You are on page 1of 5

BEETHOVEN (bez symfonii)

(Z ABC Historii muzyki)


SYMFONIE

L. van Beethoven napisa 9 symfonii, ktre odegray ogromn rol w historii muzyki. Symfoniom
powicimy osobny temat.

UWERTURY

W sumie Beethoven skomponowa 11 uwertur koncertowych, w tym 4 wersje uwertury do opery


Fidelio (pierwotnie opera miaa mie tytu "Leonora").

Podzia uwertur Beethovena ze wzgldu na przeznaczenie:

zwizane z utworami dramatycznymi:


Corliolan op. 62 (do tragedii Heinricha Josepha von Collina)
Egmont op. 84 (do tragedii Goethego) -- suchamy
Trzy "Leonory" op. 138

zwizane z jakimi wydarzeniami, okolicznociowe:

Ruiny Aten op. 113 (na otwarcie teatru w dzisiejszym Budapeszcie)


Krl Stefan op. 117 (te powicona dzisiejszemu Budapesztowi)
Twory Prometeusza op. 43 (do baletu)
Uwertura imieninowa op. 115 (na imieniny cesarza Franciszka I)
Powicenie domu op. 124 (na otwarcie teatru)

Uwertury Beethovena nie s jedynie wstpami do wikszej formy. S to samodzielne utwory zwane
uwerturami koncertowymi. Opieraj si na formie sonatowej, wykorzystuj du rozpito
dynamiki (od ppp do fff). Uwertury Beethovena s uwaane za prototyp romantycznej muzyki
symfonicznej, przede wszystkim poematu symfonicznego.

KWARTETY SMYCZKOWE

Napisa 16 kwartetw, ktre naladuj brzmienie orkiestrowego tutti. Wana jest rola wiolonczeli.
Wykorzystywa wszystkie rejestry tego instrumentu.

W pnych kwartetach Beethoven zerwa z czteroczciowym schematem. W kwartecie B-dur op.


130 liczba czci powikszona do 6, w cis-moll op. 131 a do 7.

W ostatnich kwartetach czy faktur homofoniczn z polifoniczn. Czstym zabiegiem byo


rozpoczynanie odcinka imitacj gosw, a nastpnie przejcie w homofoni. Kwartet B-dur op. 133
jest w caoci fug, std jego nazwa "Wielka fuga" (suchamy). W utworze tym s wykorzystane te
elementy sonaty, wariacji oraz ronda.

SONATY NA SKRZYPCE I FORTEPIAN ORAZ WIOLONCZEL I FORTEPIAN

Beethoven napisa 10 sonat na skrzypce i fortepian oraz 5 na wiolonczel i fortepian.

W sonatach na skrzypce i fortepian widoczna jest dua rnica pomidzy Beethovenem


a Mozartem. Sonaty Beethovena maj gst faktur, wiksz rol harmoniki, pionw akordowych.
Jest te w nich bardziej zachowana rwnowaga pomidzy parti fortepianu i skrzypiec (u Mozarta
fortepian by bardziej rozbudowany od skrzypiec). W sonatach Beethovena rozwija si technika
skrzypcowa, skrzypce nie s instrumentem tylko melodycznym, graj te akompaniament
harmoniczny, s rwnowane z fortepianem.

Najbardziej znane s sonatyna na skrzypce i fortepian:

Sonata A-dur op. 47 "Kreutzerowska" (dedykowana skrzypkowi Kreutzerowi) rozpoczyna si


wolnym wstpem, co jest charakterystyczne dla utworw orkiestrowych, a nie kameralnej sonaty.

Sonata F-dur op. 24 "Wiosenna"

INNE UTWORY KAMERALNE

KONCERT INSTRUMENTALNY

Beethoven napisa 6 koncertw fortepianowych ( z czego pierwszy Es-dur jest nienumerowany,


modzieczy, mao istotny). Pozostae pi:

I C-dur op. 15 dominacja elementu wirtuozowskiego


II B-dur op 19 rwnowaga pomidzy parti solisty i orkiestry
III c-moll op. 37 wzrost roli orkiestry, due znaczenie harmoniki
IV G-dur op. 58 symfonizacja (powikszenie rozmiarw i symfoniczne brzmienie)
V Es-dur op. 73 symfonizacja, potgowanie wolumenu brzmienia. Dynamika ma charakter
formotwrczy, co jest charakterystyczne dla Beethovena.

Dwa pierwsze koncerty (wirtuozowskie) day pocztek romantycznemu koncertowi brillant (czyli z
brawurow, popisow parti solisty). Popisowe partie solowe nie wpywaj jednak u Beethovena na
zmniejszenie roli orkiestry. Jest ona penoprawnym partnerem solisty.

Beethoven napisa jeszcze Koncert D-dur na skrzypce op. 61 oraz Koncert potrjny C-dur op. 56
na skrzypce, wiolonczel i fortepian. W Koncercie potrjnym trzy instrumenty solowe maj
rwnorzdne role. Ostatnia cz koncertu "Rondo alla Polacca ma charakter polonezowy.
(suchamy)

WARIACJE
SONATA FORTEPIANOWA

Beethoven napisa 32 sonaty fortepianowe. W porwnaniu z Haydnem i Mozarem jego sonaty


charakteryzoway si wiksz skal instrumentu i wikszym stopniem zagszczenia faktury.
Spowodowane jest to te lepszym fortepianem, ktry by dostny za czasw Beethovena:
moliwo szybkiej repetycji dwiku, wiksza skala.

Sonaty pozostaych klasykw raczej trzymay si zasad, natomiast u Beethovena doszo do


ewolucji, amania dotychczasowych zasad.
Rozwin rodki wirtuozowskie
Zwikszy kontrasty dynamiczne i harmoniczne
Zwikszy piewno powolnych czci cyklu
Zwikszy swobod w traktowaniu cyklu sonatowego (zrnicowanie liczby czci,
zaburzanie ich ustalonego porzdku, wprowadzanie fragmentw typowych dla innych
gatunkw).

Przykady:

Sonata cis-moll "Ksiycowa" op. 27 nr 2 - rozpoczyna si ogniwem powolnym, allegro


sonatowe jest dopiero na kocu. (suchamy cz. 1 Adagio sostenuto i 3 Presto agitato)

Sonata Es-dur op. 31 nr 3 - nie ma ogniwa powolnego, tylko 3 czci, Allegro, Scherzo, Menuet.
Charakterystyczne jest te wykorzystanie scherza.

Sonata F-dur op. 54 - utwr dwuczciowy zoony jedynie z Menueta i Allegretto. Brak allegro
sonatowego i rozpoczcie od menueta - nietypowe.

Sonata As-dur op. 26 - Znowu brak allegra sonatowego: Andante con variationi, Scherzo, Marsz.

Sonata c-moll "Patetyczna" op. 13 - Rozpoczyna si powolnym wstpem (Grave), co jest typowe
raczej dla muzyki symfonicznej. O nowatorstwie decyduje jednak nie tyle samo wprowadzenie
wstpu, ale to, e ten wstp odgrywa ogromn rol. Jest ostry, wyrazisty, potem jeszcze dwukrotnie
powraca. (suchamy cz. 1)

W pnych sonatach Beethoven wykorzystuje kunsztowne rodki polifoniczne. Stosuje fugi


(sonata A-dur op. 101). Materia tematyczny fug nie tylko suy wycznie czynnociom
kontrapunktycznym, ale te poddawany jest pracy tematycznej na gruncie faktury homofonicznej.

Sonata C-dur op. 53 Waldsteinowska - dedykowana hrabiemu Waldsteinowi oraz Sonata f-moll
op. 57 "Appasionata" (inspiracja "Burz" Szekspira) charakteryzuj si symfonizacj formy i
brzmienia. (suchamy cz. 1) Zwikszona jest skala dwikowa, wzbogacone odcienie dynamiczne,
barwy quasi-orkiestrowe. Wykorzystana caa skala instrumentu, wykorzystywanie skrajnych
rejestrw, efekty dwikowe: szmerowe trylle, tremola, figoracje, kontrastowanie barwy przez
uycie prawego i lewego pedau. W sonatach Beeethoven dy wic do rozbudowy formy przy
dbaoci o najdrobniejsze szczegy dwikowe.

MUZYKA WOKALNO-INSTRUMENTALNA

Beethoven preferowa muzyk bez tekstu autonomiczn. Utworw wokalno-instrumentalnych


napisa stosunkowo mao.
Jedyna opera to "Fidelio" z wtkami historycznymi i bohaterskimi.
Jedyne oratorium to "Chrystus na Grze Oliwnej" op. 85. Nawizuje do monumentalnych
oratoriw barokowych.
Missa solemnis D-dur op. 123. Jest to dzieo bardzo wane, bardzo rozbudowane,
monumentalne. Nazywana jest msz symfoniczn. Mona powiedzie, e jest to symfonia
chralna z tekstem mszy. Wiksze czci mszy ("Gloria" i "Credo") podzielone s na
odcinki. Wystpuj kontrasty fakturalne, dynamiczne, agogiczne. (suchamy Kyrie)