You are on page 1of 2

CAViDNAME

yeni gelenin kim olduunu renip onun- saysnda da bir art vardr. Bu alemde
cAvIDNAME la tantktan sonra aire eitli sorular hakim olan zihniyet. "Fesat kar, bl ve
( ..... li~_,b.- ) sorar. Maksat onun ruhani tekaml se- hakim ol" zihniyetidir. air burada slam
Muhammed kbal'in viyesini lmektir. air bu mlakattan dnyasnn byle bir siyasete maruz kal-
(. 1938) baar ile kar. Daha sonra ad Yarga- dn belirtir ve rklk, maddi gelime,
felsefi-tasavvufi mahiyetteki mld olan "tavasn deresi"ne ulalr. Bu- makam ve hret gibi "putlar" uruna
Farsa manzum eseri. rada Buda, Zerdt, Hz. Isa ve Hz. Mu- muhteem iman ve ahlak binasnn fe-
L _J
hammed 'in "taslnler"iyle, yani bu kiile da edilmekte olduundan yaknr.
Aruzun remel bahriyle yazlm 1965 ri ve onlarn insanla getirdiklerini z- 4. Merih (Mars) felei. kbal manevi yol-
beyitlik bir mesnevi olan C.vfrln.me (eze- l biimde anlatan "levhalar"la karla culuunun bu safhasnda, bugn Bat
ITiik kitab). mellifinin deyimiyle "mi'ra- lr. kbal bu levhalar tasvir etmekte, aleminde grlen teknoloji arlkl me-
cl\ bir eit felsefesi" mahiyetindedir. onlarn arasnda karlatrmalar yap- deniyetten ok stn bir medeniyetle
Bu felsefenin gerisinde ise slam inanc maktadr. Bu drt byk levha ile drt karlar. Burann sakinleri henz ruh-
nn evrensellii yatar. kbal kitabn son byk sima. drt byk medeniyetin larn bedenlerine satmamlardr. Fa-
blmnde ad Cavid olan oluna seslen- temsilcileri durumundadr. kbal gerek kat onlarn da balarnda byk bir be-
mekte. eseri ona ithaf etmekte ve onun burada gerekse daha sonraki blmler- la vardr. eytan (Farmarz) ngiltere'den
ahsnda sonsuza doru akp giden s de ad geen medeniyetleri ciddi bir ele bir kadn karm ve "siyaset" ad altn
lam genliine bu dinin ezelf mesajn tiriye tabi tutarak manevi yolculuuna da ne kadar hile ve kurnazlk varsa hep-
duyurmak istemektedir. devam eder. sini ona retmitir. Kadn peygamber-
C.v"cin.me, gerek peinde koan 2. Utarid (Merkr) felei. Burada bir lik iddiasndadr. Ona gre dnyaya ka-
maneviyat yolcusunun bir tr mi'racn yandan Cemaleddln-i Efganl, Said Ha- dn hakim olmadka, hatta erkeklerin
terennm etmektedir. Bu yolcu sema- lim Paa gibi slam dnyasnn nl fi- dnyaya gelmesi nlenmedike huzur ol-
lar dolaan "zerre"dir. Fakat onun kal- kir ve aksiyon adamlaryla, bir yandan mayacaktr. "ki vcudun birlemesinden
bi eitli duygu, dnce ve tasalarla ya- da Cneyd-i Badadi, Bayezld-i Bistami kurtulmak kadnn tevhidi" olacaktr (be-
np tutumaktadr. O, "gnln kimse- gibi byk sfilerle karlalr. Bu du- yit 1046). Mevlana burada Zinderd'a
ye kaptrmam olan hr" insandr. p rum kbal'e slam medeniyetini bir sz- yle der: "Bu yeni ayinli asrn mezhe-
hesiz ki yolcu kbal'in kendisidir. Onu geten geirme frsat verir. Efgan Rus bine bak; dinsizlik terbiyesinin mahsu-
Cemaleddln-i Efganfye takdim eden de halkna bir mesaj gnderir ve emperya- ln gr" (beyit 1047). Cdvidn.me'nin
Mevlana Celaleddln-i Rmfdir. lizmin gayri insani ynlerini grd iin bu ksmnda aslnda faydal olan bilim
C.vidn.me'nin ana "senaryosu"nu k Marks' ver; ancak "meleksiz bir pey- ve teknolojinin kurnaz ve hilekar siya-
bal'in bizzat kendisi zet halinde bir hay- gamber" (dinsiz ve ateist) olduu iin de set yznden ykc hale sokulduu an-
ranna yazdrmtr. Eser klasik edebi onu yerer. Said Halim Paa ile konuu latlr ve zellikle Mevlana'nn diliyle Ba-
gelenee bal olarak bir mnacat ile lacak en nAmli konu, slam'n Bat dn- t medeniyeti derin bir tahlil ve tenkit-
balar. Bunu alt felee yaplan yolculuk yasna doru hzla komasnn ortaya ten geirilir.
takip eder ve kitap felekler tesi alem- kard problemlerdir. zellikle hzla Ba- 5. Mteri (Jpiter) felei. air burada
de karlalan olaylarn tasviriyle son tc bir yol takip eden Trk toplumunun Hallac. "Galib" mahlasyla tannan Trk
bulur. bir temsilcisini orada bulmak air iin asll ranl air Mirza Esedullah Han ve
Mnacat esere -ve yolculua- bir ba son derece nemli bir hadisedir. 18S2'de ran'da idam edilen Kurretlayn
langtr. Vakit akamdr; air deniz ke- kbal bu alemden itibaren artk Mev- Tahire gibi byk sff ve airlerle kar
narnda Mevlana'dan beyitler okumak- ana'nn verdii "Zinderd" (ya-
kendisine lar. Galib ile iir stne konuulur. Hal-
tadr. Sonunda gerek rehber Mevlana ayan rmak) adylabilinecektir (beyit 514). lac, ayann altnda ate bulunan ak
mana aleminde kendini gsterir. air Irmak sembol Goethe'nin "Mahomets larn nderidir. Onlara cennette emin bir
byk bir edep iinde mridi soru ya Gesang" (Muhammed'in nameleri) adl i yer teklif edilmi, fakat onlar kainatn
muruna tutar. Bunlarn bir ksm mi'ra- irinde de kullanlmtr. Orada Hz. Pey- sonsuzluu iinde daimi bir hareket ha-
cn esrar ile ilgilidir. Asl renmek is- gamber bu pnardan kan ve daha son- lini tercih etmilerdir. Allah'n ayetleri-
tedii de insan ruhunun zaman ve me- ra btn teki akarsular sinesinde top- nin sonsuz olduu bir alemde ak bir
kann tesine nasl geebildiidir. Bura- layarak ilah ummana ulaan rmaa yerde nasl kapanp kalabilir! Bu arada
da zaman - mekan kavramlar Zarvan benzetilmitir. Irmak sembol ayn an- eytanla karlalr: onun da derdi, b-
(Zurvan) ad altnda kiiletirilmitir. Zar- lamda slam literatrnde de kullanl yk bir kolaylkla zafer stne zafer ka-
van (eski ran' da zaman ilah) aire zaman- mtr. zanmann getirdii bkknlktr. nsan
mekan kaydndan kurtulmann art ol- 3. Zhre (Vens) felei. Buras eski ran lar artk onu yormamakta, her istedii
duunu anlatr. Bir mddet sonra air, tanrs Marduh ve Araplar'n tanrs Baal ni yapmaktadrlar. eytan derdini yle
Mevlana'nn refakatinde gklere doru gibi putlarn diyardr. Zulmn byk anlatr: "Boynumu bkecek yiit istiyo-
ykselmeye balar. Bu yolculuk esnasn temsilcileri firavunlar, Lord Kitchener'- rum: her emrimi yerine getiren kullar-
da srasyla u feleklerden geilir: ler de (Sudan' da Mehdi hareketini bast dan bktm". kbal'in bu alemi anlatrken
1. Ay felei.
Manevi yolculuun bu ilk ran ngiliz) burada ikamet etmektedir- iledii tema. ac ekmenin benliin id-

basamanda bir Hint arifi olan Cihan ler. Putlar memnundurlar, nk insan- rak ve takviyesi zerindeki derin etkile-
Dost ile karlalr (bu zat byk bir ihti- lar yeniden "grnen"e tapmaya bala ridir.
malle Bivamitra'dr). Tefekkr ve teem- mlardr. Firavunlarn. yani kudret sar- 6. Zhal (Satrn) felei. Cehennemin
ml zere olan Cihan Dost, Mevlana'dan hou olup gayb hesaba katmayanlarn bile kabul etmedii hainler ve sefiller

179
l
CAViDNAME

bu felekte dolamaktadrlar. Bunlar ara- kbal'in iman. ahlak. ak ve kudrete da- ni'nin yapt talyanca tercme ll Poema 1
snda nde gelen iki kii Mir Sadk ve yanan "ene" felsefesinin bir zeti eserin Celeste (Roma 1952). Annemarie Schim-
Mir Cafer'dir. Her ikisi de dmanla i bu son ksmnda yer alr. mel'in hazrlad Almanca tercme Das
birlii yapm, vatanlanna ihanet etmi Gklere yolculuk ok eski zamanlar- Buch der Ewigkeit (Mnih 1952), yine
lerdir. Daha sonra Hindistan'n ruhu ile dan beri eitli kltrlerde edebi bir te- Schimmellin yapt aklamal Trke
karlalr. kbal burada Hint cemiyetini ma olarak kullanlmtr. Zerdt gele- tercme Cdvidn.me (Ankara 1958, 1989)
ne srerek btn Dou topluluklannn neinin Arda Virafname'si. Arda Viraf'n adlanyla yaymlanmtr. Eserin Fransz
mazilerine kr krne ballklann ten- Ahura Mazda'nn huzuruna kadar ula ca tercmesi Le Livre de l'Etemite
kit eder. Kat gelenekilik fanuslannda- t bir seyahati anlatr. Benzer eserler adyla Muhammed Muki ve Eva Meyero-
ki alevi sndrm ve onlara "eski r- eski in. Msr ve Yunan kltrlerinde de vitch tarafndan yaplmtr (Paris 1962).
neklerden bir hapishane yapmtr" (be- vardr. islam'daki mi'rac motifinin, e- Mahmud Ahmed 'in ngilizce manzum
yit 1307). Onlar kendi srlarn (imkan ve itli mslman melliflerin bu konuda- tercmesi Pilgrimage of Etemity (La-
\ kabiliyetlerini) unuttuklan iin artk ken- ki eserleri yannda, Eb'l-Ala el-Maarri hor 1961, 1964), A J. Arberry'nin yapt
di sazlann alamamaktadrlar. "Sabr ve ve bn'l-Arabfnin eserleri vastasyla bu tercme Javid Nama (London 1966)
cebir" onlann hayat felsefesi olmutur. alann en nl eserlerinden biri olan baln tar. n'amullah Han Nasr ve
Felekler tesi. Burada karlalan en Dante'nin ldhi Komedya'sna ilham Asgar Hseyin Han Nazir'in birlikte ha-
nemli sima, kalbi mmin kafas kafir kayna olduu Asin Palacios ve Enrica zrladklar Urduca manzum tercmeyi
olan Alman filozofu Nietzsche'dir. O "da- Cerulli gibi aratrmaclar tarafndan is- (Lahor 1966) eitli Hint dillerinde daha
raac olmayan Hallac"dr (beyit 1357). patlanmtr. Goethe'nin Faust'u da bu baka manzum ve mensur tercmeler
Bu filozof her eyi aklla len, ak ka- alann nemli eserlerinden saylr. Cd- takip etmitir (Karai 1967; Militan 1973;
pdan ieri sokmak istemeyen, dini bile vidndme, bu gelenein son ve yksek Lahor 1976, 1977). Muhammed Said Ce-
bir trenden ibaret sayan Avrupa'nn ka- rneklerinden biri olup gklere ykseli, maleddin. 1972'de Kahire Ayniems ni-
fasna tokmak indirdi. Ne yazk ki k eitli gezegenlerde veya gk tabakala- versitesi Edebiyat Fakltesi'nde hazrla
bal'e gre kendisi de "la"da kald ve "il- nnda iyi ve kt ruhlarla. eytan ve me- d doktora tezi iinde Cdvidndme'nin
la"y syleyip tevhide varamad. Bu onun leklerle karlap konuma, cennet. ce- Arapa tercmesini de yapm ve bu ter-
"abdh" makamn bilmemesinden ile- hennem, ilahi huzura ve en yksek mut- cmeyi daha sonra Ris.let'l-{J.uld ev
ri geliyordu (beyit 1373). luluk lkesine kavuma gibi trn ba Cdvidndme adyla yaymlamtr (Kahi-
Daha sonra cennet-i firdevse hareket lca ortak konulan bu eserde de vardr. re 1974). Hseyin Mcib el-Msri de ese-
edilir. air burada mana aleminin uzun Aynca Cdvidndme ile lahi Komedya ri manzum olarak Arapa'ya evirmi ve
bir tasvirini yapar: akl (kyas) ile kalbi arasnda mesela Utarid, Merih, Mteri Fi's-Semd, balyla neretmitir (Ka-
{derunitecrbe) karlatnr. Bu arada e ile ilgili mahedelerde, yine C.vidn.- hire 1973).
refnnisa'nn (Kemir halknn manevi n- me ile Faust arasnda zellikle Allah-b BBLYOGRAFYA:
deri ve Lahor Valisi Abdssamed Han'n lis diyaloguyla ilgili ifadelerde benzer- Muhammed kbal, Caufdname (Klliyyat iin-
likler grlmektedir. Ancak bunlar sz de, nr. Ahmed Ser), Tahran 1343; ae. (trc.
kz) sarayna gidilir ve oradaKemir'in
konusu edebi trn geleneksel slbu A. Schimme]), Ankara 1989, aynca bk. mter-
dertleri dile getirilir. Kl (maddi g) ve cimin nsz, s. V-XLIV; S. A Vahid, Glimpses
Kur'an'n birlikte bulunmasnn art ol- olup Cdvidn.me'nin orijinalitesini ze~ of lqbat Karai 1974, s. 173-174; Khurshid
duu ifade edilir. Burada aynca Ali He- delemez. Alam, "The Vision of Utopia in Javeed Na-
medani, Molla Tahir Gani, Nadir ah ve slam dnyasnda Farsa olarak yazl ma", Iqbal: A Critical Study (nr. M. H. Sid-
diqui), Lahore 1977, s. 51-58; N. M. Khan, "Ja-
Tip Sultan'la da sohbet edilir. zellikle m manzum eserler zincirinin ok nem-
veed Nama: In Iqbals Own Words", ae., s.
devlet adamlanyla yaplan konumalar li bir halkasn oluturan C.vidndme, 102-107; Saiyed Abdul Hai, Iqbal The Philo
da Trkler. ranllar ve Araplar'n Bat Muhammed kbal'in iir hayatnn bir sopher, Dacca 1980, s. 60-66; Ahmed Muav-
medeniyetinin cazibesine kaplmalannn aheseri saylr. Eser neredildii zaman vad, el- "Allame Mui).ammed lf.bal Kahire 1980,
(Lahor 1932), kbal daha nce kaleme al- s. 262-266; M. Maruf, "Javeed Nama: A Study
tehlikelerine iaret edilir. kbal ok me
of the World Civilization", Iqbal Congress Pa-
hur olan u beytini burada syler: "Da- . d Esrdr- ljodi(Lahor 1915), Rum1z- pers (University of the Pancab), Lahore 9-11
ha abuk ol, vuruun daha sert olsun: Bil].odi (Lahor 1918), Peydm- MenJs. November 1983,V/11, s. 229-241.
yoksa iki cihanda bedbaht olursun" (be- (Lahor 1923), Zeb.r- cAcem (Lahor 1927)
yit 1454). Hriler Zinderd'dan bir sre gibi iir kitaplan ve The Reconstructi.on !il MEHMET s. AYDIN
kendileriyle kalmasn rica ederler. Ate of Religious Thought in Islam (Lahore
ve iir sahibi Zinderd kalamayacan 1930) gibi nesirleriyle bir mtefekkir- CAWNPUR
syler: nk o aktr ve ak "ibn se- air olarak nnn doruundayd. Ge- (bk. KANPR).
L _J
bil"dir (gezgin). Nihayet huzura doru rek bu Farsa eserlerde, gerekse Urdu-
yolculuk balar. Cebrail mi'racn son hal- ca yazlm baka eserlerindeki duygu 1
CEALYYN
kasnda Hz. Peygamber'i nasl yalnz b ve dncelerin nemli bir ksm. Cd-
vidndme 'de parlak bir dil ve tefekkr (w#.I)
raktysa Mevlana da Zinderd 'u yalnz
brakr. nsan ilahi huzura tek bana git- seviyesiyle tekrar ortaya konmutur. Sudan'da bir kabile grubu.
L _J
mek durumundadr. Burada cemal*iri C.v"dndme ilk defa Lahor'da 1932'-
nidasn duyar. Kendisine ilahi tecelli, Al- de baslm, sonraki yllarda da birok Esasn. yerleik hayata gemi olan
lah- insan ilikisi, insann nasl bir varlk basks yaplm ve kbal'in teki eserle~ ve daha ziyade Dongola'dan gneydeki
olmas gerektii hususunda bilgiler ve- ri gibi balca dnya dillerine tercme Sabalka'ya kadar uzanan sahalarda ya-
rilir. Sonra celal*in tecellisine nail olur. edilmitir. Bunlardan Alessandro Bausa- ayan kabileler tekil etmektedir. Kor-

180