You are on page 1of 14

ANTIINFEKTIVNI LIJEKOVI(antimikrobici)- djeluju stetno na patogene uzrocnike

bolesti. Prema porijeklu mogu biti sintetski, prirodni i semisintetski. Ostecuju patogene
uzrocnike, ali ne djeluju stetno na organizam domacina. Najcesci mehanizmi djelovanja su:
inhibicija sinteze vanjskog stanicnog zida, inhibicija sinteze proteina, inhibicija sinteze
nukleinskih kiselina, povecana propustljivost stanicne membrane. Na osnovu djelovanja dijele
se na antimikobike sirokog i uskog spektra djelovanja. Mogu djelovati baktericidno(
unistavaju patogene) ili bakteriostatski (zaustavljaju rast i razvoj patogenih uzrocnika).
SULFONAMIDI(sulfometoksazol, sulfametrol, sulfasalazin). Sintetski antimikrobici. Dijele
se u dvije grupe: sulfonamidi koji se apsorbuju iz digestivnog trakta i oni koji se ne apsorbuju
iz digestivnog trakta. Mehanizam djelovanja je vezan za folnu kiselinu koja sluzi kao faktor
rasta brojnim patogenim uzrocnicima. Djeluju kao antimetaboliti-antifolati na
mikroorganizme koji sami sintetisu folnu kiselinu. Sulfonamidi koji se apsorbuju iz dig.trakta
se apsorbuju u kolicini od 70-90% primjenjene doze, dobro prodiru u tkiva i tjelesne tecnosti
ukljucujuci i likvor. Prolaze placentarnu barijeru, razgradjuju se u jetri a izlucuju urinom. Na
njih su osjetljive Gr+, Gr- bakterije, mnoge enterobakterije, nokardije i klamidije. Ukoliko se
javi rezistencija na jednog prestavnika sulfonamida ubijek je prisutna kompletna ukrstena
rezistencija prema dr.sulfonamidima. Najcesci nezeljeni efekti su osip, fotosenzibilizacija,
mucnica, povracanje, proljev, a moze se javiti i anemija granulocitopenija, trombocitopenija.
PENICILINI- to su prirodni ili polusintetski antimikrobici baktericidnog dejstva. Osnovna
jezgra svih penicilina je 6-amino-penicilinska kiselina. Mehanizam djelovanja penicilina
sastoji se u inhibiciji sinteze vanjskog stanicnog zida patogenih uzrocnika. Djeluje tako sto
inhibise enzim koji ucestvuje u sintezi mureina koji daje cvrstocu i otpornost stanicnom zidu.
Primjenjuju se oralno i parenteralno. Siroko se distribuiraju u organizam i postizu razlicite
koncentracije u pojedinim tkivima i tjelesnim tecnostima, a slabo prodiru u cerebrospinalni
likvor. Metaboliziraju se u jetri, brzo se izlucuju iz organizma najvecim dijelom preko
bubrega procesom glomerularne filtracije i tubularne sekrecije. Male kolicine izlucuju se
putem zuci. Rezistencija na peniciline javlja se nakon visekratnih mutacijskih promjena
stanica uzrocnika. Osnovni mehanizam nastanka rezistencije na beta-laktamate je stvaranje
penicilinaze. Penicilini su slabo toksicni lijekovi. Najveci nedostatak jeste pojava cestih
alergijskih reakcija. Mogu se javiti u najblazoj formi kao osip do najtezeg kao anafilakticki
sok, koji se moze kroz nekoliko minuta zavrsiti letalno. Podjela: penicilini osjetljivi na
penicilinazu, penicilini otporni na penicilinazu, penicilini sirokog sprektra djelovanja,
penicilini djelotvorni na pseudomonas. CEFALOSPORINI polusintetski antimikrobici,
baktericidnog djelovanja meh.djelovanja je analogan meh.djelovanja pencilina. Spektar
djelovanje je sirok.Obuhvata veliki br. Gram poz.i gram neg. Bakterija. Dijele se na:
Cefalosporine 1,2,3 i 4 generacije. Nezeljenji efek.su alergiske reakcije.Pacijenti koju si
alergicni na pencilin mogu biti alergicni i na cefalosporine sto ukazuje na ukrstenu alergiju sa
pencilinima. 1 generacija djeluje na gram.poz. mikroorg. Dok ne djeluje na metil-
rezistentne slojeve stafilokoka.Korisit se kod inf.urinarnog trakta. 2 generacija kod inf.
Respiratornog i urinarnog trakta. 3 generacija - Imaju vecu otpornost prema beta-laktamazi
te im je spektar djelovanja znacajno prosiren, koriste se u terapiji teskih inf.izazvanih
patogenih uzrocnika. 4 generacija Otporniji na beta-laktamazu nego 3 generacija. Koriste
se kao i 3 generacija.
TETRACIKLINI Prirodni ili polusintetski antimikrobici bakteriostatskog djelovanja.
Vezu se za 30S podjedinicu na ribozomima cime blokiraju djelovanja tRNA i tako inhibitiraju
sintezu pepdidnih lanaca i proteina u patogenima.Spektar djelovanja sirok. Lijek prvog izbora
u terapiji Mikoplazmom pneumonije, hlamidije, rikecije i spiroheta.Rezistencija se javlja kao
posledica enzimske aktivacije tetraciklina, smanjenog ulaska tetraciklina u celije ili posledica
povecanog izbacivanja tetraciklina iz celija.Najcesce se primjenjuje oralno, moze venski i
muskularno.Nezeljeni efekti:mucnina, povracanje, proliv, te super inf.koje mogu biti u vidu
teskoga enterokolitisa. Talozenje u kostima i zubi djece izaziva njihova ostecenja.Usporen
razvoj epifize. HLORAMFENIKOL- siroko sprektarni anitmikrobik, bakteriostatsko
djelovanje.Obuhvata gram poz.i gram.neg bakterije.Zbog teskih nezeljenih efekata , on se
ogranicava samo na lijecenje infekcija izazvanih salmonelama,meningitis te topikalno
lijecenje inf.koze i oka.Rezistencija nastaje posredstvom plazmida kao posledica stvaranja
enzima koji razgradjuje hloramfenikol.On inhibise sintezu proteina tako sto se veze na 50S
podjedinicu bakteriskih ribozoma i inhibise ugradnju aminokis.u novo formirane peptidne
lance.Apsorpcija iz gi.trakta je dobra.Dobro prolazi hematoencefalno i placentarnu barijeru,
izlucuje se putem bubrega.Nezeljeni efekti ovisni o dozi a najcesce su mucnina, povracanje,
dijareja , superinfekcija i alergiske reakcije.Takodje moze doci do supresije,eritropoeze i
aplazije kostane srzi.Aplazija kostane srzi se javlja nakon vise mjeseci nakon prestanka
terapiske primjene hloramfenikola i ima ireverzibilan karakter i najcesce se zavrsava fatalno.
AMINOGLIKOZIDNI ANTIMIKROBICI ( Streptomicin, Gentamicin, Amikacin)
baktericidni lijekovi, sirokog spektra djelovanja. Dobijaju se iz raznih kultura streptomiceta i
polisintetski.Inhibisu sintezu proteina, nakon prodiranja u stanicu vezu se za receptor na
podjedinicu 30S ribizoma bakteriskih stanica te tako inhibisu pocetak sinteze peptidnih
lanaca. Sprektar djelovanja obuhvata gram neg.bakt. a onda i gram.poz. Primjenju je se u
lijecenju sepse, pneumonije, bakt.meningitisa, urinarnih inf i lokalno lijecenje koze i sluznica.
Veliki problem predstavlja brz razvoj rezistencije mikroorg. Slabo se rasorbuje iz gi.trakta pa
se oralno daju samo u tretmanu crijevnih infekcija.U tretmanu svih drugih inf.daju se
parenteralno, najcesce muskularno.Eleminisu se renalnim putem,putem glomerularne filtracije
a dijelom bilijarnim putem.Nezeljeni efekti: neurotoksicnost, nefrotoksicnost,blokada
neuromuskularne transmisije i alergiskre reakcije.Gentamici je najvazni peredstavnik,cesto se
kombinnuje sa pencilinima i cefalosporinima u lijecenju teskih inf. Urinarnog trakta.
ANTITUBERKULOTICI- koriste se u tretmanu tuberkuloze.Dijele se u 3 grupe:
1 grupa : Izonijazid, Rimfapicin, Streptomicin, Etambutol ,
2 grupa : Cikloserin, Pirazinamid, Para-Amino-Salicilna kiselina
3 grupa : Kanamicin,Viomicin
Terapija protice u 3 faze : 1.Intezivna, 2.Stabilizirajuca, 3.Sigurnosna.IZONIJAZID
Sintetski lijek, koji djeluje bakteriocidno samo na uzrocnike tuberkuloze.U terapiji se
primjenjuje u kombinaciji sa Rimfapicinom, Etambutolom i Streptomicinom.A u prevenciji
kao monoterapija.Inhibise sinteze mikolnih kiselina i esencijalnih komponenti stanicnog zida
mikrobakterija.Rezistencija mikobakterija je posledica mutacija jednog gena koji je ukljucen
u sintezu mikolnih kiselina.Nakon oralne primjene dobro se rasorbuje i ravnomjerno
rasporedjuje u organizmu.Nezeljeni efekti su : Hepatotoksicnost i kozni osip.Izaziva hemolizu
kod pacijenata sa genetskim nedostatkom enzima glukozo-6-fosfat dehidrogenaze.
RIMFAPICIN- sirok spektar antibakterski aktivnosti. Pored toga posjeduje antifugalnu i
antiviralnu aktivnost. Inhibise sintezu bakterijske RNA tako sto se veze za beta podjedinicu
bakterijske DNA ovisne RNA polimeraze i tako inhibise sintezu RNA. Nakon oralne primjene
rifampicin se skoro u potpunosti apsorbuje iz GI trakta, brzo difunduje u mnoga tkiva i
tjelesne tecnosti. Razgradjuje se u jetri i zidu crijeva, a izlucuje putem zuci i fecesa. Najcesci
nezeljeni efekti su urikarija, pruritus, mucnina, povracanje, vrtoglavica, malaksalost i
groznica. ETAMBUTOL-inhibira sintezu nukleinskih kiselina. Rezistencija na etambutol
nastaje jako sporo i nije unakrsna sa drugim antituberkuloticima. Dobro se apsorbuje iz GI
trakta, neravnomjerno se distribuira u organizmu, pri cemu se akumulira u eritrocitima.
Najvecim dijelom se izlucuje putem urina. Nezeljeni efekti rijetki. Karakteristican opticki
neuritis. STREPTOMICIN- aminoglikozidni antimikrobik, djeluje jace na Gr nego na Gr+
bakterije. Baktericidno djelovanje zasniva se na inhibiciji sinteze proteina tako sto se veze za
30S subjedinicu ribozoma osjetljivih patogenih uzrocnika. Teski nezeljeni efekti su
vestibularni i kohlearni poremecaji srednjeg uha posebno kod pacijenata sa ostecenom
renalnom funkcijom. ANTIVIRUSNI LIJEKOVI- dijele se na: 1.lijekove protiv herpesa,
2.inhibitori reverzne transkriptaze, 3.inhibitori proteaze, 4. Lijekovi protiv infuence,
5.interferoni. LIJEKOVI PROTIV HERPESA(aciklovir, valaciklovir, fanciklovir)-
Aciklovir je antivirusni lijek sa visokim stepenom selektivnosti i efikasnosti. Primjenjuje se u
lijecenju lokalizovanih i sistemskih infekcija izazvanih virusima. Djeluje tako sto inhibira
replikaciju virusa blokadom sinteze virusne DNA, pri cemu znacajnije ne utice na normalni
stanicni metabolizam. Dobro se podnosi i rijetko izaziva nezeljene efekte. Najcesci nezeljeni
efekti su mucnina, povracanje i glavobolja, a rjedji konstipacija, dijareja, vrtoglavica,
anoreksija, malaksalost i kozni osip. INHIBITORI REVERZNE
TRANSRIPTAZE(zidovudin, lamivudin)- djeluju na virus HIVa. Mehanizam djelovanja ove
grupe sastoji se u inhibiciji enzima reverzne transkriptaze, cime se sprecava transkripcija HIV
RNA genoma u DNA, te je onemogucena sinteza virusne mRNA i proteina, a tako i
replikacija virusa. Zidovudin djeluje na HIV. Primjenjuje se oralno u terapiji i profilaksi HIV
pozitivnih osoba pri cemu smanjuje motralitet i morbiditet. Nakon primjene duze od 6 mjeseci
javlja se rezistencija. Cesti nezeljeni efekti su nemir, nesanica, glavobolja, dijareja.
Limivudin se skoro redovno primjenjue u kombinaciji sa drugim antivirusnim lijeovima
kako bi se sprijecila rezistencija virusa. INHIBITORI PROTEAZA (indinavir, ritonavir,
sakvinavir) Primjenjuju se u tretmanu HIV infekcija. Odravaju stanje bolesti stabilnim, bez
ponovnog razbuktavanja infekcije. Neeljeni efekti su munina, povraanje, dijareja,
anoreksija, abdominalna bol, konstipacija, pospanost. LIJEKOVI PROTIV INFLUENCE
(amantadin, ribavirin) Amantadin inhibira replikacija virusa gripe tipa A u humanim
stanicama. Primjenjuje se u profilaksi infekcija izazvanih virusom gripe tipa A, smanjujui
rizik oboljenja za 50 - 90%. Neeljeni efekti: uznemirenost, nesanica, vrtoglavica. Ribavirin
inhibira virusnu RNA polimerazu, te tako replikaciju DNA i RNA virusa. Neeljeni efekti:
anemija i depresija kotane sri. INTERFERONI su endogeni glikoproteini, male
molekularne teine koji se stvaraju pod uticajem razliitih podraaja, kao dio odbrambenog
mehanizma stanica. Djeluju antivirusno i antiproliferativno. Primjenjuju se intramuskularno
ili supkutano u terapiji brojnih malignih i virusnih oboljenja te multiple skleroze. Neeljeni
efekti su omaglica, vrtoglavica, poremeaj vida, zaboravnost, konfuzija, depresija, pospanost,
nervoza.
ANTIHELMINTICI Antihelmintici se primjenjuju u eradikaciji parazita u lumenu crijeva.
ANTIHELMINTICI KOJI DJELUJU NA PANTLJIARE I METILJE-Pantljiare ive
u tankom crijevu ovjeka, infestacija nastaje unoenjem nedovoljno termiki obraenog
zaraenog mesa ivotinja. Prazikvantel je lijek izbora u infestaciji pantljiarama i
istozomama. Neeljeni efekti: glavobolja, vrtoglavica, pospanost, umor, povraanje,
groznica. Niklozamid se primjenjuje u tretmanu infestacija pantljiarama. Neeljeni efekti su
GI tegobe, rjee osip, pruritus anusa i vrtoglavica. Oksamnikvin je lijek izbora kos infestacija
sa Schistosoma mansoni. Neeljeni efekti su GI tegobe, konvulzije, halucinacije.
ANTIHELMINTICI KOJI DJELUJU NA OBLE GLISTE-Benzimidazoli izazivaju hem.
promjene u osjetljivih nematoda, tako to selektivno i ireverzibilno blokiraju preuzimanje
glukoze od odraslih intestinalnih nematoda i cestoda. Neeljeni efekti: konstipacija, dijareja,
abdominalne kolike, glavobolja, vrtoglavica. Pirantel pamoat se primjenjuje kod askarijaze,
enterobijaze i ankilostomijaze. Rijetko izaziva neeljene efekte jer se slabo apsorbira nakon
oralne primjene. ANTIMALARIJSKI LIJEKOVI-Antimalarici se primjenjuju u lijeenju
malarije. Malarija je infektivno oboljenje sa visokim morbiditetom i mortalitetom.
Antimalarici se dijele na osnovu njihovog djelovanja na pojedine faze ivotnog ciklusa
plazmodija na tkivne izoncide, krvne izoncide, gametocide, sporocide. Hlorokin posjeduje
snano izoncidno djelovanje, te se primjenjuje u lijeenju i profilaksi napada malarije.
Neeljeni efekti: probavne tegobe, glavobolja, pruritus, poremeaj vida. Kinin pored
antimalarijskog posjeduje analgetsko, antipiretiko, antiaritmijsko, oksitocino i
miorelaksantno djelovanje. Neeljeni efekti: munina, povraanje, bol u epigastrijumu,
leukopenija, agranulocitoza, trombocitopenina purpura, hipoglikemija. Primjenom veih
doza mogu se javiti toksini simptomi kao poremeaj sluha i vida, te glavobolja, vrtoglavica,
poremeaj sranog ritma. Halofantrin se primjenjuje u terapiji akutnog napada malarije,
izazvanog osjetljivim uzronicima. Primakin djeluje na gametocite svih uzronika malarije,
te tako spreava irenje malarije. Moe izazvati blage neeljene efekte kao muninu,
povraanje, dijareju, anoreksiju, glavobolju. Progvanil djeluje i na tkivne izonte i
gametocite. Neeljeni efekti su blagi, rijetko moe izazvati probavne tegobe i alergijske
reakcije. ANTIAMEBICI-Antiamebici su lijekovi koji se primjenjuju u lijeenju amebne
dizenterije, ovjek se zarazi cistama oneienom hranom, piem i rukama. ANTIAMEBICI
SA DJELOVANJEM NA INTESTINALNI OBLIK AMEBIJAZE-Diloksamid furoat se
primjenjuje u lijeenju hroninih recidivirajuih oblika amebne dizenterije praene pojavom
cistinih formi uzronika u stolici. Neeljeni efekti su blagi, najee u vidu
meteorizma.ANTIAMEBICI SA DJELOVANJEM NA TKIVNE OBLIKE
AMEBIJAZE-Metronidazol se primjenjuje u terapiji tkivnih oblika amebijaze, dok se u
terapiji crijevnih infekcija primjenjuje u kombinaciji sa amebicidima koji djeluju u lumenu
crijeva. Neeljeni efekti su: pospanost, umor, vrtoglavica, parestezije, a rijetko leukopenija i
trombocitopenija. CITOSTATICI- su lijekovi koji se primjenjuju u terapiji malignih
oboljenja. Citostatici se, u odnosu na stanini ciklus u kojem djeluju, dijele u fazno specifine
i fazno nespecifine. Citostatici su neselektivni, jednako oteuju normalne i maligne stanice,
a naroito tkiva sa brzom proliferacijom stanica, kao to su kotana sr, epitel digestivnog i
urinarnog trakta, gonade, folikul dlake. Svaki citostatik posjeduje mutageni i onkogeni
potencijal. ALKILIRAJUI CITOSTATICI (ciklofosfamid, hlorambucil, melfalan,
karmustin) Mehanizam djelovanja alkilirajuih agenasa ukljuuje prenos alkilne grupe na
funkcionalne vane sastojke stanice. Fazno su nespecifini. Najee se primjenjuju u
kombinaciji sa drugim citostaticima u tretmanu karcinom plua, dojke, ovarija, Hodginkovog
limfoma. Neeljeni efekti su pluna fibroza i fatalna kardiotoksina dekompenzacija srca.
ANTIMETABOLITI-To su sintetski lijekovi hemijski slini fiziolokim supstancama
neophodnim za sintezu nukeinskih kiselina, djeluju specifino na odreene faze staninog
ciklusa, te se primjenjuju u tretmanu mlignih oboljenja sa brzom proliferacijom malignih
stanica. Antagonisti folne kiseline (metotreksat) primjenjuje se u terapiji razliitih malignih
oboljenja, tekih oblika psorijaze i refrakternog reumatoidnog artritisa. Neeljeni efekti:
stomatitis, enteritis i depresija kotane sri. Antagonisti purina (merkaptopurin, tiogvanin) se
primjenjuju oralno u tretmanu razliitih malignih oboljenja, neeljeni efekti su vrtoglavica,
umor, slabost, groznica, munina. Antagonisti pirimidina (5- flourouracil, aterabin,
gematabin) se primjenjuju intravenoznu u tretmanu razliitih karcinoma. Neeljeni efekti su:
alopecija, anoreksija, dijareja, mijelosupresija, dispneja, edemi.
IMUNOFARMAKOLOGIJA Imunosupresivi i imunostimulatori su lijekovi koji mijenjaju
imunoloki odgovor organizma, bilo da ga suprimiraju ili stimuliraju. Imunoloki odgovor
predstavlja reakciju mononuklearnih stanica iz krvi i limfe na antigene. Imunosupresivni
lijekovi - u brojnim stanjima i oboljenjima potrebno je suzbiti imunoloke reakcije prema
odreenom antigenu uz istodobno ouvanje opte imunoloke reaktivnosti organizma. Kao
imunosupresivi se primjenjuju: kortikosteroidi, ciklosporin, citotoksini lijekovi,
antilimfocitni serum, Rho humani imunoglobulin. Imunostimulatori su lijekovi koji mogu
pojaati imunoloki odgovor organizma. Primjenjuju se u stanjima imunodeficijencije i u
bolesnika sa hroninim infektivnim i malignim oboljenjima, posebno limfatikog porijekla.
Imunostimulatori su timozin, BCG, levamizol i citokini. FARMAKOLOGIJA KVS a
KARDIOTONICI-KARDIOTONIKI GLIKOZIDI (digitotoksin, digoksin)
Insuficijencija srca je stanje nemogunosti srca da obezbjedi adekvatnu perfuziju perifernih
tkiva. Osnovna hem. strukturu sranoaktivnih glikozida ini steroidno jezgro na koje je u
poloaju C17 vezan nezasieni laktonski prsten. Srani glikozidi se primjenjuju kod srane
insuficijencije i poremeaja sranog ritma, kao to su atrijalna fibrilacija, atrijalni flater i
paroksizmalna supraventrikularna tahikardija. Kardiotonici pojaavaju snagu i efikasnost
kontrakcije miokarda, to dovodi do poveanja udarnog i minutnog volumena srca.
Kardiotonici usporavaju sprovoenje nadraaja sa pretkomora na komore. Kardiotonici
produavaju refraktarni period u AV voru, usljed ega se smanjuje frekvencija komornih
kontrakcija.Kardiotonici poveavaju automatizam srca. ime prouzrokuju poremeaje sranog
ritma. Kardiotoniki glikozidi pojaavaju sranu kontrakciju, tako to poveavaju
koncentraciju Ca jona u miinim vlaknima, koji potom djeluju na kontraktilne proteine.
Glikozidi digitalisa se dobro apsorbiraju iz GIT-a. iroko se distribuiraju u organizmui znatno
veu za sranu muskulaturu, metaboliziraju u jetri. Srani glikozidi imaju malu terapijsku
irinu, te su neeljeni efekti esti. Prvi znak pojave kardijalnih neeljenih efekata su
poremeaji sranog ritma, bradikardija i AV blok. Jedan od prvih ekstrakardijalnih simptoma
sranih glikozida je centralno izazvano povraanje. GI neeljeni efekti su munina,
povraanje, anoreksija, proljev. Tokom due primjene, moe se javiti ginekomastija. BETA
ADRENERGIKI AGONISTI (dobutamin, dopamin)-Oni poveavaju koncentraciju
ciklinog AMP-a, tako i snagu sranih kontrakcija. Dobutamin je selektivni agonist beta1
adrenergikih receptora i iroko se primjenjuje u pacijenata sa sranom insuficijencijom.
Dopamin je jedan od kateholamina sa djelovanjem na dopaminergike, te alfa i beta
adrenergike receptore.Primjenjuje se u tretmanu kardiogenog, traumatskog i endotoksinog
oka. INHIBITORI FOSFODIESTERAZE (teofilin, amrinon) ANTIANGINALGICI
Angina pektoris je kliniki sindrom u kojem preovladava otra i iznenadna bol u grudima, kao
posljedica ishemije miokarda izazvana promjenama ili spazmom koronarnih sudova.
KORONARODILATATORI (gliceril - trinitrat, izosorbid - dinitrat, natrij - trinitrit)-
Organski nitrati i nitriti izazivaju snanu relaksaciju glatkih miia, ali najvei terapijski
znaaj ima relaksirajue djelovanje na glatke miie krvnih sudova. Sistemska venska
vazodilatacija dovodi do zadravanja velike koliine krvi na preiferiji, ime se smanjuje
venski priliv u srce. Smanjen je optereenja lijeve komore smanjuje i potronju kiseonika.
Nitratni joni reaguju sa hemoglobinom, te nastaje methemoglobin, koji sadri feri - jon. U
profilaksi i terapiji anginoznih napada i srane insuficijencije, nitroglicerin se primjenjuje u
vidu lingvaleta. Nakon sublingvalne primjene, nitroglicerin se brzo apsorbira, dobro
distribuira u tkiva i tjelesne tenosti, metabolizira u jeti i izluuje urinom. Neeljeni efekti:
glavobolja, crvenilo lica, vrtoglavica, malaksalost, posturalna hipotenzija i tahikardija.
HIPODINAMICI Hipodinamici su lijekovi koji smanjuju rad srca, a time i potrebe za
kiseonikom, te tako ublaavaju disproporciju izmeu potrebe srca za kiseonikom i ponude
putem insuficijentnog koronarnog krvotoka. Beta adrenergiki blokatori (propranolol,
atenolol, metoprolol) - efekar beta blokatora na srce nastaje smanjenjem simpatikog uticaja
usljed blokade beta1 receptora koji se predominantno nalaze u srcu. Blokatori kalcijevih
kanala (verapamil, diltiazem, nifedipin) - primjenjuju se u lijeenju svih tipova angine
pektoris, hipertenzije, aritmija i nekih vaskularnih oboljenja. Koe transmembranski priliv
jona kalcija, i to primarno blokiraju spore, o polaritetu ovisne kanale. Neeljeni efekti:
glavobolja, omaglica, umor, slabost, crvenilo lica, periferni edemi.

LIJEKOVI U TERAPIJI PERIFERNIH VASKULARNIH OBOLJENJA


Ateroskleroza je najei uzrok okluzije velikih krvnih sudova, to je praeno poremeajem
periferne cirkulacije. Alfa adrenergiki blokatori (fenoksibenzamin, tolazolin) blokiraju
adrenergike receptore u krvnim sudovima, te izazivaju vazodilataciju i redukciju periferne
vaskularne rezistencije. Spazmolitici (papaverin) izaziva generaliziranu nespecifinu
dilataciju arteriola i relaksaciju drugih glatkih miia. Metilksantini (pentoksifilin) smanjuje
viskozitet krvi i poboljava fleksibilnost eritrocita, to rezultira poboljanjem periferne
cirkulacije. Inhibitori fosfodiesteraze tipa V (sildenafil) dovodi do vazodilatacije korpus
kavernozuma, te se primjenjuje u tretmanu erektilne disfunkcije organskog ili psihogenog
porijekla. ANTIHIPERTENZIVNI LIJEKOVI Hipertenzije je najee kardiovaskularno
oboljenje. U regulaciji krvnog pritiska uestvuju adrenergiki nervni sistem i renin -
angiotenzin - aldosteron sistem. Antihipertenzivni lijeko djeluju razliitim mehanizmima,
dovode do normalizacije krvnog pritiska, te sreavaju teke posljedice oe bolesti, kao to su
infarkt miokarda, srana dekompenzacija, apopleksija, renalna insuficijencija, retinopatija ili
disecirajua aneurizma arterije. DIURETICI-Diuretici koji primarno poveavaju izluivanje
vode nazivaju se osmodiuretici, dok oni koji spreavaju tubularnu reapsorpciju natrija
nazivaju se saluretici. Tiazidni diuretici (hlorotiazid, hidrohlorotiazid) - poveavaju diurezu,
tako to inhibiraju reapsorpciju natrija i hlora u distalnim tubulima. Akutna primjena
hidohlortiazida pojaava, a hronina smanjuje ekskreciju urine kiseline, to moe uticati na
pojavu gihta. Znaajno snienje sistolnog i dijastolnog krvnog pritiska javlja se nakon 3 - 4
dana od poetka primjene, a optimalan antihipertenzivni efekat nakon 3 - 4 sedmice terapije.
Mjesto djelovanja tiazidnih diuretika su distalni tubuli, ali proksimalno od mjesta gdje se
zamjenjuje natrij za kalij. Primjenjuju se u tretmanu hipertenzije, edema izazvanih
dekompenzacijom srca, cirozom jetre i nefrotskim sindromom. Neeljeni efekti: hipokalemija,
hiperkalcemija, hiperurikemija, miopija, trombocitopenija i agranulocitoza. Diuretici
Henleove petlje (furosemid i etakrinska kiselina) imaju brzo i snano djelovanje. U
proksimalnim i distalnim tubulima blokiraju aktivni transport hlora, to za posljedicu ima
smanjenu reapsorpciju natrija sa poveanom diurezom.. Indicirani su u sluajevima kad treba
brzo intervenisati, kao kod hipertenzivnih kriza, akutnog edema plua, edema kod hronine
bubrene insuficijencije i ciroze jetre, edema kod opekotina, teke hiperkalcemije. Neeljeni
efekti su posljedica poremeaja ravnotee elektrolita i tekuine, a javljaju se u vidu
hipotenzije, hiperglikemije, hipokalemije i hipomagnezemije. Diuretici koji tede kalij
(spironolakton, triamteren, amilorid) Spironolakton je sintetski steroid, hemijski slian
aldosteronu. Dovodi do smanjenja sistolnog i dijastolnog pritiska. Kompetitvno inhibira
mineralokortikoidne receptore u bubrezima, te spreava djelovanje aldosterona, to rezultira
poveanim izluivanjem Na i vode. Primjenjuje se u tretmanu primarnih hiperaldosteronizma,
edematoznih stanja koja su praena sekundarnim hiperaldosteronizmom i esencijalne
hipertenzije. Neeljeni efekti su poremeaj ravnotee elektrolita sa pojavom hiperkalemije,
hiponatremije i metabolike acidoze usljed hiperhloremije. Osmotski diuretici (urea,
manitol, izosorbid, sukroza) primarno poveavaju izluivanje vode, uz eliminaciju svih
elektrolita. Mnaitol ima snano i brzo djelovanje. Primjenjuje se u tretmanu ili prevenciji
akutne renalne insuficijencije, povienog intrakranijalnog pritiska,edema mozga, akutnog
napada glaukoma. Neeljeni efekti su dehidracija, glavobolja, munina, poremeaj ravnotee
tenosti i elektrolita. Inhibitori karboanhidraze (acetazolamid) inhibicijom enzima
smanjuje se koncentracijavodikovih jona, te je reapsorpcija natrija i bikarbonata smanjena, to
dovodi do poveanog izluivanja natrija i vode. ANTIADRENERGICI Blokatori alfa
adrenergikih receptora (fenoksibenzamin, prazosin) su lijekovi koji blokiraju adrenergike
alfa receptore i tako smanjuju efekte adrenergike stimulacije putem ovih receptora.
Najvaniji stimulator alfa adrenergikih receptora je noradrenalin. Prazosin je selektivni alfa1
adrenergiki blokator. Blokadom alfa1 adrenergikih receptora, prazosin izaziva perifernu
vazodilataciju arteriola i venula, te smanjuje periferni otpor. Primjenjuje se u terapiji
esencijalne, renalne i hipertenzije izazvane drugim faktorima, sam ili u kombinaciji sa drugim
antihipertenzivima. Neeljeni efekti su vrtoglavica, glavobolja, pospanost, iscrpljenost.
Blokatori beta adrenergikih receptora (propranolol, atenolol, karvedilol, timolol)
smanjuju sranu frekvenciju, udarni volumen srca, kontraktilnu snagu i krvni pritisak, a u
jukstaglomerularnom aparatu bubrega inhibiraju renin . angiotenzin sistem. Blokadom beta1
receptora u lipocitima inhibiraju lipolizu te poveavaju plazmatski nivo holestrola i
triglicerida, a smanjuju HDL holesterol. Beta blokatori su inducirani u tretmanu arterijske
hipertenzije, angine pektoris, sranih aritmija, infarkta miokarda i tireotoksikoze. Lijeenje
hipertenzije beta blokatorima nije kurativno, nakon prekida njihove primjene krvni pritisak se
vraa na vrijednosti prije poetka terapije. Neeljeni efekti: bradikardija, palpitacije,
hipotenzija, glavobolja, letargija, depresija, poveanje ukupnih triglicerida. Blokatori
adrenergikih neurona (gvanetidin, gvanadrel, betanidin) blokiraju oslobaanje
noradrenalina iz adrenergikih nervnih zavretaka.
VAZODILATATORI Antihipertenzivi - vazodilatatori djeluju diretno na glatku muskulaturu
arteriola, ime smanjuju sistemsku vaskularnu rezistenciju to rezultira padom krvnog pritiska.
Direktno djelujui vazodilatatori (hidrazalin, minoksidil, natrij-nitroprusid, diazoksid)
Hidrazalin je direktno djelujui arteriolarni vazodilatator sa snanim koronarodilatatornim
djelovanjem. Antihipertenzivni efekat je posljedica direktnog relaksirajueg efekta na
muskulaturu prekapilarnih arteriola, odnosno smanjenja ukupne periferne rezistencije.
Neeljeni efekti su tahikardija, kongestivna srana insuficijencija, preriferne neuropatija i
parestezija. Minoksidil je snaan vazodilatator, djeluje selektivno, izaziva vazodilataciju
arteriola, dok ne djeluje na vene. Neeljeni efekti su retencija natrija i vode, hipertrihoza. Natrij
nitroprusid djeluje direktno na glatke miie arterijskih i venskih krvnih sudova.Neeljeni
efekti su methemoglobinemija, hipotenzija, glavobolja, nesvjestica. Blokatori kalcijevih
kanala (verapamil, diltiazem, nifedipin, nimodipin) inibiraju influks kalcija u miine stanice
arteriola. Najee se primjenjuju u lijeenju pacijenata sa konkomitantnom ishemijom
miokarda, hipertenzijom i poremeajem periferne cirkulacije.INHIBITORI RENIN -
ANGIOTENZIN - ALDOSTERON SISTEMA-Renin je proteolitiki enzim koji se
sintetizira u jukstaglomerularnom aparatu bubrega. Renin u krvi djeluje na angiotenzinogen
koji prelazi u neaktivni angiotenzin I, iz kojeg u sljedeoj fazi nastaje amgiotenzin II, najjai
vazokonstriktor u organizmu, koji stimulie luenje aldosterona. Konverzija angiotenzina I u
angiotenzin II odvija se pod uticajem angiotenzin - konvertirajueg enzima, koji se nalazi u
endotelu krvnih sudova. Inhibitori angiotenzin - konvertirajueg enzima (ACE-inhibitori:
enalapril, lizinipril, kaptopril) -Enalapril je snaan reverzibilni inhibitor angiotenzin I
konvertirajueg enzima, plazmatskog i tkivnog. Smanjuje periferni otpor, poboljava arterijsku
prohodnost, smanjuje masu uveane lijeve komore, popravlja koronarnu cirkulaciju i
metaboliam miokarda uz ouvanu funkciju srane pumpe, bez promjene sranog ritma i
udarnog volumena. Neeljeni efekti su kaalj, vrtoglavica, crvenilo lica, glavobolja, periferni
edemi, angioedem. Antagonisti angiotenzin II receptora (losartan) djeluju tako to blokiraju
vezivanje angiotenzina II za angiotenzin II receptore. Lostran se primjenjuje u tretmanu
renovaskularne i esencijalne hipertenzije, sam ili u kombinaciji sa diureticima. Neeljeni efekti
su umor, vrtoglavica, dijareja.ANTIARITMICI -Antiaritmici se primjenjuju u lijeenju i
prevenciji poremeaja sranog ritma. Poremeaji sranog ritma nastaju usljed poremeaja
pranjenja u sinus - atrijalnom voru, stvaranja impulsa izvan sinus - atrijalnog vora i
poremeaja provoenja sranih impulsa. Grupa I - Stabilizatori staninih membrana
(kinidin, prokainamid, dizopiramid, ajmalin) Antiartmici prve grupe blokiraju natrijeve kanale
tokom depolarizacije staninih membrana sranog miia i na taj nain djeluju na 0 fazu
akcijskog potencijala. Kinidin se primjenjuje u prevenciji i tretmanu supraventrikularnih i
ventrikularnih aritmija. Neeljeni efekti su mu trombocitopenije, hipotentije, aritmije i sinkope.
Prokainamid se primjenjuje u tretmanu ventrikularnih i atrijalnih aritmija koje se javljaju kao
posljedica anestezije, kontraindiciran je u pacijenata sa mijastenijom gravis. Neeljeni efekti
su: agranulocitoza, neutropenija, pancitopenija, aritmija, SLE. Dizopiramid je antiaritmik
efikasan u tretmanu ventrikularnih ekstra sistola, ventrikularne tahikardije i atrijalnih
tahiaritmija. Neeljeni efekti: agranulocitoza, kongestivna srana insuficijencija, periferna
neuropatija, antiholinergiki efekat, urinarna retencija. Ajmalin se primjenjuje u tretmanu
ventrikularnih i atrijalnih aritmija, primjenjuje se intravenozno. Moe izazvati pogoranje
koronarne insuficijencije, ventrikularnu tahikardiju, sinusni i AV blok. Grupa II - Beta
blokatori (propranolol, alprenolol, pindolol) primjenjuju se u tretmanu razliitih ventrikularnih
i supraventrikularnih aritmija. Terapijski efekti beta blokatora nakon infarkta miokarda su
posljedica blokade beta1 receptora ime se smanjuje srana frekvencija, krvni pritisak,
kontraktilna snaga sa smanjenom potrebom miokarda za kisikom, dok je povean koronarni
krvni protok i perfuzija miokarda. Grupa III - Lijekovi koji produuju trajanje akcionog
potencijala (bretilijum, sotalol) Bretilijum se primjenjuje u tretmanu ventrikularne fibrilacije i
rezistentnih ventrikularnih aritmija, primjenjuje se parenteralno. Neeljeni efekti: snana
hipotenzija, munina, povraanje. Sotalol je neselektivni beta adrenergiki blokator, slabo topiv
u lipidima. Primjenjuje se u tretmanu i profilaksi po ivot opasnih ventrikularnih tahiaritmija.
Amjodaron je strukturalno jedinstven lijek koji u svom sastavu sadri jod. Najizraeniji efeka
amjodarona je produenje akcionog potencijala, a potom djeluje blokadom natrijskih i kalijskih
kanala u stanicama miokarda. Primjenjuje se u tretmanu atrijalne i ventrikularne fibrilacije i
flatera. Neeljeni efekti su: hipotenzija, odlaganje u kornei, neuromuskularni simptomi.
Grupa IV - Blokatori kalcijskih kanala (verapamil) djeluje antiaritmijski tako to inhibira
membranski transport kalcija u membranama stanica miokarda. Primjenjuje se u profilaksi i
tretmanu supraventrikularnih tahikardija, angine pektoris i hipertenzije. Neeljeni efekti:
vrtoglavica, glavobolja, periferni edemi, crvenilo lica, osip i gingivalna hiperplazija.
FARMAKOLOGIJA DIGESTIVNOG SISTEMA---FARMAKOTERAPIJA
PEPTIKOG ULKUSA U terapiji peptiog ulkusa primjenjuju se: antacidi i mukoprotektivi,
antiholinergiki lijekovi, blokatori histaminskih H2 receptora, blokatori protonske pumpe. Cilj
terapije kod ulkusa je ublaavanje bola, iscjeljenje ulkusnog kratera i spreavanje ponovne
pojave ulkusa. ANTACIDI (aluminij hidroksid, aluminij fosfat, magnezij oksid, magnezij
hidroksid, magnezij karbonat, kalcij karbonat, natrij hidrogenkarbonat) Antacidi su lijekovi
koji nakon oralne primjene smanjuju kiselost eluanog soka. Antacidi mogu stimulirati
razliite elemente mukozne odbrambene barijere, kao luenje bikarbonata i mukusa,
regeneraciju mukoznih epitelijalnih stanica i krvni protok u sluznici eluca. Mehanizam
djelovanja antacida ukljuuje hemijsku reakciju neutralizacije sa porastom pH vrijednosti
eluanog sadraja. Doza i uestalost primjene antacida odreuje se na osnocu stanja pacijenta.
Antacidi se primjenjjuju 1 sat nakon jela. Smanjuju apsorpciju kardiotonikih glikozida,
eljeza, tetraciklina, kinolonskih antimikrobika i izoniazida. Aluminij hidroksid i aluminij
fosfat imaju blago antacidno djelovanje u trajanju od oko 80 min, pri emu se pH eluanog
soka odrava izmeu 4 i 5. Svi aluminijski antacidi, izuzev aluminij fosfata, vezuju u tankom
crijevu fosfate u netopive soli koje se eliminiraju fecesom. Premda aluminij hidroksid i
aluminij fosfat djeluju lokalno, izvjesna koliina aluminija se apsorbira iz crijeva u sistemsku
cirkulaciju, ali i brzo izlui urinom. Magnezijevi antacidi imaju snano antacidno djelovanje, te
pH eluanog soka podiu na 7 ili vie. Mg je snaan depresor CNS-a, te njegovo nakupljanje
uzrokuje sistemsku toksinost, koja se ispoljava depresijom refleksa i miinom paralizom, te
muninom, povraanjem i hipotenzijom. Kalcij karbonat je snaan antacid koji moe brzo i
kompletno neutralizirati hlorovodoninu kiselinu. INHIBITORI HISTAMINSKIH H2
RECEPTORA (cimetidin, ranitidin, famotidin) Histamin je snaan stimulator sekrecije
eluane kiseline, a u manjem stepenu i pepsina. Kompetitivnom blokadom H2 receptora
snano inhibiraju sekreciju hlorovodonine kiseline i pepsina. Djelovanje je izraeno na
bazalnu sekreciju i na sekreciju koja nastaje stimulacijom histaminom, alkoholom, kofeinom te
hranom. Cimetidin se primjenjuje u stanjima kada je potrebno inhibirati luenje eluane
kiseline, kao duodenalni i eluani ulkus, ezofagealni refluks. Neeljeni efekti cimetidina se
rijetko javljaju. Ranitidin je, u odnosu na cimetidin, 5 do 12 puta jai inhibitor sekrecije
eluane kiseline a primjenjuje se u tretmanu eluanog i duodenalnog ulkusa, hiperaciditeta,
Zollinger - Ellisonovog sindroma i stres ulkusa. Famotidin brzo i pouzdano uklanjanja
hiperaciditet. INHIBITORI PROTONSKE PUMPE (omeprazol, pantoprazol, lansoprazol)
Inhibicijom protonske pumpe u parijetalnim stanicama sluznice eluca spreavaju terminalni
stadij sinteze kiseline, te tako smanjuju aciditet i ukupni volumen eluanog soka. Inhibitori
protonske pumpe su najjai inhibitori sekrecije eluane kiseline, pri emu smanjuju bazalnu i
stimuliranu sekreciju. Ispoljavaju minimalnu bakteriostatsku aktivnost prema Helicobacter
pylori. PROTEKTIVI ELUANE SLUZNICE (karmenoksolon, sukralfat, prostaglandini)
Karbenoksolon inhibira aktivnost pepsina, te moe inhibirati sintezu leukotrijena. Nakon
oralnog unoenja sukralftat se u kiseloj sredini eluca polimerizira, te stvara obilnu masu
pastoznog gela, koji oblae sluznicu, a posebno povrinu ulkusa. Primjenjen kao klizma, moe
biti efikasan u tretmanu proktitisa i kolitisa. DIGESTIVI su lijekovi koji pomau varenje
hrane. Primjenjuju se onda kada postoji njihov nedostatak, pa zbog toga primjena digestiva ima
karakter supstitucione terapije. LAKSANTNI LIJEKOVI Laksantni lijekovi potpomau
pranjenje crijeva. Upotrebljavaju se za lijeenje opstipacija, uklanjanje toksinog sadraja iz
crijeva i olakanje defekacije u specifinim stanjima pacijenata kada je potrebno pranjenje
crijeva bez napora, kao nakon infarkta miokarda, operativnog zahvata, kod hemoroida.
LIJEKOVI KOJI POTENCIRAJU REFLEKS DEFEKACIJE NA MEHANIKI NAIN
Ove supstance poveavaju zapreminu crijevnog sadraja, rasteu glatke miie crijevnog zida i
mehaniki drae nervne zavretke u crijevima, to izaziva pojaanu peristaltiku i pranjenje
crijeva. Osmotski laksativi (laksantne soli) - u ovu grupu spadaju magnezij sulfat i natrij sulfat
koji se nakon oralne primjene slabo apsorbuju, pa u crijevima osmotskim putem privlae
znatnu koliinu vode iz stijenke u lumen crijeva. Voe i voni sokovi sadre organske kiseline
koje djeluju kao osmotski laksativi. Sredstva koja bubre - karakteristika ovih laksativa je da u
vodi bubre i tako poveavaju crijevni sadraj, to podstie peristaltiku i pranjenje crijeva.
Emolijentni laksativi (mineralna i masna ulja i povrinski aktivne materije)
HEMIJSKI LAKSATIVI Ricinusovo ulje - pod uticajem ui i pankreasne lipaze u
crijevima iz ricinusovog ulja oslobaa se ricinolska kiselina. Primjenjuje se u stanjima kada je
potrebno kompletno isprazniti crijeva, kao kod trovanja i preoperativno. Antrahinonski
derivati sadre emodine, koji u debelom crijevu nadrauju nervne zavretke, te poveavaju
peristaltiku. Mogu izazvati hiperemiju trbunih i karlinih organa. Fenolftalein ima laksantno
djelovanje slini antrahinonskim preparatima.Bisakodil je kontaktni laksativ koji djeluje na
lokalne aksone debelog crijeva i rektuma, to mu omoguava uspjenu primjenu i u pacijenata
sa oteenjem kimene modine. Nakon oralne primjene, laksativni efekat bisakodila se javalja
za 6 - 12 sati, a nakon rektalne unutar 15 - 60 minuta. Bisakodil moe izazvati neeljene efekte,
kao kolike i dijareju. ANTIDIJAROICI Pojava uestalih, tenih stolica nastaje zbog
pojaane peristaltike aktivnosti, kao posljedice razliitih oboljenja. Primjena lijekova koji
smanjuju peristaltiku moe biti opasna, npr. u sluaju intoksikacije ili infekcija, kada se
zaustavljanjem dijareje produava prisustvo uzronika dijareje i omoguuje bolja apsorpcija
toksina i toksinih produkata. Opijum i opijati (difenoksilat, loperamid) Difenoksilat inhibira
crijevnu peristaltiku stimulacijom opijatnih receptora u zidu crijeva, to produava vrijeme GI
pasae, primjenjuje se u tretmanu hronine dijareje. Loperamid je sintetski antidijaroik,
opijatnog djelovanja, dava do tri puta snaniji nego difenoksilat.Bizmut polisilikat djeluje
adsorptivno , vezujui toksine i produkte putrefakcije koji nastaju djelovanjem bakterija.
Primjenjuje se u terapiji dijareja razliitog porijekla.Sluzava sredstva nakon oralne primjene
stvaraju tanak sloj koji je titi od raznih nadraaja. EMETICI su supstance koje primjenjene
u odgovarajuim dozama izazivaju povraanje bez znaajnog uticaja na druge funkcije
organizma. Primjenjuju se za izazivanje povraanja kod akutnog trovanja u vremenskom
periodu u kome se oekuje prisustvo otrova u elucu. Kontraindikacije za primjenu emetika su
otrovanja korozivnim otrovima, koma, delirij i konvulzije. Apomorfin je polusintetski derivat
morfina. Primjenjuje se kod akutnih trovanja, intramuskularno ili supkutano. Ipekakuana
djeluje direktno nadraajno na gastrinu mukozu, te izaziva povraanje. Neeljeni efekti su
pospanost, poremeaj sna, letargija, dijareja i miopatija. Iritantne soli nakon oralne primjene
izazivaju povraanje refleksnim mehanizmom. Djeluju direktno, draei zavretke vagusa u
sluznici eluca, odakle se nadraaj vagusnim vlaknima prenosi do centra za povraanje u
produenoj modini. ANTIEMETICI su lijekovi koji se primjenjuju za simptomatsko
zaustavljanje povraanja. Metoklopramid poveava tonus donjeg ezofagealnog sfinktera,
poboljava tonus i peristaltiku eluca, relaksira pilorini sfinkter i poveava duodenalnu
peristaltiku, i tako ubrzava gastrino pranjenje. Primjenjuje se u tretmanu munine i
povraanja tokom prijmjene citostatika, postoperativno, kod migrene, meteorizma, usporenog
pranjenja eluca. Neeljeni efekti: umor, nesanica, glavobolja, konfuzija, vrtoglavica, mogu
se javiti i endokrini poremeaji kao: galaktoreja, amenoreja, ginekomastija, poremeaji
menstruacije. Domperidon je efikasan u tretmanu munine i povraanja razliitog porijekla i
simptoma postprandijalne dispepsije. Fenotijazini i butirofenoni se primjenjuju u tretmanu
postoperativne munine i povraanja, nakon radijacije ili citotoksinih lijekova. Kotikosteroidi
pojaavaju djelovanje antiemetika, te se primjenjuju u kombinaciji sa njima. Atropin,
skopolamin i neki antihistaminici su posebno efikasni u spreavanju povraanja kod
kinetoza. Neeljeni efekti su suhoa usta, konstipacija i sedacija, rjee konfuzija. Piridoksin se
empirijski koristi u terapiji povraanja u trudnoi u kojoj inae treba izbjegavati primjenu
drugih lijekova. ANTIANEMICI Anemija predstavlja manjak eritrocita i hemoglobina u
krvi. Svaki gram hemoglobina sadri 3,3 mg eljeza, a od njegovog sadraja ovisi prenos
kiseonika. Uzrok pojave anemije moe biti krvarenje i poremeaj hematopoeze usljed
nedostatka faktora neophodnih za eritropoezu, depresije kotane sri i hemolize eritrocita.
eljezo uestvuje u izgradnju hemoglobina, spoja neophodnog za eritropoezu i transport
kiseonika od plunih alveola do svih stanica u organizmu. Apsorbira se u duodenumu i
proksimalnom dijelu jejunuma. Glavni inhibitori apsorpcije su kalcij, antacidi, aj, kafa, kakao,
biljni ajevi, crveno vino, dok askorbinska i hlorovodonina kiselina, koje odravaju eljezo u
redukovanoj formi, poveavaju apsorpciju eljeza. eljezo koje nije iskoriteno u sintezi
hemoglobina deponuje se u organizmu u dvije forme, kao feritin i hemosiderin. Neeljeni efekti
su iritacija sluznice eluca u vidu nelagode u elucu , munine, povraanja, konstipacije i
dijareje. Vitamin B12 spada u grupu hidrosolubilnih vitamina i neophodan je faktor u mnogim
metabolikim procesima u organizmu. Apsorpcija cijanokobalamina unesenog hranom, odvija
se uz pomo unutranjeg faktora koji se fizioloki stvara u antralnom dijelu sluznice eluca i
aktivira u prisustvu eluane kiseline. Glavni simptom nedostatka vitamina B12 je makrocitna
anemijam u kojoj je broj eritrocita smanjen, a oni eritrociti koji uspiju da sazriju su vei od
normalnih, sadre ve hemoglobina u odnosu na normalne eritrocite, ali zbog njihovog malog
broja se razvija anemija. Neeljeni efekti se rijetko javljaju, a najei su dijareja, glavobolja,
bol na mjestu primjene, alergijske reakcije, od osipa do anafilaktikog oka.Folna kiselina
spada u esencijalne vitamine. U organizmu postoje rezerve folne kiseline koje zadovoljavaju
potrebe za folnom kiselinom i nekoliko mjeseci. Nedostatak folne kiseline moe izazvati
megaloblastinu anemiju. Primjenjuje se u prevenciji nastanka defekata u razvoju neuralne
cijevi ploda, te u tretmanu megaloblastine anemije. ANTIKOAGULANTNI
LIJEKOVI Proces koagulacije krvi zapoinje adhezijom i agregacijom trombocita, a
zavrava stvaranjem fibrina. Najvaniji faktori koji sudjeluju u tom procesu su protrombin,
trombokinaza, trombin, joni kalcija i fibrinogen. Zajednika osobina antikoagulantnih lijekova
je da spreavaju koagulaciju u krvi te se primjenjuju u tromboembolijskim stanjima radi
spreavanja poveanja koaguluma, pojave embolije i u orevenciji tromboembolijskih
komplikacija. PARENTERALNI KOAGULANSI Heparin je fizioloki antikoagulans.
Nalazi se u granulocitima i mastocitima zajedno sa histaminom i serotoninom. Antikoagulantno
djelovanje mu ovisi od antitrombina III koji je jedan od plazmatskih kofaktora koagulacije.
Djelovanje heparina nastaje neposredno poslije primjene, a traje 2 - 4 sata. Primjenjuje se
intravenski, rijetko supkutano. Najei i najtei neeljeni efekat je krvarenje.
Niskomolekularni heparin se primjenjuje u pre i postoperativnoj prevenciji duboke venske
tromboze i tromboembolije u pacijenata sa niskim i umjerenim rizikom pojave tromboza.
ORALNI ANTIKOAGULANSI Po svojoj hemijskoj strukturi su slini vitaminu K, te djeluju
kao kompetitivni antagonisti vitamina K. Djelovanje se javlja nakon 3 do 4 dana od poetka
primjene, koliko je potrebno da se utroi postojei protrombin u jetri, a nakon prestanka
primjene, djelovanje traje jo 3 do 10 dana, koliko je potrebno da se uspostavi resinteza
protrombina u jetri. FIBRINOLITICI su lijekovi koji razgrauju ve stvoren eintravenske
koagulume. Fibrinolitici djeluju tako to kataliziraju konverziju plazminogena u plazmin, koji
potom razlae ve stvorene fibrinske naslage. Najei neeljeni efekti su krvarenja, posebno u
GIT-u i urinarnom traktu. INHIBITORI AGREGACIJE TROMBOCITA Agregacija
trombocita je bitan faktor u nastajanju ateroskleroze i tromboembolijskih oboljenja.
Acetilsalicilna kiselina znaajno smanjuje incidenciju tranzitnih ishemikih ataka i
postoperativnih tromboembolija. Dipiridamol iri koronarne ile i tako poboljava
snadbijevanje stanica sranog miia krvlju i kisikom. Klopidogrel inhibira agregaciju
trombocita i produava vrijeme krvarenja. HEMOSTATICI HEMOSTIPTICI
Hemostatici su sredstva koja zaustavljaju krvarenje. Mogu biti lokalni i sistemski. LOKALNI
HEMOSTATICI Lokalna hemostaza se postie primjenom lijekova koji prouzrokuju
koagulaciju krvi na mjestu aplikacije. Fibrinska pjena se primjenjuje lokalno za zaustavljanje
parenhimatoznih krvarenja tokom hirukih zahvata. elatina se primjenjuje u kombinaciji sa
trombinom, gdje trombin zapoinje koagulaciju, dok elatina svojom velikom povrinom
apsorbuje krv i smanjuje jainu krvarenja. Trombin se primjenjuje lokalno kod kapilarnih
krvarenja u hirurgiji, urologiji, ginekologiji i stomatologiji. SISTEMSKI HEMOSTATICI se
primjenjuju parenteralno radi zaustavljanja krvarenja. Vitamin K, poznat kao koagulacijski
vitamin, odnosno antihemoragini vitamn, ima vanu ulogu u koagulaciji krvi. Primjenjuje se u
tretmanu krvarenja koja nastaju usljed hipovitaminoze K kod neadekvatnog unosa hranom, pri
poremeajima apsorpcije, kod nekih oboljenja jetre. Fibrinogen se primjenjuje u sluaju
akutnog deficita fibrinogena i krvarenja kao posljedice fibrinolitikog sindroma nakon poroda i
operacija na organim bogatim fibrinolizom, kao plua, prostata, pankreas. RESPIRATORNI
SISTEM- Oksigenoterapija- terapijska primjena kiseonika u stanjima hipoksije i anoksije.
Kiseonik je bezbojni gas bez mirisa i ukussa. Anoksemicka anoksija je stanje u kome arterijska
krv nije zasicena kiseonikom u udahnutom vazduhu ili patoloskih promjena u disajnim
putevima koje otezavaju disanje. Primjena kiseonika kod ovakvog tipa anoksije je opravdana
dok u slucaju anemicke, histotoksicne i stagnantne anoksije nije efikasna. Nezeljeni efekti
kiseonika su depresija disanja, atelektaza, citotoksicno djelovanje i retroletalna fibroplazija.
Depresija disanja moze se javiti primjenom cistog kiseonika u pacijenata sa dugotrajnom
respiratornom insuficijencijom. ANTITUSICI- to su lijekovi koji umiruju kasalj. Prema
mjestu djelovanja dijele se na: -centralne antitusike (opioidni i sintetski) i periferne. 1.Opioidni
centralni antitusici(morfin, kodein, folkodin, noskapin)- Kodein- primjenjuje se za
suspenzije suvog, iritantnog i neproduktivnog kaslja.Djeluje putem specificnih receptora
inhibitorno na centar za kasalj u produzenoj mozdini. Ne paralizuje treplje respiratornog epitela
za razliku od morfina, te ne otezava iskasljavanje. Folkodin je derivat morfina sa jakim
djelovanjem na refleks kaslja. Direktno suprimira centar za kasalj. Pored toga ima blago
sedativno i analgetsko dejstvo. Noskapin- je prirodni alkaloid iz opijuma. Kao antitusik
jednako je efikasan kao i kodein. Razlika je u tome sto on ne izaziva euforiju, toleranciju i
ovisnost kao kodein. 2. Sintetski centralni antitusici (butamirat, fedrilat, klofedanol,
pipazetat) djeluju neposredno na centar za kasalj. Ublazavaju suvi kasalj i smanjuju
bronhokonstrikciju. 3. Periferni antitusici (pentoksiverin, sluzave droge)- ne izazivaju
toleranciju, ovisnost, posjeduju blago bronhodilatatorno dejstvo, antitusicki efekat slabiji.
Pentoksiverin ima lokalno anesteticko djelovanje na receptore u tusigenim zonama farinksa i
bronhija te blago antiholinergicko djelovanje. Nakon oralne primjene antitusicki efekat se
javlja unutar 20 min i traje oko 2h. Sluzave droge se daju kod onih oblika kaslja koji su
posledica prenadrazenosti sluznice u zdrijelu. One oblazu povrsinu oboljele sluznice i na taj
nacin stite od nadrazaja. ANTIASMATICI- Koriste se u prevenciji napada bronhijalne astme ,
inhibiraju oslobadjanje medijatora upale i smanjuju osjetljivost bronhijalne muskulature na
djelovanje oslobodjenih medijatora(kortikosteroidi), a u tretmanu bronhospazma koriste se
antiasmatici koji direktno relaksiraju glatke misice bronha(adrenergicki bronhodilatatori,
teofilin), i lijekovi koji antagoniziraju efekte acetilholina(antimuskarinski lijekovi).
Antiasmatici se mogu koristiti oralno, parenteralno te u vidu inhalacije cime se postizu visoke
koncentracije i direktno djelovanje na respiratorne puteve. ADRENERGICKI
BRONHODILATATORI( salbutamol, salmeterol)- oni stimulisu adrenergicke receptore
smjestene u glatkim misicima bronha cime dovode do relaksacije muskulature i
bronhodilatacije, suprimiraju oslobadjanje leukotrijena i histamina, stimulisu mukocilijarni
klirens i samnjuju permeabilnost kapilara. ANTAGONISTI MUSKARINSKIH
RECEPTORA- derivati atropina sa antiholinergickim djelovanjem. Blokiraju muskarinske
receptore cime dovode do bronhodilatacije. Takodje sprecavaju prekomjernu sekreciju.
Primjenjuju se kod bronhijalne astme, hronicnih opstruktivnih plucnih oboljenja, hronicnog
bronhitisa i emfizema pluca. ANTIHISTAMINICI- Ketotifen-djeluje blokiranjem
histaminskih H1 receptora cime sprecava oslobadjanje histamina. Ne posjeduje
bronhodilatatorni efekat. Smanjuje ucestalost, intenzitet i trajanje napada astme, dok ne djeluje
na vec prisutnu bronhokonstrikciju. Najcesci nezeljeni efekat jeste sedacija koja utice na
psihofizicke sposobnosti pacijenta, suhoca usta, vrtoglavica, mucnina, glavobolja.
ANTAGONISTI LEUKOTRIJENSKIH RECEPTORA(montelukast) Leukotrijeni su
snazni inflamatorni agensi koji se oslobadjaju iz mastocita i eozinofila. Montelukast je
selektivni antagonist leukotrijenskih receptora. Primjenjuje se oralno u tretmanu hronicne
astme, eozinofilnog gastroenteritisa, profilaksi migrene i urikarije. Najcesci nezeljeni efekti su
bradikardija, tahikardija i ekstrasistole. GLUKOKOTRIKOIDI(beklometazon, flutikazon)-
najefikasniji antiinflamatorni lijekovi u tretmanu astme. Poboljsavaju plucnu funkciju,
smanjuju preosjetljivost disajnih puteva, smanjuju frekvenciju i tezinu egzacerbacije bolesti, te
poboljsavaju kvalitet zivota pacijenta. Primjenjuju se u obliku inhalacija, oralno i parenteralno.
Oni povecavaju osjetljivost adrenergickih receptora, a time i djelovanje adrenergickih
antagonista na glatku muskulaturu bronha. Beklometazon i flutikazon su sintetski
kortikosteroidi. Primjenjuju se u obliku inhalacije u kontroli simptoma bronhijalne astme i
hronicnog opstruktivnog plucnog oboljenja. Najcesci nezeljeni efekat jeste kandidijaza usne
supljine. Pored toga mogu se javiti paradoksalni bronhospazam i kozni osip.