You are on page 1of 34

UVOD

U prvom poglavlju, opisano je mjerenje, kao osnova određivanja vrijednosti fizičkih veličina. Opisan je sam proces mjerenja, odnosno sve faze koje je neophodno proći kako bi se dobio određeni rezultat. Opisano je i mjerenje protoka kao jedne od osnovnih fizikalnih veličina koja se mjeri u industrijskom pogonu i čijim se mjerenjem određuju energetski i materijalni podaci na osnovu kojih se određuje produktivnost procesa proizvodnje. Navedene su sve vrste protoka koje postoje i koje je moguće izmjeriti.

U drugom poglavlju opisan je način dobijanja protoka kroz mjerenje brzine fluida u cijevi, mlaznici ili nekoj drugoj strukturi, koje se množi sa poznatom površinom poprečnog presjeka na mjestu gdje se vrši mjerenje. Navedeni su najčešće se mjerene veličine, što su voda, nafta, benzin, razni rastvori kiseonika, vazduha, azota, uglen-monoksida, ugljen-dioksida, metana, vodene pare, itd. Opisane su i metode za mjerenje protoka vazduha koje uključuju termalne anemometre, mjerne sisteme na bazi razlika pritisaka, vrtložne senzora, senzore pozitivnih mjerenja kao i senzore na bazi turbina i ultrazvučne senzore protoka.

Treće poglavlje na početku govori o klasifikaciji mjernih sistema i instrumenata. Cilj korištenja mjernih sistema je mjerenje fizičke veličine, analiza i upravljanje. Navedena je podjela mjernih sistema na mehaničke, električne, optičke, hidrauličke, pneumatske, od koji su mehanički, električn i optički detaljnije opisani. S obzirom da postoje dvije grupe mjernih instrumenata, i to instrumenti za neelektrična mjerenja neeelektričnih veličina i za neelektrična mjerenja neeelektričnih veličina, oni su takođe navedeni i detaljno opisani u ovom poglavlju.

Četvrto poglavlje govori o mjerenju parametara ventilacijskog sistema hotela “Regent” u okviru kompleksa “Porto Montenegro”, u Tivtu. S obzirom da su mjerenja su vršena instrumentom TESTO 445, u ovom poglavlju detaljno je i opisan isti instrument koji služi za mjerenje protoka vazduha kroz kanale. Osim toga, navedeni su i rezultati, odnosno rezultati mjerenja parametara ventilacijskog sistema u sobama prvog sprata hotela „Regent“, kao i rezultati mjerenja protoka sistema za izvlačenje vazduha iz soba.

1 MJERENJE

Mjerenja su od davnina vezana za čovjekov rad te shodno tome istorija početka mjeranja, započinje sa istorijom nastanka i čovjeka. U fizikalnim pojavama koje su nastale u prirodi ili su prouzrokovane nekim djelovanjem ljudi, svojstva stvari su opisana različitim osobinama, kao što su na primjer: dužina, brzina, temperature, masa, napon, itd. Svaka od navedenih osobina može biti više ili manje izražena te ih je stoga potrebno često međusobno uporediti. Da bi se navedene osobine uporedile, neophodno je odrediti vrijednost tih osobina a to se postiže mjerenjem. Dakle, mjerenje predstavlja skup djelovanja radi određivanja vrijednosti fizikalne veličine.

U toku procesa izrade određenog proizvoda ili odvijanja samog procesa, vrše se mjerenja s ciljem da se dobiju karakteristike proizvoda ili procesa, onakve kakve su nacrtane u dokumentaciji ili pak propisane za odvijanje tog procesa. Mjerenje se vrši u toku izrade proizvoda, iz razloga da bi se provjerile tehničko-tehnološke mogućnosti sistema za izradu jednostavnih, odnosno složenih proizvoda. U klasičnom mjerenju vrši se uspoređivanje mjerene veličine X, sa usvojenom jedinicom mjere (etalonom) Xm.

1 MJERENJE Mjerenja su od davnina vezana za č ovjekov rad te shodno tome istorija po

Slika 1:Proces mjerenja

Proces mjerenja je vrlo složen proces, koji se sprovodi unutar i izvan proizvodnog procesa u toku i poslije izrade proizvoda. Mjerenje se može posmatrati kroz četiri faze, i to:

  • 1. postavljanje zadataka i ciljeva mjerenja,

  • 2. formiranje plana mjerena (plan eksperimenta),

  • 3. izvršenje mjerenja, i

  • 4. obrada rezultata mjerenja.

Prvu fazu mjerenja karakteriše skup parametara kao što su: mjerena veličina (šta se mjeri),

greška mjerenja, interval povjerenja u kome će se nalaziti vrijednost izmjerene veličine, vjerovatnoća da se vrijednost izmjerene veličine nađe u intervalu povjeranja, vrijeme kada će

započeti mjerenje, vrijeme kada će se završiti mjerenje, vremenski interval u kome je vršeno mjerenje itd.

1

U drugoj fazi mjerenja, pravi se plan mjerenja koji obuhvata tip i strukturu, interval mogućih vrijednosti mjerene veličine, karakter njene promjene u vremenu, broj mjerenja i slično. Realizacija plana zacrtanih mjerenja obuhvata uslove i režim mjerenja, mjernu opremu kao i tip mjernog signala. Četvrta faza mjerenja predstavlja obradu i analizu podataka dobijenih mjerenjem. Donose se zaključci da li je mjerenje sprovedeno na odgovarajući način i da li su rezultati mjerenja, greške mjerenja i vjerovatnoće uključeni u interval pouzdanosti. /1/

1.1 Mjerenje protoka

Mjerenje protoka predstavlja jedan od najznačajnih izazova za čovjeka još od samog nastanka civilizacije. Još i stari Egipćani su vršili mjerenja protoka Nila a sve u cilju sagledavanja kakva će biti godina koja dolazi. U doba Rimskog carstva takođe, inženjeri su vršili projektovanje vodovoda, fontana, kupatila i slično. Mjerenja su veoma bitna u raznim vrstama industrije a prije svih obračunska mjerenja s obzirom da se cijena gasova i tečnosti određuje na osnovu protoka kroz cijevi. Protok predstavlja jednu od osnovnih fizikalnih veličina koja se mjeri u industrijskom pogonu i mjerenjem protoka zapravo se određuju energetski i materijalni podaci, na osnovu kojih se određuje produktivnost procesa proizvodnje. Istovremeno protok je najčešće i osnovna veličina čijom se promjenom upravlja i procesom proizvodnje. Uređaji za mjerenje protoka koriste se u mnogim granama industrije gdje se kontroliše i prati protok tečnosti i vazduha. Postoji mnogo načina definisanja protoka (maseni protok, zapreminski protok, laminarni protok, turbulentni protok). Obično se teži mjerenju masenog protoka, ali ako

se gustina fluida ne mijenja, onda je mjerenje zapreminskog protoka puno jednostavnije za izvesti.

U drugoj fazi mjerenja, pravi se plan mjerenja koji obuhvata tip i strukturu, interval mogućih vrijednostiProtok predstavlja jednu od osnovnih fizikalnih veličina koja se mjeri u industrijskom pogonu i mjerenjem protoka zapravo se određuju energetski i materijalni podaci, na osnovu kojih se određuje produktivnost procesa proizvodnje. Istovremeno protok je najčešće i osnovna veličina čijom se promjenom upravlja i procesom proizvodnje . Uređaji za mjerenje protoka koriste se u mnogim granama industrije gdje se kontroliše i prati protok tečnosti i vazduha. Postoji mnogo načina definisanja protoka (maseni protok, zapreminski protok, laminarni protok, turbulentni protok). Obično se teži mjerenju masenog protoka, ali ako se gustina fluida ne mijenja, onda je mjerenje zapreminskog protoka puno jednostavnije za izvesti. Slika 2 : Mjerač protoka vazduha 2 " id="pdf-obj-2-57" src="pdf-obj-2-57.jpg">

Slika 2: Mjerač protoka vazduha

2

Mjerenje protoka najčešće predstavlja mjerenje nekoga svojstva fluida. Najlakše je mjeriti tečnosti jer su nestišljive, dok mjerenje gasova zahtjeva korekciju pritiska i temperatura jer gasovi imaju svojstvo stišljivosti.

Mjerenje protoka najčešće predstavlja mjerenje nekoga svojstva fluida. Najlakše je mjeriti tečnost i jer su nestišljive,u fluida koja prolazi neku ta čku u jedinici vremena (kg /s) . /3/ 3 " id="pdf-obj-3-9" src="pdf-obj-3-9.jpg">

Slika 3: Mjerenje nivoa tečnosti

Kao protoka razlikujemo sledeće vrste protoka, i to:

  • 1. Zapreminski protok

Predstavlja zapreminu fluida koji prolazi neku tačku u jedinici vremena (m 3 s -1 );

  • 2. Maseni protok

Predstavlja masu fluida koja prolazi neku tačku u jedinici vremena (kgs -1 )

  • 3. Brzina protoka

Brzina kojom fluid prolazi neku posmatranu tačku. /2/

1.2 Definisanje protoka Kao što je prethodno već navedeno, postoji mnogo načina definisanja protoka (maseni protok, zapreminski protok, laminarni protok, turbulentni protok).

1.2.1 Maseni protok

Maseni protok predstavlja u fluida koja prolazi neku tačku u jedinici vremena (kg/s). /3/

3

1.2.2

Zapreminski protok

Zapreminski protok je fizička veličina, koja određuje zapreminu fluida koji prolazi neku tačku u jedinici vremena (m 3 /s). /4/

  • 1.2.3 Laminarni protok

Laminarni protok predstavlja mirno, jednolično strujanje fluida u paralelnim slojevima sa malim miješanjem među njima, bez turbulencija. To je zapravo prirodan tok vazdušne struje. Pojavljuje se kada fluid (voda ili vazduh) teče paralelnim slojevima, bez poremećaja između slojeva. U dinamici fluida, laminarni tok je režim toka kojeg karakteriše visok momenat difuzije i nizak moment konvekcije. /5/

  • 1.2.4 Turbulentni protok

Turbulentno strujanje za razliku od laminarnog strujanja, predstavlja nepravilno vrtložno kretanje, koje se pojavljuje u tečnostima i plinovima ukoliko struje pored čvrstih predmeta odnosno kada im brzina strujanja pređe određenu granicu. Za turbulentno strujanje karakteristično je da pored srednje brzine cijelog strujanja, svaka čestica tečnosti ili plina ima još i dodatnu brzinu koja može biti djelimično u smjeru glavnog strujanja ili djelimično suprtona smjeru strujanja.

4

2 NAČINI ODREĐIVANJA PROTOKA

Protok se uglavnom dobija tako što se prvo izmjeri brzina fluida u cijevi, mlaznici ili nekoj drugoj strukturi te se zatim množi sa poznatom površinom poprečnog presjeka na mjestu gdje se vrši mjerenje. Najčešće se mjeri protok vode, nafte, benzina, raznih rastvora, kiseonika, vazduha, azota, uglen-monoksida, ugljen-dioksida, metana, vodene pare, itd. Metode za mjerenje protoka vazduha uključuju termalne anemometre, mjerne sisteme na bazi razlika pritisaka i vrtložne senzore. Metode za mjerenje protoka tečnosti obuhvataju:

termalne anemometre

mjerne sisteme na bazi razlike pritisaka (diferencijalnih pritisaka)

vrtložne senzore

senzore protoka na bazi turbina kao magnetne senzore protoka, i

ultrazvučne senzore protoka. /6/ 2.1 Mjerenje razlike pritisaka

Senzorska metoda koja se zasniva na mjerenju razlike pritisaka se može koristiti i za mjerenje protoka vazduha i za mjerenje protoka tečnosti. Danas su na tržištu na raspolaganju raznovrsni senzori koji se baziraju na mjerenju razlike pritisaka i obično se koriste za mjerenje protoka tečnosti. Mjerači protoka bazirani na razlici pritisaka su najčešći uređaji u upotrebi, posebno kad je u pitanju mjerenje protoka tečnosti. Rad diferencijalnog mjerača protoka baziran je na konceptu da je pad pritiska na dužini od jednog metra srazmjeran kvadratu brzine protoka, odnosno brzinu protoka dobijamo tako što mjerimo razliku pritisaka i potom vadimo kvadratni korijen iz nje.

5

Slika 4: Mjerenje razlike pritisaka Uređaji na bazi razlike pritisaka kao i većina mjera č a

Slika 4: Mjerenje razlike pritisaka

Uređaji na bazi razlike pritisaka kao i većina mjerača protoka imaju primarne i sekundarne elemente. Primarni element izaziva promjenu kinetičke energije stvarajući tako razliku pritisaka

u cijevi. Uređaj mora biti pravilno podešen za veličinu cijevi, uslove protoka kao i osobine

tečnosti čiji protok se

mjeri..

Sekundarni element mjeri razliku pritisaka i daje signal na izlazu

koji se potom konvertuje u stvarne vrijednosti protoka.

Za mjerenje protoka vazduha, uređaji za mjerenje protoka na bazi razlike pritisaka obuhvataju Pitoove cijevi kao i brojne mnoge druge vrste cijevi, mreža i nizova za detekciju pritiska i brzine (slika 5). Svi ovi elementi su kombinovani sa predajnikom diferencijalnog pritiska koji proizvodi signal proporcionalan kvadratnom korijenu iz brzine fluida. /7/

2.1.1 Pitoova cijev

Pitoova cijev se sastoji iz dvije cijevi koje mjere pritisak na različitim mjestima jedne iste cijevi. Jedna cijev mjeri statički pritisak obično na zidu cijevi dok druga mjeri ukupni pritisak (statički pritisak + dinamički pritisak ili pritisak koji stvara brzina fronta fluida). Što je veća brzina protoka to je ukupni pritisak veći. Pitoove cijevi koriste razliku između ukupnog pritiska i statičkog pritiska za računanje brzine protoka. Pitoove cijevi su jeftini uređaji ali imaju nedostatak da mjere protok samo u jednoj tački i da moraju buti instalirane na mjestu na kojem je maksimalan protok u cijevi. Promjene u profilu brzine mogu izazvati velike greške u mjerenju protoka.Pitoove cijevi su takođe i sklone začepljenju. Prosječna Pitoova cijev ima nekoliko

6

portova za mjerenje protoka na više lokacija što omogućava da se da se i promjena brzine protoka uzme u obzir prilikom računanja protoka.

portova za mjerenje protoka na više lokacija što omogućava da se da se i promjena brzine

Slika 5: Pitoova cijev

Slika 6 pokazuje primjer mjerenja brzinskog (dinamičkog) pritiska sa manometrom tipa U cijevi. Neki sistemi za mjerenje protoka koji su bazirani na mjerenju razlike pritisaka sadrže i predajnike i imaju i sposobnost da elektonski računaju kvadratni korijen iz izmjerene razlike pritisaka i obezbijede sgnal koji je linearan, a sve to ako se pretpostavi da je brzina protoka konstantna. Drugi sistem pak obezbjeđuju signal koji je proporcionalan izmjerenom pritisku i zavise od kontrolnog sistema koji proračunava kvadratni korijen iz izmjerenog pritiska. Kada se brzina dobije, protok se nalazi tako što se data brzina množi sa površinom poprečnog presjeka kanala odnosno cijevi kroz koju fluid teče. Opseg u kome se brzina može mijenjati je ograničen

opsegom i rezolucijom predajnika pritiska koji se koristi.

Većina uređaja koji rade na bazi mjerenja razlike pritisaka je ograničena na minimalnu brzinu u opsegu od 400 do 600 stopa u minuti. Maksimalna brzina je ograničena samo trajnošću senzora. Za mjerenje protoka vode uređaji na bazi razlike pritisaka (diferencijalnog pritiska) obično mjere ili brzinski pritisak ili mjere pad pritiska u poznatim ograničenjima (cijevi, mlaznice).

7

Slika 6 : Mjerenje brzinskog pritiska korištenjem U cijevi kao manometra Vje š ta č ka

Slika 6: Mjerenje brzinskog pritiska korištenjem U cijevi kao manometra

Vještačka cijev senzora protoka se obično pravi od cijevi sa većim brojem otvora (rupa) u zidu cijevi dužinom same cijevi, kako bi dobili prosječnu razliku brzina duž cijevi, a takođe ima i unutrašnju pregradu između uzvodnih i nizvodnih otvora za dobijanje razlike pritisaka. /8/

2.1.2 Venturijeva cijev

Venturijeve cijevi su najveći i najskuplji uređaji koji rade na bazi diferencijalnog pritiska. One rade tako što mjere pad pritiska koji nastaje postepenim sužavanjem prečnika cijevi. Imaju mjernu nesigurnost od samo ±1 %, dok je trajni gubitak pritiska 10 do 15% vrijednosti razlike pritisaka Δp. /9/

Slika 6 : Mjerenje brzinskog pritiska korištenjem U cijevi kao manometra Vje š ta č ka

Slika 7: Skica Venturijeve cijevi

8

Slika 8: Venturijeva cijev Širi dio cijevi vraća protok blizu svom prvobitnom pritisku. Kao i kod

Slika 8: Venturijeva cijev

Širi dio cijevi vraća protok blizu svom prvobitnom pritisku. Kao i kod prigušnice izmjerena razlika pritisaka se prevodi (konvertuje) u odgovarajuću brzinu protoka. Venturijeve cijevi se tipično mogu koristiti samo u onim aplikacijama koje zahtijevaju mali pad pritiska i visoku tačnost očitavanja. Ove cijevi se često koriste kod cijevi sa velikim poprečnim presjekom. /10/

2.1.3 Dall-ova cijev

Dall-ova cijev sastoji se od dva konusna suženja umetnuta u cijev kroz koju struji fluid. Ovakva konstrukcija je mnogo lakša za proizvodnju i samim tim se tu nalazi njena prednost u smislu cijene, iako je mjerna nesigurnost malo veća ±1.5%, dok je njen trajni gubitak pritiska u mjernom sistemu samo oko 5% vrijednosti razlike pritisakaΔp, što predstavlja još jednu prednost Dall-ove cijevi. /11/

Slika 8: Venturijeva cijev Širi dio cijevi vraća protok blizu svom prvobitnom pritisku. Kao i kod

Slika 9: Dall-ova cijev

9

2.1.4

Protočne mlaznice

Protočne mlaznice su zapravo varijacija Venturijevih cijevi sa mlaznicom koja se otvara eliptičnim ograničenjem (zatvarač) ali bez oduška (ispusta) za oporavak pritiska.

2.1.4 Proto č ne mlaznice Protočne mlaznice su zapravo varijacija Venturijevih cijevi sa mlaznicom koja se

Slika 10: Skica protočne mlaznice

Slavine ( otvori, čepovi) za pritisak se nalaze na oko polovinu prečnika cijevi za nizvodni dio i na dužini od jednog prečnika uzvodno. Protočne mlaznice su uređaji koji se koriste pri velikim brzinama protoka. Takođe se koriste i za mjerenje protoka gdje je turbulencija velika (Rejnoldsov broj iznad 50000) kao i za aplikacije u kojima se mjeri protok pare. Pad pritiska na

mlaznici je između vrijednosti padova pritisaka na Venturijevoj cijevi i onog na posudi sa grlićem (30 %do 90 %).

Prednosti instrumenata na bazi diferencijalnog pritiska se ogledaju u njihovoj niskoj cijeni,

jednostavnosti rada i ugradnje kao i provjerenih performansi. To je dobro razumljiva i poznata tehnologija. Nedostaci ovih uređaja su: trajni gubitak pritiska, gomilanje prljavštine u njima i česta začepljenja, glomaznost pojedinih uređaja kao i neprikladnost za rad sa pojedinim vrstama

fluida. /12/

  • 2.1.5 Prigušnica

Prigušnica (blenda) je metalni disk s koncentričnom rupom u sredini i postavlja se u cijev kroz koju teče fluid. Predstavlja najjednostavniji i najjeftiniji uređaj na bazi pritiska i baš zbog toga čine gotovo 50% uređaja u industriji za mjerenje protoka. Jedini nedostatak prigušnice je mjerna

greška, koja se kreće između 2% pa sve do 5%, više nego drugi protočni elementi. Jedna od prednosti ovog uređaja je ta da se cijena uređaja ne povećava mnogo sa porastom veličine cijevi.

/13/

10

Slika 11: Prigušnica 2.2 Mjerenje Vrtložn osti Ovi senzori protoka koriste (Fon Karmanov) princip da kada

Slika 11: Prigušnica

2.2 Mjerenje Vrtložnosti Ovi senzori protoka koriste (Fon Karmanov) princip da kada fluid teče okolo prepreke (grub objekat) koja se nalazi unutar strujnice (mlaza), kružne strujnice ili vrtložnice se prolivaju naizmjenično nizvodno od objekta. Frekvencija vrtloga je proporcionalna brzini isticanja fluida Nailaskom na prepreku, brzina fluida raste, a pritisak opada. Na taj način se na prednjoj strani prepreke formira niži a na zadnjoj strani viši pritisak. Pojedinačni senzori ovog tipa se koriste u malim kanalima dok se nizovi ovakvih senzora koriste u većim kanalima kao i sa drugim vrstama instrumenata za mjerenje protoka vazduha. Vrtložni senzori se koriste kod brzina

vazduha koje su u opsegu od 350 do 6000 stopa u minuti. Ovi su uređaji pogodni kako za

mjerenje brzine protoka tako i ukupnog protoka. Njihova upotreba za rad sa ljepljivim i visoko- viskoznim fluidima nije preporučljiva. /14/

2.2.1 Vortex mjerači protoka

Vortex mjerači protoka su vrlo izdržljivi na velike promjene pritiska i temperature (od -200 do +400 °C), te je kod njih zanemariv gubitak pritiska. Sa druge strane, vrlo su osjetljivi na

nečistoće u fluidu (krupne čestice), a što se tiče mjerne greške, ista je u granicama ±1%. Nisu

prikladni za mjerenje malih protoka (brzine manje od 9 m/s) jer na tako malom protoku vrtlozi nisu dovoljno izraženi da bi se mogli tačno mjeriti. /15/

11

Slika 12: Vortex mjera č protoka 2.2.2 Elektromagnetni senzori protoka (indukcioni senzori) Rad ovih senzora zasniva

Slika 12: Vortex mjerač protoka

  • 2.2.2 Elektromagnetni senzori protoka (indukcioni senzori)

Rad ovih senzora zasniva se na principu Faradejevog zakona elektromagnetske indukcije, prema kojemu je elektromotorna sila indukovana u vodiču, koji se kreće kroz magnetsko polje jednaka brzini promjene magnetskog toka.

U ovom slučaju provodnik je tečnost a magnetno polje stvara zavojnica koja se nalazi izvan protočne cijevi. Indukovani napon je proporcionalan brzini protoka. Elektrode smještene u zid cijevi detektuju indukovani napon koji se mjeri uz pomoć sekundarnog elementa. Elektomagnetski mjerači protoka se primjenjuju u mjerenjima brzine protoka provodnih tečnosti (uključujući i vodu) gdje je potreban visok kvalitet mjerenja i malo održavanje sistema.

Cijena elektromagnetnih senzora protoka je relativno visoka u odnosu na druge senzore protoka. Elektromagnetni senzori imaju mnoge prednosti uključujući i te da mogu da mjere protoke teških i korozivnih tečnosti kao i to da mogu da mjere obrnuti tok. /16/

  • 2.2.3 Ultrazvučni senzori protoka

Ultrazvučni senzori protoka se mogu podijeliti na Doplerove senzore i tranzitne ili „time-of- travel“ senzore. Doplerovi senzori mjere frekvenciju pomjeranja izazvanu proticanjem tečnosti. Dva pretvarača (transdjusera) se postavljaju na jednu stranu cijevi, signal poznate frekvencije se predaje tečnosti kako bi se izvršilo mjerenje. Mjehurići, čvrsta tijela ili bilo koji drugi diskontinuiteti u tečnosti izazivaju to da se impuls reflektuje ka prijemnom elementu. Razlika frekvencija (reflektovane i poslane) ili Doplerova frekvencija proporcionalna je brzini tečnosti.

12

Slika 13: Rad Doplerovog senzora mjerenja protoka Kod tranzit ili „time -of- travel“ senzora davači se

Slika 13: Rad Doplerovog senzora mjerenja protoka

Kod tranzit ili „time-of-travel“ senzora davači se montiraju na svakoj strani cijevi tako da su zvučni talasi koji putuju između uređaja pod uglom od 45 stepeni u odnosu na pravac proticanja fluida. Brzina signala koji putuje između transdjusera povećava se ili smanjuje se u pravcu prenosa i brzine tečnosti čiji protok mjerimo. Vremensko-diferencijalna veza proporcionalna protoku može se dobiti šaljući signal naizmjenično u oba pravca. Jedno od ograničenja kod ovog tipa senzora je da tečnost čiji protok mjerimo mora da buda čista od čvrstih tijela i mjehurića gasova kako bi se smanjilo rasipanje signala i apsorpcija. Prednost ultrazvučnih senzora je da im je cijena umjerena. Mnogi modeli su dizajnirani kao spona na već postojećim cijevima. /17/

Slika 13: Rad Doplerovog senzora mjerenja protoka Kod tranzit ili „time -of- travel“ senzora davači se

Slika 14: Rad „Time of travel“ senzora protoka

2.3 Mjerenje brzine strujanja

2.3.1 Senzori za mjerenje zapreminskog protoka

Ovi uređaji za mjerenje protoka se koriste gdje je potrebna velika preciznost i veliki odnos između ukupnog mjernog opsega uređaja i minimalne mjerljive vrijednosti protoka i gdje neki

13

stalni gubici pritiska neće izazvati prekomjernu potrošnju energije. Ovi uređaji rade sa odvojenim tečnostima u mjernim segmentima. Pogodni su za mjerenje protoka viskoznih fluida. Neke od osnovnih vrsta senzora za mjerenje zapreminskog protoka su zupčasti mjerači, mjerači sa navrtnim diskom, mjerači sa rotirajućim krilcima (propelerima) kao i mjerači sa oscilirajućim klipom. Ovi se uređaji tipično prave od metala kao što su: mesing, bronza,liveno gvožđe, ali se takođe mogu praviti i od plastike u zavisnosti od namjene.

Zbog bliskih tolerancija između pokretnih dijelova ovih uređaja oni mogu biti podložni mehaničkim kvarovima koje prouzrokuju čvrsta tijela (prljavštine) koje se nalaze u tečnosti čiji protok mjerimo. Ovi uređaji imaju ugrađene i indikatore protoka i sabirače tako da se očitavanje može vršiti i ručno. /18/

2.3.2 Turbinski senzori protoka

Uređaji na bazi turbina i propelera koriste osobinu, da tečnost koja protiče kroz turbinu ili propeler izaziva obrtanje rotora a brzina obrtanja rotora je direktno u vezi sa brzinom protoka.

Ovi uređaji su dostupni u verzijama sa punom cijevi, linijski montiranoj verziji a ima i verzija koja se koristi tamo gdje je potrebno mjeriti samo dio protoka koji prolazi preko rotirajućeg

elementa. Senzori protoka na bazi turbina ako se ispravno i po specifikaciji ugrade, nude dobru preciznost mjerenja posebno kad su u pitanju mjerenja kod fluida male viskoznosti. Vještački senzori (nešto tipa senzora sonde) se koriste za manje kritična mjerenja međutim često su lakši za održavanja i ispitivanja jer mogu biti uklonjeni iz cjevovoda bez njegovog razmontiranja. 19

2.5 Mjerenje masenog protoka

Procesi povezani sa masom kao što su hemijske reakcije, prenos toplote, itd. zahtijevaju mnogo preciznije mjerenje protoka. Zahtjevi za preciznijim mjerenjem protoka, dovelo je do pojave

mjerača masenog protoka. Mnogi tipovi i dizajni ovih uređaja postoje ali najčešći u upotrebi je

Koriolisov senzor čiji se rad zasniva na fenomenu poznatom pod nazivom koriolisova sila. Koriolis je pravi maseni senzor koji mjeri brzinu masenog protoka direktno za razliku od mjerenja zapreminskog protoka. Kad se masa ne mijenja mjerenje je linearno bez potrebe za nadoknađivanjem zbog promjena osobina tečnosti. Takođe nije potrebna ni kompenzacija zbog promjene temperature i pritiska. Ovaj tip mjerača se posebno koristi za mjerenje kod tečnosti čija se viskoznost mijenja sa promjenom brzine na datim temperaturama i pritiscima.

14

Koriolis mjerači su dostupni u različitim dizajnima. Jedan popularni uređaj se sastoji od cijevi u obliku slova U zatvorene u senzorsko kućište i povezane na elektronsku jedinicu. Senzorsko kućište i elektronska jedinica su dvije zasebne cjeline. Senzorska jedinica može biti direktno ugrađena u bilo koji proces a elektronska jedinica može biti smještena na udaljenosti i do 500 stopa od senzorske jedinice. Unutar senzorskog kućišta cijev u obliku slova U vibrira na svojoj sopstvenoj (prirodnoj) frekvenciji pobuđena magnetnim uređajem, koji se nalazi na krivini cijevi. Ovo je slično vibracijama zvučne viljuške pokrivajući 0.1 in. i završavajući pun ciklus za oko 80 puta u minuti. Kako tečnost protiče kroz cijev, ona je prisiljena na vertikalne pokrete u cijevi. Posledica ovoga je da tečnost dejstvuje određenom silom na cijev izazivajući njeno uvrtanje. Veličina uvrtanja direktno je proporcionalna brzini masenog protoka tečnosti koja teče kroz cijev. Magnetni senzori koji se nalaze na svakoj od strana protočne cijevi mjere brzinu protoka koja se mijenja isto kao i uvrtanje cijevi. Senzori nakon toga čuvaju informaciju u elektronskoj jedinici, gdje se ta informacija procesira i konvertuje u napon proporcionalan brzini masenog protoka. Ovaj mjerač protoka se može primjeniti u širokom rasponu mjernih aplikacija od mjerenja protoka kod boja maziva i ljepila do mjerenja protoka kod tečnog azota. /20/

  • 2.5.1 Termodinamički mjerač protoka

Drugi tip senzora masenog protoka jeste termodinamički mjerač protoka. Kod ovog mjerača protoka, toplota se razvija u namotaju žice oko cijevi i kondukcijom se prenosi na tečnost koja protiče kroz cijev. Temperatura se mjeri prije grijača i poslije grijača. Prednost termodinamičkog mjerača protoka je da nema pada pritiska i velika tačnost mjerenja. Nedostatak je da mjerni signal zavisi o sistemu plinova, pa se mora posebno baždariti za svaki plin.

  • 2.5.2 Koriolisov mjerač protoka

Koriolisov mjerač protoka mjeri moment koji se javlja zbog djelovanja Koriolisove sile, koja zavisi od protoka. U pitanju je inercijalna sila na površini rotirajućeg tijela i djeluje pod pravim uglom u odnosu na smjer kretanja. Ovi mjerači su uglavnom u obliku slova ‘’U”. Djelovanje Koriolisove sile može se vidjeti u slučaju kada tečnost ističe iz posude (npr. slivnika ili kade) jer zbog nje istovremeno uz isticanje dolazi i do rotacije tečnosti.

15

3 KLASIFIKACIJA MJERNIH INSTRUMENATA I SISTEMA

Mjerni sistemi predstavljaju skup tehničkih uređaja, instrumenata ili mjernih instrumenata koji su međusobno povezani u funkcionalnu cjelinu. Mjerni sistem se povezuje na različite načine sa objektom koji se mjeri ili kontrolira, i cilj korištenja bilo kojeg mjernog sistema ili uređaja je mjerenje fizičke veličine, analiza i upravljanje. Na osnovu principa mjerenja, postoje različite vrste mjernih sistema, i to:

mehanički, električni, optički, hidraulički, pneumatski i drugi sistemi.

Pomoću mjernog sistema moguće je vršiti identifikaciju stanja u kome se nalazi objekat ili

proces koji se mjeri ili kontroliše. Objekat koji se mjeri može biti mašina, uređaj, alat, konstrukcija ili bilo koji proizvod.

3.1 Mehanički mjerni uređaj

Mehanički mjerni uređaji predstavljaju najjednostavniji po konstrukciji i pogodni su za održavanje. Nedostatak se ogleda u nemogućnosti mjerenja dinamičkih veličina. Mehanički mjerni sistemi ne zahtijevaju dodatnu opremu. Za razliku od mehaničkih ostali mjerni sistemi su složeniji po konstrukciji i po uslovima korištenja.

3 KLASIFIKACIJA MJERNIH INSTRUMENATA I SISTEMA Mjerni sistemi predstavljaju s kup tehničkih uređaja, inst rumenata ili

Slika 15: Mehanički mjerni uređaj

Mehanički mjerači protoka mogu biti rotametri, mjerne turbine ili ostali rotacijski mjerači

protoka. /21/

16

3.1.1 Rotametar

Rotametar je uređaj koji se najčešće upotrebljava za mjerenje protoka u labaratoriji ali često se koristi i u procesnoj industriji. Radi se o jednostavnom uređaju široke primjene s obzirom na mogućnost mjerenja protoka plinova kao i vrlo veliki mjerni opseg. Mjerenje rotametrom se zasniva na povezanosti pada pritiska koji nastaje proticanjem kroz suženje i protoka tečnosti. Za razliku od ugrađenih suženja koja imaju stalan otvor, kod rotametara je površina suženja promjenljiva. Suženje stvara dio koje se obično naziva ronilo, a koje je uronjeno u tečnost koja protiče kroz prozirnu vertikalnu cijev. Cijev ima promjenljiv prečnik, najuži presjek na ulazu u cijev dok je najširi na izlazu. Tečnost protiče kroz prsten između ronila i cijevi. Mjeri se ustvari položaj ronila koji se očitava na skali uz cijev. /22/

3.1.1 Rotametar Rotametar je uređaj koji se najčešće upotrebljava za mjerenje protoka u labaratoriji ali čestopritiska koji nastaje protic anjem kroz suženje i protoka teč nosti. Za razliku od ugrađenih suženja koja imaju stalan otvor, kod rotametara je površina suženja promjenljiva. Suženje stvara dio koje se obično naziva r onilo, a koje je uronjeno u te č nost koja proti če kroz prozirnu vert ikalnu cijev. Cijev ima promjenljiv pre č nik, n ajuži presjek na ulazu u cijev dok je na jširi na izlazu. Teč nost proti če kroz prsten između ronila i cijevi. Mjeri se ustvari položaj ronila koji se očitava na skali uz cijev. /22/ Slika 16: Rotametar za mjerenje protoka vode 3.1.2 Mjerna turbina Mjerna turbine sastoji se od male turbine ( koja najčešće ima 4 krila) i čija je brzina okretanja turbine proporcionalna sa brzinom protoka fluida. Krila turbine izrađena su od feromagnetnog metala i prolaskom kraj magnetskog davača (detektora) stvaraju magnetni tok (fluks). Magnetski davač djeluje kao pretvara č promjenljivog magnetnog toka koji se dalje pomoću Schmitovog prekidača i pretv ara č a frekvencije u napon pretvara u izlazni napon koji je u skladu sa brzinom protoka fluida. Ta čnost mjerne turbine je oko ± 0.5%. Pri malom protoku javljaju se problemi sa 17 " id="pdf-obj-17-40" src="pdf-obj-17-40.jpg">

Slika 16: Rotametar za mjerenje protoka vode

  • 3.1.2 Mjerna turbina

Mjerna turbine sastoji se od male turbine (koja najčešće ima 4 krila) i čija je brzina okretanja turbine proporcionalna sa brzinom protoka fluida. Krila turbine izrađena su od feromagnetnog metala i prolaskom kraj magnetskog davača (detektora) stvaraju magnetni tok (fluks). Magnetski davač djeluje kao pretvarač promjenljivog magnetnog toka koji se dalje pomoću Schmitovog prekidača i pretvarača frekvencije u napon pretvara u izlazni napon koji je u skladu sa brzinom protoka fluida. Tačnost mjerne turbine je oko ± 0.5%. Pri malom protoku javljaju se problemi sa

17

trenjem na rotoru, pa je određeno kolikav protok se može efikasno mjeriti. Mjerne turbine su dosta skupe, te budući da imaju rotor kao pokretni dio više su podložni oštećenjima nego ostali uređaji. Nedostatak ove mjerne metode je pad pritiska koji nastaje na turbini, te shodno tome nemogućnost mjerenja protoka višefaznih tečnosti. /23/

trenjem na rotoru, pa je određeno kolikav protok se može efikasno mjeriti. Mjerne turbine su dosta

Slika 17: Mjerna turbina

  • 3.2 Električni mjerni uređaji

Električni sistemi mjerenja mogu biti vrtložni, elektromagnetski, ultrazvučni, Dopplerov i

Laserski Dopplerov sistem mjerenja. Ovo su istovremeno najsloženiji uređaji koji imaju i

određene prednosti u odnosu na sve druge uređaje.

Najbitnije prednosti ovih uređaja su:

veća osjetljivost i veća tačnost veća mogućnost mjerenja statičkih i dinamičkih veličina mogu se koristiti i za mjerenja na udaljenim objektima (telemetrijska mjerenja), mogu se koristiti u automatskoj regulaciji neelektričnih veličina pomoću električnih postupaka. Svi mjerni instrumenti moraju obezbjediti da mjerenje bude prije svega vršeno:

tačno,

precizno, i

pouzdano. /24/

18

3.2.1 Vrtložni mjerač protoka

Kod vrtložnog mjerenja iza nepokretnog objekta u struji fluida stvaraju se vrtlozi, čija je frekvencija proporcionalna brzini strujanja. U područje vrtloženja postavlja se mjerni pretvornik koji prati frekvenciju vrtloženja. Ovim se najčešće mjeri frekvencija promjene pritiska uslijed vrtloženja. Prednosti mjerača protoka vrtloženjem su linearna karakteristika, velika dinamika (1:100), tačnost bolja od 1%. Nedostatak je što se ne koriste se za vrlo viskozne tečnosti.

3.2.1 V rtložni mjera č protoka Kod vrtlo ž nog mjerenja iza nepokretnog objekta u struji

Slika 18: Vrtložni mjerač protoka

  • 3.2.2 Elektromagnetni mjerač protoka

Kod elektromagnetskog mjerača protoka, fluid sam djeluje kao vodič napona dok su na stijenama cijevi postavljene dvije elektrode, koje su izolovane od same cijevi. Ovaj način mjerenja, primjenjiv je samo na vodljive tečnosti. Način rada se temelji se na zakonu elektromagnetne indukcije. Cijev kroz koju teče vodljiva tečnost postavlja se u magnetno polje. Vodič predstavlja sama vodljiva tečnost koja, dakle, struji nekom brzinom. Problem pri radu sa jednosmjernim magnetnim poljem je stvaranje napona (koji je veći od korisnog signala) na elektrodama pa se zbog toga za mjerenje koristi naizmjenično magnetno polje. Pri tome se koristiti slijedeći talasni oblici, i to: sinusoidni, pravokutni ili trapezni. /25/

19

Slika 19: Skica elektromagnetnog senzora protoka Slika 20: Elektromagnetni senzor protoka 3.2.3 Ultrazvu č ni mjera

Slika 19: Skica elektromagnetnog senzora protoka

Slika 19: Skica elektromagnetnog senzora protoka Slika 20: Elektromagnetni senzor protoka 3.2.3 Ultrazvu č ni mjera

Slika 20: Elektromagnetni senzor protoka

  • 3.2.3 Ultrazvučni mjerač protoka

Kod ultrazvučnog sistema mjerenja, temelj je na činjenici da se ultrazvučni talas rasprostire brže niz struju, nego uz struju fluida. Tu se, dakle, mjeri se razlika vremena prostiranja ultrazvuka niz struju i uz struju. /26/

20

3.2.4

3.2.4 Doplerov mjera č protoka

Doplerov mjerač protoka

Doplerov mjerač protoka koristi se onda kada u tečnosti ima čestica (ili mjehurića) od kojih se ultrazvuk može odbijati, odnosno reflektovati. Primjer je neinvazivno mjerenje protoka krvi u žilama. Na rad utiču koncentracija i veličina čestica kao i raspodjela brzine fluida po presjeku cijevi. Tačnost Doplerovog mjerača protoka iznosi oko 5%. /27/

  • 3.2.5 Laserski Doplerov mjerač protoka

Laserski Doplerov mjerač protoka se takođe temelji na Doplerovom efektu. Umjesto ultrazvučnog talasa se koristi monohromatski sinhroni talas svjetlosti, odnosno laser. /28/

  • 3.3 Optički mjerni uređaji

Optički mjerni uređaji bolji su od ostalih mjernih uređaja, i koriste se za mjerenje statičkih veličina. Složene su po konstrukciji i imaju veću osjetljivost u odnosu na mehaničk mjerne

sisteme.

3.2.4 Doplerov mjera č protoka Doplerov mjera č protoka koristi se onda kada u te č

Slika 21: Optički mjerni uređaj

3.3.1 Termalni anemometri

Jedan od optičkih mjernih uređaja je termalnih anemometar. Njegov rad se zasniva na principu da količina toplote koju oduzme tekući fluid sa zagrijanog temperaturnog senzora, samim svojim proticanjem može biti u vezi sa brzinom proticanja tog fluida. Ovi senzori uobičajeno koriste drugi, nezagrijani temperaturni senzor da kompenzuju promjene u temperaturi vazduha. Dostupni su u određenom mjestu kao instrumenti za testne namjene ili kao nizovi senzora u više tačaka za fiksnu ugradnju. Termalni anemometri su bolji za mjerenje malih protoka vazduha od

21

senzora baziranih na razlici pritisaka (senzori diferencijalnog pritiska) i obično se koriste za mjerenje protoka vazduha, čija je brzina od 50 do 12000 metara u minuti.

senzora baziranih na razlici pritisak a (senzori diferencijalnog pritiska) i obično se koriste za mjerenje protoka

Slika 22: Termalni anemometar

22

4 MJERENJE I REGULACIJA SISTEMA ZA KLIMATIZACIJU

Klimatizacija predstavlja proces obrade vazduha u određenom prostoru sa ciljem stvaranja odgovarajućih uslova za boravak ljudi u njemu. U širem smislu, ovaj termin se može odnositi na bilo koji oblik hlađenja, grijanja ili ventilacije. U tom smislu se ventilacioni i klimatizacioni uređaji se koriste sve više i češće, a u cilju omogućavanja dovoda svježeg vazduha, odvod vazduha , grijanja odnosno hlađenja u prostorijama. 29

Shodno tome, pred otvaranje objekta, odnosno „Hotela Regent“, koji se nalazi u okviru kompleksa “Porto Montenegro” u Tivtu, izvršeno je mjerenje parametara ventilacijskog sistema. Vršena su mjerenja parametara ventilacijskog sistema u sobama drugog sprata hotela „Regent“, odnosno mjerenje protoka sistema za izvlačenje vazduha iz soba. S obzirom da se radi o hotelu u kojem treba da boravi veći broj ljudi istovremeno, ova mjerenja izvršena su iz razloga da bi se vidjelo da li ventilacioni sistemi mogu efikasno obavljati izvlačenje unutrašnjeg vazduh, koji može biti zasićen toplotom, vlagom, dimom, mirisima, masnoćom, prašinom, itd; kao i ubacivati svježi zamjenjujući vazduh u prostor, i time objezbediti veći kvalitet unutrašnjeg vazduha u sobama, odnosno čitavom hotelu.

Sva mjerenja su vršena u skladu sa internim upustvima Instituta i tehničkim propisima za ovu vrstu poslova u toku juna 2014.g. Mjerenja su vršena instrumentom TESTO 445 sa odgovarajućim sondama. U nastavku poglavlja, biće opisan mjerni instrument sa kojim su mjereni traženi paramteri kao i rezultati koji su dobijeni mjerenjem.

4.1 Mjerni instrument za mjerenje protoka vazduha kroz kanale “Testo 445” Za sva mjerenja koja su izvršena u sklopu ovoga rada, a u hotelu “Regent”, korišten je mjerni instrument “Testo 445”. Testo 445 predstavlja uređaj koji će nam pomoći da provjerimo kako system radi, da li sistem radi ispravno (kako je projektovano) i efikasno iz razloga što se pomoću njega mogu odrediti svi relevantni mjerni parametari vazduha.

23

Slika 23: Testo 445 sa sondama Testo 445 je instrument koji može mjeriti do 6 parametara
Slika 23: Testo 445 sa sondama Testo 445 je instrument koji može mjeriti do 6 parametara
Slika 23: Testo 445 sa sondama Testo 445 je instrument koji može mjeriti do 6 parametara

Slika 23: Testo 445 sa sondama

Testo 445 je instrument koji može mjeriti do 6 parametara (uz odgovarajuće sonde), i koji nam može pomoći da napravimo tačan proračun protoka, brzine, vlažnosti vazduha u zatvorenom prostoru. Time se omogućava komfor u koriščćenju ventilacije i klimatizacije.

Testo 445 je zapravo multifunkcionalni mjerni instrument za mjerenje klime i ima mogućnost povezivanja širokog spektra sondi za mjerenja na ventilacionim/klima uređajima. Uređaj prikazuje zapise brzine protoka u kanalu, na izlazu iz kanala ili na sistemima za ekstrakciju. Pored toga, Testo 445 može da mjeri ili izračunava zapreminski protok, kvalitet unutrašnjeg vazduha, temperaturu, relativnu vlažnost, tačku rosišta, apsolutnu vlažnost, stepen vlažnosti, entalpiju, pritisak i CO. Jednostavnim pritiskom određjenog tastera, ekrana 445 pokazuje zadnju izmjerenu vrijednost kao i minimalnu, maksimalnu i srednju vrijednost.

24

Slika 24: Rezultati mjerenja Interna memorija ovog ure đ aja je do 3.000 očitavanja. Kod njega

Slika 24: Rezultati mjerenja

Interna memorija ovog uređaja je do 3.000 očitavanja. Kod njega postoji mogućnost automatskog očitavanja srednje vrijednosti i određivanje protoka vazduha kroz jedinicu. Takođe postoji mogućnost za očitavanje maksimum 99 mjernih mjesta, srednja vrijednost, posljednje

izmjerene vrijednosti i min./max. vrijednosti. Sve to se može dobiti jednostavnim pritiskom na dugme.

Testo 445 ima dva ulaza za spajanje eksternih sondi. U zavisnosti od toga koje izaberemo,

možemo odrediti sljedeće parametre:

  • - brzinu vazduha (u ventilaciji, direktno na kanal medija ili na izlaz iz rešetke);

  • - protok;

  • - kvalitet vazduha u zatvorenim prostorima;

  • - temperature;

  • - relativna i apsolutnu vlažnost vazduha;

  • - pritisak.

25

Slika 25 : Mjerenja pomocu mjernog instrumenta “Testo 445” U tabelama ispod su tehničke karakteristike TESTA

Slika 25: Mjerenja pomocu mjernog instrumenta “Testo 445”

U tabelama ispod su tehničke karakteristike TESTA 445:

Tabela 1: Mjerenje vlažnosti

 

Mjerno područje temperature

-50 do +180 °C

 

Vlažnost

0 to 100 %RH

Rezolucija

0.1%RH

Preciznost

U zavisnosti od sonde

Parametri koje izračunava

Td,g/m 3 , g/kg, J/g

Tabela 2Mjerenje temperature

 
 

Rang mjerenja

-200 do +1370°C

Rezolucija

0.1°C

Preciznost

±0.3°C do ±0.5°C pri temperaturi 22°C

26

Tabela 3: Mjerenje brzine

TERMALNE SONDE

 

Mjerno područje

0

20m/s

Rezolucija

0.01

m/s (0 do 10 m/s), 0.1 m/s

Preciznost

U zavisnosti od sonde

SONDE STRUJANJA

 

Mjerno područje

0

60 m/s

Rezolucija

0.01

m/s

Preciznost

U zavisnosti od sonde

Izračunati protok

m 3 /h, m 3 /min, m 3 /sec, l/s

Tabela 4: Mjerenje pritiska

Mjerno područje

 

100 mbar

Rezolucija

0.01

mbar

Preciznost

0.1mbar (0 do 20mbar)

Izračunati protok

  • 0 do 100 m/s, 0 do 99999 m 3 /h

Tabela 5: Mjerenje CO 2

Mjerno područje

  • 0 do 10,000 ppm

Tabela 6: Mjerenje CO

Mjerno područje

  • 0 do 500 ppm

Kao opcija mjernog instrumenta postoji ispis podataka direktno sa mjerenog mjesta i softver ComSoft za analizu podataka sa računara ili na samom instrumentu na licu mjesta. Baterija može trajati do 48h u zavisnosti od sonde. Displej gdje se očitavaju podaci je LCD. Malog je gabarita i lak je za rukovanje. Čak postoje i mini verzije koje se mogu nositi kao privezak. /30/

27

4.2 Rezultati mjerenja sistema za ventilaciju garaže

U tabelama ispod dati su rezultati mjerenja parametara ventialcijskog sistema objekta „Hotela Regent“, u Tivtu. S’ obzirom da se treba obezbijediti komoran I udoban boravak gostiju u sobama, treba prije pustanja u rad iskontrolisati brzine strujanja vazduha u sobama, kao i kvalitet

istog. Mjerenje je vršeno već pomenutim mjernim instrumentom TESTO 445, I u nastavku imate

šta je urađeno. U prvoj tabeli su rezultati mjerenja parametara ventilacijskog sistema u sobama drugog sprata hotela „Regent“, dok su u drugoj prikazani rezultati mjerenje protoka sistema za izvlačenje vazduha iz soba. Uzela sam taj sprat kao jedan dio koji se mjerio, a primijenjeno je u svim sobama I prostorijama gdje ima klimatizacije.

28

Tabela 7: Mjerenje parametara ventilacionog sistema u sobama

Tabela 7: Mjerenje parametara ventilacionog sistema u sobama Tabela A.2: Sobe II sprat jug Tabela 8:

Tabela A.2: Sobe II sprat jug

Tabela 8: Mjerenje protoka sistema za izvlačenje vazduha iz soba

Tabela D.1

JUG

Kanal

 

Protok (m 3 /h)

projektovano

izmjereno

S414.11

Ø125 mm

120

145

S214.8

Ø125 mm

120

110

S414.6

Ø150 mm

160

210

S312.6

Ø150 mm

160

169

S214.6

Ø150 mm

160

159

S311

Ø150 mm

160

176

S212

Ø150 mm

160

164

S314.2

Ø150 mm

160

179

S214.2

Ø150 mm

160

170

29

 

S141.2

 

Ø150 mm

 
  • 160 155

 
 

S212.4

   

Ø150 mm

     
  • 160 173

     
       
 

S311.4

 

Ø150 mm

 
  • 160 179

 
 

S104.7

 

Ø150 mm

 
  • 160 152

 
 

S412.6

 

Ø150 mm

 
  • 160 189

 
 

S311.9

 

Ø125 mm

 
  • 120 129

 
 

S411.9

 

Ø125 mm

 
  • 120 141

   
 

S212.9

 

Ø125 mm

 
  • 120 116

 
 

S210.1

 

Ø125 mm

 
  • 120 115

 
 

S309.3

 

Ø150 mm

 
  • 160 171

   
 

S410.4

 

Ø150 mm

 
  • 160 180

 
 

S410.2

 

Ø150 mm

 
  • 160 178

 
 

S309.2

 

Ø150 mm

 
  • 160 169

 
 

S209.1

 

Ø125 mm

 
  • 120 117

 
 

S308.2

 

Ø150 mm

 
  • 160 165

 
 

S208.1

 

Ø150 mm

 
  • 160 169

 
 

S308.1

 

Ø150 mm

 
  • 160 168

 
 

S208,2

 

Ø150 mm

 
  • 160 157

 
 

S409.2

 

Ø150 mm

 
  • 160 187

 
 

S207.6

 

Ø150 mm

 
  • 160 161

   
 

S408.6

 

Ø150 mm

 
  • 160 179

 
 

S307.2

 

Ø150 mm

 
  • 160 173

 

Sva kontrolisanja parametara ventilacionog sistema u hotelu „Regent“ izvršena su na distributivnim elementima. Nakon kontrolisanja svih parametara distribucije vazduha i podešavanja sistema, dobijeni

su rezultati koji su u skladu sa projektovanim vrijednostima, odnosno očekivanim te u skladu sa tim nije potrebna nikakva intervencija na sistemu. Ova mjerenja su radjena na svim spratovima, a ja sam

uzela premjer samo na dva mjesta na kojima se vršilo mjerenje.

30

U tabeli 2 vidimo da se izmjerene vrijednosti sistema za izvlačenje vazduha iz soba kreću u vrijednostima takođe oko projektovanih, što u potpunosti odgovara efikasnom radu sistema te shodno tome takođe nije potrebno raditi nikakve korekcije sistema za izvlačenje vazduha iz soba jer se nalazi u stanju u kojem će pružiti maksimum kvaliteta unutrašnjeg vazduha i ugodan boravak ljudi u prostorijama.

31

Slika 26: Crtez drugog sprata hotela “Regent” na kojem su vršena mjeranja

5 ZAKLJUČAK

Kao sto je već u ovom radu navedeno, mjerenja se vrše u toku procesa izrade određenog proizvoda ili odvijanja istog tog procesa a sve u cilju dobijanja nekih rezultata i karakteristika proizvoda, odnosno procesa koji se mjeri, kako bi se uporedili sa planovima odnosno propisima za rad tog proizvoda, odnosno procesa. Dakle, da bi se provjerile tehničko-tehnološke mogućnosti sistema za izradu jednostavnih ili složenih proizvoda, odnosno odvijanje određenih procesa, vrše se mjerenja.

Kroz ovaj rad, na konkretnom primjeru hotela “Regent”, vidjeli smo da je za dobijanje rezultata, odnosno parametara klimatizacijskoj i ventilacijskog sistema neophodno koristiti određene mjerne instrumente sa odgovarajućim sondama.

Dakle, za procjenu propisima tražene tačnosti i projektovane vrijednosti kao i postizanje odgovarajuće eksploatacione sigurnosti, moramo koristiti mjerne sisteme i instrumente a sve u cilju dobijanja informacija i podataka da li sistem radi ispravno i efikasno. Na osnovu dobijenih rezultata i informacija, moguće je ispraviti moguće greške proizvoda, odnosno procesa i time sistem i njegov rad učiniti efikasnim.

32

LITERATURA

[1], [25] Mjerna tehnika, Katedra za automatizaciju i metrologiju, Masinski fakultet, Univerzitet u Zenici, 2006. god.

[2] Wikipedia, Mjerenje protoka, http://www.wikiwand.com/sh/Mjerenje_protoka [3] Wikipedia, Maseni protok, https://hr.wikipedia.org/wiki/Maseni_protok

[4] Wikipedia, Volumni protok, https://sh.wikipedia.org/wiki/Volumni_protok [5] Wikipedia, Laminarno strujanje, https://hr.wikipedia.org/wiki/Laminarno_strujanje

[6, [7], [8], [10], [12], [14], [16], [17], [18], [19], [20], [21] Dr M.Popović: Senzori i mjerenja, Zavod za udzbenike i nastavna sredstva, Srpsko Sarajevo, 2004.

[9], [11],

[13], [15]

Rihtaric D.,

Diplomski rad, Sveuciliste u Zagrebu, Fakultet strojarstva i

brodogradnje, Zagreb 2011 [22] Wikipedia, Rotametat, https://hr.wikipedia.org/wiki/Rotametar [23] Wikipedia, Mjerna turbina, http://www.wikiwand.com/sh/Mjerenje_protoka#/Mjerna_turbina [24], [26].[27], [28] Wikiwand, Mjerenje protoka,

[29] Marabon, Ventilacija i klimatizacija, http://www.marabon.rs/ventilacija-i-klimatizacija-2/ [30] TESTO, TESTO 445, https://www.testo.com/en-US/testo-445/p/0560-4450

33