Ablak_Mini-Dayton

okt 09

Bosnië-Hercegovina maakt de ernstigste crisis mee sinds de oorlog. Het land kan nog steeds niet zonder bemiddelende vredesmacht en van de nodige staatshervormingen komt nauwelijks iets terecht. Pijnlijk is dat juist het toenmalige vredesakkoord Dayton het land dreigt te verlammen. Van 6 tot 10 oktober kwamen EU- en US-diplomaten en zeven Bosnische partijleiders bijeen in Kamp Butmir, het hoofdkwartier van Europa’s vredesmacht in Bosnië. De bijeenkomst werd van hoogst belang beschouwd om een grondwettelijke crisis in het land te voorkomen. Ingrijpende grondwetsherzieningen zijn nodig om de status van Bosnië van een protectoraat van de internationale gemeenschap (EU, VN) om te smeden in een volmondige soevereine staat. Daarvoor is een overdracht van gezag van de onder Dayton autonome ‘entiteiten’ naar federaal niveau nodig. Volgens de planning zou dit jaar ook de vredesmacht zich moeten terugtrekken. Maar de tegenstand is bij alle partijen erg groot en de al maandenlang aanhoudende bestuurlijke crisis dreigt het land te verlammen. De bijeenkomst wordt al een ‘mini-Dayton’ genoemd, omdat het om een grote stap in de implementatie van het Dayton-akkoord uit 1995 gaat én omdat de verschillende (economische en etnisch politieke) tegenstellingen in Bosnië net zo onoverbrugbaar lijken als vijftien jaar geleden. Centraal in de crisis staat de strijd van de etnische moslim-, Kroatische en Servische politieke leiders die de hervormingen op het gebied van economie (landsbezit, centrale belastingen), justitie (institutionele macht, criminaliteitsbestrijding en anticorruptie) zoveel mogelijk in hun belang en politieke privileges willen laten verlopen. Of om ze geheel te blokkeren met de macht die ze onder de huidige wettelijke regelingen hebben. Veel media-aandacht in dit conflict gaat naar Milorad Dodik, de premier van Republika Srpska. Hij ziet de besprekingen als nutteloos en noemt Bosnië als staat ‘onhoudbaar’. Onder geen beding is hij bereid de huidige autonomie van Republika Srpska op te geven. Volgens hem horen de Serviërs niet in de Bosnische staat thuis. Zijn redenering volgt nagenoeg de parallel met de kwestie Kosovo, waarbij ‘immers’ ook een nominale en etnische meerderheid zijn onafhankelijkheid opeiste... en kreeg. Hier brengt Dodik de ‘internationale gemeenschap’ danig in verlegenheid. Maar ook de moslimpartijen en Kroatische partijen in Bosnië hebben een uiterst gereserveerde houding tegenover een compromis over de verdeling van de macht. Haris Silajdzic en Sulejman Tihic vertegenwoordigers van de moslimse bevolkingsgroep, en Bozo Ljubić, de leider van de Bosnische Kroaten staan ook een steeds nationalistischere politiek voor en willen bijvoorbeeld de regionale grenzen ter discussie stellen. Volgens Jasna Knezević van Radio Free Europe maakt de crisis echter zichtbaar dat de politici die tijdens de oorlogsjaren en de chaotische jaren die volgden carrière maakten nu hun positie proberen veilig te stellen. Sinds de sluiting van het ‘Dayton’-akkoord in 1995 heeft het voortdurend ter discussie gestaan. Ook nu nog getuigen internetfora van het hete hangijzer dat Dayton is. Het

Daarbij komen het groeiende nationalisme van alle drie groepen. en de verslechterde economische situatie. In diezelfde maand oktober kwam de Servische president Boris Tadić over om een basisschool. zat Dodik bij hen aan tafel. en wordt ook daar om autonomie geroepen. bij monde van diplomaat Carl Bildt. Of dit pleidooi de strijdende partijen tot inzicht zal brengen is de vraag. Ook VS-diplomaat Steinberg zei met een omhaal van woorden hoe urgent de VS een ‘destabilisatie van Bosnië’ wil voorkomen. Maar sinds 2004 werd de volmacht van de OHR afgezwakt en de vredesmacht afgebouwd tot 2000 man. zijn de afgelopen jaren vrijwel tot stilstand gekomen. zoals een landelijk militair en politioneel gezag. ‘Srbija’ genoemd. Een bestuursvorm die erg doet denken aan de ‘pax Jugoslavija’. Het gevolg is dat de OHR aan gezag en effectiviteit heeft ingeboet. In de eerste vijf jaar na Dayton kreeg Bosnië 4. terwijl men dacht dat de hulp aan Bosnië kon worden afgebouwd. Alle aandacht van het westen ging en gaat uit naar Kosovo en Ratko Mladić. maar bracht het ook vrede? Voorstanders zeggen dat Dayton toen ‘de beste van alle mogelijke oplossingen’ was: een zo eerlijk mogelijke verdeling van de macht. en een federaal gezag geleid door een drie-hoofdig presidentschap. Is de transitie van de ex-Joegoslavische landen al problematisch. zeggen tegenstanders. De werkloosheid nam het afgelopen jaar schribarend toe in een land met toch al een werkloosheidspercentage van 40 procent. Dat wierp zijn vruchten af: vooral VN-High Representative (OHR) Paddy Ashdown dwong succesvolle hervormingen af. De internationale vredesmacht kostte 10 miljard tot het jaar 2000. . Maar zoals gezegd is Republika Srpska niet het enige probleem.akkoord maakte een einde van het militaire conflict mogelijk. etnisch samengestelde) delen. iets wat vanuit Belgrado op warme steun kan rekenen. Dus werd het land verdeeld in drie bestuurlijke (verregaand autonome. in Bosnië moet dat op drie niveaus plaatsvinden: binnen de 2 entiteiten en binnen de federale structuur. De afspraken en machtsindeling van Dayton werkten eerder tegen een toenadering tot de EU. Dayton legitimeerde juist de etnische verdeling van Bosnië en gaf de Bosnisch-Servische militairen van toen (waaronder ex-premier van ‘Bosnisch Servië’ Radovan Karadžić en de nog steeds voortvluchtige ex-generaal Ratko Mladić) wat ze wilden hebben: eenderde van het grondgebied van Bosnië. dringt er bij de partijen op aan de onderlinge competitie te staken en het beeld voor ogen te houden ‘dat Bosnië vooruit moet in de Europees-Atlantische integratie’. te openen. Eind dit jaar zou het mandaat worden opgeheven. die onwerkbaar werd zodra het eigen nationale belang voorop werd gesteld. zelfs leidend tot een hernieuwde bewapening. Ook heeft Dodik voorgesteld electriciteit uit Servië af te nemen in plaats van het Bosnische staatsbedrijf Elektropronos. En wat de EU betreft: Balkan-specialisten zijn het er vrijwel over eens dat de crisis ook een gevolg van de aflatende steun en interesse van Europese landen is. maar de nodige hervormingen en verbeteringen die daarvoor nodig zijn. is het juist aan Dayton te wijten dat de ‘oorlog kon worden voortgezet met andere middelen’. De EU. Bosnië werd in 2007 kandidaat voor een EU-lidmaatschap. Aan de andere kant.5 miljard dollar financiële steun om de infrastructuur en overheidsinstituties op te bouwen. gegeven de reële situatie ‘op de grond’. Op soortgelijke wijze versterken ook de Kroatische partijen in de Bosnische federatie de banden met Kroatië. Ook toen de Russische president Medvedev op 20 oktober Belgrado bezocht. Als reactie daarop versterkt Republika Srpska zijn economische banden met Servië.

Daarom moet het VN-mandaat voor de OHR niet worden afgebouwd. Bosnië is nog niet klaar om zich op eigen kracht verder te ontwikkelen. maar moet de komende jaren worden versterkt om een compromis te falliciteren. Morries Leeraert . en Dayton opnieuw bekrachtigt.De internationale crisisgroep adviseert dat de EU (en de VS) hun politieke betrokkenheid hervat. laat staan verdwijnen.