You are on page 1of 2

KA'B b.

ZHEYR

Merzbani, Mu<cem'-u<arii' (nr. Abdsset- marlarnn sadaret kaymakam Kse Mu- nihayet kendisinin de tahttan uzaklat
tar Ahmed Ferrac), Kahire 1379/1960, s. 230; sa Paa ile eyhlislam Topal Ataullah rlmas sonucunu dourdu. Adamlar va-
bn Reil5 el-Kayrevani, el.<Umde (nr. M. Muh-
Mehmed Efendi olduu bilinmektedir. stasyla batan itibaren isyan destekle-
yiddin Abdlhamid). Kahire 1383/1963, I, 113;
Abdlkadir el-Badadi, ljiztinet 'l-edeb, IX, Rus sava sebebiyle ordunun stan yen. 111. Selim'e ve Nizam- Cedid'e kar
153-155; Brockelmann. GAL, I, 32; Suppl., 1, giriilen tertiplerin iinde etkin rol oyna-
bul' dan hareketinden ( 12 Nisan 1807)
68; evki Dayf. Ttiril].u 'l-edeb, il, 83-88; O. Re- m olan iV. Mustafa tahta geirildi (21
scher, Beitriige zur Arabischen Poesie, stanbul sonra. Karadeniz Boaz'ndaki kalelerin
Rebflevvel 1222/29 Mays 1807). syan bu
1959-60, Vl/3, s. 99-175; Sezgin, GAS, il, 229- muhtemel bir Rus tehdidine kar takvi-
ekilde baar ile sonulandktan sonra
235; Abdlmuttalib Salah. "Ka~ b. Zheyr", ME, yesi kanlmaz olduundan bu hususta
XXVl/8(1959),s. 461-465; Hasan Kurun, "15ai sadaret kaymakam. eyhlislam. kazas-
birtakm tedbirler alnmasna teebbs
det Ka~ ve rnenziletha", a.e.,XLVIIl/2(1976). kerler ve nde gelen ulemfdan Muhib
s. 179-191; Mahmd Abdullah el-Gadr, "Dirase edildi. Bu kalelerde bulunan yamaklarn
Efendi ile Kabak Mustafa dahil olmak
taJ.l.til:yye fi Divani Ka~ b. Zheyr", el-Meo- Nizam- Cedid sistemi iine sokulmak is-
zere btn ocakyneticilerinin itirakiy
rid, IX/4, Badad 1981, s. 804-812; Sleyman tenmesi bunlarn Kse Musa Paa tara-
Tlc, "Ka'b b. Zheyr ve Kaside-i Brde'si le yaplan bir toplantda, bundan sonra
fndan el altndan tahrik edilmesine fr
zerine Notlar", EAIFD, sy. 5 (1982), s. 159- askerlerin devlet ilerine karmamalar
173; o. Casir Halil Eb Safyye, "Banet S<d:
sat verdi. Yamaklara da Nizam- Cedid el-
ve emirlere riayet etmeleri taahhd kar-
Dirase nalj:diyye", Mecellet ebl;~i'l-Yermak, bisesi giydirilmesinin dnlmekte ol-
lnda kendilerinden bu isyan sebebiyle
IV/1, Amman 1986, s. 63-65; R. Basset. "Ka~ duu ve bu i iin Boaz Nazn Mahmud
hesap sorulmayacana dair bir "hccet-i
b. Zuhayr", E/2 (ng.), iV, 316; Hseyin Algl, Raif Efendi ile Macar tabyas kumandan er'iyye" tanzim edildi (31 Mays 1807).
"Ensar", DIA, XI, 252. !Al Halil Haseki'nin grevlendirildiine dair
lffJ AHMET SAVRAN Kabak syan ile balayan yeni devir.
yaplan kkrtmalar bunlarn isyan ve bu
bu hccete ramen yenierilerin devlet
r iki kiinin ldrlmeleriyle sonuland ve
ilerine karmalar ve her trl arlk
KABAKI SYANI olay isyann k noktasn tekil etti (25
lar iinde geen genel bir kargaa dne-
Nizfun- Cedid ve Ill. Selim devrini Mays 1807).
mi olmu. ili. Selim'i tekrar tahta geirip
sona erdiren isyan.
L _J Ayaklanma stanbul'da duyulunca K- Nizfm- Cedid'i ihya etmek zere bir kar
se Musa Paa tarafndan basit bir infial darbe teebbsnde bulunan Alemdar
1792 Ya Antlamas ile neticelenen olarak takdim edildi. Nizam- Cedid rica- Mustafa Paa'nn mdahalesi ve 11. Mah-
Rus sayann hemen ardndan ordunun lince de nemsenmedi. Kabak Mustafa mud'un tahta karlmasyla sona ermi
qisiplin altna alnmas, Avrupa'da cari nderliindeki isyanclarn. saylar gide- tir (28 Temmuz 1808). syann ardndan
usuller dahilinde yenilenmesi yannda rek artan bir ekilde stanbura doru vaki Boaz nfzrln elde etmi olan Kabak
devletin dier kurumlarnn da yeniden olan yryleri srasnda zellikle Levent Mstafa da il. Mahmud'un tahta karl
yaplandrlmas anlamnda balatlan Ni- iftlii'ndeki talimli askerlerin mdahale masndan on be gn nce Alemdar Mus-
zam- Cedid hareketi, bu alanlarda nemli etme ihtimalleri Kse Musa Paa'nn ter- tafa Paa'nn yollad Pnarhisar ayan
reformlar gerekletirmi olmakla bera- tipleriyle ortadan kaldrld. 111. Selim ise Ali Aa tarafndan ldrlmtr. Kabak-
ber 1805'ten itibaren gelien tepki ve ey- isyann gelimesiyle ilgili olarak kendisine isyan ile yenilenme ve yeniden yaplan
lemlerle sarslmaya balamtr. Yaplan verilen yanltc bilgilerle aldatlmaktayd. ma devrinin il. Mahmud'un Yenieri Oca-
uygulamalardan memnun olmayan yeni- Tophane'ye kadar gelen asileri datmak 'n kaldrd tarihe kadar ( 1826) geen
eri ve ulema kesimi, ortak bir tavr iin- iin topubann mdahaleye kalkmas uzun bir zaman iin tamamen kapanma-
de yenilikler karsnda menfaatleri ze- da yine Kse Musa Paa tarafndan nlen- s. ileriki dnemlerde devletin ite ve d
delenen muhalefet cephesini geniletme di. Asilerin saylar stanbul'da kalan ye- .ta karlat olumsuzluklarn balca se-
imkan bulmutur. Nizam- Cedid'in Ru- nierilerin ve ayak takmnn da itirakiy beplerinden birini tekil etmitir. Bu is-
meli'de de uygulanmas teebbs. ayan le artt. Ocak ihtiyarlar ve bata eyhlis yann. devletin an gelimelerine ayak
ve mtegallibenin genel direnii ve silahl lam olmak zere nde gelen ulemfdan uyduracak bir ekilde kendini slah etme
atmalar neticesinde baarszlkla so- ak destek ve tevik gren asiler birta- gibi bir byk frsat nledii de sylene-
nulanm (iL Edirne Vak'as, 1806), bun- km isteklerde bulundular. Musa Paa ta- bilir.
dan vazgeilmesi Nizam- Cedid faaliyet- rafndan hazrlanan. iinde Nizam- Cedid
lerini tamamen zaafa uratmt. Veh- ricalinden nde gelen kiilerin adlarnn
hfbi isyanlar sebebiyle hac yollarnn ka- bulunduu bir liste idamlar istenmek
panmas ve ngiliz filosunun stanbul n- zere Kabak'ya iletildi. Asiler bu talep-
lerine gelmesi (Zilhicce 1221 /ubat 1807) le Atmeydan'na doru ilerlediler. stan
gibi gelimeler 111. Selim'in otoritesine bul'da bulunan ve saylar 10.000'i aan
111. Selim'in Nizam- Cedid ricalinin idamlarn emreden
ar bir darbe vurmu. nihayet reform- Nizam- Cedid askerini kullanma basire-
hatt- hmayunu (BA, HH, nr. 7531)
larla beraber bunlar yrten kadrolarn tini gsteremeyen 111. Selim istenilen ri-
ldrlmesine ve bizzat padiahn tasfiye cali feda etti ve Nizam- Cedid'in btn
edilmesine varacak olan bir ayaklanma- kurum ve uygulamalaryla ilgas istekle-
nn hazrlanmasna yol amtr. Hayat rine de olumlu cevap verdi. Fakat bu du-
hakknda bilgi bulunmayan. ancak Kas- rum isyan sona erdirmedi. Padiahn bu
tamonulu olup Yenieri Oca'na girdii kritik anda ortaya koyduu zafiyet ve yl
bilinen Kabak Mustafa. bu gelimenin lardr srdrlen zorlu bir uran neti-
banda grnen kii olmakla beraber cesi olarak byk maddi fedakarlklarla
ayaklanmann arka plandaki gerek mi- kurmu olduu sistemi s~hiplenmemesi

8
-c

KABAKLI, Ahmet

BBLYOGRAFYA : Yaz hayatna iirle balayan Ahmet Ka- edilmesi gerekir. Trkler eitli kltrler-
elebizade Asm. Tarih, stanbul 1282, il, 20- bakl'nn. stanbul Yksek retmen Oku- le temas ederek bugne kadar gelmi,
53; Cabi mer Efendi, Tarih (haz. Mehmet Ali lu'ndaki rencilii srasnda Abdlbaki ancak kendi kltrlerini koruyup Trk
Beyhan. doktora tezi, 1992). Ed.Fak. Genel Glpnarl'y Yunus Emre hakkndaki baz kalmay baarmlardr. Dnyaya hakim
Kitaplk, nr. TE 9,s. 111, 114, 122, 138; Georg
grleri dolaysyla eletirdii ilk yazs bir ruh ve fetih zihniyetiyle bakan eski
Oulukyan'n Ruznamesi: 1806-1810 isyan/a-
n, ili. Selim, iV. Mustafa, il. Mahmud ve Alem- Son Saat gazetesinde yaymland (20 Ka- Trkler, dier kltrlerden sadece gerek-
dar Mustafa Paa(trc. H. D. Andreasyan), stan sm 1946). 1947Martndan itibaren Nu- li ve faydal grdklerini alarak bunlara
bul 1972; Kethda Said, Tarih (haz. Ahmet z- rettin Topu'nun kard Hareket der- kendi damgalarn vurduklar iin Trk
can, yksek lisans tezi. 1999), Krkkale niver- gisinde "Ayn Hercmerci" bal altn kltr yakn zamanlara kadar orijinalli-
sitesi Sosyal Bilimler Enstits, s. 99-109; Mus- da eletiri yazlar yazd. Bizim Trkiye ini korumutur. Tanzimat'tan sonra bu
tafa Necib. Tarihe, stanbul 1280, s. 21, 64,
84-85; O. F. von Schlechta-Wssehrd, Die Revo- dergisinde siyasi hiciv ve tahlilleri, Hisar ruhun kaybedilerek Avrupa kltrlerine
lutionen in Constantinopel in den Jahren 1807 ve stanbul gibi dergilerde iir, deneme aalk duygusuyla yaklalmas yaban-
und 1808, Wien 1882; Zinkeisen. Geschichte, ve eletirileri yaymland; bir iiriyle Nu- clamaya, kltr alannda smrgele
Vll, 460-472; Cevdet. Tarih, Vlll, 69, 103, 134- rullah Ata'n dikkatini ektiyse de iirde meye ve bir kltr ikiliine yol amtr.
135, 186 vd., 189, 347-348; Ahmed Refik. Ka- srarl olmad. Tercman gazetesinin a-
bak isyan, stanbul 1331; N. Iorga. Osmanl Eserleri. Kabakl'nn hepsi de stan
t fkra yarmasn kazannca ( 1956) de-
Tarihi (trc. Bekir Stk Baykal), Ankara 1948, V, bul'da yaymlanm ok sayda eseri bu-
170-173; Danimend, Kronoloji, iV, 84-86, 88- rece alan dier iki yarmacyla nce m- lunmaktadr. Edebiyat Tarihi. Trk Ede-
89; Mufassal Osmanl Tarihi, stanbul 1962, V, navebeli, 1957-1961 aras aralkl, bu ta-
biyat(!, 1965; Il-III. 1966; ok sayda bas-
2799, 2805, 2810-2815, 2824; Necib Asm, rihten sonra da srekli olarak "Gn In
ks yaplan eserin 9. basks ( 19911 be cilt
"Mverrih Asn Efendi'nin Metrkat-i Tiirihiy- da" balyla gnlk yazlar yazd. 3 Ekim
yesinden Birka Para", TOEM, sy. 32 ( 1332). s. olarak yaymlanm. iV. cilt iire, V. cilt hi-
1986'da Tercman 'dan ayrlarak ksa
168-186; etin Derin. "Kabak Mustafa Ayak- kaye ve romana ayrlmtr). Milliyeti ba-
mrl bir gazete olan Yeni Haber'de
lanmasna Dair Bir Turihe", TD, sy. 27 ( 1973). s. k asyla yazlan eser, hem edebiyat ta-
99-110; a.mlf. "Yayla rnfun Risalesi", TED, sy. yazmaya baladysa da ubat 1988'de es-
rihi hem de zenle seilmi metinlerden
3 (1973). s. 213-272; a.mlf., "Tiifengi-ba Arif ki gazetesine dnd. Kapanmasndan bir
oluan kapsaml bir edebiyat antolojisi
Efendi Tarihesi", TTK Belleten, XXXVlll/151 sre nce Tercman'dan ayrlp (Mart
( 1974), s. 379-443; E. Kuran. "KabakCi-Oghlu niteliindedir. Fkri Eserleri. Mslman
1991) Trkiye gazetesine geen Kabakl
Muaf.", E/2 (ng.), iV, 322-323.
19 Kasm 2000 tarihine kadar bu gazete- Trkiye ( 1970); Mabet ve Millet(! 970);
.!il KEMAL BEYDLL de yazlar yazd. Kltr Emperyalizmi ( 1970); Brokra-
si ve Biz ( 1976, fikir dalnda Trk.iye Milli
Ahmet Kabakl, edebiyat faaliyetlerini
r daha ok 1970 ylnda kurucular arasn Kltr Vakf armaan); Bizim Alkibiya-
KABAKLI, Atuiet
da yer ald ve bakanln yapt Tr- des (siyasi hicivler, 1977); Temellerin Du-
(1924-2001)
kiye Edebiyat Cemiyeti bnyesinde y- rumas ( 1989; fikir dalnda Trk.iye Ya-
Gazeteci, yazar, edebiyat tarihisi. rtt. Bu cemiyetin yayn organ olarak zarlar Birlii dl). Deneme-Eletiri. i
L ~
ir ncelemeleri ( 1992). Monografi. Meh-
Ocak 1972'de Trk Edebiyat dergisini
24 Mays 1924 tarihinde Elaz'a bal karmaya balad. 1978 ylnda da Trk met Akif (1971); Yunus Emre (1971);
Harput'un Gllba'nda dodu. Babas, Edebiyat Vakf'nn kurulmasna nclk Mevlana ( 1972. Seluk niversitesi ve
Harput Sarayhatun (Sare Hatun) Camii'n- etti ve mrnn sonuna kadar bu vakfn Konya Turizm Dernei dl); Sultan'
de mezzinlik yapan mer Efendi, annesi bakanlnda bulundu. ok sayda dl uara Necip Fazl ( 1995). Roman, Hika-
Mnire Hanm'dr. ocukluu Harput'ta kazanan ve 1996'da gnll kurulular ye, Senaryo. Ejderha Ta (yazarn ocuk-
geti. yandayken babasn kaybetti. ca "eyhlmuharririn" ilan edilen Kabak- 1uk hatralarna dayal hikayeler, 1978);
Elaz Numune Mektebi'ni ve ayn binada l 8 ubat 2001'de stanbul'da ld ve Ecurutya (mizahi roman. 1980); air-i
alan ortaokulu bitirdi. Elaz Lisesi'n- Eyp'te topraa verildi. Trk Edebiyat Cihan Nedim (senaryo, 1996). Rportaj.
den mezun oldu ( 1944). stanbul Yksek dergisinin, lmnden sonra kan says Sohbetler I (Mevlana. Yfinus Emre. Fu-
retmen Okulu'nu ve Edebiyat Fakl- (Mart-Nisan 2001, sy. 329-330) Ahmet zuli. Erzurumlu brahim Hakk ile, 1987);
tesi Trk Dili ve Edebiyat Blm'n bi- Kabakl ile ilgili yazlara ayrld. Sohbetler 11 (Mehmed Akif, Yahya Kemal,
tirdi ( 948). lk grev yeri olan Diyarbakr Ahmet Kabakl gazete yazlarnda pole- Necip Fazl ile, 1987). lk defa Tercman' -
Lisesi'ndeki almalar ve Karacada miki slubuyla ne km. mim kltr
adl halkevi dergisindeki faaliyetleriyle ve manevi deerleri savunarak Anadolu
yrede tannd. Askerliini Manisa'da ta- insannn sesi olmu, bir dnemde ad
mamladktan sonra Aydn Ticaret Lisesi'- Tercman gazetesiyle zdelemitir.
ne edebiyat retmeni olarak tayin edil- Tarihte ve kltrde devamllk fikrini sa-
di ( 1951 ). Maarif Vekaleti tarafndan gn- vunan Kabakl hanedanlar ve rejimler de-
derildii Paris'teki bir yllk staj sonunda ise de devletimizin tek olduu, Osmanl
apa Eitim Enstits'nde ve Yksek Devleti'nin "devlet-i ebed-mddet" ide-
retmen Okulu'nda retim grevine de- alinin kendisinden nceki Trk devletle-
vam etti. Bu arada Ankara Hukuk Fakl- rini ve Trkiye Cumhuriyeti'ni de iine al-
tesi'ni bitirerek ( 955-1960) ksa bir sre d dncesindedir. Ona gre slamiyet
avukatlk yapt. Emekli olduktan (1974) ve Trklk tarihte benzerine az rastlanr
sonra Trk Musikisi Devlet Konservatu- bir terkip vcuda getirmitir; bu terkibin
Ahmet
var'nda edebiyat dersleri verdi. tad zenginliklerden bugn de istifade Kabakl