varfrit nj
artikull pr 10 mij rial borxh (2000 euro) pr nj vit dhe t prfundoj kjo tregti pa e marr
artikullin i varfri. Pastaj i varfri ia shet kt artikull pronarit t dyqanit pr 9 mij rial (1800
euro) aty pr aty. Kshtu ky i varfr shfrytzohet n dy mnyra: nga ai q i ka dhn borxh
artikullin dhe nga pronari i dyqanit dhe kt mnyr e quajn t sakt, madje e quajn
korrigjim. Ata thon: Eja t ta korrigjoj pasurin apo t t korrigjoj at dhe kt. I lartsuar
qoft Allahu, a sht kjo gj korrigjim?! Kjo sht zhytje n mkate. Allahu na mbrojt!
Nse pretendojm se jemi t sinqert n pendim, ather sht detyr pr ne t largohemi
realisht nga mkatet, t'i urrejm ato, t bhemi pishman q i kemi br, n mnyr q pendimi
yn t jet i sinqert.
Kto dy hadithe tregojn q i Drguari yn Muhamedi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem ka
qen m adhuruesi nga t gjith njerzit dhe sigurisht q sht kshtu ngase ai i sht
friksuar Allahut m shum se ne, ka qen i devotshm m shum se ne dhe e ka njohur
Allahun m shum se ne.
24
Ky hadith tregon gjithashtu q Muhamedi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem ka qen msues
i s mirs me fjaln dhe veprn e tij. Ka krkuar falje nga Allahu dhe i ka urdhruar njerzit
t krkojn falje, derisa e kan pasuar at.
Ky sht kshillimi i prkryer i Muhamedit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem ndaj ummetit
t tij. Edhe ne duhet t marrim shembull prej tij; nse urdhrojm njerzit pr nj gj, t jemi
t part q e praktikojm at. Nse i ndalojm t tjert prej nj gjje, t jemi t part q e
ndalim veten prej saj, ngase kjo sht thirrja reale pr tek Allahu azze ue xhel-le, t veprosh
at q je i urdhruar t bsh dhe t lsh at q e ke t ndaluar. Muhamedi sal-la Allahu alejhi
ue sel-lem na urdhron pr pendim, por vet pendohet m shum se ne. E lus Allahun t m
fal mua dhe ju dhe t na udhzoj n rrugn e drejt! Nga Allahu vjen suksesi.

Hadithi 15
:
. ." " :

"
:


:

."
Ebu Hamzete Enes ibn Malik el Ensari, shrbtori i t Drguarit t Allahut -sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem- thot:" Ka thn i Drguari i Allahut: "Allahu gzohet pr pendimin e robit
t Tij m tepr se gzohet ndokush prej jush kur rastis deven e tij, pasi e kishte humbur n
shkrettir." Muteffekun alejhi [Transmetojne Bukhariu (6309) dhe Muslimi (2747)[
N trasmetimin e Muslimit thuhet: "Allahu gzohet pr pendimin e robit t Tij tek Ai m
tepr se ndonjri prej jush kur gjen deven e tij n shkrettir. Ajo i ikn duke pasur n
shpinn e saj ushqimin dhe ujin. E krkon, por e humb shpresn pr ta gjetur. Pastaj shkon te
nj pem dhe shtrihet nn hijen e saj. Prderisa ishte n kt gjendje, papritmas sheh deven e
vet duke qndruar para tij, e kap nga litari i saj, pastaj nga gzimi i teprt thot: O Zot, ti je
robi im dhe un jam Zoti yt! Gaboi nga gzimi i teprt".

Shpjegimi
Fjala e autorit, Allahu e mshiroft, "shrbtori i Muhamedit sal-la Allahu alejhi ue sel-
lem" i referohet ngjarjes kur Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- shkoi n Medine.
Nna e Enesit -radija Allahu anhu- shkoi me t tek i Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi
ue sel-lem- dhe i tha: "Ja ku e ke Enes ibn Malikun, q t t shrbej". Muhamedi -sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem- pranoi, kshtu q Enesi u b njri nga shrbtort e tij.
25
Enesi -radija Allahu anhu- prmendi se Muhamedi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- tha:
"Allahu gzohet m tepr pr pendimin e robit t Tij" sesa ky person i cili gjeti papritmas
kafshn e tij pasi i kishte humbur. Pastaj prmendi kt tregim: "Ishte nj njeri n nj
shkrettir, nuk kishte prreth tij asknd, nuk kishte as uj dhe as buk. Kur ishte n kt
gjendje i humbi deveja. E krkoi, por nuk e gjeti, pastaj shkoi tek nj pem dhe u shtri t
priste vdekjen. Nuk i mbeti shpres pr deven e tij, madje nuk i mbeti shpres as pr jet,
meq ushqimi dhe uji i tij ishin ngarkuar n deve. Teksa ishte n kt gjendje, papritmas sheh
deven pran vetes. Si do ta vlersoj kt gzim? Prve atij q e ka provuar kt gj,
askush nuk mund ta imagjinoj sepse sht gzim i madh, sikur ti kthehej jeta pas vdekjes.
E kapi deven dhe tha: "O Zot, ti je robi im dhe un jam Zoti yt" . Deshi ta lavdroj dhe
madhroj Allahun me fjalt: "O Zot, ti je Zoti im dhe un jam robi yt" mirpo pr shkak t
gezimit t madh gaboi dhe tha t kundrtn.

Dobit e ktij hadithi


1. Hadithi sht argument pr gzimin e Allahut t Lartsuar ndaj robit t Tij pr
pendimin e tij, nse ai pendohet dhe kt gj Allahu e do shum, mirpo jo pr arsye se Ai ka
nevoj pr veprat tona dhe pendimin ton. Allahu nuk ka nevoj pr ne, mirpo kjo dashuri
sht pr shkak se Allahu i Lartsuar e do bujarin, ngase Ai dshiron t fal dhe kjo sht
m e dashur pr At sesa t hakmerret dhe t dnoj. Ky hadith nxit pr pendim sepse Allahu
e do at, ndonse pendimi sht pr t mirn e njeriut.
2. Hadithi sht argument pr pohimin e cilsis s gzimit t Allahut, ngase i Lartsuari
gzohet, hidhrohet, urren, do etj. Mirpo kto cilsi nuk jan si cilsit tona, ngase Allahu
thot: "Asgj nuk i shmbllen Atij. Ai i dgjon t gjitha dhe i sheh t gjitha." (Esh-shura: 11)
Pra, ky gzim prputhet me madhrin e Tij dhe nuk i ngjan gzimit t krijesave.
3. Ky hadith sht argument q nse njeriu gabon duke thn ndonj fjal q sht kufr,
mosbesim, nuk do ti merret n konsiderat pasi kjo fjal del gabimisht, nga gzimi i teprt.
Pra, nse nj person gabon dhe thot ndonj fjal kufri, ai nuk dnohet pr t. I njjti gjykim
sht edhe pr fjalt e tjera; nse fyen dik gabimisht pa qllim, apo e ndan gruan gabimisht
pa qllim ose e liron robin gabimisht pa qllim, n t gjitha kto raste nuk dnohet dhe nuk
ngrihet ndaj tij asnj dispozit ngase ai nuk e ka pasur qllimisht, prandaj kjo shtje sht e
njjt me shtjen e betimit t paqllimt. Allahu i Lartsuar ka thn: "Allahu nuk ju dnon
nse betoheni pa qllim, por ju dnon pr at q vendosni n zemrat tuaja." [el-Bekare: 225].
Ndryshe qllon shtja pr at q tallet, ngase tallsi del nga feja nse thot ndonj fjal
kufri, bazuar n fjaln e Allahut "Nse i pyet ata do t t prgjigjen: "Ne vetm po bnim
shaka dhe po luanim." "Thuaj: "A mos vall me Allahun, shpalljet dhe t Drguarit e Tij po
talleni?!" Mos u shfajsoni! Ju e mohuat fen, pasi patt besuar." (Et Teube: 65-66).

26
Tallsi e thot at fjal duke pasur pr qllim kuptimin e saj, mirpo n form ironike dhe
talljeje, prandaj doli nga feja, ndryshe nga personi q nuk e ka br me qllim, fjala e t cilit
nuk merret parasysh. Ky lehtsim sht nga mshira e Allahut t Lartsuar, prej Tij krkojm
sukses.

Hadithi 16-17-18
" :




. ."
" : :
. "
" :


. : "
Transmetohet nga Ebu Musa AbuLlah ibn Kajsi el Esh'ari se i Drguari i Allahut -sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem- ka thn: "Vrtet Allahu i Lartsuar e shtrin Dorn e Tij natn q t
pranoj pendimin e mkatarve t dits dhe e shtrin Dorn e Tij ditn q t pranoj pendimin
e mkatarve t nats, derisa t lind dielli nga perndimi." [Trasmeton Muslimi (2759)].
Ebu Hurejra -radija Allahu anhu- thot: "Ka thn Muhamedi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-
: "Kush pendohet para se t lind dielli nga perndimi Allahu do t'ia fal." [Trasmeton
Muslimi (2703)].
Transmetohet nga Ebu AbduRrahman AbduLlah ibn Umer el Hatabi -radija Allahu anhuma-
se i Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka thn: "Vrtet Allahu azze ue xhel-
le, pranon pendimin e robit derisa t arrij shpirti n fytin e tij (derisa t jet i sigurt se do t
vdes). [Transmeton Tirmidhiu dhe tha hadithi sht i mir (hasen)].

Shpjegimi
Kto tre hadithe q prmendi autori trajtojn tematikn e pendimit.
Prsa i prket hadithit q transmetohet nga Ebu Musa, Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue
sel-lem- ka thn: "Allahu e shtrin Dorn e Tij natn q t pendohet keqbrsi i dits dhe e
shtrin Dorn e Tij ditn q t pendohet keqbrsi i nats, derisa t lind dielli nga perndimi.
Kjo sht nga bujaria e Allahut t Lartsuar, q e pranon pendimin e njeriut edhe n qoft
se vonohet. Nse njeriu bn nj mkat gjat dits, Allahu i Lartsuar e pranon pendimin e tij
nse pendohet gjat nats dhe nse bn mkat natn dhe pendohet gjat dits, Allahu i

27
Lartsuar e pranon pendimin e tij, madje I Lartsuari e shtrin Dorn e Tij derisa ta pranoj
kt pendim q vjen nga robi i Tij besimtar.
Nga dobit e hadithit: Ky hadith sht argument q Allahu i Lartsuar e do pendimin,
kurse hadithi i mparshm, pr tregimin e njeriut q humbi deven dhe pastaj e gjeti, tregon
se Allahu gzohet me pendimin e robit t Tij besimtar, gzohet madje m shum se kur ky
njeri gjen deven e tij me uj e ushqime n shkrettir.
Nga dobit e hadithit t Ebu Muss: Pohimi q Allahu i Lartsuar ka dor, madje
Allahu i Lartsuar ka dy duar, si thot n Kuran: "Hebrenjt thon: "Dora e Allahut sht e
shtrnguar." Ju lidhshin duart atyre dhe qofshin t mallkuar pr at q thon! Prkundrazi, t
dyja Duart e Tij jan t hapura." (El Maide 64).
Kt q Allahu ka pohuar pr Veten e Tij jemi t obliguar ta besojm dhe sht e sakt t
prshkruhet q Allahu ka dy duar, mirpo nuk lejohet t merremi me iluzione dhe t themi se
Duart e Allahut jan si duart tona, ngase Allahu i Lartsuar n librin e Tij thot: "Asgj nuk i
shmbllen Atij. Ai i dgjon t gjitha dhe i sheh t gjitha." (Esh Shura: 11).
Kshtu veprohet me t gjitha cilsit e Allahut, i atribuohen Allahut, por duke mos i
prngjar me cilsit e krijesave sepse askush nuk i prngjan Allahut, as n qenien dhe as n
cilsit e Tij.
Dobia tjetr: Ky hadith tregon se Allahu i Lartsuar e pranon pendimin e robit edhe nse
ai pendim vonohet, mirpo t shpejtuarit sht obligim ngase njeriu nuk e di t ardhmen e tij,
ka mundsi t'i vij vdekja befasisht para se t pendohet.
Dobia tjetr: Ky hadith sht argument q nse dielli lind nga perendimi, merr fund
pranimi i pendimit. Ka mundsi t pyes dikush: Vrtet dielli do t lind nga perendimi, kur
dihet q lind nga lindje?!
Po, kshtu sht, dhe nj gj e till sht ligj i pandryshueshm q prej krijimit t diellit e
deri sot, mirpo para prfundimit t ksaj bote Allahu i Lartsuar e urdhron diellin t
kthehet nga ka ardhur dhe ta ndryshoj lvizjen e tij dhe t lind nga perndimi. Kur e shohin
njerzit, do t besojn t gjith, madje do t besojn edhe jobesimtart, ifutt, t krishtert,
budistt, ateistt dhe gjith t tjert, mirpo atij q nuk ka besuar para se t lind dielli nga
perndimi, pas lindjes s tij nuk do t'i bj dobi aspak besimi.
Nuk do t pranohet pendimi e as besimi ngase kt argument t qart do ta shohin t
gjith.
Sa i prket hadithit t Ebu Hurejres -radija Allahu anhu-, se Allahu e pranon pendimin
prderisa nuk lind dielli nga perndimi, sht i njjti hadith me at t Ebu Muss -radija
Allahu anhu-.
Kurse hadithi i AbduLlah ibn Umerit -radija Allahu anhuma-: "Vrtet Allahu e pranon
pendimin e robit t Tij derisa ti arrij shpirti n fyt" tregon se nse shpirti arrin n fyt, s'ka
m pendim. Gjithashtu argumentet e tjera kan sqaruar se n momentin kur vjen vdekja, nuk
28
ka pendim, sic thot Allahu i Lartsuar: "Nuk pranohet pendimi i atyre q vazhdimisht bjn
t kqija e, kur u afrohet vdekja, ather thon: "Un tani me t vrtet po pendohem" (En
Nisa: 18).
Nxito vllau im, pendohu tek Allahu i Lartsuar nga mkatet dhe largohu prej tyre, pastaj bj
obligimet q deri tani i ke ln anash dhe krko nga Allahu t ta pranoj pendimin. Nga
Allahu vjen suksesi.

Hadithi 20
" :


: :
: :


: .
:
- -
. "
29
" " :

:

" :
" : "
."
Nga Ebu Seid Sa'd ibn Malik ibn Sinan el-Hudrij -radija Allahu anhu- prcillet se i
Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka thn: "Dikur, para jush, ka qen nj
njeri q ka vrar nntdhjet e nnt veta. Pyeti pr njeriun m t dijshm n bot dhe e
udhzuan te nj rahib (njeri i devotshm). Shkon te rahibi dhe i thot se ka vrar 99 veta,
prandaj a ka pr t pendim? Rahibi i thot se pr t nuk ka pendim. Ky e vret edhe rahibin
dhe me kt plotson njqindshen. Pastaj vazhdon t krkoj njeriun m t ditur n bot dhe e
udhzuan te nj dijetar. I tregon se ka vrar 100 njerz dhe e pyet se a ka pr t pendim.
Dijetari i tha: -Po! E kush mund t jet penges mes tij dhe pendimit? I tha: - Shko n nj
vend, i cili sht kshtu dhe kshtu, aty banojn disa njerz t cilt e adhurojn Allahun.
Edhe ti adhuroje Allahun me ta dhe mos u kthe kurr n vendin tnd sepse sht vend i keq.
Njeriu u nis dhe kur arriti n gjysm t rrugs i erdhi vdekja. Ather u grindn melaiket e
mshirs me melaiket e dnimit. Melaiket e meshirs than: - Ai ka ardhur deri ktu i
penduar pr mkatet me zemr t drejtuar nga Allahu i Madhrishm. Kurse melaiket e
dnimit than: - Asnjher m par nuk ka br mir. Ather ktyre melaikeve ju vjen nj
melek tjetr n form njeriu dhe kta e marrin pr gjykats, q t gjykoj se kush ka t drejt.
Ky u thot: Matni distancn mes dy vendeve, vendit t adhurimit dhe atij t mkateve. M
afr cilit vend t jet, atij vendi i takon. Melaiket e matn hapsirn mes dy vendeve dhe pan
se i penduari ishte me afr vendit q synonte (t adhurimit), prandaj e morrn melaiket e
mshirs." [Mutteffekun alejhi].
N sahihun e Bukhariut sht ky transmetim: "Njeriu i penduar ishte me afr vendit t
ibadetit vetm pr nj pllmb, prandaj u llogarit si banor i xhenetit." Po ashtu, n Sahihun e
Bukhariut i shtohet edhe ky citat: "Allahu e urdhron kt tok t largohet, kurse tokn tjetr
q t afrohet, pastaj tha: "Mateni largsin e dy vendeve" dhe melaiket pan se i penduari
sht vetm pr nj pllmb m afr vendit t adhurimit, prandaj iu faln mkatet. "Kurse n
nj transmetim tjetr thuhet: "Me gjoksin e tij ishte i drejtuar nga vendi i pendimit".
Shpjegimi
N kt hadith ka dobi t shumta. Njera prej tyre sht q nse vrassi vret nj njeri me
qllim dhe vetdije, pastaj pendohet tek Allahu, Allahu i Lartsuar e pranon pendimin e tij.
Argument pr kt sht fjala e Allahut: "Vrtet, Allahu nuk fal q t adhurohet dikush apo
dika tjetr ve Atij, por gjynahet e tjera m t vogla ia fal kujt t doj." (En - Nisa: 48),
d.m.th cdo mkat ve shirkut Allahu e fal, nse do. Ky sht mendimi i shumics s
dijetarve.

30
Kurse Ibn Abassi -radija Allahu anhu- mendon se nuk ka pendim pr vrassin, ngase
Allahu thot: "Kushdo q vret nj besimtar me qllim, ndshkimi i tij sht xhehenemi, n t
cilin do t qndroj prgjithmon. Allahu sht zemruar me at, e ka mallkuar dhe i ka
prgatitur nj dnim t madh." (En - Nisa: 93).
Mirpo mendimi i sakt sht mendimi i shumics s dijetarve, kurse ajo q sht
transmetuar nga Ibn Abassi -radija Allahu anhu- ka mundsi t komentohet q nuk do t
ket pendim pr vrassin n raport me t vrarin, ngase vrassi n momentin q vret dik
ngarkohet me tre t drejta:
- e drejta e par ndaj Allahut,
- e dyta ndaj t vrarit,
- e treta ndaj familjes s t vrarit.
Sa i prket t drejts s Allahut, s'ka dyshim se Allahu ia fal nse pendohet, bazuar n
fjaln e Allahut: "Thuaj: "O robrit e Mi, q i keni br keq vetes me gjynahe, mos e humbni
shpresn n mshirn e Allahut. Allahu, me siguri, i fal t gjitha gjynahet. Vrtet, Ai sht
Falsi i madh dhe Mshirploti " (Ez Zumer - 53), si dhe: "...... dhe ata q, pos Allahut, nuk
adhurojn Zot tjetr, nuk vrasin njeri, gj q Allahu e ka ndaluar, prvese me t drejt dhe
q nuk bjn kurvri. E kush i bn kto, do t marr gjynahe. Ndshkimi do t'i dyfishohet n
Ditn e Kijametit dhe ai do t qndroj prher n kt fatkeqsi i poshtruar. Prjashtim
bn ai q pendohet, beson dhe punon vepra t mira. Nj njeriu t till Allahu ia ndrron
veprat e kqija n t mira. Allahu sht Fals dhe Mshirplot." (El Furkan - 68,70).
Kurse prsa i prket t drejts s t vrarit, n kt rast pendimi i vrassit nuk i bn dobi,
dhe nuk mund t'ia kthej t drejtn e tij, ngase ai ka vdekur dhe nuk ka asnj mundsi t falet
nga i vrari apo t shfajsohet nga gjaku i tij. N kt rast, vrassit i krkohet t oj n vend
kt t drejt ndaj t vrarit edhe nse pendohet. E, kur t ndodh Dita e Kijametit, Allahu i
Lartsuar do t mbaj drejtsi pr secilin prej tyre. Kurse prsa i prket t drejts s familjes
s t vrarit, edhe n kt rast nuk pranohet pendimi i vrassit derisa ta dorzoj veten te
familja e t vrarit dhe t pranoj t vritet duke thn: - un jam vrassi dhe ja ku jam n duart
tuaja. Nse dshironi, vritmni. Por nse dshironi, merrni dmshprblimin".
Kshtu pra, nse pendohet tek Allahu dhe e dorzon veten te familja e t vrarit, n kt rast
pendimi i tij pranohet, kurse ajo mes tij dhe t vrarit i mbetet Allahut pr ta gjykuar n Ditn
e Kiametit.

Hadithi 23 dhe 24
" :


."

31
" :




."
Nga Ibn Abasi -radija Allahu anhuma- prcillet se i Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi
ue sel-lem- ka thn: "Sikur biri i Ademit t kishte nj lugin me ar, do t dshironte t kishte
dy lugina (n vend t njrs). Gojn e tij asgj nuk mund ta mbush prve dheut. Atyre q
pendohen, Allahu ua pranon. [Muttefekun alejhi].
Nga Ebu Hurejra -radija Allahu anhu- prcillet se i Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi ue
sel-lem- ka thn: "Allahu i Madhrishm qesh me dy njerz, njri e vret tjetrin dhe t dy
hyjn n xhenet. Njri prej tyre lufton n rrug t Allahut dhe vritet, kurse vrassin e
mshiron Allahu dhe ky e pranon islamin e pastaj vritet n xhihad (edhe vet bhet shehid)."
[Muttefekun alejhi].

Shpjegimi
Kto dy hadithe flasin pr sqarimin e pendimit dhe se atij q pendohet, Allahu do t'ia fal,
sado i madh t jet mkati i tij, ngase Allahu ka thn n librin e Tij: "... dhe ata q, pos
Allahut, nuk adhurojn Zot tjetr, nuk vrasin njeri, gj q Allahu e ka ndaluar, prvese me
t drejt dhe q nuk bjn kurvri. E kush i bn kto, do t marr gjynahe. Ndshkimi do ti
dyfishohet n ditn e Kiametit dhe ai do t qndroj prher n kt fatkeqsi i poshtruar.
Prjashtim bn ai q pendohet, beson dhe punon vepra t mira. Nj njeriu t till Allahu ia
ndrron veprat e kqija n t mira. Allahu sht Fals e Mshirplot". (El Furkan: 68 - 70).
Hadithi i par, t cilin e transmeton AbduLlah Ibn Abassi -radija Allahu anhuma-, ka
kuptimin se biri i Ademit nuk ngopet me pasuri dhe sikur t posedonte nj lugin, do t
dshironte t kishte dy lugina dhe se barkun e tij e mbush vetm dheu. Pra, ather kur vdes,
varroset dhe e le pas dynjan me gjith c'ka n t. Por megjithat Muhamedi -sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem- ka nxitur pr pendim ngase n shumicn e rasteve ai q vrapon pas pasuris
nuk ruhet prej gjrave t ndaluara dhe prej prfitimit t ndaluar.
Ilai sht pendimi tek Allahu dhe pr kt arsye Muhamedi -sal-la Allahu alejhi ue sel-
lem- tha: "Kush pendohet, Allahu ia pranon pendimin." E kush pendohet nga gjynahet e tij,
edhe nse kto gjynahe kan lidhje me pasurin, Allahu do t'ia fal atij.
Kurse hadithi i dyt sht transmetuar nga Ebu Hurejra -radija Allahu anhu-, se
Muhamedi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka thn: "Allahu qesh me dy njerz...... " Allahu
i Lartsuar ka qeshur me kta dy njerz sepse i ndante armiqsia m e madhe dhe madje njri
vrau tjetrin. Por Allahu e largoi inatin q gjendej n zemrat e tyre sepse banort e xhenetit
pastrohen nga inati dhe urrejtja, ashtu sic thot Allahu i Lartsuar kur i prshkruan ata: "Ne

32
do ta heqim urrejtjen nga zemrat e tyre; ata do t rrin ulur si vllezr prball njri-tjetrit n
divane." (El Hixhr - 47).
Ky sht kuptimi i hadithit t dy personave, njri prej t cilve ishte jobesimtar dhe m
pas u pendua dhe Allahu ia pranoi at pendim.
Ky hadith sht argument q nse jobesimtari pendohet nga mosbesimi i tij, edhe nse ka
vrar ndonj musliman, Allahu ia fal atij sepse islami anulon t kqijat q jan br n
gjendjen e mosbesimit.

Durimi

Allahu i Lartsuar thot:


...

O besimtar! Bhuni t durueshm dhe nxiteni njri-tjetrin t jeni t till, (Ali Imran: 200)
Dhe thot:




Sigurisht q Ne do tju provojm me frik dhe uri, me dmtim t pasuris, dmtim t
njerzve dhe t t lashtave. Prandaj ti prgzoji durimtart! (el Bekare: 155)

...
Vetm ata q jan t durueshm do t shprblehen pa mas! (Ez Zumer: 10)
Dhe:


Kushdo q duron dhe fal, le ta dij se n t vrtet kto jan nga veprimet m t virtytshme
(Esh Shura: 43) Ai gjithashtu thot:



O besimtar! Krkoni ndihm pr veten nprmjet durimit dhe namazit! N t vrtet,
Allahu sht me durimtart." (El Bekare: 153) Dhe:


"Ne do t'ju vm n sprov ju derisa t'i njohim ata midis jush q luftojn (n rrugn e drejt)
dhe durojn, e derisa t provojm ato q thuhen pr veprat tuaja." (Muhamed: 31) Ajetet q
kan t bjn me shtjen e durimit dhe me mirsit e tij jan t shumta dhe t njohura.
33
Shpjegimi
Durimi apo sabri n kuptimin leksikor etimologjik do t thot prmbajtje, ndrsa qllimi
me t n fe sht prmbajtja e nefsit (epshit) n kto tri shtje:
E para: N nnshtrim ndaj Allahut;
E dyta: N prmbajtje nga t ndaluarat apo haramet;
E treta: N prcaktimet e Allahut q jan t dhimbshme pr njeriun.
Kto jan llojet e sabrit q kan prmendur dijetart.
shtja e par: Q njeriu t bj sabr n nnshtrim, gjegjsisht respektim t Allahut
subhanehu ue teala, ngase nnshtrimi i plot sht i rnd pr nefsin dhe i vshtir pr
njeriun. Ndoshta mund t jet e rnd edhe pr trupin, kur njeriu sht i moshuar apo i lodhur
dhe mund t ket vshtirsi materiale, si shtja e zekatit dhe e haxhit, prandaj n ibadete ka
nj lloj vshtirsie si pr trupin edhe shpirtin.
Kjo e bn t domosdoshme sabrin dhe mundin. Allahu teala n Kuran thot:
"O besimtar! Bhuni t durueshm dhe nxiteni njri-tjetrin te jen te tille, behuni t
vendosur dhe vigjilent n (vepra te mira dhe n ruajtjen e kufije) dhe kijeni frig Allahun, q
t shptoni" (Ali Imran: 200)
shtja e dyt: Durimi apo sabri nga t ndaluarat, q njeriu ta prmbaj veten nga ajo q
ka ndaluar Allahu, pasi epshi nxit pr t keqe dhe fton pr tek e liga. Njeriu duhet ta prmbaj
veten nga gnjeshtra, tradhtia n shitblerje dhe punt e tjeta reciproke, ngrnia e pasuris s
huaj pa kurrfar t drejt, kamata dhe t tjera, amoraliteti, pirja e alkoolit vjedhja si dhe
mkate t ngjashme me kto.
Q njeriu ta prmbaj veten nga kto gjra ka nevoj pr mund, ka nevoj pr ndalim t
shpirtit dhe t epsheve.
shtja e tret: Sabri n prcaktimet e Allahut, t cilat pr njeriun jan t knaqshme ose
t dhimbshme.
Ato q jan t knaqshme kan nevoj pr falnderim, i cili sht ibadet, prandaj durimi
n kt prcaktim sht prej llojit t par. T dhimbshme jan ato q nuk jan t knaqshme.
Njeriu sprovohet n trupin e tij, me humbjen e pasuris, sprovohet n familjen e tij, n
shoqrin e tj. Sprovat jan t shumta dhe kan nevoj pr durim dhe mund. Njeriu duhet ta
prmbaj veten nga gjrat e ndaluara si shfaqja e mllefit me gjuh, me zemr ose gjymtyr,
ngase kur njeriut i zbret ndonj fatkeqsi sht n mes t katr gjrave:
E para: T zemrohet ose revoltohet;
E dyta: T duroj...;
E treta: T jet i knaqur me t;
E katrta: T falnderoj.
N kto katr gjendjet e gjen veten njeriu kur goditet nga ndonj fatkeqsi.
34
Sa i prket gjendjes s par mund t jet:
Zemrimi me zemr: sht ather kur n zemrn e tij, Allahu na ruajt, ka ndonj lloj
zemrimi apo iritimi ndaj Allahut ose dika e ngjashme me t, kur ndien sikur Allahu i ka
br zullum me kt fatkeqsi.
Zemrimi me gjuh: Kjo ndodh kur njeriu vajton dhe ankohet pr mjerimin, Shembull: -Oh
mjer pr mua! Oh mjer pr vuajtjen time! Ose kur shan kohn dhe shprehet keq ndaj
Allahut azze ue xhel-leh.
Zemrimi me gjymtyr: Kjo ndodh kur njeriu rreh fytyrn e tij, i gjuan koks shkul flokt,
gris rrobat e tij dhe veprime t ngjashme me kto.
Kjo sht gjendja e zemrimit, gjendja e atyre q jan privuar prej shprblimit, t cilt
nga kjo fatkeqsi jan ngarkuar me gjynahe dhe kshtu u jan br fatkeqsi: fatkeqsi n fe
pr shkak t zemrimit t tyre dhe fatkeqsi n dynja pr shkak t dhembjes q i ka goditur.
E dyta: Durimi n fatkeqsi, duke e prmbajtur veten. Ai e urren fatkeqsin
nuk e do at dhe do t donte t mos i kishte rn, mirpo e prmban veten dhe
nuk thot me gjuhn e tij fjal q e zemrojn Allahun, nuk vepron me gjymtyrt
e tij dika q e hidhron Allahun dhe nuk ka dika n zemrn e tij kundr
Allahut subhanehu ue teala. Ai sht durimtar, por e urren fatkeqsin.
E treta: T jet i knaqur me kt fatkeqsi, si t mos e kishte goditur fare.
E katrta: Falnderimi i Allahut pr at q e ka goditur, ngase Pejgamberi sal-la Allahu alejhi
ue sel-lem kur shihte dika q e urrente, thoshte
"Falnderirni i takon Allahut pr do gj...8
E falnderon Allahun sepse Allahu e shprblen at n kt fatkeqsi (nse bn durim dhe
e falnderon At) m shum se ajo q e ka goditur.
Prmendet nga disa gra t devotshme se nj grua ishte goditur n gishtin e saj dhe ajo e
falnderoi Allahun pr kt. I than: -Si e falnderon Allahun kur gishtin tnd e ka goditur
ajo q e ka goditur? Ajo tha: -Me t vrtet mblsira e shprblimit t fatkeqsis m bri ta
harroj at dhe durimin e hidhur t saj. Vetm nga Allahu sht suksesi.
Pastaj autori, Allahu e mshiroft, ka sjell ajetet q nxisin pr durim dhe lavdrim t
atyre q bjn durim.
O besimtar! Bhuni t durueshm dhe nxiteni njri-tjetrin t jeni t till; bhuni t
vendosur dhe vigjilent (n vepra t mira dhe n ruajtjen e kufijve) dhe kijeni frik Allahun,
q t shptoni!" (Ali Imran: 200)
Allahu i urdhroi besimtart -n baz t gradave dhe pozits s besimit t tyre- me kto
katr urdhra: bhuni t durueshm dhe nxiteni njri-tjetrin t jeni t till: bhuni t vendosur

8
Transmeton Ibwn Maxheh (803), ndwrsa shejkh Albani e ka cilsuar si t vrtetw nw Sahih el-Xhami (472)
35
dhe vigjilent (n vepra t mira dhe n ruajtjen e kufijve) dhe kijeni frik Allahun, q t
shptoni.
Pmbajtja nga mkatet, nxitja e njri-tjetrit pr nnshtrim, vendoshmria pr pun t mira
dhe ecja pas tyre si dhe devotshmria, t gjitha kto i prmbledh fjala e Allahut: "Dhe kijeni
frik Allahun, q t shptoni!
Prmbahuni nga gjrat t cilat Allahu i ka ndaluar, mos i veproni, largohuni prej tyre dhe
mos iu afroni fare.
Dihet se prmbajtja prej mkateve bhet vetm kur nefsi (epshi) anon nga ato, ngase
njeriut t cilit nuk i ka shkuar ndrmend ndonj mkat nuk mund t thuhet se sht
prmbajtur. Por nse epshi yt t fton pr mkat prmbaj veten nga ai mkat
Ndrsa nxitja e njri-tjetrit pr n durim sht n ibadete, n nnshtrim ndaj Allahut, sepse
n nnshtrim ka dy gjra:
E para: Veprim me t cilin ngarkohet njeriu dhe e obligon veten;
E dyta: Vshtirsi pr shpirtin, sepse t vepruarit e obligimeve sht sikurse t prmbajturit
nga mkati, i rnd pr shpirtin, i cili urdhron pr t keq. Pr kt arsye, durimi n
nnshtrim sht m me vler se sa n t prmbajturit ndaj mkateve, prandaj Allahu ka thn:
Jini t qndrueshm n durim, d.m.th. ashtu sikur njeriu duron ndaj armikut n betej.
El-murabeta sht shtimi i veprave t mira dhe vazhdimi n to. N hadithin e Pejgamberit
sal-la Allahu alejhi ue sel-lem thuhet: "Marrja mir abdes gjat kohve t vshtira (t ftohtit
dhe lndimeve), hapat e shumta pr n xhami, pritja prej nj namazi n namazin tjetr, kjo
sht vendosmri dhe viligjenc (n vepra t mira).9 ngase n t ka shum vepra t mira dhe
vazhdimsi n to.
Ndrsa frika ndaj Allahut e prfshin t trn kt pasi frika ndaj Allahut sht t ruajturit
nga dnimi i Allahut subhanehu ue teala. Kjo arrihet me praktikimin e urdhresave si dhe
largimin prej ndalesave.
Renditja e takuallkut pas ktyre shtjeve q u prmendn me hert sht n aspektin e
prmendjes s t prgjithshmes pas asaj t posame. Pastaj Allahu subhanehu ue teala e
sqaroi se kryerja e ktyre katr urdhrave sht shkak i shptimit, lumturis dhe knaqsis,
Allahu thot: N mnyr q t shptoni.
Shptimi, "el-felahu", shte fjal prmbledhse q sillet rreth dy gjrave: arritja e asaj q
krkon dhe shptimi nga ajo q t tremb apo t frikson, andaj kush i friksohet Allahut, do
ta arrij at q krkon dhe do t shptoj nga ajo q e frikson.
Ndrsa pr ajetin e dyt imam Neueuiu -rrahimehu Allah- thot: Dhe fjala e Allahut
teala: "Sigurisht q Ne do tju provojm me frik dhe uri, me humbje t pasuris, t njerzve
dhe t t lashtave! Prandaj, prgzoji t duruarit." (El-Bekare: 155)

9
Transmeton Muslimi (251)
36
Allahu azze ue xhel-le sht betuar n kt ajet se do t'i sprovoj robrit e Tij me ato gjra.
Fjala e Tij: Sigurisht q Ne do tju provojm, tregon se njerzit do t sprovohen.
Me frik do t thot me dika nga frika dhe jo e tr frika, ngase e tr frika sht
shkatrruese. Frika sht humbja e siguris dhe sht m e rnd se uria, prandaj Allahu e ka
prmendur para uris sepse njeriu i uritur ndodh t smuret por del dhe krkon ushqim, qoft
edhe deg pemsh, ndrsa i friksuari -Allahu na ruajtt- nuk stabilizohet, as n shtpin e tij
e as jasht saj. Gjendja e t friksuarit sht m e rnde sesa e t uriturit, prandaj edhe Allahu
ka filluar me t kur thot "me dika nga frika dhe me uri". Gjja prej se cils friksohemi m
shum jan mkatet tona, t cilat jan shkaku i do mjerimi apo shkatrrimi dhe shkak i
rreziqeve, friks dhe dnimeve t ksaj bote dhe t bots tjetr.
Dhe uri d.m.th. ju sprovon me uri. Uria ka dy kuptime:
Kuprimi i par: Kur Allahu zbret te robrit e Tij ndonj smundje urie, domethn njeriu
ha por nuk ngopet. Kjo u ndodh njerzve me t vrtet dhe kt vend (Arabin Saudite) e ka
goditur nj gj e till nj vit, vit i cili njihet tek populli si viti i uris. Pra, njeriu han shum
dhe nuk ngopet, Allahu na ruajt! Tregohet se ndodh q dikush t haj nj en te madhe me
hurma pr nj ast dhe prap nuk ngopet, ha shum buk dhe nuk ngopet pr shkak t
smundjes q ka. Ky sht lloj urie.
Kuptimi i dyt: Thatsira t mdha, vite t thata, as t mbjella dhe as t korrura. Edhe kjo
sht lloj urie.
Fjala e Tij: me dmtim t pasuris ka pr qllim rnien ekonomike, sa q ummeti
goditet nga varfria dhe mjerimi dhe ekonomia mbetet mbrapa, qeveria zhytet n borxhe si
rrjedhoj e disa shkaqeve q ka caktuar Allahu azze ue xhel-le si sprov dhe dnim.
Fjala e Tij: "t njerzve" d.m.th. me vdekje, duke br q t zbres te ndonj smundje
shkatrruese. Nj gj e till ndodh shpeshher.
Na kan lajmruar se ka ndodhur edhe n kt vend, n Nexhd, nj smundje e madhe, nj
vit i cili tek populli njihet si vit i mshirs. Kur ajo smundje hynte n ndonj shtpi, nuk i
shptonte asnj antar i familjes, Allahu na ruajtt.
Nse smundja prekte nj familje me dhjet antar apo m shum, nj her prekte njrin
e m pas tjetrin derisa vdisnin t gjith.
"Na sht thn se n kt xhami, Xhamia e Madhe e Unejzes, kur n fillim njerzit
banonin n nj fshat t vogl dhe nuk kishte kaq njerz si tani, ndodhte q n nj namaz farz
t sillnin shtat deri n tet xhenaze pr shkak t epidemive. Kjo hyn n humbjen e njerzve.
Fjalt e Allahut: "dhe t t lashtave" do t thot se nuk do t ket uri, mirpo paksohen
frutat dhe ngrihet bereqeti i tyre. Allahu azze ue xhel-le i sprovon robrit e Tij me kto gjra
(skamje, katastrofa, humbje bereqeti etj.) pr t prjetuar ata nj pjes t asaj t keqeje q
bn dhe t trhiqen prej tyre.

37
Njerzit kto fatkeqsi i presin me lloj-lloj mnyra, me zemrim, me durim ose knaqsi, ose
edhe me falnderim, si e tham m par.

Ajeti i tret: Vetm ata q jan t durueshm, do t shprblehen pa mas, q do t thot


se durimtarve do tu jepet shprblimi i tyre.
Fjala e Allahut "pa mas" do t thot q veprat e mira shumfishohen, nj e mir dhjet
her deri n shtatqind ose edhe m shum.
Ndrsa shumfishimi i durimit sht pa mas t caktuar nga ana e Allahut azze ue xhel-le.
Kjo tregon se shprblimi i tij sht i madh dhe se njeriu nuk mund ta paramendoj madhsin
e ktij shprblimi sepse nuk sht prmendur prball ndonj numri t caktuar, por sht
shtje e ditur tek Allahu, por q nuk ka mas t caktuar. Ktu nuk thuhet se e mira
shprblehet dhjet deri n shtatqind her, por thuhet se ai q bn durim do t shprblehet pa
mas. N kt ajet shihet qart nxitja pr durim.

Ajeti i katrt: Kushdo q duron dhe fal, ta dij se n t vrtet kto jan nga veprimet m
t virtytshme ka kuptimin se kush bn durim ndaj mundimeve t njerzve, duron dhe ua fal
gabimet atyre, me t vrtet ka br prej veprimeve m t virtytshme, d.m.th. prej
mundimeve dhe vshtirsive q kan nevoj pr prqndrim dhe durim, sidomos nse mundi
dhe dmi vjen pr shkak t xhihadit t tij n rrugn e Allahut azze ue xhel-le dhe pr shkak t
nnshtrimit dhe prkushtimit t tij. Mundimet e njerzve kundrejt teje kan shkaqe t shumta
dhe t ndryshme. Nse shkaku i tyre sht nnshtrimi yt ndaj Allahut azze ue xhel-le lufta n
rrugn e Tij, urdhri pr t mir si dhe ndalimi nga e keqja, njeriu shprblehet n dy mnyra:
E para: Pr shkak t mundimeve q i shkaktohen atij;
E dyta: Pr shkak t prqndrimit t tij n kt nnshtrim si dhe mundimeve q i bhen
atij si rrjedhoj e ktij nnshtrimi.
Ky ajet nxit pr durim ndaj mundimeve t njerzve si dhe pr falje ndaj atyre q i bjn
keq atij, mirpo duhet t dihet se falja e atyre q t bjn keq nuk sht e lavdruar gjithmon
ngase Allahu e ka lidhur ngusht kt falje me pajtim dhe prmirsim, si thot: "Pr at q
fal dhe pajton, e pret shprblimi i Allahut. Ai, n t vrtet nuk i do t padrejtt." (Esh-Shura:
40).
Mirpo nse n kt falje nuk ka prmirsim dhe pajtim, as mos fal e as mos liro!
Nj shembull: Nse ai q t ka br keq sht prej njerzve q njihet pr t keq dhe fesad
dhe nsee falja jote do ta shtoj t keqen edhe m shum, n raste t tilla m mir esht q
mos t'ia falsh fare, por t marrsh hakun tnd pr shkak t prmirsimit dhe pajtimit. Mirpo
nse nga nj njeri t cilin e ke falur nuk mund t ndodh dika e keqe, n kt rast falja sht
m e mir ngase Allahu azze ue xhel-le thot: "Por at q fal dhe pajton e pret shprblimi i
Allahut. Ai, n t vrtet, nuk i do t padrejtt". (Esh-Shura: 40)
38
Nse shprblimin tnd e ke tek Allahu, kjo sht m e mir sesa t marrsh (n Ditn e
Gjykimit) prej veprave t mira t shokut tnd.

Ajeti i pest: O besimtar! Krkoni ndihm pr veten nprmjet durimit dhe namazit! N
t vrtet, Allahu sht me durimtart." (El-Bekare: 153). Allahu subhanehu ue teala na ka
urdhruar q n do shtje t durohet sepse nse njeriu duron dhe pret shprblimin prej
Allahut, nuk ka dyshim se do t'i lehtsohet do gj.
E nse goditesh me dika q ka nevoj pr durim, duro dhe permbahu ngase me t vrtet
fitimi sht n durim, shptimi vjen pas hidhrimit dhe pas do vshtirsie vjen lehtsimi10.
Ndrsa namazi t ndihmon n shtjet e fes dhe t dunjas, si sht transmetuar se kur
Pejgamberin -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- "e godiste dika, nxitonte pr n namaz"11
Allahu
subhanehu ue teala e ka sqaruar n librin e Tij se namazi ndalon nga t kqijat dhe t ligat.
Nse njeriu krkon mbrojtje me namaz pr punt e tij, Allahu do t'ia lehtsoj at, ngase
namazi shte lidhje mes robit dhe Zotit t tij. N namaz njeriu prqndrohet para Allahut,
krkon mbrojtje prej Tij, i lutet Atij dhe afrohet tek Ai me lloj-lloj mnyrash q jan pjes e
namazit (si me lexim Kurani, me ruku, me sexhde, me lutje) dhe prandaj namazi sht shkak
pr ndihmes.
Fjalt e Allahut subhanehu ue teala: "n t vrtet, Allahu sht me t duruarit" tregojn
se kjo sht shoqrim, mbikqyrje (el-meijjeh) e veant, ngase shoqrimi apo mbikqyrja e
Allahut subhanehu ue teala ndahet n dy lloje
1. E prgjithshme, q prfshin donjrin prej nesh, q sht e prmendur n fjalt e
Allahut: "Ai sht me ju kudo q te gjendeni... " (El Hadid: 4)
Dhe n ajetin: "Nuk ka bised t fsheht midis tre vetave, q Ai t mos jet i katrti as
midis pes vetave e q Ai t mos jet i gjashti as kur jan m pak, as kur jan m shum q
Ai t mos jet me ata..." (El Muxhadeleh: 7)
Ky shoqrim sht i prgjithshm dhe gjithprfshirs pr t gjitha krijesat. Nuk ka
ndonj krijes dhe Allahu i Lartsuar t mos jet me ta, e njeh at, e prfshin at me dijen e
Tij, fuqin e Tij, dgjimin dhe shikimin e tij e kshtu me rradh.
2. Shoqrimi ose mbikqyrja e veant sht ajo q ngrthen n vetvete ndihm dhe
miratim. Kjo sht e veant pr Pejgambert -sal-la Allahu alejhim ue selem- dhe pasuesit e
tyre, pra nuk sht pr do njeri.

10
Transmeton Ahmedi (1/293)
11
Transmeton Taberiu nw tefsirin e tij (849), tek fjalwt e Allahut: "O besimtarw, Kwrkoni ndihmw pwr vete pwrmes durimit dhe
namazit... " dhe Ebu Dauudi (1319), Ahmedi nw Musned (5/388) me shprehjen: Nwse e mundonte diccka falej". Albani e ka
cilwsuar si tw mirw nw Sahih el-Xhami (4703).
39
"Vrtet, Allahu sht me ata q e kan frik dhe q jan pun mir." (En Nahl:128)
"Allahu sht me durimtart" dhe shum ajete t ngjashme e argumentojn nj gj t till.
Mirpo kto dy lloje shoqrimi-mbikqyrjeje nuk aludojn se Allahu subhanehu ue teala
sht me njerzit n vendet e tyre, mirpo Ai sht lart dhe n t njjtn koh sht me
njerzit. Nuk ka dika t pamundur ktu ngase nj gj mund te jet lart dhe n t njjten koh
sht edhe me ty. Arabt thon: "Vazhdonim t ecnim dhe Hena ishte me ne". Secili prej
nesh e di se Hna sht n Qiell. E si mund t jet shtja e Krijuesit azze ue xhel-le, i Cili
sht mbi do gj? Ai sht i ngritur mbi fronin e Tij (ashtu si i takon madhris s Tij) dhe
megjithat prfshin do gj (ka dije pr do gj), sht me kdo. Kudo q t shkosh, Allahut
t Lartsuar nuk mund t'i iksh, Ai ka dije pr ty, ka fuqi, dgjim dhe shikim e kshtu me
rradh.
N fjalt e Allahut t Lartsuar: "me t vrtet Allahu sht me durimtart" ka argument
se Allahu e ndihmon durimtarin, e prkrah at derisa ta plotsoj durimin ashtu si do Allahu
azze ue xhel-le.

Ajeti i gjasht: "Ne do t'ju vm n prov ju, derisa ti njohim ata midis jush q luftojn
(n rrugn e drejt) dhe durojn, e derisa t provojm ato q thuhen pr veprat tuaja."
(Muhammed: 31)
"Ne do tju vm n prov ju" do t thot se do tju bjm provim. El-Ibtila n ajet ka
pr qllim provimin. Pra, Allahu i ka provuar robrit me obligueshmrin e xhihadit q t
dij se kush bn durim e kush jo. Pr kt Allahu thot n nj ajet tjetr: Sikur t donte
Allahu, do ti shkatrronte ata, por Ai dshiron tju sprovoj me njri-tjetrin. Ai nuk ua humb
veprat atyre q vdesin n rrugn e Allahut. Allahu do ti udhzoj ata, do t'ua prmirsoj
gjendjen dhe do ti shpjer n xhenet, t cilin ua ka br t njohur m par." (Muhammed: 4-
6)
Nga fjalt e Allahut azze ue xhel-le: Derisa t'i njohim ata midis jush q luftojn (n
rrugn e drejt) dikush q nuk ka dije t bollshme mund t mendoj se Allahu subhanehu ue
teala nuk i di gjrat derisa ato t ndodhin. Por kjo nuk sht e vrtet. Allahu i Lartsuar i di
gjrat para se t ndodhin, si thot Allahu i Lartsuar: "A nuk e di ti se Allahu di do gj, q
sht n qiell e n tok? T gjitha kto jan (shnuar) n Libr. Me t vrtet, kjo sht e
leht pr Allahun. (El Haxh 70) Kush pretendon se Allahu i di gjrat vetm pasi t ndodhin,
e prgnjeshtron kt ajet dhe ajete t ngjashme me t, q tregojn se Allahu i di gjrat para
se t ndodhin.
Mirpo dituria n kt ajet: "Derisa ti njohim ata midis jush q luftojn (n rrugn e
drejt)" sht dituri pas s cils renditet shprblimi ose ndshkimi.
Pas dituris s Allahut pr dika para se t ndodh nuk renditet dika nga ana e puns s
njeriut, pasi njeriu ende nuk sht sprovuar me t, q t qartsohet shtja. Pasi njeriu t vihet
40
n prov, qartsohet nse ka merituar shprblimin apo ndshkimin dhe qllimi me fjalt e
Allahut: "Derisa ti njohim ata midis jush, q luftojn (n rugn e drejt)", mbetet dituria ku
mbshtetet shprblimi apo ndshkimi.
Disa dijetar kan thn se qllimi n kt ajet: "Derisa ti njohin ata midis jush, q
luftojne n rrugn e drejt)" esht dituria e iltr, dm.th. derisa t shfaqet nj gj, ngase
dituria e Allahut pr nj shtje para se t jet sht dituri se ajo do t jet, kurse dituria pr
at q ka ndodhur sht dituri se ajo ka qen dhe ka dallim mes ktyre dy diturive.
Dituria e par esht dituri mbi at se do t jet.
Ndrsa e dyta pr at se si ka qen.
Bhet edhe m e qart pr ty nse nj njeri t thot do t bj kshtu e kshtu pasi ti tashm
ke dijeni pr at q ai t ka lajmruar. E nse ai e bn nj gj t tille nesr, ather tek ti sht
shfaqur edhe nje dituri tjeter, d.m.th. dituri pr ate pr t cilen t ka lajmeruar se do ta veproj
dhe me t vrtete e veproi. Keto jan dy menyrat e komentimit t fjales se Allahut t
Lartesuar: "Derisa ti njohim ata midis jush"
Menyra e par: sht ajo dituri pas se cils rrjedh shperblimi apo ndeshkimi dhe ndodh
vetm pasi Allahu e ue ne prove robin e Tij.
Menyra e dyt: Qllimi me t sht dituria e iltr, ngase dituria e Allahut pr nj gj
para se t jet sht dituri se ajo do t jet dhe kur ajo t ndodh, ather Allahu e di at se si
ka qen.
Allahut i Lartsuar thot: "(El Muxhahidin) Ata t cilet luftojn n rrugn e drejt...".
Muxhahid sht ai q ka dhn tr mundin e tij pr t ngritur fjaln e Allahut dhe kjo
prfshin edhe muxhahidin q merret me dituri. Muxhahid me dituri sht ai q mson dituri
dhe ua mson t tjerve si dhe e shprndan at mes njerzve, duke e br kt si shkak pr
gjykimin me fen e Allahut. Nuk ka dyshim se edhe ky edhe ai q mban armn n dor
kundr armikut jan muxhahid n rrugn e Allahut nse pr qllim sht q fjala e Allahut t
jet m e larta.
Fjala e Tij: "Durimtart (ata t cilt bjn sabr)" do t thot se bjn durim ndaj asaj me
t ciln jan ngarkuar, si xhihadi, duke e prballuar dhe duke u ngitur me t.
Fjala e Tij: "E derisa t provojm at q thuhen pr veprat tuaja", ka kuptimin ta provojm
at q t bhet e qart dhe ta dim mir n mnyr q t shprblehen apo t ndshkohen pr
t.
Pasi Allahu azze ue xhel-le e prmendi kt provim, tha: "Dhe prgzoji durimtart". Me
kt iu drejtua Muhamedit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem, ty dhe atij t cilit i shkon kjo
thirrje. D.m.th. prgzoji o Muhamed! O ti q t ka arritur kjo thirrje prgzoji durimtart t
cilt bjn durim n kto sprova, duke mos i pritur ato me hidhrim, zemrim ose revoltim,
por i presin me durim. sht edhe m e mir se kjo kur ata i presin kto sprova me knaqsi
(rida). sht edhe m me vler kur i presin kto sprova me falnderim, si e kemi cekur edhe
41
m lart, se kush goditet me prcaktimin e dhimbshm t Allahut sht mes katr gjrave:
zemrimit, durimit, knaqjes dhe falnderimit.
E ktu thot. "Prandaj, prgzoji t duruarit, t cilt. kur i godet ndonj fatkeqsi thon:
"T Allahut jemi dhe vetm tek Ai do t kthehemi!" (El Bekare: 155-156)
Fjala e Tij: "T Allahut jemi" do t thot se nse njeriun e godet ndonj fatkeqsi, ai
kthehet tek Allahu duke e njohur dhe duke e pranuar sundimin e Tij dhe vepron si t doj Ai.
Pejgamberi sal-la Alahu alejhi ue sel-lem i ka thn njrs prej vajzave t tij: "E Allahut
sht ajo q merr dhe q jep.12
Ti je nn sundimin e Zotit tnd azze ue xhel-le, q vepron me ty sipas urtsis se Tij
tebareke ue teala.
Pastaj tha: "T Allahut jemi dhe vetm tek Ai do t kthehemi!" Njerzit e pranojn se
kan pr t'u kthyer tek Allahu q t'i shprblej (sipas veprave t tyre), nese jan zemruar i
shprblen sipas zemrimit t tyre dhe nse kan br durim si sht gjendja e ktyre
njerzve me t vrtet Allahu do ti shprblej pr durimin q kan br n ato fatkeqsi. I
godet Allahu azze ue xhel-le me ndonj sprov, pastaj i shprblen durimtart. Allahu i
Lartsuar thot: "Ata do t shprblehen me bekim dhe mshir nga Zoti i Tyre." (El Bekare:
157) Me ata ka pr qllim durimtart.
Do t shprblehen me bekim dhe mshir nga Zoti i tyre " Fjala salauat (n arabisht n
kt ajet) sht shumsi i salah dhe ka pr qllim lavdrimin q Allahu u bn atyre tek bota e
lart. I lavdron ata tek melaiket e Tij.
Fjala e Tij: "Ata jan n rrugn e drejt" u referohet atyre q i ka udhzuar Allahu azze ue
xhel-le t cilat kur i godet ndonj fatkeqsi, nuk zemrohen por bjn durim ndaj asaj q i ka
goditur. Ky ajet sht argument se lavdrimi i Allahut azze ue xhel-le nuk sht vetm
bekimi i Tij, por sht dika m e veant, m e plot dhe m me vler. Komentimi q i kan
br disa dijetar, se es-salah prej Allahut sht bekim, rahmet, prej melaikeve sht dua-
lutje dhe prej njerzve sht istigfar, krkim faljeje, nuk ka t bj fare me realitetin sepse
salah sht dika ndryshe prej mshires (rahmetit), pr arsye se Allahu azze ue xhel-le ketu e
ka renditur rahmetin pas shprehjes salauat (i ka prmendur t dyja me nj kontekst duke br
lidhjen n mes tyre prmes lidhzs "uau"), ndrsa lidhja mes dy shprehjeve na jep t
kuptojm ndryshimin mes tyre. Dijetart jan t nj fjale se lejohet t thuash pr kdo prej
besimtarve: -O Zot, mshiroje filanin!
Por ekzistojn tre mendime nse lejohet t thuhet: O Zot, o salavat mbi t!
-Disa e kan lejuar trsisht;
-ndrsa disa t tjer e kan ndaluar trsisht,

12
Transmeton Bukhariu (1284) dhe Muslimi (023).
42
-kurse grupi i tret e ka lejuar nse vjen pas ndonj salauati mbi dik tjetr, p.sh.
Allahumme sali ala Muhammedin ue ala ali Muhammed. Pra: -O Zoti im, drgo salauat mbi
Pejgamberin dhe familjen e tij, apo t mos jet kshtu por t ket ndonj shkak tjetr si n
fjaln e Allahut subhanehu ue teala: "Merr nga pasuria e tyre lmosh me t ciln ti pastrosh
ata dhe tua rrissh veprat e mira! Lutu pr ta, sepse lutja jote sht vrtet qetsim pr ata..."
(Et-Teubeh: 103)
E nse ka pr t ndonj shkak dhe nuk merret si dispozit fetare, ather nuk ka dika t
keqe t thuash "Zoti im! Dergo salauat pr filanin", nse t vjen ndonj njeri me zekatin e tij
the t thot: "Merre kt pasuri q t'ua ndash fukarenjve ktu mund ti thuash sal-la Allahu
alejk, pra bn dua pr t q Allahu t drgoj salauat (ta qetsoj at), ashtu si e urdhroi
Allahu t Drguarin e Tij -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-.

Hadithi 26


" :


. ." .

Ebu Seid Sa'd ibn Malik el-Hudrij radija Allahu anhu transmetohet t ket thn: "Nj grup
njerzish prej ensarve krkuan (sende t ndryshme) nga i Drguari i Allahut sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem dhe ai u dha. Ata prsri krkuan dhe ai prap u dha ka krkuan, derisa nuk
i mbeti asgj. E kur u harxhuan krejt ka kishte, u tha: "do gj t mir q kam do t'jua jap,
asgj nuk do t kursej, as do ta mbaj pr vete, por kush dshiron dhe krkon dlirsi, Allahu
43
do t'ia jap. E kush krkon dhe dshiron pavarsi, Allahu do ta bj t pavarur, t pasur.
Kush bn shum durim, Allahu do ta ndihmoj n durim. Askujt nuk i sht dhn dhurat m
e mir dhe m e kompletuar sesa durimi."13 [Muttefekun alejhi].

Shpjegimi
Pejgamberit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem nuk i sht krkuar dika q e kishte e t mos e
jepte. Nuk dihet t ket refuzuar ndonj lyps, por ka dhn shum, si ai q nuk i friksohet
varfris fare, kurse n shtpin e tij jetonte nj jet t varfr, ndoshta edhe ka lidhur ndonj
gur n barkun e tij pr shkak t uris.
Ai sal-la Allahu alejhi ue sel-lem ka qen m bujari dhe m trimi.
Kur i mbaronte ajo q kishte, i lajmronte ata se nuk kishte m ndonj t mir pr t'u
dhn, pasi nuk u fshihte asgj.
M pas Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem nxit pr dlirsi, pavarsi, pasuri dhe
durim, duke thn: "Por kush dshiron dhe krkon dlirsi, Allahu do t'ia jap e kush krkon
dhe dshiron pavarsi, Allahu do ta bj t pavarur, t pasur. Kush bn shum durim, Allahu
do ta ndihmoj n durim..." Kto jan tri gjra.
E para: Kush krkon pavarsi, Allahu do ta bj t pavarur, t pasur. Domethn kush
krkon nga ajo q sht tek Allahu, duke mos u preokupuar me at q sht n duart e
njerzve, e pavarson dhe e pasuron at Allahu azze ue xhel-le. Po kush krkon prej njerzve
dhe sht nevojtar pr at q ata posedojn, me t vrtet zemra e tij gjithmon do t mbetet e
varfr, Allahu na ruajtt, dhe kurr nuk pavarsohet.
Pavarsi dhe pasuri sht pasuria e zemrs. Nse njeriu mjaftohet me at q sht tek
Allahu nga ajo q sht n duar t njerzve, Allahu do ta pavarsoj nga njerzit, do ta bj
krenar, larg nnmimit dhe lypjes.
E dyta: Kush krkon dhe dshiron dlirsi, Allahu do t'ia jap atij dhe kush krkon
mbrojtje nga ajo q Allahu e ka ndaluar n raport me grat, ather Allahu azze ue xhel-le do
ta mbroj at.
Nse njeriu e pason at ku e fton epshi i vet -gj q ka t bj me dlirsin- ai do t
shkatrrohet, Allahu na ruajtt. Nse e pason nefsin e tij, i cili e nxit pr tek e keqja dhe
shkon pas grave, nuk ka dyshim se do t shkatrrohet; bn zina syri, veshi, dora, kmbt e m
pas edhe organet gjenitale. Kjo sht zinaja, amoraliteti, Allahu na ruajtt.
Kur njeriu krkon dlirsi nga kjo gj e ndaluar, Allahu do t'ia jap, do ta mbroj at dhe
familjen e tij gjithashtu.
E treta: kush bn shum durim, Allahu do ta ndihmoj n durimin e tij, d.m.th. Allahu do
t'i jap atij durim.

13
Transmetojn Bukhariu (1469) dhe Muslimi (1053).
44
Nse bn durim dhe e privon vetveten nga ajo q Allahu e ka ndaluar, bn durim edhe pse
ke nevoj dhe je i varfr dhe nuk u krkon njerzve asgj, me t vrtet Allahu, do t t jap
durim dhe do t ndihmoj. Ky pra sht qllimi i ktij hadithi ngase sht n kapitullin e
durimit.
E pastaj Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem thot: "Askujt nuk i sht dhn
dhurat m e mir dhe m e kompletuar sesa durimi."
Nuk i ka dhn Allahu dikujt ndonj dhurat prej furnizimit apo dika tjetr m t mir
dhe m t gjer se durimi, ngase njeriu nse sht durimtar, ather mund t duroj do gj;
nse e godet ndonj e keqe, duron dhe nse shejtani dshiron ta shtyj q t bj ndonj gj t
ndaluar, ai duron. E, nse shejtani dshiron ta largoj nga ajo q Allahu ka urdhruar, ai
duron.
Nse dikujt Allahu i ka dhuruar durimin, kjo sht m e mira q i sht dhn atij dhe m
e gjera. Kjo sht arsyeja q njeriu durimtar edhe nse rndohet e dmtohet prej njerzve,
edhe nse dgjon dika q e urren apo sulmohet prej tyre, mbetet prap i qet, nuk
zemrohet, nuk hidhrohet ngase ai sht durimtar ndaj asaj me t ciln Allahu e ka sprovuar,
kurse zemra e tij gjithmon stabile dhe shpirti i tij i qet.
Kjo sht arsyeja q Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem ka thn: "Askujt nuk i
sht dhn dhurat m e mir dhe m e kompletuar sesa durimi."

Hadithi 27

" : :

:


. ."
Ebu Jahja Suhejb ibn Sinani radija Allahu anhu prcillet se i Drguari i Allahut sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem ka thn: "E uditshme sht shtja e besimtarit. shtja e tij sht krejt e
mir pr t dhe nuk sht e till pr asknd tjetr. Nse besimtarin e godet gj e gzueshme,
ai falnderon (Allahun) e kjo sht e mir pr t. Kurse nse e godet gj e keqe, ai bn durim,
andaj edhe kjo sht mir pr t."14 [Transmeton Muslimi].

Shpjegimi
Autori, Allahu e mshiroft, n lidhje me at q transmeton Suhejb er-Rumij, tregon se
Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem ka thn: "E uditshme sht shtja e besimtarit.
shtja e tij sht krejt e mir pr t..."

14
Transmeton Muslimi (2999).
45
Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem shfaqi udin e tij n kt hadith n saj t
plqimit dhe lavdrimit pr shtjen e besimtarit, d.m.th. pr punn e tij, ngase shtja e
besimtarit e tra sht hajr dhe nj gj e till nuk sht pr dik tjetr vetm se pr
besimtarin.
M pas Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem e shpjegoi kt t mir duke thn:
Nse besimtarin e godet gzimi, ai falnderon (Allahun) dhe kjo i sjell dobi, kurse nse e
godet e keqja, ai bn durim, andaj edhe kjo i sjell dobi."
Kjo sht shtja e besimtarit dhe do njeri n prcaktimin e Allahut sht mes dy
gjendjeve: besimtar dhe jobesimtar. Pr besimtarin, sido q t jet, ajo q Allahu e ka caktuar
pr t sht m e mir; nse e godet ndonj e keqe bn durim, duron n prcaktimin e Allahu
dhe gjithmon pret ndihmn dhe shptimin prej Allahut, duke krkuar n nj gj t till
shprblim tek Allahu. Kjo sht e mir pr t dhe me kt arrin shprblimin e agjruesve.
E nse e godet ndonj gzim prej dhuntive t fes, si dituria dhe puna e mir ose ndonj
dhunti apo e mir e dunjas, si pasuria, fmijt dhe familja, e falnderon Allahun dhe kt
falnderim e bn me nnshtrim dhe respekt ndaj Allahut azze ue xhel-le. E falnderon
Allahun dhe kjo sht hajr pr t dhe me kt fiton dy t mira, t mirn e fes dhe t dunjas.
T mirn e dunjas me gzim e t mirn e fes me falnderim, kshtu sht shtja e
besimtarit. Ai gjithmon sht n hajr, pa marr parasysh nse goditet nga ndonj e keqe.
Mirpo sa i prket jobesimtarit, ai sht gjithmon n sherr, n t keqe, Allahu na ruajtt.
Nse e godet ndonj e keqe, nuk bn durim por oroditet, lutet dhe thrret pr shkatrrim,
fyen kohn, qoft t kaluarn apo t tashmen, fyen Allahun azze ue xhel-le, Allahu na ruajtt.
Nse i ndodh ndonj e mir, nuk e falnderon Allahun fare dhe ky gzim do t jet dnim
pr t n ahiret, ngase jobesimtari nuk ha apo nuk e pi e t mos i shkruhet mkat. Pr
besimtarin nuk ka mkat, mirpo pr jobesimtarin ka, si thot Allahu subhanehu ue teala:
"Thuaj: "Kush i ka penguar stolit dhe ushqimet e kndshme, t cilat Ai i ka krijuar pr
robrit e Vet?" Thuaj: "Ato jan pr besimtar n kt bot, ndrsa n botn tjetr do t jen
vetm pr besimtart." (El Araf: 32). Ato jan vetm pr besimtart, edhe n Ditn e
Kiametit do t jen vetm pr ta. E sa u prket jobesimtarve, ato ushqime dhe stoli nuk jan
pr ta ngase han nga ajo q sht e ndaluar pr ta e nuk ka dyshim se do t dnohen pr t n
Ditn e Kiametit. Pra, jobesimtari sht n t keqe, pa marr parasysh se far e godet, e mir
apo e keqe. Ai sht n t kundrtn e gjendjes s besimtarit, i cili gjithmon sht n hajr,
sido q t jet shtja e tij.
N kt hadith Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem nxit pr besim dhe tregon se
besimtari gjithmon sht n t mir dhe dhunti. Gjithashtu n t kemi nxitje pr durim nse
na godet ndonj e keqe dhe kjo sht prej cilsive t mira t besimtarve. Kur t godet ndonj
e keqe e sheh veten durimtar dhe llogarit t shprblehesh, e pret shptimin prej Allahut
subhanehu ue teala dhe shpreson te shprblimi vetm nga Allahu, ather kjo sht shenj e
46
besimit t mir. E nse sheh t kundrtn, qorto vetm veten tnde, prmirso mendimin tnd
dhe pendohu tek Allahu. N kt hadith kemi nxitje gjithashtu pr falnderim n rast gzimi,
ngase me t vrtet nse njeriu e falnderon Zotin e tij pr t mirat e tij, kjo do t thot q
Allahu e do kt njeri, e kjo sht shkak pr shtimin e veprave t mira. Allahu subhanehu ue
teala thot: "(Kujtoje) kur Zoti juaj kumtoi: "Nse tregoheni mirnjohs, Un do t'jua shtoj
edhe m shum begatit e Mia; por, nse ju mohoni mirsit e Mia, (ather dijeni se) dnimi
Im sht i rnd." (Ibrahim: 7)
Kur Allahu ia mundson dikujt falnderimin, kjo sht nj dhunti q meriton falnderim pr
t, pr her t dyt. E nse e kryen kt falnderim, ather kjo sht dhunti m vete q ka
nevoj pr falnderim pr her t tret dhe kshtu vazhdon ..., sepse t pakt jan at q
falnderojn. Nse Allahu ta dhuron nj gj t till dhe t ndihmon n t, kjo sht dhunti
shum e madhe. Disa kan thn:
Nse falnderimi im ndaj Allahut sht dhunti,
Ai pr kto dhunti meriton falnderim.
E si arrihet falnderimi pa mirsin e Tij
Edhe nse ditt zgjaten dhe vitet vazhdojn?
Mirpo ne me t vrtet jemi n gaflet nga nj gj e till, prandaj e lus Allahun q t'i
zgjoj zemrat tona dhe tuajat dhe t'i prmirsoj veprat tona dhe tuajat ngase Ai sht Bujar
dhe Fisnik.

Hadithi 28

:

:
"
:
":



: .
Transmetohet nga Enesi -radija Allahu anhu- se ka thn: Pasi e rndoi smundja
Pejgamberin -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- dhe i binte t fikt nga mundimi i vdekjes
Fatimja -radija Allahu anha- tha: Oh mundimi i babait tim. Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi
ue sel-lem- tha: Prej sot babai yt nuk do t ket m mundim. Pasi ndrroi jet Pejgamberi -
sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-, ajo tha: O babai im, q iu prgjigj thirrjes s Zotit t vet! O
babai im, q xheneti Firdeus sht vendi i tij. O babai im, q edhe Xhibrilin e ngushllojm.
Kur i Drguari -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- u varros, Fatimja -radija Allahu anha- tha: A
u knaqn shpirtrat tuaj kur hidhnit dh mbi trupin e t Drguarit t Allahut?! 15 [Transmeton
Bukhariu].

15
Transmeton Bukhariu [4462].
47
Shpjegimi
Autori, Allahu e mshiroft, thot se n kt hadith q e transmeton nga Enes ibn Maliku
radija Allahu anhu, kur Pejgamberit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- iu rndua smundja nga
e cila edhe vdiq, I binte t fikt nga mundimi .. shkaku ishin dhimbjet e mdha, prandaj
filloi t alivanosej. Atij -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- i shtohej smundja dhe i shtoheshin
dhimbjet, ndrsa kur smurej ndiente dhembje sa pr dy njerz.
Urtsia e ksaj sht q Pejgamberi t arrij shkalln m t lart t durimit, ngase durimi
ka nj pozit t lart, e cila arrihet vetm me provim nga ana e Allahut azze ue xhel-le, pasi
durim bhet vetm ndaj asaj q sht e urryer.
Nse njeriu nuk preket nga dika q e urren, nuk ka mundsi t kuptohet durimi i tij.
Allahu subhanehu ue teala thot: Ne do tju vm n prov ju, derisa ti njohim ata midis
jush, q luftojn (n rrugn e drejt) dhe durojn, e derisa t provojm ato q thuhen pr
veprat tuaja. (Muhamed: 31). Atij i binte t fikt nga mundimi, kurse Fatimja -radija Allahu
anha- thoshte: Oh, mundimi i babait tim! Ajo ndiente dhembje pr brengat dhe mundimet e
babait t saj, por si t gjitha grat nuk mund t bnte aq durim. Pejgamberi -sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem- i tha: Prej sot babai yt nuk do t ket m mundim, - ngase kur u largua prej
dunjas, shkoi t Zoti i Lartsuar, ashtu si thoshte ai vet kur ishte n agonin e vdekjes:
Dua t shkoj t Zoti i Lartsuar, dua t shkoj t Zoti i Lartsuar16 dhe shikonte nga tavani i
shtpis. Vdiq Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- dhe Fatimja filloi t vajtoj pr t,
por me nj vajtim t leht, i cili nuk tregon hidhrim ndaj asaj q Allahu subhanehu ue teala
ka caktuar.
Fjala e saj: Q iu prgjigj thirrjes s Krijuesit t vet ., do t thot se Ai ka n dor do
gj, afatet e prcaktuara pr krijesat jan n Dorn e Tij, i tr veprimi n gjithsi sht n
Dorn e Tij, do gj ka pr tu kthyer tek Allahu sepse tek Ai sht prfundimi dhe kthimi. Iu
prgjigj thirrsit t Allahut dhe pasi vdiq, me t u veprua si me t gjitha krijesat. Shpirti i tij u
ngrit lart, derisa u ndal para Allahut azze ue xhel-le mbi qiellin e shtat.
Ajo tha: Oh, babai im, q iu prgjigj thirrjes s Krijuesit t vet! Dhe: Oh, babai im, q
xhennetul-l Firdeus sht vendi i tij , pasi ai -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka
pozitn m t lart n xhennet, ashtu si ka thn: Krkoni tek Allahu pr mua uesilen,
ngase ajo sht nj vend n Xhennet q nuk i takon dikujt tjetr prve nj robi prej robrve
t Allahut. Shpresoj q un t jem ai.
Dhe nuk ka dyshim se vendi i tij do t jet Xhenneti Firdeus, i cili sht prej xhenneteve
m t larta, mbuloja e siprme e t cilit sht Arshi i Allahut subhanehu ue teala. Pejgamberi
-sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- sht n shkallt m t larta n t. Ajo gjithashtu tha: Oh,

16
Transmetojn Bukhariu [4463] dhe Muslimi [2444].
48
babai im, q edhe Xhibrilin e ngushllojm! Enna ju sht lajmrimi pr vdekjen e
personit dhe ajo thot se me t vrtet edhe Xhibrili sht brengosur se ai i shkonte atij me
shpallje mngjes e mbrmje. E nse vdes Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-,
ndrpritet edhe zbritja e Xhibrilit n Tok, pasi me vdekjen e Pejgamberit -sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem- shpallja u ndrpre. Pasi e morrn dhe e varrosn Pejgamberin -sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem- ajo tha: A u knaqn shpirtrat tuaj t hidhnin dh mbi trupin e t Drguarit
t Allahut?! E tha kt nga dhimbja dhe mrzia e madhe q kishte, duke pyetur si mundn
sahabt t hidhnin dh mbi trupin e tij sepse kjo sht ajo q Allahu ka dashur t ndodh dhe
sht ligji i Allahut. Dhe sikur t ekzistonte mundsia t jepnin pr Pejgamberin t tr tokn,
shokt e tij do ta kishin dhn. Mirpo Allahut subhanehu ue teala i takon hukmi (vendimi)
dhe tek Ai sht kthimi, si thot Allahu subhanehu ue teala n librin e Tij: Sigurisht q ti (o
Muhammed) do t vdessh nj dit e sigurisht q edhe ata do t vdesin. Pastaj, n Ditn e
Gjykimit, ju do t grindeni (mes vete) para Zotit tuaj, e Ai gjykon! Ez-Zummer: 30-31).
Dobit:
Shihet qart n kt hadith se Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- sht si t gjith
njerzit e tjer, smuret, ka uri, ka etje dhe t ftoht. T gjitha proeset njerzore jan t
pranishme tek ai, ashtu si ka thn: M t vrtet un jam njeri sikurse edhe ju, harroj
sikurse edhe ju harroni.17
N kt hadith ka kundrshtim ndaj atyre t cilt i bjn Allahut shirk me Pejgamberin -
sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-, duke iu lutur atij, duke krkuar ndihm prej tij prderisa ai
sht n varrin e tij, madje disa t tjer q kan shkuar aq larg, Allahu na ruajtt, saq nuk
krkojn prej Allahut, por prej Pejgamberit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-, a thua se ai q u
prgjigjet lutjeve sht Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-! Me t vrtet ata kan
humbur fen e tyre dhe jan br shum mendjeleht ngase Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi
ue sel-lem- nuk ka n dor pr veten e tij as dm e as dobi. E si sht e mundur t ket n
dor dika pr dik tjetr?!
Allahu subhanehu ue teala e urdhron Pejgamberin e Tij: Thuaj: Un nuk ju them se
zotroj thesaret e Allahut apo se e di t padukshmen dhe as nuk them se jam melek, por
sht nj rob prej robrve t Allahut. Prandaj edhe ka thn: Un ndjek vetm at q m
shpallet. (El-Enam: 50).
Allahu subhanehu ue teala thot: Thuaj: Un nuk mundem tju largoj ndonj dm e as
tju sjell ndonj dobi, Thuaj: Edhe mua askush nuk mund t m mbroj nga dnimi i
Allahut, dhe nuk mund t gjej strehim tjetrkund, prvese tek Ai. Un kam pr detyr ve
tju prcjell at q m vjen nga Allahu dhe mesazhet e Tij. Kjo pra sht detyra ime. (El-
Xhin: 21-23).

17
Transmetojn Bukhariu [401] dhe Muslimi [572].
49
Kur Allahu subhanehu ue teala zbriti fjaln e Tij: "Paralajmroje farefisin tnd m t
afrm" (Esh-Shuara: 214), ai (Muhamedi alejhi selam) i afroi t afrmit e tij dhe u bri thirrje
n islam, derisa tha: Oj Fatime, e bija e Muhamedit! Krko prej meje far t duash prej
pasuris, (por dije se) tek Allahu nuk mundem t t ndihmoj pr asgj.18
Vajzs s tij, asaj pr t ciln brengosej shum, i thot se nuk mund ta ndihmoj para Allahut.
Ky sht argument se pr dik tjetr sht edhe m e pamundur. Ky hadith tregon edhe
dalaletin ose devijimin t atyre q e lusin Pejgamberin -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-. Ata i
sheh n xhamin e Pejgamberit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- kur bjn dua dhe kthehen
nga varri i tij, kur qndrojn para varrit t tij heshtin si t ishin n namaz e t tjera veprime.
N kt hadith shohim se nuk ka dika t keqe t vajtosh leht, nse nuk ka revolt ndaj
asaj q Allahu azze ue xhel-le ka caktuar, ngase Fatimja ka vajtuar pr Pejgamberin -sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem- me vajtim t leht, q nuk e kundrshton caktimin e Allahut azze ue
xhel-le.
N t ka argument se Fatimja radija Allahu anha, e bija e Pejgamberit -sal-la Allahu alejhi
ue sel-lem-, ka jetuar edhe pas vdekjes s Pejgamberit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem, mirpo
nuk ka trashguar asgj, as ajo e as grat e tij, as xhaxhai i tij, askush prej familjes s tij,
ngase Pejgambert nuk trashgohen, si ka thn Muhammedi -sal-la Allahu alejhi ue sel-
lem-: Ne Pejgambert nuk trashgohemi, kurse ajo q kemi ln (prej, pasuris) mbetet
sadaka.19
Kjo sht prej urtsis s Allahut azze ue xhel-le, pasi sikur t trashgohet pasuria e
Pejgamberve, dikush mund t thoshte se me t vrtet ata pretenduan se kishin shpallje
vetm e vetm q t krkonin pushtet, n mnyr q tia trashgonin familjes s tyre. Mirpo
Allahu azze ue xhel-le e ndaloi nj gj t till.
Hadithi 31
" :
:
: "

:
" : :

. "
." " :
Transmetohet nga Enesi -radija Allahu anhu- t ket thn: Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi
ue sel-lem- kaloi pran nj gruaje e cila qante mbi nj varr dhe i tha: Friksoju Allahut dhe
bj durim. Gruaja i tha: Largohu prej meje sepse ty nuk t ka goditur fatkeqsia ime! Ajo

18
Transmetojn Bukhariu [2753] dhe Muslimi [204].
19
E transmeton me kt shprehje Imam Ahmedi n Musned [2/463] dhe hadithi n dy koleksionet autentike gjendet me
shprehjen: Nuk trashgohemi. Ajo q kemi ln mbetet sadaka. Transmetojn Bukhariu [6727] dhe Muslimi [1759].
50
nuk e njihte t Drguarin sal-la Allahu alejhi ue sel-lem. Kur i treguan se ai ishte Pejgamberi
-sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-, ajo shpejtoi deri t dera e shtpis s Pejgamberit -sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem- dhe pasi nuk gjeti roje t dera, e hapi dern dhe tha: (O i Drguar i
Allahut) Nuk t njoha. Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- tha: Durimi sht n
goditjen e par (sepse ather sht m vshtir). [Muteffekun alejhi]. N Sahihun e
Muslimit qndron: Gruaja qante pr fmijn e saj (t vogl).20

Shpjegimi
Autori, Allahu e mshiroft, n hadithin t cilin e transmeton Enes ibn Maliku -radija
Allahu anhu- thot se Pejgamberi --sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-- kaloi pran nj gruaje, e
cila ishte pran varrit t fmijs s saj t vdekur. Ajo e kishte dashur shum at fmij,
prandaj nuk mund t mbante t qart. Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- e pa dhe e
porositi t kishte devotshmri ndaj Allahut dhe durim. Friksoju Allahut dhe bj durim.
Gruaja i tha: Larguhu prej meje se ty nuk t ka goditur fatkeqsia ime. Nga kjo
kuptojm se fatkeqsia e kishte brengosur shum prandaj Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue
sel-lem- u largua prej saj.
Pastaj i treguan asaj se ai ishte Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-, kshtu q e
penduar shkoi tek ai. Meq n dern e tij nuk kishte njeri q ti ndalonte njerzit q t hynin
te Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-, e lajmroi at duke i thn: (O i Drguar i
Allahut). Nuk t njoha. Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- i tha: Durimi sht q
n goditjen e par (sepse ather sht m e vshtir).
Durim pr t cilin shprblehet njeriu sht kur bhet n goditjen e par, ather kur t godet
fatkeqsia, ky sht durimi. Ndrsa durimi pas saj mund t jet qetsim si qetsohen kafsht,
por durim i vrtet sht kur njeriun e godet dika rastsisht dhe q n momentin e par
duron dhe shpreson shprblim dhe sht mir t thot: T Allahut jemi dhe tek Ai kemi pr
tu kthyer. O Zot, m shprble n kt fatkeqsi timen dhe ma zvendso at me dika m t
mir!
N kt hadith kemi disa dobi.
E para: Morali i lart i Pejgamberit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- dhe thirrja e tij pr t
vrtetn dhe t mirn. Posa e pa at grua q po qante pran varrit t fmijs s saj, e urdhroi
me devotshmri ndaj Allahut dhe durim.
Kur ajo i tha t largohej, Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- nuk iu kundrvu,
nuk e largoi me forc, sepse ka kuptuar se at e kishte kapluar nj mrzi e madhe dhe nuk
mund ta mbante veten, prandaj edhe kishte dal prej shtpis s saj q t qante pran ktij
varri.

20
Transmetojn Bukhariu [1283] dhe Muslimi [926].
51
Nse dikush pyet a sht vizita e varrezave e ndaluar pr grat? Themi se po, vizita e
varrezave sht e ndaluar pr grat dhe sht prej mkateve t mdha.
Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-, i ka mallkuar grat q vizitojn varrezat, i
shndrrojn ato n xhami dhe vendosin drita n to21.22
Mirpo kjo grua nuk kishte dal pr shkak t vizits s varrezave, por kishte dal pr
shkak t dhimbjes dhe mrzis s rnd q e kishte kapluar nga ndarja me fmijn. Ajo nuk
mundi ta mbante veten q t mos shkonte te varri dhe Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-
lem- e arsyetoi dhe nuk e largoi me forc dhe nuk e detyroi t kthehej n shtpin e saj.
Prej dobive t ktij hadithi sht se njeriu mund t justifikohet me injoranc, pa marr
parasysh a sht injoranc n dispozita fetare apo n dika t natyrshme, ngase ajo grua i tha
Pejgamberit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- t largohej ndonse ai e urdhronte pr t mir,
devotshmri dhe adhurim. Dobi tjetr sht se nuk sht e udhs pr personin i cili sht
prgjegjs pr nevojat e muslimanve q tek dera e shtpis s tij t vendos rojtar pr ti
ndaluar njerzit q ta takojn ather kur kan nevoj pr t. Prjashtim bn rasti kur i
friksohet grumbullimit t tyre, lodhjes s tyre apo preokupimit t tyre me dika q mund ta
arrijn n nj koh tjetr, e n kt nuk ka dika t keqe. Krkimi i lejes pr t hyr n
shtpin e tjetrit nuk sht br pr tjetr pos pr shkak t shikimit dhe pr arsye se njeriu
mund t veproj n shtpin e tij ashtu si dshiron; pranon ose refuzon k t doj ai.
Dobi tjetr e hadithit sht se durimi pr t cilin lavdrohet ai q e realizon sht durimi
n astin e par. Njeriu duron dhe shpreson n shptim dhe sht i bindur se e Allahut sht
ajo q e merr dhe e Tij sht ajo q jep dhe do gj tek Ai sht e afatizuar.
Nga dobit e ktij hadithi sht se t qart te varri sht e kundrta e durimit dhe prandaj
Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- tha: Friksoju Allahut dhe bj durim. Disa
njerz sprovohen dhe kur u vdes ndonj i afrm, shkojn tek varri i tij dhe qajn. Nj gj e
till e kundrshton durimin. I themi atij q nse dshiron ti bsh dobi t vdekurit, lute
Allahun pr t duke qen n shtpi dhe nuk ke nevoj t shkosh shpesh t varri. Shkuarja e
teprt t varrezat e bn njeriun t preokupohet me t vdekurin dhe nuk mund ta harroj at
fatkeqsi, ndrkoh q pr njeriun sht me primare t preokupohet me pun t tjera dhe ta
largoj fatkeqsin nga mendja e tij sa t mundet. Allahu na dhnt sukses!

Hadithi 32

21
Ka ndaluar nga vendosja e dritave n varre sepse sht shpenzim i pasuris pa nevoj ose si trheqje e vrejtjes q t mos
madhrohen varrezat e m von t merren si vend adhurimi. Shiko me gjersisht librin Tuhfetu el Ahvedhi. [2/277=279] sh. P
22
Transmetojn Tirmidhiu [320], Nesaiu [2043], Ebu Daudi [3236]. Kt hadith e ka cilsuar si t mir Tirmidhiu. Edhe Ahmed
Shakiri n shpjegimin e tij t shkurtr t Tirmidhiut [2/137] e ka cilsuar si t mir, ashtu si edhe dijetari Albani n baz t disa
dshmive, prve fjals Ues-surexh-vendosjes s dritave. Shiko el Irva [ 3 /313].
52
" :
:

. "

Nga Ebu Hurejra -radija Allahu anhu- prcillet se i Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi ue
sel-lem- ka thn: Allahu i Madhrishm thot: Shprblimi i robit Tim besimtar, kur tia
marr t dashurin e tij nga banort e ksaj bote dhe ai bn durim pr t duke llogaritur
shprblim, nuk sht tjetr pos xhenneti.23 [Transmeton Bukhariu].

Shpjegimi
Kt hadith e transmeton Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- prej Allahut
subhanehu ue teala, ndrsa dijetart e kan emrtuar kt lloj hadithi si hadith kudsij sepse i
Drguari -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- e transmeton nga Allahu.
Fjala safijehu n hadith sht ai njeri t cilin njeriu e zgjedh, e veon dhe sheh se sht
tepr i lidhur me t, pr shembull fmija, vllai, prindrit, xhaxhai, ose shoku. Nse ndonjrin
nga kta e merr Allahu xheleshanuhu dhe njeriu bn durim duke llogaritur shprblim me
durimin e tij, nuk ka shprblim tjetr pr t prpos xhennetit.
N kt hadith shohim mirsin dhe dobin e durimit ndaj marrjes s t dashurit nga kjo
dunja dhe se Allahu e shprblen njeriun nse ai llogarit shprblim, e shprblen me xhenet. Ky
sht argument q tregon pr mirsin e madhe t Allahut subhanehu ue teala si dhe
fisnikrin e Tij ndaj robrve besimtar, ngase sundimi dhe urdhri i takojn Atij, ti dhe i
dashuri yt q t dy jeni t Allahut azze ue xhel dhe kur Allahu ia merr njeriut t dashurin e tij
dhe njeriu shpreson t shprblehet pr durimin e br, me t vrtet atij i takon ky shprblim i
madh. N kt hadith kemi argument pr veprat e Allahut, nga fjala e Tij kur tia marr t
dashurin e tij. Nuk ka dyshim se Allahu subhanehu ue teala vepron t doj, por sht
obligim pr ne q ta dim se t gjitha veprat e Allahut jan t mira, nuk mund ti atribuohet
Atij e keqja. E nse ndodh e keqja ajo ndodh mbi ata q i ka goditur vepra dhe jo mbi vet
veprn.
Shembull: Nse Allahu ka prcaktuar pr njeriun dika q ai e urren dhe nuk ka dyshim
se kur njeriu e urren dika, ajo sht e keqe pr t. Mirpo e keqe sht tek ky q i sht
caktuar e jo n vet prcaktimin e Allahut, ngase Allahu e prcakton nj gj vetm pr shkak
t urtsive t mdha q kan t bjn me vet personin ose me masn e gjer. Ndonjher
urtsia mund t jet e veant pr nj person, ndonjher pr krijesat n prgjithsi. Nse
Allahu prcakton dika q n sy t njeriut sht e keqe, mirpo ai bn durim duke shpresuar
shprblim, ai ka pr t arritur shum t mira. E nse ai si shkak i ktij caktimi pendohet e
kthehet tek Allahu, do t ket dobi t mdha sepse njeriu nse sht gjithmon n dhunti, ka

23
Transmeton Bukhariu [6424]
53
mundsi q ta harroj falnderimin ndaj Dhuruesit, Allahut azze ue xhel dhe nuk kthehet tek
Ai, mirpo kur e godet dika e hidhur, e prkujton dhe kthehet tek Zoti i tij subhanehu ue
teala. Sa u prket t tjerve, nse ajo gj q sht prcaktuar pr ndonj person dhe ai
dmtohet, ka mundsi q t tjert t ken dobi.
T sjellim nj shembull me nj njeri i cili ka nj shtpi prej balte, Allahu subhanehu ue
teala sjell shi t madh dhe nuk ka dyshim se pronari i ksaj shtpie do t dmtohet, mirpo
dobia sht e prgjithshme dhe q t gjith prfitojn prej atij shiu. Pra kjo shtje sht e
dmshme pr kt person por e dobishme pr t tjert, edhe pse nuk sht trsisht e
dmshme edhe pr vet kt person, por dmi i saj sht i pjesshm: n nj an sht e keqe,
n ann tjetr sht shum e dobishme ngase ai person merr msim prej saj dhe e di se kthimi
sht vetm tek Allahu azze ue xhel, prandaj me kt ky person ka dobi m shum se dmi q
i ka ndodhur atij. Kt hadith autori e ka prmendur n kapitullin e durimit ngase ka dobi t
madhe nse njeriu duron ather kur Allahu ia merr m t dashurin e tij. Pr kt person nuk
ka shprblim tjetr prve xhennetit. Allahu na dhnt suksese.

Hadithi 35
:

:


:

:
: : "
" :
.


.
Nga Ata ibn Rebahu transmetohet t ket thn: Ibn Abasi m ka thn A dshiron t t
tregoj nj nga grat e xhennetit? I thash se po, ai m tha: Kjo grua e zez erdhi te
Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- dhe i tha: Mua nganjher m godet epilepsia
dhe zbulohem (zhvishem duke mos e kuptuar fare), prandaj lute pr mua Allahun e
Madhrishm. Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- tha: Nse do, bj durim n
smundje dhe do t fitosh xhennetin, por nse do, po i bj lutje Allahut t Madhrishm q t
t shroj. Ajo tha: Do t duroj. Pastaj vazhdoi: Kur m godet kjo smundje zhvishem,
ndaj lute Allahun q t mos zhvishem. Dhe Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- i
bri lutje.24 [Muttefekun alejhi].

Shpjegimi
Fjala e tij: A dshiron t t tregoj nj nga grat e xhennetit, do t thot se po i ofron t
shoh nj grua prej banorve t xhennetit. Banort e xhennetit jan dy llojesh. Pr njrn

24
Transmetojn Bukhariu /5625/dhe Muslimi /2576/
54
pjes dshmojm prmes cilsive t tyre se jan banor t xhennetit, kurse pr pjesn tjetr
dshmojm me emra se jan n xhennet.
Lloji i par: N baz t cilsive, dshmojm se sht n xhennet do besimtar, kushdo q
ia ka frikn Allahut, si ka thn Allahu subhanehu ue teala: Q sht prgatitur pr t
devotshmit. (Ali Imran: 133) Dhe: Padyshim, ata jan q besojn dhe punojn vepra t
mira pikrisht ata jan krijesat m t mira. Shprblimi i tyre sht t Zoti i tyre; kopshtet e
Adnit, npr t cilit rrjedhin lumenj e ku do t banojn prher .. (El-Bejjineh: 7-8).
Pra, pr do besimtar q ruhet dhe punon vepra t mira dshmojm se sht prej banorve t
xhennetit, mirpo nuk e veojm me emr ngase nuk e dim se prfundim do t ket, nuk e
dim nse ajo q shfaq haptazi sht si ajo q fsheh. Nse vdes dikush pr t cilin dshmohet
se sht njeri i mir, themi se shpresojm t jet prej banorve t xhennetit, mirpo nuk
dshmojm se sht i till.
Lloji i dyt: Pr grupin tjetr dshmojm se jan n xhennet duke i prmendur me emrat e
tyre, pasi jan ata pr t cilt Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka dshmuar se jan
banor t xhennetit. Ktu hyjn dhjet t prgzuarit me xhennet: Ebu Bekri, Umeri,
Uthmani, Aliu, Saib ibn Zejdi, Sad ibn ebi Uekasi, AbduRrahman ibn Aufi, Talha ibn
UbejduLlahu, Ebu Ubejdeh Amir ibn el Xherrahu, Ez Zubejr ibn el Auuami, Allahu qoft i
knaqur me ta. M pas jan edhe Thabit ibn Kajs ibn Shumasi, Sad ibn Muadhi,
AbduLlah ibn Selami, Bilal ibn Rebahu dhe t tjert radija Allahu anhum, t cilt
Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- i ka prmendur dhe ne dshmojm se jan prej
banorve t xhennetit. Pra, dshmojm se Ebu Bekri sht n xhennet, Umeri sht n
xhennet, Uthmani sht n xhennet dhe Aliu sht n xhennet e kshtu me rradh.
E till sht edhe kjo grua pr t ciln Ibn Abbasi i tha nxnsit t tij Ata ibn ebi
Rebahut: A dshiron t t tregoj nj nga grat e xhennetit? .... Kjo grua e zez.
Nj grua e zez, s cils nuk i kushtohej fare rndsi n shoqri, ishte smur nga
epilepsia dhe kur e kaplonte smundja zhvishte rrobat. Ajo e lajmroi Pejgamberin -sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem- dhe krkoi prej tij q ta luste Allahun pr t. Pejgamberi -sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem- i tha: Nse do, bj durim n smundje dhe do t fitosh xhennetin,
por nse do, po i bj lutje Allahut t Madhrishm q t t shroj. Ajo tha: Do t duroj.
Edhe pse ka ndier dhimbje dhe ka vuajtur shum prej ksaj smundjeje, bri durim q t jet
prej banorve t xhennetit. Mirpo shtoi: O i Drguar i Allahut! Un kur m godet smundja
zhvishem, ndaj lute Allahun q t mos zhvishem. Ather Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi
ue sel-lem- e luti Allahun q t mos zhvishej, m pas ajo smurej nga epilepsia por nuk
zhvishej m.
Epilepsia Allahu na ruajt sht dy llojesh:

55
1. Epilepsia q vjen si rrjedhoj e tkurrjes s sistemit nervor, e cila sht smundje
organike q mund t shrohet nga mjekt me an t barnave q e qetsojn apo e
largojn smundjen n prgjithsi.
2. Lloji tjetr vjen pr shkak t shejtanve dhe xhinve, t cilt hyjn n trupin e njeriut, i
cili alivanoset pas dhimbjeve t mdha duke mos ndier asgj. Xhini hyn n trupin e
njeriut dhe fillon t flas prmes atij personi ndrsa dgjuesi mendon se po flet vet
personi. Por e folura e xhinit sht ndryshe. Kjo lloj epilepsie shrohet me leximin e
Kuranit nga njerzit e dijes dhe t devotshmit. Ndodh q ndonjher xhini flet me ta,
duke ua shpjeguar shkakun pse e ka smur kt njeri, ndonjher ndodh q nuk flet
fare. Smundja e njerzve nga xhint sht vrtetuar me Kuran dhe sunet dhe me at
q dshmohet e shihet. n Kuran, Allahu subhanehu ue teala thot: Ata q marrin
fajde, do t ringjallen (n Ditn e Gjykimit) si ai q djalli e ka mendur me prekjen e
vet. (El Bekare: 275).
Ktu kemi argument se shejtani e mend njeriun me prekjen e tij. Imam Ahmedi transmeton
n musnedin e tij se Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka qen n nj udhtim dhe
kaloi pran nj gruaje me fmijn e saj, t cilin e kishte prekur epilepsia. Ajo erdhi tek
Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- dhe ai iu drejtua xhinit duke i folur, pastaj xhini
doli prej fmijs. Ather nna e fmijs i dha nj dhurat Pejgamberit -sal-la Allahu alejhi
ue sel-lem-25.
Dihet se edhe dijetart u jan drejtuar xhinve q kan hyr te njerzit. I till sht Shejhul
Islam ibn Tejmije rahimehu Allah. Ibn Kajjimi, nxns i Shejhul Islam Ibn Tejmijes,
tregon se kan ardhur disa njerz t Shejhul Islami me nj njeri t smur prej xhinve. Ai
filloi ti lexoj Kuran dhe iu drejtua duke i thn asaj sepse xhini ishte grua: Friksoju
Allahut dhe dil nga ky njeri. Ajo i tha: Un e dua kt njeri. Shejhul Islam Ibn Tejmije i
tha: Mirpo ky nuk t do ty, prandaj dil prej tij.
Ajo tha: Un dua t bj haxh me t. Shejhul Islam Ibn Tejmije i tha Mirpo ai nuk do
t bj haxh me ty, dil prej trupit t tij!
Ajo refuzoi. Ather Shejhul Islami filloi ti lexoj Kuran dhe ta rrihte, saq edhe dora i
dhimbte nga t rrahurit e teprt. Ather xhini tha: Po dal pr nder t shejhut por Shejhul
Islam i tha Mos dil pr nderin tim, por dil pr shkak t nnshtrimit ndaj Allahut dhe t
Drguarit t Tij. Kshtu vazhdoi derisa ajo doli.
Njeriu i smur u zgjua dhe tha: Kush m solli te shejhu?
I than: SubhanAllah! A nuk i ndjeve t rrahurat e shejhut?
U prgjigj: Nuk ndjeva as t rrahura e asgj tjetr.
Shembuj t till jan t shumt.

25
Transmeton Imam Ahmedi n musned [4/170; 171; 172]. Ndrsa e ka vrtetuar isnadin e tij n Mishkat, [5922]
56
Pr kt lloj epilepsie26 ka ila q e pengon smundjen dhe ila q e largon.
1. Ilai q e pengon kt smundje sht leximi i duave t mngjesit dhe t mbrmjes, t
cilat jan t njohura nga librat e dijetarve. Nj lutje e till sht Ajetul Kursija (tespih
dova); kush e lexon natn, Allahu ka pr ta ruajtur at dhe nuk mund ti afrohet shejtani
derisa t zgjohet. Ktu futen edhe suret el-Ihlas, el-Felek, dhe en-Nas, pasi pr to jan
transmetuar hadithe nga Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-. Njeriu duhet t jet i
kujdesshm q ti lexoj n mngjes dhe n mbrmje sepse jan penges nga dmi q
mund t shkaktojn xhint.
2. Ndrsa ilai q e largon kt smundje sht ti lexohen t smurit ajetet kuranore ku ka
trheqje vrejtjeje dhe krkim ndihme nga Allahu derisa t dal xhini.
Argument n kt hadith, q ka t bj me kt kapitull, sht fjala e Pejgamberit -sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem-: Nse do bj durim n smundje dhe do t fitosh xhennetin, por
nse do, po i bj lutje Allahut t Madhrishm q t t shroj. Ajo tha: Do t duroj. N
kto fjal kemi argument q tregon pr mirsit e durimit, i cili sht shkak pr futjen n
xhennet. Allahu na dhnte sukses!

26
Lloji q shkaktohet pr shkak t hyrjes s xhinit n trupin e njeriut [sh. P.]
57
Hadithi 37 dhe 38
" :



.
"
.
:" "
:
: "
" :
" :
:" " . "

. :
Nga Ebu Seidi dhe Ebu Hurejra -radija Allahu anhuma- transmetohet se Pejgamberi -sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem- ka thn: Gjithcka q e godet muslimanin, qoft lodhje, smundje,
pikllim, breng, hidhrim, mundim dhe ankth, madje edhe t shpuarit e ferrs, me seciln
prej ktyre Allahu ia shlyen mkatet atij.27 [Muteffekun alejhi].
Transmetohet nga AbduLlah ibn Mesudi -radija Allahu anhu- se ka thn: Hyra tek
Pejgamberi -alejhi salatu ues selam- kur ai kishte temperatur. I thash: - O i Drguari i
Allahut! Ti vrtet ke temperatur t madhe. Tha: Po. Un kam temperatur aq sa mund t
ken dy burra prej jush. Thash: - A sht kjo pr arsye se ti shprblehesh dyfish? Tha: Po,
kjo sht kshtu. Nuk ka musliman q shqetsohet me dika sa ferra q i hyn n kmb ose
m shum e t mos ia shlyej Allahu mkatet dhe ti bien mkatet ashtu si i bien pems
gjethet.28 [Muttefekun alejhi].

Shpjegimi
Kto dy hadithe jan argument se me t vrtet Allahu ia shlyen mkatet njeriut me
brengat,
lodhjen dhe pikllimin. Nuk ka dyshim se kjo sht prej dhuntive t Allahut subhanehu ue
teala, q e sprovon njeriun me fatkeqsi t ndryshme, t cilat jan pastrim dhe falje mkatesh
pr t.
Njeriu n kt bot nuk mund t jet gjithmon i lumtur, nj dit gzohet dhe n tjetrn
mrzitet, nj dit i vjen dika e nj dit tjetr jo, do t ket problem n trupin dhe n shpirtin
e tij, do t goditet si n shoqri edhe n familjen e tij, sprovat e njeriut pra nuk mund t
numrohen. Por pr besimtarin e tr shtja sht e mir: nse e godet ndonj e keqe, bn

27
Transmetojn Bukhariu [5641] dhe Muslimi [2573]
28
Transmetojn Bukhariu [5648] dhe Muslimi [2571]. Ky hadith nuk gjendet n prkthimin shqip t librit Rijadu Salihin [sh. p.]
58
durim dhe sht mir pr t, por edhe nse e godet ndonj e mir, falnderon Zotin dhe sht
mir pr t.
Nse t bie ndonj fatkeqsi, mos mendo se kjo breng apo mundim vjen pa asnj t
mir, por dije se t zvendsohet me dika m t mir, se mkatet do t largohen prej teje si
bien flett prej trungut t pems. Nuk ka dyshim se kjo sht prej mirsive t Allahut. Nse
njeriu ktij durimi i shton edhe llogaritjen n shprblim, me kt do ta arrij edhe shprblim.
Sprovat jan n dy an:
1. Nganjher nse njeriu i prekur nga fatkeqsia shpreson n shprblimin pr t, ktu kemi
dy dobi: pastrimi prej mkateve dhe shtim t veprave t mira.
2. Nganjher njeriu sht i pakujdesshm dhe mrzitet, duke harruar llogaritjen e sevapeve
dhe shprblimeve tek Allahu, mirpo edhe ktij do ti falen mkatet dhe sido q t jet, ai
prap sht fitimtar. Ai ose fiton pastrimin nga gjynahet dhe faljen e gabimeve pa arritur
shprblimin, meq nuk ka br as nijet, as durim e as nuk ka shpresuar shprblimin, ose i
fiton q t dyja, pastrimin prej gjynaheve dhe shprblimin. sht e udhs pr besimtarin q
nse e godet dika, qoft edhe nj ferr, le t kujtoj shprblimin tek Allahu pr t, q t
shprblehet dhe ti falen mkatet. Kjo sht nj prej dhuntive dhe mirsive t Allahut
subhanehu ue teala si dhe prej bujaris dhe fisnikris s Tij, e sprovon besimtarin pastaj e
shprblen pr kt sprov ose ia fal mkatet me t. Falnderimi i takon Allahut Zotit t
botrave.

Hadithi 40

" :
:

:


" .
Nga Enesi -radija Allahu anhu- transmetohet se i Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi ue
sel-lem- ka thn: Askush prej jush t mos e dshiroj vdekjen pr shkak t nj fatkeqsie
q i ka rn. E nse patjetr duhet ta bj kt, ather le t thot: O Zoti im, m bj mua t
jetoj derisa jeta t jet m e dobishme pr mua, por m bj t vdes nse vdekja sht m e
dobishme pr mua!29 [Muttefekun alejhi].

Shpjegimi

29
Transmetojn Bukhariu [5671] dhe Muslimi [2680]
59
I Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- n kt hadith e ka ndaluar njeriun
q t dshiroj vdekjen pr shkak t ndonj fatkeqsie q i ka rn. Ndodh q njeriu prjeton
nj fatkeqsi q nuk mund ta prballoj dhe nga lodhja e teprt dshiron vdekjen duke e
shprehur me gjuh ose me zemr. i Drguari i Allahut -asal- lAllahu alejhi ue sel-lem- e ka
ndaluar kt veprim duke thn: Askush prej jush t mos e dshiroj vdekjen pr shkak t
nj fatkeqsie q i ka rn. Ndoshta ajo mund t jet mirsi pr t.
Mirpo nse t ndodh ndonj fatkeqsi, thuaj: O Zoti im, m ndihmo t bj durim n kt,
sepse do t jet m mir pr ty.
Ndoshta vdekja sht m e keqe pr ty, pasi jo do vdekje sht e rehatshme, ashtu si ka
thn poeti:
Nuk sht i vdekur ai q ka vdekur dhe sht rehatuar,
Por i vdekur sht i vdekuri duke qen gjall.
Kur njeriu vdes, ndoshta shkon n ndshkimin dhe n dnimin e varrit, Allahu na ruajt,
por nse jeton, mund t pendohet dhe t kthehet tek Allahu dhe kjo sht hajr pr t. Nse t
bie ndonj fatkeqsi, mos e dshiro vdekjen. Nse i Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi ue
sel-lem- ka ndaluar q njeriu ta dshiroj vdekjen pr shkak t fatkeqsis q e ka goditur,
far do t ndodh me at q vret veten pr shkak t ndonj fatkeqsie? Ky njeri kalon nga
nj dnim n nj m t ashpr se ai dhe nuk do t gjej rehati. Ai sht transferuar nga dnimi
n kt bot n nj dnim m t ashpr sepse kush vret veten, do t dnohet n xhehenem me
at mjet q e ka vrar veten, duke qndruar n t prgjithmon. Nga i Drguari i Allahut -sal-
la Allahu alejhi ue sel-lem-30 sht transmetuar se ai q vret veten me ndonj shpat, thik
ose dika t ngjashme, do t jet n xhehenem duke e goditur veten me at mjet.
Nse dikush e vret veten duke pir helm, do ta shijoj at edhe n zjarrin e xhehenemit.
Nse e ka vrar veten duke u hedhur nga kodra, do ti bhet nj kodr n xhehenem dhe do t
hidhet nga ajo prjetsisht. E kshtu me rradh.
Nse i Drguari i Allahut -sal- la Allahu alejhi ue sel-lem- e ndaloi q njeriu t dshiroj
vdekjen pr shkak t nj fatkeqsie q e ka goditur, ather vrasja e vetes sht edhe m e
madhe se kjo.
Kur i Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ndalonte dika, e ka pasur zakon
t prmendte ndonj zvendsim pr at ndales, nse ekzistonte ndonj zvendsim i lejuar,
si thuhet edhe n Kuran: O besimtar! Mos thoni Ra ina , por thoni Undhurnna!, na
shiko!...... (El -Bekare: 104).
Allahu na ndaloi nga fjala Raina dhe na sqaroi fjaln e lejuar duke thn: Por thoni
Undhurna! na shiko!31

30
Transmetojn Bukhariu [5778] dhe Muslimi [109]
31
Pr t kuptuar m mir kt shembull, shiko sqarimin e ktij ajeti n fusnot tek prkthimi i Kuranit n gjuhn shqipe nga
Hasan Nahu [sh.p]
60
Kur iu dhan t Drguarit t Allahut -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- hurma t mira, i
refuzoi dhe tha: far jan kto? T gjitha hurmat e Hajberit jan kshtu? Ata than: Pr
Allahun, jo o i Drguari i Allahut, ne e blejm nj sa32 prej ktij lloji me dy sa ose me tre
sa nga hurmat tona. Ather i Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- tha: Mos
e bj kt por shiti hurmat e tua me para dhe m pas bli t tjerat me ato t holla 33. Pasi i
ndaloi, u tregoi edhe mnyrn e lejuar.
Ktu ka thn: Askush prej jush t mos e dshiroj vdekjen pr shkak t nj fatkeqsie
q i ka rn. E nse patjetr duhet ta bj kt, ather le t thot: O Zoti im, m bj mua t
jetoj derisa jeta t jet m e dobishme pr mua, por m bj t vdes nse vdekja sht m e
dobishme pr mua!
N kt mnyr t ka hapur nj rrug t shndosh sepse dshira pr t vdekur tregon
paknaqsin e njeriut dhe mosdurimin e tij ndaj caktimit t Allahut. Kjo lutje e bn njeriun
q tia dorzoj gjendjen e tij Allahut, pasi njeriu nuk e di t ardhmen. Shpresa pr t vdekur
sht nxitim nga njeriu q Allahu ta ndrpres jetn e tij, sepse ndoshta kjo e ndalon nga
mirsi t shumta, e ndalon nga pendimi dhe shtimi i veprave t mira.
E nse dikush thot: -Si t themi? - O Zoti im, m bj mua t jetoj derisa jeta t jet m e
dobishme pr mua, por m bj t vdes nse vdekja sht m e dobishme pr mua.
Ne themi q arsyeja sht se Allahu e di t ardhmen, kurse njeriu jo. Allahu thot: Thuaj:
Askush, prve Allahut, n qiell apo n tok, nuk i di t fshehtat (En-Neml: 65)
Asnj njeri nuk e di do t fitoj nesr dhe askush nuk di se n vend do t vdes.
(Lukman: 34) Ti pra nuk e di t ardhmen dhe mund t ndodh q jeta t jet m e mir pr ty,
por ndoshta vdekja mund t jet m e mir pr ty. sht mir q njeriu kur t lutet pr dik
pr jet t gjat, ta kufizoj lutjen duke thn Allahu ta zgjatt jetn n adhurimin ndaj Tij!,
q t ket mirsi n t.
Nse dikush thot: - N Kuran thuhet se Merjemja, e bija e Imranit, e ka dshiruar
vdekjen kur tha: Ah sikur t kisha vdekur prpara ksaj (ngjarjeje) dhe t isha harruar.
(Merjem: 23). Si ka br dika q sht e ndaluar?
Prgjigjja sht:
S pari, sht obligim t dim se nse na vjen dika nga sheriati i atyre q ishin para nesh
dhe n sheriatin ton ka ardhur e kundrta, ather kjo nuk sht argument sepse sheriati yn
ka shfuqizuar do ligj tjetr para tij.
S dyti: Merjemja nuk e dshiroi vdekjen n at moment, por e dshiroi para se ti
ndodhte ajo ngjarje. E rndsishme ishte t vdiste pa sprov. Shembulli i saj ishte si fjalt e
Jusufit -alejhi selam-: Ti (o Allah) je Mbrojtsi im n kt bot dhe n botn tjetr! M bj
mua q t vdes si musliman dhe m shoqro me punmirt (n botn tjetr). (Jusuf: 101).
32
Mas e vjetr matjeje, e cila afrsisht peshon 3 kg [sh.p]
33
Transmetojn Bukhariu [2201], [2202] dhe Muslimi [1593], [95]
61
Nga kjo nuk kuptohet q ai krkoi nga Allahu ta bj t vdes, por ai krkoi q Allahu ta
vdes n islam dhe ktu nuk ka dika t keqe, sikur t thuash: -O Zot, m vdis n islam, me
iman, teuhid e sinqeritet ose m vdis kur je i knaqur ndaj meje. Ose fjal t ngjashme me
kto. Duhet t bjm patjetr dallimin mes atij q e dshiron vdekjen pr shkak t nj
fatkeqsie q i bie dhe atij q e dshiron vdekjen me nj mnyr t veant, me t ciln
Allahu azze ue xhel-le sht i knaqur.
E para sht ajo q i Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- e ka ndaluar.
E dyta sht e lejuar.
I Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- e ka ndaluar q njeriu t dshiroj
vdekjen nse e godet ndonj fatkeqsi sepse kush e dshiron vdekjen n kt gjendje, nuk ka
durim. Durimi n vshtirsi dhe t shpresuarit e shprblimit nga Allahu azze ue xhel sht
obligim. do fatkeqsi, qoft ajo shqetsim, pikllim, smundje apo dika tjetr, t gjitha
jan pastrim nga mkatet e tua. E nse ti shpreson shprblimin, kjo do t ti ngrej gradat.
Lndimet, smundja, apo dika tjetr q e godet njeriun nuk mbetet prgjithmon, do t
mbaroj nj dit, kurse ti do t fitosh t mira duke shpresuar n shprblimin e Allahut azze ue
xhel dhe do t t falen t kqijat. I Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-thot:
udi me shtjen e besimtarit. E tr puna e tij sht hajr, e kjo nuk sht pr asknd tjetr
vetm se pr besimtarin. Nse e godet ndonj fatkeqsi, bn durim dhe kjo sht mir pr t.
Por nse e godet ndonj e mir, falnderon (Allahun) dhe kjo sht mir pr t.34 Besimtari
n fardo gjendjeje t jet sht mir, qoft n fatkeqsi apo begati.

Kapitulli i sinqeritetit (vrtetsis)

Allahu i Lartsuar ka thn:





O besimtar! Friksojuni Allahut dhe bhuni me ata q jan t sinqert (n fjal dhe
vepra). (Et-Teube;119)
...

...

34
Transmeton Muslimi [2999].
62
t sinqertt e t sinqertat. (El-Ahzab;35)


...
Do t ishte m mir pr ata q t tregohen t sinqert ndaj Allahut. (Muhamed;21)

Shpjegimi
Autori, Allahu i Lartsuar e mshiroft, e ka titulluar kt kapitull me fjalt kapitulli i
sinqeritetit.
Kuptimi etimologjik i sinqeritetit (es-sidku) sht prputhja e lajmit me at q sht
aktuale.
Sinqeriteti n informim sht kur informon pr dika dhe informimi prputhet me
aktualitetin.
Sinqeriteti n vepra sht kur bindja q njeriu ka n zemr prputhet me veprat e jashtme.
Kush punon t kundrtn e bindjes s tij, nuk sht i sinqert, sepse n sy t njerzve
shfaqet si adhurues, por realisht nuk sht.
Kush bn shirk nuk sht i sinqert me Allahun, edhe pse para njerzve duket sikur
beson.
Hipokriti nuk sht i sinqert dhe n realitet nuk sht besimtar.
Bidatxhiu nuk sht i sinqert sepse ai para njerzve duket si pasues i t Drguarit -sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem-, por realisht nuk sht pasues i tij.
Sinqeriteti sht nga cilsit e besimtarit, e kundrta sht nga cilsit e hipokritve.
Allahu na ruajtt!
M pas autori ka prmendur disa ajete.
O besimtar! Friksojuni Allahut dhe bhuni me ata q jan t sinqert (n fjal dhe
vepra). (Et-Tevbe: 119) Ky ajet kuranor ka zbritur pas prmendjes s ngjarjes pr tre burrat
q nuk morrn pjes n ekspeditn e Tebukut, n mesin e t cilve ishte edhe Kab ibn
Maliku, q e kemi prmendur m par. Ata i treguan Profetit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-
se nuk kishin arsyetim pr mospjesmarrjen n ekspedit dhe ai i bojkotoi.
Kuptimi i fjalve t Allahut: Ai ua pranoi pendimin edhe atyre t treve, t cilt u
lan, domethn t cilt u lan pas dore, u bojkotuan dhe shtja e tyre nuk u zgjidh.
Ndrsa hipokritt erdhn t Profeti -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- kur u kthye nga ekspedita
e Tebukut duke u arsyetuar pr mospjesmarrjen e tyre dhe betoheshin n emr t Allahut se
kishin arsye. Pr ta Allahu shpalli kt ajet: Kur t ktheheni tek ata, do tju betohen pr
Allahun q ti lini. Largohuni prej tyre! Ata jan t ndyr dhe strehimi i tyre sht
xhehennemi. Ky sht dnimi pr veprat e tyre. Ata do tju betohen q t jeni t knaqur me
ata. Nse ju do t jeni t knaqur me ata, dijeni se Allahu me t vrtet nuk sht i knaqur
me popullin e pabindur. (Et-Tevbe: 95-96).
63
Ndrsa kta t tre ishin t sinqert ndaj Profetit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-, duke
pranuar se nuk kishin arsyetim pr t mos marr pjes n ekspedit.
Profeti -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- i bojkotoi pr pesdhjet dit, derisa u shpall ajeti:
saq toka u b e ngusht pr ta, prkundr gjersis s saj, iu shtrnguan shpirtrat, aq sa u
bindn se nuk ka strehim tjetr prve Allahut (Et-Tevbe: 118). E m pas Allahu e zbriti
ajetin q tregoi pr faljen e tyre.
Pastaj Allahu i Lartsuar tha: O besimtar! Friksojuni Allahut dhe bhuni me
ata q jan t sinqert (n fjal dhe vepra). (Et-Tevbe,119), duke i porositur besimtart q t
ken frik Allahun dhe t jen me t sinqertit e kurrsesi me gnjeshtart. Fjalt e ajetit: t
sinqertt e t sinqertat (El-Ahzab:35), jan pjes e ajetit t gjat q Allahu prmendi n
suren El-Ahzab. Ky ajet sht: Me t vrtet q pr muslimant dhe muslimanet, besimtart
dhe besimtaret derisa tha: pr t gjith kta Allahu ka prgatitur falje dhe shprblim t
madh. (El-Ahzab,35)
Allahu i vendosi t sinqertt e t sinqertat n vendin e lavdrimit duke sqaruar
shprblimin q do t ken. Allahu i Lartsuar thot: Do t ishte m mir pr ata q t
tregohen t sinqert ndaj Allahut, sepse po t ishin t sinqert me Allahun do t ishte m
mir pr ta, por ata ishin gnjeshtar, u bn hipokrit dhe shfaqn n sy t njerzve t
kundrtn e asaj q kishin n zemra. U solln ndaj t Drguarit kinse si pasues t tij,
ndrkoh q ishin kundrshtar t tij. Allahu i Lartsuar thot: Nuk ka dyshim se Allahu do
ti shprblej t sinqertt pr sinqeritetin e tyre e do ti dnoj hipokritt, nse do, ose do tua
pranoj pendimin. (El-Ahzab:24)
Fjalt: Nuk ka dyshim se Allahu do ti shprblej t sinqertt pr sinqeritetin e tyre, na
bjn t kuptojm se shtja e sinqeritetit sht e madhe dhe pr t Allahu i Lartsuar
shprblen shum.
Ather sht obligim pr ne q t jemi t sinqert, t jemi t iltr dhe t mos i fshehim
punt tona duke br lajka e syefaqsi. Kur i tregohet dikujt dika q ka br, por q nuk e
plqen, ai gnjen duke thn se nuk e ka br. Si nuk turprohet nga njerzit dhe n t njjtn
koh e sfidon Allahun me nj gnjeshtr?! Thuaj t vrtetn sepse sinqeriteti do ta
prmirsoj gjendjen tnde n t ardhmen. Nse tregon gnejshtra dhe ua fsheh njerzve t
vrtetn duke i gnjyer, nuk do t heqsh dot dor nga ky mkat. Bhu i sinqert me veten
dhe me t tjert q t jesh prej atyre q porosit Allahu n kt ajet: O besimtar! Friksojuni
Allahut dhe bhuni me ata q jan t sinqert (n fjal dhe vepra). (Et-Tevbe:119).

Hadithi 54

64
" :






. "


Ibn Mesudi -radija Allahu anhu- transmeton nga Profeti -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- se
ka thn: (Bhuni t sinqert se) Vrtet sinqeriteti t shpie n mirsi dhe mirsia pa dyshim
t shpie n xhennet. Njeriu vazhdon t jet i sinqert (n fjal dhe vepra) derisa t shkruhet
tek Allahu, i sinqert (besimtar i vrtet). Ndrsa gnjeshtra vrtet t shpie n shthurje
(paturpsi) dhe ska dyshim se shthurja t shpie n xhehennem. Njeriu vazhdon t gnjej
derisa t shkruhet tek Allahu, gnjeshtar i madh.35 [Muttefekun alejhi].

Shpjegimi
Autori, Allahu e mshiroft, kt kapitull e ka thurur pr sinqeritetin dhe e emrtoi
kapitulli i sinqeritetit duke prmendur ajetet q dham m lart. Nga hadithet ai ka prmendur
hadithin e AbduLlah ibn Mesudit -radija Allahu anhu-, ku Profeti -sal-la Allahu alejhi ue
sel-lem- ka thn: Vrtet sinqeriteti t shpie n mirsi dhe mirsia padyshim se t shpie n
xhennet
Fjalt Bhuni t sinqert na bjn t kuptojm q duhet t jemi gjithmon t sinqert.
Sinqeriteti sht prputhja e lajmit me at q sht aktuale, pra t informosh pr dika q
realisht ashtu ka ndodhur. Shembulli i ksaj sht nse i prgjigjesh atij q t pyet n ciln
dit jemi sot. Ti i prgjigjesh sot jemi n ditn e mrkur (dhe realisht sht dit e mrkur),
kjo sht sinqeritet. Por sikur ti thuash sot sht dit e mart, ather kjo do t ishte
gnjeshtr. Pra, sinqeriteti sht prputhja e lajmit me realitetin. M hert sht prmendur
ngjarja e Kab ibn Malikut dhe e dy shokve t tij, ku u b e qart vlera dhe mirsia e
shprblimit pr sinqeritetin dhe se fundi i lumtur u takon vetm t sinqertve. Tregohet se nj
njeri i thjesht tha: -Gnjeshtra vrtet t shpton. Ndrsa vllai i tij tha: Sinqeriteti sht edhe
m shptimtar. Kjo sht e vrtet. Lajmi nganjher sht me gjuh, pra fjal, e nganjher
me gjymtyrt e trupit, domethn veprim. Gnjeshtra me vepr sht kur njeriu vepron t
kundrtn e asaj q fsheh n brendsi. Hipokriti sht gnjeshtar sepse n sy t njerzve
shfaqet se sht besimtar, falet me ta, agjron dhe jep sadaka edhe pse sht koprac, bn
ndoshta edhe haxhin. Kush i sheh veprat e tij, mendon se ai sht njeri i mir, por n realitet
kto vepra nuk burojn nga bindja q ka n brendsi dhe kjo sht gnjeshtr. Kur lajmi
prputhet me realitetin sht sinqeritet n fjal, ndrsa kur prputhen veprat e gjymtyrve me
at bindje q ka n zemr sht sinqeritet n vepra. Profeti -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-

35
Transmeton Bukhariu (6094) dhe Muslimi (2607)
65
m pas sqaroi prfundimin e lumtur t t sinqertve, kur tha: (Bhuni t sinqert se) Vrtet
sinqeriteti t shpie n mirsi dhe mirsia padyshim se t shpie n xhennet.
Mirsi sht shumllojshmria e t mirave. Nj nga emrat e Allahut sht El-Berr-rru, q
do t thot Bamirs i madh n do lloj mirsie. Mirsia sht nj nga rezultatet e sinqeritetit.
Fjalt: Mirsia padyshim se t shpie n xhennet tregojn se mirsia do ta fus njeriun n
xhennet, q sht objektivi final i secilit prej nesh. Njeriu urdhrohet q t krkoj nga
Allahu ta fus n xhennet dhe t krkoj mbrojtjen e Tij nga zjarri i xhehennemit. Allahu
thot: Kushdo q shpton nga zjarri i xhehennemit dhe hyn n xhennet, ai ka fituar (gjithka
q mund t dshirohet). Ndrsa jeta e ksaj bote sht vetm knaqsi mashtruese. (Ali
Imran: 185).
N hadith thuhet: Njeriu vazhdon t jet i sinqert (n fjal dhe vepra) derisa t shkruhet
tek Allahu i sinqert (besimtar i sinqert). N nj transmetim tjetr ka ardhur versioni:
Njeriu vazhdon t tregohet i sinqert dhe t krkoj sinqeritetin derisa t shkruhet tek Allahu
i sinqert. T sinqertt jan kategoria e dyt e njerzve t cilt Allahu i ka shprblyer me
dhuntit e Tij. Allahu i Lartsuar thot: Kushdo q i bindet Allahut dhe t Drguarit, do t
jet me ata t cilve Allahu u ka dhn shum dhunti: me Profett, me t sinqertt, me
dshmort dhe me t mirt (En-Nisa: 69). Kush e krkon vazhdimisht sinqeritetin, Allahu
e shkruan n mesin e t sinqertve dhe ska dyshim q kategoria e sinqeritetit sht nj
shkall shum e lart, t ciln e arrijn vetm nj pakic e vogl burrash dhe grash. Allahu i
Lartsuar thot: Mesihu i biri i Merjemes, nuk sht tjetr vetm se nj i Drguar. Edhe para
tij kan kaluar t Drguar. Nna e tij gjithmon ishte e sinqert (El-Maide: 75).
M i vlefshmi i t sinqertve sht n mnyr t prer m i sinqerti prej tyre. Ai sht Ebu
Bekri -radija Allahu anhu-, i cili iu prgjigj pa asnj hezitim dhe mdyshje Profetit -sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem- kur e ftoi n Islam. Ai e besoi Profetin -sal-la Allahu alejhi ue sel-
lem- kur populli i tij e prgnjeshtroi, i besoi Profetit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- kur ai
tregoi pr udhtimin e tij, Isran dhe Miraxhin, ndrsa t tjert e prgnjeshtruan duke thn
se nuk ishte e mundur q Muhamedi t shkonte nga Meka n Jerusalem brenda nj nate t
vetme. M pas shkuan tek Ebu Bekri dhe i than: - A nuk e ke dgjuar at q po thot shoku
yt? Ai tha: - E far po thot? Ata i treguan pr ngjarjen e Isras dhe Miraxhit, kurse ai iu
prgjigj: - Nse e thot kt, ather ka thn t vrtetn.
Q nga kjo dit u quajt i sinqerti ose es-sid-dik.
Pr gnjeshtrn Profeti -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- na porositi duke thn: Kini
kujdes prej gnjeshtrs! Kjo tregon paralajmrim pr t mos informuar me fjal ose me
vepra pr dika q nuk prputhet me realitetin. Fjalt e Profetit sal-la Allahu alejhi ue sel-
lem: Ndrsa gnjeshtra vrtet t shpie n shthurje (paturpsi), tregojn se shthurje dhe
paturpsi sht largimi nga respektimi i urdhrave t Allahut. Shthurja m e madhe sht
mosbesimi, Allahu na ruajtt. Jobesimtart jan t shthururit, si ka thn Allahu i Lartsuar:
66
Kta jan jobesimtart, mkatart e shthurur. (Abese: 42). Vrtet (q do t ringjallen) dhe
libri i punmbrapshtve do t jet n Sixh-xhin! E kush do ta shpjegoj ty se sht Sixh-
xhin: (Ai) sht nj libr i shkruar. Mjer pr mohuesit at dit, t cilt mohuan Ditn e
gjykimit! (El-Mutaffifin: 7-11). E vrtet fajtoret (t shthururit) do t jen n zjarrin
flakrues. (El-Infitar: 14). Fjalt njeriu vazhdon t gnjej n nj transmetim tjetr kan
ardhur: Njeriu vazhdon t gnjej dhe t kujdeset pr t derisa t shnohet tek Allahu
gnjeshtar i madh.36 Gnjeshtra sht nga veprat e ndaluara, madje disa dijetar kan thn:
Gnjeshtra sht nga mkatt e mdha sepse i Drguari -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka
premtuar se kush vazhdon t gnjej, do t shkruhet tek Allahu gnjeshtar i madh!
Gnjeshtra m e madhe sht ajo q veprojn disa njerz q sajojn shpifje e gnjeshtra q
njerzit t qeshin. I Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka thn: Mjer pr
at q u tregon t tjerve gnjeshtra pr ti br q t qeshin! Mjer pr t, mjer pr t!37
Por ky krcnim sht marr shum leht nga shum njerz. Gnjeshtra sht e ndaluar sepse
shpie n shthurje e mkate. Ka ardhur n hadith38 se nga gnjeshtra prjashtohen tri gjra:
gnjeshtra n luft, pr prmirsimin e marrdhnieve mes njerzve dhe gnjeshtra n
bisedn mes dy bashkshortve. Disa dijetar kan thn se n kt rast sht pr qllim
alegoria dhe jo gnjeshtra e pastr. Ata kan thn se alegoria nganjher quhet gnjeshtr,
si ka ardhur n hadithin e Ebu Hurejrs -radija Allahu ahnu-, se Profeti -sal-la Allahu alejhi
ue sel-lem- ka thn: Nuk ka gnjyer Ibrahimi prve se n tre raste. Dy prej tyre ishin pr
hir t Allahut t Lartsuar: Fjalt e tij un jam i smur (Es-Saffat: 89); Ai tha: Jo, kt
e ka br ky i madhi i tyre (El-Enbija: 63) dhe n nj rast pr shtjen e Sars (gruas s
tij)39 Ibrahimi -alejhi salatu ue selam- nuk gnjeu n kto raste, por prdori fjal t
dykuptimta sepse realiteti i till ishte. Disa dijetart thon se gnjeshtra nuk lejohet n
prgjithsi, qoft pr shaka apo me t vrtet, kur ka t bj me prfitim parash ose jo.
Gnjeshtra m e rnd sht kur njeriu gnjen dhe betohet n emr t Allahut pr t prfituar
nga t hollat e njerzve padrejtsisht, pr shembull kur i krkohet dika q nuk sht e ti por
e dikujt tjetr, ai refuzon duke thn: Pr Allahun, ti nuk ke asgj tnden tek un. Ose
krkon nga t tjert at q nuk i takon duke thn: Ti ke dika timen. Ai gnjen me vetdije
dhe betohet pr krkesn e tij t rrejshme, ather ky sht betimi q njeriu e bn pr t
mbrojtur mkatin (jeminul-gamus), i cili e zhyt njeriun edhe m thell n mkat dhe m pas
n zjarrin e xhehennemit. Allahu na ruajtt! sht saktsuar nga Profeti -sal-la Allahu alejhi
ue sel-lem- se ka thn: Ai q mbahet peng pr tu betuar dhe duron e n fund betohet duke

36
Teksti wshtw I Muslimit (2607).
37
Transmeton Ebu Davudi (4990) dhe ka thn se ky sht hadith I mir (hasen).
38
I cili sht pjes e hadithit t Ummu Kulthumit, bijs s Ukbes, e cila ka thn: Nuk e kam dgjuar ta lejoj (Gnjeshtrn) n
ndonj gj q flasin njerzit, prve n tre raste, n prmirsimin e marrdhnieve mes njerzve dhe n t folurit e burrit me gruan e tij dhe t
folurit e gruas me burrin e saj. Transmeton Muslimi (2605).
39
Transmetojn Bukhariu (3357,3358) dhe Muslimi (2371).
67
qen gnjeshtar, q t prfitoj nga pasuria e ndonj muslimani, do ta takoj Allahun duke
qen i zemruar me t.40 E rndsishme sht t dihet se gnjeshtra sht e ndaluar, prve
tre rasteve q u prmendn m hert, duke pasur parasysh edhe mospajtimet mes dijetarve
pr kuptimin e hadithit n fjal.

Hadithi 57

: :




" :


. "
Transmetohet nga Ebu Thabiti apo sht thn nga Ebu Seidi, apo sht thn nga Ebul-Uelid
Sehl ibn Hunejf, i cili ishte nga pjesmarrsit n luftn e Bedrit, se Profeti -sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem- ka thn: Kush krkon nga Allahu me sinqeritet t plot t bjer shehid,
Allahu do tia jap gradat e shehidit edhe nse vdes n shtratin e tij.41

Shpjegimi
Autori, Allahu e mshiroft, e ka prmendur kt hadith n kapitullin e sinqeritetit. Fjalt
q argumentojn nga ky hadith jan: Kush krkon nga Allahu me sinqeritet t plot
Rnia shehid sht nj grad e lart q vjen menjher pas t sinqertve, ashtu si ka thn
Allahu i Lartsuar: Kushdo q i bindet Allahut dhe t Drguarit, t tillt do t jen s bashku
me ata t cilve Allahu u dha shum dhunti: me Profett, t sinqertt, me dshmort dhe me
t mirt. Eh, sa shok t mir jan ata! (En-Nisa: 69).
Shehidllku sht disa llojesh. Ktu futet edhe dshmia, sqarimi dhe dispozitat e Allahut
azze ue xhel-le ndaj robrve t Tij. Kjo sht dshmia e dijetarve, pr t cilt Allahu ka
thn: Allahu dshmoi se nuk ka Zot tjetr prve tij, (pr kt) dshmuan edhe melaiket e
dijetart. (Ali Imran: 190.
Shum dijetar kan thn pr fjaln e Allahut uesh-shuheda42 se ka pr qllim dijetart
dhe ska dyshim se dijetart jan dshmues. Ata dshmojn se Allahu I Lartsuar e drgoi t
Drguarin e Tij, Muhammedin -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-, me udhzim dhe fe t vrtet.
Ata dshmojn pr ummetin se e ka treguar sheriatin e Allahut, dshmojn pr dispozitat e
Allahut duke thn kjo sht e lejuar, ndrsa kjo sht e ndaluar, kjo sht uaxhib, ndrsa kjo
sht mustehab, kjo sht mekruh. Kto nuk i di askush prve dijetarve.

40
Transmetojn Bukhariu (4549) dhe Muslimi (138).
41
Transmeton Muslimi (1909)
42
N suren En-Nisa: 69.
68
Dshmor jan edhe ata q vdesin nga murtaja dhe smundjet e barkut, kush vdes nga
zjarri dhe mbytet n uj dhe t ngjashm me kta.
Shehid jan edhe ata q vritn n rrugn e Allahut.
Shehid jan edhe ata q vriten duke mbrojtur pasurin dhe vetveten, si ka thn Profeti -
sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- kur u pyet nga nj njeri: O i Drguar i Allahut, po sikur t
vij nj njeri dhe t m krkoj pasurin time (me forc)? Ai tha: Mos ia jep pasurin
tnde. Ai tha: Po sikur t m luftoj? I tha: Luftoje edhe ti. Ai tha: Po nse e vras?
Ai tha: Ai shkon n zjarr (t xhehennemit) sepse sht keqbrs, zullumqar. Ai tha: Po
sikur t m vras? Ai tha: Ti do t biesh shehid. Ai prap tha: Po nse e vras at? Ai
tha: Ai shkon n zjarr (t xhehenemit)43. Profeti -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- gjithashtu
ka thn: Kush vritet duke mbrojtur gjakun e tij, ai sht shehid. Kush vritet duke mbrojtur
familjen e tij, Ai sht shehid dhe kush vritet duke mbrojtur pasurin e tij, ai sht shehid.44
Shehid gjithashtu llogaritet edhe ai q vritet pa t drejt.
Por grada m e lart e shehidit sht vdekja n rrugn e Allahut, ashtu si ka thn Allahu
i Lartsuar: Kurrsesi t mos mendoni se jan t vdekur ata q jan vrar n rrugn e Allahut,
prkundrazi, Ata jan t gjall duke u ushqyer t Zoti i tyre. Jan t gzuar me at q u dha
Allahu nga dhuntit e Tij dhe prgzojn ata q ende nuk jan bashkuar me ta, kan mbetur
pas tyre (ende nuk kan rn shehid), se nuk do t friksohen (pr far i pret) dhe nuk do t
pikllohen (pr far do ln pas). Ata gzohen me dhuntit dhe mirsin e Allahut sepse
Allahu nuk ua humb shprblimin besimtarve. (Ali Imran: 169-171).
Kjo sht peshorja e drejtsis q ka vendosur -Profeti sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- dhe
me t njeriu mat punn e tij. Kush lufton pr kt fjal sht n rrugn e Allahut; nse
vritesh, ather je shehid e nse fiton plak, ather je krenar.
Nj njeri krkon nga Allahu dhe thot: - O Allahu im, krkoj t m vdessh si shehid n
rrugn Tnde! Dihet q vdekja si shehid pr t ngritur fjaln e Allahut shte vetm n luft.
Allahu i Lartsuar e di nse lutja ka qen e sinqert dhe do tia dhuroj gradn e shehidit edhe
nse vdes n shtratin e tij.
Vetm prej Allahut sht suksesi.

Hadithi 58
" :
:
.
:




43
Transmeton Muslimi (140)
44
Transmetojn Ebu Davudi (4772) dhe Tirmidhiu (1421), i cili ka thn: Hadithi sht i mir dhe i sakt (hasenun sahih). Ibn
Maxheh n mnyr t shkurtuar (2580). Hadithin e ka saktsuar shejkh Albani n librin e tij Sahihul-Xhami (6445) dhe Irvaul
Galil (708).
69
: .



: :

:


.
"
. :
" "
Transmetohet nga Ebu Hurejra -radija Allahu anhu-, i cili ka thn se i Drguari i Allahut -
sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka thn: Nj nga Profett -salauatulLahi ue selamuhu
alejhim- i kishte thn popullit t tij para nj beteje: Mos t m bashkangjitet mua kush
sht martuar dhe ende nuk ka fjetur me gruan e tij, kush ka ndrtuar shtpi por ende nuk e ka
ngritur kulmin e saj dhe kush ka bler dele apo deve me barr dhe pret q ti pjellin t vegjlit
e tyre. Shkoi pr n betej dhe arriti afr fshatit n kohn e namazit t ikindis ose
prafrsisht n at koh. Ai i tha Diellit: Ti je i urdhruar (t perndosh) dhe un jam i
urdhruar (t luftoj). O Allahu im, ndale at (Diellin) pr ne! Dielli nuk perndoi derisa
Allahu i mundsoi fitoren. M pas mblodhi plakn e lufts dhe zbriti zjarri q ta djeg at,
por nuk e dogji. Ather Profeti tha: Dikush nga mesi juaj ka marr nga plaka e lufts. Le
t m betohet i pari i do fisi. (Gjat betimit) Dora e njrit prej tyre u ngjit te dora e tij dhe
ather ai (Profeti) tha: Marrsi i plaks s lufts sht nga fisi juaj. Le t m betohet fisi
juaj! Gjat betimit dora e dy apo tre personave u ngjit t dora e tij dhe ai u tha se marrsi i
plaks s lufts sht njri prej tyre. M pas solln nj kok prej ari, t ngjashme me kokn
e lops. E vendosn (te plaka e lufts) dhe ather zjarri e dogji. Plaka e lufts nuk ishte e
lejuar pr asknd para nesh, por Allahu e lejoi pr ne duke par dobsit dhe paaftsit tona45.
[Muttefekun alejhi].

Shpjegimi
N kt hadith ka argumente t mdha. Profeti -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka treguar
pr nj Profet nga Profett e Beni Israilve -alejhimus-salatu ues-selam-, i cili do t luftonte
kundr nj populli dhe ia ndaloi shkuarjen n luft do njeriu q ishte martuar me nj grua
dhe ende nuk kishte pasur marrdhnie me t, do njeriu q kishte ndrtuar shtpin por ende
nuk e kishte mbuluar dhe do njeriu q kishte bler dele apo deve dhe priste q t lindnin t
vegjlit e tyre. Veproi kshtu sepse ata do t ishin t angazhuar me at q i preokuponte; i
martuari do ta kishte mendjen te gruaja e tij, ai q kishte ndrtuar shtpin do t mendonte
pr t, kurse ai q kishte bler dele dhe deve do t mendonte pr t vegjlit e tyre.

45
Transmetojn Bukhariu (3124) dhe Muslimi (1748). Ky hadith nuk gjendet n prkthimin shqip t librit Rijadu Salihin (sh.p)..
70
Njeriu q shkon pr t luftuar duhet t jet i lir nga brengat, nuk duhet ti interesoj
asgj tjetr prve, lufts. Pr kt Allahu i Lartsuar ka thn: Prandaj, kur t lirohesh (nga
punt e ndryshme), prpiqu fort (n adhurim ndaj Allahut). (El-Inshirah: 7). Kjo do t thot
q kur t prfundosh punt e dunjas, kur t mos kesh m angazhim ndaj tyre, ather
prqendrohu n adhurim.
Profeti -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka thn: Nuk ka namaz n prani t ushqimit dhe
ai q falet duke duruar nevojn e tij fiziologjike.46
Kjo argumenton se njeriu nse dshiron t bj nj adhurim, ather duhet ta angazhoj
gjith mendjen dhe trupin e tij n at adhurim, n mnyr q t jet i prmalluar pr t dhe ta
prfundoj ngadal, i qet dhe me knaqsi shpirtrore.
Ky Profet -alejhi selam- u nis pr n betej dhe shkoi t vendi i armikut pas namazit t
ikindis. Nga frika se do t errsohej dhe nuk do t korrte fitore, filloi ti flas Diellit duke i
thn: Ti je i urdhruar t perndosh dhe un jam i urdhruar t luftoj, por urdhri pr diellin
sht urdhr kozmologjik, me dshirn dhe vullnetin e prgjithshm universal t Allahut
(emrun keunijj), ndrsa urdhri pr t luftuar ishte urdhr me dshirn dhe vullnetin sheriatik
t Allahut (emrun sherijj). Allahu i Lartsuar thot: Dielli lviz n drejtimin e vet t
caktuar, kshtu e ka prcaktuar i Plotfuqishmi, i Gjithdijshmi. (Jasin: 3)]. Q kur Allahu
azze ue xhel-le e ka krijuar Diellin, ai lviz n at drejtim q sht urdhruar, nuk ecn m
hert apo m von, nuk zbret m posht dhe nuk ngrihet m lart.
Ai tha: O Allahu im, ndale at pr ne! Allahu e ndali Diellin dhe ai nuk perndoi n
kohn e tij derisa Profeti prfundoi betejn me fitore.
Plaka e lufts nuk ishte e lejuar pr lufttart te popujt para nesh, por sht nga veorit e
ktij
ummeti, elhamdu lil-Lah. M hert, ata e grumbullonin plakn e lufts n nj vend dhe m
pas zbriste nj zjarr nga qielli dhe e digjte. Edhe kt her kshtu vepruan, por zjarri nuk e
dogji at, ather Profeti i tyre tha: Dikush nga mesi juaj ka marr nga plaka e lufts. M
pas urdhroi q nga do fis t vinte nj njeri e ti betohej se nuk kishte marr nga plaka e
lufts. Kur po betoheshin, njrit prej tyre iu ngjit dora tek ajo e Profetit alejhi selam. Ather
Profeti tha: Ai q ka marr nga plaka e lufts sht nga fisi juaj. M pas i urdhroi q t
gjith pjestart e atij fisi q ti betohen dhe u pa q duart e dy apo tre vetave u ngjitn me
dorn e Profetit alejhi selam. Ather ai e kuptoi se dikush prej tyre kishte marr plakn e
lufts. M pas ata e kthyen at q e kishin marr. El-gulul sht vjedhja q bhet nga
plaka e lufts ose fshehja e nj pjese t saj. Ata solln nj kok prej ari, t ngjashme me

46
Transmeton Muslimi (560).

71
kokn e lops. Pasi e vendosn te plaka e lufts, zjarri e dogji t trn. SubhanAllah! Kjo
sht nj nga argumentet e Allahut azze ue xhel-le.
N kt hadith ka argumente pr dobi t shumta.
Dobia e par sht se msojm q lufta n rrugn e Allahut ishte e ligjshme edhe te popujt
para nesh, ashtu si sht e ligjshme edhe pr kt ummet. Allahu n librin e Tij thot: Sa e
sa Profet bashk me shum besimtar t vrtet luftuan e megjithat nuk u prkuln para
goditjeve q morrn n rrugn e Allahut, as nuk u dobsuan as nuk u nnshtruan. (Ali
Imran: 146). Ktu hyn edhe ngjarja e Talutit, e Xhalutit dhe e Davudit alejhi selam n suren
El-Bekare, ajetet 248, 252. Nga dobit e tjera sht se argumenton madhshtin e Allahut
azze ue xhel-le, i Cili sht Rregulluesi i ksaj gjithsie, se vetm Ai subhanehu ue teala
mund ti bj punt t rrjedhin jo n natyrshmrin e tyre pr t ndihmuar t Drguarin e Tij,
pr t larguar ndonj t keqe nga ai ose pr ndonj gj n t mir t Islamit. Me rndsi sht
t kuptohet se mrekullit e Profetve kan qen ndihmse pr ta. N kt hadith, pam se
Dielli u ndal nga natyrshmria e tij. Ai ecn gjithmon, nuk ndalet, nuk shkon prpara dhe
nuk vonohet, vetm se me urdhrin e Allahut. Allahu e urdhroi t ndalet dhe koha mes
pasdreks dhe perndimit t diellit u zgjat pr ti mundsuar fitoren ktij Profeti alejhi selam.
Ky sht nj argument q e kundrshton qart mendimin e pasuesve t natyrs, t cilt thon
se orbita e trupave qiellor nuk ndryshon. SubhanAllah! Kush e ka krijuar kt orbit, kta
trupa qiellor? Pa dyshim se Allahu azze ue xhel-le. Krijuesi i tyre sht n gjendje ta
ndryshoj orbitn e tyre, kurse pasuesit e natyrs mendojn se kta trupa qiellor ecin sipas
natyrshmris dhe askush nuk i urdhron pr kt. Allahu na ruajtt sepse ata e mohojn
Krijuesin.
Argumentet nga Kurani dhe Sunneti argumentojn qart se trupat qiellor ndryshojn me
urdhrin e Allahut. Ky Profet e luti Allahun dhe Dielli u ndal. Mushrikt krkuan nga
Muhammedi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- q tu shfaq nj argument q tregon vrtetsin
e tij. Ather Profeti -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- bri me shenj n drejtim t Hns, e
cila u nda n dy pjes dhe ata qen dshmitar pr nj gj t till: njra nga pjest ishte n
drejtim t kodrs Safa dhe tjetra n drejtim t kodrs Merua. Allahu azze ue xhel-le thot: U
afrua momenti i kiametit dhe u nda Hna. Po ata (idhujtart) edhe nse shohin ndonj
argument (mrekulli) zmbrapsen e thon: Kjo sht magji e vazhdueshme (El-Kamer, 1-
2). Ata than se Muhammedi u bri magji sepse Hna nuk u nda n realitet. Allahu na ruajtt
nga veprat e jobesimtarve, ndaj t cilve sht prmbushur fjala e Allahut dhe ata nuk
besojn. Vrtet, ata q merituan fjaln (caktimin, dnimin) e Zotit tnd nuk besojn edhe
sikur tu vijn t gjitha argumentet. (Junus: 96-97).
E lusim Allahun pr n dhe ju q t na shptoj dhe ti udhzoj zemrat tona! Zemrat jan
n mes dy gishtave nga gishtat e Mshiruesit, i ndryshon ato si t doj. Ndaj atij q sht
prmbushur fjala e dnimit, ai nuk beson kurr edhe sikur ti ofrosh t gjitha argumentet. Pr
72
ndarjen e Hns ata than: Kjo sht magji e vazhdueshme! Ata e mohuan (t vrtetn)
dhe pasuan dshirat dhe tekat e tyre, por do gj sht e caktuar. (El-Kamer: 2-3). Nga
dobit e tjera t hadithit sht edhe qartsimi i dhuntis s Allahut pr kt ummet ne lejimin
e plaks s lufts s marr nga jobesimtart, ndrkoh q pr ata q ishin para nesh ishte e
ndaluar. Muslimant e fitojn kt pasuri nga jobesimtart dhe e shfrytzojn n luftrat tjera.
Kjo sht nga mirsit e Allahut ashtu si ka thn Profeti -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-:
M jan dhn pes gjra q nuk i jan dhn asnj Profeti para meje N mesin e tyre tha
q m sht lejuar plaka e lufts dhe kjo nuk i lejohej asnjrit para meje.47
Nga argumentet e tjera n kt hadith sht se duart e atyre q kishin marr nga plaka e
lufts u ngjitn t dora e Profetit dhe kjo sht jo e natyrshme, por Allahu sht i
Plotfuqishm ndaj do gjje. Kjo pa dyshim sht nj argument q Profeti nuk e di t
fshehtn. Ngjarje t ngjashme me kt i kan ndodhur edhe Profetit ton, Muhammedit -sal-
la Allahu alejhi ue sel-lem-, i cili nuk e dinte t fshehtn. Allahu i Lartsuar thot: E kush t
ka treguar ty? Ai tha: M tregoi i Gjithmshirshmi, i Gjithdijshmi. (Et-Tahrim: 3). Nj
dit me t ishte Ebu Hurejra -radija Allahu anhu-, por ishte n gjendje papastrtie dhe shkoi
t lahet. Kur u kthye, ai e pyeti: Ku ishe, o Ebu Hurejre?48 Pra, i Drguari -sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem- nuk e dinte t fshehtn dhe asnj nga krijesat nuk e di at, ashtu si ka
thn Allahu: Ai sht q e di t fshehtn, por fshehtsin e Vet nuk ia zbulon askujt. Me
prjashtim t ndonj t Drguari q Ai do. Ai v roje para edhe prapa tij (kur i shpall
fshehtsin). (El-Xhinn: 26-27).
Ky hadith gjithashtu sht argument pr fuqin e Allahut. Ai zjarr q zbriste pr t djegur
plakn e lufts nuk dihej se prej nga vinte, por zbriste prej qiellit q t digjte plakn e lufts
q mblidhej. Vetm prej Allahut sht suksesi

Kapitulli i mbikqyrjes (el-murakabe)

47
Transmetojn Bukhariu (438) dhe Muslimi (521).
48
Transmetojn Bukhariu (285) dhe Muslimi (371).
73
Allahu n Kur'an thot:



"I cili t sheh kur t ngrihesh n kemb, (e t sheh) edhe lvizjen tnde n mesin e atyre q
bn sexhde." (Esh Shuara: 218-219)
... ...

dhe Ai sht me ju kudo q t jeni." (El Hadid: 4)





"Ska dyshim se Allahut nuk mund ti fshihet asgj n tok e as n qiell." (Ali Imran: 5)


"Me t vrtet Zoti yt sht q prcjell (u rri n (prit)." El Fexhr, 14).


"Ai di pr shikimin me cep t syve, e edhe pr at q e fshehin n zemra." (Gafir:19)
Ajetet q flasin pr kt kapitull jan t shumta.

Shpjegimi
Autori, Allahu e mshiroft, kur prmendi kapitullin e sinqeritetit, solli shum ajete dhe
hadithe. Ai vazhdoi kshtu edhe me kapitullin e mbikqyrjes. Mbikqyrja ose el-murakabe
shte dy llojesh:
Lloji i par: Mbikqyrja jote ndaj Allahut.
Lloji i dyt: T dish se Allahu t mbikqyr ty prher. Allahu n Kur'an thot: "Allahu
sht mbikqyrs prcjells ndaj do sendi." (El Ahzab: 52) Mbikqyrja jote ndaj Allahut ka
kuptimin t dish se Allahu di do gj, fjalt, veprat dhe bindjet e dokujt, ashtu si thot n
Kur'an: "Dhe mbshtetu n t Plotfuqishmin, Mshiruesin, i Cili t sheh kur ngrihesh n
kmb, (e t sheh) edhe lvizjen tnde n mesin e atyre q bn sexhde." (Esh Shuara: 217-
219)
T sheh kur zgjohesh, d.m.th. natn kur njeriu zgjohet n nj vend t vetmuar dhe nuk e
sheh askush, por Allahu i Lartsuar e sheh edhe nse sht n errsirn m t madhe.
Fjalt e Allahut: "(E sheh) Edhe lvizjen tnde n mesin e atyre q bn sexhde. (Esh
Shuara: 219) Kjo ka kuptimin se Allahu sheh lvizjet e atyre q ngrihen t falen n kt koh
dhe i sheh lvizjet e tua n mesin e tyre. Pra, Allahu i Lartsuar e sheh njeriun kur ai fal
namaz dhe bie n sexhde. Allahu ka prmendur qndrimin n kmb dhe sexhden. Qndrimi
n kmb sht m i lart se qndrimi n sexhde pr shkak t leximit (t Kur'anit), ndrsa
sexhdja sht m e vlefshme se qndrimi n kmb pr shkak t forms s saj.
Pse qndrimi n kmb pr shkak t leximit n t sht m i mir se sexhdja?

74
Sepse leximi-dhikri i ligjshm gjat qndrimit n kmb sht leximi i Kur'anit dhe dihet se
Kur'ani sht fjala m e mir. Ndrsa sexhdja sht m e mir se qndrimi n kmb pr
shkak t forms s saj ngase njeriu n sexhde sht me afr Allahut t Lartsuar, ashtu si ka
ardhur n hadithin e Profetit sal-la Allahu alejhi ue selem: Robi sht m afr Zotit t tij
ather kur sht n sexhde.
Kjo sht arsyeja q jemi urdhruar t bjm dua sa m shum n sexhde. Mbikqyrja
jote ndaj Allahut t bn t dish se Allahu dgjon do fjal tnden. Allahu n Kuran thot: "A
mendojn se Ne nuk dgjojm ndjenjn e fsheht t tyre dhe bisedn midis tyre? Po, e
dgjojm dhe t drguarit tan (melaiket prcjells) q jan pran tyre shkruajn." (Ez
Zuhruf: 80)
Kur njeriu flet, dika t mir apo t keqe, fshehurazi apo haptazi, gjithka shkruhet n
favor t tij ose kundr tij, ashtu si ka thn Allahu i Lartsuar n Kuran: "Q ai nuk hedh
ndonj fjal e t mos jet pran tij prcjellsi i gatshm. (Kaf: 18). Ki kujdes q nga gjuha
jote t mos dal ndonj fjal q do t llogaritet kundr teje n Ditn e Gjykimit. Bje do her
gjuhn tnde t thot t vrtetn ose t hesht, ashtu si ka thn Profeti sal-Ia Allahu alejhi
ue sel-lem: "Kush beson Allahun dhe Ditn e Giykimit, t flas fjal t mira ose t hesht."49
T jesh i bindur se Allahu e di at q fsheh dhe at q ke n zemr. Shiko far ke n zemrn
tnde nga shirku, syfaqsia, devijimi, zilia, inati dhe urrejta ndaj besimtarve, dashuri pr
jobesimtart dhe gjra t tilla q Allahu azze ue xhel-le nuk sht i knaqur me to. Mbaje nn
kujdes doher zemrn tnde ngase mundsia e humbjes sht e madhe. Allahu n Kuran
thot: "Ne e kemi krijuar njeriun dhe dim se 'pshprit ai n vetvete dhe Ne jemi m afr tij
se damari (q rreh) i qafs s tij. (Kaff: 16). Allahu sht n dijeni pr at q ti ende s'e ke
shprehur. Mbikqyre Allahun n kto tri gjra: n veprat e tua, n fjalt e tua, n fshehtsin
dhe zemrn tnde, derisa t jet mbikqyrja e plot. Kur i Drguari i Allahut sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem u pyet pr bamirsin, virtytin, tha: "Ta adhurosh Allahun sikur e sheh At,
edhe pse ti nuk e sheh At, Ai t sheh ty." Adhuroje Allahun si ta shohsh At, me shikimin e
syrit, edhe pse ti nuk e sheh At. Por dije se Ai t sheh ty.
Gjja e par q u prmend sht adhurimi me shpres dhe ambicie, ta adhurosh Allahun
sikur e sheh At.
E dyta sht adhurimi me frik dhe druajtje, prandaj ka thn: Edhe pse ti nuk e sheh At,
Ai t sheh ty.
Patjetr duhet ta mbikqyrsh veten n raport me Allahun, ta dish se Allahu t mbikqyr
pr do fjal tnden pr do vepr tnden, pr do pshpritje n vetmi. Allahu esht m i
dituri pr to. Autori, Allahu e mshiroft, ka prmendur fjalt e Allahut q argumentojn nj
gj t till. Filloi me ajetin q e prmendm m lart, q sht fjala e Allahut drejtuar Profetit

49
Transmetojnw Bukhariu (6108) dhe Muslimi (47)
75
t Tij, Muhamedit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem: "Dhe mbshtetu n t Plotfuqishmin,
Mshiruesin, i Cili t sheh kur ti ngrihesh n kmb, (e t sheh) lvizjen tnde n mesin e
ayre q bn sexhde. N t vrtet Ai sht Dgjuesi, i Dijshmi." (Esh Shuara: 217-220)

Ajeti i dyt q ka sjell autori, Allahu e mshiroft, n kapitullin e mbikqyrjes jan fjalt
e Allahut t Lartsuar. Dhe Ai sht me ju kudo q t jeni (El-Hadid: 4). Peremri vetor i
referohet Allahut, d.m.th. Allahu i Lartsuar sht me robrit e Vet kudo q ata jan n tok,
det, qiell, errsir apo drit, n do gjendje Ai sht me ta.

Kjo i referohet dijes, fuqis dhe zotrimit absolut t Allahut mbi krijesat dhe jo se Allahu
sht me ne n do vend q jemi, ngase Allahu esht mbi do gj, ashtu si ka thn: "I
Gjithmshirshmi mbi fron u ngrit (si i takon Madhris s Tij (Ta Ha. 5) Allahu gjithashtu
thot. Ai sht Sunduesi mbi robrit e Vet (El En'am: 18) "A jeni t sigurt nga Ai q sht
n qiell?" (El Mulk: 16) "Ai sht I Larti, Madhshtori" (El Bekare: 255) "Lavdro emrin e
Zotit tnd, m t lartit." (El A'la: 1).
Shum ajete t tjera tregojn se Allahu sht lart do gjje, mirpo i Lartmadhruari nuk i
prngjan askujt n epitetet dhe atributet e Tij, por sht i lart n afrsin e Tij, afr me
lartsin e Tij azze ue xhel-le, saktsisht ashtu si ka thn n Kur'an: "Kur robrit e Mi
(besimtar) t pyesin pr Mua, (thuaju se) Un jam afr, u prgjigjem lutjeve t lutsit, kur ai
me lutet Mua." (El Bekare: 186)
Mirpo sht obligim ta dim se Ai nuk sht n tok, nse ne paramendojm nj gj t
till, ather e refuzojm lartsin e Allahut t Lartsuar. Allahun e Lartsuar nuk mund ta
prfshij asgj nga krijesat e Tij. "Kursija50 e Tij prfshin gjith tokn." (El Bekare: 255)
Kursija prfshin qiejt dhe tokn, ajo sht vendi i dy kmbve t Mshiruesit azze ue xhel-le.
Arshi pa dyshim sht m madhor, ashtu si ka ardhur n hadith: "Shtat qiejt dhe tokat n
krahasim me Kursijen jan si nj unaz q hidhet n shkrettirn e Toks.
Unaza sht nj rreth i paprfillshm n krahasim me shkrettirn e Toks.
Hadithi vazhdon: "Ndrsa dallimi i Arshit karshi Kursijes sht si unaza n hapsirn e
shkrettirs51. far mendon ather pr Krijuesin xhel-le ue ala? Krijuesi subhanehu ue teala
nuk ka mundsi t jet n tok sepse Ai subhanehu ue teala sht m i madhi, nuk mund t
prfshihet me T ndonj gj nga krijesat e Tij. "Dhe Ai shte me ju kudo q t jeni." (El
Hadid: 4)

50
Ibn Abbasi radija Allahu anhu ka thn: "El-Kursij sht vendi i dy kmbve (t Allahut) ndrsa madhsin e Arshit (Fronit) nuk
e di askush prve Allahut azze ue xhel-le." Tefsir El-Kuranil-Adhim (1/613)
51
Kt hadith e ka prmendur Hafidh ibn Kethiri n Tefsirin e tij (1/332) duke e referuar tek Ebu Bekr ibn Merdeuejhi. Po
ashtu e ka transmetuar ibn Xherir et-Taberij n Tefsirin e tij (3/12). Hadithin e ka saktsuar dijetari Albani. Shiko librin Silsiletul
Ehadith -es Sahiha (109).
76
Dije se shoqrimi i Allahut ndaj krijesave t Tij ndahet varsisht prej kontekstit dhe
rrethanave. Nganjher qllimi i saj sht prfshirja e (Allahut) me krijesat, me diturin,
forcn, sundimin e kujdesin e Tij dhe gjra t tjera, ashtu si sht thn n kt ajet: "Dhe Ai
sht me ju kudo q t jeni." (El Hadid: 4). Dhe fjala e Tij: "Nuk ka bised t fsheht midis
tre vetave, q Ai t mos jet i katrti; a midis pes vetave e q Ai t mos jet i gjashti; as kur
jan m pak, as kur jan m shum, q Ai t mos jet me ta." (El Muxhadele: 7)
Disa her vjen edhe n formn e krcnimit dhe paralajmrimit, si ka ardhur n fjalt e
Allahut: "Ata fshihen nga njerzit, por nuk fshihen dot nga Allahu. Ai shte pran tyre edhe
natn, kur trillojn gjra me t cilat Ai nuk sht i knaqur, se Allahu prfshin (me dijen e
Tij) gjithka q ata bjn." (En Nisa: 108)
Ky krcnim dhe paralajmrim pr ta sht q ta ken t qart se trillimet q ata fshehin
prej njerzve Allahu i di. Disa her vjen n formn e fitores, ndihms dhe prforcimit apo t
ngjashme me kto. Allahu n Kuran thot "Vrtet, Allahu sht me ata q e kan frik (At)
dhe q jan punmir."(En Nahl: 128). Po ashtu Allahu thot: "Dhe mos u bni t dobt e t
krkoni armpushim, ndrkoh q jeni m t fuqishmit dhe Allahu sht me ju. Ai nuk do
tjua paksoj (shprblimin pr) veprat tuaja. (Muhamed: 35) Ajetet jan t shumta n kt
kontekst. Ky seksion i tret nga llojet e shoqrimit t Allahut me krijesat nganjher i
bashkangjitet krijess duke pasur pr qllim cilsin e tij e nganjher i bashkangjitet krijess
duke pasur pr qllim at n veanti, si fjalt e Allahut Vrtet Allahu sht me ata q e kan
frik dhe q jan punmir." (En Nahl: 128) Kjo iu bashkngjit krijess duke pasur pr qllim
cilsin, pra Allahu sht me do njeri q ka cilsin e punmirve. Nganjher i
bashkngjitet krijess duke pasur pr qllim at n veanti, si fjalt e Allahut: "Nse ju nuk e
ndihmoni at (Muhammedin sal-la Allahu alejhi ue selem), Allahu tashm e ka ndihmuar
ditn kur at e dbuan mohuesit vet t dytin, kur ishin n shpell e ai i thoshte shokut t vet
(Ebu Bekrit) "Mos u mrzit, se Allahu sht vrtet me ne!" (Et-Teube: 40) Kjo i
bashkngjitet njeriut n veanti dhe ka pr qllim t Drguarin sal-la Allahu alejhi ue sel-lem
dhe Ebu Bekrin radija Allahu anhu, t cilt ishin t fshehur n shpell. Kur Ebu Bekri i tha t
Drguarit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem: O i Drguari i Allahut, sikur ndonjri nga ata t
shikonte n drejtim t kmbve t tij, do t na shihnin." Kurejsht ishin duke e krkuar
Pejgamberin sal-la Allahu alejhi ue sel-len dhe Ebu Bekrin radija Allahu anhu, duke mos len
kodr pa hipur, lugin pa shkuar e as shkrettir pa ecur, duke br edhe ofertn se kush sjell
t Drguarin sal-la Allahu alejhi ue selem dhe Ebu Bekrin radija Allahu anhu, ka shprblim
dyqind deve, njqind pr t Drguarin sal-la Allahu alejhi ue sel-lem dhe njqind pr Ebu
Bekrin radija Allahu anhu. U lodhn shum duke krkuar, por Allahu ishte me ta, derisa u
ndaln tek shpella dhe Ebu Bekri radija Allahu anhu tha ato fjal. Ndrsa Profeti sal-la

77
Allahu alejhi ue sel-lem i tha: "Mos u mrzit, se Allahu sht me ne. E far mendon pr dy
persona dhe Allahu sht i treti52 i tyre?"
Pr Allahun, mendimi dhe bindja jon sht se atyre t dyve nuk mund t'u ndodh asgj
dhe t'i mund askush dhe realisht kjo ndodhi, kur nuk i zbuluan edhe pse nuk kishte pengesa.
Aty nuk kishte fole, si thon, as rrjet merimangash, as pllumb n hyrje t shpells, as
pem e rritur n grykn e shpells, nuk kishte asgj prve mbrojtjes s Allahut ngase Allahu
ishte me ta53.
Ashtu si ka thn Allahu i Lartsuar pr Musain dhe Harunin, ather kur i drgoi dhe
urdhroi t shkojn te Faraoni: "Ata than: "O Zoti yn! Ne kemi frik se ai do t na dnoj
menjher ose do t'i kaloj kufjt kundr nesh. (Allahu) tha: Mos u friksoni! N t vrtet,
Un jam me ju, Dgjoj dhe Shoh." (Ta Ha: 45)
Allahu shte m i madhi! "Un jam me ju, Dgjoj dhe Shoh." E kur t jet Allahu me ta, a
ka mundsi t'i bj dm Faraoni dhe ushtria e tij? Nuk ka mundsi! Ky sht shoqrimi i
veant kufizuar me trup (njeri) t veant. "Un jam me ju, Dgjoj dhe Shoh." E
rndsishme sht t besojm se Allahu sht me krijesat, mirpo lart mbi Arsh, dhe se nuk i
prngjan askush n cilsit e Tij, nuk i afrohet askush n atributet e Tij. Nuk ka mundsi q ti
apo dikush tjetr t imagjinoj se si ka mundsi Allahu t jet me ne kur Ai sht n qiell!
Themi se Allahu nuk ka mundsi t krahasohet me krijesat, edhe pse edhe te krijesat
qndrimi lart dhe n t njejtn koh shoqrimi me t nuk konsiderohen t pamundura. Sikur
t na pyeste nj pyets se ku sht Hna, do ti themi n qiell, ashtu si ka thn Allahu i
Lartsuar (Dhe n t (qiell) Henn e bri drit (Nuh: 16). Ata q flasin gjuhn arabe thon:
"Ne ende po vazhdojm udhtimin dhe Hna sht me ne. Ne ende po vazhdojm udhtimin
dhe Hna dhe yjet jan me ne." Edhe pse Hna dhe yjet jan n qiell, ato jan me ne, nuk
fshihen prej nesh. Allahu i Lartsuar sht mbi Fronin e Tij, mbi t gjitha krijesat. Ky ajet na
bn t prmirsojm sjelljen dhe metodn ton sepse kur beson q Allahu sht me ty dhe e
ke frik at dhe e mbikqyr veten, ki kujdes sepse Allahut azze ue xhel-le nuk i fshihet asgj
pa e vrejtur, pa marr parasysh se n 'gjendje je. Sikur t jesh n nj shtpi t errt, kur me
ty nuk esht askush, Allahu vrtet sht me ty, por jo n t njjtin vend. Ai (me dijen,
kujdesin, ndihmn e Tij) t prfshin ty sepse Allahut t Lartsuar nuk i fshihet asgj nga
shtja jote. Ather ki kujdes pr mbikqyrjen e Allahut dhe friksoju Atij. Bhu i prpikt
ndaj obligimeve t Tij dhe largohu nga ajo q e ka ndaluar. Allahu thot: "S'ka dyshim se
Allahut nuk mund t'i fshihet... (Ali Imran: 5). Vetm prej Allahut sht suksesi.

Ajeti i tret q radhiti autori, Allahu e mshiroft, n kapitullin e mbikqyrjes jan fjalt e
Allahut t Lartsuar: "Pa dyshim, Allahut nuk mund ti fshihet asgj n tok dhe as n qiell.
52
Me dijen, fuqin dhe ndihmn e Tij
53
Me dijen, fuqin dhe ndihmn e Tij
78
Fjala asgj sht e pashquar n konteksin e mohimit n frazn "nuk i fshihet asgj". Kjo
prfshin do gj qoft n tok apo n qiell.
Allahu e ka qartsuar kt n fjalt e Tij kur thot: Ai i ka elsat e s padukshmes dhe vetm
Ai i njeh ato. Ai e di ka n tok dhe n det; asnj gjeth nuk bie pa e ditur Ai; dhe nuk
ekziston asnj kokrr n errsirn e toks, as e njom, as e that q mos jet shnuar n
Librin e Qart Leuhi Mahfudh)." (El En'am: 59). Dijetart kan thn: "Nse Allahu pr
gjethet e shkputura sht n djeni, ather si ka mundsi t mos ket dijeni pr gjethet q i
ka krijuar dhe i rrit?! Ndrsa n fjalt e Tij: "Nuk ekziston asnj kokrr n errsirn e toks,
fjala habbetun (kokrr), ka ardhur e pashquar n kontekstin e mohimit dhe e prforcuar me
parafjaln min. Kur fjala n gjuhn arabe vjen n kt mnyr, ajo prfshin do gj, n kt
rast do flet apo kokrr.

E zem se esht nj kokrr e vogl, e zhytur n baltn e detit, nn pes errsira.


Nj: Errsira e balts ku kokrra esht zhytur;
Dy: Errsira e ujit t detit;
Tre: Errsira e nats;
Katr: Errsira e reve njra mbi tjetrn dhe
Pes: Errsira e shiut q bie.
Pes errsira gjenden mbi kt kokrr t vogl, por Allahu sht n dijeni pr t.
Fjalt e Allahut: Nuk ekziston asnj kokrr n errsirn e toks as e njom, as e that, q
t mos jet shnuar n Librin e Qart (Leuhi Mahfudh), kan kuptimin se do gj sht
shkruar qart dhe dihet nga Zoti i botve azze ue xhel-le.
Duke ditur gjersin e dituris s Tij, ather i takon do muslimani q t ket parasysh
mbikqyrjen e Allahut t Lartsuar ndaj tij dhe ti druhet Atij fshehurazi ashtu si i druhet
haptazi. I udhzuari m shum e ka frik Allahun n vetmi sesa sheshazi sepse kur je n
vetmi e ke sinqeritetin m t fort pr arsye se nuk gjendet askush me ty. Ndrsa frika ndaj
Allahut n prani t dikujt mund t sjell n zemrn tnde syefaqsi.
Kujdes vlla musliman n mbikqyrjen tnde ndaj Allahut t Madhruar! Qndro n
adhurim ndaj Tij duke i praktikuar urdhrat e Tij dhe n t njjtn koh duke u larguar nga t
ndaluarat e Tij. E lusim Allahun q t na ndihmoj n kt gj, se nse Allahu nuk na
ndihmon, ather mbetemi pa ndihm, ashtu si na ka msuar Allahu i Lartsuar t themi:
"Vetm Ty (o Allah) t adhurojm dhe vetm prej Teje ndihm krkojm." (El Fatiha: 5). E
kur nj njeri favorizohet me udhzim dhe ndihm n fushn e sheriatit, ather ky sht ai i
cili Allahu ia dhuroi begatit e Tij. "Vetm Ty t adhurojm dhe vetm prej Teje ndihm
krkojm. Udhzona n rrugn e drejt. (El Fatiha: 5-6). Patjetr adhurimi duhet br n
rrugn e drejt sepse nse nuk do t ishte i till, ather do t jet i dmshm pr njeriun. Pr
kto tri gjra Allahu i begatoi ata para nesh. Allahu na msoi t themi: "Udhzona n rrugn
79
e drejt, n rrugn e atyre q u ke dhuruar mirsit e Tua, e jo n rrugn e atyre q kan
shkaktuar zemrimin Tnd, as n rrugn e atyre q jan t humbur!" (El Fatiha: 6-7)

Ajeti i katrt q solli autori, Allahu e mshiroft, n kapitullin e mbikqyrjes, jan fjalt e
Allahut t Lartsuar: "Vrtet, Zoti yt sht gjithnj n prit." (El Fexhr: 14). Me kt ajet
Allahu prmbylli tregimin, ngjarjen dhe dnimin q i bri popullit t Hudit. Allahu n Kur'an
thot: Banort e Iremit me pallate shumshtyllshe, t atill q nuk jan krijuar askund tjetr
n tok si ata? Dhe me fisin Themud q gdhendi shkmbinjt n lugin (pr t br shtpi)?
Dhe me Faraonin, njeriun e hunjve (ku torturonte njerzit)? T gjith kta shkeln do kufi n
vendet e tyre, duke shtuar atje shthurjen dhe degjenerimin, prandaj Zoti yt lshoi mbi ata
kamzhikun e dnimit. Vrtet, Zoti yt sht gjithnj n prit!" (El Fexhr: 7-14)
Allahu qartsoi se sht n prit t do mizori, ngase do mizor Allahu do ta dnoj duke
mos ln asnj gjurm nga ai. Populli i Adit, Iremit me ndrtesa shumshtyllshe, shtpi t
mdha t ngritura mbi shtylla t forta, Allahu u dha fuqi t madhe, por ata u bn
mendjemdhenj n tok dhe than: Kush ka m me shum fuqi se ne? Allahu i Lartsuar
thot: "Vall, a nuk e dinin ata se Allahu q i kishte krijuar sht m i fuqishm se ata?
(Fussilet: 15)
Allahu ua qartsoi se sht m i fuqishm se ata, duke u treguar se Allahu shte Ai q i
krijoi ata. "Vall, a nuk e dinin ata se Allahu q i kishte krijuar sht m i fuqishm se ata!
(Fussilet: 15) Nuk u mjaftua vetm t'i thot se Allahu sht m i fuqishm se ta por n fillim
u tha: "Q i kishte krijuar, ngase dihet logjikisht se Krijuesi sht m i fuqishm se krijesa.
"Keshtu, ata i mohuan shpalljet tona." (Fussilet: 15). Ather Allahu i dnoi me thatsir t
madhe, duke ua ndalur shiun. Ata mbetn duke pritur dhe shikuar se kur Allahu do t'u zbriste
shi, por Allahu drgoi nj er t fuqishme mngjesin e nj dite, q merrte me vete pluhur,
saq dukej si ret e mbledhura pr shi. Allahu n lidhje m kt thot: Dhe kur pan nj re,
q u duk se vinte n drejtim t luginave t tyre, ata than: Kjo re po sjell shiun!" (El Ahkaf:
24). Kjo ishte nga urtsia e Allahut t Madhruar, nuk u erdhi era si rendom (e zakonshme),
por u erdhi duke i br t shpresojn se do t ket shi. Por ishte dika m e fort, ishte er
shkatrruese dhe dnim. Dnimi sht edhe m i madh dhe i dhimbshm kur njeriu e pret t
jet n favor t tij, por sht dnim. Pr shembull, i premton nj nevojtari se ke pr ta
ndihmuar me t holla dhe pastaj nuk e ndihmon. Ather gjendja e tij vshtirsohet edhe m
shum. Dhe kur pan nj re q u duk se vinte n drejtim t luginave, t tre, ata than: Kjo re
po sjell shiun!" (El Ahkaf: 24). Ata sfidonin t Drguarin e tyre -alejhi selam- duke i thn t
sillte ndonj dnim nse thoshte t vrtetn. Ather u erdhi nje er q mbart nj dnim t
dhimbshm, q me urdhrin e Allahut shkatrron do gj e n mngjes u pan vetm shtpite e
tyre t zbrazta." (El Ahkaf: 25). Allahu na ruajtt! Kjo gjendje vazhdoi shtat net e tet dit
rresht, njra pas tjetrs, dhe humbn gjurmt e tyre prfundimisht. Era e fort i ngrinte lart n
80
qiell dhe m pas i hidhte posht derisa u bn si trupat e hurmave, t zgavruara, Allahu na
ruajtt! Ashtu si n formn e sexhdes. Ata donin q kjo er t prfundonte, por nuk ndodhi
ashtu. Allahu i Lartsuar ka thn: Andaj Ne kundr tyre lshuam nj er shum t ftoht
gjate disa ditve fatzeza, pr ta shijuar dnimin nnmues n jetn e ksaj bote, ndrsa
dnimi n botn tjetr do t jet edhe m i shmtuar dhe ata nuk do t ndihmohen." (Fussilet:
16)
Ndrsa pr Themudin, Allahu i Lartsuar ka thn: "Dhe me fisin Themud q gdhendi
shkmbinjt n lugin (pr t br shtpi)." (El-Fexher: 9). Edhe kta ishin arrogant, tiran
dhe e sfiduan Profetin e tyre, derisa i than: "O Salih, ti ishe shpresa e jona para ksaj..."
(Hud: 62) Kjo ka kuptimin, se ne shpresonim te ti dhe t konsideronim t menur, por ti je
mendjeleht. Nuk u drgua asnj i Drguar vetm se populli i tij i pati thn magjistar ose i
mendur, ashtu si ka thn Allahu i Lartsuar: Ja, ashtu pra, edhe atyre q ishin m par
nuk u erdhi i Drguar e q nuk i than: "Esht magjistar ose sht i mendur!" (Edh-Dharijat:
52) Paralajmrimi u erdhi tri dit para. Allahu i lartsuar thot: .. Jetoni n shtpit tuaja
edhe tri dit! Ky sht premtimi i vrtet. (Hud: 65). Kur kaluan kto tri dit, filloi t dridhet
toka dhe u dgjua nj ulrim e i bri ata si san e coptuar, pra si gjethet e palms kur
pushojn nj koh t gjat, q bhen ashtu si sana e thar nga dielli dhe era. Edhe ata u bn
t till, si san e thar e coptuar dhe vdiqn.
Ndrsa Faraoni, ky njeri mendjelart dhe mendjemadh, shkeli do kufi dhe mohoi
Allahun azze ue xhel-le duke i thn Musait: "Cili sht Zoti i botve?" Ai i tha popullit t tij:
"Un nuk njoh ndonj Zot tjetr pr ju prpos meje!" Allahu na ruajtt! Hamanit, ministrit t
tij, ai i tha ashtu si e ka prmendur Allahu n Kuran: M ndrto mua nj kull q t arrij
rrugt e qiellit e t shoh Zotin e Musait, sepse jam i bindur se ai (Musai) gnjen. Kshtu
Faraonit iu dukn t
bukura veprat e tij t shmtuara dhe u shmang nga rruga e drejt, por dredhia e tij e oi vetm
n rrnim." (El-Gafir: 36-37)
Ai gnjeu kur tha: "Un jam i bindur se ai Musai) gnjen", sepse ai e dinte q Musai ishte i
sinqert, ashtu si ka thn Allahu i Lartsuar kur na tregoi pr debatin mes Musait dhe
Faraonit. Musa i tha atij: Po ti e di se ato (mrekullit) nuk i zbriti kush tjetr pos Zotit t
qiejve dhe toks, i zbriti t dukshme. E un besoj, o Faraon se ti je i shkatrruar. (El-Isra:
102). Faraoni nuk e kundrshtoi Musain kur ai i tha: "Po ti e di." Heshtja n kt debat
aludon pr pamundsin pr t kthyer prgjigje dhe sht pranim. Allahu i Lartsuar ka thn
n Kuran pr Faraonin dhe popullin e tij: "Kshtu ata i mohuan (argumenet e Allahut)
padrejtsisht dhe me mendjemadhsi i (edhe pse shpirti i tyre i besonte pr t vrteta)..." (En-
Nemel: 14)
Allahu na ruajtt! Faraoni dhe ushtria e tij e dinin se Musai ishte i sinqert por u treguan
mendjelart dhe kundrshtar. far u ndodhi atyre? U ndodhi humbja m e madhe. Faraoni
81
mblodhi t gith magjistart sipas nj marrveshje q bri me Musain alejhi selam. Musai e
caktoi takimin me magjistart para Faraonit, edhe pse Musai konsiderohej i dobt, sikur t
mos e kishte ndihmuar Allahu Fuqiplot. Musai u tha atyre: "Koha e caktuar le t jet dita e
fests, n mnyr q njerzit t tubohen paradite." (Ta Ha: 59). E caktoi ditn e fests sepse
n dit feste njerzit zbukurohen dhe veshin rrobat m t mira. Q njerzit t tubohen"
domethn t mblidhen, "paradite pra jo natn fshehurazi. Faraoni mblodhi t gjith ata q
kishte afr, prfshir edhe magjistart e mdhenj. Ata i hodhn litart dhe shkopinjt e tyre, i
hodhn n toke dhe u duk se u ndrruan n gjarprinj q ecnin. Njerzit u friksuan, madje
edhe Musai ndjeu frik n vetvete. Por Allahu e ndihmoi at dhe i tha: "Mos u frikso, se n
t vrtet ti do t fitosh. Hidhe at q mban n dorn e djatht. (Ta Ha: 68) Ather Musai e
hodhi at q kishte n dorn e djatht, domethn shkopin. Ishte vetm nj shkop, por filloi t
glltiste githka q bn magjistart, t gjith litart dhe shkopinjt i glltiti ky shkop. I
Lartsuar sht Allahu i Madhruar! Ti do t uditesh, ku shkoi shkopi? Ai nuk ishte aq i
madh sa t'i glltiste t gjith, por Allahu azze ue xhel-le sht i Plotfuqishm pr do gj.
Magjistart e njihnin m s miri magjin dhe kuptuan se ajo q ndodhi me Musain dhe
shkopin e tij nuk ishte magji, por mrekulli nga mrekullit e Allahut azze ue xhel-le dhe
prandaj ran n sexhde.
Shiko fjaln ulkije, q do t thot u hodhn. Sikur kjo sexhde erdhi papritmas, pa e
vrejtur. Ktu nuk erdhi shprehja sexhedu, q do t thot bn sexhde, por ulku saxhidin,
q do t thot u hodhn n sexhde. Nga madhshtia e asaj q pan, papritmas, pa e vrejtur
dhe pa dashje ran n sexhde duke besuar Allahun dhe t Drguarin e Tij. "Ata than: Ne i
besuam Zotit t botve, Zotit t Musait e t Harunit!" (Esh-Shuara: 47-48)
Faraoni i paralajmroi dhe shpifi ndaj tyre, edhe pse ai ishte q i mblodhi duke thn: "Ai
(Musai) sht prijs i juaj, i cili ua msoi magjin." (Ta Ha: 71). SubhanAllah! Musai ua
msoi magjin apo i mblodhi vet Faraoni kundr tij?! SubhanAllah! Mendjemadhsia e bn
njeriun t flas pa kontroll.
Faraoni u tha: "Un do tjua pres duart e kmbt trthorazi. Do tjua pres dorn e djatht
dhe kmbn e majt e do tju var n trungjet e hurmave e ather ju do ta kuptoni se cili prej
nesh ka dnim m t ashpr e m t vazhdueshm. "Por, ata far i than atij? "Ata than:
"Ne kurr nuk do t t japim ty prparsi ndaj argumenteve q na u bn t qarta." (Ta Ha:
72) Ata nuk mund ti japin atij prparsi prpara argumenteve t qarta. Ai nuk sht Zot, por
vetm nj rrenacak, Zot sht Zoti i Musait dhe Harunit. "Ata than: "Ne kurr nuk do t t
japim ty prparsi ndaj argumenteve q na u bn t qarta dhe ndaj Atij q na ka krijuar
prandaj gjyko si t duash. (Ta Ha: 72) Kshtu sht imani kur hyn n zemr. Magjistarve
kjo bot iu b e lir; prandaj gjyko si t duash" kan kuptimin bj far t duash me ne. "Ti
gjykon vetm n jetn e ksaj bote. (Ta Ha: 72) Nse vendos q ta lem kt bot (duke na
vrar) ne besojm n Zotin ton, q t na i fal gabimet dhe magjit pr t cilat na ke detyruar
82
ti. Faraoni i detyroi q t prballeshin me Musain. "Allahu sht m i miri dhe i Prjetshmi.
(Ta Ha: 73). Kur imani, bindja dhe siguria hyjn n zemr, nuk mund t'i shkatrroj asgj.
Edhe pse kta magjistar ishin fillimisht pasues t Faraonit, n fillim t dits ishin magjistar
jobesimtar, ndrsa n fundin e ksaj dite besimtar t pastr dhe e sfiduan Faraonin sepse n
zemrat e tyre deprtoi imani. Kjo ishte nj humbje e tmerrshme pr Faraonin, por megjithat
ai vazhdoi n tiranin e vet.
Ai grumbulloi ushtrin e tij q t'i jepte fund Musait, i cili u largua me populin e tij, me
urdhrin e Allahut, n drejtim t Detit t Kuq. Ai e la pas Egjiptin. Kur arritn n buz t detit
dhe Faraoni me ushtrin e tij t madhe e t fort ishte pas tyre, ndrsa deti prpara, shokt e
Musait than: "Me siguri na zun!" Prpara kan detin, kurse pas Faraonin me ushtri. "Ai
(Musai) tha: "Kurrsesi! N t vrtet me mua sht Zoti im, Ai do t ma tregoj rrugn" (Esh-
Shuara: 62). Allahumme sal-li ue sel-lim alejhi! E till sht vendosmria e t Drguarve
alejhumus-salatu n gjendjet m t vshtira dhe kritike ata jan t vendosur, kurse ata q
paragjykojn mendojn se jan t pashpres, por kjo sht shum pun e leht. "N t
vrtet, me mua shte Zoti im. Ai do t ma tregoj rrugn. Pasi ia dorzoi kt shtje
Allahut t Lartsuar, Allahu i shpalli atij q ti bjer me shkop Detit t Kuq. Ai e goditi detin
vetm nj her dhe n det u hapn dymbdhjet rrug, aq fise sa ishin Beni Israilt. Pr nj
koh t shkurtr deti u b rrug e that. Allahu thot: Hapu (Ti o Musa) atyre nj rrug t
thar npr det dhe mos u frikso. (Ta Ha:77) Musai me popullin e tij kaluan me siguri t
plot, ndrsa uji qndronte drejt si kodra. Edhe pse uji e ka pr natyr t rrjedh, me urdhrin e
Allahut qndroi drejt. Disa dijetar kan thn se Allahu i Lartsuar bri hapsir n kto
mure prej uji n mnyr q Beni Israilt t shohin njri-tjetrin dhe t mos t mendojn se
shokt e tyre jan fundosur n det, duke ruajtur qetsin.
Pasi Musai dhe populli i tij kaluan n bregun tjetr t detit, Faraoni me ushtrin e tij hyn
n det. Pasi u futn t gjith, Allahu e urdhroi detin q t kthehet n gjendjen e mparshme
dhe i prmbyti ata. Beni Israilt nga frika e madhe q kishin prej Faraonit ende mendonin se
Faraoni nuk ishte mbytur. Ather Allahu e nxjerr trupin e tij mbi det. Allahu i Lartsuar
thot: "Sot po t shptojm ty (po t nxjerrim prej detit) me trupin tnd (t vdekur), q t
shrbesh si argument pr ata q vijn pas teje." (Junus: 92). E bri kt q ta shohin me syt e
tyre dhe ather u qetsuan dhe kuptuan se ai kishte vdekur.
Ather medito pr kta tre popuj t cilt ishin n kulmin e tiranis, se si i shkatrroi
Allahu azze ue xhel-le. Ai ishte gjithmon n pritje t tyre. Ata u shkatrruan nga ajo mnyr
me t ciln mburreshin.
Populli i Adit mburrej pr forcn e vet, por u shkatrrua me er, e cila n fakt ishte e but
dhe e leht.
Populli i Salihut u shkatrrua nga trmeti dhe zri i tmerrshm.

83
Faraoni u shkatrrua me fundosje n uj sepse mburrej me ujin dhe i thoshte popullit t
vet ashtu si na ka treguar Allahu: "Ndrsa Faraoni thirri popullin e vet e tha: "O populli im!
Vall a nuk m prket mua sundimi i Egjiptit dhe i ktyre lumenjve q rrjedhin pran meje?
A nuk shihni? Vall, a nuk jam un m i mir se ky i mjer, i cili mezi mund t shprehet?
Prse nuk i jan dhn atij byzylyk ari? Prse nuk kan ardhur bashk me t melaiket?" (Ez-
Zuhruf: 51-53)
Kjo ishte nj prmbledhje e shkurtr e asaj q na jep t kuptojm ky ajet fisnik: "Vrtet,
Zoti yt sht gjithnj n prit! (El-Fexher: 14)

Ajeti i pest jan fjalt e Allahut azze ue xhel-le: Ai e di shikimin e prvjedhur t syrit dhe
at q fshehin zemrat."(Gafir: 19). Fjalt "e di" kan pr qllim Allahun azze ue xhel-le. "Ai
e di shikimin e prvjedhur t syrit", kur njeriu shikon ndonj gj, ndrsa ti mendon se nuk
sht duke shikuar, por Allahu e di se ai sht duke shikuar me shikim t ndaluar.
Dikush sheh dik tjetr me shikim plot urrejtje, ndrsa ai i shikuari nuk e kupton. Por
Allahu i Lartsuar e di se ai shikim sht shikim me urrejtje. Dikush shikon ndonj gj t
ndaluar, ndrsa t tjert q e shikojn at nuk e kuptojn llojin e shikimit t tij, a sht me
urrejtje apo dashuri.
Allahu i Lartsuar e di edhe at q fshihet n gjokse, domethn n zemra, sepse zemrat
jan n gjokse. N zemr gjendet mendja, kuptimi dhe meditimi, ashtu si ka thn Allahu i
Lartsuar: Vall, a nuk kan udhtuar ata npr bot, q zemrat e tyre t mendojn? (El-
Haxh: 46) Dhe: N t vrtet, atyre nuk u jan verbuar syt (n kto gjra), por u jan
verbuar zemrat e veta n kraharor." (El Haxh: 46) SubhanAllah! Sikur ky ajet po zbret pr
gjendjen e njerzve n kohn ton, madje edhe pr ata q ishin para nesh.
Pra, mendja a gjendet n tru apo n zemr? Kjo shtje u ka nxjerr shum probleme
atyre q i shikojn punt vetm nga ana e materies dhe q nuk kthehen t shikojn fjalt e
Allahut t Lartsuar e t Drguarit t Tij sal-la Allahu alejhi ue selem.
E vrteta dhe e qarta sht se mendja sht n zemr dhe se zemra shte n gjoks. Allahu
thot: "Vall, a nuk kan udhtuar ata npr bot q zemrat e tyre t mendojn." (El-Haxh:
46) dhe n t vrtet atyre nuk u jan verbuar syt por u jan verbuar zemrat n kraharor
(El-Haxh 46) Allahu nuk tha mendjet q jan n tru por tha zemrat e veta n kraharor.
(El-Haxh: 46). Kjo sht shum e qart, mendja sht n zemr. Kt e bn edhe m t qart
fjala e Profetit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem: "Vrtet n trupin e njeriut sht nj cop
(mishi), nse ajo sht e shndosh i tr trupi sht i shndosh. E nse ajo sht e prishur, i
tr trupi do t jet i prishur. Ajo sht zemra.54

54
Transmetojne Bukhariu (52) dhe Muslimi (1599).
84
far mendon pr nj gj q e ka dshmuar libri i Allahut? Allahu sht krijuesi i bots
dhe i asaj q gjendet n t. Pr kt ka dshmuar dhe Sunneti i Profetit sal-la Allahu alejhi ue
selem.
Esht obligim i domosdoshm pr ne q t kundrshtojm dhe t hedhim posht do fjal
q kundrshton librin e Allahut t Lartsuar dhe Sunnetin e t Drguarit t Tij sal-la Allahu
alejhi ue se-lem.
Zemra sht vendi i mendjes dhe nuk ka dyshim n kt, ndrsa truri sht vend i
imagjinats. Pasi e imagjinon dhe e prgatit, e drgon at n zemr. M pas zemra e urdhron
apo e ndalon. Truri n kt rast sht n rolin e sekretarit, i prgatit gjrat dhe m pas i
drgon n zemr, pastaj zemra jep orientimin, urdhron pr t ose ndalon. Kjo nuk sht
dika absurde. Allahu thot: Po edhe n veten tuaj, a nuk jeni duke e par? (Edh-Dharijat:
21) N trupin e njeriut ka gjra t uditshme, q e bjn mendjen t habitet Nuk shte udi
pse Allahu i lartsuar e ka br imagjinatn n kok, truri i imagjinon dhe i rregullon gjrat,
derisa nuk mbeten tjetr vetm se urdhrat, pastaj ato drgohen n zemr dhe m pas zemra
esht ajo q i v n praktik apo i ndalon. Profeti sal-la Allahu alejhi ue sel-lem ka thn:
"Nse ajo sht e shndosh i tr trupi sht i shndosh". Sikur t mos ishte e drejta e
urdhrit n zemr, nuk do t qndronte kjo thnie. Zemra sht vendi i mendjes dhe meditimit
te njeriu, por nuk ka dyshim q ka lidhje me trurin: nse dmtohet truri, njeriu humb t
menduarit. Kjo sht e lidhur ngusht me kt. Meditimi sht n zemr dhe zemra esht n
gjoks, ashtu si ka thn Allahu i Lartsuar: "Por u jan verbuar zemrat e veta n kraharor."
(El-Haxh: 46)

85
Hadithi 63


" :
. "
" :
"
Enesi radija Allahu anhu thot: "Vrtet ju veproni disa vepra t cilat n syt tuaj jan m t
vogla se qimja e flokut, kurse ne n kohn e t Drguarit t Allahut sal-la Allahu alejhi ue
selem i konsideronim prej (mkateve) shkatrruesve.55 [Transmeton Bukhariu].

Shpjegimi
Enes ibn Maliku radija Allahu anhu ka jetuar gjat. Pas vdekjes s Pejgamberit sal-la
Allahu alejhi ue selem ai ka jetuar afrsisht 90 vjet dhe gjrat ndryshuan n kohn e tij,
njerzit filluan t'i anashkalonin disa shtje q konsideroheshin t mdha n kohn e
sahabve radija Allahu anhum.
Pr shembull, askush nga sahabt radija Allahu anhum nuk mungonte n namazin me
xhemat, prve ndonj munafiku ose t smuri q kishte arsye pr t munguar, por njerzit
55
Transmeton Bukhariu (6492)
86
filluan ta anashkalonin kt dhe nuk vepronin si sahabt n kohn e Pejgamberit sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem. Njerzit n kohn ton anashkalojn edhe namazin, jo vetm namazin me
xhemat. Nganjher falen e nganjher jo ose e vonojn namazin nga koha e tij. Pr disa kto
jan vepra t lehta mirpo n kohn e Pejgamberit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem dhe t
sahabve llogariteshin prej mkateve shkatrruese. I Drguari sal-la Allahu alejhi ue sel-lem
thot: Kush mashtron nuk sht prej nesh.56
Njerzit sot nuk e kan pr gj mashtrimin ose shohin si dika m t vogl se shum gjra
t tjera. Disa prej tyre, Allahu na ruajtt, e shohin mashtrimin si shkathtsi n shitblerje apo
kontrata, edhe pse Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem sht distancuar nga ai q
mashtron njerzit. Ktu hyn edhe gnjeshtra. Gnjeshtra n kohn e sahabve radija Allahu
anhum konsiderohej mkat shkatrrues, por sot shum njerz e shohin si dika t leht. I sheh
tek gnjejn duke mos u brengosur fare pr t, edhe pse Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue
sel-lem ka thn: Njeriu vazhdon t gnjej dhe synon vetm gnjeshtrn derisa t shkruhet
tek Allahu gnjeshtar.57 Dikush gnjen edhe n shtje shum t rrezikshme, mohon
obligimet apo pretendon dika q nuk sht e tij, e akuzon tjetrin te gjykatsi dhe betohet pr
t, duke u br prej atyre q zemrojn Allahun. Kto dhe shum shtje t tjera q sahabt
radija Allahu anhum i llogarisnin mkate shkatrruese, por njerzit kan ndryshuar dhe u
duken m t imta se qimja e flokut. Sa m shum t forcohet besimi, aq m i madh sht
mkati n syrin e njeriut dhe anasjelltas, i anashkalon obligimet dhe nuk merakoset shum
sepse besimin e ka t dobt.

Hadithi 64
" :


. "


. :""
Transmetohet nga Ebu Hurejra radija Allahu anhu se Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-
leam ka thn: "Vrtet Allahu i Madhruar ka xhelozi. Xhelozia e Allahut sht kur njeriu
bn ato vepra t cilat Allahu i ka ndaluar.58 [Muttefekun alejhi].

Shpjegimi
Autori, Allahu e mshiroft, duke transmetuar nga Ebu Hurejra -radija Allahu anhu- thot
se Pejgamberi sal-Ia Allahu alejhi ue sel-lem ka thn "Vrtet Allahu i Madhruar ka xhelozi.
Xhelozia e Allahut sht kur njeriu bn ato vepra t cilat Allahu i ka ndaluar."

56
Transmeton Muslimi (102)
57
Muttefekun alejhi.
58
Transmetojn Bukhariu (5223) dhe Muslimi (2761)
87
Fjala e Pejgamberit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem pr "ndalesat e Tij" ka kuptimin
ndalesat e Allahut. Xhelozia sht cilsi reale e Allahut azze ue xhel-le, por nuk sht si
xhelozia jon, sht m e madhe dhe m e lart.
Allahu azze ue xhel-le me urtsin e Tij ka br obligim pr robrit disa gjra dhe ka
ndaluar disa t tjera. Ajo me t ciln i ka obliguar sht e mir pr ta n fen dhe dunjan e
tyre, pr t tashmen dhe t ardhmen e tyre, ndrsa ajo q ua ka br t ndaluar sht e keqe n
fen dhe dunjan e tyre, pr t tashmen dhe pr t ardhmen e tyre. Allahu azee ue xhel-le kur
ndalon dika, ka xhelozi q njeriu t futet n ndalesat e tij. Si ka mundsi njeriu t bj
harame kur dihet se Zoti ia ka ndaluar pr t mirn e tij? Allahut azze ue xhel-le nuk i bn
dm nse njeriu bn mkate, por ka xhelozi se si njeriu duke e ditur q Allahu azze ue xhel-le
sht i Urt por ua ndalon pr t mirn e tyre, pastaj pas gjith ksaj njeriu i bn mkat
Allahut azze ue xhel-le. Esht vrtetuar nga Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel lem se ai
ka thn: "Askush nuk ka xhelozi m tepr sesa Allahu kur bn kurvri robi i Tij apo t bj
imoralitet robresha e Tij.59 pr arsye se zinaja sht shfrenim, sht rrug e flliqur. Allahu
azze ue xhel-le ua ndaloi robrve t Tij amoralitetin dhe t gjitha rrugt q t shpien tek ajo,
si thot Allahu azze ue xhel-le: "Dhe mos iu qasni kurvris, se ajo sht paturpsi dhe rrug
e shmtuar!" (El-Isra: 32). Kur njeriu bn zina, Allahu na ruajtt, Allahu azze ue xhel-le ka
xhelozi m shum sesa kur ai bn ndonj mkat tjetr.
Por m e madhe dhe m e rnd sht homoseksualizmi. Luti alejhis-selam i thot
popullit t tij: "A po kryeni paturpsin q askush nuk e ka br n bot?" (El A'raf: 80)
Ktu Allahu ka thn "paturpsin ndrsa tek amoraliteti ka thn "ajo ishte paturpsi",
d.m.th. nj nga paturpsit e shumta. Allahut i krkojm mbrojtje.
Pr vjedhjen, pirjen e alkoolit dhe t gjitha mkatet Allahu ka xhelozi, por n disa mkate
xhelozia sht m e madhe se disa t tjera n baz t krimit dhe n baz t dmit q vjen si
rezultat i mkatit.
N kt hadith kemi t vrtetuarit e cilsis s xhelozis pr Allahun azze ue xhel-le.
Rruga e Ehli Sunnetit dhe Xhematit sht se ata ia atribuojn cilsit Allahut subhanehu ue
teala n formn q i takon Atij. Allahu ka xhelozi, por jo si xhelozia e krijesave, Allahu
gzohet, por jo si gzimi i krijesave. Allahu azze ue xhe-le zotron cilsi t prkryera ashtu
si i takojn Atij dhe nuk i prngjajn cilsive t krijesave. N Kuran thuhet: Asgj nuk i
shmbellen Atij. Ai i dgjon t gjitha dhe i sheh t gjitha." (Esh-Shura: 11).

Hadithi 65
" :

:


:
59
Transmetojn Bukhariu (5221) dhe Muslimi (901)
88
:
- - : . :
. : -
:
:
. : . .

. :

: :
: . :

.
:

. : :

: :
.
:
.
:
:

" . :
.

Nga Ebu Hurejra radija Allahu anhu transmetohet se e ka dgjuar Pejgamberin sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem duke thn: "Tre njerz nga Beni Israilt, Allahu dshiroi ti sprovoj. Njri
prej tyre kishte zgjebe, i dyti ishte pa flok, kurse i treti i verbr. Allahu u drgoi nj melek, i
cili s pari i shkon atij me zgjebe dhe i thot: -do t dshiroje m shum? Ai tha:-T kisha
ngjyr dhe lkur t mir dhe t lirohesha nga kjo gj pr shkak t s cils m urrejn
njerzit. Meleku e frkoi me dor dhe iu largua zgjebja dhe fitoi ngjyrn e mir t trupit.
(Pastaj meleku) Tha: Ciln pasuri dshiron me shum? Devet ose lopt (nuk i kujtohet sakt
transmetuesit). Ai i jep nj deve mbars dhe i thot: Allahu t bekoft me t. Pastaj shkoi tek
ai pa flok dhe i thot: -do t dshiroje m shum? Tha: -Flok t bukura dhe q t largohet
prej meje ajo prej s cils njerzit neveriten nga un. Meleku e frkon dhe ai shrohet e i
jepen flok t bukur. Meleku tha: -Ciln pasuri dshiron m shum? Tha: -Lopt. Meleku i
jep nj lop mbars dhe i thot: -Allahu t bekoft me t. Meleku i shkon t verbrit dhe i
thot: -do t dshiroje m shum? I verbri tha: -T m kthej Allahu t part q ti shoh
89
njerzit. Meleku e frkon dhe Allahu ia kthen t part. Meleku i thot: -Ciln pasuri dshiron
m shum? I verbri thot: -Dhent. Ai i jep nj dele q lind. Te t tre pasuria u shtua e u rrit,
kshtu q i pari bri nj lugin me deve, i dyti nj lugin me lop dhe i treti nj lugin me
dele. Pas ksaj meleku i shkon atij me zgjebe n formn dhe pamjen e tij t mparshme dhe i
thot -Un jam nj njeri i mjer, m jan ndrprer shkaqet e furnizimit n udhtimin tim
ndaj sot askush nuk mund t m ndihmoj prve Allahut, pastaj ti. Po t lutem n emrin e
Atij q t ka dhn ngjyr dhe lkur kaq t bukur dhe q t ka dhn kaq deve, t m japsh
nj deve q t mund t vazhdoj rrugn. Ky i thot: -Jo, un kam shum obligime. Meleku i
thot: -Sikur po t njoh. A mos ke qen ai me zgjebe, nga i cili neveriteshin njerzit, nj t
varfr t cilin Allahu e ka pasuruar? Ky tha: -Un kt pasuri e kam trashguar nga t part.
Meleku i tha: -Nse po gnjen, le t t kthej Allahu n at gjendje n t ciln ke qen!
Meleku pastaj i shkon atij pa flok por n formn dhe pamjen e tij t mparshme dhe i thot
ashtu si i tha atij me zgjebe, por edhe ky i prgjigjet ashtu si iu prgjigj i pari. Meleku i tha:
-Nse po gnjen, le t t kthej Allahu n at gjendje n t ciln ke qen. Pastaj meleku i
shkon ish t verbrit, por n formn dhe pamjen e tij t mparshme dhe i thot: -Un jam i
mjer dhe udhtar, m jan ndrprer shkaqet e furnizimit n udhtimin tim, ndaj sot askush
nuk mund t m ndihmoj prve Allahut, pastaj ti. T lutem pr hir t Atij q t ka kthyer t
part, m jep nj dele q t vazhdoj rrugn. Ai i thot: -Vrtet un kam qen i verbr, por
Allahu m ka kthyer t part. Merr vlla far t duash dhe lr far t duash! Pr Allahun
asgj sot nuk t ndaloj t marrsh n emr t Allahut t Gjithfuqishm e t Madhrishm.
Meleku i tha: -Mbaje tr pasurin, ju vetm u sprovuat. Allahu sht i knaqur me ty, por
sht i hidhruar me dy shokt e tu.60 [Muttefekun alejhi].

Shpjegimi
Fjala Tre njerz nga Beni lzrailt: Israili sht Is'hak ibn Ibrahim alejhi selam, vllai i
Ismailit. Nga pasardhsit e israilve sht Musai, Haruni, Isai dhe t gjith Beni Israilt.
Ismaili sht vllai i Is'hakut. Beni Israilt dhe arabt jan djem xhaxhallarsh. Ngjarjet
pr Beni Israilt jan t shumta dhe ndahen n tre lloje.
1- Tregimet q jan prmendur n Kur'an;
2- Tregimet q jan prmendur n hadithe t vrteta;
3- Tregime q jan transmetuar nga priftrinjt dhe dijetart e tyre. Nuk ka dyshim se
tregimet n llojin e par dhe t dyt jan t vrteta dhe duhen pranuar, si pr shembull fjala e
Allahut azze ue xhel-le: "A nuk e ke dgjuar ti (o Muhamed) se far i tha paria e bijve t
Izraelit, pas Musait, nj profeti t tyre? I tha: "Na drgo nj mbret q t luftojm n rrugn e
Allahut." (El-Bekare: 146)

60
Transmetojn Bukhariu (3464) dhe Muslimi (2964)
90
Kurse shembull nga Sunneti sht hadithi q jemi duke sqaruar tani, t cilin e transmeton
Ebu Hurejra nga Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem.
Kurse ajo q sht transmetuar nga prifrinjt dhe dijetart e tyre ndahet n tre grupe.
Grupi i par prgnjeshtrohet nga sheriati, sht i kot dhe duhet t refuzohet. M shpesh
kto raste i hasim kur transmetohen israilijatet61 n komentimin e Kur'anit. Ka shum thnie
prej israilijateve q transmetohen n komentimin e Kur'anit, pr kotsin e t cilave dshmon
sheriati.
Grupi i dyt pranohet sepse pr t dshmon sheriati. E pranojm jo pse sht prej lajmeve
t Beni Israileve, por pr arsye se sheriati ka dshmuar pr vrtetsin dhe realitetin e ktyre
thnieve.
Grupi i tret as nuk sht vrtetuar e as nuk sht prgnjeshtruar nga sheriati dhe ktu
duhet t ndalemi. Beni Israilve nuk u besojm dhe nuk i prgnjeshtrojm pr arsye se nse
e pranojm nj lajm, ka mundsi t jet devijim dhe ather po i vrtetojm n dika t kot.
Nse i prgnjeshtrojm, mund t jet e vrtet dhe ather i kemi prgnjeshtruar n dika t
vrtet dhe pr kt arsye duhet t ndalemi. Megjithat nuk ka asgj t keqe nse flasim pr
at q u bn dobi njerzve si inkurajim.
Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem ka prmendur n kt hadith se tre njerz nga
Beni Israilt i sprovoi Allahu azze ue xhel-le me t meta n trupin e tyre. Njri prej tyre
kishte zgjebsi, i dyti ishte pa flok dhe i treti i verbr. Allahu azze ue xhel-le deshi t'i
sprovoj sepse Ai e sprovon njeriun me at q dshiron, q t shoh se a bn durim apo
mrzitet kur sprova sht e keqe dhe a e falnderon apo bhet koprrac nse e sprovon me
dika t mir.
Allahu drgoi nj melek, i cili filloi t'i pyes se ciln pasuri donin m shum. Ai e filloi
me t smurin me zgjebe dhe i tha: "do t dshiroje m shum?" Tha: "T kem ngjyr dhe
lkur t mir dhe t lirohem nga kjo pr shkak t s cils m urrejn njerzit." Kryesorja te
njeriu sht t jet pa t meta sidomos pa t metat q urrehen nga njerzit. E frkoi meleku
me dor dhe me lejen e Allahut u shrua, iu largua smundja dhe iu dha ngjyr dhe lkur e
mir. Pastaj i tha: "Ciln pasuri dshiron m shum" Ai tha Deve ose lop. Me sa duket ka
thn deve pr arsye se atij q ishte pa flok i sht dhn lop. la jep nj deve mbars dhe i
thot: "Allahu t bekofte me t."
Pastaj shkoi tek ai pa flok dhe i tha: "do t dshiroje m shum?" Ai tha: Flok t
bukur dhe t largohet prej meje ajo pr shkak t s cils njerzit neveriten nga un. Meleku e
frkoi dhe atij iu dhuruan flok t bukur. "Ciln pasuri dshiron m shum?" Ai tha lopt dhe
iu dha nj lop mbars, pastaj meleku i tha "Allahu t bekoft me t!"

61
Tregime t beni israilve, bijve t Israilit, t cilt jetuan para nesh (sh.p.)
91
Edhe t verbrit meleku i tha: "do t dshiroje m shum?" I verbri tha: T ma kthej
Allahu shikimin, q ti shoh njerzit." Medito pr fjaln e t verbrit, i cili nuk krkon tjetr
prve shikimit, ndrsa dy t part shpresonin dika m shum se nevoja q kishin pr arsye
se i pari donte ngjyr dhe lkur t mir, kurse tjetri flok t bukur. I verbri mjaftohej me pak
dhe krkonte vetm t shihte njerzit. Pastaj meleku e pyeti: "Cilin pasuri dshiron m
shum?" I verbri tha delet. Kjo githashtu tregonte thjeshtsin e tij, pasi dihet se delet
prball deveve dhe lopve jan dika e vogl. Meleku i dha nj dele q lind dhe i tha:
"Allahu t bekoft me t.
Te t tre pasuria u shtua, kshtu q njri bri nj lugin me deve, i dyti nj lugin me lop, i
treti nj lugin me dele. Pastaj meleku shkoi srish tek ai q dikur ishte me zgjebe. I shkoi me
pamjen e tij t mparshme, me rrobat e tij t varfra dhe i tha: "Un jam nj njeri i mjer, m
jan ndrprer shkaqet e furnizimit n udhtimin tim, ndaj sot askush nuk mund t m
ndihmoj prve Allahut e pastaj ti. Ai deshi t ndrmjetsonte tek ai me gjendjen e tij t
varfr, se ishte udhtar dhe nuk kishte si t shkonte te familja e tij.
Pastaj meleku i tha: "T lutem n emrin e Atij q t ka dhn ngjyre dhe lkur t bukur
dhe q t ka dhn pasuri, t lutem t m japsh nj deve q t mund t vazhdoj rrugn. Por ai
tha: "Obligimet jan t shumta", duke u treguar prtac edhe pse kishte nj lugin me deve.
Allahu e di m mir, por duket se ai nuk i jep asgj edhe pse ky ishte udhtar dhe e meritonte
ndihmn. Meleku ia kujtoi gjendjen e tij t mparshme dhe i tha: Sikur po t njoh ty. A mos
ke qen nj me zgjebe nga i cili neveriteshin njerzit, nj i varfr t cilin Allahu e ka
pasuruar" Domethn Allahu t ka dhn pasuri, ngjyr dhe lkur t bukur. Mirpo ai tha:
Un ket pasuri e kam trashguar nga t part e mdhenj, duke mohuar dhuntin e Allahut.
Meleku i tha: "Nse po gnjen, le t t ktheje Allahu n gjendjen n t ciln ke qen", d.m.th.
nse po gnjen n at q thua, le t t kthej Allahu n at gjendje q ke qen, i varfr dhe me
zgjebe. Si duket, Allahu azze ue xhel-le i prgjigjet lutjes s melekut edhe pse ishte dua e
kushtzuar, nse vrtetohet kushti, vrtetohet edhe pranimi i duas. Pastaj meleku shkoi tek
ai q dikur ishte pa flok dhe i thot ashtu si i tha t parit. Edhe ky i prgjigjet po ashtu dhe
meleku ia ktheu si atij me zgjebe. Pastaj i shkoi t verbrit dhe i kujtoi dhuntin e Allahut ndaj
tij. I verbri iu prgjigj: "Vrtet un kam qen i verbr dhe Allahu ma ka kthyer shikimin." E
pranoi dhe e njohu dhuntin e Allahut ndaj tij duke thn: "Merr t duash dhe lr 't
duash! Pasha Allahun, asgj sot nuk t ndaloj t marrsh n emr t Allahut azze ue xhel-le".
Shih si prgjigjet ai q falnderon dhe i pranon dhuntitt e Allahut azze ue xhel-le.
Meleku i tha: "Mbaje pasurin, ju vetm keni qen t sprovuar. Allahu sht i knaqur me
ty, por esht i hidhruar me dy shokt e tu." Kjo aludon se ky tregim ka qen i njohur te
njerzit, prandaj tha "Allahu sht hidhruar me dy shokt e tu. E mbajti pasurin e vet dhe ia
ktheu Allahu azze ue xhel-le shikimin, kurse dy t tjert si duket Allahu azze ue xhel-le i
ktheu n gjendjen e mparshme, t varfr dhe me t meta.
92
Ktu ka argument se falnderimi i Allahut azze ue xhel-le nga robrit sht shkak i
mbetjes dhe shtimit t dhuntive, si thot i Lartmadhruari: (Kujtoje) Kur Zoti juaj kumtoi:
"Nse tregoheni mirnjohs, Un do tjua shtoj edhe m shum begatit e Mia, por nse ju
mohoni mirsit e Mia, (ather dijeni se) dnimi Im sht i rnd." (Ibrahim: 7) N ket
tregim ka shenja nga shenjat e Allahut azze ue xhel-le, si vijon:
Vrtetsia e melaikeve: Melaiket jan bot e fshehur. Ata i krijoi Allahu azze ue xhel-le
nga drita dhe u dha forc n realizimin e urdhrave t Tij. U dha edhe dshir n respektimin
e Allahut azze ue xhel-le, ata nuk bjn mkat ndaj Allahut azze ue xhel-le.
Melaiket mund t paraqiten edhe n formn e njeriut. Ky melek shkoi te kta n formn e
njeriut. Melaiket shndrrohen n formn e nj personit t caktuar, sic shkoi ky melek tek ai
me zgjebe, tek ai pa flok dhe tek i verbri.
Lejohet q njeriu t sprovohet, prandaj ky melek u paraqit n formn e njeriut nevojtar
dhe me t meta, q tu vij keq atyre tre personave, edhe pse meleku, Allahu e di m s miri,
nuk ka t meta, por Allahu azze ue xhel-le e bri n kt form pr shkak t sprovimit.
Meleku e frkoi secilin prej tyre vetm me nj frkim dhe Allahu ia largoi t metat me nj
frkim. Kur Allahu do ndonj pun, thot bhu dhe bhet. Sikur t donte Allahu, do t'ia
largonte t metat pa melek, por Allahu azze ue xhel-le e bri shkak pr t'i sprovuar ata.
Allahu e begaton pasurin e njeriut dhe e shton, si ndodhi me pasurin e tre njerzve n
ngjarjen n fjal. Kjo sht prej begative t Allahut.
Dy prej tyre treguan pabarazi n falnderimin pr begatit e Allahut azze ue xhel-le dhe
ndihmn ndaj robrve t Allahut dhe i mohuan begatit e Allahut e than se "ket pasuri e
kemi trashguar nga t part e medhenj" I verbri falnderoi pr begatit e Allahut, i pranoi
mirsit q i dhuroi Allahu azze ue xhel-le. Dhe pr kt Allahu e udhzoi dhe ai i tha
melekut: "Merr far t duash dhe lr far t duash!
Nga kjo ngjarje msojm pr vrtetsin e knaqsis dhe hidhrimit t Allahut azze ue
xhel-le. Ai e cilsoi Veten me to n Kur'anin Fisnik. Allahu azze ue Xhel pr knaqsin
thot: Allahu sht i knaqur me ata dhe me t gjith t tjert q i pasuan me vendosmri dhe
prkushim n besim, edhe ata jan t knaqur me At. (Et-Tevbe: 100). Gjithashtu thot:
"Q Allahu t zemrohet me ta dhe le mbeten n dnim prjetsisht." (El-Maide: 80). Kurse
pr hidhrimin thot: "Allahu sht zemruar me at dhe e ka mallkuar." (En-Nisa: 93). Kto
cilsi dhe t ngjashme me to, Ehli Sunneti dhe Xhemati i besojn dhe thon se jan t
vrtetuara pr Allahun azze ue xhe-le n mnyr reale, por nuk u prngjajn cilsive t
krijesave, Allahun, ashtu sikurse Allahu azze ue xhel-le nuk u prngjan krijesave. Gjithashtu
nga dobit e ktij hadithi kemi se te Beni Israilt hasim udira dhe argumente, t cilat kan
br q Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem t na transmetoj ngjarje n mnyr q t
marrim mesime prej tyre. E till sht edhe hadithi i tre personave q hyn n nj shpell dhe
papritmas nj gur rrokulliset dhe mbyll hyrjen e shpells. Kta tre persona, kur humbn
93
shpresn q ta largonin gurin, iu afruan Allahut me veprat e tyre t mira. Pejgamberi sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem na i rrfen kto tregime nga Bijt e Israilve sepse kan kshilla dhe
msime. Ne duhet t marrim msim nga ky hadith sepse njeriu nse falnderon pr begatit e
Allahut azze ue xhel-le dhe sht mirnjohs pr t mirat si dhe jep at q duhet t jap nga
pasuria, ka br shkaqet q pasuria e tij t mbetet dhe t begatohet.

Kapitulli i devotshmris (et-takua)

Takua sht emr i marr nga el-uikajetu (mbrojtje). Ajo do t thot t marr njeriu at q
e mbron nga dnimi i Allahut. Ajo q t mbron nga dnimi i Allahut sht kryerja e urdhrave
t Tij dhe largimi nga ndalesat e Tij.
Dije se devotshmria nganjher bashkohet me bamirsin, si ka ardhur n Kur'an:
"Ndihmojeni njri-tjetrin n pun t mira dhe n t ruajturit nga t kqijat." (EI-Maide: 2).
Nganjher prmendet vemas, por nse bashkohet me bamirsin, ather bamirsi sht
kryerja e urdhrave, kurse devotshmri sht largimi nga ndalesat. Nse prmendet vetm,
ather i prfshin t dyja, kryerjen e urdhrave dhe largimin nga ndalesat. Allahu teala ka
prmendur n Kur'an se xhenneti sht prgatitur pr t devotshmit, Allahu na bft ne dhe ju
t till! Njeriu duhet t'ia ket frikn Allahut azze ue xhel-le duke praktikuar urdhrin e Tij dhe
duke krkuar shprblimin dhe shptimin nga dnimi i Tij. Pastaj autori ka prmendur disa
ajete kur'anore:

...
94
"O besimtar! Kijeni frik Allahun ashtu si i takon Atij..." (Ali Imran: 102)

...
"Prandaj friksojuni Allahut sa t mundeni." (Et-Tegabun: 16)
Ky ajet qartson qllimin e ajetit t par.



"O besimtar! Friksojuni Allahut dhe thoni vetm t vrtetn.'' (El-Ahzab: 70) Ajetet q
urdhrojn pr devotshmri jan t shumta dhe t njohura.


... ...
"Atij q i friksohet Allahut, Ai do ti gjej rrugdalje (nga do vshtirsi). Dhe do t'i jap
risk prej nga nuk e pret." (Et-Talak 2-3) Si dhe:



O besimtar! Nse i friksoheni Allahut, Ai do tju jap aftsin e t gjykuarit drejt, do tju
liroj nga gjynahet tuaja dhe do tju fal. Allahu zotron mirsi t mdha." (El-Enfal: 29)

Shpjegimi
N ajetin O besimtar! Kijeni frik Allahun ashtu si i takon Atij", Allahu u drejtohet me
urdhr besimtarve pr arsye se besimtarin besimi e on n devotshmri.
E drejta e takuallkut sht shpjeguar m pas n fjaln e Allahut: "Friksojuni Allahut sa
t mundeni". Domethnia e fjals s Allahut "ashtu si i takon Atij" sht ta kesh frik
Allahun sa t mundesh sepse Allahu nuk e ngarkon asknd prtej mundsis, si thot i
Lartmadhruari: "Allahu nuk e ngarkon asknd prtej fuqis q ka." (El-Bekare: 286)
"Friksojuni Allahut sa t mundeni" nuk ka pr qllim q t lihet anash devotshmria, por
t nxis n devotshmri sipas mundsis. Kuptimi sht t mos rezervosh fuqi dhe t mos i
shfrytzosh n devotshmri ndaj Allahut, mirpo Allahu nuk e ngarkon njeriun me dika q
nuk mundet. Allahu nuk e ngarkon asknd prtej fuqis q ka."
Nga ajeti "Friksojuni Allahut sa t mundeni" prfitojm se nse njeriu nuk mund ta
kryej urdhrin e Allahut n formn e plot, ta kryej aq sa ka mundsi, si sht fjala e
Pejgamberit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- drejtuar Imran Ibn Husajnit radija Allahu anhu:
"Falu n kmb. Nse nuk mundesh, ather ulur, e nse nuk mundesh, ateher n krah.62
Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem e rradhiti namazin n baz t asaj q ka mundsi
njeriu. Kshtu veprohet edhe me urdhrat e tjer, si sht agjrimi - nse njeriu nuk mund t
agjroj n Ramazan, agjron m von. Allahu thot: "Sa i prket atij q sht i smur ose
gjendet n udhtim e sipr (le t agjroj m von), aq dit sa nuk i ka agjruar." (EI-Bekare:
185). Gjithashtu pr haxhin n Kur'an thuhet: "Dhe vizita (pr haxh) e ksaj faltoreje (e cila

62
Transmeton Bukhariu (1117).
95
sht sht detyr) pr kdo q ka mundsi ta prballoj rrugn."(Ali Imran: 97). Nse nuk ke
mundsi t shkosh n haxh, ather nuk e ke obligim. Nse ke mundsi financiare, por jo
trupore, e ke obligim t autorizosh dik tjetr q ta kryej haxhin dhe umren. Me rndsi
sht se devotshmria, sikurse edhe gjrat e tjera, sht e lidhur me mundsin: kush nuk
mund t realizoj asgj nga urdhrat e Allahut, bn at q mundet, kush detyrohet n dika
haram, i lejohet t ket dobi nga ajo derisa ta largoj domosdoshmrin. Allahu thot: Ai
tashm jua ka shpjeguar sht e ndaluar, prve kur jeni n shtrnges." (EI-En'am: 119).
Nse njeriu detyrohet ta haj mishin e coftins, mishin e derrit apo mishin e gomarit ose
ndonj gj tjetr t ndaluar, ather i lejohet atij t haj derisa t largohet nga ai
domosdoshmria. Kjo sht devotshmri, t zbatosh urdhrat e Allahut sa t mundesh dhe t
largohesh nga ndalesat e Tij sa t mundesh.
O besimtar! Friksojuni Allahut dhe thoni vetm t vrtetn, Ai do tjua bekoj veprat
tuaja dhe do tjua fal gjynahet.
Allahu teala n kt ajet ka urdhruar pr dy gjra, pr devotshmri dhe shprehje t s
vrtets. M hert kemi folur pr devotshmrin dhe tham se sht kryerja e urdhrave t
Allahut dhe largimi nga ndalesat e Tij. Fjala e vrtet sht me vend, q prfshin do fjal
n t ciln ka mirsi, si p.sh. prmendja e Allahut, krkimi i dituris, urdhrimi pr t mire
dhe ndalimi nga e keqja, fjalt e mira me cilat prfitohet dashuria e t tjerve apo edhe dika
tjetr. Kto i prmbledh fjala e Pejgamberit -sal la Allahu alejhi ue sel-lem-: "Kush beson
Allahun dhe botn tjetr, t flas mir ose t hesht.63 E kundrta e fjals s vrtet sht
fjala e pavrtet, fjala pa vend, e gabuar si n domethnien e saj edhe n vendin dhe kohn
kur thuhet.
Gabim n domethnie sht t jet fjal e turpshme, q prmban fyerje, sharje, prgojim,
mbartje fjalsh dhe t ngjashme me kto.
Gabim n situatn kur thuhet sht q t jet fjal e mir n vetvete, por e thn pa vend.
do vend ka edhe kuvendin e vet dhe nse thua ndonj fjal q shkakton t keqe, nse e thua
n vend t gabuar, ather mos e thuaj sepse sht e gabuar edhe nse nuk sht e ndaluar n
vetvete. Pr shembull, nse themi se nj person e ka par nj tjetr duke vepruar dika t
urryer dhe e ka ndaluar prej saj, por n at gjendje q nuk sht dashur t thot asgj apo e ka
rnduar me fjal, kjo konsiderohet fjal jo e drejt.
Nse njeriu ia ka frikn Zotit t tij dhe thot vetm t drejtn, arrin dy dobi. "Ai do tju
bekoj n veprat tuaja dhe do tju fal gjynahet" (El-Ahzab: 71), do t thot se me
devotshmri arrihet bekirni i veprave dhe falja e mkateve, kurse me fjaln e drejt
prmirsohen veprat dhe falen gjynahet. Nga ky ajet msojm se kush nuk ai ka frikn

63
Transmetojn Bukhariu (6108) dhe Muslimi (47).
96
Allahut dhe nuk thot fjal t drejta, ai e ka merituar q Allahu t mos ia prmirsoj punt
dhe t mos ia fal mkatet.
"Atij q i friksohet Allahut, Ai do t'i gjej rrugdalje (nga do vshtirsi) dhe do ti jap
risk prej nga nuk e pret" (Et-Talak: 2-3), ka kuptimin i friksohet Allahut duke vepruar at q
ka urdhruar Allahu dhe duke u larguar nga ajo q ka ndaluar. Kur ai sht i devotshm,
Allahu i jep rrugdalje nga do vshtirsi sa her q i ngushtohen punt si n jet, pasuri,
fmij, n shoqri apo n dika tjetr. Kur ia ke frikn Allahut, t jesh i bindur se Allahu
gjithmon do t t gjej rrugdalje nga do vshtirsi. Mbshtetu te fjala e Allahut, i Cili kur
dshiron dika i thot bhu dhe bhet. T shumt jan njerzit t cilt kan qen t
devotshm ndaj Allahut dhe Ai u ka br rrugdalje. I till ishte rasti i tre personave q hyn
n nj shpell dhe m pas nj shkmb u rrokullis dhe mbylli hyrjen e shpells. Ata u
munduan ta largojn, por pa sukses. Ather donjri prej tyre ndrmjetsoi tek Allahu azze
ue xhel-le me punt e tij t mira dhe Allahu azze ue xhel-le e largoi shkmbin dhe u dha
rrugdalje. Shembuj t till jan t shumt. Fjala e Allahut: "Dhe do ta furnizoj prej nga nuk e
pret", sht nj dobi e madhe. Pr shembull, nse themi se nj person fiton pasuri n mnyr
t ndaluar, me mashtrim, kamat etj., sht kshilluar dhe e ka ln at pr hir t Allahut,
Allahu do t'i gjej rrugdalje dhe do ta furnizoj prej nga nuk e pret. Mos nxito dhe mos
mendo se nse shtja vonohet, ajo nuk do t realizohet, por ndodh q Allahu e sprovon
besimtarin se a do t kthehet n mkatin e par apo jo dhe ia vonon shprblimin. Nse dikush
ka qen duke u marr me kamat, e kan kshilluar dhe ai e ka ln kamatn, por ka mbetur
nj apo dy muaj papun, nuk duhet t dshprohet dhe t thot ku sht furnizimi prej nga
nuk e pres. Prit dhe ki besim n premtimin e Allahut, se do ta gjesh at. Lidhur me kt ka
ardhur edhe nj hadith: Allahu i prgjigjet lutjes suaj prderisa njeriu nuk ngutet." T
pranishmit i than: "Si ngutet o i Drguari i Allahut?" Tha: "Thot un jam lutur, por nuk m
sht prgjigjur.64
Duro dhe lre at q e ka ndaluar Allahu e prite rrugdaljen dhe furnizimin prej nga nuk e
mendon. N ajetin: O besimtar! Nse i friksoheni Allahut, Ai do tju jap aftsin t
gjykoni drejt, do tju liroj nga gjynahet tuaja dhe do tju furnizoj. Allahu zotron mirsi t
mdha." (EI-Enfal: 29). Ka tri dobi t mdha.
Dobia e par: "Ai do tju jap aftsin t gjykoni drejt",' d.m.th. Allahu do t'ju bj t
dalloni mes s vrtets dhe s kots, t dmshmes dhe t dobishmes. Ktu hyn edhe dituria,
kur Allahu ia el dikujt rrugt e dituris. Me devotshmri arrihet shtimi i udhzimit, i
dituris, i t msuarit prmendsh. Shafiu, Allahu e mshiroft, ka thn:
"Iu ankova Uekiut pr nxnien e dobt prmendsh, m udhzoi t largohem nga mkatet.
M tha dije se dituria sht drit dhe drita e Allahut nuk i jepet mkatarit!"

64
Transmetojn Bukhariu (6340) dhe Muslimi (2730)
97
Nuk ka dyshim se sa m shum t pajiset njeriu me dituri aq m shum i shtohen
njohurit dhe dallimi mes s vrtets dhe s kots, t dmshmes dhe t dobishmes i bhet m
qart. Allahu i hap njeriut dyert e t kuptuarit sepse devotshmria sht shkak pr fuqin e t
kuptuarit. Sheh se si dy njerz msojn nj ajet nga njri prej tyre mund t nxjerr nga ky ajet
tre rregulla, ndrsa tjetri katr, pes, dhjet apo edhe m shum n baz t asaj q Allahu ka
dhn nga t kuptuarit. Devotshmria sht shkak pr shtimin e t kuptuarit, ku hyn edhe
mendjemprehtsia, me an t s cils njeriu mund t bj dallimin mes njerzve, saq mjafton
ta shoh njeriun dhe e kupton a sht gnjeshtar apo besnik, bamirs apo mkatar, madje
ndodh q jep nj gjykim pr dik me t cilin nuk ka jetuar dhe nuk e njeh. Kjo sht pr
shkak t mendjemprehtsis q Allahu i ka dhuruar.
Ktu hyjn edhe gjrat e pazakonta apo kerametet q u ndodhin njerzve t devotshm e
q nuk u ndodhin tjerve. Nj dit, Umer ibn el-Hattabi -radija Allahu anhu- ishte duke
mbajtur hutben n Medin dhe xhemati e dgjuan duke thn gjat hutbes: "O Sarije, mbrohu
pas kodrs! O Sarije, mbrohu pas kodrs!"65 U uditn njerzit se kujt po i fliste dhe si po e
thoshte kt gjat hutbes, por Allahu subhanehu ue teala ia shfaqi para syve Umerit ushtrin
islame q ishte drguar n Irak, komandant i s cils ishte Sarijetu ibn Zunejm. Armiku i
kishte rrethuar dhe Umeri i tha komandantit t saj: "O Sarijeh, mbrohu pas kodrs!" E dgjoi
kt Sarijeh dhe ashtu veproi.
Kjo sht rezultat i devotshmris sepse nderimet e njerzve t mir (kerametet) jan
shprblim pr ta. Me rndsi sht t kuptohet se Allahu ua mundson t devotshmve ta
dallojn t vrtetn nga e kota, t mirin nga i keqi vetm pr shkak t devotshmris q kan
ndaj AlIahut.
Dobia e dyt: "Dhe do ti largoj veprat tuaja t kqija"
Falja e mkateve bhet me pun t mira, t cilat i shlyejn punt e kqija, ashtu si ka
thn Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem: "Pes namazet, xhumaja deri n xhuma,
Ramazani deri n Ramazan jan shlyerse t gabimeve q ndodhin mes tyre, nse nuk
veprohen mkatet e mdha.'66 Dhe: "Umreja deri n umre shlyen mkatet ndrmjet tyre."67
Nse njeriu ia ka frikn Allahut, i mundsohet t bj pun t mira me t cilat Allahu i shlyen
mkatet.
Dobia e tret: Fjala e Allahut dhe do tjua fal, ka kuptimin se do t'ua lehtsoj
istigfarin dhe pendimin. Kjo sht prej dhuntive t Allahut ndaj njeriut.

65
E ka prmendur Shejhul-islam Ibn Tejmije rahimehu Allah n Minhaxhu es-Sunneh duke e referuar tek Ibn Uehbi dhe e ka
cilsuar si t mir Hafidh ibn Haxheri n librin e tij EI-Isabeh (3/2), te biografia e Sarijes.
66
Ky hadith u dha m lart.
67
Ky hadith u dha m lart.
98
sht sprov pr njeriun kur mendon se mkatet q sht duke br nuk jan mkate dhe
kshtu insiston n to, Allahu na ruajtt! Allahu thot: "Thuaj: "A doni tju lajmroj pr at
(ata) q m s shumti humbasin nga punt e veta (El-Kehf: 103).
Shum njerz nuk largohen nga mkatet sepse u jan zbukuruar, u jan br normale,
prandaj e kan t vshtir t largohen. Por nse sht i devotshm ndaj Allahut azze ue xhel-
le, Allahu do t'ia lehtsoj largimin nga mkatet derisa t'ia fal ato, madje ndodh t'ia fal pr
shkak t devotshmris, kshtu q devotshmria shlyen t kqijat e tij.
Kjo ka ndodhur me pjesmarrsit e betejs s Bedrit -radija Allahu anhum-, si sht
transmetuar n hadith: Allahu i pa pjesmarrsit n Bedr dhe u tha: "Veproni 't doni se ua
kam falur."68 Mkatet e tyre jan t falura pr shkak t shprblimit t madh q arritn n kt
betej. "Allahu sht mirbrs i madh", domethn Zotrues i mirsive t mdha, t cilave
nuk u afrohet asgj. Meq Allahu cilsohet me kt cilsi, ather krko mirsi nga Allahu
subhanehu ue teala me devotshmri dhe kthim tek Ai. Allahu e di m s miri.

Hadithi 69
:" " :
: :
: ."


":


:
.
"
. : . " "
Ebu Hurejra radijAllahu anhu thot: "I sht thn: "O i Drguari i Allahut, cili sht njeriu
m i ndershm?" Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- tha: Ai q sht m i
devotshm." (T pranishmit) Than: "Nuk t pyetm pr kt." (Pejgamberi) Tha: Jusufi
sht Pejgamber i Allahut, bir i Pejgamberit t Allahut, bir i Pejgamberit t Allahut, bir i
mikut (halilit) t Allahut." Than: "Ne as pr kt nuk t pyetm." (Pejgamberi) Tha:
"Ather pr t part e arabve po m pyetni? Ata t cilt kan qen m t zgjedhurit n
injoranc jan m t zgjedhurit edhe n Islam, nse njohin dispozitat e fes."69 [Muttefekun
alejhi].

Shpjegimi
M i devotshmi" sht njeriu m i ndershm sepse sht m i devotshmi ndaj Allahut azze
ue

68
Ky hadith u dha m lart
69
Transmetojn Bukhariu (3353) dhe Muslimi (2378).
99
xhel-le. Kjo prgjigje prputhet n trsi me fjaln e Allahut: M i nderuari prej jush tek
Allahu sht ai q i friksohet me shum Atij." (El-Huxhurat: 13) Allahu azze ue xhel-le nuk
i shikon njerzit n baz t prejardhjes, as t pasuris apo bukuris, por shikon n punt e
tyre. T devotshmit i ndihmon me ndodhi t jashtzakonshme, t dukshme apo t fshehta
sepse ata jan m t ndershmit. Kjo shrben si nxitje pr devotshmri ndaj Allahut azze ue
xhel-le. Mirpo sahabt nuk kishin pr qllim me kt pyetje se kush sht m i ndershm tek
Allahu. Ata than: "Nuk t pyetm pr kt." Pastaj Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-
lem- prmendi se krijesa m e ndershme sht Jusufi, bir i Pejgamberit Allahut, t birit t
Pejgamberit t Allahut, t birit t mikut t Allahut. Ky sht Jusufi, biri i Jakubit, biri i
Is'hakut, biri i Ibrahimit. Jusufi ishte Pejgamber, pasardhs i Pejgamberve, prej krijesave m
t ndershme. "Than: "Nuk t pyetm pr kt." Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-
tha: "Pr t part e arabve po m pyetni?", d.m.th. pr fiset dhe pr prejardhjen e arabve
dhe shtoi: Ata t cilt kan qen t zgjedhur n xhahilijet jan t zgjedhur edhe n Islam,
nse kuptojn (jan njohs t dispozitave fetare)", d.m.th. njerzit m t ndershm n baz t
fisit dhe prejardhjes jan t zgjedhurit, por me kusht q t kuptojn dispozitat fetare.
Fisi Benu Hashim dihet se jan t zgjedhurit e kurejshve n Islam, por me kusht q t
ken njohuri n dispozitat e fes islarne. Nse nuk jan t ditur n shtjet e fes, nuk jan
prej krijesave m t ndershme tek Allahu dhe nuk jan t zgjedhurit.
Ktu kemi argument se njeriu nderohet me prejardhjen e tij, por me kusht q t ket dituri
rreth fes s tij, Nuk ka dyshirn se prejardhja l gjurm, prandaj Benu Hashim jan njerzit
m t mir dhe fisi m i ndershm, prej t cilit rridhte edhe Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi
ue sel-lem-, krijesa m e ndershme. Allahu thot: Allahu e di m s miri se kujt ia jep
mesazhin e Vet." (EI-En'arn: 124)
Sikur t mos ishte ky fis i bijve t Ademit fisi m i ndershm, Pejgamberi -sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem- nuk do t ishte nga ky fis, pasi pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-
drgohet n fisin m t lart dhe me prejardhje m t pastr. Argument pr kt sht fjala e
Pejgamberit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem: "Me t vrtet njerzit m t ndershm (m
fisnik) jan m t devotshmit ndaj Allahut." Nse dshiron t jesh i ndershm tek Allahu
azze ue xhel-le dhe t kesh pozit tek Ai, ji i devotshm. Allahun e lus q t m bj mua dhe
ju prej t devotshmve!

Hadithi 71
" :


"

100
Nga Ibn Mes'udi -radija Allahu anhu- transmetohet se Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-
lem- ka thn: Zoti im, krkoj nga Ti udhzim, devotshmri, ndershmri dhe
mjaftueshmri!70 Transmeton Muslimi.

Shpjegimi
Prej haditheve q ka prmendur autori, Allahu e mshiroft, n kapitullin e devotshmris
sht edhe ky hadith, q tregon se i Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- i lutej
Allahut me kt lutje: "O Zoti im, krkoj nga Ti udhzim, devotshmri, ndershmri dhe
mjaftueshmri!"
Fjala udhzim, el-huda, n kt rast ka pr qllim diturin sepse edhe i Drguari ka
nevoj pr dituri si njerzit e tjer. Allahu pr t ka thn: Mos nxito pr ta lexuar Kur'anin
para se t prfundoj shpallja e tij dhe thuaj "o Zoti im, shtoma dijen!" (Ta-ha: 114)
Gjithashtu thot: Allahu t shpalli ty Librin (Kur'anin) dhe Urtsin e plot si dhe t msoi
at q nuk e ke ditur. Dhuntia e Allahut pr ty sht shum e madhe." (En-Nisa: 113)
Nse udhzirni vjen vernas, prfshin diturin dhe udhzimin n t vrtetn, mirpo nse
bashkngjitet dika, tregon pr udhzim n t vrtetn dhe ather fjala "el-huda" ka
kuptimin e dituris sepse kur fjals i bashkngjitet dika n gjuhn arabe, ajo n esenc jep t
kuptohet dallimin mes gjs s par dhe asaj q i sht bashkngjitur. Pra, fjala udhzim ka
kuptim t veant dhe ajo q vjen m pas, q tregon pr udhzim n t vrtetn, ka kuptim
tjetr. Sa i prket fjals et-tuka, devotshmri, ka pr qllim frik respektin ndaj Allahut
subhanehu ue teala. Pejgamberi -sal-la Allabu alejhi ue sel-lem- ka br dua pr devotshmri,
q t'i mundsohet frikrespekti ndaj Allahut sepse Allahu ka n Dorn e Tij do gj. Nse
njeriu mbshtetet n veten e tij do t humb dhe nuk do t arrij asgj, por nse Allahu
subhanehu ue teala i jep sukses dhe i dhuron frikrespektin ndaj Tij, ather ai do t jet i
prqendruar n devotshmri ndaj Allahut azze ue xhel-le.
El-afaf ndershmria, sht t prmbajturit, domethn t'i mundsoj Allahu q t jet i
prmbajtur n gjrat q Allahu ka ndaluar. N kt rast themi se pasi el-afaf ka ardhur pas
devotshmris, themi se i sht bashkangjitur nj gj e veant s prgjithshmes, nse n kt
rast t prmbajturit e veojm me dika t veant, se prndryshe t dyja fjalt kan kuptim
t njjt. El-afaf do t thot t prmbajturit nga do gj q ka ndaluar Allahu. Ndrsa fjala el-
gina, mjaftueshmri, ka kuptimin t mos kesh nevoj pr asgj dhe asknd prve Allahut
azze ue xhel-le.
Nse Allahu ia mundson njeriut q t jet i pavarur nga krijesat, ather ai sht krenar
dhe jo i prulur sepse nevoja e njeriut pr krijesat sht prulje dhe nnmirn, ndrsa nevoja
pr Allahun sht krenari dhe adhurirn. Duhet ta pasojm t Drguarin -sal -la Allahu alejhi

70
Transmeton Muslimi (2721)
101
ue sel-lem- n kt lutje dhe ta lusim Allahun pr udhzim, devotshmri, ndershmri dhe pr
pavarsi nga t tjert.
N kt hadith kemi argument se i Drguari -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- nuk
zotronte pr veten e tij as dobi e as dm. Ktu kemi gjithashtu argument pr
prgnjeshtrimin e atyre q u luten euliave dhe njerzve t mir pr sjelljen e t mirave dhe
largimin e t kqijave, si veprojn disa injorant t cilt i luten t Drguarit -sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem- pran varrit t tij apo njerzve q supozojn se jan eulia. Kta jan t
devijuar n fen e tyre dhe mendjeleht ngase t luturit nuk zotrojn pr veten e tyre asgj,
si i ka thn Allahu subhanehu ue teala t Drguarit t Tij sal-la Allahu alejhi ue sel-lem:
"Thuaj: "Un nuk ju them se zotroj thesaret e Allahut apo se e di t padukshmen dhe as nuk
them se jam melek." (EI-En'am: 50) Gjithashtu thot: "Thuaj: "Un nuk mund ti sjell vetes
as dobi, as dm, prvese aq sa dshiron Allahu." (El-A'raf: 188) "Thuaj: "Un nuk mundem
tju largoj ndonj dm e as tju sjell ndonj dobi: Thuaj: "Edhe mua askush nuk mund t m
mbroj nga dnimi i Allahut dhe nuk mund t gjej strehim tjetrkund prvese tek Ai. (El-
Xhinn: 21-22) Njeriu duhet ta dij se njerzit sado q t ken autoritet, pozit dhe grad tek
Allahu, ata prapseprap nuk e meritojn t luten prve Allahut, madje kta q kan pozit
tek Allahu, si Pejgambert dhe njerzit e mir, distancohen me distancim t plot nga ata q u
drejtohen atyre me lutje prve Allahut. Pasi Allahu i thot Isait alejhi selam: Isa, i biri i
Merjemes! Ti ishe ai q u the njerzve: "Adhuromni mua dhe nnn time si zota krahas
Allahut?", Isai do t thot: "Qoft i Lartsuar dhe i lavdruar! Mua nuk m takon t them
dika, pr t ciln nuk kam aspak t drejt!" (EI-Maide: 116) Nuk ka t drejt as Isai -alejhi
selam- dhe as t tjert q t thon m merrni mua si zot krahas Allahut: "Po ta kisha thn
ndonjher, Ti me siguri do ta dije. Ti e di far ka n shpirtin tim, po un nuk e di far ka
n Veten Tnde. Vetm Ti i di t gjitha t fshehtat Un nuk u kam thn asgj tjetr, prve
asaj q m ke urdhruar Ti: "Adhuroni Allahun, Zotin tim dhe Zotin tuaj!" (El-Maide: 116-
117) Ajo q po veprojn disa musliman t paditur n disa vende islame, t cilt shkojn tek
varret e atyre q supozojn se jan eulija duke iu lutur atyre, themi se sht mendjelehtsi dhe
devijim n fe. Ata nuk kan mundsi t'i sjellin dobi askujt sepse jan trupa t pajet. Kur nuk
mund t lvizin pr veten e tyre, si t lvizin pr t tjert? Allahu na dhnt suksese!

Hadithi 72

:
. " " :

Nga Ebu Tarif Adij ibn Hatim et-Taij -radija Allahu anhu- prcillet t ket thn: "E kam
dgjuar t Drguarin e Allahut duke thn: "Kush betohet me betim pr dika dhe pastaj

102
vren dika m t devotshme (se ajo pr t ciln sht betuar), le ta marr (ose t veproj at
q sht m e devotshme (duke e shkelur betimin)."71 [Transmeton Muslimi].

Shpjegimi
El-jemin sht betimi n Allahun azze ue xhel-le ose n njrin prej emrave t Tij apo prej
cilsive t Tij dhe nuk lejohet betimi n dik tjetr pos Tij, as n Pejgamberin e as n
Xhibrilin ose n ndonjrn prej krijesave pr arsye se Profeti sal-la Allahu alejhi ue sel-lem
ka thn: E nse dikush betohet, ather le t betohet n Allahun ose le t hesht."72 Dhe:
"Kush betohet n dik tjetr pos Allahut ai vese ka br kufr ose i ka br shok Allahut
(shirk).73 Kush betohet n dik tjetr pos Allahut sht mkatar dhe ky nuk konsiderohet
betim, si ka thn Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem: "Kush vepron nj vepr q ne
nuk kemi urdhruar, ajo sht e refuzuar."74 Nuk sht mir q njeriu ta shpeshtoj betimin
sepse pr kt aludon fjala e Allahut: "Mbani betimet tuaja (EI-Maide: 89). Sipas mendimit
t disa komentatorve, "mbani betimet tuaja" do t thot mos u betoni shpesh dhe nse
betohesh, duhet ta lidhsh me fjaln in shaa Allah duke thn "UAllahi in shaa Allah", q
t prfitosh dy dobi t mdha.
Dobia e par sht lehtsimi i asaj pr t ciln je betuar.
Dhe dobia e dyt sht se nse ti e thyen betimin, nuk ke shpagim. Kush betohet dhe
thot in shaa Allah, nse do Allahu, ather nuk ka mkat edhe nse vepron t kundrtn e
asaj pr t ciln sht betuar, mirpo betimi, q ka shpagim sht nse betimi sht pr t
ardhmen, kurse betimi n dika q ka kaluar nuk ka shpagim. Por nse ai q betohet sht
gnjeshtar, ather ai sht mkatar. Po q i sinqert n betimin e tij nuk ka mkat dhe
shembulli tij sht nse dikush thot UAllahi nuk e kam br kt! Ktu nuk ka shpagim
sinqeriteti apo gnjeshtre sepse nse sht i sinqert se nuk e ka vepruar nj gj t till,
ather ai ka shptuar nga mkati dhe e kundrta.
Betimi pr t cilin ka shpagim sht betimi pr dika n t ardhmen, nse betohesh pr
dika n t ardhmen duke thn UAllahi nuk do ta bj kt vepr. Ktu themi se nse e
vepron at vepr ka shpagim, por nse nuk e vepron nuk ka shpagim. A sht m mir ta
veproj at q jam betuar ta l apo m mir sht q mos ta veproj? N kt hadith, i Drguari
i Allahut -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka sqaruar se nse je betuar pr nj gj dhe pastaj
vren dika m t devotshme (se ajo pr t ciln je betuar), ather bje shpagimin e betimit
dhe vepro at q sht m e devotshme. Nse thot dikush UAllahi nuk do t'i flas filanit, i cili

71
Transmeton Muslimi (1651).
72
Transmetojn Bukhariu (6646) dhe Muslimi (1646).
73
Transmetojn Ebu Davudi (3251) dhe Tirmidhiu (1535), Imam Ahmedi n Musned (2/87, 87) dhe El Hakim n Mustedrek
(1118). E ka vrtetuar sipas kushteve t tyre (Bukhariut dhe Muslimit) dhe e ka aprovuar Dhehebiu.
74
sht prmendur m lart.
103
sht musliman, m e devotshme sht q t'i flassh atij sepse hidhrimi i muslimanit sht i
ndaluar; foli atij dhe bje shpagimin e betimit ngase sht m e devotshme.
Nse thua UAllahi s'do ta vizitoj t afrmin, ather themi se vizita e t afrmve sht
lidhje familjare, e cila sht obligim, prandaj vizitoje t afrmin dhe bje shpagimin e betimit
sepse Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka thn: ..vren dika m t mir se ajo,
ather thyeje betimin duke e shpaguar at dhe vepro at q sht m e mire.75 N baz t
ktyre shembujve krahasohen gjrat.
Si prmbledhje themi q pr betimin n dika q ka kaluar nuk hulumtojm pr shpagim
sepse nuk ka shpagim pr t, mirpo n kt rast ai q betohet ose sht mkatar ose jo. Nse
sht gnjeshtar sht mkatar, nse sht i sinqert ka shptuar nga mkati. Ndrsa betimi
pr t cilin ka shpagim sht betimi q bhet pr dika n t ardhmen. Nse betohet njeriu pr
dika q ende s'ka ndodhur dhe e ka thyer betimin, ather sht i obliguar q ta shpaguaj
at, prve nse betimit i bashkngjit dshirn e Allahut duke thn in shaa Allah. Ather
pr kt nuk ka shpagim edhe nse e thyen betimin. Allahu sht dhurues i sukseseve.

Hadithi 73


:

":

: "
.

Nga Ebu Umamete Suddejj ibn Axhian -radija Allahu anhu- prcillet t ket thn se e ka
dgjuar t Drguarin e Allahut -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- duke mbajtur hutben n
haxhin e lamtumirs duke thn: "Friksojuni Allahut, falni pes koht e namazit, agjroni
muajin e agjrimit, jepni zekatin e pasuris suaj dhe respektoni udhheqsit tuaj, do t hyni
n xhennetin e Zotit tuaj."76 [Transmeton Tirmidhiu n fund t kapitullit pr namazin dhe
thot hadithi sht i mir i vrtet (hasen sahih)].

Shpjegimi
Hutbet e t Drguarit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ishin dy llojesh: hutbe t rregullta
dhe hutbe t rastit.
Hutbet e rregullta jan hutbet e xhumas dhe hutbet e Bajrameve sepse i Drguari -sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem- u ligjronte njerzve do t xhuma dhe do Bajram, ndrsa pr
75
Transmeton Muslimi (1651).
76
Transmetojn Tirmidhiu (616), Imarn Ahmedi n Musned (5/251), El-Hakim n El-mustedrek ka thn se hadithi sht i vrtet
sipas kushtit t Muslimit, nuk dim ndonj dobsi, edhe pse ata t dy (Bukhariu dhe Muslimi) nuk e kan transmetuar. E ka
aprovuar Dhehebiu. Tirmidhiu ka thn: "Ky hadith sht i mir, i vrtet."
104
hutben e namazit t eklipsit dijetart, Allahu i mshiroft, kan rn n mospajtim se a
konsiderohet nga hutbet e tij t rregullta apo t rastit dhe shkaku i mospajtimit sht se
eklipsi ka ndodhur vetm nj her n kohn e Pejgamberir sal-la Allahu alejhi ue sel-lem.
Pasi fali namazin e eklipsit, ai u ngrit dhe mbajti hutben. Duke u mbshtetur n kt disa
dijetar kan thn se kjo ishte hutbe e rregullt, duke thn se esenca sht se at q e ka br
t ligjshme i Drguari ajo sht e vrtetuar dhe e qndrueshme dhe se nuk ndodhi eklipsi
prap q ta linte i Drguari hutben, q t themi se hutbeja e tij ishte prej hutbeve t rastit.
Kurse disa dijetar kan thn se sht prej hutbeve t rastit, e cila mbahet sipas nevojs.
Mirpo m e sakt sht q kjo hutbe sht prej hutbeve t rregullta dhe sht sunnet pr
njeriun pasi ta fal namazin e eklipsit q t ngrihet dhe t mbaj hutben, t'i prkujtoj njerzit
dhe t'i friksoj me fuqin e Allahut, si ka vepruar edhe i Drguari alejhi ue sel-lem.
Ndrsa hutbet e rastit jan ato hutbe q mbahen sipas nevojs, pr shembull hutbeja e
Pejgamberit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem ather kur familja e Berires kushtzuan. Berire
ishte robresh t ciln e kishte bler pr ta liruar Aishja -radija Allahu anha- dhe familja e
Berires vun kusht q t'u takoj atyre trashgimia e saj, mirpo Aishja -radija Allahu anha-
nuk pranoi dhe pr kt lajmroi t Drguarin sal-la Allahu alejhi ue sel-lem. Ather i
Drguari- sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- i tha: -Merre at dhe liroje dhe kushtzoja atyre q
trashgimia t t takoj. Pastaj sht ngritur dhe ka mbajtur hutbe dhe u tregoi se trashgimia
e robit i takon atij q e ka liruar at."77
E till ishte edhe hutbeja e Pejgamberit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ather kur
Usame ibn Zejdi -radija Allahu anhu- kishte ndrmjetsuar pr gruan e familjes Mahzumije,
e cila kishte huazuar mall dhe e mohonte nj gj t till. Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue
sel-lem- kishte urdhruar q t'i pritej dora dhe kurejsht ishin t preokupuar pr kt shtje
dhe krkuan q t ndrmjetsonte ndokush te Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem. Ata
krkuan prej Usame ibn Zejdit -radija Allahu anhu- q t ndrmjetsonte dhe ai
ndrmjetsoi, mirpo Pejgamberi sal-la- Allahu alejhi ue sel-lem- i tha atij: "A po
ndrmjetson n nj dispozit prej dispozitave t Allahut?" Pastaj sht ngritur, ka ligjruar
dhe ka lajmruar se ajo q i ka shkatrruar ata q ishin para nesh ka qen q nse vidhte
njeriu me autoritet e kan ln, ndrsa nse vidhte njeriu i thjesht e kan zbatuar mbi t
ligjin e Allahut.78
N haxhin e lamtumirs, Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ligjroi n ditn e
Arafatit dhe n ditn e therjes s kurbanit, kur i kshilloi njerzit dhe i prkujtoi ata. Kto
hutbe jan hutbe t rregullta dhe sht sunnet pr udhheqsin e haxhilerve q t'i kshilloj
njerzit duke praktikuar at q ka vepruar Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem.

77
Transmetojn Bukhariu (2563) dhe Muslimi (1504).
78
Referimi i tij sht dhn m hert.
105
Prej fjalive q ka prmendur Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- n hutben e tij n
haxhin e lamtumirs sht: "O njerz! Friksojuni Zotit tuaj", e cila sht si ka thn i
Lartsuari: "O njerz! Friksojuni Zotit tuaj.'' (En-Nisa: 1). I Drguari -sal-la Allahu alejhi ue
sel-lem- ka urdhruar njerzit q t'i friksohen Zotit t tyre, i Cili i ka krijuar dhe u ka dhn
dhunti t shumta si dhe i ka prgatitur q t pranojn librat e Tij.
"Falni pesshen tuaj ka kuptimin falni pes koht e namazit q na ka obliguar Allahu
azze ue xhel-le nprmjet t Drguarit t Tij sal-la Allahu alejhi ue sel-lem.
"Agjroni muajin tuaj ka kuptimin agjroni muajin Ramazan.
Jepeni zekatin e pasuris suaj do t thot jepuani atyre q e meritojn dhe mos u bni
koprrac. "Dhe respektoni udhheqsit tuaj domethn ata t cilt Allahu i ka br
udhheqs, duke prfshir udhheqsit e provincave dhe udhheqsin e prgjithshm t
shtetit. sht obligim pr masn q t'u binden atyre n urdhrat q nuk jan mkat, kurse n
mkat nuk lejohet bindja ndaj tyre edhe nse ata urdhrojn sepse bindja dhe nnshtrimi ndaj
krijess nuk i paraprin bindjes e nnshtrimit ndaj Krijuesit azze ue xhel-le. Allahu pr kt ka
thn: O besimtar! Bindjuni Allahut, bindjuni t Drguarit dhe atyre q drejtojn punt tuaja
(udhheqsve)." (En-Nisa: 59) Ktu Allahu e ka bashkngjitur bindjen ndaj udhheqsve me
bindjen ndaj Allahut dhe t Drguarit t Tij sal-la Allahu alejhi ue sel-lem. Kjo argumenton
se pasimi i udhheqsve sht varur sepse n gjuh kur dika i bashkngjitet dikaje, tregon
se sht e varur nga shtja e par dhe nuk sht e pavarur. Allahu xhel-le shanuhu ka thn
"bindjuni Allahut dhe bindjuni t Drguarit" duke prsritur foljen "bindjuni" q t na e bj
t qart se bindja ndaj t Drguarit -sal-Ia Allahu alejhi ue sel-lem- sht bindje e pavarur,
domethn sht obligim bindja ndaj tij n mnyr t pavarur si sht obligim bindja ndaj
Allahut. Megjithkt bindja ndaj tij sht bindje e obliguar ndaj Allahut pr arsye se
Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- urdhron vetm at q knaq Allahun, ndrsa
udhheqsit e tjer ndodh t urdhrojn edhe at me t ciln Allahu nuk sht i knaqur dhe
pr kt ka br q bindja ndaj tyre t jet e varur prej bindjes ndaj Allahut dhe t Drguarit
t Tij sal-la Allahu alejhi ue sel-lem.
Nuk lejohet pr njeriun q ta kundrshtoj udhheqsin e tij n at q nuk sht mkat dhe
t thot kjo nuk sht prej fes. Nse udhheqsit vendosin disa ligje t cilat nuk e
kundrshtojn fen, ndonj i paditur thot se nuk jam i obliguar t'i zbatoj kto ligje sepse nuk
jan prej fes, sepse nuk gjenden n librin e Allahut e as n Sunnetin e t Drguarit sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem. Kjo sht nga injoranca e tij. Ne themi se zbatimi i ktyre ligjeve
gjendet n librin e Allahut dhe n Sunnetin e t Drguarit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem.
Allahu ka thn: "O besimtar! Bindjuni Allahut, bindjuni t Drguarit dhe atyre q drejtojn
punt tuaja (udheheqsve).'' (En-Nisa: 59)
N shum hadithe i Drguari ka urdhruar pr bindje ndaj udhheqsve. Nga kto hadithe
sht edhe ky hadith, pra bindja ndaj udhheqsve n ligjet q nuk e kundrshtojn urdhrin e
106
Allahut dhe t t Drguarit t Tij. Nse u bindemi udhheqsve vetm n at q ka urdhruar
Allahu dhe i Drguari i Tij -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- nuk do t kishte dobi n bindjen
ndaj tyre sepse bindja ndaj Allahut dhe t Drguarit t Tij sht obligim pa marr parasysh a
urdhrojn pr t udhheqsit apo nuk urdhrojn. Pra, kto gjra me t cilat ka kshilluar i
Drguari -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- n haxhin e lamturnirs, devotshmria ndaj Allahut,
pes koht e namazit, zekati, agjrimi dhe bindja ndaj udhheqsve jan nga gjrat e
rndsishme pr t cilat njeriu duhet t kujdeset dhe ta praktikoj urdhrin e t Drguarit sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem. Allahu e di m s miri.

107
Kapitulli i bindjes dhe mbshtetjes






Allahu i Madhrishm thot: "Dhe kur besimtart i pan aleatt, than: "Kjo sht ajo q na
pat premtuar Allahu dhe Pejgamberi i Tij, - Allahu dhe i Drguari i Tij kan folur t vrtetn
dhe kjo atyre vetm ua ka forcuar besimin dhe bindjen." (El-Ahzab: 22)







Dhe thot i Lartsuari: "Ata t cilve kur u than njerzit: "Po tubohen njerzit pr shkak
tuajin, kini frikn", ajo ua forcoi besimin dhe than: "Na mjafton Allahu, eh sa Zot i mir
sht Ai" dhe u kthyen aleatt me mirsin e Allahut. Nuk i qlloi (besimtart) kurrfar e
keqe dhe pasuan knaqsin e Allahut. Allahu sht i mir pa mas." (Ali Imran: 173-174)
...

Ti ki bindje (mbshtetje n at q sht i gjall, q nuk vdes. (El-Furkan: 58)

....

"Dhe besimtart vetm tek Allahu le t mbshteten!" (Ibrahim: 11)

... ...
"E kur t vendossh, ather mbshtetu tek Allahu." (Ali Imran: 159) Ajetet pr urdhrin e
teuekulit, mbshtetjes n Allahun, jan t shumta dhe t njohura gjithashtu.
...
...
I Lartmadhrishmi thot: "Kush mbshtetet tek Allahu, pa dyshim Ai i mjafton atij." (Et-
Talak: 3)




"Besimtar t vrtet jan ata zemrat e t cilve kur prmendet Allahu mbushen me frik, e
kur u lexohen ajetet e Tij, ua forcojn besimin dhe q mbshteten vetm te Zoti i tyre." (El-
Enfal: 2). Ajetet pr vlern e teuekulit jan t shumta dhe t njohura gjithashtu.

Shpjegimi
108
Autori ka br bashkimin e bindjes (jekinit) dhe mbshtetjes (teuekulit) sepse mbshtetja
sht fryt prej fryteve t bindjes, ndrsa bindja sht fuqia e besimit dhe e qndrueshmris,
prderisa njeriu sikur shikon me syrin e tij at q ka lajmruar Allahu dhe i Drguari i Tij sal-
la Allahu alejhi ue sel-lem prej bindjes s fort. Bindja sht stabilitet dhe besim ku nuk ka
dyshim n asnj mnyr. Ai q nuk ishte prezent n kohn e shpalljes e sheh at q ka
lajmruar Allahu dhe i Drguari i Tij -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- si t ishte prezent. Kjo
sht shkalla m e lart e besimit.
Prej fryteve madhshtore t ksaj bindjeje sht mbshtetja n Allahun azze ue xhel-le.
Teuekuli sht mbshtetja e njeriut n Zot n pamjen e jashtme dhe t brendshme, n sjelljen
e dobive dhe n largimin e dmeve. "Allahu i mjafton kujtdo q mbshtetet tek Ai. (Et-Talak:
3)
N kto dy grada - bindja dhe mbshtetja e arrin njeriu qllimin e tij n kt bot dhe n
botn tjetr dhe pushon duke jetuar i qet dhe i lumtur ngase sht i bindur pr do gj q e
ka lajmruar Allahu dhe i Drguari i Tij -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- dhe i mbshtetur tek
Allahu azze ue xhel-le.
Pastaj autori ka prmendur ajetet q kan t bjn me kt kapitull.

"Kur besimtart e vrtet pan ushtrin e aleatve, than: "Kjo sht ajo q na ka premtuar
Allahu dhe i Drguari i Tij, - sigurisht, premtimi i tyre u vrtetua." Kjo ua forcoi atyre
besimin dhe pruljen." (EI-Ahzab: 22) Me fjaln el-ahzab kuptojm grupet dhe aleatt e
prbr nga shum fise, t cilt ishin vrsulur kundr t Drguarit -sal-la Allahu alejhi ue sel-
lem- dhe ishin bashkuar pr ta luftuar at. Rreth dhjet mij lufttar kurejsh dhe t tjer
kishin rrethuar Medinn me qllim q t'i jepnin fund njher e mir shtjes s t Drguarit
sal-la Allahu alejhi ue sel-lem. Kjo luft ka pasur vshtirsi t mdha pr shokt e
Pejgamberit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem. "Syt e tyre u errsuan, zemrat u erdhn n fyt"
prej friks s madhe "dhe besimi tek Allahu u lkund" me paragjykime t largta. "Aty
besimtart u vun n prov dhe u tronditn si nga nj tronditje e fuqishme." N kt kriz t
vshtir njerzit u ndan n dy tabor, q Allahu i ka qartsuar n kto ajete: "Aty besimtart
u vun n prov dhe u tronditn si nga nj tronditje e fuqishme.
Grupi i par: thot Allahu pr ta: "Por hipokritt dhe ata me zemra t smura e t dobta,
thane: "Allahu dhe Drguari nuk na kan premtuar asgj, pos mashtrimit!" Pra, grupi i par
ishin hipokritt, t cilt shfaqnin besimin dhe fshihnin kufrin dhe disa nga besimtart q n
zemrat e tyre kishin smundje dhe mangsi n bindje. Kta thoshin "Allahu dhe i Drguari i
Tij nuk na kan premtuar asgj pos mashtrimit". Gjithashtu thoshin: "Si mund t pohoj
Muhamedi se do liroj tokat e Kisras, t ezarit dhe San'an, kur ai sht rrethuar nga kta
njerz?!" Prandaj e than kt fjal: Allahu dhe Drguari i Tij nuk na kan premtuar asgj,
pos mashtrimit!"
109
Ndrsa grupi i dyt ishin besimtart, pr t cilt Allahu thot: "Kur besimtart e vrtet
pan ushtrin e aleatve, than: "Kjo sht ajo q na ka premtuar Allahu dhe Drguari i Tij,
sigurisht, premtimi i tyre u vrtetua. Shiko dallimin mes dy grupeve, kta (besimtart) kur i
pan ushtrit dhe vshtirsit, e kuptuan se pas saj do t vij fitorja dhe lehtsimi dhe tha:
Kjo sht ajo q na ka premtuar Allahu dhe i Drguari i Tij sal-la Allahu alejhi ue sel-lem,
sigurisht premtimi i tyre u vrtetua, tashm do t ndodhin triumfet ndaj mbretrive t ezarit,
Kisras e t Jemenit, dhe kshtu edhe ndodhi, falnderimi i takon Allahut.
Nga e tr kjo qllimi ishte fjala e Allahut: "Kjo sht ajo q na ka premtuar Allahu dhe i
Drguari i Tij, - sigurisht, premtimi i tyre u vrtetua. Ky sht kulmi i bindjes, q njeriu n
vshtirsi e ngushtime t jet i qndrueshm, besimtar dhe i bindur, e kundrta e atij q ka
mbshtetje dhe bindje t dobta, i cili n sprova e vshtirsi ndodh t kthehet n kufr, si
thot Allahu: "Disa njerz t tjer e adhurojn Allahun me kusht", d.m.th. t kushtzuar.
Nse u ecn mbar, jan t knaqur, por, nse i godet fatkeqsia, ata kthehen n mohim e
kshtu humbasin kt bot dhe tjetrn. Pikrisht kjo sht humbja e qart."(El-Haxhxh: 11)
Shum njerz n begati e rehati jan t qet, mirpo nse ndodh t sprovohen, Allahu na
ruajtt, bjn kthes n moment dhe mund t arrijn edhe deri te kufijt e daljes nga feja; e
kundrshtojn caktimin e Allahut, e urrejn at dhe kshtu urrejn edhe Allahun. N kto
ajete dhe n t ngjashme me to ka argument q njeriu duhet t friksohet dhe t ket frik prej
devijimit t zemrs, t lutet q gjithmon t jet i qndrueshm dhe stabil ngase nuk ka zemr
prej zemrave t bijve t Ademit q t mos jet mes dy gishtave prej gishtave t t
Gjithmshirshmit, i Cili i rrotullon si t doj, nse do e drejton e nse do e humb.
I lutemi Allahut q t na i forcoj zemrat tona n bindje ndaj Tij dhe t na furnizoj me
udhzim dhe qndrueshmri n fen e Tij!

Ajeti i dyt sht: (Shprblim kan edhe ata) T cilve njerzit (hipokrit) u than:
Shum njerz po mblidhen kundr jush prandaj friksohuni! e kjo gj ua shtoi atyre
besimin dhe than: Neve na mjafton Allahu, Ai sht mbrojts i mrekullueshm. Ky ajet ka
zbritur pr shokt e pejgamberit radijaAllahu anhum, kur u ndodhi ajo q u ndodhi n Uhud,
kur psuan disfat dhe shum ran dshimor ose u plagosn. U than se Ebu Sufjani ka
vendosur t'ju sulmoj prap dhe ka mbledhur shum njerz kundr jush, prandaj Pejgamberi -
sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- i ftoi sahabt pr t'u takuar dhe pr t'u ballafaquar me ta.
Sahabt iu prgjigjn Allahut dhe t Drguarit t Tij -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- edhe pas
disfats q u kishte ndodhur, kur ran shehid n rrugn e Allahut shtatdhjet burra.
Allahu teala thot: Pr ata q morrn plag t rnda, pasi iu prgjigjn thirrjes s Allahut
dhe t t Drguarit dhe pr ata q kan br t mira e q i friksohen Allahut, ka shprblim t
madh. (Shprblim kan edhe ata) t cilve njerzit (hipokrit) u than: "Shum njerz po
mblidhen kundr jush." (Ali Imran: 172-173). Kta ishin Ebu Sufjani dhe ata q ishin me t
110
prej paris s kurejshve, q u organizuan pr zhdukjen e Pejgamberit, mirpo Allahu e
plotsoi dritn e Tij.
Sahabve iu shtua imani ngase besimtarit sa m shum q t ket sprova, aq m shum do
t'i rritet imani pr Allahun sepse beson se fitorja arrihet me durim dhe se pas vshtirsis vjen
lehtsimi. Kjo fjal vetm se ua ka shtuar imanin duke thn: "Na mjafton q kemi Allahun,
Ai sht mbrojtsi m i mir." Ai sht Mjaftuesi m i mir xhel-le ue ala, sht Zoti dhe
ndihmsi m i mrekullueshm pr ata q krkojn ndihm dhe fitore prej Tij ngase ai sht
m Bujari dhe m Fisniku. Kur njeriu i drejtohet pr shtjet e tij, Ai e ndihmon at dhe
prkujdeset pr t, mirpo e keqja sht nga vet biri i Ademit, i cili bn kundrshtime t
shumta dhe mbshtetet vetm n shtjet materiale e jo edhe n ato shpirtrore.
Thot Allahu: "Ata u kthyen me dhuntit dhe mirsit e Allahut, nuk i gjeti asgj e keqe",
ndrsa Ebu Sufjani dhe ata q ishin me t u kthyen pas t dshtuar. Pr sahabt kjo u
konsiderua betej, edhe pse nuk pati luftime. Allahu i Lartsuar thot: Ata u kthyen me
dhuntit dhe mirsit e Allahut, nuk i gjeti asgj e keqe dhe fituan knaqsin e Allahut.
Allahu sht Zotrues i mirsive t mdha."
Pastaj thot: Po at (propaganda) e bri vetm shejtani q dshironte me miqt e vet
(idhujtart) tju friksoj, po ju mos u friksoni prej tyre, friksomni Mua, nse jeni
besimtar." "Q dshironte me miqt e vet (idhujtart) tju friksoj...", do t thot ju frikson
me miqt e vet duke futur frik n zemrat tuaja. Shejtani i shkon besimtarit dhe i thot
"kujdes, mos fol pr filanin sepse ai ndoshta t burgos, ndoshta vepron kshtu e ashtu".
Mirpo besimtari i vrtet nuk friksohet prej ithtarve t shejtanit ngase Allahu ka thn:
"Luftoni kundr ithtarve t djallit sepse vrtet dinakria e djallit sht e dobt!" (En-Nisa:
76)
Njeriu e ka obligim t mos i friksohet askujt pos Allahut dhe duhet q rruga e tij t jet e
ndrtuar mbi udhzimin e Allahut azze ue xhel-le. Nse ecn sipas udhzimit t Allahut,
ather t mos i friksohet askujt.

Ajeti i tret sht fjala e t Lartmadhruarit: "Dhe mbshtetu n t Gjallin, i Cili nuk vdes
kurr... " Ai sht Allahu azze ue xhel-le, mbshtetu tek Ai n t gjitha shtjet e vogla apo t
mdha ngase nse Allahu azze ue xhel-le nuk ta lehtson shtjen, ather ajo nuk do t
lehtsohet pr ty. Prej shkaqeve t lehtsimit t Zotit sht q t mbshtetesh tek Ai, sidomos
kur t vrsulen t kqijat, t shtohen preokupimet dhe shtjet, ather nuk ka pr ty zgjidhje
tjetr pos tek Allahu azze ue xhel-le. Mbshtetu tek Allahu, Ai do t t mjaftoj.
N fjaln e Allahut: "I Cili nuk vdes kurr" kemi argument pr pamundsin e vdekjes s
Zotit azze ue xhel-le, si ka thn Allahu azze ue xhel-le: "do gj q sht n Tok, do t
zhduket, e do t mbetet vetm Fytyra (Qenia) e Zotit Tnd, plot madhri dhe nderim." (Err-

111
Rrahman: 26-27) Allahu nuk vdes ngase sht i prjetshm, Ai sht i pari dhe nuk
ekzistonte para Tij asgj.
Ai sht i fundit dhe nuk do t ekzistoj pas Tij asgj, Ai as nuk fle pr shkak t
prsosmris s jets s Tij dhe mbikqyrjes. Thot Allahu i Lartsuar: Allahu! Nuk ka zot
tjetr (q meriton adhurimin) prve Tij, t Gjallit, t Prjetshmit, Mbajtsit t gjithkaje! At
nuk e kaplon as dremia, as gjumi. (El-Bekare: 255) Njerzit dhe xhint flen dhe vdesin,
kurse Zoti i Madhruar nuk fle ngase nuk ka nevoj pr gjum, ndrsa njerzit kan nevoj
pr gjum pr arsye se trupat lodhen dhe dremiten dhe gjumi sht pushim nga lodhja,
riprtritje e aktiviteteve t puns n vijim.

Allahu i Lartsuar thot: "Allahu i mjafton kujtdo q mbshtetet tek Ai", q do t thot se
nse mbshtetesh n Allahun, Ai t mjafton pr do gj, por nse mbshtetesh n dik tjetr
pos Allahut, ather Allahu t dorzon tek ai dhe ti do t dshtosh dhe nuk do t t realizohen
punt.

Allahu i Lartsuar thot: Besimtar t vrtet jan vetm ata, zemrat e t cilve kur
prmendet Allahu, frgllojn dhe kur u lexohen shpalljet e u forcohet besimi dhe vetm te
Zoti i tyre mbshteten, ata q falin namazin dhe japin prej asaj q Ne ua kemi dhn.
Njmend, ata jan besimtar t vrtet.'' (EI-Enfal: 2-4)
"Kur prmendet Allahu, domethn nse prmendet madhria dhe fuqia e Tij zemrat
friksohen dhe rrnqethen, kurse njeriu ndikohet. Disa nga t part tan t mir jan smur
disa dit kur u jan lexuar ajetet e frikshme, ndrsa zemrat tona jan t ngurta. E lusim
Allahun q t na i zbus ato! Edhe pse lexohen ajetet e frikshme ne i kalojm si t jet ndonj
pije e freskt dhe nuk ndikohemi prej tyre, nuk marrim msim prej tyre, prve atyre q i ka
mshiruar Allahu. I lutemi Allahut t na ruaj. Besimtari sht ai t cilit kur prmendet
Allahu i frgllon zemra dhe friksohet. Kur dikujt nga t part tan i thuhej ki frik Allahun,
dridhej dhe i binin gjrat nga dora.
"Kur u lexohen shpalljet e Tij, u forcohet besimi" domethn kur e dgjojn fjaln e
Allahut azze ue xhel-le u sht shtuar besimi nga dy aspekte.
Aspekti i par sht vrtetimi i asaj q ka lajmruar Allahu nga shtjet e fshehta t
kaluara dhe t ardhshme.
Aspekti i dyt sht miratimi dhe nnshtrimi ndaj ligjeve t Allahut. Ata e praktikojn at
q ka urdhruar Allahu dhe me kt u shtohet besimi, duke u ndalur nga ajo q ka ndaluar
Allahu. Kjo sht dshir pr t'u afruar tek Allahu dhe frik nga dnimi i Tij, pra, u shtohet
besimi, atyre u shtohet besimi kur u lexohen ajetet e Tij nga kto dy kndvshtrime.
Kshtu, nse sa her q lexon Kur'an e sheh se t shtohet imani, dije se kjo sht nga
shenjat e udhzimit, mirpo nse lexon Kur'an dhe nuk ndikohesh, ather duhet ta shrosh
112
veten. Nuk t them t shkosh n spital apo t marrsh ndonj ila, mirpo them q duhet t
shrosh zemrn ngase zemra q nuk ka dobi prej Kur'anit dhe nuk merr msim prej tij sht
zemr e ngurt dhe e smur. Krkojm nga Allahu shptim. Ti o vllai im je mjek i vetes
tnde. Mos shko te t tjert, lexo Kur'an dhe nse e sheh se ndikohesh nga ai n besim,
vrtetim dhe n praktik, ather lum pr ty ngase je besimtar. Nse sht e kundrta, ather
krko shrim, shroje veten para se t t vij vdekja e zemrs, pas s cils nuk ka m jet,
pasi pas vdekjes s trupit ka jet dhe pas saj ka ringjallje, shprblim dhe llogaritje.
"Dhe te Zoti i tyre mbshteten" do t thot se vetm te Zoti i tyre mbshteten, t gjitha
shtjet ia dorzojn vetm mbretit dhe prcaktuesit t tyre (Allahut) dhe askujt tjetr pos Tij,
si sinjalizon ajeti kur'anor, n t ciln sht paraprir kundrinori ndaj vepruesit, kurse sht
lidhse. Kjo form fjalie sipas rregullave t gjuhs arabe tregon pr veim dhe kufizim t nj
gjje dhe n kt rast tregon se besimtart vetm tek Zoti i tyre mbshteten. Kur mbshtetesh
te dikush tjetr pos Allahut, ather je mbshtetur te nj person i ngjashm si ti, q nuk
kujdeset pr dobin tnde si kujdesesh pr veten tnde. Mbshtetu tek Allahu azze ue n
shtjet e fes dhe t jets tnde.
Ata q falin namazin dhe japin prej asaj q Ne u kemi dhn"
E falin namazin n mnyrn e drejt, duke i plotsuar n formn m t mir obligimet
(uaxhibet), kushtet (shartet) dhe shtyllat (erkant) dhe duke e plotsuar at me t gjitha veprat
plotsuese t tij. Pra, e falin namazin n kohn e tij dhe e falin me muslimant n xhamit e
tyre, ngase n namazin me xhemat ka munguar vetm ndonj munafik apo dikush me arsye.
Ibn Mes'udi -radija Allahu anhu- ka thn: "Ne faleshim me t Drguarin -sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem-, ndrsa nuk mungonte nga ai (namazi me xhemat) vetm se ndonj munafik
i njohur pr nifakun e tij ose ndonj i smur, saq njeriu sillej duke e mbartur dy burra,
derisa e ulnin n saf."79 As smundja nuk i pengonte nga prezenca n xhami, Allahu qoft i
knaqur me ta. Sot shum njerz veprojn t kundrtn. Ata prtojn dhe vonohen n
namazin me xhemat dhe nse krahason namazet e dits me namazin e sabahut, do t shohsh
dallimin e qart, pasi n namazin e sabahut njerzit i kaplon prtacia e gjumit. "Dhe japin
prej asaj q Ne ua kemi dhn" do t thot q japin prej pasuris s tyre n at q Allahu
sht i knaqur, ashtu si ka urdhruar Allahu dhe n vendin e duhur. "Njmend ata jan
besimtar t vrtet" tregon se "t vrtet" sht prforcim i fjalis paraprake.
Ata do t ken falje te Zoti i tyre dhe furnizim bujar (n xhennet) E lusim Allahun q me
dhuntin dhe bujarin e Tij t na bj prej tyre, Ai me t vrtet sht Bujar dhe Fisnik.

Hadithi 74

79
Transmeton Muslimi (654).
113
" : :



:
:
"
:
- :
" ": -
" " :

:" " : :
."


":
:"" . : "

. " ".
Transmetohet nga Ibn Abbasi -radija Allahu anhuma- se i Drguari i Allahut -sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem- ka thn: "M jan paraqitur popujt dhe pash Pejgamber q kishte pas
vetes nj grup t vogl (tre deri n nnt persona). Gjithashtu pash Pejgamber kishte me
vete nj ose dy burra, por pash Pejgamber q nuk kishte asnj njeri me vete. Papritmas m'u
shfaq nj turm e madhe. Mendova se ishin ummeti im, por m treguan se ai ishte Musai -
alejhi selam- me popullin e tij. M pas m than shiko n horizont. Shikova, kur ja, nj turm
e madhe. Pastaj prap m than shiko n horizontin tjetr dhe ja nj turm tjetr, po ashtu e
madhe. Ather m than: Ky sht ummeti yt dhe mesin e tyre jan shtatdhjet mij q do
t hyjn n Xhenet pa dhn llogari dhe pa u dnuar.'' Pastaj (i Drguari) -sal-la Allahu alejhi
ue sel-lem- hyri n shtpin e tij. Njerzit m pas filluan t diskutonin se kush ishin kta
shtatdhjet mij q do t hynin n xhennet pa dhn llogari dhe pa u dnuar. Disa nga ata
than: "Ndoshta jan ata q e kan shoqruar t Drguarin e Allahut sal-la Allahu alejhi ue
sel-lem." Disa t tjer than: "Ndoshta jan ata t cilt kan lindur musliman duke mos i
br asnjher shirk Allahut", dhe kshtu prmendn disa gjra, ndrkoh q i Drguari -sal-
la Allahu alejhi ue sel-lem- doli dhe u tha: "Pr far po polemizoni?" Ata i treguan dhe
ather i Drguari -sal-la Alahu alejhi ue sel-lem- tha: Ata (shtatdhjet mij) jan njerzit
t cilt nuk u bjn rukje (t tjerve), nuk krkojn nga t tjert tu bhet rukje, nuk u besojn
bestytnive dhe vetm tek Zoti i tyre mbshteten."N at moment sht ngritur Ukashe ibn
Mihsani dhe tha: "O i Drguari i Allahut, lute Allahun t jem un nga ta." I Drguari -sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem- tha: "Ti je nga ata." Pastaj sht ngritur nj tjetr dhe tha: "Lute

114
Allahun t jem edhe un nga ta." I Drguari -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- i tha: "T
parapriu Ukashe.80 [Muttefekun alejhi].
Er-ruhejt sht zvoglim i fjals reht, q ka pr qllim m pak se dhjet persona.
El-ufuk sht ana, horizonti.

Shpjegimi
Pas ajeteve t ktij kapitulli, autori, Allahu e mshiroft, ka prmendur kt hadith
madhshtor, n t cilin Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- na ka treguar se i jan
paraqitur popujt, domethn i sht mundsuar t shoh popujt e mhershm s bashku me
Pejgambert e tyre.
"Kam par Pejgamber q pas vetes kishte m pak se dhjet persona, domethn ishte
nj grup i vogl, mes tre deri n dhjet personash.
"Dhe Pejgamber me t cilin ishin nj apo dy persona dhe Pejgamber me t cilin nuk ishte
askush" ka kuptimin q jo do Pejgamber sht pasuar nga populli i vet. Nuhu -alejhi selam-
qndroi mes popullit t tij 950 vjet duke u prkujtuar atyre Allahun dhe duke i ftuar q t
kthehen tek Allahu. Allahu i Lartmadhruar thot: "Por shum t pakt ishin ata q i kishin
besuar atij!" (Hud: 40)
Tr kt koh dhe nuk gjeti pranim prej tyre, madje nuk shptoi nga e keqja e tyre. Nuhu
-alejhi selam- thot: "Sa her, q i thirrja pr ti falur Ti, ata shtinin gishtrinjt n vesh dhe
mbuloheshin me petkat e tyre, duke kmbngulur me mendjemadhsi (n mosbesim). (Nuh:
7). Kur kalonin pran tij ata talleshin me t.
"M sht shfaqur nj turm e madhe", q do t thot se ishin aq shum njerz saq ishte
formuar nj zymtsi nga dendsia e tyre.
"Mendova se ishin ummeti im, por m than se ishte Musai dhe populli i tij", ngase
Musai sht prej Pejgamberve q kanpasur m shurn pasues, i cili sht drguar te Beni
Israilt dhe Allahu ia ka zbritur Teuratin, q sht libri m kryesor prej librave q u sht
dhn Beni Israilve.
"M pas m than shiko n horizont. Shikova kur ja, nj turm e madhe. Pastaj prap m
than shiko n horizontin dhe nj turm tjetr po ashtu e madhe.
Ather m than: Ky sht ummeti yt." I Drguari -sal- Ia Allahu alejhi ue sel-lem-, sht
pejgamberi do t ket m shum pasues pr arsye se q kur sht drguar dhe deri n Ditn e
Kiametit njerzit do t pasojn vetm at, prandaj do t jet Pejgamberi me m shum
pauses.

80
Transmetojn Bukhariu (6541) dhe Muslimi (220). Ky hadith nuk gjendet n prkthimin shqip Rijadu Salihin (sh.p.). Pas ktij
hadithi, pason hadithi numr 76 pastaj 79 d.m.th. hadithi 75, 77, 78, nuk gjenden n libr. Pr kt problem kemi kontaktuar me
komisionin shkencor pran Shoqats s dijetarit Muhamed ibn Salih el Uthejmin, por ata nuk ofruan ndonj zgjidhje, prandaj iu
prmbajtm botimit t t librit tyre ngase ai botim sht marr pr baz gjat prkthimit t librit (sh.p).
115
dhe n mesin e tyre jan shtatdhjet mij q do t hyjn n xhennet pa dhn llogari
dhe pa u dnuar" N kt ummet do t jen shtatdhjet mij njerz q do t hyjn n xhennet
pa dhn llogari dhe pa u dnuar, Allahu na bft prej tyre.
sht transmetuar se me do person prej ktyre shtatdhjet mij njerzve do t jen
gjithashtu edhe shtatdhjet mij t tjer.81
...pastaj Drguari sal-la Allahu alejhi ue sel-lem u ngrit dhe hyri n shtpin e tij e m
pas njerzit filluan t diskutonin se kush ishin kta..., disa nga ata than: "Ndoshta jan ata q
e kan shoqruar t Drguarin e Allahut sal-la Allahu alejhi ue sel-lem", domethn shokt e
t Drguarit radija Allahu anhum. "...disa t tjer than: "Ndoshta jan ata t cilt kan lindur
musliman duke mos i br asnjher shirk Allahut" dhe kshtu prmendn disa gjra..."
Secili dha mendimin e vet dhe pastaj doli Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem dhe i
pyeti se pr far jan duke polemizuar. Ata i treguan, pastaj ai tha: "Ata (shtatdhjet mij)
jan njerzit t cilt nuk u bjn rukje (t nuk krkojn nga t ert tu bhet rukje, nuk
krkojn shrim me zjarr, nuk u besojn bestytnive dhe vetm tek Zoti i tyre mbshteten."
Ky kontekst i hadithit sht transmetim i Muslimit, n t cilin gjenden fjalt "nuk bjn
rukje.
Autori, Allahu e mshiroft, ka thn se hadithi sht muttefekun alejhi (e transmetojn
Bukhariu dhe Muslimi). Duhet t ishte thn se kjo shprehje e hadithit sht sipas
transmetimit t Muslimit dhe jo edhe sipas Bukhariut pr arsye se "nuk bjn rukje'' sht
fjal jo e vrtet, q nuk vrtetohet nga Drguari sal-la Allahu alejhi ue sel-lem ngase
domethnia e fjals nuk bjn rukje" do t thot q nuk u lexojn t smurve Kur'an dhe
kjo sht e kot sepse i Drguari i Allahut sal-la Allahu alejhi ue sel-lem u bnte rukje t
smurve.
Leximi pr t smurin sht mirsi dhe si sht e mundur q mosleximi t jet shkak pr
hyrjen n xhennet pa llogaritje dhe pa ndshkim?
Me rndsi sht se kjo shprehje sht shprehje shadhe (n kundrshtim me transmetimet
e tjera t vrteta, pra hadith i dobt) dhe gabim n t cilin nuk duhet t mbshtetemi. E sakt
sht fjala nuk krkojn q tu bhet rukje atyre", domethn nuk krkojn nga askush q t'u
lexohet atyre nse godet dika sepse jan mbshtetur n Allahun. Krkimi nga tjetri pr t
lexuar sht nj lloj nnmimi sepse sht lypje nga tjetri; ndoshta e ngushton sepse nuk
dshiron t lexoj ose ndodh q nse t kndon e nuk shrohesh t kesh mendim t keq pr t
etj.
nuk krkojn shrim me an t zjarrit: do t thot q nuk krkojn nga askush q tu
djeg vendin e smundjes nse smuren sepse ky lloj shrimi sht dnim me zjarr dhe
merret si opsion vetm nse e krkon nevoja. Nuk besojn n bestytni: do t thot se nuk

81
E ka prmendur Ibn Haxheri n El-Feth (111418,419).
116
dshprohen nse shohin, dgjojn, nuhatin apo nse shijojn dika. Arabt n kohn e
injorancs u besonin bestytnive. Nse shpendi fluturonte n ann e majt apo kthehej
mbrapa, ata dshproheshin dhe nuk udhtonin. Nse shkonte para apo n ann e djatht,
vazhdonin udhtimin. Bestytnit jan haram dhe nuk lejohet q t'u besohet atyre, qofshin n
shpend, dit, muaj apo n dika tjetr. Arabt kishin bestytni pr muajin Sheual. Kur njeriu
martohej n t, ata thoshin: Nse njeriu martohet n kt muaj nuk do t ket sukses.
Aishja -radija Allahu anha- thoshte: "SubhanAllah, me t vrtet Pejgamberi -sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem- sht martuar me Aishen n muajin Sheual dhe ka qen gruaja m e
dashur pr t", prandaj si mund t thuhet q martesa n muajin Sheual nuk do t ket sukses.
Si bestytni kan pasur edhe ditn e mrkur, ndonse dihet se kjo dit sht si ditt e tjera
dhe nuk ka pesimizm n t. Disa prej tyre kishin bestytni edhe nga fytyrat q i urrenin. Kur
hapnin dyqanin dhe klienti i par ishte me nj sy apo i verbr, e mbyllnin dyqanin dhe
thoshin se n at dit nuk ka risk. Bestytnia jo vetm q sht shirk i vogl, por sht edhe
mjerim pr njeriun sepse ndihet keq. Nse do t mbshtetej tek Allahu dhe l kto gjra t
kota, do t shptonte dhe do t jetonte nj jet t dlir dhe t lumtur. Dhe n Zotin e tyre
mbshteten" do t thot se ata n do gj mbshteten te Zoti i tyre dhe tek askush tjetr ngase
Allahu azze ue xhel-le ka thn n Kur'an: "Kush mbshtetet tek Allahu pa dyshim Ai i
mjafton atij." (Et-Talak: 3) Kujt i mjafton Allahu, ather atij i mjafton do gj.
N kt hadith madhshtor jepen cilsit e atyre q hyjn n xhennet pa dhn llogari dhe
pa ndshkim:
1- nuk krkojn t'u bhet rukje;
2- nuk krkojn shrim me an t zjarrit;
3- nuk u besojn bestytnive;
4- n Zotin e tyre mbshteten.
Shkaku i sjelljes s ktij hadithi n kt kapitull jan fjalt "...dhe n Zotin e tyre ata
mbshteten".
sht ngritur Ukashe ibn Mihsani -radija Allahu anhu- dhe ka thn: "O i Drguari i
Allahut, lutju Allahut q t jem prej tyre." Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- i tha:
"Ti je prej tyre.'' Edhe ne dshmojm se Ukashe ibn Mihsani -radija Allahu anhu- do t hyj
n xhennet pa dhn llogari dhe pa u ndshkuar, sipas fjals s Pejgamberit sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem. U ngrit nj person tjetr dhe i ka thn t lutet q edhe ai t jet prej tyre. I
tha: "T parapriu Ukashe." Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem iu prgjigj me nj
prgjigje t but, duke mos i thn se nuk ishte prej tyre, por se Ukashe ia kaloi.
Ka mospajtim mes dijetarve se pr 'arsye Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem i ka
thn se ia kaloi Ukashe. Thuhet se arsyeja sht se Pejgamberi Allahu alejhi ue sel-lem e
dinte q ai q i krkoi t'i lutej Allahut ishte hipokrit dhe dihet se hipokriti nuk do hyj fare n
xhennet, jo m t hyj pa llogari e ndshkim.
117
Disa dijetar kan thn se arsyeja ka qen t mos hap dern e krkesave dhe t ngrihet ai
q se meriton t hyj n xhennet pa dhn llogari dhe pa dnim e t thot lute Allahun t m
bj edhe mua prej tyre. Sido q t jet, nuk e dim saktsisht q i Drguari i Allahut -sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem- nuk e bri duan pr t pr ndonj shkak t caktuar. Allahu e di m
s miri.
Mirpo ne prfitojm prej ksaj prgjigjen e bukur nga i Drguari i Allahut sal la Allahu
alejhi ue sel-lem. Fjalt e tij, "t ka paraprir Ukashe", nuk e lndojn dhe as nuk e pikllojn
lutsin, i lartsuar nga t metat qoft Allahu. Kjo fjali sht br shembull deri n ditt tona
dhe sa her q njeriu krkon dika q sht paraprir prej dikujt, i thuhet t ka paraprir
Ukashe.
Disa dijetar rreth ktij hadithi kan paraqitur nj problematik duke thn se nse njeriu
detyrohet t krkoj nga ndokush q t'i lexoj Kur'an pr shrim (rukje), pr shembull kur
preket nga syri apo sihri ose ndoshta sht prekur nga xhint dhe sht detyruar t krkoj
shrim. Nse krkon ti lexohet, a e humb t drejtn e hyrjes n xhennet pa llogari dhe
dnim? Disa kan thn se po, ky sht kuptimi i qart i hadithit. Ai duhet t mbshtetet tek
Allahu, t duroj dhe t krkoj shndet nga Allahu.
Disa t tjer kan thn se kjo vlen pr ata q krkojn rukje para se t'i godas ndonj
smundje, q t mos ken msysh apo t mos i kapin magjit apo xhint ose temperatura. Kjo
sht krkim pr rukje nga nj shrje e paramenduar dhe q nuk ka ndodhur n realitet. E
njjta gj vlen edhe pr shrimin me zjarr. Po ata q i shrojn t tjert me zjarr a privohen
nga kjo? Prgjigjja sht jo, pr arsye se Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- thot
"nuk krkojn q t shrohen me an t zjarrit", d.m.th. nuk krkojn q t'i shroj ata dikush
me an t zjarrit dhe nuk ka thn nuk i shrojn t tjert me zjarr. I Drguari -sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem- me an t zjarrit ia ka ndalur gjakun nn vetulla Sa'd ibn Muadhit radija
Allahu anhu. Sa'd ibn Muadh el-Eusij el-Ensarij -radija Allahu anhu- sht qlluar n luftn
e Hendekut nn vetulla (mbi sy) dhe i ka shprthyer gjaku. Plaga mund t'i shkaktonte edhe
vdekjen, mirpo Pejgamberi e preku me zjarr vendin e plags dhe e ndali gjakun, ndrkoh
q dihet se i Drguari -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- sht i pari q do t hyj n
xhennet pa llogari dhe pa dnim.
Ata q shrojn me an t zjarrit dhe ata q u lexojn t tjerve (u bjn rukje) jan
bamirs, por ktu fjala sht pr ata q krkojn nga t tjert t'u lexohet Kur'an apo q
krkojn t shrohen me zjarr. Allahu sht dhuruesi sukseseve.

Hadithi 76

118

" :
" :

. " :

" :
." "

Transmetohet nga Ibn Abbasi -radija Allahu anhuma- se ka thn: "HasbunAllahu ue ni'mel-
uekil (Na mjafton Allahu, Ai sht m i miri mbrojts). Kt shprehje e ka thn Ibrahimi -
sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- kur e kan hedhur n zjarr. E ka thn edhe Muhamedi -sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem-, kur i than: "Vrtet njerzit (armiqt tuaj) kan tubuar grumbull t
madh kundr jush, andaj friksohuni. Prkundrazi, kjo ua shtoi e ua forcoi besimin
(besimtarve) dhe than: "HasbunAllahu ue ni'mel-uekil" (Na mjafton Allahu, Ai sht m i
miri mbrojts)82. [Transmeton Buhariu].
N nj transmetim tjetr t Buhariut nga Ibn Abbasi -radija Allahu anhuma- thuhet: "Fjala e
fundit e Ibrahimit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- kur e kan hedhur n zjarr ka qen:
"HasbijAllahu ue ni'mel-uekil."

Shpjegimi
Ibrahimi dhe Muhamedi -alejhimas-salatu ues-selam- jan dy miqt e Allahut azze ue
xhel-le. Allahu i Lartmadhruar thot: (Allahu e ka marr pr mik t ngusht Ibrahimin!"
(En-Nisa: 125) Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka thn: Allahu m ka marr
mua pr mik ashtu si e ka marr Ibrahimin pr mik.83
Fjala el-halil ka kuptimin e t dashurit, dashuria ndaj t cilit ka arritur kulmin. Nuk dim
t jet cilsuar dikush tjetr me kt cilsi prve Muhamedit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-
dhe Ibrahimit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-. Shpesh dgjon disa njerz t thon se Ibrahimi
sht miku i Allahut, Muhamedi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- i dashuri i Tij, ndrsa Musai
ai q foli me Allahun.
Kush thot se Muhamedi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- sht i dashuri i Allahut ka
thn nj fjal pa vend sepse miqsia sht m lart se dashuria. Nse thot se Muhamedi -sal-
la Allahu alejhi ue sel-lem- sht i dashuri i Allahut, ather kjo sht mangsi n t drejtn e
t Drguarit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ngase t dashurit e Allahut jan t shumt,
besimtart, bamirsit, t drejtit, t gjith kta i do Allahu, pra t dashurit jan t shumt.
Mirpo miqsia e ngusht nuk dim se i sht atribuuar dikujt tjetr prve Muhamedit
dhe Ibrahimit alejhimas-salatu ues-selam, prandaj themi se korrekte sht t thuhet se

82
Transmeton Bukhariu (4563, 4564).
83
Transmeton Muslimi (532).
119
Ibrahimi sht mik i ngusht i Allahut, Muhamedi sht mik i ngusht i Allahut dhe Musai
foli me Allahun alejhimus-salatu ues-selam.
Megjithat, Allahu i Madhrishm i ka folur Muhamedit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-
me fjal pa ndrmjets, n momentin kur sht ngritur n qiellin e shtat.
Kt fjali HasbunAllahu ue ni'mel-uekil" (Na mjafton Allahu, Ai sht m i miri
mbrojts), e ka thn Ibrahimi ather kur sht hedhur n zjarr. Ibrahimi -alejhi selam- e ka
thirrur popullin e tij n adhurimin e Allahut t vetm, q nuk ka shok, por ata refuzuan dhe
qndruan n kufr dhe shirk.
Nj dit shkoi te idhujt e tyre dhe i theu ata e i bri cop-cop, duke ln vetm m t
madhin prej tyre. Pasi u kthyen, pan se idhujt e tyre ishin thyer dhe u hakmorrn.
t bjm me Ibrahimin tani, mendonin ata. "Than digjeni at" si triumf pr zotat,
"ndihmoni zotat e juaj nse jeni ju ata q veproni". Ata ndezn nj zjarr shum t madh,
pastaj e hodhn Ibrahimin n kt zjarr. Thuhet se prej zjarrit shum t madh nuk mundn t
afroheshin dhe e hodhn nga larg me katapult. Pasi e hodhn, Ibrahimi tha: Hasbij Allahu ue
ni'mel-uekil"
far ndodhi pastaj? Thot Allahu i Lartmadhrishm: "Ne tham: "O zjarr, bhu i ftoht
dhe shptim pr Ibrahimin!" (EI-Enbija: 69). I ftoht kundr t nxehtit dhe shptim kundr
shkatrrimit ngase zjarri sht i nxeht dhe djegs, prandaj e ka urdhruar Allahu q t jet i
ftoht dhe shptim pr t dhe ashtu ishte.
Disa prej komentatorve t Kur'anit kt tregim e transmetojn nga Beni Israilt se kinse
kur ka thn Allahu: o zjarr, bhu i ftoht dhe shptim pr Ibrahimin!", t gjitha zjarret e
bots jan br t ftohta.
Kjo nuk sht e vrtet, ngase Allahu i sht drejtuar nj zjarri t caktuar "o zjarr, bhu i
ftoht". Studiuesit e sintakss thon se nse fjalia vjen n kt kontekst, ather ajo sht
fjal e pashquar e synuar, q do t thot se nuk prfshin t gjitha zjarret, por vetm zjarrin ku
sht hedhur Ibrahimi. Ky mendim sht korrekt, pra zjarret e tjera kan mbetur ashtu si
ishin. Dijetart thon gjithashtu se pasi Allahu ka thn "O zjarr, bhu i ftoht", i ka
bashkngjitur edhe fjaln "shptim sepse nse do t thoshte vetm ftoht, do t ishte ftoht
derisa ta vriste, ngase do send i nnshtrohet urdhrit t Zotit t Madhruar. Shiko fjaln e
Allahut t Lartmadhruar: "Pastaj Ai iu kthye qiellit, q ishte n gjendje mjegullie dhe i tha
atij dhe Toks: Ejani t dy me hir a me pahir!" far than ata? Ata u prgiigin: Erdhm
me gjith dshir e t bindur!" (Fussilet: 11) Ndrsa miku i dyt i cili tha HasbunAllahu ue
ni'mel-uekil" sht Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- dhe shokt e tij kur u kthyen
nga Uhudi, kur iu tha se njerzit jan bashkuar kundr jush dhe dshirojn t vijn n Medin
dhe t'ju eliminojn. Ata than: "HasbunAllahu ue nimel uekil (Na mjafton Allahu, Ai sht
m miri mbrojts). Allahu i Lartsuar thot: "Ata u kthyen me dhuntit dhe mirsit e

120
Allahut, nuk i gjeti asgj e keqe dhe n knaqsin e Allahut. Allahu sht zotrues i
mirsive t mdha." (Alu Imran: 174)
Nse dikush sheh se njerzit jan bashkuar kundr tij apo shprehin armiqsi kundr tij sht
mir ta thot kt shprehje: "HasbunAllahu ue nimel uekil. Nse e thot, Allahu do t'ia
largoj t keqen ashtu si e largoi nga Ibrahimi dhe Muhamedi alejhimas-salatu ues-selam.
Bj q kjo fjali t jet gjithmon n mendjen tnde. Allahu sht dhuruesi i sukseseve.

Hadithi 79
" : :


: "


.

:


:

.

Transmetohet nga Umeri -radija Allahu anhu- se e ka dgjuar t Drguarin e Allahut -sal-Ia
Allahu alejhi ue sel-lem- duke thn: "Sikur ju t mbshteteshit n Allahun me mbshtetje t
njmendt, do tju furnizonte si i furnizon shpezt, gdhijn t uritur dhe ngrysen t
ngopur.84 Transmeton Tirmidhiu dhe thot se hadithi sht i mir (hasen). Pra, dalin n
mngjes me barkun e zbrazt dhe kthehen n mbrmje me barkun plot.

Shpjegimi
I Drguari i Allahut sal-la Allahu alejhi ue sel-lem e ka nxitur ummetin e tij pr
mbshtetje tek Allahu. "Sikur ju t mbshteteshit n Allahun me mbshtetje t njmendt",
d.m.th. mbshtetje t vrtet, t mbshteteni n Allahun azze ue xhel-le me mbshtetje t
plot n krkimin e riskut tuaj dhe gjrave t tjera, "do tju furnizonte si i furnizon shpezt".

84
Transmetojn Tirmidhiu (2344), Ibn Maxheh (4164), Imam Ahmedi n Musned (1/30-52), Hakimi n Mustedrek (4/318) dhe
ka thn se senedi i ktij hadithi sht i sakt, por nuk e kan transmetuar (Bukhariu dhe Muslimi), Imam Dhehebiu ka heshtur
ndaj ktij hadithi. Albani e ka saktsuar n Sahihul- Xhami' (5254).
121
Shpezt i furnizon Allahu azze ue xhel-le ngase ato jan shpez dhe nuk kan pronar,
fluturojn n hapsir, gdhijn n mngjes prej foles s tyre dhe sjellin n t m von
furnizimin e Allahut azze ue xhel.
"Gdhijn t uritur" domethn dalin nga foleja n mngjes t uritur, si ka thn Allahu i
Lartsuar: "Por kushdo q sht i shtrnguar nga uria (dhe ha far sht e ndaluar), pa pasur
qllim t bj gjynah, do ta shoh se Allahu sht Fals e Mshirplot."(EI-Maide: 3)
"Gdhijn barkzbrazur" domethn pa pasur asgj n bark, mirpo t mbshtetur n
Allahun
azze ue xhel.
"Ngrysen" ka kuptimin i z mbrmja, ngase ngrysje (rreuah) sht fundi i dits.
"T ngopur" domethn barkplot prej furnizimit t Allahut azze ue xhel-le.
N kt ka argument pr disa shtje.
E para: Njeriu duhet t mbshtetet n Allahun me mbshtetje t plot.
E dyta: S'ka asnj gjalles n tok q t mos e ket furnizimin nga Allahu, prderisa edhe
shpendt n hapsirn e qiellit nuk i mban t fluturojn n hapsir askush pos Allahut dhe
nuk i furnizon askush tjetr pos Allahut.
do gjalles n tok furnizohet nga Allahu azze ue xhel-le, i Cili ka thn: "S'ka asnj
gjalles n tok q t mos i ket mjetet e jetess prej Tij. Ai di vendbanimin e saj dhe vendin
e vdekjes." (Hud: 6)
Ka humbur ai q mendon keq pr Allahun dhe thot mos lindni shum fmij sepse
paksohet furnizimi. Kan gnjyer pr Zotin e Arshit! Nse i shtojn fmijt, Allahu ua shton
furnizimin ngase do gjalles e ka furnizimin nga Allahu dhe furnizimi i fmijve t tu sht
prej Allahut azze ue xhel-le, i Cili t'i hap rrugt e furnizimit q t'i furnizosh ata. Mirpo
shum njerz kan mendim t keq pr Allahun dhe mbshteten n gjra materiale q shihen
dhe nuk shikojn m larg, n fuqin e Allahut azze ue xhel-le. Lind sa m shum fmij se do
t t shtohet edhe m shum furnizimi dhe kjo sht e vrteta. Ktu kemi argument se nse
njeriu mbshtetet n Allahun me mbshtetje t plot, duhet t'i marr n konsiderat shkaqet.
Ka devijuar ai q thot se nuk i marr parasysh shkaqet dhe pretendon se sht i mbshtetur n
Allahun. Kjo nuk sht e sakt. I mbshtetur sht ai q i merr n konsiderat shkaqet duke u
mbshtetur n Allahun azze ue xhel-le. Pejgamberi alejhis salatu ues-selam- ka thn: "Si i
furnizon shpezt, gdhin t uritur", pra shkojn q t krkojn riskun e nuk qndrojn n fole,
por dalin ta krkojn riskun. Nse mbshtetesh n Allahun azze ue xhel-le me mbshtetje t
plot, duhet t marrsh n konsiderat shkaqet t cilat Allahu i ka br t ligjshme n
krkimin e furnizimit, domethn n format e lejuara, si me bujqsi, tregti apo me fardo
lloji tjetr nga metodat e furnizimit. Krkoje furnizimin i mbshttur n Allahun dhe Allahu
do t ta lehtsoj at. Prej dobive t ktij hadithi sht se shpezt dhe krijesat e tjera prej
krijesave t Allahut e njohin Allahun. "At e madhrojn shtat qiejt, toka dhe gjithka
122
gjendet n to. Dhe nuk ka asgj q nuk e madhron At duke e lavdruar", domethn nuk ka
asgj vetm se e madhron At dhe e falnderon. "Por ju (o njerz) nuk e kuptoni
madhrimin q i bjn ata." (EI-Isra: 44) "A nuk e sheh ti se n t vrtet Allahut i prulen n
sexhde ata q gjenden n qiej dhe n tok; edhe Dielli, edhe Hna, edhe yjet, edhe malet,
edhe drurt, edhe kafsht dhe shum nga njerzit (muslimant)? Por ka shum njerz
(mohues), q meritojn dnimin. E at q e poshtron Allahu, askush nuk mund ta bj t
nderuar. Allahu, me t vrtet, bn far t dshiroj." (EI-Haxh: 18)
Shpezt e njohin krijuesin e tyre dhe fluturojn duke krkuar furnizim n baz t
natyrshmris n t ciln i ka krijuar Allahu.
Shiko n urtsin e Allahut si fluturojn kto shpez n vende t largta dhe nuk e humbin
rrugn, por kthehen n vendet e tyre e nuk gabojn, ngase Allahu azze ue xhel- i ka dhn
do sendi formn e saj, pastaj e ka udhzuar at. Allahu na dhnt suksese.

Hadithi 80
" : :
:
.


.
"
" :

:

:
."
Transmetohet nga Ebu Umarete el-Bera ibn Azibi -radija Allahu anhuma- t ket thn: "Ka
thn i Drguari i Allahut sal-la Allahu alejhi ue sel-lem: "O filan, kur t biesh n shtratin
tnd thuaj: -0 Zoti im, shpirtin tim ta dorzova Ty, fytyrn time e drejtova nga Ti, shtjen
time ta dorzova Ty, shpinn time e mbshteta te Ti duke shpresuar n Ty dhe duke u
friksuar nga Ti, nuk ka nga Ti vendstrehim as vendshptim prvese te Ti. Kam besuar n
Librin Tnd t cilin e ke shpallur dhe n Pejgamberin Tnd q e ke drguar. Nse vdes at
nat, do t vdessh
me iman, e nse gdhihesh, ather (gdhihesh) i shprblyer me mirsi."85 [Muttefekun alejhi].
N nj transmetim tjetr, nga dy Sahiht86 thuhet: "M ka thn i Drguari i Allahut sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem: "Kur t nisesh pr n shtrat merr abdest si pr namaz, pastaj bjer n

85
Transmetojn Bukhariu (6313, 6315) dhe (2710).
86
Transmetojn Bukhariu (2477) dhe Muslimi (2710).
123
ann tnde t djatht dhe thuaj... (at q u prmend m par). Pastaj tha: Le t jen kto
fjalt e fundit q thua (para gjumit)."

Shpjegimi
Autori n kapitullin e bindjes dhe mbshtetjes n vazhdim ka prmendur hadithin e Bera'
ibn Azibit radija Allahu anhuma, ku i Drguari -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- e kshilloi
q t thot para gjurnit, kur t shkoj t flej, kt dhikr i cili prmban dorzimin e shtjes
nga njeriu te Zoti i tij, duke dshmuar se ai sht i mbshtetur tek Allahu si n pamjen e
jashtme ashtu edhe n t brendshmen dhe se shtjen e tij ia ka dorzuar Allahut.
N kt hadith, i Drguari -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- e ka urdhruar Beran q t
shtrihet n krahun e djatht sepse kjo form sht m e dobishme. Edhe mjekt kan thn se
gjumi n ann e djatht sht m i dobishm pr trupin dhe m i shndetshm sesa t fjeturit
n ann e majt. Disa sociolog pohojn se t fjeturit n ann e djatht bn q njeriu t
zgjohet nga gjumi m leht sepse nse t fjeturit sht n ann e majt, ather edhe zemra
fle dhe nuk zgjohet leht. Kur flihet n ann e djatht zemra sht m pak e zhytur n gjum
dhe kshtu zgjohet m shpejt.
Nga hadithi prfitohet se Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka urdhruar q kto
lutje t jen fjalt e fundit q thot besimtari, edhe pse ka dhikre t tjera q thuhen para
gjumit, si sht tesbihu (subhanAllah), tahmidi (elhamduliLah) dhe tekbiri (Allahu ekber).
Njeriu kur bie n shtrat t thot "subhanAllah" tridhjet e tri her, "elhamduliLah" tridhjet e
tri her dhe Allahu Ekber" tridhjet e katr her. Kjo sht pjes e dhikrit, mirpo hadithi i
Beras -radija Allahu anhu- tregon se ajo q ka porositur i Drguari -sal-la Allahu alejhi ue
sel-lem- duhet t jen fjalt e fundit q thot. E ka prsritur Bera ibn Azibi -radija Allahu
anhu- kt hadith para Pejgamberit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- q ta prforcoj dhe ka
thn: "Kam besuar n Librin Tnd, t cilin e ke shpallur dhe n t Drguarin Tnd Resulin
q ke drguar." Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi uae sel-lem- e prmirsoi duke i thn: Thuaj
Edhe n Pejgamberin-Nebijin Tnd t cilin e ke drguar." Dhe mos thuaj n t Drguarin-
Resulin Tnd t cilin e ke drguar".
Dijetart e kan komentuar kt prmirsim t t Drguarit -sal-la Allahu alejhi ue sel-
lem- ndaj Beras duke thn se i Drguari-Resuli mund t jet nga njerzit, por mund t jet
edhe nga melaiket, si thot Allahu: "Se ky (Kuran) sht Fjal e (kumtuar prej) nj t
Drguari fisnik, q zotron fuqi dhe pozit t lart te Zoti i Fronit .... (Et-Tekuir: 19-20),
ndrsa Pejgamberi sht njeri. Nse thot "n t Drguarin Tnd q ke drguar", fjala sht
n rregull ngase qllim sht Xhibrili alejhi selam, mirpo nse thua "n pejgamberin Tnd
q ke drguar", ke specifikuar Pejgamberin -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- dhe kjo sht
njra an. N ann tjetr, nse thot "n t Drguarin Tnd q ke drguar", ather aludimi i
ksaj fjal pr pejgamberin e tij sht nga aspekti i aludimit prmes mnyrs el-iltizam.
124
Kur thua "Pejgamberin tnd", ather kjo fjal aludon pr pejgamberin e tij prmes mnyrs
el mutabekah dhe dihet se aludimi prmes mnyrs el mutabeka sht m i fort se prmes
mnyrs el iltizam.87 Arsyeja e prmendjes s ktij hadithi jan fjalt "shtjen time ta
dorzova Ty" dhe "nuk ka nga Ti vendstrehim, as vendshptim prvese te Ti". Me t vrtet
mbshtetja sht dorzimi i shtjeve t njeriut tek Zoti i tij, kur ai nuk krkon strehim dhe
vendshptim prej Allahut prvese tek Ai. Nse do Allahu ta sprovoj dik, nuk ka kush q e
kthen at dhe nse

Hadithi 82 dhe 83



" :
"


: .
.
- " : : :


:-

: :

"

." :
- - :":

87
N librat e usuli fikhut, kur flitet pr fjalt dhe ku prmenden kto terma q u endn m lart dhe secili prej tyre ka prkufizimin
e vet. Nga pamundsia e prshtatjes s ktyre termave n gjuhn shqipe, e pash t arsyeshme t bj sqarimin e tyre tyre
terminologjikisht duke shpresuar q lexuesi do ta kuptoj m drejt fjalin q prmendi dijetari i nderuar n koment.
Fjalt q japin kuptime te dijetart e usuli fikhut ndahen n tre lloje:
El Mutabekah: Aludimi i fjals n gjith kuptimin q jep ajo, p.sh. fjala "njeri" aludon pr nj gjalles q flet dhe ky sht i gjith
kuptimi q i prshtatet fjals njeri
Et-Tedam-mun: Aludimi i fjals n nj pjes t kuptimit t saj, p.sh. fjala "shtpi" prmban n vetvete nj pjes t kuptimit t saj
q sht tavani i saj, ngase kur thuhet "shtpi" nuk kuptohet nga kjo fjal vetm tavani i saj, mirpo ajo prbhet nga tavani dhe
nga gjrat e tjera. Pra, te fjala shtpi nj pjes e ku-ptimit t saj sht edhe tavani i saj.
El iltizam: Aludimi i fjals jo n kuptimin q prmban ajo gjuhsisht, por nga kuptimi i fituar detyrimisht, p.sh. fjala "tavan"
aludon pr murin e tij detyrimisht. Pra, pr nga aspekti gjuhsor fiala "tavan" nuk jep kuptimin e murit q e mban at, mirpo ky
kuptim fitohet detyrimisht prej fjals ngase dihet q tavani nuk ekziston pa mbajtsin e tij. Mnyra m e fort e ktyre aludimeve
sht e para, el mutabekah, pastaj e dyta dhe pastaj e treta. (El Mustesfa, 1/74).
Pasi u kuptua domethnia e ktyre termave, ather fjalia n koment shkurtimisht kuptohet kshtu: Fjala e Pejgamberit -sal-la
Allahu alejhi ue sel-lem- ...dhe n Pejgamberin Tnd.." sht m primare dhe m e fort se fjala n t Drguarin Tnd" ngase
fjala Pejgamber jep kuptimin e plot t saj pr pejgamberin e Muhamedit, d.m.th vet fjala pejgamber aludon me plot
kuptimin e saj pr pejgamberin e tij. Kurse nse thua "t drguarin'', ather vet fjala nuk e jep kuptimin e pejgamberis s
Muhamedit, por kjo gj kuptohet detyrimisht nga fjala, ngase nse sht i Drguar nga Allahu, ather kuptohet detyrimisht q
Allahu e ka dalluar me dika nga krijesat e tjera dhe nuk ka dyshim q Pejgambert e Tij kan qen t dalluar nga t gjith
njerzit e tjer. Nse e kuptove kt sqarim, ather do ta kuptosh m drejt arsyen pse Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue sel-
lem- e prmirsoi shokun e tij kur ai tha "n t Drguarin Tnd. Allahu e di m s miri (sh.p).
125
Transmetohet nga nna e besimtarve Ummi Seleme, emri i s cils ishte Hind bintu ebi
Umejje Hudhejfe el-Mahzumijje radija Allahu anha, se Pejgamberi -sal-la Allahu alejhi ue
sel-lem- kur dilte nga shtpia e tij thoshte: N emr t Allahut, mbshtetem n Allahun. O
Zoti im, t drejtohem pr mbrojtje t mos lajthis e as t m lajthis dikush, t mos gaboj pa
qllim dhe as t m shtyj ndokush t gaboj, t mos bj zullum e as t m bjn zullum, t
mos e injoroj asknd e as mos t injorohem nga t tjert"88. Hadith i vrtet, e transmetojn
Ebu Davudi, Tirmidhiu dhe t tjer me zinxhir transmetuesish autentik. Tirmidhiu thot se
ky hadith sht i mir dhe i vrtet (hasen sahih). Hadithi sht sipas versionit t Ebu
Davudit.
Nga Enesi -radija Allahu anhu- transmetohet se i Drguari i Allahut -sal-la Allahu alejhi ue
sel-lem- ka thn: "Kush thot kur del prej shtpis: -N emr t Allahut, jam mbshtetur n
Allahun dhe nuk ka kurrfar fuqie as force prve n Allahun, i thuhet atij je i udhzuar, i
mbrojtur dhe i ruajtur. Dhe prej tij ikn djalli."89 Transmetojn Ebu Davudi, Tirmidhiu,
Nesaiu etj. Tirmidhiu thot hadithi sht i mir (hasen). Ebu Davudi i shton kt fjali: I
thot djallit tjetr "Si ia del me njeriun i cili sht i udhzuar, i ruajtur dhe i mbrojtur?"

Shpjegimi
Arsyeja e sjelljes s ktij hadithi sht fjala e tij: "N emr t Allahut, jam mbshtetur n
Allahun". Hadithi aludon se sht mir q kur njeriu t dal nga shtpia e tij, ta thot kt
dua, e cila ka t bj me mbshtetjen n Allahun dhe mbrojtjen nga Ai sepse sht e
mundshme t'i ndodh dika. M hert kemi thn se mbshtetja n Allahun duhet t bhet me
besim dhe mendim t mir pr Allahun. Zoti im, t drejtohem pr mbrojtje q t mos lajthis"
ka kuptimin q t mos e devijoj veten. "E as t m lajthis dikush", d.mt.h. q t mos m
devijoj ndokush. "T mos gaboj" ka kuptimin q t mos bie n gabime.
E as t bhem shkak q ndokush t gaboj" do t thot mos m bj shkak q ndokush t
arrij te ndonj gabim prmes meje. "T mos bj padrejtsi" domethn t mos u bj t
padrejt (padrejtsi) t tjerve. "E as t m bjn zullum" apo t m bj dikush mua zullum.
"T mos kem injoranc" ose mendjelehtsi. E as t mos injorohem nga t tjert q t mos
m injorojn mua t tjert dhe t mos m sulmojn.
Kt dua njeriu duhet ta thot kur del nga shtpia e tij pr arsye se n t ka vendstrehim
tek
Allahu subhanehu ue teala dhe mbrojtje prej Tij. Allahu na dhnt sukses.

88
Transmetojn Ebu Davudi (5094), Tirmidhiu (3427), Ibn Maxheh (3884), Nesaiu (5486), imam Ahmedi ne "musned" (6/306,
318, 322). Tirmidhiu ka thn i mir i vrtet, Albani e ka saktsuar n librin e tij Sahihul-xhami' (4708).
89
Transmetojn Ebu Davudi (5095), Tirmidhiu (3426). E ka saktsuar Albani n librin e tij Sahihul-xhami (6419).
126
Kapitulli i drejtsis korrektsis (istikame)

Allahu i Madhrishm thot:



...
Ti shko drejt rrugs se drejt sic je urdheruar. (Hud: 112)






"Atyre q thon: "Zoti yn sht Allahu, e pastaj qndrojn n kt, u vijn melaiket: Mos u
fiiksoni dhe mos u piklloni, por gzojuni xhennetit q ju sht premtuar.'' jemi miqt tuaj n
jetn e ksaj bote dhe n botn tjetr e do t keni tr ato q dshirojn shpirtrat tuaj dhe do
send q t krkoni shprblim nga ai q fal dhe sht Mshirplot." (Fussilet: 30-32)




Ata thon: "Zoti yn sht Allahu dhe qndrojn n kt, t mos friksohen as t mos
pikllohen e ata jan banor t xhennetit. Aty do t mbesin prgjithmon si shprblim pr at
ka kan punuar." (EI-Ahkaf: 13-14)

Shpjegimi
Istikame, q do t thot drejtsi ose korrektsi, sht q njeriu t qndroj n sheriatin e
Allahut subhanehu ue teala ashtu si ka urdhruar Ai dhe ksaj i paraprin sinqeriteti ndaj
Allahut.
M pas autori n kt shtje ka dhn disa ajete, si: "Ti shko rrugs s drejt si je
urdhruar." Ligjrimi n kt rast i sht drejtuar t Drguarit -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-
dhe dihet se kur ligjrimi sht i drejtuar pr t, ai sht i drejtuar edhe pr umetin e tij,
prve nse ka ndonj argument q sht specifik pr t.

127
Prej argumenteve q tregojn se ajeti sht i veant pr t Drguarin -sal-la Allahu alejhi
ue sel-lem- sht fjala e Allahut: "Vall, a nuk ta hapm ty (Muhamed) kraharorin (pr t
pranuar besimin) dhe ta hoqm barrn, e cila ta rndonte tepr kurrizin..." (Inshirah: 1-3). Kjo
sht e veant pr t Drguarin sal-la Allahu alejhi ue sel-lem. Si dhe: "Ne t kemi shpallur
shtat vargje q prsriten dhe Kur'anin e Madhrishm." (El-Hixhr: 87). Ky ajet ka t bj
vetm me t Drguarin sal-la Allahu alejhi ue sel-lem. Sipas ksaj rregulle, fjala e Allahut:
"Ti shko rrugs s drejt si je urdhruar", sht e prgjithshme pr t dhe pr umetin e tij.
dokush e ka obligim q t shkoj rrugs s drejt si sht urdhruar, duke mos ndryshuar,
shtuar ose paksuar prej fes s Allahut. N ajetin tjetr Allahu ka thn: Andaj, ti thirr dhe
bhu kmbnguls, ashtu si je urdhruar, mos i ndiq epshet e tyre." (Esh-Shura: 15)

Ajeti i dyt sht: "Ata q thon: (Zoti yn sht Allahu, e pastaj qndrojn n kt..."
(Fussilet: 20-33) "Zoti yn sht Allahu" do t thot se sht Krijuesi, Sunduesi yn dhe
Planifikuesi i shtjeve tona dhe ne jemi t sinqert n t, "pastaj qndrojn n kt" fjal,
domethn thnien Zoti yn sht Allahu" dhe e praktikojn ligjin e Tij.
Kta q jan cilsuar me kto dy cilsi thon "Zoti yn sht Allahu, e pastaj qndrojn
n kt", ktyre "u vijn melaiket" dhe u thon: Mos u friksoni dhe mos u piklloni."
Melaiket u vijn atyre me urdhrin e Allahut kudo e kurdo q ata kan frik, e sidomos n
agonin e vdekjes duke u thn mos u friksoni dhe mos u piklloni - nga ajo me t ciln do
t ballafaqoheni dhe mos u piklloni pr at q kaloi prej shtjeve tuaja, por gzojuni
xhennetit q ju sht premtuar". Nuk ka dyshim q njeriu sht i knaqur nse sht prej
banorve t xhennetit dhe un e lus Allahun t m bj mua dhe ju t till.
...por gzojuni xhennetit q ju sht premtuar" pr arsye se dokush q thot Zoti im
sht Allahu dhe sht prqendruar n fen e Allahut, ai sht prej banorve t xhennetit.
Atyre u thuhet gjithashtu: Ne jemi miqt tuaj n jetn e ksaj bote dhe n botn tjetr sepse
melaiket jan miq t atyre t cilt thon Zoti yn sht Allahu dhe pastaj qndrojn n rrugn
e Allahut. Melekt i drejtojn dhe i ndihmojn ata edhe n botn tjetr. Melekt i presin
Ditn e Ringjalljes duke u thn "kjo ishte dita juaj q u sht premtuar" dhe i prgzojn me
t mira n vend t friks dhe tmerrimit. Allahu azze ue xhel-le thot: "Atje do t keni tr ato
q dshirojn shpirtrat tuaj dhe do send q pretendoni t krkoni." Do t keni" ka kuptimin
se do t ken ato q dshirojn shpirtrat e tyre dhe kjo sht nga dhuntit e xhennetit, ku ka
do gj q e dshirojn shpirtrat dhe q knaqen syt. "Aty do t keni do send q pretendoni
t krkoni", por edhe m shum se kaq. "Ai do t ken far t duan e prej Nesh (do t ken)
edhe m shum." Pr ta ka edhe m shum se 'pretendojn, krkojn e shpresojn.
"Si shprblim nga Ai q fal dhe sht Mshirplot." Xhenneti sht vendi i shprblimit t
tyre dhe i mikpritjes nga Falsi, Mshiruesi.

128
Ai q fal dhe sht Mshirplot" me ta do t thot q i ka ngritur ata n grada t larta. E
tr kjo sht shprblimi i atyre q thon Zoti yn sht Allahu dhe pastaj qndrojn n
rrugn e Tij.
Ky sht argument pr rndsin e qndrimit n fen e Allahut. Njeriu duhet t jet stabil,
t mos shtoj, paksoj apo ndryshoj dika n fen e Allahut. Korrektsia duhet t
karakterizohet nga drejtsia dhe mesatarja n do gj, n mnyr q njeriu t jet korrekt dhe
i qndrueshm n fen e Allahut azze ue xhel-le.

Hadithi 86
":
:


" :
: "

. "

:" ". :" "
. " "

:
: :
.


Transmetohet nga Ebu Hurejra -radija Allahu anhu-t ket thn: "Ka thn i Drguari i
Allahut sal-la Allahu alejhi ue sel-lem-: "Mundohuni e punoni duke mos e tepruar e as duke
mos ln mangt dhe mbahuni fort e veproni drejt. Dijeni se vrtet askush nuk do t shptoj
me punn e tij." Ata than: As ti o i Drguari i Allahut? Tha: As un, prve nse m
prfshin Allahu me mshirn dhe mirsit e Tij."90 [Transmeton Muslimi].
El-mukarebe sht qllimi dhe vullneti n t cilin nuk ka teprim (gulu) apo neglizhim.
Es-sedad sht qndrueshmria dhe korrektsia n vepr.
Jetegammeduni domethn t m prfshij, t m strehoj.
Dijetart kan thn se kuptimi i istikames sht qndrueshmria n adhurim ndaj Allahut t
Lartsuar dhe kan shtuar se ajo sht nga fjalt prmbledhse t t Drguarit sal-la Allahu
alejhi ue sel-lem, rregulluese e shtjeve. Vetm nga Allahu sht suksesi.

Shpjegimi
Ky hadith tregon se korrektsia apo istikameja sht sipas mundsis, si thot edhe
Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem: "Veproni, mundohuni dhe kujdesuni tia qlloni."
Kjo do t thot veproni dhe zbatoni ato pr t cilat jeni urdhruar dhe kujdesuni sa m shum
q t'i afroheni udhzimit tim.

90
Transmeton Muslimi (2816). Ky hadith nuk gjendet n prkthimin shqip t librit Rijadu Salihin (sh.p.).
129
Fjala e tij "qllojani" do t thot qllojani s vrtets, kujdesuni q veprat ruaja t jen sa
m pran t vrtets n baz t mundsis, pr arsye se njeriu sado i devotshm t jet,
gjithsesi ka pr t gabuar. Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem n hadith thot: "do bir
i Ademit sht gabimtar, por m t mirt prej gabimtarve jan ata q pendohen."91
Gjithashtu thot: "Sikur ju t mos mkatonit, Allahu do tju zvendsonte me t tjer, t cilt
mkatojn por krkojn falje nga Allahu dhe Ai ua fal."92
Pastaj Muhamedi -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka vazhduar: "Dijeni se vrtet askush nuk
do t shptoj me punn e tij q do t thot se nuk do t shptoj prej zjarrit me veprn e tij,
pr arsye se vepra nuk arrin gradn e duhur t falnderimit pr Allahun dhe nuk i kompenson
detyrimet e njeriut ndaj t drejtave t t tjerve, mirpo Allahu i Lartmadhruar e prfshin
robin e tij me mshirn e Tij dhe e fal.
Kur i Drguari -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ka thn: "Vrtet askush nuk do t
shptoj me punn e tij", ata than: "As ti o i Drguari i Allahut?" Tha: As un" As
Pejgamberi alejhi ue sel-lem nuk do t shptoj me veprn e tij, "prve nse m prfshin
Allahu me mshirn dhe mirsit e Tij."
Kjo tregon se njeriu sado q t arrij shkall t lart dhe pozit tek Zoti, prapseprap nuk
do t shptoj me veprn e tij, prderisa as Pejgamberin sal-la Allahu alejhi ue sel-lem, sikur
mos ta begatonte Allahu me dhuntit e Tij dhe t'ia falte mkatet e kaluara dhe t ardhmet, nuk
do ta shptonte vepra e tij.
Nse dikush thot se ka citate prej Kur'anit dhe Sunnetit q tregojn se vepra e mir t
shpton nga zjarri dhe t fut n xhennet, si fjala e Allahut: "Cilindo mashkull apo femr q
kryen vepra t mira, duke qen besimtar, Ne do ta bjm q t kaloj jet t bukur dhe do ta
shprblejm sipas veprave t mira q ka br." (En-Nahl: 97), si t bashkohet kjo thnie dhe
hadithi paraprak?
Prgjigjja sht t thuhet se kto dy shtje bashkohn duke thn se hadithi, mohuesi i
hyrjes s njeriut n xhennet me veprn e tij ka pr qllim se vepra nuk mund t jet prball
xhennetit si shpagim, ndrsa ajeti kur'anor pohues tregon se vepra sht vetm shkak pr
hyrjen n xhennet dhe jo shpagim pr t.
Vepra nuk ka dyshim q sht shkak i hyrjes n xhennet dhe shptim nga zjarri, por ajo
nuk sht shpagim dhe nuk sht gjja e vetme me t ciln njeriu hyn n xhennet, pasi
mirsia dhe mshira e Allahut jan dy shkaqet pr hyrjen n xhennet. Kto jan dy gjrat q e
ojn njeriun n xhennet dhe e shptojn nga zjarri. Si dobi t ktij hadithi prmendim se
njeriu nuk duhet t mburret me vep-rn e tij, sado t ket vepruar t mira, pasi vepra sht
shum e pakt n krahasim me obligimin ndaj Zotit. Dobi tjetr sht se njeriu duhet q

91
Transmetojn Tirmidhiu (2499), Ibn Maxheh (4251), Imam Ahmedi n Musned (3/198). Ka thn Tirmidhiu garib, i panjohur.
Albani e ka cilsuar si t mir n librin e tij Sahihul-xhami (4515).
92
Transmeton Muslimi (2749).
130
gjithmon ta shpeshtoj prmendjen e Allahut dhe t lutet q Allahu ta prfshij me mshirn
e Tij. Shpeshtoje lutjen dhe gjithmon thuaj: "O Allah, m prfshi mua me mshirn dhe
mirsin Tnde", sepse vepra jote nuk t drgon tek knaqsia e Allahut vetm se me
mshirn e Allahut azze ue xhel-le.
Ktu shihet kujdesi i sahabve radija Allahu anhum pr diturin, sepse ata krkuan
sqarim nse kjo prfshinte edhe vet t Drguarin -sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- apo jo. I
Drguari sal-la Allahu alejhi ue sel-lem- ua sqaroi se e prfshinte edhe at.
Nga meditimi i raporteve t sahabve, Allahu qoft i knaqur me ta, me t Drguarin -sal-
la Allahu alejhi ue sel-lem- kemi par se ata ishin njerzit m t kujdesshm pr dituri dhe
nuk linin pa pyetur pr asgj q kishin nevoj nga shtjet e ahiretit dhe t ksaj bote. Allahu
sht Dhuruesi i sukseseve.

131
Kapitulli i meditimit pr madhrin e krijesave t Allahut, per kalueshmrin e
ksaj bote, pr tmerret dhe shtjet e tjera t ahiretit, pr mangsit dhe
vetedukimin personal dhe nxitjen e vetvetes per korrektsi

... ...

"Thuaj! Un ju kshilloj vetm nj gj. "Ngrihuni ndaj Allahut me sinqeritet, dy nga dy,
ose nj nga nj, e pastaj mendojeni." (Sebe: 46)









...
"N krijimin e qiejve dhe t toks, edhe n ndrrimin e nats e t dits ka me t vrtet
argumente pr ata q kan mend. Pr ata q prmendin Allahun n kmb edhe ulur, edhe
shtrir dhe mendojn thell pr krijimin e qiejve dhe t toks. "O Zoti yn, Ti nuk e ke krijuar
kt m kot, qofsh lartsuar!" (Ali Imran: 190-191)









"A nuk i shikojn devet se si jan krijuar. Edhe qiellin, sa lart sht uar. Edhe malet, si
jan venduar. Edhe tokn si sht zgjeruar? Ti kshillo, ti je vetm kshillues" (El-Gashije:
17-21)


...

"Pse ata nuk shkojn npr bot t shohin.." (Muhammed: 10)
Ajetet pr kt tem jan t shumta. Kurse prej haditheve, esht hadithi i theksuar m lart:
"Njeri i menur sht ai q e kontrollon vetveten".

Shpjegimi

132
Meditim esht kur njeriu e v n funksion mendjen e tij rreth nj shtjeje n menyr q t
arrij n nj rezultat. Allahu n librin e Tij ka urdhruar dhe ka nxitur pr meditim sepse
njeriu prmes tij arrin qllime t larta, besim dhe bindje.
Allahu i Lartsuar thot: "Thuaj! Un ju kshilloj vetem nj gj, q ka kuptimin se
Muhamedi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem duhet t'u thot t gjith njerzve se ka vetm nj
keshill pr ta dhe nse i permbahen, do t arrijn at q krkojn dhe do shptojn prej asaj
q sht e frikshme pr ta. Kshilla sht: "Ngrihuni ndaj Allahut me sinqeritet, dy nga dy,
ose nj nga nj, e pastaj mendojeni.
"Ngrihuni ndaj Allahut" do t thot q t'i nnshtrohen Allahut azze ue xhel-le me
sinqeritet ashtu si jan urdhruar dhe m pas t meditojn. Nse veprojn kshtu, ather kjo
sht n realitet nj keshill shum e mir.
N kt ajet ka tregues se njeriu duhet t meditoj pr veprat e tij, pr sinqeritetin e tij n
kryerjen e tyre: a e ka kryer ashtu si sht krkuar, a ka ln mangt apo ka shtuar dhe far
ka arritur pr pastrimin e zemrs dhe t shpirtit etj. Mos vepro si ai q i bn veprat e mira si
nj rutin ditore, por medito se far ke arritur me kt adhurim dhe far gjurmsh ka ln
tek qndrimi yt n fe.
T marrim shembull namazin. Allahu i Lartsuar thot: Krkoni ndihmn e Allahut me
durim e me namaz!" (El-Bekare: 45) Dhe: Fale namazin! Vrtet namazi t ruan nga shthurja
dhe nga do vepr e shmtuar (El-Ankebut: 45). Ne duhet t meditojm se a na shtohet fuqia,
forca dhe zelli pr vepra t mira kur falemi dhe a sht br namazi ndihm pr ne.
Realiteti shte se kjo rrall i ndodh njeriut n vetvete dhe sht e rrall edhe n mesin e
njerzve. Shiko se 't ka ndodhur me namazin tnd, a sht br ai ndihms pr ty n
nnshtrimin ndaj Allahut t Lartsuar apo jo.
Pejgamberin sal-la Allahu alejhi ue sel-lem nse e ka preokupuar nj shtje, ather
shpejtonte pr n namaz93. Allahu i Lartsuar thot: "Fale namazin! Vrtet namazi t ruan
nga shthurja dhe nga do vepr e shmtuar." (El-Ankebut: 45)
Shiko nse namazi yt t sjell dobi n raport me shthurjen, punt e kqija, mkatet etj. Nse
i di kto shtje, do ta dish rezultatin e veprave t mira dhe do t jesh i kshilluar me at q t
ka kshilluar Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem.
Shembull tjetr sht zekati. Zekati sht nxjerrja e obligueshme e pasuris nga llojet e
pasurive ku ka zekat. Njeriu e jep at aty ku e ka obliguar Allahu, I Cili i ka qartsuar dobit
e tij. Thot Allahu pr t Drguarin sal-la Allahu alejhi ue sel-lem: "Merr nga pasuria e tyre
lmosh me t ciln ti pastrosh ata dhe tua rrissh veprat e mira" (Et-Teube: 103) Nse e ke
93
Referimi i tij parapriu.
133
dhn zekatin, shiko a t ka pastruar ky zekat prej moralit t keq, a t ka pastruar prej
mkateve, a ta ka shtuar pasurin tnde, a ta ka pasuruar shpirtin tnd?
Shum njerz e japin zekatin si t ishte gjob, e japin duke urryer dhnien e tij Allahu na
ruajt, e japin duke mos ndier se zekati po e pastron dhe pasuron shpirtin e tij. Keshtu jan
pothuajse t gjitha veprat prandaj puno pr Allahun e pastaj shiko se 'ndodh. Kjo sht nj
kshill e madhe dhe sikur njeriu t merrte msim prej saj, do t'i bnte dobi dhe gjendja e tij
do t prmirsohej. E lusim Allahun q t na prmirsoj veprat dhe gjendjen ton!
Pastaj autori, Allahu e mshiroft, ka prmendur fjaln e Allahut: "N krijimin e qiejve
dhe t toks, n ndryshim t nats dhe t dits ka me t vrtet argument pr ata q kan
mend. Pr ata q prmendin Allahun n kmb, edhe ulur, edhe shtrir (Ali Imran: 190-191)
Ky ajet sht i pari prej dhjet ajeteve t cilat Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem i ka
lexuar do her kur esht ngritur pr t falur namazin e nats94.
sht mir q njeriu nse ngrihet pr t falur namaz nate t'i lexoj kto ajete deri n fund
t sures Ali Imran (dhjet ajetet e fundit t sures Ali-Imran).
Fjala e Allahut: "Ne krijimin e qiejve dhe t toks", ka kuptimin n krijimin e tyre pr nga
madhsia n t ciln i ka krijuar Allahu. N krijimin e yjeve ka argument prej argumenteve t
Allahut, n krijimin e Diellit kemi argument prej argumenteve t Allahut n do gj q ka
krijuar Allahu n qiej dhe n tok ka argumente madhshtore t cilat tregojn pr
njshmrin e Allahut xhele ue ala, pr fuqin e plot t Tij, pr mshirn dhe urtsin e
plot t Tij. Allahu thot: "N krijimin e qiejve dhe t toks" duke i permendur qiejt n
shums ndrsa Tokn n njjs pr arsye se qiejt jan shtat, si e ka permendur Allahu n
shum ajete: "Allahu shte Ai q krijoi shtat qiejt." (Et-Talak: 12) "Thuaj: "Kush ishte Zoti i
shtat qiejve dhe Zoti i Fronit Madhshtor? (El-Mu'minun: 86) Allahu i Lartsuar e ka
prmendur Tokn n Kur'an vetm n njjs sepse me t prfshihen t gjitha tokat. Allahu n
suren Et-Talak ka dhn sinjal se edhe tokat jan shtat. Thot i Lartsuari: "Allahu sht Ai,
q ka krijuar shtat qiej dhe po aq toka." (Et-Talak: 12), domethn po aq edhe n numr dhe
jo n krijimtari e madhshti sepse qiejt jan shum m t medhenj se toka mirpo jan t
barabart n numr. Pejgamberi sal-la Allahu alejhi ue sel-lem thot: "Kush e merr nj
pllmb tok me t padrejt Allahu do t'ia ngarkoj n qaf (at pllmbe tok) shtat
toka95.
N ndryshimin e nats dhe dits do t thot se ndryshimi mes nats dhe dits sht n
mnyra t shumta.

94
Transmetojn Buhariu (4569) dhe Muslimi (763)
95
Transmetojn Bukhariu (3198) dhe Muslimi (1610).
134
E para.Nata sht rrt ndrsa dita sht e ndritshme si ka thn Allahu i Lartsuar. Ne
e bm natn dhe ditn dy mrekulli. Natn e mbshtollm me errsir kurse dits i dham
ndriim. (El Isra :12)
E dyta: dallimi i tyre n zgjatje dhe shkurtim nganjher zgjatet nata e nganjher jan t
barabarta si ka thn Allahu i lartsuar: Allahu e ndrfut natn te dita e ditn te nata." (El
Haxhxh: 61), d.m.th duke marr prej njra-tjetrs.
E treta: Ndryshimi i tyre n temperatura, her ftoht e her nxeht.
E katerta: Gjithashtu prej ndryshimit t nats dhe dits esht edhe ndryshimi i tyre n
luft dhe n paqe, nganjher sht luft e nganjher paqe, nganjher sht krenari e
nganjher sht nnmim si ka thn Allahu i Lartsuar: "Ato dit (fitoreje dhe humbjeje)
Ne i ndrrojme midis njerzve." (Ali Imran: 140)
Kush mediton pr ndryshimin e nats dhe t dits do t gjej n to argument q i
mahnitin mendjet.
Fjala e Allahut "ka me t vertet argumente" do t thot se ka shenja t qarta q
argumentojn pr njshmrin e Allahut, pr prsosmerin e fuqis, krenaris, dituris dhe
mshirs s Tij. Fjala e Allahut "pr ata q kan mend" do t thot pr poseduesit e mendjes,
ngase fjala el-elbab esht shumsi i fjals lubbun (brtham) q sht mendja ndrsa ulul
elbab jan poseduesit e mendjes. Mendja esht esenca dhe njeriu pa mndje sht si lvore pa
brtham.
Mirpo 'sht logjika, a sht menuria? Jo, menuria sht dika dhe logjika sht dika
tjetr. Ndodh q nj njeri sht i menur por ka sjellje t gabuara. Logjika n t vrtet sht
kur njeriu logjikon q t mos ket sjellje t keqe, edhe nse nuk sht i menur.
Nse e begaton Allahu njeriun me logjik dhe menuri i esht plotsuar dhuntia. Mund t
jet njeriu i menur, por jo i logjikshm dhe anasjelltas. T gjith mohuesit e Zotit edhe pse
jan t menur, nuk kan logjik. "Krijesat m t kqija para Allahut jan ato q jan
shurdhe dhe memece (ndaj s verttes) e q nuk logjikojn. (El-Enfal: 22)
do njeri q sillet me sjellje t keqe nuk sht i logjikshm. Ata q logjikojn jan t zott
e mendjes, meditojn pr krijimin e qiejve dhe t toks dhe shikojn argumentet marrin
msim prej tyre dhe argumentojn me to. Bhu i kujdesshm q t mendosh pr krijimin e
qiejve dhe t toks dhe t meditosh pr to, pr ditt dhe nett, se si shndrrohen nga nj
gjendje n tjetrn. E tr kjo sht n dorn e Allahut azze ue xhel-le dhe sht nga
argumentet e Tij.

135
I Lartsuari duke cilsuar ata q logjikojn ka thn: "Pr ata q prmendin Allahun n
kmb, edhe ulur, edhe shtrir." (Ali Imran: 191), domethen e prmendin Allahun n do
gjendje n kmb, ulur apo shtrir.
Prmendja e Allahut esht dy llojesh.
Lloji i par sht i lir, n do koh. Kt dhikr njeriu duhet ta bj do her. Nj njeri pasi
u ankua tek i Drguari sal-la Allahu alejhi ue sel-lem, duke i thn se rregullat e Islamit e
kishin ngarkuar dhe se ishte i shtyr n mosh, i Drguari sal-la Allahu alejhi ue sel-lem e
kshilloi duke i thn: "T vazhdoj gjuha jote t jet e lagur nga prmendja e Allahut96.
Aishja radija Allahu anha thot se i Derguari sal-la Allahu alejhi ue sel-lem e prmendte
Allahun n do gjendje dhe n do koh. Ktu kemi pr qllim dhikrin-prmendjen e
prgjithshme, q nuk sht e kufizuar me numr, por varet nga zelli i njeriut.
Lloji i dyt sht dhikri i kufizuar me numr apo n nj gjendje t caktuar. Ky sht i
shumt, si pr shembull gjat namazit n ruku, n sexhde, pas selamit, gjate hyrjes n shtpi,
daljes nga shtpia, hyrjes n xhami dhe daljes nga ajo, para gjumit dhe pas zgjimit, gjat
hipjes n mjetin e udhtimit dhe t tjera q i ka legjitimuar Allahu azze ue xhele pr robrit e
Tij pr shkak q t jen gjithmon n prmendjen e Allahut azze ue xhele.
Me rndsi sht q Allahu e ka legjitimuar pr robrit e Tij dhikrin dhe u ka dhn
mundsin e ta permendin Allahun n kemb ulur dhe shtrir.
Dije se dhikri gjithashtu sht dy llojesh: esht dhikr i plotsuar nse e bjn s bashku
gjuha me zemrn dhe dhikr i mangt, i cili kryhet vetm me gjuh, kurse zemra sht e
pakujdesshme. Shumica e bjn dhikrin vetm me gjuh dhe pr kt krkojm nga Allahu t
na fal. Ka njerz q e prmendin Allahun kur jan n dyqan, n vetur, n treg por zemra e
tyre sht e paprqndruar. Sidoqoft, ai sht i shprblyer n do aspekt, mirpo dhikri i
kompletuar sht ai q bhet me gjuh dhe zemr. Nse njeriu mediton me zemrn e tij pr
argumentet e Allahut n univers dhe n fe, aq sa ka mundsi do t arrij mirsi t shumta.
Thot: ...dhe mendojn thell pr krijimin e qiejve dhe t toks. Pastaj ata thon: O
Zoti yn, ti nuk e ke krijuar kt me kot, domethn meditojn pr krijimin e qiejve dhe t
toks, se pr 'arsye esht krijuar, si esht krijuar, etj, pastaj thon me zemrat dhe gjuht e
tyre: "O Zoti yn, ti nuk e ke krijuar kt m kot. Patjetr q n krijimin e qiejve dhe toks
duhet t ket nj qllim t madh. Krijimi i qiejve dhe toks nuk shte i kot, q njerzit vetm
t han e t pin, t knaqen ashtu si knaqen kafsht. Jo kurrsesi! Krijimi ka nj qllim
madhshtor.
96
Transmetojn Tirmidhiu (3375), Ibn Maxheh (3796), Ahmedi n Musned (4/188,190), Hakimi n Mastedrek (1/395) dhe kan
thn se transmetuesit e ktij hadithi jan autentike, por nuk e ka nxjerr Bukhariu dhe Muslimi. Dhehebiu ka thn se sht
hadith autentik.
136
Thot Allahu i Lartsuar: "Xhint dhe njerzit i kam krijuar vetm q t m adhurojn"
(Edh-Dharijat: 56)
O Zoti yn, Ti nuk e ke krijuar kt m kot" na jep t kuptojm se kush mendon se
krijimi i qiejve dhe i toks ishte i kot sht banues i zjarrit. Allahu tebareke ue teala ka
thn: "Ne nuk e kemi krijuar kot qiellin, tokn dhe far ndodhet midis tyre. Kjo sht
hamendja e jobesimtarve; prandaj mjer jobesimtart kur t hidhen n zjarr!" (Sad: 27).
dokush q mendon se Allahu subhanehu ue teala e ka krijuar botn q vetm t ekzistoj
dhe t shkatrrohet duke mos pasur ndonj qllim nga krijimi i tyre apo kthim tek Ai, n t
vrtet ai sht prej jobesimtarve. Kjo sht hamendja e jobesimtarve, prandaj mjer
jobesimtart kur t hidhen n zjarr!
Njerzit do t vdesin, do t llogariten, do t ringjallen dhe do t prfundojn ose n
xhennet ose n xhehennem. E lusim Allahun t na bj ne dhe ju banor t xhennetit dhe t
na ruaj nga zjarri!
Fjala subhaneke, qofsh i lartsuar, ka pr qllim q Allahu sht i prsosur dhe nuk i krijoi
qiejt dhe tokn kot. "Dhe na ruaj prej dnimit t zjarrit" esht lutje, afrim dhe krkes e tyre
drejtuar Allahut azze ue xhel-le duke e lavdruar me cilsit e Tij t persosura q t'i ruaj nga
dnimi i zjarrit. Mbrojtja nga dnimi i zjarrit arrihet me dy shtje.
E para: T t mbroj Allahu prej mkateve sepse mkatet jan shkaku i hyrjes n zjarr.
Dhe e dyta: Nse ke br mkat, t ta mundsoj Allahu t pendohesh dhe t largohesh
nga ai mkat sepse njeriu sht krijes e pashmangshme nga mkati, por dera e pendimit
sht e hapur elhamduliLah. Allahu thot: " Thuaj: "O robrit e Mi, q i keni br keq vetes
me gjynahe, mos e humbni shpresn n mshirn e Allahut! Allahu, me siguri, i fal t gjitha
gjynahet." (Ez-Zumer: 53)
Sado mkate ke br, nse kthehesh tek Allahu dhe pendohesh, do t t fal. Por nse
mkati ka t bj me njeriun duhet patjetr q atij ti kthehet e drejta ose duke ia kthyer t
drejtn e tij ose duke i krkuar falje sepse kjo sht e drejt e njeriut, e cila nuk falet. Allahu
t drejtn e Vet e fal, sado e madhe t jet. Megjithat, nse supozojm se nuk e ke gjetur apo
nuk e njeh personin n fjal, apo nuk ke arritur ta kthesh t drejtn e tij sepse sht shum e
madhe dhe ti nuk ke si t'ia kthesh, ndrsa Allahu e di qllimin tnd t sinqert, Allahu do ta
marr prsipr Ditn e Gjykimit dhe do ta bj t knaqur personin t cilit i ke pasur borxh. I
Lartsuari thot: "A nuk i shikojn devet si jan krijuar. Edhe qiellin, sa lart sht uar.
Edhe malet, si jan vendosur. Edhe tokn si sht zgjeruar? Ti kshillo, ti je vetm
kshillues. (El-Gashije: 17-20) 'A nuk i shikojn", sht nxitje pr shikim n katr shtje.

137
E para: ..devet si jan krijuar" Medito se si e ka krijuar Allahu at me nj trup t madh
q mban gjra t rnda. "Ato mbajn barrt tuaja deri n vende t largta, tek t cilat ju do t
arrinit me mundim t madh. (En Nahl: 7) Allahu i ka nnshtruar pr robrit e Tij, saq edhe
fmija e udhheq nga t doj, edhe pse po t trbohej e t ikte, njerzit nuk do t mund ta
zinin dot. Pr kt sht sunnet q kur njeriu hipen mbi t, t thot: "Qoft lavdruar Ai q i
nnshtroi kto pr ne, se vet ne kto nuk do t mund ti kishim nn pushtet." (Ez-Zuhruf: 13)
Fjala "mukrinin" nuk ka pr qllim t jesh shoqrues i tyre sepse shoqruesi i njeriut sht
njeriu, por ka pr qllim pushtetin mbi to (mjetin transportues), sepse vet ne kto nuk do t
mund ti kishim nn pushtet" Disa prej ktyre kafshve q prdorim pr transport mund t'u
hahet mishi, por kan edhe dobi t tjera, pr shembull nga lkura e tyre, nga leshi i tyre etj.
E dyta: "..edhe qiellin, sa lart sht uar. Kt qiell madhshtor e ka ngritur saq nuk
mund ta mbrrij at askush, madje edhe xhinnt e fuqishm thon: "Dhe uleshim rreth tij,
nepr vende t prshtatshme pr t dgjuar dika, por ai q prgjon tani, do t has n
shigjeta t zjarrta (meteor) n prit." (El-Xhinn: 9)
Allahu azze ue xhel-le thot: "Ne e bm qiellin mbules t mbrojtur" (El Enbija: 32)
Kto qiej madhshtor si jan ngritur? "Allahu sht Ai q ngriti qiejt pa ndonj shtyll. Ju i
shihni ato." (Err-Rra'd: 2). Pra ne e shohim qiellin t ngritur pa shtylla kshtu q duhet t
marrim msim. Ktu kemi shum argumente t Allahut, si pr shembull qielli sht ngritur
shum lart, ndrsa mes tij dhe toks ka argumente t mdha, si orbitat, yjet, Dielli, Hna,
errat, ret etj.
E treta: edhe malet, si jan vendosur. Kto male jan t qeta, t mdha dhe
madhshtore. Edhe nse krijesat do t bashkoheshin me fuqit e tyre, nuk do t mundnin t
bnin dika t ngjashme, ndonse njeriu zotron mjete t fuqishme. Allahu i Madhruar i ka
vendosur malet me nj urtsi t madhe sepse n to ka dobi t shumta. Ato e shtrngojn dhe e
mbajn Tokn nga lkundjet, si thot Allahu: "E n tok vendosi kodra t rnda q t mos
luaj vendi bashk me ju" (Lukman: 10). Sikur Allahu t mos e forconte Tokn me kto
male, Toka do t lkundej si t ishte anije mbi valt e detit. Kto male i mbrojn disa vende
nga errat dhe furtunat e fuqishme, nga i ftohti i madh q vjen nga Poli i Veriut dhe nga
temperaturat e larta. Ndrsa n brigjet e maleve kemi bimt, luginat e mineralet e shumta, t
cilat jan argument nga argumentet e Allahut.
E katrta: "...edhe tokn si sht zgjeruar". Allahu tokn e ka br t gjer, n dobi t
njerzve, t leht, kshtu q dheu i saj nuk sht tepr i but e t mos mund t qndroj mbi
t, por jo edhe t fort tepr q t mos mund t ken dobi nga ajo, por Allahu e ka br t
but, t gjer dhe t shtrir, n mnyr q t prfitojn njerzit mbi siprfaqen e saj me
shkaqet e dobishm q ka br Allahu.

138
Dhe kjo tok e zgjeruar gjithashtu shte e rrumbullakt, d.m.th. i prngjan topit, e
rrumbullakt nga t gjitha ant prve se sht e shtypur nga ana veriore dhe jugore prej dy
poleve. Nse dikush udhton me aeroplan pr n perndim -n vij t drejt- do t kthehet n
vendin nga sht nisur. Kjo argumenton se sht e rrumbullakt. Argument pr kt sht
fjala e t Lartsuarit: "Kur t plcet qielli. Ti bindet urdhrit t Zotit t vet, ashtu si I takoi.
Dhe kur toka t shtrihet n gjersin e saj. E t nxjerr ka ka brenda e t lirohet..." (El-
Inshikak: 1-4), kjo do t ndodh Ditn e Kiametit.
Fjala e Allahut: Dhe kur toka t shtrihet n gjersin e saj" tregon se ajo tashm nuk
sht e rrafsht, por sht e zgjeruar d.m.th. sht si siprfaqe q pr shkak t madhsis s
forms nuk duket q sht e lakueshme n rrumbullakun e saj. Kto katr gjra: "A nuk i
shikojn devet si jan krijuar. Edhe qiellin, sa lart sht uar. Edhe malet, si jan vendosur.
Edhe tokn si sht zgjeruar?" Allahu na nxit q t'i shohim me syrin shikues dhe me syrin e
zemrs, pra me syrin me t cilin arrihen gjrat konkrete dhe n syrin e zemre, i cili esht
konceptimi i mendjes, n mnyr q t argumentojm pr fuqin, diturin, mshirn dhe
urtsin e Allahut.
Fjala e Allahut. Pse ata nuk shkojn npr bot t shohin si prfunduan sht dhn e
paplotsuar nga autori sepse kjo gj sht cekur n shum ajete kur'anore. Allahu n shum
ajete i nxit robrit e Tij q t udhtojn n tok pr t par cili ka qen prfundimi i atyre q
ishin para tyre, si ka thn Allahu i Lartsuar n suren e lufts: "Valle, a nuk kan udhtuar
ata npr tok, pr t par prfundimin e atyre q qen prpara tyre!? (Muhammed: 10)
Udhtimi sht dy llojesh: udhtim fizik dhe udhtim me zemr.
1. Udhtimi fizik realizohet duke ecur n kmb me mjet transporti, si deve, makin,
aeroplan etj, n mnyr q njeriu t shoh se far u ka ndodhur jobesimtarve dhe cila ka
qen gjendja e tyre
2. Ndrsa udhetimi me zemr realizohet me analizim dhe meditim rreth asaj q u ka ndodhur
jobesimtarve. Libri m autenik, m i drejt dhe m i dobishm q ka transmetuar ngjarjet e
t parve sht Libri i Allahut azze ue xhel-le, si ka thn Allahu I Lartsuar: N tregimet e
tyre (t Drguarve) pati mesime e prvoj pr t zott e mendjes." (Jusuf: 111) Kur'ani sht
i mbushur me tregimet e t parve, si t mohuesve t Pejgamberve edhe t ndihmsve t
tyre, duke treguar prfundimin e t dyja palve. Muslimani duhet t lexoj ajetet q tregojn
pr ata q ishin para nesh, t pyes e t krkoj sqarime pr domethnien e tyre q t jet n
dijeni. Gjithashtu duhet t lexoj e t pyes rreth ngjarjeve t kohs s kaluar, t cilat kan
ardhur n Sunnet, pasi Sunneti ka sjell lajme t shumta e t dobishme. M pas duhet t
lexojm e t pyesim rreth asaj q kan transmetuar historiant, por duhet t kemi kujdes
sepse shumica e librave t historis nuk kan baz dhe prcillen pa zinxhir transmetuesish,

139
por jan vetm gojdhna q kan kaluar brez pas brezi mes njerezve. T dhnat q nuk jan
prmendur n Kur'an dhe Sunnet ndahen n tri pjes:
E para: T dhnat pr kotsin e t cilave ka dshmuar Kurani duhet t refuzohen dhe t
qartsohet e pavrteta e tyre n mnyr q njerzit t informohen.
E dyta: T dhnat q i ka vrtetuar Kurani dhe Sunneti pranohen me dshmin e Kur'anit
dhe Sunnetit pr autenticitetin e tyre.
E treta: pr t dhnat q as Kur'ani e as Sunneti nuk i kan vrtetuar duhet t ndalemi
sepse mes nesh dhe popujve t mhershm nuk ka zinxhir t lidhur pr ta ditur saktsin e
asaj q prcillet prej tyre. Mirpo kto lajme bn t transmetohen dhe t konsiderohen prej
israilijateve. Ato shihen dhe merren me rezerv, nuk pranohen e as nuk refuzohen. Kjo sht
drejtsia. Pastaj autori, Allahu e mshiroft, ka dhn shenj tek hadithi i mparshm, tek
fjala e t Drguarit sal-la Allahu alejhi ue sel-lem: Njeri i menur sht ai q e kontrollon
vetveten dhe punon pr jetn pas vdekjes, kurse njeri i dobt esht ai q ndjek dshirat e
epshit t vet dhe pa arsye (pa kurrfar merite) shpreson se Allahu do tia fal."97
El-kejis (i zgjuari) sht njeriu q shfrytzon shanset dhe e kontrollon veten e tij, e llogarit
veten e tij se far ka ln nga obligimet dhe far ka br nga t ndaluarat si dhe far ka
br prej obligimeve dhe nga cilat gjra t ndaluara sht larguar derisa t prmirsoj veten
e tij.
Ndersa el-axhiz, i dobti, sht ai q e pason epshin e vet, far i plqen merr dhe far e
urren largohet pa marr parasysh se a prputhet me fen e Allahut apo jo. Ky sht i dobti
dhe
si ky sot ka shum njerz, t cilt i pasojn epshet e tyre dhe nuk merakosen pse
kundrshtojn Kur'anin dhe Sunnetin. Krkojm udhzim nga Allahu pr ne dhe pr ta.
Thnia "dhe pa arsye (pa kurrfar merite) shpreson se Allahu do tia fal ka kuptimin se do
ta fal kur ti kthehet fes m von ose thot "Allahu m udhzoft. Por nse e kshillon, t
thot lutju Allahut t m udhzoj dhe fjal t ngjashme me kto. Ky sht njeri i dobt. I
menur sht ai q punon me zell dhe seriozitet, e llogarit veten, gjen forc pr ta ruajtur
veten n shtjet, fen dhe ligjin e Allahut. Allahu n Kur'an pr gruan e funksionarit (n
kohn e Jusufit alejhi selam) thot: "Un nuk e shfajsoj veten, sepse shpirti (i njeriut) sht
fort i prir pr t keqe, prve atij q e mshiron Zoti im." (Jusuf: 53)
Shtes nga shpjegimi i hadithit. (hadithi 66 faqe 467)
N kt hadith kemi nxitje pr shfrytzimin e mundsive, q njeriu t mos humb asnj
rast nga koha e tij pr t knaqur Allahun azze ue xhel-le, duke ln prtacin dhe shpresn
97
Referimi sht dhn m par.
140
sepse shpresa nuk bn dobi, si thot Hasan el-Basriu Allahu e mshiroft: "Besimi nuk sht
iluzion e as stoli, por besimi sht ajo q sht ngulitur n zemr dhe e vrtetojn veprat".
Duhet ta shfrytzojm kohn pr do gj q na afron tek Allahu, si n kryerjen e urdhrave
edhe n largimin nga ndalesat, q kur t dalim para Allahut t jemi n gjendjen m t mire
dhe t plot.

E lusim Allahun q t na mshiroj ne dhe ju me mshirn e Tij dhe t na ndihmoj ta


prmendim At, ta falnderojm dhe ta adhurojm n formn m t mir!
Falnderimi i takon Allahut q u plotsua vllimi i par.
Me dshirn e Tij, do t vazhdojm me vllimin e dyt.

141