You are on page 1of 110

Beata Cygan

JZYK ACISKI

dla studentw farmacji

GDASK 2007
Recenzent
mgr Lucyna Lewandowska

Wydano za zgod
Senackiej Komisji Wydawnictw
Akademii Medycznej w Gdasku

Copyright by Medical University of Gdask


ISBN 978083-60253-35-9

Wydawca: Akademia Medyczna w Gdasku


Zlec. KW/421/07
Spis treci
THEMA PRIMA ........................................................................................................................ 5
THEMA SECUNDA.................................................................................................................. 7
THEMA TERTIA .................................................................................................................... 12
THEMA QUARTA .................................................................................................................. 16
THEMA QUINTA ................................................................................................................... 18
THEMA SEXTA...................................................................................................................... 22
THEMA SEPTIMA.................................................................................................................. 26
THEMA OCTAVA .................................................................................................................. 29
THEMA NONA ....................................................................................................................... 34
THEMA DECIMA................................................................................................................... 37
THEMA UNDECIMA ............................................................................................................. 40
THEMA DUODECIMA .......................................................................................................... 43
THEMA TERTIA DECIMA.................................................................................................... 45
THEMA QUARTA DECIMA ................................................................................................. 48
THEMA QUINTA DECIMA................................................................................................... 51
THEMA SEXTA DECIMA ..................................................................................................... 55
THEMA SEPTIMA DECIMA................................................................................................. 58
THEMA DUODEVICESIMA ................................................................................................. 62
THEMA UNDEVICESIMA .................................................................................................... 65
THEMA VICESIMA ............................................................................................................... 67
THEMA VICESIMA PRIMA.................................................................................................. 70
THEMA VICESIMA SECUNDA ........................................................................................... 73
THEMA VICESIMA TERTIA ................................................................................................ 77
SOWNIK ACISKOPOLSKI .......................................................................................... 80
SOWNIK POLSKOACISKI .......................................................................................... 99
BIBLIOGRAFIA.................................................................................................................... 110
THEMA PRIMA

Wymowa i akcent

Wymowa wikszoci gosek aciskich nie odbiega od wymowy gosek polskich, a


nieliczne wyjtki wynikaj ze specyficznej pozycji litery w wyrazach.

ae, oe - jak e praeparatio (preparatio) - przygotowanie


aegrotus (egrotus) - chory
Foeniculum (fenikulum) - koper woski

a, o - zgodnie z zapisem jako dwa dwiki


ar (aer) - powietrze
Alos (aloes) - aloes

i - w pozycji przed samogosk jak j


Iodum (jodum) - jod
maior (major) - wikszy

y - jako dwik zbliony do i


Hydrogenium (hidrogenjum) - wodr
hypertensio (hipertensjo) - nadcinienie

c - jak k w pozycji przed a, o, u, przed spgosk i na kocu wyrazu


clinica (klinika) - klinika
succus (sukkus) - sok
cor (kor) - serce
lac (lak) - mleko
(c w kadej innej pozycji jak c)

ch - jak gosk h schola (shola) - szkoa


charta (harta) papier

ph - jak f Phosphorus (fosforus) - fosfor


pharmacia (farmacja) farmacja

rh, th, nh - jako czyste spgoski pomijajc h


rhizoma (rizoma) - kcze
Aether (eter) - eter
Ipecacuanha (ipekakuana) wymiotnica

qu - jak kw aqua (akwa) - woda


Quercus (kwerkus) db

ngu - jak ngw lingua (lingwa) - jzyk


unguentum (ungwentum) ma
6 Beata Cygan

Akcent w jzyku aciskim pada najczciej na przedostatni sylab: plnta,


linimntum, natra, hmo, lquor. Jeeli przedostatnia sylaba jest krtka (samogoska
oznaczona znakiem bd w pozycji przed inn samogosk lub h ), to akcent pada na trzeci
sylab od koca: nmerus, leum, remdium, xtraho.

Wprowadzenie do gramatyki

liczba (numerus) - singularis (pojedyncza)


pluralis (mnoga)

rodzaj (genus) - masculinum (mski)


femininum (eski)
neutrum (nijaki)

przypadek (casus) - Nominativus (mianownik)


Genetivus (dopeniacz)
Dativus (celownik)
Accusativus (biernik)
Ablativus (narzdnik i miejscownik)
Vocativus (woacz - w acinie medyczn. i farmaceut. nie uywa si)

tryb odmiany czasownika (modus) - indicativus (tryb oznajmujcy)


coniunctivus (tryb przypuszczajcy)
imperativus (tryb rozkazujcy)
infinitivus (bezokolicznik)

strona (genus) - activum (czynna)


passivum (bierna)

WICZENIA:

1. Przecz ytaj wyraz y pamitajc o zasadach wymowy i akcentowania:


Glycyrrhiza (lukrecja), aequalis (rwny), Althaea (prawolaz), unguentum (ma),
baccae (jagody), aurum (zoto), liquidus (pynny), succi (soki), cochlear (yka),
Hippopha (rokitnik), caput (gowa), bacillus (paeczka), scientia (wiedza), tinctura
(nalewka), decoctum (wywar), distingure (rozrnia), Convallaria (konwalia),
antihaemorrhagicus (przeciwkrwotoczny), fructus (owoc), laborare (pracowa), systema
(ukad), Aesculapius, Hippocrates, Pharmacopea Polonca,

2. Przecz ytaj wyraz y i podaj polskie sowa pochodzce od nich:


curatio, thermometrum, medicina, therapia, arosolum, lingua, auditorium, reactio,
chirurgia, Aether, diaeta, musculus, internus, rector, Mentholum, instrumentum,
pharmaceuta, vaselinum, paediater, narcoticus, symptoma, doctor, oclus, quadratus,
sectio, catarrhus, narcosis, crystallus, scatla, sirupus, bacterium, medicamentum,
caustcus, tabuletta, diabetes, granula, cremor, nervus, detergens, sclerosis, medicus
THEMA SECUNDA

Deklinacja I

Do deklinacji I nale rzeczowniki rodzaju eskiego w Gen. sing. zakoczone na ae


(lingua,ae f jzyk; aqua,ae f woda).
Kocwki przypadkw dodajemy do tematu, ktry znajdujemy w Gen. sing. po odciciu
zakoczenia wiadczcego o deklinacji (w dekl. I ae). Regule tej podlegaj wszystkie
rzeczowniki i przymiotniki.

Zakoczenia przypadkw deklinacji I :


SINGULARIS PLURALIS

Nom. -a apotheca (apteka) -ae apothecae (apteki)


Gen. -ae apothecae (apteki) -arum apothecarum (aptek)
Dat. -ae apothecae (aptece) -is apothecis (aptekom)
Acc. -am apothecam aptek) -as apothecas (apteki)
Abl. -a apotheca (aptek) -is apothecis(aptekami)
Wedug podanego wzoru odmieniaj si take przymiotniki rodz. eskiego speniajce
wymagane warunki (Nom.sing. a, Gen.sing. ae). Forma podstawowa przymiotnika
obejmuje zawsze trzy rodzaje (kolejno jak w j. polskim - m, f, n).

Nom. us -a -um flavus, flava, flavum (ty)


Gen. i -ae -i flav-i, flav-ae, flav-i

Nom. er - a -um ruber, rubra, rubrum (czerwony)


Gen. i -ae -i rubr-i, rubr-ae, rubr-i

Niektre rzeczowniki posiadaj kocwki charakterystyczne dla rodz. eskiego (-a,-ae), ale
s rodzaju mskiego zgodnie z zasad rodzaju naturalnego (np. pharmaceuta,-ae m
farmaceuta). W trakcie odmiany przyjmuj one kocwki dekl. I, poniewa o deklinacji
rzeczownika przesdza jego zakoczenie w Gen. sing.

Zwizek zgody

Przy konstruowaniu wyrae naley pamita, e pomidzy rzeczownikiem a przymiotnikiem


musi zachodzi zwizek zgody, tzn. musz si one zgadza pod wzgldem rodzaju, przypadku
i liczby.
aqua, ae f destillatus, a, um
agua destillata
8 Beata Cygan

pharmaceuta, ae m bonus, a, um
pharmaceuta bonus

ampulla, ae f parvus, a, um
Nom. plur.: ampullae parvae

Zwizek rzdu

Ze zwizkiem rzdu mamy do czynienia wwczas, gdy wraenie zbudowane jest z dwu
rzeczownikw, z ktrych drugi dopenia znaczenie pierwszego (por. polskie: dom ojca,
wiato soca)
pk brzozy - Gemma Betulae
Nom. Gen.
Przy odmianie takiego wyraenia rzeczownik uyty w Genetivie pozostaje zawsze w tej
samej formie.

N. Gemma Betulae N. Gemmae Betulae


G. Gemmae Betulae G. Gemmarum Betulae
D. Gemmae Betulae D. Gemmis Betulae
Acc. Gemmam Betulae Acc. Gemmas Betulae
Abl. Gemma Betulae Abl. Gemmis Betulae

nalewka Mity (=mitowa) - Tinctura Menthae


mae pudeko piguek - N.s. scatula parva pilularum
G.s. scatulae parvae pilularum
dua ilo surowcw leczniczych -
N.s. copia magna materiarum medicatarum
G.s. copiae magnae materiarum medicatarum
zw. zgody zw. zgody

Deklinacja I rzeczownikw greckich

Obejmuje ona rzeczowniki pochodzenia greckiego, ktre zachoway dla kilku przypadkw
kocwki deklinacji greckiej. S to rzeczowniki rodz. eskiego zakoczone w N.s. na -e,
G.s. -es, oraz rodz.. mskiego zakoczone w N.s. na -es, G.s. na -ae.
acne, es f- trdzik
diabetes, ae m - cukrzyca
Hippopha, s f rokitnik
THEMA SECUNDA 9

Zestawienie kocwek dekl. I greckiej

singularis pluralis

N. -e Alo (aloes)
G. -es Alo-s w l. mnogiej kocwki jak
dla rzeczownikw rdzennie
D. -ae Alo-ae aciskich

Acc. -en Alo-n


Abl. -e Alo-

singularis pluralis

N. -es diabetes (cukrzyca)


G. -ae diabet-ae w l. mnogiej (o ile
wystpuje) kocwki jak
D. -ae diabet-ae dla rzeczownikw rdzennie
aciskich
Acc -am/-en diabet-am/diabet-en
Abl -a/-e diabet-a /diabet-e

Przyimki

W jz. aciskim przyimki cz si tylko z dwoma przypadkami - Accusativem i Ablativem.


Przyimki czce si z Accusativem:
ad - do ad ollam (do soika)
per - przez per horam (przez godzin)
intra wewntrz, w trakcie intra venas (wewntrz y);
intra cenam (w trakcie posiku)
contra - przeciw contra influenzam (przeciw grypie)
ante - przed ante cenam (przed obiadem)
post - po post cenam (po obiedzie)
secundum - wedug secundum formulam (wedug recepty)
Przyimki czce si z Ablativem:
e/ex - z (kogo? czego?) ex gemmis (z pkw)
cum - z (kim? czym?) cum gemmis (z pkami)
sine - bez sine formua (bez recepty)
pro dla pro aegrota (dla chorej)
de - o de plantis (o rolinach)
a/ab - od, przez (kogo?) a pharmaceuta (od farmaceuty, przez farmaceut)
10 Beata Cygan

Przyimki czce si z Acc. i Abl. (ze zmiennym znaczeniem):

z Acc. do in apothecam (do apteki)


in chartam (na papier)
in
z Abl. - w, na in apotheca (w aptece)
in charta (na papierze)

z Acc. - pod (co?) sub linguam (pod jzyk)


sub
z Abl. - pod (czym?) sub lingua (pod jzykiem)
Przyimki te cz si z Acc. na pytanie dokd? (ruch)
z Abl. na pytanie gdzie? (sytuacja statyczna)

WICZENIA:

1. Odmie rzeczowniki podajc znaczenie kadego prz ypadku:


planta, acne, materia, lingua,

2. Wyszukaj w sowniku form y podstawowe rzeczownikw. Pocz je z


prz ymiotnikami w wyraenia i odmie:
soik (parvus,a,um) woda (destillatus,a,um)
aloes (verus,a,um) jagoda (ruber,a,um)

3. Przetumacz wyraenia na j.polski:


ad capsulas per minutam ex herbis
sine gemmis post therapiam de plantis
ex cera cum baccis in chartam

4. Przetumacz wyraenia na j. polski:


pasta ad ollam pilulae in scatulis
guttae cardiacae cum tinctura composita
in ampullis et capsullis de gemma et bacca plantae
Inflorescentiae Tiliae plantae sine inflorescentiis
olla porcelanica materia medicata plantae

5. Przetumacz wyraenia na j.aciski:


w nalewce mitowej roliny bez pkw
woda gorzkich migdaw tabletka po obiedzie
krople uspokajajce z wod z wod aromatyczn
do nalewki nagietkowej do papieru woskowanego
kropla wody do mieszanki surowce z ziela rzepiku

6. Wyraz y w nawiasie podaj w odpowiedniej formie, przetumacz wyraenia:


tabulettae (czerwony) in lagoena
massa pilularum cum (elatyna)
THEMA SECUNDA 11

pasta ex (surowce lecznicze)


Tinctura (nagietek) cum (woda)
oblatae in (papier woskowany)
mixtura cum (woda aromatyczna)

7. Uzupenij brakujce kocwki, przetumacz na j. polski:


multae plant.. medicat.. ad aqu.. destillat.. (sing.)
cum Tinctura Alo.. de bacc.. rubris
in capsul.. gelatinosis gutta Tinctur.. Convallari..
Aqua Chamomill.. cum Aqua Ros..
ex Herb.. Urtic.. in oll.. porcelanica
mixtura cum Alo.. ex cera alb.. aut flav..
THEMA TERTIA

LABORAMUS

In apotheca laboro. Varias substantias filtramus, agitamus, pulveramus et miscemus.


Aquam puram et destillatam in apotheca habemus. Pharmaceutae sumus. Pharmaceuta
mixturas, capsulas et tabulettas ex materiis medicatis praeparat. Pharmaceutae materias
medicatas plantarum noscunt.
De plantis et substantiis medicatis legis et discis. Convallaria et Valeriana plantae
medicatae sunt. Cicuta virosa planta toxica est. Variae herbae et substantiae toxicae sunt.

agito,are wstrzsa nosco,re - zna


apotheca, ae f - apteka praeparo,are - przygotowywa
Cicuta(ae) virosa(ae) Szalej jadowity (bot.) pulvero,are - proszkowa
disco,re uczy si purus,a,um - czysty
filtro,are filtrowa, cedzi substantia,ae f - substancja
habeo,ere - mie toxicus,a,um - trujcy
laboro,are pracowa Valeriana,ae f kozek lek.(rec.)
lego,re - czyta varius,a,um - rny
misceo,ere - miesza

Podzia koniugacji

Kady czasownik moemy przydzieli do jednej z czterech koniugacji. Podstaw podziau


jest zakoczenie tematu, ktry znajdujemy w bezokoliczniku po odciciu czstki re (w
kon.III re).

kon. I filtro, filtrare, (filtrowa) temat: filtra-

kon. II misceo, miscere, (miesza) temat: misce-

kon. III diluo, dilure (rozciecza) temat: dilu-


addo, addre (dodawa) temat: add-
facio,facre (robi) temat: fac-

kon. IV audio, audire (sucha) temat: audi-

Cech charakterystyczn poszczeglnych koniugacji jest zakoczenie tematu czasownika:


kon. I - a
kon. II - e
kon. III - u lub spgoska (sporadycznie i)
kon. IV - i
THEMA TERTIA 13

Imperativus praesentis activi


(tryb rozkazujcy czasu teraniejszego strony czynnej)
Trybu rozkazujcego uywamy wycznie dla 2 os. sing. i plur.

KONIUGACJA SINGULARIS PLURALIS

I, II, IV temat temat + -te


III temat + -e temat + -ite

Indicativus praesentis activi


(tryb oznajmujcy czasu teraniejszego strony czynnej)

Niezalenie od koniugacji wszystkie czasowniki przybieraj nastpujce kocwki:


sing. l. o plur. l . -mus
2. s 2. -tis
3. t 3. nt
Odmiana czasownikw w ind. praes. act. polega na dodawaniu kocwek do tematu z
wprowadzeniem spjek w niektrych osobach kon. III i IV.
kon.I - temat + kocwka
sing. l. filtr-o plur. l. filtra-mus
2. filtra-s 2. filtra-tis
3. filtra-t 3. filtra-nt
(kocwka l.os. powstaa ze cignicia tematycznego -a- i o).

kon.II temat + kocwka


sing. l. misce-o plur. l. misce-mus
2. misce-s 2. misce-tis
3. misce-t 3. misce-nt

kon. III - midzy tematem a kocwk spjka -i- lub -u-


sing. l. dilu-o plur. l. dilu-i-mus
2. dilu-i-s 2. dilu-i-tis
3. dilu-i-t 3. dilu-u-nt

kon. IV - spjka -u- tylko w 3.os. plur.


sing. l. audi-o plur. l. audi-mus
2. audi-s 2. audi-tis
3. audi-t 3. audi-u-nt
14 Beata Cygan

Czasownik posikowy sum, esse (by)


Czasownik posikowy (jak czasowniki nieregularne) nie podlega przedstawionym reguom
odmiany.

ind. praes. sing.: 1. sum plur.: 1. sumus


2. es 2. estis
3. est 3. sunt

imper. praes. sing.: es (bd) plur.: este (bdcie)

Szyk wyrazw w zdaniu

Farmaceuta daje chorej tabletki.


Pharmaceuta aegrotae tabulettas dat.
podmiot orzeczenie
Podmiot zdania stoi zwykle na pocztku, wystpuje zawsze w Nominatiwie. Orzeczenie
jest form osobow czasownika (bezokolicznik nie moe by orzeczeniem) i stoi na kocu
zdania lub frazy. Jeli zdanie ma form polecenia, a czasownik wymaga uycia trybu
rozkazujcego, wwczas umieszczamy orzeczenie na pocztku zdania.
Filtra tincturam. Przeced nalewk.
Claude ollam. - Zamknij soik.

Orzeczenie musi zgadza si z podmiotem w osobie i liczbie. Niekiedy zdanie ma podmiot


domylny, okrelany na podst. kocwki czasownika.
Guttas praeparatis. - Przygotowujecie krople. (wy)

Przedmiot, ktry podlega czynnoci (dopenienie blisze) wystpuje przewanie w


Accusativie. Jeeli jest inaczej, sownik podaje, ktrym przypadkiem rzdzi dany
czasownik.
Sume tincturam compositam. - Przyjmij nalewk zoon.
Tincturam Valerianae sumo. - Przyjmuj nalewk walerianow.

Orzeczenie wsplne dla kilku podmiotw stawiamy w liczbie mnogiej (pomimo niezgodnoci
podmiotu z orzeczeniem).

Rosa et Viola florent. - Ra i fioek kwitn.

Orzeczenie imienne skada si z formy osobowej czasownika posikowego i rzeczownika.


lub przymiotnika (ewent. zaimka czy liczebnika), ktry zgadza si z podmiotem pod
wzgldem rodzaju, liczby i przypadku.

Mentha piperita planta est. - Mita pieprzowa jest rolin.


Plantae medicatae sunt. - Roliny s lecznicze.
THEMA TERTIA 15

Przeczenie w zdaniu zazwyczaj wyraane jest za pomoc partykuy non (nie), czasami przez
zaimek lub przyswek przeczcy (np. nullus, a, um - aden, numquam nigdy). W zdaniu
dopuszczalne jest tylko jedno przeczenie.

Tabulettas sumo. Przyjmuj tabletki.


Tabulettas non sumo. Nie przyjmuj tabletek.
Nullas tabulettas sumo. Nie przyjmuj adnych tabletek.
Numquam tabulettas sumo. Nigdy nie przyjmuj tabletek.

WICZENIA:

1. Przetumacz czasowniki z zachowaniem osoby, liczby i trybu:


vides terimus sterilisas
macera praeparate bibo
servat adhibet curatis

2. Ponisze form y czasownikw przetumacz i podaj w liczbie przeciwnej:


vident agitas auditis
destillamus laborate contineo
parat sumunt dat

3. Przetumacz ponisze form y czasownikw:


pracuj wypijcie sucha
widzimy wstrzsacie przygotuj
przechowujecie lecz stosujemy

4. Uzupenij kocwki, przetumacz zdania na j. polski:


a/ Sume Tinctur.. Arnic.. ante cenam!
b/ Gemm.. et bacc.. plantarum sicca.. .
c/ Pone oblat.. sub lingu.. !
d/ Colligite et siccate Herb.. Agrimoni.. !
e/ Puellae plantas observa.. .

5. Przetumacz zdania na j. polski:


a/ Joanna nie pracuje w aptece.
b/ Dziewczyna choruje na angin.
c/ Kobiety zbieraj ziele szawi.
d/ Wydaj chorej nalewk goryczki!
THEMA QUARTA

DE PLANTIS

Multas familias plantarum cognoscimus, ut Papaveraceas, Gramineas, Labiatas,


Compositas et alias. Rosa canina, Fragaria vesca et Potentilla erecta e familia Rosaceae sunt.
Matricariam chamomillam et Arnicam montanam familiae Compositae annumeramus. Alo
vera (familia Liliaceae) et Mentha piperita (familia Labiatae) plantae medicatae sunt. Plantas
medicatas, ut Urticam dioicam, Agrimoniam eupatoriam, Filipendulam ulmariam, saepe
adhibemus et colligimus. Ex materiis medicatis plantarum pharmaceutae tincturas, guttas et
pilulas praeparant. Inflorescentiae, gemmae et baccae materiae medicatae plantarum sunt.
Inflorescentias et baccas plantarum siccamus.

Agrimonia eupatoria rzepik pospolity Fragaria vesca poziomka pospolita


alius, a, ud inny Gramineae, arum f trawy
annumero, are zalicza, wlicza (z Dat.) Matricaria chamomilla rumianek posp.
cognosco, re poznawa Papaveraceae, arum f makowate
familia, ae f rodzina Rosa canina ra dzika
Filipendula ulmaria wizwka botna saepe - czsto

W jz. aciskim nazwy rodzajw w systematyce botanicznej piszemy wielk liter,


przymiotniki okrelajce gatunek - ma. Nazwy rodzin podaje si jako przymiotnik liczby
mnogiej (z domylnym "plantae").

Formua recepty

We kropl nalewki walerianowej!


Recipe guttam Tincturae Valerianae!
Po przestawieniu szyku wyrazw uzyskamy najprostsz recept:
Recipe:
Tincturae Valerianae guttam I (unam)
W recepcie skadniki podaje si w Gen., iloci (o ile wymagaj uycia rzeczownika) w Acc..
Jeeli nie zaznaczono adnej jednostki, naley rozumie, e iloci podane s w gramach.

WICZENIA:
1. Ponisze zdania uzupenij podanymi niej nazwami rolin w odpowiedniej
formie:
() e familia () est.
() familiae () annumeramus.
Inter () () invenimus.

a/ Potentilla erecta, f. Rosaceae d/ Mentha piperita, f. Labiatae


b/ Arnica montana, f. Compositae e/ Urtica dioica, f. Urticaceae
c/ Alo vera, f. Liliaceae
THEMA QUARTA 17

2. Wybierz z tekstu po jedn ym czasowniku z kadej koniugacji i odmie go


w imper. oraz ind. praes. act.

3. Dokocz zdania dowolnym czasownikiem i przetumacz na j. polski:


a/ Tabulettas aegrotae ... .
b/ Monica Herbam Salviae ... .
c/ Pharmaceutae capsulas in scatulis ... .
d/ Tincturam Gentianae ... .
e/ Tincturam Convallariae cum Tinctura Valerianae ... .

4. W ponisz ych zdaniach zamie liczb podmiotu i orzeczenia na


przeciwn, przetumacz obie wersje na j. polski:
a/ Miscete tincturas!
b/ Puella aegrota est et mixturam sumit.
c/ Feminae aquam destillant.
d/ Pneumonia laboramus.
e/ Puellae aegrotae tabulettas do.

5. Przetumacz zdania na j.aciski:


a/ Farmaceuci przygotowuj piguki z masy pigukowej.
b/ Zbieramy i suszymy roliny lecznicze.
c/ Rozpu tabletk w wodzie i wypij przed obiadem!
d/ W aptece s rne nalewki, piguki i tabletki.
e/ Przygotuj i wydaj krople nasercowe!
f/ Wysusz i wymieszaj ziele szawi z zielem mity pieprzowej!

6. Przetumacz recept y na j. polski:

Recipe.:
Tincturae Arnicae 30,0
Tincturae Ipecacuanhae 25,0
Aquae Menthae ad 200,0
Misce.Da.Signa. 2 x dz. po 20 kropli

Recipe:
Tincturae Convallariae
Tincturae Valerianae ana 10,0
Tincturae Belladonnae 5,0
Misce. Da. Signa. 20 kropli 2 x dz.

Recipe.:
Tincturae Alos
Tincturae amarae
Tincturae Gentianae ana 20,0
Misce.Da.Signa. 3 x dz. po 10 kropli
THEMA QUINTA

OLEA ET UNGUENTA

Olea saepe ex materiis medicatis plantarum praeparatis. Oleum Eucalypti ex foliis


plantae conficimus et in influenza sumimus. Ex Mentha piperita olea aetherea conficio. In
Oleo Menthae Mentholum est. Oleum Calami amylum et acida organica habet. Oleum Carvi
resinam et varia acida continet. Oleum Lini variis unguentis et linimentis addimus. Aegroti
Oleum Ricini et Oleum Chenopodii bibunt aut in capsulis gelatinosis sumunt. Pharmaceutae
unguenta in apothecis saepe praeparant, unguenta medicamenta externa sunt. Vehicula
unguentorum cognoscimus, ut Vaselinum, Paraffinum solidum, Paraffinum liquidum (seu
Oleum Paraffini) et Lanolinum. Olea in vitris, unguenta in ollis aut tubis servamus.

acidum, i n kwas Linum, i n - len


addo, re doda, dodawa liquidus, a, um pynny
aethereus, a, um eteryczny medicamentum,i n lekarstwo
amylum, i n skrobia Mentholum, i n mentol
aut albo oleum, i n olej
Calamus, i m - tatarak organicus, a, um organiczny
Carvum, i n - kminek resina, ae f ywica
Chenopodium, i n - komosa Ricinus, i m - rcznik
conficio, re - sporzdza solidus, a, um stay, o staej konsystencji
externus, a, um zewntrzny tuba, ae f - tubka
folium, i n li unguentum, i n ma
influenza, ae f grypa vehiculum, i n zarbka, podoe
linimentum,i n mazido vitrum, i n szko

Deklinacja II

Do dekl. II nale rzeczowniki i przymiotniki rodz. mskiego i nijakiego, ktrych Gen. sing.
zakoczony jest na -i. W Nom. sing. rzeczowniki i przymiotniki rodzaju mskiego maj
kocwk -us lub -er, rodz. nijakiego -um.

succus,i m sok extractum,i n wycig


liber,i m ksika take: vir, viri m - m, mczyzna

externus, externa, externum zewntrzny


m f n

pulcher, pulchra, pulchrum - pikny


m f n

Wikszo rzeczownikw i przymiotnikw zakoczonych w Nom. sing. na -er traci -e-


w temacie (por. polskie: koper kopru)
Tematyczne -e- zachowuj m.in.:
puer, pueri m chopiec mortifer, fera, ferum miercionony
THEMA QUINTA 19

Wzory odmian (rodz. mski):

SINGULARIS PLURALIS
Nom. -us / -er succus (sok) -i succi
Gen. -i succi -orum succorum
Dat. -o succo -is succis
Acc. -um succum -os succos
Abl. -o succo -is succis

Przy odmianie rodz. nijakiego naley pamita o tym, e:

ACCUSATIVUS = NOMINATIVUS

Regua ta dotyczy obu liczb, przy czym w plur. przypadki te maj kocwk -a. Podlegaj jej
wszystkie rzeczowniki i przymiotniki rodz. nijakiego niezalenie od deklinacji.

sing. plur.
N. extractum siccum (suchy wycig) extract-a sicc-a
G. extract-i sicc-i extract-orum sicc-orum
D. extract-o sicc-o extract-is sicc-is
Acc. extractum siccum extract-a sicc-a
Abl. extract-o sicc-o extract-is sicc-is

Rzeczowniki dekl. II pochodzenia greckiego

Rzeczowniki te w Nom, sing. maj kocwk -on (Gen.sing. i) i s rodz. nijakiego. Niektre
zasymiloway si z formami aciskimi i obok zakoczenia -on funkcjonuje take
zakoczenie -um, np.: sceleton,i n szkielet i sceletum,i n - szkielet

sing plur.
N. organon sanum (zdrowy narzd) organ-a san-a
G. organ-i san-i organ-orum san-orum
D. organ-o san-o organ-is san-is
Acc. organon sanum organ-a san-a
Abl. organ-o san-o organ-is san-is

Wyjtki II deklinacji

S to rzeczowniki zakoczone w Nom. sing. na -us rodzaju eskiego lub nijakiego.


rodz. eski (odmiana jak rodz. mski):
methodus,i f metoda
bolus,i f - gaka,glinka
periodus,i f - okres
20 Beata Cygan

crystallus, i f kryszta
diameter, tri f wymiar
nazwy drzew, np.: Pinus, i f sosna
Cerasus, i f winia

rodz. nijaki (odmiana zgodnie z regu obowizujc dla rodz. nijakiego):


virus,i n jad, trucizna, wirus

Przy konstruowaniu wyrae z tymi rzeczownikami naley pamita o zwizku zgody midzy
rzeczownikiem a przymiotnikiem.

periodus, i f criticus,a,um
periodus criticaf (okres krytyczny)

virus, i n periculosus,a,um
virus periculosum (niebezpieczny jad)

Przymiotniki w nazwach lekw i preparatw

Jeeli w nazwie preparatu lub leku zawarte jest okrelenie dodatkowo charakteryzujce
rodek (przymiotnik, imiesw), to stawiamy je po nazwie waciwej, np.:
suchy wycig rzewienia - Extractum Rhei siccum
biaa ma rtciowa - Unguentum Hydrargyri album

WICZENIA:

1. Przetumacz wyraenia i odmie w obu liczbach:


acetum purum bolus alba
oculus dexter virus mortiferum

2. Przetumacz wyraenia na j. aciski, podaj ich Nom. plur.:


ciemna butelka niebezpieczna choroba
nalewka zoona biay kryszta
gorzki lek ma kamforowa
silna trucizna dobry farmaceuta
kwas organiczny wycig spirytusowy
ziele komosy tabletka Aspiryny

3. Podaj Gen.sing wyrae i przetumacz je na jz. polski:


Extractum Thymi spissum Sirupus pericarpii Aurantii
Oleum Menthae piperitae Aqua Rosae aromatica
balsamum compositum Linimentum Terebinthinae
Tinctura Menthae aquosa Extractum Alos siccum
Infusum foliorum Salviae Tinctura Rhei amara
Tinctura Opii benzoica Decoctum Senegae purum
THEMA QUINTA 21

4. Uzupenij brakujce kocwki, przetumacz na jz. polski:


ad Sirup.. Althae.. cum Thym.. infusa ex foli.. plant..
de Anthodi.. Chamomill.. ad Decoct.. Seneg..
ad Bol.. alb.. cun Extract.. Rhe.. aquos..
ex mass.. pilul.. Aqua Foenicul.. aromatic..
in Cer.. flav.. ex Tinctur.. Anis..
sine Amyl .. Solan.. suppositoria cum extract..

5. Pr zetumacz zdania na j z. pols ki:

a/ Kobiety wyciskaj olejek cytrynowy.


b/ Oleje czsto s skadnikami lekw.
c/ Przygotuj syrop z soku malinowego!
d/ Mczyzna kadzie tabletk Nitrogliceryny pod jzyk.
e/ Znamy rne leki z jadu mij.

6. Przetumacz recepty:

Rp.: Sirupi Althaeae


Aquae destillatae ana 50,0
Misce.Da.Signa. 3 x dz. yeczk

Rp.: Extracti Convallariae sicci 1,0


Da in tabulettis. S. 2 x dz. po jedzeniu

Rp.: Mentholi 2,0


Olei Helianthi 20,0
M.D.S. Do inhalacji

MEMORABILIA
Pro et contra. Vide infra!
Pecunia non olet. Vide supra!
Persona non grata. Verte!
Disce aut discede! Cogito, ergo sum.(Kartezjusz)
Dum spiro, spero. Sapre aude! (Horatius)
Non scholae, sed vitae discimus (Seneca)

audeo,ere omiela si
cogito,are myle persona,ae f osoba
discedo,re odej sapio,re by mdrym, rozumie
dum dopki schola,ae f - szkoa
ergo wic spero,are mie nadziej
infra poniej (z Acc.) spiro,are oddycha, y
gratus,a,um miy,przyjemny supra powyej (z Acc.)
oleo,ere - mierdzie verto,re odwraca
pecunia,ae f pienidz vita,ae f - ycie
THEMA SEXTA

DE ACIDIS

Acida organica et anorganica cognoscre debemus. Acidis organicis Acidum aceticum,


Acidum citricum, Acidum tartaricum et Acidum malicum annumerantur. In plantis acida
organica continentur, ut Acidum lacticum, Acidum oxalicum et Acidum benzoicum.
Inflorescentiae Tiliae Acidum malonicum continent, Acidum ascorbicum (Vitaminum C) in
foliis Urticae dioicae continetur. Acida organica concentrata (e.g. Acidum formicum, Acidum
aceticum) toxica sunt. Varia acida anorganica cognoscitis, ut Acidum sulfuricum, Acidum
hydrochloricum, Acidum nitricum et Acidum phosphoricum. Varia acida descripta in
Pharmacopea Polonica remedia sunt et medicamentis adduntur. Acidum boricum in fomentis,
guttis et unguentis ophthalmicis invenimus. Acidum ascorbicum et Acidum folicum vitamina
sunt. Acida locis obscuris in lagoenis clausis servari debent.

e.g. - exempli gratia (na przykad)

Acidum aceticum kwas octowy Acid. malicum kwas jabkowy


Acidum ascorbicum kwas askorbinowy Acid. malonicum -kw.malonowy
Acidum benzoicum kwas benzoesowy Acid. nitricum kwas azotowy
Acidum boricum kwas borny Acid. oxalicum kw.szczawiowy
Acid. citricum kw. cytrynowy Acid. phosphoricum kwas fosforowy
Acid. folicum kw. foliowy Acid. sulfuricum kw. siarkowy
Acid. formicum kw.mrwkowy Acid. tartaricum kw. winowy
Acid. lacticum kwas mlekowy

Ablativus loci

Peni w zdaniu funkcj okolicznika miejsca i odpowiada na pytanie gdzie? ktrdy? Stosuje
si go z pominiciem przyimka in w wyraeniach z rzeczownikiem locus (miejsce),
przymiotnikiem totus,a,um (cay) lub innym rzeczownikiem okrelajcym miejsce: loco
sicco w suchym miejscu, tota apotheca w caej aptece, via percutanea drog przezskrn

Indicativus praesentis passivi

Kocwki dla strony biernej :

sing.: l. -or plur.: l. -mur


2. ris 2. -mini
3. tur 3. -ntur

Odmiana, podobnie jak w stronie czynnej, polega na poczeniu tematu i kocwki (w kon.
III i IV spjki).
acisk stron biern tumaczymy jako polsk stron biern (jest leczony, s leczeni) lub
stron zwrotn (leczy si, lecz si). Zaley to od kontekstu i stylistyki wypowiedzi.
THEMA SEXTA 23

kon. I, II - temat + kocwka

sing.: l. cur-or (z cura-or) plur.: 1. cura-mur


2. cura-ris 2. cura-mini
3. cura-tur 3. cura-ntur

sing.: 1. vide-or plur.: 1. vide-mur


2. vide-ris 2. vide-mini
3. vide-tur 3. vide-ntur

kon. III temat + spjka + kocwka

sing.: 1. ter-or plur.: 1. ter-i-mur


2. ter-e-ris 2. ter-i-mini
3. ter-i-tur 3. ter-u-ntur

kon. IV - spjka tylko w 3.os. plur.

sing.: l. audi-or plur.: l. audi-mur


2. audi-ris 2. audi-mini
3. audi-tur 3. audi-u-ntur

Infinitivus praesentis passivi

aciska strona bierna czasu teran. posiada wasny bezokolicznik, tworzony przez
doczenie do tematu czasown. odpowiednich zakocze:

kon. I, II i IV - temat + -ri


cura-ri - by leczonym audi-ri by suchanym
vide-ri - by widzianym

kon. III - temat + -i


ter-i - by roztartym distingu-i by rozrnianym

Participium perfecti passivi


(imiesw czasu przeszego dokonanego str. biernej)

Imiesw bierny tworzymy od tematu ostatniej podawanej przez sownik formy (tzw.
supinum) przez dodanie kocwek przymiotnika. Temat supinum znajdujemy odcinajc od
formy supinum kocwk um:

praeparo,are,praeparatum praeparatus, a, um
(przygotowywa) (przygotowany, a, e)

misceo,ere,mixtum mixtus, a, um
(miesza) (zmieszany, a, e)
24 Beata Cygan

sumo,re,sumptum sumptus, a, um
(przyjmowa) (przyjty, a, e)

audio,ire,auditum auditus, a, um
(sucha) (wysuchany, a, e)

W ten sposb tworzymy participium perfecti passivi od kadego czasownika, ktry posiada
form supinum; odmieniamy w I lub II dekl. (zalenie od rodzaju), z rzeczownikami czymy
je zgodnie z zasadami zwizku zgody.
sirupus praeparatus - przygotowany syrop
aqua destillata - woda destylowana
medicamentum sumptum - przyjty lek

Elementa chemica

aciskie nazwy waniejszych pierwiastkw:

Aluminium Al Cuprum - Cu Manganum - Mn


Argentum - Ag Ferrum - Fe Natrium - Na
Aurum - Au Fluorum -F Nitrogenium N
Barium - Ba Hydrargyrum Hg Phosphorus P
Bromum - Br Hydrogenium H Plumbum - Pb
Calcium - Ca Iodum -I Oxygenium O
Carbo -C Kalium -K Sulfur -S
Chlorum - Cl Magnesium Mg Zincum - Zn

Wikszo nazw pierwiastkw w jz. aciskim to rzeczowniki rodz. nijakiego II dekl.


(Gen.sing. i).
Wyjtki: Carbo,onis m (dekl. III)
Phosphorus,i m (dekl.II)
Sulfur,uris n (dekl. III)

Nazwy kwasw

Kwasy beztlenowe: hydr(o)......-icum


Acidum hydrobromicum - kwas bromowodorowy
Acidum hydrochloricum - kwas chlorowodorowy / solny

Kwasy tlenowe: ........-icum


Acidum nitricum - kwas azotowy
Acidum sulfuricum - kwas siarkowy

Niekiedy na pocztku nazwy przycza si przedrostki:


nad- > per-, hyper-, super-
pod- > hypo-, sub-
ewentualnie inne przedrostki charakteryzujce struktur czsteczki (meta-, pyro-, des-).
THEMA SEXTA 25

WICZENIA:

1. Znajd w sowniku form y podstawowe i znaczenia wyrazw podkrelonych


w tekcie.

2. Ponisze czasowniki podaj w str. cz ynnej zachowujc osob i liczb.


Przetumacz obie wersje na jz. polski:
datur filtrari miscetur
curamini adhibetur nominaris
laudamur curor sumuntur

3. Od podanych czasownikw utwrz part. perf. pass. i pocz z


rzeczownikami w wyraenia, podaj ich Gen.sing.:
pharmacon (miscere) medicamenta (sumere)
succus (purificare) oleum (exprimere)
herba (pulverare) medici (docere)
ollae (claudere) sirupus (diluere)

4. Ponisze zdania przekszta w wyraenia wg wzoru, przetumacz obie


wersje na j. polski:
wzr: Sirupi praeparantur. > sirupi praeparati
a/ Succus bibitur d/ Acidum filtratur
b/ Pharmaca noscuntur e/ Folia siccantur
c/ Crystallus solvitur

5. Przetumacz zdania na j.aciski:


a/ Kwas oleinowy jest zawarty w oliwie.
b/ Soki przechowujemy w miejscach suchych i ciemnych.
c/ W aptekach s rne leki, na przykad tabletki, syropy i czopki.
d/ Piguki formuje si z masy pigukowej.
e/ Olej rycynowy jest wydawany w kapsukach.

6. Przetumacz wyraenia na j. aciski, zamie na singularis:


a/ leki przyjte przed jedzeniem
b/ chorzy leczeni w klinikach
c/ przygotowane surowice i szczepionki
d/ filtrowane nalewki w butelkach
e/ trucizny przechowywane w zamknitych opakowaniach

7. Przetumacz recepty:
Rp.: Acidi acetylsalicylici
in tabulettis lagoenam l (unam)
D.S. 2 x dz. po 2 tabl.

Rp.: Iodi puri 0,05


Glyceroli
Olei Menthae pip. ana 0,2
M.D.S. 3 x dz. po 5 kropli
THEMA SEPTIMA

DE REMEDIIS

In apothecis remedia sunt, quae pharmaceutae noscere debent. Succus et Infusum


Urticae remedia antihypertonica sunt. Folia Sambuci, Herba Hyperici et Folia Betulae ut
remedia diuretica adhibentur. Folia Melissae et Inflorescentiae Tiliae remedia sedativa sunt.
Remediis analgeticis Anthodia Chamomillae, Herbam Millefolii, Herbam Chelidonii
annumeramus, quibus Opium purum aut Morphinum addimus. Ex materiis medicatis Allii
sativi remedia bacteriocida, antidiabetica et antirheumatica praeparantur. Folia Theae et Herba
Agrimoniae remedia antidiarrhoica sunt. Remedia ex materiis Hyperici ut cholagoga,
choleretica, spasmolytica adhibemus. Saepe medicamenta substantias chemicas continent.
Remediis anaesteticis praeparata cum Cocaino et Procaino annumerantur. In morbis
infectiosis aegroti antibiotica sumere debent. Acidum acetylsalicylicum remedium
antipyreticum, analgeticum et antiphlogisticum est. Acidum benzoicum et Acidum boricum
remediis antimycoticis adduntur.

RESPONDE:

1. Ouae praeparata remediis diureticis annumeramus?


2. Quae remedia aegroti contra diarrhon sumunt?
3. Quibus remediis Acidum acetylsalicylicum annumeratur?

Allium sativum czosnek pospolity cholagogus, a um ciopdny


anaestheticus, a,um znieczulajcy cholereticus, a, um ciotwrczy
analgeticus, a, um przeciwblowy diureticus, a, um moczopdny
antibioticum, i n antybiotyk Hypericum, i n dziurawiec
antidiabeticus,a,um przeciwcukrzycowy infectiosus, a, um zakany
antidiarrhoicus,a,umprzeciwbiegunkowy Millefolium, i n krwawnik
antihypertonicus,a,umprzeciw nadcinieniu morbus, i m choroba
antimycoticus, a, um przeciwgrzybiczny Procainum, i n prokaina
antiphlogisticus, a, um przeciwzapalny Sambucus, i f czarny bez
antipyreticus, a, um przeciwgorczkowy sedativus, a, um uspokajajcy
bacteriocidus, a, um bakteriobjczy spasmolyticus, a, um rozkurczowy
Betula, ae f brzoza Thea, ae f herbata

Nazwy grup rodkw leczniczych podaje si jako wyraenie (lub sam przymiotnik):
(remedia) hypnotica - rodki nasenne
THEMA SEPTIMA 27

Zaimki pytajne

Zaimek rzeczownikowy : quis? (kto?), quid? (co?)

N. quis? quid? (kto? co?)


G. cuius? (kogo? czego?)
D. cui? (komu? czemu?)
Acc. quem? quid? (kogo? co?)
Abl. quo? (kim? czym?)

Zaimek przymiotnikowy : qui? (ktry?,jaki?), quae? (ktra?,jaka?),


quod? (ktre?,jakie?)

sing. plur.
N. qui? quae? quod? N. qui? quae? quae?
G. cuius? G. quorum? quarum? quorum?
D. cui? D. quibus?
Acc. quem? quam? quod? Acc. quos? quas? quae?
Abl. quo? qua? quo? Abl. quibus?

Przegld kocwek dekl. I i II

N. albus alba album N. albi albae alba


G. albi albae albi G. alborum albarum albarum
D. albo albae albo D. albis albis albis
Acc. album albam album Acc. albos albas alba
Abl. albo alba albo Abl. albis albis albis

WICZENIA:

1. W yraz y w nawiasach postaw w odpowiedniej formie:


Paraffinum (pynny) balsamum (zoony)
Amylum (pszenny) methodus (nowy)
tabulettae (glukoza) Oleum (koper wos.)
fomenta (oczny, na oko) Decoctum (skrzyp)
tinctura (filtrowany) componentum (lek)
gossypium (oczyszczony) infusum (przygotowany)

2. Przetumacz wyrazy zachowujc ich form y gramat yczne:


recipiunt solvitur organon
morbos coque plantarum
sirupo medicum macerat
studemus praeparatus unguenti
28 Beata Cygan

3. Przetumacz wyraenia na j. polski:


ante cibum per chartam sub signo
cum Alo in scatula ex foliis
pro aegrotis in vitro in vivo
ex succo cum oleis ad massam
sine amylo in apothecam in suppositoriis

4. Sfor muuj odpowiedzi na pytania kor zystaj c z wyrae podanych w


nawiasach:
a/ Ex quo pilulas praeparatis? (masa pigukowa)
b/ Quid puella ante cibum sumit? (krople nalewki goryczki)
c/ Quis medicamenta praescribit? (lekarze)
d/ In quo Oleum Cacao solvitur? (chloroform)
e/ Quid pharmaceutae in apothecis faciunt? (przygotowa leki)

6. Na podstawie wczeniej tumaczonych tekstw odpowiedz na pytania:


a/ Quae olea acida organica continent?
b/ In quibus medicamentis Acidum boricum adhibentur?
c/ Ex quibus materiis plantarum olea praeparamus?
d/ Quas formas medicamentorum ex plantis medicatis praeparas?

7. Przetumacz recepty:
Rp.: Tincturae Crataegi
Intracti Visci
Tincturae Valerianae ana 30,0
M.D.S. 3 x dz. po 30 kropli

Rp.: Glycerini 30,0


Aquae Menthae pip. 60,0
Aquae destillatae ad 200,0
M.D.S. 3 x dz. yeczk

Rp.: Extracti Opii sicci 1,0


Tincturae Menthae pip. 4,0
Tincturae Valerianae 3,0
M.D.S. 3 x dz. po 15 kropli
THEMA OCTAVA

DE SEMINIBUS

Semen e testa seminis, endospermio et embryone constat, nonnulla semina (e.g. Semen
Phaseoli) endospermium non habent. In testa seminis hilum, microphylen et raphen
observamus. Endospermium amylum, albumen et adipem continet. In testis et nucleis
seminum Theobromae Cacao Coffeinum, adipem, albumen, saccharum et alia componenta
invenimus. Praeparata Seminis Cacao remediis diureticis et antiasthmaticis annumeramus.
Semen Strychni secretionem succi gastrici et digestionem excitat, remediis digestivis saepe
additur. E Seminibus Lini Macerationem Seminis Lini, Placentam Seminis Lini et Oleum Lini
praeparamus. Maceratio Seminis Lini remedium protectivum est. Semina Lini in aqua
macerata ut remedium purgativum ab aegrotis sumuntur. Semina Foenugraeci remediis
lactogogis et antiphlogisticis annumerantur.

adeps, ipis m tuszcz nonnullus, a, um niektry


albumen, inis n biako nucleus, i m jadro
consto, are skada si Phaseolum, i n - fasola
digestio, onis f trawienie placenta, ae f wytoki
digestivus, a, um trawienny protectivus, a, um osaniajcy
embryo, onis m - zarodek purgativus, a, um przeczyszczajcy
endospermium, i n bielmo raphe, es f szew
excito, are, atum pobudza saccharum, i n cukier
Foenugraecum, i n - kozieradka secretio, onis f wydzielanie
hilum, i n - wnka Strychnos, i m kulczyba
lactogogus, a, um - mlekopdny testa, ae f skorupka
maceratio,onis f maceracja,macerat Theobroma Cacao kakaowiec
wac.
microphyle, es f okienko

Deklinacja III

Do dek. III nale rzeczowniki i przymiotniki, ktrych cech wyrniajc jest kocwka
G.sing. -is.
cortex, corticis m - kora corpus, corporis n - ciao
radix,icis f - korze salus, salutis f zdrowie

Wyrniamy trzy typy odmiany w ramach dekl. III: spgoskowy, samogoskowy i


mieszany. Rni si one kocwkami niektrych przypadkw:

Abl.sing. - -e lub -i
Gen.plur, - -um lub -ium
Nom.plur. (n) - -a lub -ia
30 Beata Cygan

Typ spgoskowy deki. III (-e, -um, -a)

Wedug typu spgoskowego odmieniaj si rzeczowniki nierwnozgoskowe (tzn.


majce w G.sing. wicej sylab ni w N. sing.), ktrych temat koczy si na jedn spgosk.

cor-tex (kora) ho-mo(czowiek) cor-pus(ciao)


cor-ti-cis ho-mi-nis cor-po-ris

oraz rzeczowniki nierwnozgoskowe pochodzenia greckiego, ktrych temat koczy si na


dwie spgoski, np. larynx, laryngis m krta; meninx, meningis f - opona (mzgowa)

Wyjtki: hepar, atis n wtroba


mater, tris f matka, opona mzgowa

Wzory odmian:

M F N
singularis
N. rne flos (kwiat) radix (korze) semen (nasiono)
G. -is flor-is radic-is semin-is
D. -i flor-i radic-i semin-i
Acc. -em / =N. flor-em radic-em semen
Abl. -e flor-e radic-e semin-e

M F N
pluralis
N. -es / -a flor-es radic-es semin-a
G. -um flor-um radic-um semin-um
D. -ibus flor-ibus radic-ibus semin-ibus
Acc. -es / -a flor-es radic-es semin-a
Abl. -ibus flor-ibus radic-ibus semin-ibus

Nieregularnoci w odmianie

Rzeczowniki zakoczone na -ma, matis s rodz. nijakiego i pochodz z jzyka greckiego


gramma, matis n gram rhizoma, matis n kcze
Odmieniajc te rzeczowniki naley pamita, e w Dat. plur. i Abl. plur. przyjmuj one
kocwk -is zamiast ibus (de traumatis - o urazach; in rhizomatis - w kczach). Kocwki
pozostaych przypadkw s takie same, jak dla innych rzeczownikw dekl. III rodz.
nijakiego.
THEMA OCTAVA 31

Rzeczownik vas, vasis n - naczynie w sing. odmienia si wedug typu spgoskowego dekl.
III, natomiast w plur. wedug deklinacji II

N. vas vitreum (naczynie szklane) N. vas-a vitre-a


G. vas-is vitre-i G. vas-orum vitre-orum
D. vas-i vitre-o D. vas-is vitre-is
Acc. vas vitreum Acc. vas-a vitre-a
Abl. vas-e vitre-o Abl. vas-is vitre-is

SALES ACIDORUM

Nazwy zwizkw chemicznych skadaj si z nazwy kationu i anionu (kolejno odwrotna


ni w jzyku polskim).

Struktura gramatyczna:

1) nazwa kationu w Gen. sing. + nazwa anionu w formie rzeczownika


2) nazwa kationu w Nom. Sing. + przymiotnikowa nazwa anionu

polski przyrostek an - -as,atis m / -icus, a, um


np.: octan acetas,atis m (Natrii acetas lub Natrium aceticum)

polski przyrostek yn - -is,itis m / -osus, a, um


np.: azotyn nitris,itis m (Natrii nitris lub Natrium nitrosum)

polski przyrostek ek - -idum/-ydum, i n lub atus, a, um


np.: wodorotlenek hydroxydum,i n (Aluminii hydroxydum, Aluminium hydroxydatum)

Greckie przedrostki ilociowe


1. mono- - jedno- 6. hexa- - szecio-
2. di- - dwu- 7. hepta- - siedmio-
3. tri- - trj- 8. octa- - omio-
4. tetra- - cztero- 9. nona- - dziewicio-
5. penta- - picio- 10. deca- - dziesicio-

WICZENIA:
1. Prz ymiotniki w nawiasach podaj w odpowiedniej formie, utwrz Gen.
sing. wyrae:
actio (narkotyczny) liquor (przezroczysty)
semen (may) solutio (olejowy)
pulvis (biay) nomen (botaniczny)

2. Przetumacz wyraenia i odmie w obu liczbach:


cortex pulveratus, rhizoma siccum, solutio pura, stamen flavum
32 Beata Cygan

3. Uzupenij kocwki i przetumacz wyraenia na j. polski:


Folia Plantagin.. concis.. Decoctum cortic.. Frangul..
Pulvis Lichen.. islandici Pix liquid.. ex lign.. Pini
Infusum radic.. Taraxac.. Insulinum pro iniection..
Emulsio semin.. Cucurbit.. Solutio Iod.. spirituos..
unguenta contra congelation.. Cortex Salic.. pulverat..

4. Podaj Gen sing. i przetumacz nazwy soli na j. polski:


Ammonii acetas Argenti salicylas
Cocaini hydrochloridum Hydrargyri oxydum
Calcii hydrophosphoras Natrii benzoas
Natrii fluoris Codeini trichloracetas
Kalii sulfidum Kalii hypermanganas

5. Przetumacz na j . aciski (obie wersj e):


siarczan elaza nadtlenek magnezu
bromek amonowy cytrynian chloru
octan srebra tlenek potasu
chlorek wapnia mleczan magnezu
wglan sodu chlorek baru

6. Uzupenij brakujce kocwki, przetumacz na j. polski:


Suspensio Calci.. lactat.. cum Plumb.. oxyd..
Sirupus Ferr.. iodid.. Solutio Cupr.. sulfat..
Unguentum Argent.. nitrat.. Unguent.. Hydrargyr.. album
Tinctura cum Natri. bromid.. Mucilago Cali.. iodid..
Calci.. carbonas praecipitat.. ad Chinin.. dihydrochlorat..

7. Przetumacz na j. aciski:
zawiesina octanu kortyzonu oznaczony mleczan wapnia
korze rzewienia w tabletkach w wodorobromku chininy
proszek do roztworu kamfory ze spirytusowego roztworu jodu
w naczyniach krwiononych bez suchego fosforanu sodu
wglan elaza w pigukach sproszkowane kcze perzu

8. Przetumacz zdania na j. aciski:


a/ Chlorek etylu, ktry ma dziaanie znieczulajce, jest gazem.
b/ Siarczan glinu zmieszany z siarczanem magnezu nazywamy aunem.
c/ Kwas borny ogldamy pod postaci biaego proszku albo krysztaw.
d/ Mczyzna, ktry choruje na raka, przyjmuje zastrzyki przeciwblowe.
e/ Do rodkw przeciwkaszlowych i przeciwblowych dodaje si fosforan kodeiny.

9. Przetumacz recepty
na j. polski:
Rp.: Calcii carbonatis 10,0
Magnesii oxydi 20,0
Extracti Belladonnae 0,1
M.D.S. 3xdz. szczypt z wod
THEMA OCTAVA 33

Rp.: Magnesii sulfuratis cristallini 10,0


Acidi tartarici
Natrii bicarbonatis ana 2,5
Aquae destillatae ana ad 100,0
M.D.S. Na dwie dawki.

Rp.: Barii sulfatis 20,0


Zinci oxydi
Amyli Tritici ana 10,0
M. Da ad ollam vitream. S. Depilator.

na j. aciski:
We: Fosforan kodeiny 0,2
Syrop prawolazu 50,0
Wod destylowan do 100,0
Zamieszaj. Wydaj. Oznacz. yk co 2 godz.

We: Macerat korzenia kozka 150,0


Chlorek amonu 3,0
Syrop zoony tymianku do 180,0
Zmieszaj. Wydaj. Oznacz. 3xdz. yeczk.

MEMORABILIA

Non notus (NN) Curriculum vitae


Ex officio. Doctor honoris causa.
Ex libris Pro publico bono
Ex definitione. Magna cum laude
Alma mater O tempora, o mores! (Cicero)
Morbi non eloquentia, sed remediis curantur

alma,ae f ywicielka eloquentia,ae f wymowa


bonum,i n dobro exemplum,i n przykad
causa (z Gen.) dla, z powodu extra (z Acc.) poza
curriculum,i n - bieg, przebieg honor,oris m zaszczyt
definitio,onis f - zaloenie laus,dis f - chwaa
mos,moris m obyczaj publicus,a,um publiczny
officium,i n obowizek tempus,oris n czas
ordo, inis m rzd, szereg
THEMA NONA

ALCALOIDA ET GLYCOSIDA

Alcaloida substantiae durae structurae crystallinae aut amorphae sunt. Multa alcaloida
ex Carbone, Nitrogenio et Oxygenio constant. Glycosida ex monosaccharidis et aglyconis
constant et in variis materiis plantarum continentur. Semina Coffeae et Cacao, Folia Theae,
Embryones Colae magnam quantitatem Coffeini habent. Alcaloidum Theobrominum e furfure
seminum Cacao aut via synthetica conficitur. Glycosidum Salicylinum, quod in cortice Salicis
invenimus, in remediis antiphlogisticis et antirheumaticis adhibetur. Alcaloida et glycosida
etiam ut componenta medicamentorum utilia sunt. Alcaloida actionem therapeuticam habent,
e.g. Chininum e cortice Cinchonae succirubrae antipyreticum est. Remediis cholagogis
Berberinum ex radicibus Berberidis vulgaris additur. Succus lacteus Papaveris somniferi
spissus Opium vocatur. Multa alcaloida, e.g. Morphinum et Codeinum, in Opio continentur.
Opium pulveratum et praeparata Opii analgetica sunt. Morphinum, quod e stramine Papaveris
elicimus, actionem narcoticam habet.

aglyconum, i n aglikon lacteus, a, um mleczny


alcaloidum, i n alkaloid monosaccharidum, i n cukier prosty
amorphus, a, um bezpostaciowy Papaver somniferum mak lekarski
Berberis vulgaris berberys zwyczajny quantitas, atis f ilo
Cinchona succirubra chinowiec spissus, a um - gsty
durus, a, um twardy structura, ae f budowa
elicio, re,elicitum wydoby,wywoa via, ae f droga
glycosidum, i n glikozyd voco, are, atum woa, nazywa

Typ samogoskowy dekl.III (-i, -ium, -ia). Przymiotniki dekl. III.

Przymiotniki dekl. III w stopniu rwnym dziel si na trzy grupy w zalenoci od iloci
kocwek w formie podstawowej i odmieniaj si wedug typu samogoskowego.

1. Przymiotniki o trzech zakoczeniach (-er, -is, -e):

Wzr odmiany:
sing. plur.
m f n m f n
N. acer, acris, acre (ostry) N. acres, acres, acria
G. acris G. acrium
D. acri D. acribus
Acc. acrem, acrem, acre Acc. acres, acres, acria
Abl. acri Abl. acribus
THEMA NONA 35

2. Przymiotniki o dwch zakoczeniach (-is, -e)

Wzr odmiany:
sing. plur.
m,f n m,f n
N. letalis, letale (miertelny) N. letales, letalia
G. letalis G. letalium
D. letali D. letalibus
Acc. letalem, letale Acc. letales, letalia
Abl. letali Abl. letalibus

3. Przymiotniki o jednym zakoczeniu (-r; -s; -x)

Wzr odmiany:
sing. plur.
m,f n m,f n
N. simplex (prosty) N. simplices, simplicia
G. simplicis G. simplicium
D. simplici D. simplicibus
Acc. simplicem, simplex Acc. simplices, simplicia
Abl. simplici Abl. simplicibus

Ablativus / Genetivus qualitatis


Rzeczowniki lub wyraenia okrelajce cech lub przymiot podaje si w Abl. lub Gen. bez
przyimka.
crystalli varia forma krysztay o rnym ksztacie
homo magni ingenii czowiek o wielkim talencie
(por. polskie: ludzie dobrej woli)

WICZENIA:

1. Przetumacz i odmie w obu liczbach:


carbo medicinalis tabuletta sublingualis
semen utile suppositorium anale

2. Dobierz odpowiedni form prz ymiotnika, podaj Nom.pl. utworzonych


wyrae i przetumacz na j.polski:
pulvis - grossus,a,um; simplex,icis;
tabuletta - oralis,e; ruber,bra,brum;
semen - dulcis,e; contusus,a,um

3. Uzupenij brakujce kocwki, przetumacz na j.polski:


ad linimentum volatil.. capsulae gelatinos.. moll..
pro anaesthesia local.. ex plantis recent..
de faecibus medicinal.. ad unguenta simplic..
in aqu.. minerali cum pulver.. simplici
succus baccarum recent.. in lagoenis original..
36 Beata Cygan

4. Przetumacz zdania na j. aciski:


a/ Korzenie, licie, kora i nasiona niektrych rolin zawieraj alkaloidy.
b/ Z nasion kulczyby otrzymujemy strychnin.
c/ Teobromin znamy pod postaci biaego proszku.
d/ Kwas arsenowy, wodorotlenek atropiny i azotan strychniny s silnymi truciznami.
e/ Tuste oleje nie rozpuszczaj si w wodzie, s rozpuszczalne w chloroformie i eterze.

5. Przetumacz recept y:
- na j.polski:
Rp.: Camphorae 1,0
Mentholi 1,5
Olei Pini silvestris 0,5
Vaselini albi ad 50,0
M.D.S. Ma przeciwreumatyczna

Rp.: Corticis Salicis


Folii Betulae ana 20,0
Floris Ulmariae
Herbae Equiseti ana 10,0
M.D.S. yk na szkl. wody.

Rp.: Radicis Valerianae 40,0


Anthodii Chamomillae 10,0
Herbae Millefolii 15,0
M.D.S. 3xdz. yk na szkl. wody.

Rp.: Luminali 0,3


Papaverini hydrochloratis 0,4
Olei Cacao ad 10,0
M.Da in suppositoriis analibus.S.

- na j.aciski:
We: Wycigu pokrzyku 0,02
Wycigu Opium 0,03
Cukru biaego do 0,3
Zmieszaj.Wydaj.Oznacz. 3xdz. po posiku

We: Maceratu korzenia prawolazu 150,0


Chlorku amonowego 3,0
Syropu zoonego tymianku do 180,0
Zmieszaj.Wydaj.Oznacz. 3xdz. yeczk
THEMA DECIMA

DE MORBIS

Varia genera morborum sunt: morbi infectiosi, chronici, sanabiles et insanabiles,


genetici et acquisiti. Vira et bacteria saepe causae morborum sunt. Carcinoma, multa
neoplasmata et tuberculosis morbi periculosi sunt. Dolores specifici abdominis saepe signa
appendicitidis sunt. Tussis morborum multorum symptoma est, e.g. asthmatis, laryngitidis,
pneumoniae et perfrigerationis. Tussis sicca et chronica signum tuberculosis pulmonum est.
In bronchitide tussim cum expectoratione et febrim distinguimus. Remediis antitussicis
Codeini phosphatem, Codeinum purum, Pulverem Doveri, Sirupum Pini, Radicem Symphyti,
Radicem et Folia Althaeae annumeramus. Doses parvae Morphini tussim levant, doses
magnae toxicae aut letales sunt. Contra febrim medici Aspirynum aut alia medicamenta cum
Acido acetylsalicylico praescribunt. Maceratio Seminis Lini contra pharyngitidem, Infusa
Seminis Lini in gastritide, hyperaciditate et diarrho saepe a hominibus sumuntur.

acquisitus, a, um nabyty hyperaciditas, atis f - nadkwasota


antitussicus,a, um- przeciwkaszlowy insanabilis, e nieuleczalny
asthma, matis n astma letalis, e - miertelny
bacterium, i n bakteria levo,are,atum przynosi ulg
carcinoma, matis n rak neoplasma, matis n - nowotwr
causa, ae f przyczyna perfrigeratio, onis f - przezibienie
chronicus, a, um - przewleky periculosus, a, um niebezpieczny
distinguo, re,distinctum-rozrnia pulmo, onis m - puco
dosis, is f - dawka sanabilis, e uleczalny
expectoratio, onis f - wykrztuszanie Symphytum, i n ywokost
febris, is f - gorczka symptoma, matis n objaw
homo, inis m - czowiek tuberculosis, is f - grulica

Typ samogoskowy III dekl. (c.d.)

Wedug typu samogoskowego odmieniaj si take:

a/ rzeczowniki rodz. nijakiego zakoczone w Nom.sing. na e, -al, -ar (rwnozgoskowe i


nierwnozgoskowe)
Secale,is n yto cochlear, aris n yka
animal, alis n zwierz

b/ rzeczowniki rwnozgoskowe (w wikszoci pochodz. greckiego) rodz. eskiego, w Nom. sing.


zakoczone na sis lub xis:
dosis,is f dawka prophylaxis,is f zapobieganie
take: febris,is f gorczka tussis,is f kaszel

Przy odmianie tych rzeczownikw naley pamita, e Acc. sing. ma kocwk im zamiast em.
38 Beata Cygan

Wzory odmian:

ANIMAL (ZWIERZ) DOSIS (DAWKA)


sing. plur. sing. plur.
N. animal animal-ia dosis dos-es
G. animal-is animal-ium dos-is dos-ium
D. animal-i animal-ibus dos-i dos-ibus
Acc. animal animal-ia dos-im dos-es
Abl. animal-i animal-ibus dos-i dos-ibus

Nazwy stanw zapalnych

Tworzymy je przez dodanie przyrostka itis,itidis do tematu nazwy organu (czsto do wersji
greckiej). Rzeczowniki te s r. eskiego i odmieniaj si wg typu spgoskowego III dekl.:
larynx,ngis m krta laryng-itis,itidis f zapalenie krtani
appendix,icis m wyrostek rob. appendic-itis,itidis f zap.wyrostka
auris,is f ucho (gr.:us,otos) ot-itis,itidis f zapalenie ucha

Wyjtkiem jest zapalenie puc pneumonia,ae f

Pisownia eponimw

W nazwach niektrych rodkw leczniczych lub chorb uywa si nazwisk. Podajemy je w Nom.
lub Gen. (z kocwk i)

ma Wilkinsona - Unguentum Wilkinson


Unguentum Wilkinsoni

choroba Parkinsona - morbus Parkinson


morbus Parkinsoni

WICZENIA:

1. Przetumacz i odmie w obu liczbach:


wiea nalewka suchy kaszel
maa yka zastrzyk dominiowy

2. Od poni s zych r zeczowni kw utwr z nazwy stanw zapalnych:


pericardium,i n larynx, ngis m pharynx,ngis m
hepar,atis n pleura,ae f duodenum,i n
bronchus,i m derma,matis n peritoneum,i n
meninx,ngis f gaster,tris m coniunctiva,ae f
THEMA DECIMA 39

3. Przetumacz wyraeni a na j .aciski:


z narzdw zwierzt wycig przysadki mzgowej
na dawk podtrzymujc eter do narkozy
roztwr jodu Lugola macerat korzenia kozka
po dawce miertelnej syrop o sodkim smaku
olej ze sodkich migdaw przeciw gorczce i kaszlowi
syrop prosty krzyownicy yka biaego proszku

4. U po dwa zdania z wyraeniami:


morbus geneticus; dosis medicamenti; febris et tussis

5. Przetumacz recept y:
- na j.polski
Rp.: Ephedrini hydrochloratis 0,25
Mentholi 0,5
Solutionis Acidi borici
Lanolini ana 1,0
Vaselini albi 10,0
M.D.S. Ma do nosa

Rp.: Intracti Visci


Intracti Hyperici
Liquoris arsenicosi Fowleri ana 10,0
M.D.S.3xdz. po 20 kropli

Rp.: Solutionis Salis Erlenmayeri 150,0


Tincturae Adonidis vern. 5,0
M.D.S. 3xdz. yeczka

- na j. aciski:
We: Suchy wycig pokrzyku
Opium sproszkowane po 0,1
Wodorowglan sodu 0,2
Korze lukrecji 0,5
Zmieszaj. Wydaj. Oznacz. 2xdz. po 1 tabletce

MEMORABILIA

Ex hypothesi Condicio, sine qua non


Quae nocent, docent. Repetitio est mater studiorum

condicio,onis f - warunek noceo,ere - szkodzi


diagnosis,is f rozpoznanie repetitio,onis f powtarzanie
hypothesis,is f zaoenie studium,i n zajcie, nauka
THEMA UNDECIMA

DE REMEDIIS CARDIACIS

Homines saepe morbis cordis laborant et medicamenta idonea sub forma arosolorum,
guttarum aut in tabulettis sublingualibus et oralibus (saepe dulcitabulettis) adhibent.
Pharmaceutae varia remedia cardiaca, a medico praescripta, ex materiis medicatis plantarum
praeparant. Tinctura Digitalis lanatae titrata, Tinctura Convallariae titrata, Tinctura
Valerianae aetherea et varia alcaloida (e.g. Strophantinum) remediis cardiacis annumerantur.
Tinctura Convallariae titrata liquor aromaticus sapore amaro est. Folia Digitalis lanatae
siccata actionem cardiacam validam habent. Digitalis digitaloida multa continet et remedium
antiarrhythmicum est. Pulvis foliorum Digitalis purpuraeae per os aut in suppositoriis
sumitur. Ex materiis medicatis Digitalis etiam guttas, solutiones pro iniectionibus et tabulettas
praeparamus. Nonnullae partes aliarum plantarum actionem therapeuticam in insufficientia
cardiaca habent, e.g. Anthodium Arnicae.

arosolum, i n - aerozol idoneus, a, um stosowny, odpowiedni


antiarrhytmicus, a, um przeciw arytmii insufficientia, ae f - niewydolno
cor, cordis n serce os, oris n usta
Digitalis lanata naparstnica wenista pars, partis f cz
Digitalis purpurea naparstn. purpurowa titratus, a, um mianowany
dulcitabuletta, ae f tabletka do ssania validus, a, um silny

Typ mieszany dekl.III (-e, -ium, -a)

Wedug tego typu odmieniaj si rzeczowniki:

a/ rwnozgoskowe zakoczone w Nom.sing. na is i es


cutis,is f skra fames,is f gd
classis,is f klasa (syst.bot.) canalis,is m kana

b/ nierwnozgoskowe, ktrych temat koczy si na wicej ni jedna spgosk


dens,dentis m zb os,ossis n ko
pars,partis f cz Iuglans,ndis (regia) Orzech woski

Drogi podawania lekw

enteron,i n (gr.) jelito > enteralis,e dojelitowy


enterosolvens,ntis rozpuszczajcy si w jelitach
parenteralis,e - pozajelitowy

cz ciaa wyra. przyimkowe przymiotnik


os,oris n - usta per os - doustnie oralis,e; peroralis,e - doustny
nasus,i m - nos per nasum - donosowo pernasalis,e; intranasalis,e - donosowy
THEMA UNDECIMA 41

rectum,i n odbyt per rectum - doodbytniczo analis,e; rectalis,e - doodbytniczy


vagina,ae f per vaginam dopochwowo vaginalis,e;
pochwa intravaginalis,e- dopochwowy
lingua,ae f jzyk sub linguam - podjzykowo sublingualis,e podjzykowy
musculus,i m intra musculos intramuscularis,e dominiowy
misie dominiowo
arteria,ae f intra arterias dottniczo intraarterialis,e - dottniczy
ttnica
vena,ae f ya intra venas doylnie intravenosus,a,um doylny
cutis,is f; intra cutem; intra derma intracutaneus,a,um;
derma,matis n - rdskrnie, doskrnie intraderm(at)icus,a,um - rdskrny
skra sub cutem podskrnie subcutaneus,a,um;
hypoderm(at)icus,a,um - podskrny
cor,cordis nserce intra cor dosercowo intracardiacus,a,um lub intracardialis,e
dosercowy
pleura,ae f- intra pleuram intrapleuralis,e doopucnowy
opucna doopucnowy
peritoneum,i n intra peritoneum intraperitonealis,e - dootrzewnowy
otrzewna - dootrzewnowo
articulatio,onis f intra articulationem intraarticularis,e - dostawowy
- staw - dostawowo
sternum,i n intra sternum intrasternalis,e - domostkowy
mostek - domostkowo
cerebrum,i n intra cerebrum intracerebralis,e domzgowy
mzg - domzgowo
nervus,i m nerw intra nervum donerwowo intraneuralis,e donerwowy

WICZENIA:

1. Przetumacz i odmie w obu liczbach:


rwna cz, duga odyga, krtka ko

2. Do podan ych form lekw dobierz jak najwicej prz ymiotnikw


okrelajcych drogi wprowadzania:
tabuletta, iniectio, arosolum, gutta, suppositorium

3. Ponisze wyraenia podaj w singul., przetumacz na j.polski:


solutiones glycosidorum Digitalis
leges artis pharmaceuticae
alcaloida in foliis Hyoscyami
medicamenta contra dolorem dentium
Folia Digitalis purpuraeae siccata
ossa longa et brevia
venena valida in lagoenis originalibus
pulveres albi crystallini in ollis
sales minerales in plantis
pulveres adspersorii pro infantibus
42 Beata Cygan

5. Przetumacz zdania na j. aciski:


a/ Wgiel leczniczy jest przyjmowany pod postaci tabletek doustnych.
b/ Wymieszan mas podziel na rwne czci.
c/ Kcza pochrzynu zawieraj poyteczne saponiny.
d/ Dodaj do pynu yk stoow wody destylowanej.
e/ Olejki uywane s do przygotowania czopkw, past, globulek dopochwowych i
roztworw olejowych.

6. Przetumacz recepty:

Rp.: Infusi foliorum Digitalis 100,0


Sirupi Sacchari 20,0
M.D.S. 3xdz. yka stoowa

Rp.: Extracti Filicis maris spissi 0,9


Mellis depurati 25,0
M.D.S. Przyj w dwch dawkach.
THEMA DUODECIMA

DE AQUIS MINERALIBUS

Homines morbis variis aegrotantes remediis vegetabilibus, remediis animalibus (sive


organopraeparatis), remediis chemicis et mineralibus curantur. Multae aquae minerales
activitate biologica specifica curationem morborum adiuvant. Aqua Glauber Magnesium et
Natrii chloridum continet, actionem cholereticam et cholagogam habet. Aegroti aquas
minerales bibentes et balnea mineralia adhibentes saepe brevi tempore ad valetudinem bonam
perveniunt. Aquae minerales varia macroelementa et microelementa continentes copiosae
salibus mineralibus sunt. Aquas minerales ante cibum et post cibum bibimus, medici eas
etiam ad balnea, ad inhalationes et gargarismata praescribunt.

activitas, atis f aktywno eas te, je (zaimek w Acc.)


adiuvo, are, atum wspomaga gargarisma, matis n pukanka do garda
animalis, e pochodzenia zwierzcego pervenio, ire, ventum dochodzi
balneum, i n kpiel sive czyli
copiosus, a, um bogaty, obfity (z Abl.) valetudo, inis f stan zdrowia
curatio, onis f leczenie vegetabilis, e pochodzenia rolinnego

Participium praesentis activi

Imiesw czasu teran. str. czynnej skada si z tematu czasownika i zakoczenia ns (Nom.
sing.), -ntis (Gen.sing.). W koniug. III i IV midzy tematem a kocwk jest spjka e-.

kon.I cura-re Ns. cura-ns (leczcy, leczc)


Gs. cura-ntis

kon.II vide-re Ns. vide-ns (widzcy, widzc)


Gs. vide-ntis

kon.III bib--re Ns. bib-e-ns (pijcy, pijc)


Gs. bib-e-ntis

kon.IV nutri-re Ns. nutri-e-ns (ywicy, ywic)


Gs. nutri-e-ntis

Imiesowy te odmieniaj si wedug dekl. III i cz z rzeczownikami zgodnie z zasadami


zwizku zgody. Participium praesentis activi wystpuje najczciej w funkcji przymiotnika i
odmieniaj w typie samogoskowym (jak przymiotniki o jednym zakoczeniu):
Aegrotus sumens medicamentum.
Aegrotum sumentem medicamentum video.
De aegroto sumenti medicamento legimus.
44 Beata Cygan

Jeli jednak part. praes. act. zastpuje rzeczownik i przejmuje jego funkcje (w acinie cile
specjalistycznej medycznej i farmaceutycznej bardzo rzadko),to odmienia si bdzie wedug
typu mieszanego:
de absente o nieobecnym (dos.: o nie bdcym)
cum studente ze studentem (dos: ze studiujcym)

WICZENIA:

1. Wybierz z tekstu czasowniki, utwrz ich part. praes. act.

2. Przetumacz i odmie w obu liczbach:


ma zmikczajca, pasta cigajca, bolcy zb

3. Od podan ych czasownikw utwrz part.perf.pass. i part. praes. act.,


przetumacz oba imiesowy na j.polski:
misceo,ere,mixtum purifico,are,atum
diluo,re,dilutum solvo,re,solutum
audio,ire,auditum praeparo,are,atum
sumo,re,sumptum coquo,re,coctum

4. Przetumacz zdania na j.aciski:


a/ Widz farmaceut wlewajcego pyn do butelki.
b/ Roztwory lekw czsto s wprowadzane pod skr.
c/ Choroba nie jest niebezpieczna, ale jest zakana.
d/ Wydaj kobiecie opakowanie mazida odnawiajcego!
e/ Roliny dziel si na gromady, klasy, rzdy, rodziny i rodzaje.
f/ Chora ma gorczk i silny bl gowy lekarz podejrzewa gryp.
g/ Naczynia krwionone dziel si na yy, ttnice i naczynia wosowate.
h/ Napar senesu, ktry jest pynem o zapachu miodu, zaliczamy do r. rozluniajcych.
i/ Cukier jest rodkiem nadajcym posta albo poprawiajcym smak tabletek i granulek.
j/ Krysztay bromku potasu rozpu w wodzie, przescz i rozciecz wod destylowan!

MEMORABILIA
Sapienti sat Dura lex, sed lex
Pars pro toto Finis coronat opus
Qui pro quo Vita sine litteris mors est.
Horror vacui
Nihil est ab omni parte beatum (Horatius)

beatus,a,um szczliwy nihil nic


corono,are wieczy opus,eris n dzieo
finis,is m koniec pro (tu:) zamiast
horror,oris m - strach sapio,ire rozumie,by mdrym
litterae,arum f pisma, literatura sat = satis dosy,wystarczy
mors,tis f - mier totus,a,um cay
THEMA TERTIA DECIMA

DE REMEDIIS

Ego, tu et omnes studentes pharmaciae plantas, substantias et materias medicatas,


actionem remediorum et praecepta praeparationis medicamentorum cognoscimus.
Pharmaceutae multa remedia actione valida et periculosa noscunt, lege artis praeparant et
aegrotis dant. Pro praeparatione medicamentorum saepe remedia galenica adhibentur. Multae
substantiae, ut Oleum Ricini et Oleum Iecoris Aselli, adhibitionem medicinalem per se
habent. Homines morbis organorum systematis respiratorii laborantes remedia expectorantia
sumunt. Remediis expectorantibus Florem Verbasci, Folia Farfarae et varia olea, ut Oleum
Anisi et Pini silvestris, annumeramus. Praeparata e Radice Liquiritiae remedia expectorantia,
antiphlogistica et spasmolytica sunt, sub forma extractorum, siruporum, succorum et
pulverum dantur. Aegroti saepe praeparata actione roboranti, immunostimulanti et nutrienti
sumunt. Remediis roborantibus Infusum et Tincturam Angelicae, Semina Foenugraeci,
Radicem Inulae, Stramen Avenae et Semina Helianthi annumeramus. Pulvis, Decoctum et
Tinctura Araliae, Turiones Pini silvestris, Flores Taraxaci ut remedia immunostimulantia
adhibentur. Lecithinum, Semina Cacao et varia mella actionem nutrientem habent. Ad
praeparata medicata remedia corrigentia saporem, colorem et odorem addimus, e.g.
Saccharum, aquas aromaticas et sirupos.

adhibitio, onis f zastosowanie nutriens, ntis odywczy


Angelica,ae f arcydzigiel odor, oris m - zapach
Avena, ae f owies Oleum Iecoris Aselli tran
corrigens, ntis poprawiajcy omnis, e kady
expectorans, ntis wykrztuny praeceptum i n wskazwka
Farfara, ae f podbia praeparatio, onis f przygotowanie
Glycyrrhiza, ae f lukrecja respiratorius, a, um oddechowy
immunostimulans, ntis stymulujcy uk. roborans, ntis wzmacniajcy
odpornociowy systema, matis n ukad
Inula, ae f oman turio, onis f mody pd, szczyt gazi
Liquiritia, ae f lukrecja Verbascum, i n dziewanna

Zaimki osobowe i zwrotny

N. ego (ja) tu (ty) nie istnieje


G. mei (mnie) tui (ciebie) sui (siebie)
D. mihi (mi, mnie) tibi (tobie) sibi (sobie)
Acc. me (mnie) te (ci, ciebie) se (siebie, si)
Abl. me (mn) te (tob) se (sob)
mecum ze mn tecum z tob secum ze sob
46 Beata Cygan

N. nos (my) vos (wy)


G. nostri (nas); vestri (was);
nostrum (z nas) vestrum (z was)
D. nobis (nam) vobis (wam)
Acc. nos (nas) vos (was)
Abl. nobis (nami) vobis (wami)
nobiscum z nami vobiscum z wami

WICZENIA:

1. U kilka p yta do tekstu De remediis.

2. Okrel prz ypadek i liczb wyrae, podaj Nom. sing., przetumacz:


liquoribus depuratis hominum sapientium
flores exsiccati pulvere diviso
saponis aromatici cochlear magnum
iniectiones subcutaneas actionem validam

3. Ponisze wyraenia podaj w liczbie przeciwnej i przetumacz:


Flores Calendulae siccati remedia corrigentia colorem
Radices Berberidis pulveratae sirupus dulcis pro infante
Extractum Faecis siccum valida remedia exsiccantia
Rhizoma Agropyri recens praeparata e radicibus Ginseng

4. Uzupenij brakujce kocwki i przetumacz na j. polski:


in Decoct.. cortic.. Frangul..
infusa e flor.. plant.. (plur.)
Solutio Natri.. hypochlorit.. alcalin..
Extractum Filic.. maris spiss..
ex foli.. Plantagin.. lanceolat..
Magnesii sulfas crystallin.. ad solution..
pulvis in dos.. aequal.. (plur.)
tabulettae laxant.. cum Senn..

5. Podane w nawiasach imiesowy przetumacz i uzgodnij z rzeczownikiem:


medici (leczcy) Ferrum (sproszkowany)
hominis (pracujcy) remediorum (wzmacniajcy)
mixturam (rozcieczony) medicamen (przepisany)
feminas (uczony) acidum (rozpuszczajcy)

6. Uzupenij i przetumacz zdania na j. polski:


a/ Mihi nomen ... est. c/ mihi placent.
b/ Studens sum. d/ Ego et amici nostri saepe .
THEMA TERTIA DECIMA 47

7. Przetumacz zdania na j. aciski:


a/ Kwiat lawendy i kcze tataraku s rodkami uspokajajcymi.
b/ Znamy dziaanie przeciwkaszlowe porostu islandzkiego i lici babki lancetowatej.
c/ Czosnek i cebula s naturalnymi antybiotykami.
d/ Przygotuj dla mnie roztwr azotanu strychniny do wstrzyknicia!
e/ Ziele tasznika ma dziaanie przeciwkrwotoczne.

8. Przetumacz recept y:

Rp.: Infusi Althaeae


Infusi Adonidis vernalis aa 6,0
Natrii hydrocarbonatis 3,0
M.D.S. 3xdz. yka sto.

Rp.: Rhizomatis Valerianae 40,0


Anthodii Chamomillae 10,0
Herbae Millefolii 20,0
Folii Melissae 15,0
M.D.S. Pro me.
THEMA QUARTA DECIMA

DE ANALYSI CHEMICA

Analysis chemica in analysim qualitativam et quantitativam dividitur. In analysi


qualitativa substantiam in aqua solvimus et identificationem substantiarum exploramus,
reactiones sedimentosas aut mutationes coloris observamus. Si solutioni examinatae Acidum
hydrochloricum additur et sedimentum album fit, quod Argenti chloridum est, in solutione
kation Argenti suspicimus. Si solutioni examinatae Argenti nitratem addimus et sedimentum
album fit, in solutione anion Chlori suspicimus. Analysis quantitativa, in qua quantitatem
substantiarum statuimus, aliter gravimetrica nominatur. Analytici e solutione examinata
sedimentum praecipitant et secundum quantitatem sedimenti quantitatem substantiae signant.
In analysibus saepe variae actiones necessariae sunt, e.g. calefactio aut mixtio, saepe etiam
varia instrumenta adhibentur. Studentes pharmaciae analysim qualitativam et quantitativam,
etiam methodos laboris cum instrumentis noscre debent.

analysis, is f analiza necessarius, a, um konieczny


analyticus, a, um analityk qualitativus, a, um jakociowy
calefactio, onis f ogrzewanie quantitativus, a, um ilociowy
examino, are, atum bada reactio, onis f reakcja
exploro, are, atum wyjania sedimentosus, a,um osadowy
identificatio, onis f tosamo sedimentum, i n osad
instrumentum, i n - przyrzd si jeli
labor, oris m - praca statuo, re, utum ustala
mixtio, onis f mieszanie suspicio, re, suspectum podejrzewa
mutatio, onis f zmiana

Coniunctivus praesentis activi et passivi

activum passivum
sing. plur. sing. plur.
1. m 1. mus 1. r 1. mur
2. s 2. tis 2. ris 2. mini
3. t 3. nt 3. tur 3. ntur

Coniunctivus tumaczymy przez polski tryb przypuszczajcy lub tryb rozkazujcy z


odcieniem zachty:
signet oznaczyby, niech oznaczy
signetur byby oznaczony, niech bdzie oznaczony
THEMA QUARTA DECIMA 49

kon. I - tematyczne a- zamieniamy na e- otrzymujc now podstaw tematyczn, do ktrej


dodajemy stosowne kocwki (signare temat signa-):

activum passivum
1. signe-m 1. signe-mus 1. signe-r 1. signe-mur
2. signe-s 2. signe-tis 2. signe-ris 2. signe-mini
3. signe-t 3. signe-nt 3. signe-tur 3. signe-ntur

kon. II, III i IV temat + spjka a- + kocwka

activum passivum
1. misce-a-m 1. misce-a-mus 1. misce-a-r 1. misce-a-mur
2. misce-a-s 2. misce-a-tis 2. misce-a-ris 2. misce-a-mini
3. misce-a-t 3. misce-a-nt 3. misce-a-tur 3. misce-a-ntur

activum passivum
1. solv-a-m 1. solv-a-mus 1. solv-a-r 1. solv-a-mur
2. solv-a-s 2. solv-a-tis 2. solv-a-ris 2. solv-a-mini
3. solv-a-t 3. solv-a-nt 3. solv-a-tur 3. solv-a-ntur

activum passivum
1. audi-a-m 1. audi-a-mus 1. audi-a-r 1. audi-a-mur
2. audi-a-s 2. audi-a-tis 2. audi-a-ris 2. audi-a-mini
3. audi-a-t 3. audi-a-nt 3. audi-a-tur 3. audi-a-ntur

Czasownik fio,fieri stawa si, powstawa

Jest to czasownik nieregularny przyjmuje zakoczenia wycznie strony czynnej, natomiast


znaczeniowo funkcjonuje jako strona bierna czasownika facio, re robi. W acinie
farmaceutycznej najczciej uywa si 3. os. obu liczb.

Indicativus praesentis Coniunctivus praesentis


sing. plur. sing. plur.
1. fio 1. fimus 1. fiam 1. fiamus
2. fis 2. fitis 2. fias 2. fiatis
3. fit 3. fiunt 3. fiat 3. fiant

Zdania celowe spjnik ut


ut + indicativus zdanie porwnawcze
ut professor demonstrat jak profesor pokazuje

ut + coniunctivus zdania celowe


ut professor demonstret aby profesor pokaza
50 Beata Cygan

Stet loco frigido, ut fiat gelatum.- Niech stoi w chodnym miejscu, aby
powstaa galaretka.

W recepcie zdania celowe s uywane jako polecenia.


Misce, ut fiat - Mieszaj, aby powstao

WICZENIA:

1. Wypisz z tekstu czasowniki w 3. os. sing. i plur. indicat. praes. act. i pass.
Zachowujc osob, liczb i stron zamie je na coniunct. praes., podaj
znaczenie utworzon ych form.

2. Przetumacz zdania na j. polski:


a/ Fiat Suspensio Sulfuris secundum praescriptionem medici.
b/ Medicamentum contra tussim praeparetur.
c/ Filtra, ut fiat liquor limpidus!
d/ Principium homoeopathiae est: similia similibus curentur.
e/ Pharmaceuta aegrotae dosim remedii analgetici praeparet et det.

3. W ponisz ych zdaniach zamie coniunct. na imperat. praes.act.,


przetumacz obie wersje:
a/ Post exsiccationem coletur.
b/ Solutio lege artis sterilisetur.
c/ Mixtura tincturarum agitetur.
d/ Oleum Ricini in capsulis gelatinosis sumatur.
e/ Post longam curationem diaeta servetur.

4. Dokocz zdania rzeczownikami podanymi w nawiasach, przetumacz na j.


aciski:
Zmieszaj, niech powstanie ( mazido; zasypka; ma)
Zmieszaj, aby powsta ( proszek; roztwr; krem)
Niech bdzie zmieszane, niech powstan (granulki; krople odkowe; czopki)
THEMA QUINTA DECIMA

RECEPTUM

Praepositio e verbo Recipe (Rp.) constat, quod initium praescriptionis significat. Post
praepositionem locum primum remedium cardinale sive basis occupat, deinde remedium
adiuvans scribitur. Remedium adiuvans actionem remedii cardinalis adiuvat. Si necesse est,
remedium corrigens additur, quod saporem, odorem et colorem medicamenti corrigit. Deinde
remedium constituens scribitur, quod formam medicamenti constituit. Subscriptio formam
medicamenti et necessarias actiones pharmaceuticas signat. In signatura doses medicamenti
lingua Polonica scriptas invenimus.

basis, is f podstawa primus, a, um pierwszy


cardinalis, e gwny scribo, re, scriptum pisa
constituo,re,utum ksztatowa, nada posta signatura, ae f - sygnatura
deinde potem, dalej significo, are, atum oznacza
initium, i n pocztek subscriptio, onis f opisanie
occupo, are, atum zajmowa verbum, i n sowo
praepositio, onis f przedoenie

Schemat recepty

Praepositio polecenie rozpoczynajce Rp.: (recipe)


przepis
Praescriptio nazwy, stenia, dawki, Acidi hydrochlorici 1,0
(ordinatio; posta, ilo leku Pepsini 2,0
designatio gotowego; skadniki i Sirupi Rubi idaei 20,0
materiarum) iloci leku recepturowego Aquae destillatae ad 200,0
Subscriptio zalecane czynnoci, Misce, fiat solutio.
okrelenie postaci i Da in vitrum nigrum.
opakowania leku
Signatura wskazwki dotyczce Signa. 3 x dz. po 20 kropli
stosowania leku,
oznaczenia dodatkowe

rodki lecznicze podawane w praescriptio recepty na lek magistralny (do przygotowania) s


zapisywane w staej kolejnoci:
1. remedium cardinale (basis) - rodek gwny (podstawa)
2. remedium adiuvans - rodek wspomagajcy
3. remedium corrigens - rodek poprawiajcy
4. remedium constituens - rodek nadajcy ostateczn posta
Iloci zapisywane s cyframi arabskimi, zawsze z przecinkiem. Jeli substancje odmierzane
s w gramach (lub ich wielokrotnociach) nie umieszcza si symbolu jednostki.
Subscriptio zawiera wskazwki dla farmaceuty, np.:
Misce, fiat - Zmieszaj, niech powstanie
Da in; Da ad - Daj do; Wydaj w
Sterilisa - Wysterylizuj
52 Beata Cygan

Da tales doses numero - Daj takie dawki w liczbie


Dentur tales doses - Niech bd wydane takie dawki
Divide in partes aequales - Podziel na rwne czci

Signatura zawiera wskazwki dotyczce przechowywania i uycia lekw:


Signa. / Signetur. 3 x dz. po yeczce.
Do okadw.
Krople do oczu.
Suo nomine - nazw waciw (leku)
Pro medico dla lekarza
Pro me dla mnie (wypisujcego)
Ad usum do uytku
Da sub signo veneni Wydaj pod znakiem trucizny.

Lekarz moe te umieci polecenia specjalne, np.:


pro infante dla dziecka
Repetatur / Reiteretur Niech bdzie powtrzone.

Skrty uywane w recepturze wybr

aa ana partes aequales w rwnych czciach


ad lib. ad libitum do woli, w dowolnej iloci
Aq. dest. Aqua destillata woda destylowana
D. Da daj; wydaj
d. sub sign. ven. da sub signo veneni wydaj pod znakiem trucizny
D.t.d. Da/Detur tales doses daj takich dawek
Div. in part. aeq. Divide in partes aequales Podziel na rwne czci
f. fiat / fiant niech powstanie/ powstan
l.a. lege artis wedug zasad sztuki
M. Misce / Misceatur zmieszaj
ne reit. ne reiteretur nie powtarza
ne rep. ne repetatur nie powtarza
No. numero w liczbie
q.s. quantum satis ile trzeba, ile wystarczy
Rp. Recipe we
S. Signa / Signetur oznacz
s.n. suo nomine nazw wasn
Steril. Sterilisa wysterylizuj
THEMA QUINTA DECIMA 53

WICZENIA:

1. Wypisz z tekstu czasowniki uyte w partic. pres. act. Odmie je w imperat.


praes. act. i coniunct. praes. act. i pass.

2. Przetumacz zdania na j. aciski:


a/ Niech powstanie jaowy roztwr wedug zasad sztuki.
b/ Rozpu proszek w wodzie i przescz roztwr.
c/ Roztwr do wstrzyknicia niech bdzie wydany w ampukach.
d/ Podziel mas pigukow na rwne czci.
e/ Niech student wymiesza proszek z wod.

3. Przetumacz recept y:
- na j. polski:
Rp.: Acidi tannici
Zinci oxydi
Talci ana 10,0
Misce, fiat pulvis. Da. Signa. Zasypka.

Rp.: Calcii carbonatis praecipitati 4,0


Magnesii carbonatis 9,0
Olei Menthae pip. guttas IV
Misce, fiat pulvis dentifricius albus. Da. Signa.

Rp.: Extracti Strychni 0,5


Sacchari 4,0
Farinae Tritici ad 10,0
Misceatur, fiat granulatum. Detur. Signetur.

Rp.: Sulfuris praecipitati 1,0


Amyli Tritici 2,5
Vaselini 20,0
Misceatur, fiat unguentum. Detur. Signetur. Ma.

Rp.: Kalii iodidi 5,0


Aquae destillatae ad 200,0
Misce, fiat solutio. Da in vitrum nigrum. Signa.

- na j. aciski:
We: Chloroform
Olejek terpentynowy po 20,0
Zamieszaj, niech powstanie mazido. Wydaj. Oznacz. Nacieranie.

We: Jodek potasu 10,0


Syrop malinowy 20,0
Woda destylowana 170,0
Niech bdzie zmieszane, niech powstanie roztwr. Niech bdzie wydane i
oznaczone. 2 yki dziennie.
54 Beata Cygan

We: Fosforan kodeiny 0,2


Wod mitow do 10,0
Zmieszaj, aby powsta roztwr. Wydaj w ciemnej butelce. Oznacz.

We: Siark strcon


Tlenek cynku po 1,0
Lanolin bezwodn 20,0
Zmieszaj, niech powstanie ma. Wydaj. Oznacz.

4. Odcz ytaj recept y w penym brzmieniu i przetumacz:


Rp.: Pulveris Alos 3,0
Saponis medicati 2,0
Extracti Rhei aquosi 1,0
Aquae dest. q.s.
M.f.pilulae No. X. D.S. 1 pig. na noc

Rp.: Calcii lactatis 2,5


Aq. Foeniculi 30,0
Aq. dest. ad 90,0
Sacchari 0,05
Tincturae Menthae ad lib.
M.f.solutio. D. S. 3 x dz. po yeczce

Rp.: Cerae flavae


Gummi Acaciae aa 1,5
Aq. dest. q.s.
ut f. emulsio 50,0
D.S. do rk i twarzy

GAUDEAMUS pie studencka z koca XIV w. Sowa uoyli studenci Uniwersytetu w


Heidelbergu, muzyk w XV w. dopisa Flamandczyk Okkenheim. Niej podano dwie
najpopularniejsze zwrotki, I i IV:
Gaudeamus igitur, Vivat academia,
Iuvenes dum sumus! (bis) vivant professores! (bis)
post iucundam iuventutem, vivat membrum quodlibet,
post molestam senectutem vivant membra quaelibet,
nos habebit humus. (bis) semper sint in flore! (bis)

gaudeo,ere cieszy si membrum,i n czonek


habebit 3.os.czasu przyszego od: habeo,ere molestus,a,um uciliwy
humus,i f ziemia quilibet, quaelibet, quodlibet kady,
igitur wic bez rnicy
iucundus,a,um przyjemny senectus,utis f staro
iuvenis,is mody sint 3.os.coniunct. praesentis od: sum,esse
iuventus,utis f modo
THEMA SEXTA DECIMA

DE FRUCTIBUS

Fructus plantarum saepe actionem medicatam habent, substantias medicatas et vitamina


necessaria homini continent. Fructus Capsici, Sorbi et Rosae caninae quantitatem magnam
vitaminorum in se habent. Ex fructibus Iuglandis regiae oleum pingue vitamino A copiosum
efficimus. Succos et sirupos ex variis fructibus praeparatos homines aegroti sumunt. Fructus
Ribis nigri vitamina A,C et PP continet, succus recens fructuum Ribis nigri remedium
virustaticum est. Sirupi et succi ex fructibus Rubi idaei diaphoretici et antipyretici sunt, saepe
ut remedia corrigentia saporem praeparati adhibentur. Fructus Petrosellini et Iuniperi
actionem diureticam habent. Contra rheumatismum balneum in decocto ex fructibus Iuniperi
adhibetur. Fructus Capsici in linimentis, unguentis et emplastris ut remedium analgeticum
adhibemus. Varia remedia ad usum internum cum fructibus Capsici acidogenica sunt, e
fructibus Capsici pulveratis Tinctura Capsici roborans praeparatur. Ex fructibus Anisi oleum
aromaticum efficimus, pro praeparatione medicaminum ut remedium corrigens adhibetur.
Fructus multarum plantarum actionem expectorantem habent, velut Fructus Anisi, qui etiam
stomachicum est, et Fructus Foeniculi - componentum Mellis Foeniculi. Fructus Sambuci
nigrae et Pruni domesticae recentes ut remedia laxantia sumuntur.

acidogenicus, a, um pobudzajcy Petrosellinum, i n - pietruszka


wydziel. kwasw odkowych pinguis, e tusty
Capsicum, i n pieprzowiec, papryka Prunus domestica liwa domowa
diaphoreticus, a, um napotny Ribes nigrum czarna porzeczka
emplastrum, i n - plaster Rubus idaeus malina waciwa
internus, a, um wewntrzny Sorbus, i f - jarzbina
Iuglans regia orzech woski stomachicus, a, um odkowy
Iuniperus, i m - jaowiec virustaticus,a,umhamujcy rozw. wirusw

Deklinacja IV

Do dekl. IV nale rzeczowniki rodz. mskiego zakoczone w Nom.sing. na us oraz rodz.


nijakiego zakoczone w Nom.sing. na u. Gen.sing. obu rodzajw ma kocwk us.

r. mski r. nijaki
singularis pluralis singularis pluralis
N. usus (uytek) us-us N. genu (kolano) gen-ua
G. us-us us-uum G. gen-us gen-uum
D. us-ui us-ibus D. gen-u gen-ibus
Acc. us-um us-us Acc genu gen-ua
Abl. us-u us-ibus Abl gen-u gen-ibus
56 Beata Cygan

Wyjtki rodzajowe: manus,us f rka (odmiana jak rodz. mski)

Skrty surowcw rolinnych

Anth. Anthodium koszyczek kwiat.


Cort. Cortex kora
Flor., Fl. Flos, Flores kwiaty
Fol. Folium li
Fruct., Fr. Fructus owoc
Gem. Gemma pk
Herb., Hb. Herba ziele
Inflor., Infl. Inflorescentia kwiatostan
Rad. Radix korze
Rhiz. Rhizoma kcze
Sem. Semen nasiono

Skrty stosowane w recepturze i sygnaturze

ad man. med. ad manus medici do rk lekarza


ad us ext. ad usum externum do uytku zewntrznego
ad us. prop. ad usum proprium do uytku wasnego
ad us.int. ad usum internum do uytku wewntrznego
m.pil. massa pilularum masa pigukowa
pulv. pulveratus sproszkowany
sicc. siccus suchy

WICZENIA:

1. Uzupenij form podstawow rzeczownikw, podaj ich deklinacj:


morbus visus spiritus gustus
olfactus locus usus methodus
genus sensus corpus auditus

2. Przetumacz i odmie w obu liczbach:


spiritus dilutus, manus dextra, fructus recens
THEMA SEXTA DECIMA 57

3. Uzupenij kocwki i przetumacz wyraenia na j. polski:


plant.. sine fruct.. (plur.) in cortic.. Querc..
pulvis ad us.. intern.. Fruct.. et Foli.. Sambuc..(sing.)
vitamin.. ex fruct.. (plur.) cum spirit.. aethylic.. (sing.)
emplastrum pro us.. extern.. Flor.. et Fruct.. Crataeg..(plur.)

4. Odcz ytaj recept y w penym brzmieniu, przetumacz na j. polski:


Rp.: Cort. Frangulae 50,0
Rhiz. Agropyri 20,0
Fruct. Carvi
Fol. Menthae pip.
Fruct. Sambuci aa 10,0
M.D.S. yka na szkl. wody, zagotowa

Rp.: Zinci oxydi 0,1


Gelatinae 1,5
Glyceroli 2,0
Aq. dest. ad 10,0
M.f. Gelatina Zinci mollis. D.S. Ad man. med.

Rp.: Fruct. Iuniperi pulv. 30,0


Salis Carolini factitii 75,0
Farinae Secalis
Aq. dest. q.s.ut f.l.a.pasta
D.S. 3 x dz. yka stoowa

Rp.: Fol. Digitalis purpuraeae 1,0


Aq. dest. q.s.
ut f.l.a. infusum 150,0
Theobromini 5,0
M. D. ad vitrum nigrum. S. yka sto. 2 x dz.

MEMORABILIA

In situ. Consensu omnium.


Status quo ante. Sensu largo.
Lapsus linguae. Sensu stricto.
In statu praesenti

consensus,us m zgoda situs,us m miejsce naturalne


lapsus,us m bd, polizg status,us m stan
largus.a.um szeroki strictus,a,um zwizy, ciasny
THEMA SEPTIMA DECIMA

ELEMENTA CHEMICA

Elementa chemica ex atomis constant, atomi variorum elementorum cohaesiones


chemicas facientes in moleculas iunguntur. Oxygenium gas purus, densior et gravior quam
ar, sine colore, sapore et odore est. In natura activissimum omnium elementorum
Oxygenium est, cum atomis aliorum elementorum oxyda facit. Hydrogenium levius are et
Oxygenio, ex omnibus gasibus levissimum est. Atomus Hydrogenii simplicissimam
structuram habet: unum proton in nucleo atomico, circum proton unum electron est.
Hydrogenium componentum acidorum est et cum multis elementis iungitur, e.g. cum Chloro,
Nitrogenio, Sulfure et Carbone. Chlorum gas ex moleculis diatomicis compositus, coloris
flavoviridis, odoris acerrimi et sulfactorii est, gravius quam ar. Metalla univalentia, ut
Natrium, Kalium et Caesium, activissima sunt; Kalium activius Natrio, Caesium activius
quam Kalium est. Metalla Natrium et Kalium molliora et activiora Strontio sunt. Fluorum gas
toxicus colore viridi, odore acerrimo est, cum aliis elementis fluorida faciens iungitur.

acer, acris, e - ostry gravis, e ciki


activus, a, um - aktywny iungo, re, iunctum czy, poczy
ar, aris m - powietrze levis, e - lekki
atomus, i f -atom metallum, i n - metal
cohaesio, onis f - zwizek molecula, ae f - czsteczka
densus, a, um - gsty quam - ni
diatomicus, a, um - dwuatomowy sulfactorius, a, um - duszcy
flavoviridis, e - ztozielony univalens, ntis - jednowartociowy
gas, is m - gaz

Stopniowanie przymiotnikw regularne

Podobnie jak w jz. polskim wyrniamy trzy stopnie przymiotnika: stopie rwny (gradus
positivus), stopie wyszy (gradus comparativus) i stopie najwyszy (gradus superlativus).
Stopie rwny jest podany w sowniku, pozostae tworzymy dodajc odpowiednie przyrostki.

Comparativus tworzymy przez dodanie do tematu przymiotnika przyrostka ior dla rodz.
mskiego i eskiego, -ius dla nijakiego. Gen. sing. niezalenie od rodz. ma kocwk ioris.

gradus positivus temat comparativus


Nom.sing. Gen.sing.
purus,a,um pur- purior, purius purioris
niger,gra,grum nigr- nigrior, nigrius nigrioris
subtilis,e subtil- subtilior, subtilius subtilioris
simplex,icis simplic- simplicior, simplicius simplicioris
THEMA SEPTIMA DECIMA 59

Comparativus odmienia si wedug III dekl. (typ spgoskowy) niezalenie od deklinacji


stopnia rwnego.

Superlativus wikszoci przymiotnikw tworzymy przez dodanie przyrostka issimus, -


issima, -issimum (zalenie od rodzaju) do tematu przymiotnika.
Przymiotniki, ktrych forma podstawowa dla rodzaju mskiego zakoczona jest na er (II i
III dekl.) tworz superlativus przez dodanie do Nom. sing. rodz. mskiego przyrostka rimus,
-rima, -rimum.

grad. posit. temat superlativus


longus,a,um long- longissimus,a,um (najduszy, bardzo dugi)
brevis,e brev- brevissimus,a,um (najkrtszy, bardzo krtki)
recens, ntis recent- recentissimus,a,um (najprostszy, bardzo prosty)
pulcher,ra,rum pulchr- pulcherrimus,a,um (najpikniejszy, b. pikny)
acer,acris,acre acr- acerrimus,a,um (najostrzejszy, bardzo ostry)

Kilka przymiotnikw III dekl. zakoczonych na ilis,e tworz superlativus przez dodanie do
tematu przyrostka limus, -lima, -limum.

facilis,e (atwy) - facil-limus,a,um


difficilis,e (trudny) - difficil-limus,a,um
similis,e (podobny) - simil-limus,a,um
dissimilis,e (niepodobny) - dissimil-limus,a,um

Stopie najwyszy odmieniamy zawsze wedug deklinacji I lub II (zalenie od rodzaju).

Stopniowanie opisowe
Przymiotniki dekl. I i II, ktrych temat koczy si samogosk e, i, u stopniuj si wycznie
opisowo przy pomocy przyswka magis (bardziej) dla stopnia wyszego, przyswka
maxime (najbardziej) dla stopnia najwyszego.

idoneus,a,um - magis idoneus,a,um - maxime idoneus,a,um


varius,a,um - magis varius,a,um - maxime varius,a,um

Stopniowanie nieregularne

1. Przymiotniki stopniujce si ze zmian tematu:

bonus,a,um - melior,melius - optimus,a,um


(dobry) (lepszy) (najlepszy, bardzo dobry)

malus,a,um - peior,peius - pessimus,a,um


(zy) (gorszy) (najgorszy, bardzo zy)
60 Beata Cygan

magnus,a,um - maior,maius - maximus,a,um


(duy) (wikszy) (najwikszy, bardzo duy)

parvus,a,um - minor,minus - minimus,a,um


(may) (mniejszy) (najmniejszy, bardzo may)

2. Przymiotniki, ktre w trakcie stopniowania zmieniaj znaczenie lub nie tworz formy dla
ktrego stopnia (tzw. stopniowanie niezupene):

posterus,a,um - posterior,posterius - postremus,a,um


(nastpny) (tylny, pniejszy) (ostatni)

superus,a,um - superior,superius - supremus,a,um


(grny) (grny, wyszy) (najwyszy, ostatni)

inferus,a,um - inferior, inferius - infimus,a,um/imus,a,um


(dolny) (dolny, niszy) (najniszy)

---------- - anterior,anterius - ---------------


(przedni)

Takie przymiotniki znajduj zastosowanie przede wszystkim w opisach anatomicznych, np.:


membrum superius koczyna grna
labium inferius warga dolna

Ablativus comparationis
Uywany jest zwykle przy porwnywaniu przedmiotw lub waciwoci. Rzeczownik, z
ktrym si co porwnuje, stawiamy w Abl. bez przyimka (Ablativus comparationis),
moemy te posuy si spjnikiem quam (ni) ze stosownym przypadkiem.

Mid jest sodszy od cukru. Mel dulcius Saccharo est.


Mel dulcius quam Saccharum est.

Genetivus partitivus
Przymiotnika w stopniu najwyszym uywamy najczciej w celu wyrnienia
jednego przedmiotu (lub osoby) z wikszej grupy. Ow cao, z ktrej wyrniamy
jednostk, stawiamy w Gen. (Genetivus partitivus) bez przyimka lub wyraeniem z
przyimkiem ex lub inter.

Marek jest najpilniejszym ze wszystkich studentw.


Marcus diligentissimus omnium studentium est.
Marcus diligentissimus ex omnibus studentibus est.
Marcus diligentissimus inter omnes studentes est.
THEMA SEPTIMA DECIMA 61

WICZENIA:

1. Utwr z comparati vus i superlativus przymiotni kw, podaj znaczenie


utwor zonych for m:
amarus,a,um mollis,e subtilis,e
dulcis,eutilis,e sapiens,ntis acer, acris, e
spissus,a,um ruber,bra,brum facilis,e

2. Wypisz z tekstu przymi otni ki w stopniu wys zym i naj wys zym. Uzupenij ich
stopniowanie.

3. Przetumacz i odmie w obu liczbach:


proszek grubszy najatwiejszy sposb
ma bardzo mikka bardzo due nasiono

4. Uzupenij brakuj ce kocwki i przetumacz na j . polski:


pulveres grossissim.. in oll.. sub palpebram inferior..
Infusum Plantagin.. maior.. cum solution.. purior... (sing.)
sapor amarissim.. mixtur.. de method.. difficillim..
in dos.. minim.. (plur.) succus dulcissim.. ad sirup..

5. Przetumacz zdania na j . aciski:


a/ Wydaj bardzo wiey sok z owocw maliny waciwej!
b/ Przygotuj bardzo czysty roztwr i wlej do ampuek.
c/ Dziaanie przeciwblowe Morfiny jest silniejsze od dziaania innych rodkw.
d/ Najwiksze dawki czsto nie daj najlepszych skutkw.

6. Odcz ytaj w pen ym brzmieniu i przetumacz recept y na j. polski:

Rp.: Sem. Cucurbitae 10,0


Aq. dest. q.s. ut f. emulsio 60,0
D.S. Na jedn dawk

Rp.: Rad. Belladonnae 10,0


Vini albi ad 200,0
M. Coque per X minutas. D.S. yeczk przed snem.

MEMORABILIA
Salus aegroti suprema lex. Usus est magister optimus. (Cicero)
Extremis malis extrema remedia. Medicina fructuosior ars nulla. (Plinius)
Omnium profecto artium medicina nobilissima. (Hippocrates)

extremus,a,um ostateczny profecto zaiste


fructuosus,a,um poyteczny salus,utis f - zdrowie
malum,i n - zo verbum,i n sowo
nobilis,e szlachetny
THEMA DUODEVICESIMA

MEDICAMENTA SOLIDA

Omnia medicamina in solida, fluida et mollia dividuntur. Pulveres, remedia solida


contusa, in divisos et indivisos dividimus. Ad usum internum pulveres divisi sunt, in capsulis
et chartis ceratis dantur. Pulveres indivisi saepe ad usum externum sunt ut pulveres
adspersorii, quorum vehicula Amylum Tritici, Bolus alba, Talcum et Zinci oxydum sunt.
Substantiae pulveratae cum Natrii hydrocarbonate aut Acido citrico mixtae ut pulveres
effervescentes adhibentur et in sacculis chartaceis aut ollis vitreis dantur. Pulveres etiam in
grossos, tenues, subtiles et subtilissimos dividimus. E substantiis actione validissima cum
Saccharoso aut Lactoso mixtis pulveres trituratos (e.g. Triturationem Scopolamini
hydrobromici) facimus. Ex materiis medicatis plantarum, quae actionem validam habent,
pulveres titratos paramus. Pulveres simplices ex una substantia constant, mixti ex multis
substantiis praeparantur. Granulatum remedium mixtum cum Saccharo aut sirupo est, sub
forma granularum parvarum datur. Aegroti saepe granulata effervescentia aut sicca per os
sumunt. Species medicatae e foliis, radicibus, cortice, floribus, inflorescentiis et anthodiis,
gemmis, seminibus, fructibus et rhizomatis paramus. Aegroti e speciebus infusa et extracta
aquosa efficiunt, pro actione locali etiam in fomentis et lotionibus adhibent. Species actione
leni sine recepto dantur, actione valida solum forma medicamentorum (e.g. suppositoriorum,
guttarum). In usu aegrotorum species sedativae, diureticae, cholagogae et aliae sunt. Species
metabolica Degrosan e Fuco vesiculoso, Radice Taraxaci, Rhizomate Agropyri, Herba
Millefolii, Cortice Frangulae, Herba Violae tricoloris et Inflorescentiis Tiliae praeparatur.

effervescens, ntis musujcy lotio, onis f pukanka


Fucus vesiculosusmorszczyn pcherzykowaty sacculus chartaceus saszetka
granula, ae f granulka tenuis, e delikatny, redniomiaki
granulatum, i n granulat trituratio, onis f rozcierka
indivisus, a, um niepodzielony trituratus, a, um roztarty
lenis, e agodny Viola tricoloris fioek trjbarwny

Deklinacja V

Do deklinacji V nale rzeczowniki rodz. eskiego w Nom. sing. zakoczone na es, w Gen.
sing. na ei (facies,ei f - powierzchnia, twarz; species,ei f - mieszanka zioowa, zika)

singularis pluralis
N. -es facies -es faci-es
G. -ei faci-ei -erum faci-erum
D. -ei faci-ei -ebus faci-ebus
Acc. -em faci-em -es faci-es
Abl. -e faci-e -ebus faci-ebus
THEMA DUODEVICESIMA 63

Wyjtki rodzajowe: dies,ei m dzie


meridies,ei m poudnie

Rzeczownik dies w wyraeniach oznaczajcych konkretny termin (np. data) jest jednak rodz.
eskiego: dies prima Aprilis - 1 kwietnia

Skrty nazw opakowa

amp. ampulla ampuka


caps.amyl./gel. capsula amylacea/gelatinosa kapsuka skrobiowa/elatynowa
chart. charta papier
lag. / lg. orig. lagena originalis opakowanie orginalne
obl. oblata opatek
scat. scatula pudeko
tub. tuba tubka
oll. olla soik
vitr.gtt. vitrum guttatum butelka z kroplomierzem
vitr.nigr. vitrum nigrum ciemna butelka

WICZENIA:

1. Przetumacz i odmie w obu liczbach:


species laxans, dies longus,

2. Uzupenij kocwki i przetumacz na j. polski:


compositio speci.. amar.. speci.. emollient.. pro cataplasmat..
species aromatic.. pro balne.. Fructus Crataeg.. ad speci.. pectoral..
curatio long.. cari.. dentium species stomachic.. ad us.. intern..
variae speci.. metabolic.. semin.. plantarum in speci.. vaginal..
pasta dentifrici.. contra cari.. maceratio Radic.. Rhe.. per unum di..

3. Przetumacz na j. aciski:
a/ Zika przeczyszczajce zawieraj owoc szakaku.
b/ Pki brzozy i topoli s dodawane do ziek moczopdnych.
c/ Wymieszaj pocite i wysuszone czci rolin i przygotuj napar z ziek.
d/ Zika przeciwcukrzycowe Diabetosan maj w swoim skadzie owocni fasoli,
ziele pokrzywy i korze mniszka.
e/ Niech napar bdzie gotowany przez dzie w szklanym naczyniu, przechowuj w
chodnym miejscu!
64 Beata Cygan

4. Odcz ytaj w pen ym brzmieniu i przetumacz recept y:

Rp.: Glucosi 5,0


Aq.pro ini. ad 100 ml
M.f.solutio Glucosi isotonica. D.in amp. Steril. S.s.n.

Rp.: Fr. Foeniculi 15,0


Fl. Verbasci
Fol. Farfarae
Rad. Althaeae aa ad 100,0
M. f. species. D. S. 3xdz. szkl. naparu z yki sto.

Rp.: Fol. Salviae


Rhiz. Tormentillae aa 20,0
Infl. Chamomillae 10,0
M. f. species. D. S. Napar z yki zi na szkl. wody
THEMA UNDEVICESIMA

MEDICAMINA SOLIDA res porro tractatur

Remedia pulverata aut granulata cum remedio constituenti mixta, deinde compressa
tabulettae nominantur. Remedium constituens saepe Amylum Solani, Saccharum et Magnesii
stearas est. Viae inductionis tabulettarum variae sunt; dulcitabulettae, tabulettae sublinguales
et enterosolubiles per os sumunt, sub cutem tabulettae implantabiles introducuntur. Dragettae,
sive tabulettae remedio corrigenti saporem obductae, ad usum internum sunt et per os
sumuntur. In capsulis varia remedia pulverata aut fluida ad usum internum dantur. Capsulae
gelatinosae et amylaceae, quae aliter oblatae nominantur, noscitis. Capsulae amylaceae ex
farina Tritici et Amylo efficiuntur et pulveres divisos continent. In capsulis gelatinosis
mollibus saepe olea et remedia in oleis soluta continentur. Suppositoria etiam medicamina
solida sunt, in rectalia, vaginalia et urethralia dividuntur. Actio substantiarum in suppositoriis
sumptarum validior et citior quam substantiarum per os inductarum est. Suppositoria
vaginalia aliter globuli vaginales, suppositoria urethralia bacilli nominantur. In globulis
vaginalibus remedia bacteriostatica, antimycotica et alia remedia actione locali, etiam
remedia anticonceptiva dantur. In suppositoriis analibus remedia analgetica, antipyretica,
anaesthetica, spasmolitica et antiphlogistica sumimus. Oleum Cacao (sive Butyrum Cacao)
usitatissimum remedium constituens ad praeparationem suppositoriorum est.

amylaceus, a, um skrobiowy implantabilis, e do implantacji


bacillus, i m paeczka inductio, onis f- wprowadzanie
butyrum, i n maso introduco, re, ductum wprowadza
comprimo, re, pressum zgnie, cisn rectalis, e doodbytniczy
cutis, is f skra urethralis, e docewkowy

Skrty nazw postaci recepturowych

bacill. bacillus paeczka, prcik


glob.vag. globulus vaginalis globulka dopochwowa
gran. granulatum granulat
pil. pilula piguka
pulv. pulvis proszek
spec. species mieszanka zioowa,zika
supp. / suppos. suppositorium czopek
tab. / tabl. tabuletta tabletka
troch. / pastil. trochisci / pastilli pastylki
66 Beata Cygan

WICZENIA:

1. Wybierz z tekstu wyraenia z prz ymiotnikami III dekl., podaj ich


prz ypadek i liczb.

2. Uzupenij brakujce kocwki i przetumacz tekst na j. polski:


Omnes substanti.. medicat.., quae homin.. aegrotis dantur, doses signat.. habent.
Pharmaceutae dos.. minimam, dos.. therapeuticam pro dos.. aut pro di.. , dos.. maximam pro
dos.. aut pro di.. , dos.. toxicam et dos.. letal.. medicamin.. nosc.. . Dosis pro dos.. aliter dosis
singular.. , dosis pro di.. aliter dosis diurn.. nominatur. Primum aegrotis dosis initial.. aut
initial.. maior, deinde dosis saturans et dosis sustentatori.. medicament.. datur. Medicamenta
ab aegrot.. ante cib.. , post cib.. aut intra cib.. sumuntur.

3. Odcz ytaj recept y w penym brzmieniu i przetumacz na j. polski:

Rp.: Camphorae 0,1


Sacchari 0,25
M.f. pulv. D.t.d. No X in chart. cerata. S.

Rp. Fol. Urticae 20,0


Fol. Farfarae 30,0
Hb. Millefolii
Hb. Euphrasiae aa 25,0
M.f.spec. D.S. 2 x dz. szkl. naparu

Rp.: Fruct. Foeniculi


Anth. Chamomillae
Fol. Salviae
Hb. Agrimoniae aa 10,0
M.f.spec. D.S. 2 x dz. napar do pukania ust.

Rp.: Cort. Frangulae


Fruct. Foeniculi aa 20,0
Fruct. Rhamni catharticae
Rad. Glycyrrhizae aa 30,0
M.f.spec. D.S. 2 x dz. napar z 2 y sto.
THEMA VICESIMA

SOLUTIONES

Varia medicamina fluida cognoscimus et in laboratoriis accurate praeparamus.


Solutiones liquores limpidi sine sedimentis sunt. Substantias medicatas solidas aut fluidas in
menstruo (substantia solvens) solvimus. Menstrua usitata sunt: aqua destillata, aquae
aromaticae, olea vegetabilia aut mineralia (e.g. Paraffinum liquidum), Glycerolum aut
Aethanolum dilutum. Solutiones aquosas, spirituosas, glycerinatas et oleosas distinguimus,
omnes solutiones in simplices et compositas dividimus. Solutionibus ad usum internum saepe
varia remedia corrigentia saporem (e.g. sirupi) adduntur. Collutoria solutiones aquosae aut
glycerinatae remediorum adstringentium sunt. Gargarismata, quae saepe solutiones
remediorum desinficientium sunt, etiam ad usum externum dantur. Solutiones pro
iniectionibus noscere debetis, quorum menstrua Aqua pro iniectione purissima chemice aut
Oleum Arachidis pro iniectione sunt. Solutiones aquosae steriles et emulsiones oleosae sub
forma infundibiliis praecipue in therapia clinica adhibentur. Guttae solutiones concentratae
sunt ; guttas simplices, compositas, ad usum internum et externum distinguimus. In guttis ad
usum internum medici substantias actione valida, tincturas, extracta fluida, intracta et olea
aetherea praescribunt. Otoguttae actionem antibacterialem, antiphlogisticam et analgeticam
saepe habent. In praeparatione oculoguttarum aqua bidestillata et olea vegetabilia sterilia ut
menstruum adhibentur.

accuratus, a, um staranny, dokadny menstruum, i n rozpuszczalnik


Arachis, idis f orzech ziemny oculoguttae, arum f krople do oczu
astringens, ntis cigajcy otoguttae, arum f krople do uszu
collutorium, i n pyn do pukania ust parenteralis, e pozajelitowy
desinficiens, ntis odkaajcy praecipue zwaszcza
infundibilium, i n pyn do wleww

Tworzenie przyswkw

Od przymiotnikw I i II dekl. tworzymy przyswki dodajc do tematu cech przyswka e.

validus,a,um (silny) tem.: valid- valid-e (silnie)


pulcher,ra,rum (pikny) tem.: pulchr- pulchr-e (piknie)

Od przymiotnikw dekl. III tworzy si przyswki dodajc do tematu cech przyswka iter,
przy przymiotnikach w N.sing. zakoczonych na ns cechy er.

acer,is,e (ostry) tem.: acr- acr-iter (ostro)


brevis,e (krtki) tem.: brev- brev-iter (krtko)
felix,icis (szczliwy) tem.: felic- felic-iter (szczliwie)
recens,ntis (wiey) tem.: recent- recent-er (wieo)
68 Beata Cygan

Przyswki pierwotne i nieregularne

bene dobrze multum wiele saepe czsto


cito szybko partim czciowo satis do
diu dugo parum mao semper zawsze
facile atwo quantum ile statim natychmiast
gratis za darmo raro rzadko tantum tyle

WICZENIA:

1. Utwrz prz yswki od ponisz ych prz ymiotnikw:


grossus,a,um diligens,ntis simplex,icis
tenuis,e asepticus,a,um sterilis,e

2. Prz ymiotniki w nawiasie przetumacz, utwrz od nich prz yswki:


emulsiones (agodny) emollientes ollae (szczelny) clausae
fructus (dokadny) siccati species (krtki) sumptae
infusa (ciepy) parata succi (wiey) praeparati

3. Przetumacz na j. aciski:
a/ Chorzy czsto przyjmuj wieo przygotowane napary.
b/ Maci przechowuje si w szczelnie zamknitych naczyniach.
c/ Olejki eteryczne atwo rozpuszczaj si w eterze i spirytusie.
d/ Leki wieo przygotowywane maj lepsze dziaanie od rodkw przechowywanych.
e/ Wywar korzenia rzewienia i kcza tataraku niech bdzie przesczony natychmiast
po przygotowaniu.

4. Odcz ytaj w pen ym brzmieniu i przetumacz skrt y:


d. sub sign. ven. Fr. Rhiz.
Anth. Gem. No.
Div. in part. aeq. l.a. ad man. med.
Fl. Infl. q.s.
s.n. reit. ad us.prop.

5. Przetumacz recept y na j. aciski:

We: Suchy wycig opium 0,15


Maso kakaowe 20,0
Zmieszaj, niech powstan czopki. Wydaj takich dawek w liczbie 10. Oznacz.
1 czopek doodbytn. na noc.

We: Kor kruszyny


Owoc senesu po 15,0
Korze mydlnicy 10,0
Kwiaty rumianku 7,0
Zmieszaj, niech powstan zika. Wydaj. Oznacz.
THEMA VICESIMA 69

We: Azotan srebra 1,0


Glink bia 10,0
Wazeliny biaej ile trzeba,
aby powstay piguki w liczbie 10.
Wydaj. Oznacz. 3 x dz. po 1 piguce.

MEMORABILIA

In spe. Ad futuram rei memoriam.


Contra spem spero. In perpetuam rei memoriam.
Dies diem docet. Est modus in rebus. (Horatius)
In morbis nihil est perniciosius quam immatura medicina. (Seneca)
Nulla res tam necessaria est omni generi hominum quam medicina (Quintilianus)

futurus,a,um przyszy perniciosus, a, um niebezpieczny


immaturus,a,um przedwczesny perpetuus,a,um cigy, nieprzerwany
modus,i m miara spero,are oczekiwa
nullus,a,um - aden spes,ei f nadzieja
THEMA VICESIMA PRIMA

MEDICAMENTA FLUIDA HERBACEA

Medicamenta fluida ex herbis praeparata saepe in usu aegrotorum sunt. Succos per
expressionem herbarum et fructuum paramus. Succi e fructibus effecti magnam quantitatem
acidorum organicorum et pectinorum continent. Intracta, quae per macerationem materiarum
alcohole fiunt, aliter alcoholaturae nominantur. Intractum Hyperici metabolicum est,
Intractum Primulae ut remedium mucolyticum adhibemus. Sirupi, qui solutiones Sacchari in
variis praeparatis sunt, per se aut cum aliis substantiis mixti ut remedia cardinalia, adiuvantia
et corrigentia noscuntur. Tincturae remedia galenica limpida sunt, per macerationem
materiarum plantarum siccatarum saepissime praeparantur. Tincturas ad usum internum per se
aut ut componentum guttarum et mixturarum, ad usum externum ad lavationem adhibemus.
Extracta aquosa, spirituosa, aetherea, ex plantis aut organis animalium praeparata
distinguimus; raro per se, saepius in compositione variarum formarum medicamentorum
praescribuntur. Extracta fluida per percolationem efficimus, extracta sicca post inspissationem
pulverantur. Olea aetherea sub forma nebularum dantur, saepe componenta siruporum et
aquarum aromaticarum sunt. Olea cum alcohole et aliis oleis facillime iunguntur, in aqua non
solvuntur. Decocta, infusa et macerationes ex materiis exsiccatis plantarum ex tempore
praeparamus, ad usum internum et externum adhibemus. Macerationes et decocta post
praeparationem filtrare debemus. Decoctum Ipecacuanhae non ex partibus plantae, sed ex
Extracto Ipecacuanhae sicco efficitur. Mixturas secundum praescriptionem medici ex
substantiis variis praeparamus, componenta mixturarum decocta, solutiones, tincturae, intracta
et alia praeparata sunt. Mixturam ante usu accuratissime agitare debetis.

alcohol, olis m - alkohol nebula, ae f mgieka


animal, alis n zwierz percolatio, onis f przesczanie
inspissatio, onis f zagszczenie Primula, a f pierwiosnek
mucolyticus, a, um rozluniajcy luz raro rzadko

Stopniowanie przyswkw

Stopniowanie regularne.
comparat. przyswka = comparat. przymiotnika, od ktrego pochodzi, dla rodz.
nijakiego
(przys. pierwotne = temat + ius)
superlat. przyswka = przyswek utworzony od superlat. przymiotnika, od ktrego
pochodzi
(przys. pierwotne = temat + issime)

longe long-ius long-issime


pulchre pulchr-ius pulcher-rime
breviter brev-ius brev-issime
recenter recent-ius recent-issime
saepe (saep-) saep-ius saep-issime
THEMA VICESIMA PRIMA 71

Przyswki utworzone od przymiotnikw stopniujcych si opisowo zachowuj system


stopniowania:
idone-e magis idone-e maxime idone-e
vari-e magis vari-e maxime vari-e

Stopniowanie nieregularne

bene (dobrze) melius (lepiej) optime (najlepiej)


male (le) peius (gorzej) pessime (najgorzej)
multum (wiele) plus (wicej) plurimum (najwicej)
parum (mao) minus (mniej) minime (najmniej)
magnopere (bardzo) magis (bardziej) maxime (najbardziej)

Skrty nazw postaci lekw c.d.

collut. collutorium pukanka do ust


dec., dct. decoctum odwar, wywar
emuls. emulsio emulsja
extr. extractum wycig
garg. gargarisma pukanka do garda
gtt., gutt. guttae krople
inf. infusum napar
liq. liquor pyn
neb. nebula mgieka, pyn do inhalacji
mac. maceratio macerat, wytrawienie
mixt. mixtura mieszanina
ol. oleum olej
sir. sirupus syrop
sol. solutio roztwr
succ. succus sok
susp., suspens. suspensio zawiesina
tinc., tct., t-ra tinctura nalewka

WICZENIA:

1. Przetumacz prz ymiotniki, podaj ich prz yswek w stopniu rwnym,


wysz ym i najwyszym:
ostry; rzadki; agodny; dobry; silny; szybki;

2. Wybierz z tekstu przyswki, uzupenij ich stopniowanie.


72 Beata Cygan

3. Przetumacz podane wyraenia na acin stopniujc prz yswki:


wzr: owoc dokadnie wysuszony - fructus accurate siccatus
fructus accuratius siccatus
fructus accuratissime siccatus
a/ metal atwo topliwy d/ wycigi rzadko stosowane
b/ sok wieo wycinity e/ antybiotyk szybko podany
c/ lek czsto wydawany f/ wywar dobrze przesczony

4. Przetumacz zdania na j. aciski:


a/ Przygotuj nalewk i daj choremu jak najszybciej!
b/ Wycig pokrzyku, lek o bardzo silnym dziaaniu, przechowuj w zamknitym naczyniu!
c/ Niech proszek bdzie bardzo dokadnie roztarty, wydaj jako rodek nasenny.
d/ Znamy substancje silnie trujce, ktrych bardzo mae dawki s lecznicze.
e/ Wysusz osad bardzo dokadnie, aby powsta biay proszek do uytku wewntrznego.
f/ We spirytus etylowy oczyszczony i dodaj do mazida dobrze wymieszanego!

5. Odcz ytaj recept y w penym brzmieniu i przetumacz na j. polski:


Rp.: Extr. Belladonnae sicc. 0,25
Papaverini hydrochloratis 0,4
Magnesii oxydi 5,0
M.f.pulv. D.t.d. No. X. S. 2 x dz. po jedzeniu

Rp.: Zinci sulfatis 0,25


Sol. Acidi borici 10,0
M.f.gtt.ophthalm.. D.S. Krople do oczu.

Rp.: Rad. Valerianae


Fr. Iuniperi
Sem. Curcumae
Fol. Farfarae aa 7,0
Infl. Tiliae 10,0
M.f.spec. D. ad chart. S. 2 x dz. szkl. naparu

MEMORABILIA
Nota bene (N.B.) Bene dignoscitur bene curatur.
Mala herba cito crescit. Plenus venter non studet libenter.
Honores mutant mores, sed raro in meliores.
Eloquentiae satis, sapientiae parum. (Salustius)

dignosco,re rozrnia noto,are spostrzec, zauway


libens,ntis chtny plenus,a,um peny
muto,are zmienia venter,tris m brzuch
THEMA VICESIMA SECUNDA

DE MEDICAMENTIS MOLLIBUS

Medicamenta mollia (unguenta, linimenta, cremores et pastae) praecipue in


dermatologia et traumatis adhibentur. Unguenta, medicamenta ad usum externum, saepissime
in usu aegrotorum sunt. Ut vehicula unguentorum Adipem suillum, Oleum Arachidis, Ceram
flavam et albam, Cetaceum, Cholesterolum et Lanolinum anhydricum noscimus.
Pharmaceutae saepe unguentis vehicula composita, velut unguentum simplex, Unguentum
Paraffini et Unguentum Cholesteroli addunt. Cetaceum et Cholesterolum substantiae effectae
ex organis animalium sunt. Pro praeparatione unguenti ophthalmici ut vehiculum substantiam
ex decem partibus Paraffini liquidi, decem partibus Lanolini anhydrici et octoginta partibus
Vaselini albi mixtam adhibemus. Linimenta praeparata epidermatica actione locali, praecipue
ad frictiones sunt. Linimenta oleosa, saponata et Vasolimenta, quae ex remediis et
Vasolimento liquido constant, distinguimus. Vasolimentum liquidum per mixtionem Acidi
oleinici, Paraffini liquidi, Spiritus 95% (nonaginta quinque pro centum) et Ammonii hydrici
soluti efficimus. In compositione linimentorum saepe varia olea aetherea invenimus, ut
Oleum Hyoscyami, Calami, Iuniperi, Pini silvestris, Sinapis et Terebinthinae.

Adeps suillus - smalec frictio, onis f nacieranie


anhydricus, a, um bezwodny saponatus, a, um mydlany
Cetaceum, i n - olbrot Sinapis, is f - gorczyca
cremor, oris m krem trauma, matis n uraz
epidermaticus, a, um naskrny Vasolimentum, i n wazoliment

Liczebniki

cyfry cyfry liczebniki gwne liczebniki porzdkowe (ktry?)


rzymskie arabskie (ile?)
I 1 unus,a,um primus,a,um
II 2 duo,ae,o secundus,a,um
III 3 tres,tria tertius,a,um
IV 4 quattuor quartus,a,um
V 5 quinque quintus,a,um
VI 6 sex sextus,a,um
VII 7 septem septimus,a,um
VIII 8 octo octavus,a,um
IX 9 novem nonus,a,um
X 10 decem decimus,a,um
XI 11 undecim undecimus,a,um
74 Beata Cygan

XII 12 duodecim duodecimus,a,um


XIII 13 tredecim tertius,a,um decimus,a,um
XIV 14 quattuordecim quartus,a,um decimus,a,um
XV 15 quindecim quintus,a,um decimus,a,um
XVI 16 sedecim sextus,a,um decimus,a,um
XVII 17 septendecim septimus,a,um decimus,a,um
XVIII 18 duodeviginti duodevicesimus,a,um
XIX 19 undeviginti undevicesimus,a,um
XX 20 viginti vicesimus,a,um
XXI 21 viginti unus,a,um vicesimus,a,um primus,a,um
(unus,a,um et viginti) (unus,a,um et vicesimus)
XXII 22 viginti duo vicesimus,a,um secundus,a,um
XXX 30 triginta tricesimus,a,um
XL 40 quadraginta quadragesimus
L 50 quinquaginta quinquagesimus,a,um
LX 60 sexaginta sexagesimus,a,um
LXX 70 septuaginta septuagesimus,a,um
LXXX 80 octoginta octogesimus,a,um
XC 90 nonaginta nonagesimus,a,um
C 100 centum centesimus,a,um
D 500 quingenti,ae,a quingentesimus,a,um
M 1000 mille millesimus,a,um

Z liczebnikw gwnych odmieniaj si tylko jeden, dwa, trzy i wielokrotnoci setek.

N. unus una unum N. duo duae duo


G. unius G. duorum duarum duorum
D. uni D. duobus duabus duobus
Acc. unum unam unum Acc. duos duas duo
Abl. uno una uno Abl. duobus duabus duobus

Liczebnik trzy odmienia si wedug typu samogoskowego III dekl. (tak jak przymiotniki III
dekl.). Wszystkie liczebniki porzdkowe odmieniaj si w I lub II dekl. zalenie od rodzaju.
W acinie liczebnik czy si w wyraenia z rzeczownikiem na zasadach zwizku zgody.
dwa kwiaty - duo flores
pi kwiatw - quinque flores (Nom.)
Widz dwa soiki. - Duas ollas video.
Widz pi soikw. - Quinque ollas video.
THEMA VICESIMA SECUNDA 75

W pudeku jest dziesi kapsuek. - In scatula decem capsulae sunt.


Mam dziesi czopkw. - Decem capsulas habeo.

Liczebniki przyswkowe aciskie przedrostki liczebnikowe


semel - raz uni-, un- - jedno-
bis - dwa razy duo-, bi-, bin- - dwu-
ter - trzy razy ter-, tri- - trzy-, trj-
quater - cztery razy quadr(i)- - cztero-

Skrty nazw postaci lekw c.d.


cr. cremor krem
empl. emplastrum plaster
lin., linim. linimentum mazido
past. pasta pasta
ung., ungt. unguentum ma

Skrty recepturowe c.d.


sem.i.d. semel in die raz dziennie
b.i.d. bis in die dwa razy dziennie
t.i.d. ter in die trzy razy na dzie
q.i.d. quater in die cztery razy na dzie
h. hora godzina
spir. spiritus spirytus
cit. cito szybko
citiss. citissime jak najszybciej

WICZENIA:
1. Przetumacz i odmie:
trzy yki, dwa owoce, jeden czopek, sto gramw, pi kropli

2. Przetumacz wyraenia na j. aciski zapisujc liczby sowami:


sto tabletek powlekanych trzy pudeka plastrw
dwa gramy proszku dziesi soikw maci
dwanacie butelek spirytusu pi tabletek Aspiryny
trzy granulki pod jzyk dwie rwne czci
76 Beata Cygan

pi palcw lewej rki sze yek soku


cztery krople olejku jedna pastylka odkaajca
siedem suszonych jagd trzydzieci kropli pynu
szedziesit mililitrw wody osiem ampuek roztworu
przez dwadziecia cztery godziny przez jeden dzie

3. Przetumacz zdania na j. aciski:


a/ Niech wapno musujce bdzie rozpuszczone w wodzie.
b/ Dzielimy mas pigukow na 10 rwnych czci i robimy czopki.
c/ Dominiowe zastrzyki Penicyliny wprowadza si trzy razy na dzie.
d/ We 50 gramw masy, z ktrej powinny by przygotowane piguki.
e/ Przygotujcie lekarstwa przeciw wierzbowi dla mnie i trzech chorych chopcw!
f/ Niech mczyzna przyjmie przed jedzeniem dwie yki stoowe nalewki goryczki.
g/ Farmaceuta rozciecza wod 20 kropli nalewki walerianowej i podaje chorej.

4. Odcz ytaj recept y w penym brzmieniu i przetumacz na j. polski:


Rp.: Adipis suilli
Paraff. solidi aa 4,0
Paraff. liquidi 5,0
M.f.ung.durum. D.S. Ma twarda.

Rp.: Extr. Frangulae spissi 4,0


Pulv. rad. Rhei 3,0
Extr. Belladonnae 0,1
M.pil.q.s.ut f.pil. No. X
D.S. 1-2 piguki na noc

Rp.: Ol. Ricini 20,0


Gummi Acaciae 5,0
Sacchari 0,05
Ol. Menthae pip. gtt. II
M. f .l. a. emuls. D.S. Wypi w dwch dawkach.

Rp.: Cetacei 15,0


Cerae albae 8,0
Ol. Rapae 60,0
Ol. Lavandulae 0,5
M. f. ung. leniens. D.S. Do rk.

5. Przetumacz na j. aciski, zapisz skrtami:


We: Siark strcon
Dziegie sosnowy po 15,0
Mydo szare 30,0
Wazeliny biaej, ile potrzeba, aby powstaa ma.
Zmieszaj. Wydaj. Oznacz. Ma do rk. Powtrz!
THEMA VICESIMA TERTIA

REPETITIO

1. Wyraz y podane w nawiasach przetumacz i wstaw w odpowiedniej formie.


Przetumacz tekst y na j, polski:
a/ Suspensio ex (pyn) et moleculis substantiae (miaki) insolubilis (skada si).
Suspensiones ad (uytek) externum sub (posta) lotionum, otoguttarum aut (krople do
oczu), ad usum (wewntrzny) per os et ut (zastrzyk) intramusculares sumimus. In (apteka)
sunt suspensiones fluidae, e.g. Alugastrin, Suspensio (siarczan baru) pro roentgeno, et
(suchy), quae sub forma (proszek) aut granularum (chory) dantur. Suspensiones, quas
lotiones nominamus, e substantiis (leczniczy), Talco aut (skrobia) et aqua constant.

b/ Recipe (kora) Chinae pulverati (cz) duas, aquae destillatae partes (dziewi). Cortici
(doda) aquae partes quinque, (macerowa) per (dwa) dies, saepe (wstrzsa), exprime.
(wla) aquae partes quattuor, post unum (dzie) exprime. Liquores (przesczy) et in
(naczynie porcelanowe) evapora, deinde e liquore filtrato (wycig) para.

2. Wyraz y w nawiasach przetumacz, pocz z rzeczownikiem, podaj Nom. i


Gen. sing. utworzonych wyrae:
semen - (suszony, len, kulczyba, kawa, gorczyca)
pulvis - (rzewie, Dover, krystaliczny, prosty, aloes)
iniectio - (chlorek potasu, dominiowy, doylny)
acetum - (czysty, opiumowy, malinowy, rozcieczony)
pars - (bardzo duy, wiey, rolina, odyga)
extractum - (sporysz, wtroba, eterowy, kruszyna, gsty)

3. Przetumacz wyraenia na j.aciski, podaj ich Gen.:


wycig sporyszu kora wierzby nalewka gogu
wazelina ta tlenek cynku odwar szawii
sok winiowy skrobia pszenna fosforan kodeiny
licie krwawnika korze mniszka ziele skrzypu
maso kakaowe kwas borny siarka strcona

4. Przetumacz ponisze s ynonim y na j. polski:


Solutio Iodi spirituosa sive Tinctura Iodi
Liquor Aluminii acetatis sive Liquor Burow
Nitroglycerinum solutum sive Solutio Nitroglycerini spirituosa
dosis diurna sive dosis pro die
Pasta Lassari sive Pasta Zinci salicylata
Acidum arsenicosum anhydricum sive Arsenicum album
Solutio Iodi aquosa sive Solutio Iodi Lugoli
Natrii bromidum sive Natrium sedativum
dosis singularis sive dosis pro dosi
Pulvis Doveri sive Pulvis Ipecacuanhae opiatus
78 Beata Cygan

5. Dokocz lub uzupenij zdania, przetumacz na j. polski:


a/ Plantae et herbae medicatae .
b/ Femina medicamentum et .
c/ Medicamenta ex plantis praeparata .
d/ Pharmacia disciplina de et est.
e/ Partes recepti sunt.

6. Odpowiedz w kilku zdaniach na dwa z poniszych pyta:


Quis tabuletta est?
Quae de Acido hydrochlorico noscis?
Quas doses distinguimus?

7. Przetumacz zdania na j. aciski:


a/ Koszyczki kwiatowe rumianku i arniki zawieraj rne olejki eteryczne i s
skadnikami lekw przeciwzapalnych i rozkurczowych.
b/ Ze wieych jagd przygotowujemy soki i syropy, ktre s uywane jako rodki
poprawiajce smak lub zapach.
c/ Wycig i nalewka koli, przygotowywane z zarodkw koli, uywane s jako rodki
pobudzajce.
d/ Dziegie sosnowy jest rodkiem do uytku zewntrznego dodawanym do maci.
e/ Kwiatostany lipy i gogu maj dziaanie przeciwutleniajce.
f/ Z zielonych owocw orzecha woskiego przygotowujemy tusty olej bogaty w wit. A.

8. Odcz ytaj w pen ym brzmieniu i przetumacz recept y:


Rp.: Ferri reducti 3,0
Acid.arsenicosi 0,03
Extr. Liquiritiae q.s.ut f.m.
M.Div. in part. aeq. D. in pil. No. X.S.

Rp.: Tinc. Arnicae 25,0


Spir. camphorati
Chloroformii aa 5,0
M.D.S. Nacieranie.

Rp.: Acidi salicylici 5,0


Ol. Ricini 10,0
Ol. olivarum ad 50,0
M. f. lin. D. S. wciera 2 x dz.

Rp.: Calcii carbonatis


Bismuthi subnitratis aa 5,0
Aq. purificatae ad 100,0
M. f. l. a. susp. D. ad vitr. nigr. S. 3 x dz. yeczka

Rp.: Tinc. Capsici 2,5


Sol. Ammonii hydrici 1,0
Spir. aetherei 1,0
Natrii chloridi 3,0
M.f. lin. restaurans. D.S. Nacieranie.
VICESIMA TERTIA 79

Rp.: Hb. Millefolii


Lichenis islandici
Fol. Melissae
Flor. Crataegi aa 15,0
M. f. spec. D.S. Wywar z yki zi 2 x dz.

Rp.: Mentholi 1,0


Zinci oxydi
Talci aa 25,0
Glyceroli 10,0
Aq. purificatae ad 100,0
M. f. lotio. D. S. 4 x dz. na miejsca zmienione.

MEMORABILIA

Una voce. Tertium non datur.


Primus inter pares.
Non satis unius opinio.Primum non nocere (Hippocrates)
Timeo hominem unius libri. (w. Tomasz z Akwinu)

arduus,a,um stromy timeo,ere ba si


noceo,ere szkodzi vox,cis f gos
opinio,onis f- osd, pogld
SOWNIK ACISKOPOLSKI

skrty: rec. recepturowy


bot. - botaniczny

A
abdomen, inis n - brzuch
Acacia, ae f akacja (rec.)
Academia(ae) Medica(ae) Akademia Medyczna
accuratus, a, um staranny, dokadny
acer, acris, acre - ostry
acetum, i n - ocet
acidogenicus, a, um pobudzajcy wydzielanie kwasw odkowych
acidum, i n - kwas
Acidum aceticum kwas octowy
acetyl(o)salicylicum acetyl(o)salicylowy
ascorbicum - askorbinowy
benzoicum - benzoesowy
boricum - borny
citricum - cytrynowy
folicum - foliowy
formi(ci)cum - mrwkowy
hydrochloricum - solny
lacticum - mlekowy
malicum - jabkowy
malonicum - malonowy
nitricum - azotowy
olei(ni)cum - olejowy
oxalicum - szczawiowy
phosphoricum - fosforowy
salicylicum - salicylowy
sulfuricum - siarkowy
tannicum - taninowy
tartaricum - winowy
acne, es f - trdzik
acquisitus, a, um - nabyty
actio, onis f dziaanie, akcja (np. serca)
activitas, atis f - aktywno
activus, a, um - aktywny
addo, re, additum dodawa (z Dat. lub ad...)
adeps, ipis m - tuszcz
Adeps suillus(i) - smalec
adhibeo, ere, adhibitum uy, uywa, stosowa
adhibitio, onis f stosowanie, zastosowanie
adiuvo, are, adiuvatum wspomaga, pomaga
Adonis(idis) vernalis(is) miek wiosenny
SOWNIK ACISKOPOLSKI 81

adstringens,ntis - cigajcy
aegroto, are, aegrotatum chorowa (z Abl.)
aegrotus, a, um- chory
aequalis, e - rwny
ar, aris m - powietrze
arosolum, i n - aerosol
Aethanolum, i n etanol
aethereus, a, um eteryczny, eterowy
Aethylium, i n etyl
aethylicus, a, um - etylowy
agito, are, agitatum - wstrzsa
aglyconum,i n - aglikon
Agrimonia, ae f rzepik (rec.)
Agrimonia(ae) eupatoria(ae) rzepik pospolity (bot.)
Agropyron, i n perz (rec.)
albumen, inis n - biako
albus, a, um - biay
alcalinus, a, um - alkaliczny
alcaloidum, i n - alkaloid
alcohol, olis m - alkohol
alcoholatura, ae f alkoholatura, intrakt
aliter - inaczej
alius, a, ud inny
Allium(i) sativum(i) czosnek pospolity
Alo, s f aloes, alona (rec.)
Alo(s) vera(ae) aloes prawdziwy(bot.)
Althaea, ae f prawolaz, malwa
alumen, inis m - aun
amarus, a, um gorzki
remedia amara rodki pobudzajce apetyt
amicus, i m - przyjaciel
Ammonium, i n - amon
Ammonium hydricum(i) - amoniak
amorphus, a, um - bezpostaciowy
ampulla, ae f ampuka
amylaceus, a, um - skrobiowy
amylum, i n - skrobia
ana po (ile?)
anaesthesia, ae f - znieczulenie
anaesteticus, a, um - znieczulajcy
analgeticus, a, um przeciwblowy
analis, e - doodbytniczy
analysis, is f - analiza
analyticus, i m - analityk
Angelica, ae f arcydzigiel (rec.)
angina, ae f - angina
anhydricus, a,um bezwodny, nie uwodniony
animal, alis n zwierz, istota yjca
animalis, e zwierzcy, pochodzenia zwierzcego
82 Beata Cygan

anion, i n - anion
Anisum, i n any (rec)
annumero, are, annumeratum zalicza (z Dat.)
anorganicus, a,um - nieorganiczny
anthodium, i n koszyczek kwiatowy
antiarrhythmicus, a, um przeciw arytmii (zaburzeniom rytmu)
antiasthmaticus, a, um - przeciwastmatyczny
antibacterialis, e - przeciwbakteryjny
antibioticum, i n - antybiotyk
anticonceptivus, a, um - antykoncepcyjny
antidiabeticus, a, um przeciwcukrzycowy
antidiarrhoicus, a, um przeciwbiegunkowy
antihypertonicus, a, um przeciw nadcinieniu
antimycoticus, a, um przeciwgrzybiczny
antiphlogisticus, a, um przeciwzapalny
antipyreticus, a, um przeciwgorczkowy
antirheumaticus, a, um przeciwreumatyczny
antitussicus, a, um - przeciwkaszlowy
apotheca, ae f - apteka
appendicitis, icitidis f zapalenie wyrostka robaczkowego
aqua, ae f - woda
aquosus, a, um - wodny
Arachis, idis f orzech ziemny (rec.)
Aralia, ae f aralia (rec.)
Arnica, ae f arnika (rec.)
Arnica(ae) montana(ae) arnika grska (bot.)
aromaticus, a, um - aromatyczny
ars, artis f - sztuka
arsenicosus, a um - arsenowy
asepticus, a, um jaowy, aseptyczny
Aspirinum, i n - aspiryna
asthma, matis n - astma
atomicus, a, um - atomowy
atomus, i f - atom
audio, ire, auditum sucha, sysze
auditus, us m - such
Aurantium, i n pomaracza (rec.)
aut - albo
Avena, ae f owies (rec.)

B
bacca, ae f - jagoda
bacillus, i m paeczka, prcik
bacteriocidus, a, um - bakteriobjczy
bacteriostaticus, a, um hamujcy rozwj bakterii
bacterium, i n - bakteria
balneum, i n - kpiel
balsamum, i n - balsam
basis, is f - podstawa
SOWNIK ACISKOPOLSKI 83

Belladonna, ae f pokrzyk wilcza jagoda (rec.)


benzoicus, a, um - benzoesowy
Berberinum, i n - berberyna
Berberis, idis f berberys (rec.)
Berberis(idis) vulgaris(is) berberys zwycz. (bot.)
Betula, ae f brzoza (rec.)
bibo, re, potum - pi
bidestillatus, a, um podwjnie destylowany
biologicus, a, um biologiczny
bolus, i f gaka, glinka
Bolus alba(ae) glinka biaa (kaolinowa)
bonus, a, um - dobry
botanicus, a, um - botaniczny
brevis, e - krtki
bronchitis, itidis f zapalenie oskrzeli
bronchus, i m - oskrzele
butyrum, i n maso

C
Cacao (nieodm.) kakao
Caesium, i n cez, Cs
Calamus, i m tatarak (rec.)
calefactio, onis f - ogrzewanie
Calendula, ae f nagietek (rec.)
calidus, a, um ciepy, gorcy
Camphora, ae f kamfora
camphoratus, a, um kamforowy
Capsicum, i n pieprzowiec, papryka (rec.)
capsula, ae f - kapsuka
caput, itis n - gowa
carcinoma, matis n rak
Carbo, onis m wgiel
Carbo medicinalis(is) wgiel leczniczy
cardiacus, a, um nasercowy, sercowy
cardinalis, e - gwny
caries, ei f - prchnica
Carvum, i n kminek (rec.)
cataplasma, matis n kataplazma, ciepy okad
caulis, is m pd, odyga
causa, ae f przyczyna, powd
cena, ae f obiad, posiek
cera, ae f wosk
Cerasus, i f winia (rec.)
ceratus, a, um - woskowany
Cetaceum, i n - olbrot
Chamomilla, ae f rumianek (rec.)
charta,ae f papier
Chelidonium, i n glistnik, jaskcze ziele (rec.)
chemicus, a, um - chemiczny
84 Beata Cygan

Chenopodium, i n komosa (rec.)


China, ae f chinowiec, drzewo chiskie (rec.)
Chininum, i n - chinina
Chloroformium, i n - chloroform
cholagogus, a, um - ciopdny
cholereticus, a, um ciotwrczy
Cholesterolum, i n - cholesterol
chronicus, a, um przewleky, chroniczny
cibus, i m jedzenie, pokarm
Cicuta(ae) virosa(ae) Szalej jadowity (bot.)
Cinchona(ae) succirubra(ae) chinowiec, drzewo chinowe (bot.)
circum (z Acc.) okoo, wok
citus, a, um - szybki
claudo, re, clausum - zamkn
clinica, ae f - klinika
clinicus, a, um - kliniczny
Cocainum, i n - kokaina
cochlear, aris n - yka
Codeinum, i n - kodeina
Coffea,ae f kawa (rec.)
Coffeinum, i n - kofeina
cognosco, re, cognotum - poznawa
cohaesio, onis f - zwizek
Cola, ae f kola (rec.)
colligo, re, collectum - zbiera
collutorium, i n pyn do pukania ust
colo, are, colatum - przesia
color, oris m kolor, barwa
componentum, i n - skadnik
compositio, onis f - skad
compositus, a, um - zoony
comprimo, re, compressum cisn, zgnie, sprasowa
concentratus, a, um - stony
concisus, a, um pokrojony, pocity
conficio, re, confectum - sporzdza
congelatio, onis f - odmroenie
coniunctiva, ae f - spojwka
constituo, re, constitutum nada posta, ustanowi
consto, are skada si
contineo, ere, contentum - zawiera
contusus, a, um - potuczony
Convallaria, ae f konwalia (rec.)
Convallaria(ae) maialis(is) konwalia majowa (bot.)
copiosus, a, um bogaty, obfitujcy (z Abl.)
coquo, re, coctum - gotowa
cor, cordis n - serce
corpus, oris n - ciao
corrigo, re, correctum - poprawia
cortex, icis m - kora
SOWNIK ACISKOPOLSKI 85

Crataegus, i f gg (rec.)
cremor, oris m - krem
crystallinus, a, um - krystaliczny
crystallus, i f - kryszta
Cucurbita, ae f dynia (rec.)
curatio, onis f - leczenie
Curcuma, ae f kurkuma (rec.)
curo, are, curatum - leczy
cutis, is f skra

D
debeo, ere, debitum mie powinno, musie
decoctum, i n wywar, odwar
deinde potem, nastpnie
dens, ntis m - zb
densus, a, um - gesty
dentifricius, a, um do czyszczenia zbw
depuratus, a, um - oczyszczony
derma, matis n - skra
dermatologicus, a, um skrny
describo, re, descriptum - opisywa
desinficiens, ntis - odkaajcy
destillatus, a, um - destylowany
destillo, are, destillatum - destylowa
dexter, dextra, dextrum prawy
diabetes, ae m - cukrzyca
diaeta, ae f - dieta
diaphoreticus, a, um - napotny
diarrho, es f - biegunka
diatomicus, a, um - dwuatomowy
dies, ei m/f - dzie
difficilis, e - trudny
digestio, onis f - trawienie
digestivus, a, um - trawienny
Digitalis(is) lanata(ae) naparstnica wenista
Digitalis(is) purpuraea(ae) naparstnica purpurowa
digitaloidum, i n - digitaloid
dignosco, re, dignotum - rozpozna
diligens, ntis - pilny
diluo, re, dilutum - rozciecza
disciplina, ae f dziedzina, przedmiot zainteresowania lub studiw
disco, re uczy si
dissolvo, re, dissolutum - rozpuszcza
distinguo, re, distinctum - rozrnia
diureticus, a, um - moczopdny
diurnus, a, um - dzienny
divido, re, divisum - dzieli
do, dare, datum da, wyda
doceo, ere, doctum uczy
86 Beata Cygan

doleo, ere bole, cierpie


dolor, oris m - bl
dosis, is f - dawka
dragetta, ae f - draetka
dulcis, e - sodki
dulcitabuletta, ae f tabletka do ssania
duodenum, i n - dwunastnica
durus, a, um twardy

E
effectus, us m - skutek
effervescens, ntis - musujcy
efficio, re, effectum wykona, spowodowa, uzyska
electron, i n - elektron
elementum, i n - pierwiastek
elicio, re, elicitum wydoby, wywoa
embryo, onis m - zarodek
Emetinum, i n - emetyna
emolliens, ntis - zmikczajcy
emplastrum, i n - plaster
emulsio, onis f emulsja
encephalon, i n - mzgowie
encephalitis, itidis f zapalenie mzgu
endospermium, i n - bielmo
enterosolubilis, e rozpuszczajcy si w jelitach
enumero, are, enumeratum - wylicza
epidermaticus, a, um naskrny
Equisetum, i n skrzyp (rec.)
et - i
etiam - take
Eucalyptus, i m eukaliptus (rec.)
Euphrasia, ae f wietlik (rec.)
evoco, are, atum - wywoywa
examinatus, a, um - badany
excito, are, excitatum - pobudza
expectorans, ntis - wykrztuny
expectoratio, onis f - wykrztuszanie
exploro. are, exploratum wyjania, bada
expressio, onis f - wyciskanie
exprimo, re, expressum - wyciska
exsiccatio, onis f - wysuszanie
exsicco, are, exsiccatum wysusza, wysuszy
externus, a, um - zewntrzny
extractum, i n wycig

F
facies, ei f powierzchnia, twarz
facilis, e - atwy
facio, re, factum - robi
SOWNIK ACISKOPOLSKI 87

factitius, a, um sztucznie wykonany


Faex, cis f - drode
familia, ae f - rodzina
Farfara, ae f podbia (rec.)
farina, ae f - mka
febris, is f - gorczka
femina, ae f - kobieta
fictilis, e - gliniany
Filipendula(ae) ulmaria(ae) wizwka botna (bot.)
Filix(cis) maris(is) papro morska
filtro, are, filtratum filtrowa, cedzi
fio, fieri stawa si, powsta
flavoviridis, e - tozielony
flavus, a, um - ty
flos, floris m - kwiat
fluidus, a, um pynny
Foeniculum, i n koper woski, fenku (rec.)
Foenugraecum, i n kozieradka (rec.)
folium, i n - li
fomentum, i n - okad
forma, ae f ksztat, posta
Fragaria(ae) vesca(ae) poziomka pospolita (bot.)
Frangula, ae f kruszyna (rec.)
frictio, onis f - nacieranie
frigidus, a, um -zimny
fructus, us m - owoc
Fucus(i) vesiculosus(i) morszczyn pcherzykowaty (bot.)
furfur, uris m otrby

G
galenicus, a, um - galenowy
gargarisma, matis n pyn do pukania garda
gas, gasis m - gaz
gaster, tris m - odek
gastricus, a, um - odkowy
gastritis, itidis f zapalenie (nieyt) odka
gelatina, ae f - elatyna
gelatinosus, a, um - elatynowy
gemma, ae f - pk
geneticus, a,um genetyczny
Gentiana, ae f goryczka (rec.)
genus, eris n - rodzaj
Ginseng (nieodm.) e-sze (rec.)
globulus, i m - globulka
Glucosum, i n - glukoza
glycerinatus, a, um - glicerynowy
Glycerinum,i n - gliceryna
Glycerolum, i n - glicerol
glycosidum, i n - glikozyd
88 Beata Cygan

Glycyrrhiza, ae f lukrecja (rec.)


gossypium, i n wata baweniana, bawena
Gramineae, arum Trawiaste (syst.)
granula, ae f - granulka
granulatum, i n - granulat
granulatus, a, um - granulowany
gravimetricus, a,um - grawimetryczny
gravis, e - ciki
grossus, a, um gruby, gruboziarnisty
Gummi (nieodm.) - guma
gustus, us m smak (zmys)
gutta, ae f kropla

H
habeo, ere, habitum - mie
Helianthus, i m sonecznik (rec.)
hepar, atis n - wtroba
herba, ae f - ziele
hermeticus,a,um szczelny
hermetice - szczelnie
hilum, i n wnka
Hippopha, es f rokitnik (rec.)
homo, inis m - czowiek
homoeopathia, ae f homeopatia
Hyoscyamus, i m lulek (rec.)
hyperaciditas, atis f - nadkwasota
Hypericum, i n dziurawiec (rec.)
hypertonicus, a, um nadcinieniowy, podwyszajcy cinienie
hypnoticus, a, um nasenny

I
identificatio, onis f identyfikacja, tosamo
idoneus, a, um odpowiedni, stosowny
immunostimulans, ntis stymulujcy ukad odpornociowy
implantabilis, e do implantacji
indivisus, a, um - nie podzielony
induco, re, inductum - wprowadza
inductio, onis f - wprowadzenie
infans, ntis m/f - dziecko
infectiosus, a, um - zakany
inferior, ius - dolny
inflorescentia, ae f - kwiatostan
influenza, ae f - grypa
infundibilium, i n pyn do wleww, wlew
infusum, i n - napar
inhalatio, onis f - inhalacja
iniectio, onis f wstrzyknicie, zastrzyk
initialis, e pocztkowy
dosis initialis maior dawka uderzeniowa
SOWNIK ACISKOPOLSKI 89

initium, i n - pocztek
insanabilis, e - nieuleczalny
insolubilis, e - nierozpuszczalny
inspissatio, onis f zagszczenie
inspisso,are, inspissatum - zagszcza
instrumentum, i n przyrzd, narzdzie
insufficientia, ae f niewydolno
Insulinum, i n - insulina
internus, a, um - wewntrzny
intractum, i n intrakt, alkoholatura
intramuscularis, e - dominiowy
introduco, re, introductum - wprowadza
Inula, ae f oman (rec.)
invenio, ire, inventum znale, wynale
Ipecacuanha, ae f wymiotnica (rec.)
isotonicus, a, um izotoniczny (rwnowaga cinienia)
Iuglans(ndis) regia(ae) orzech woski (bot.)
iungo, re, iunctum - czy
Iuniperus, i m jaowiec (rec.)

K
kalinus, a, um - potasowy
kation, i n kation

L
Labiatae, arum Wargowe (syst.)
labor, oris m - praca
laboratorium, i n - laboratorium
laboro, are, laboratum pracowa, z Abl. chorowa
lac, lactis m - mleko
lacteus, a, um - mleczny
lactogogus, a, um - mlekopdny
Lactosum, i n - laktoza
lagoena, ae f - opakowanie
Lanolinum, i n - lanolina
laryngitis, itidis f zapalenie krtani
Latinus, a, um - aciski
laudo, are, laudatum - chwali
Lavandula, ae f lawenda (rec.)
lavatio, onis f mycie, obmywanie
laxans, ntis przeczyszczajcy, rozluniajcy
Lecithinum, i n - lecytyna
lego, re, lectum - czyta
lenio, ire, lentum - zmikcza
lenis, e - agodny
letalis, e - miertelny
levis, e - lekki
levo, are, levatum uly, czyni lejszym
lex, legis f - prawo
90 Beata Cygan

liberi, orum - dzieci


Lichen(enis) islandicus(i) porost islandzki
lignum, i n - drzewo
Liliaceae, arum Liliowate (syst.)
limpidus, a, um - przezroczysty
lingua, ae f - jzyk
linimentum, i n - mazido
Linum, i n len (rec.)
liquidus, a, um pynny, cieky
Liquiritia, ae f lukrecja (rec.)
liquor, oris m pyn, roztwr
litrum, i n - litr
localis, e - miejscowy
locus, i m - miejsce
longus, a, um - dugi
lotio, onis f pukanka, pyn do przemywa

M
maceratio, onis f maceracja, rozmikczanie
macero, are, maceratum rozmikcza, macerowa
macroelementum, i n - makroelement
magnus, a, um - duy
manus, us f - rka
massa, ae f masa
massa pilularum masa pigukowa
materia, ae f - surowiec
Matricaria(ae) chamomilla(ae) rumianek pospolity (bot.)
medicamen, minis n - lekarstwo
medicamentum, i n - lekarstwo
medicatus, a, um - leczniczy
medicina, ae f - medycyna
medicinalis, e - medyczny
medicus, i m - lekarz
mel, mellis n - mid
Melissa, ae f melisa (rec.)
meninx, ngis f opona mzgowa
menstruum, i n - rozpuszczalnik
Mentha, ae f mita (rec.)
Mentha(ae) piperita(ae) mita pieprzowa (bot.)
Mentholum, i n - mentol
metabolicus, a, um regulujcy przemian materii
metallum, i n - metal
methodus, i f metoda, sposb
meus, a,um - mj
microelementum, i n - mikroelement
microphyle, es f - okienko
Millefolium, i n krwawnik (rec)
mineralis, e - mineralny
minuta, ae f - minuta
SOWNIK ACISKOPOLSKI 91

misceo, ere, mixtum miesza, wymiesza


mixtio, onis f - mieszanie
mixtura, ae f - mieszanina
modus, i m sposb, miara
molecula, ae f - czsteczka
mollis, e - mikki
monosaccharidum, i n cukier prosty
morbus, i m - choroba
Morphinum, i n - morfina
mortifer, fera, ferum miercionony, miertelny
mucilago, inis f - kleik
mucolyticus, a, um rozluniajcy luz
multus, a, um - liczny
mutatio, onis f zmiana, przemiana

N
nam bowiem
narcosis, is f - narkoza
narcoticus, a, um - narkotyczny
natura, ae f natura, przyroda
nebula, ae f mgieka, pyn do inhalacji
necessarius, a, um -konieczny
necesse est jest konieczne
neoplasma, matis n - nowotwr
nephritis, itidis f zapalenie nerek
niger, nigra, nigrum - czarny
nomen, inis n nazwa, miano
nomino, are, nominatum - nazywa
nonnullus, a, um - niektry
nosco, re, notum - zna
nosocomium, i n - szpital
noster, tra, trum - nasz
nucleus, i m jdro
numerus, i m - liczba
nutrio, ire, nutritum ywi, karmi, odywia

O
obductus, a, um - powlekany
oblata, ae f- opatek
obscurus, a, um ciemny, zacieniony
observo, are, observatum oglda
occupo, are, occupatum zajmowa
oculentum, i n ma do oczu
oculoguttae, arum f krople do oczu
oculus, i m - oko
odor, oris m - zapach
oleosus, a, um olejowy
oleum, i n - olej
Oleum Iecoris Aselli - tran
92 Beata Cygan

Oleum olivarum olej z oliwek


olfactus, us m - wch
olla, ae f - soik
omnis, e kady, pl.: wszyscy
ophthalmicus, a, um oczny, do oczu
opiatus, a, um - opiumowy
Opium, i n - opium
oralis, e doustny
organicus, a, um - organiczny
organismus, i m - organizm
organon, i n organ, narzd
organopraeparatum, i n - organopreparat
originalis, e orginalny, fabryczny
os, oris n - usta
os, ossis n - ko
otoguttae, arum f krople do uszu

P
Pabialginum, i n - pabialgina
palpebra, ae f - powieka
Papaver(is) somnifer(i) mak lekarski (bot.)
Papaveraceae, arum Makowate (syst.)
Papaverinum, i n - papaweryna
Paraffinum, i n - parafina
parenteralis, e - pozajelitowy
paro, are, paratum - przygotowa
pars, partis f - cz
partus, us m - pord
parvus, a, um - may
pasta, ae f pasta
pastilla, ae f - pastylka
pectinum, i n - pektyna
percolatio, onis f przesczanie
perfrigeratio, onis f - przezibienie
pericardium, i n - osierdzie
pericarpium, i n - owocnia
periculosus, a, um - niebezpieczny
peritoneum, i n - otrzewna
pervenio, ire, perventum - dochodzi
Petrosellinum, i n pietruszka (rec.)
pharmaceuta, ae m - aptekarz
pharmaceuticus, a, um - farmaceutyczny
pharmacia, ae f - farmacja
pharmacon, i n - lek
pharyngitis, itidis f zapalenie garda
pharynx, ngis m - gardo
Phaseolum, i n fasola (rec.)
pilula, ae f - piguka
pinguis, e - tusty
SOWNIK ACISKOPOLSKI 93

Pinus, i f sosna (rec.)


Pinus(i) silvestris(is) sosna zwyczajna
Pix liquida(ae) dziegie sosnowy
placenta, ae f - wytoki
placeo, ere podoba si (z zaimkiem osob. w Dat.)
placenta, ae f wytoki (po wytoczeniu oleju)
planta, ae f - rolina
Plantago(ginis) lanceolata(ae) babka lancetowata
Plantago(inis) maior(ioris) babka zwyczajna
pleura, ae f - opucna
Plumbum, i n - ow
pneumonia, ae f zapalenie puc
Polonicus, a, um - polski
pono, re, ponitum - ka
porcelanicus, a, um - porcelanowy
Potentilla(ae) erecta(ae) piciornik kurze ziele (bot.)
praeceptum, i n - wskazwka
praecipito, are, praecipitatum - strca
praecipue zwaszcza, szczeglnie
praeparatio, onis f - przygotowanie
praeparatum, i n - preparat
praeparo, are, praeparatum przygotowywa, przygotowa
praepositio, onis f przedoenie (cz recepty)
praescribo, re, praescriptum przepisywa, przepisa
praescriptio, onis f przepis
praeter - oprcz
Primula, ae f pierwiosnek (rec.)
primum - najpierw
primus, a, um - pierwszy
principium, i n zasada, podstawa
Procainum, i n - prokaina
protectivus, a, um - osaniajcy
proton, i n - proton
Prunus(i) domestica(ae) liwa domowa (bot.)
puella, ae f dziewczyna
puer, eris m - chopiec
pulmo, onis m - puco
pulvero, are, pulveratum - proszkowa
pulvis, eris m - proszek
pulvis adspersorius(i) zasypka
purgativus, a, um - przeczyszczajcy
purifico, are, purificatum - oczyszcza
purus, a, um czysty

Q
qualitativus, a, um - jakociowy
quam ni (co?)
quantitas, atis f - ilo
quantitativus, a, um ilociowy
94 Beata Cygan

Quercus, us f db (rec.)

R
radix, icis f - korze
Rapa, ae f rzepak (rec.)
raphe, es f szew
rarus, a, um - rzadki
reactio, onis f - reakcja
recens, ntis - wiey
receptum, i n - recepta
recipio, re, receptum bra, wzi
rectalis, e doodbytniczy
reductus, a, um - odtleniony
remedium, i n rodek leczniczy
resina, ae f - ywica
respiratorius, a, um - oddechowy
respondeo, ere, responsum - odpowiada
restaurans, ntis - odnawiajcy
Rhamnus(i) cathartica(ae) szakak pospolity
Rheum, i n rzewie (rec.)
rheumatismus, i m - reumatyzm
rhizoma, matis n - kcze
Ribes(is) nigrum(i) porzeczka czarna
Ricinus, i m rcznik (rec.)
roboro, are, roboratum - wzmacnia
roentgenum, i n rentgen, przewietlenie
Rosa, ae f ra (rec.)
Rosa(ae) canina(ae) ra dzika (bot.)
Rosaceae, arum Rowate(syst.)
ruber, bra, brum - czerwony
Rubus(i) idaeus(i) malina waciwa

S
Saccharosum, i n - sacharoza
Saccharum, i n - cukier
sacculus(i) chartaceus(i) saszetka, torebka papierowa
saepe - czsto
sal, salis m/n - sl
Sal Carolinum(i) sl karlsbadzka
salicylatus, a, um - salicylowy
Salicylinum, i n - salicylina
Salix, icis f wierzba (rec.)
Salvia, ae f szawia (rec.)
Sambucus, i f bez czarny (rec.)
Sambucus(i) nigra(ae) bez czarny (bot.)
sanabilis, e uleczalny
sapiens, ntis mdry, rozumny
sapio, re by mdrym, rozumie
sapo, onis m mydo
SOWNIK ACISKOPOLSKI 95

saponatus, a, um - mydlany
saponinum, i n - saponina
sapor, oris m - smak
saturans, ntis nasycajcy, wysycajcy
scatula, ae f - pudeko
scio, ire, scitum wiedzie, zna
Scopolaminum, i n - skopolamina
scribo, re, scriptum pisa,
Secale, is n yto (rec.)
secretio, onis f wydzielanie
securus, a, um bezpieczny
sed - lecz
sedativus, a, um - uspokajajcy
sedimentosus, a, um - osadowy
sedimentum, i n - osad
semen, inis n nasiono
Senega, ae f krzyownica (rec.)
Senna, ae f senes (rec.)
sensus, us m - zmys
serum, i n - surowica
servo, are, servatum - przechowywa
si jeli, jeeli
sicco, are, siccatum suszy, wysuszy
siccus, a, um suchy
signatura, ae f sygnatura, oznaczenie
significo, are, significatum - oznacza
signo, are, signatum - oznaczy
signum, i n - znak
similis, e - podobny
simplex, icis prosty, nieskomplikowany
Sinapis, is f gorczyca (rec.)
singularis, e pojedynczy
sirupus, i m - syrop
sive - czyli
Solanum, i n ziemniak (rec.)
solidus, a, um stay, o staej konsystencji
solutio, onis f - roztwr
solvo, re, solutum rozpuci, rozpuszcza
Sorbus, i f jarzbina (rec.)
spasmolyticus, a, um przeciwskurczowy, rozkurczowy
species, ei f zika, mieszanka zioowa
species pectorales(ium) zika wykrztune
specificus, a, um specyficzny
spirituosus, a, um - spirytusowy
Spiritus, us m - spirytus
spisso, are, spissatum - zagszcza
spissus, a, um - gsty
stamen, minis n prcik
statim - natychmiast
96 Beata Cygan

statuo, re, statutum - ustala


sterilis, e jaowy, sterylny
steriliso, are, sterilisatum wyjaawia, sterylizowa
stimulans, ntis - stymulujcy
stipes, itis m - odyga
stomachicus, a, um - odkowy
stramen, inis n soma
Strophantinum, i n - strofantyna
Strophantus, i m strofant (rec.)
structura, ae f - budowa
Strychnos, i m kulczyba (rec.)
studens, ntis m/f - student
studeo, ere studiowa, powica si (z Dat.)
subcutaneus, a, um - podskrny
sublingualis, e - podjzykowy
subscriptio, onis f podpisanie (cz recepty)
substantia, ae f - substancja
subtilis, e - miaki
succus, i m - sok
sulfactorius, a, um duszcy
sumo, re, sumptum - przyjmowa
supportivus, a, um - podtrzymujcy
suppositorium, i n - czopek
suspensio, onis f - zawiesina
suspicio, re, suspectum - podejrzewa
sustentatorius, a, um - podtrzymujcy
Symphytum, i n ywokost (rec.)
symptoma, matis n - objaw
syntheticus, a, um - syntetyczny
systema, matis n ukad

T
tabuletta, ae f - tabletka
Talcum, i n - talk
talis, e taki, taki wielki
Taraxacum, i n - mniszek
tempus, oris n czas, skro
teneo, ere - trzyma
tenuis, e delikatny, redniomiaki
Terebinthina, ae f - terpentyna
tero, re, tritum - rozciera
testa, ae f - skorupka
Thea, ae f herbata (rec.)
Theobroma(ae) Cacao kakaowiec (bot.)
Theobrominum, i n - teobromina
therapeuticus, a, um - leczniczy
therapia, ae f terapia, leczenie
Thymus, i m tymianek (rec.)
Tilia, ae f lipa (rec.)
SOWNIK ACISKOPOLSKI 97

tinctura, ae f - nalewka
titratus, a, um - mianowany
Tormentilla, ae f piciornik kurze ziele (rec.)
toxicus, a, um trujcy, toksyczny
trauma, matis n - uraz
Trifolium(i) fibrinum(i) bobrek trjlistny (rec.)
Triticum, i n pszenica (rec.)
trituratio, onis f - rozcierka
trituratus, a, um roztarty, utarty
trochiscus, i m - pastylka
tuba, ae f tubka
tuber, eris n - bulwa
tuberculosis, is f grulica
turio, onis f mody pd
tussis, is f kaszel

U
ulcus, eris n wrzd
Ulmaria, ae f wizwka (rec.)
unguentum, i n - ma
univalens, ntis - jednowartociowy
unus, a, um jeden
urethralis, e - docewkowy
Urtica, ae f pokrzywa zw. (rec.)
Urtica(ae) dioica(ae) pokrzywa zwyczajna (bot.)
usitatus, a, um uywany, powszechny
ustus, a, um - palony
usus, us m - uytek
ut (z ind.) jak, (z con.) aby
utilis, e poyteczny

V
vaccinum, i n - szczepionka
vaginalis, e - dopochwowy
Valeriana, ae f kozek lek., waleriana (rec.)
valetudo, inis f stan zdrowia
validus, a, um - silny
varius, a, um - rny
vas, vasis n naczynie
Vaselinum, i n - wazelina
Vasolimentum, i n wazoliment, rodzaj mazida
vegetabilis, e rolinny, pochodzenia rolinnego
vehiculum, i n podoe, zarbka
vel - lub
venenum, i n trucizna
Verbascum, i n dziewanna (rec.)
verbum, i n - sowo
verus, a, um - prawdziwy
via, ae f - droga
98 Beata Cygan

Viburnum, i n kalina (rec.)


video, ere, visum - widzie
vinum, i n - wino
Viola(ae) tricoloris(is) fioek trjbarwny
vipera, ae f - mija
vir, viri m - mczyzna
viridis, e - zielony
virus, i n jad, wirus, trucizna,
virustaticus, a, um hamujcy rozwj wirusw, przeciwwirusowy
Viscum, i n jemioa (rec.)
visus, us m - wzrok
vitaminum, i n witamina
vitreus, a, um - szklany
vitrum, i n butelka, szko
vivus, a, um - ywy
voco, are, vocatum - nazywa
volatilis, e lotny, ulotny
vomitas, atis f - wymioty
vulnus, eris n - rana
SOWNIK POLSKOACISKI

skrty: rec. recepturowy


bot. - botaniczny

A
aby ut (z coniunct.)
albo - aut
ale - sed
alkaloid alcaloidum, i n
alkoholatura intractum, i n; alcoholatura, ae f
aloes - Alo, s f
aun Alumen, inis n
amon Ammonium, i n
ampuka ampulla, ae f
angina angina, ae f
anion anion, i n
antybiotyk antibioticum, i n
any Anisum, i n (rec.)
apteka apotheca, ae f
Aralia Aralia, ae f (rec.)
Arnika Arnica, ae f (rec.)
aromatyczny aromaticus, a, um
arsenowy arsen(ic)osus, a, um
Aspiryna Aspirinum, i n
atropina Atropinum, i n

B
babka lancetowata Plantago(ginis) lanceolata(ae)
bezwodny anhydricus, a, um
biay albus, a, um
bogaty copiosus, a, um (z Abl.)
bole doleo, ere
borny boricus, a, um
botaniczny botanicus, a, um
bl dolor, oris m
brzoza Betula, ae f (rec.)
butelka vitrum, i n

C
cebula (rolina) Allium(i) cepa
chemiczny chemicus, a, um
chloroform Chloroformium, i n
chodny frigidus, a, um
chopiec puer, eris m
100 Beata Cygan

choroba morbus, i m
chorowa aegroto, are, aegrotatum; laboro, are, laboratum (z Abl.)
chory aegrotus, a, um
ciemny niger, gra, grum; fuscus, a, um
ciepy calidus, a, um
cukier Saccharum, i n
cytryna Citrus, i (rec.)
czerwony ruber, bra, brum
czsto - saepe
cz pars, partis f
czopek suppositorium, i n
czosnek Allium(i) sativum(i)
czysty purus, a, um

D
da do, dare, datum
dawka dosis, is f
destylowa destillo, are, destillatum
dugi longus, a, um
dobry bonus, a, um
doda addo, re, additum
dodawa = doda
dokadny accuratus, a, um
dominiowy intramuscularis, e
dopochwowy vaginalis, e
doustny oralis, e
doylny intravenosus, a, um
drzewny ligneus, a, um
duy magnus, a, um
dziaanie actio, onis f
dziegie sosnowy Pix(cis) liquida(ae)
dzieli divido, re, divisum
dzie dies, diei f
dziewanna Verbascum, i n (rec.)
dziewczyna puella, ae f
dziurawiec Hypericum, i n (rec.)

E
emulsja emulsio, onis f
ergotamina Ergotaminum, i n
eter Aether, eris m
eterowy aethereus, a, um
eteryczny = eterowy
etyl Aethylium, i n
etylowy - aethylicus, a, um

F
farmaceuta pharmaceuta, ae f
fasola Phaseolum, i n (rec.)
SOWNIK POLSKOACISKI 101

filtrowa filtro, are, filtratum


formowa formo, are, formatum

G
gaz gas, is m
gsty spissus, a, um
glinka bolus, i f
globulka globulus, i m
glukoza Glucosum, i n
gowa caput, itis n
gg Crataegus, i f (rec.)
godzina hora, ae f
gorczka febris, is f
gorczyca Sinapis, is f (rec.)
goryczka Gentiana, ae f (rec.)
gorzki amarus, a, um
gotowa coquo, re, coctum
gram gramma, matis n
granulka granula, ae f
gruby grossus, a, um
grypa influenza, ae f

I
i - et
ile - quantum
inny alius, a, ud

J
jad virus, i n
jagoda bacca, ae f
jako - ut
jaowiec Iuniperus, i m (rec.)
jaowy sterilis, e
jedzenie cibus, i m
jelitowy enteralis, e
jzyk lingua, ae f

K
kakao Cacao (nieodm.)
kalina Viburnum , i n (rec.)
kamfora Camphora, ae f
kamforowy camphoratus, a, um
kapsuka capsula, ae f
kaszel tussis, is f
kation kation, i n
kawa Coffea, ae f (rec.)
klinika clinica, ae f
ka pono, re, positum
kcze rhizoma, matis n
102 Beata Cygan

kminek Carvum, i n (rec.)


kobieta femina, ae f
kocanka Helichrysum, i n (rec.)
kodeina Codeinum, i n
kofeina Coffeinum, i n
kola Cola, ae f (rec.)
kolor color, oris m
komosa Chenopodium, i n (rec.)
konwalia Convallaria, ae f (rec.)
koper wos. Foeniculum, i n (rec.)
kora cortex, icis m
kortyzon Cortisonum, i n
korze radix, icis f
koszyczek kwiatowy anthodium, i n
ko os, ossis n
kozek Valeriana, ae f (rec.)
krem cremor, oris m
kropla gutta, ae f
krople do oczu oculoguttae, arum f
krople odkowe guttae gastricae
krtki brevis, e
kruszyna Frangula, ae f (rec.)
krwawnik Millefolium, i n (rec.)
krwionony sanguineus, a, um; sanguiferus, a, um;
krystaliczny crystallinus, a, um
kryszta crystallus, i f
krzyownica Senega, ae f (rec.)
kulczyba Strychnos, i m (rec.)
kwas acidum, i n
kwas oleinowy Acidum(i) olei(ni)cum(i)
kwiat flos, oris m
kwiatostan inflorescentia, ae f

L
laboratorium laboratorium, i n
lanolina Lanolinum, i n
lawenda Lavandula, ae f (rec.)
leczenie therapia, ae f; curatio, onis f
leczniczy curativus, a, um; therapeuticus, a, um
lekarstwo - medicamentum, i n; medicamen, inis n; pharmacon, i n
lekarz medicus, i m
len Linum, i n
lewy sinister, tra, trum
lipa Tilia, ae f (rec.)
li folium, i n
lub - aut
lukrecja Glycyrrhiza, ae f; Liquiritia, ae f
lulek Hyoscyamus, i m (rec.)
SOWNIK POLSKOACISKI 103

agodny lenis, e
atwy facilis, e
odyga caulis, is m
opian Bardana, ae f (rec.)
yka cochlear, aris n
yka stoowa cochlear amplum(i) / magnum(i)

M
macerat maceratio, onis f
macerowa macero, are, maceratum
malina waciwa Rubus(i) idaeus(i)
may parvus, a, um
masa massa, ae f
masa pigukowa massa pilularum
maso butyrum, i n
ma unguentum, i n
mazido linimentum, i n
Mentol Mentholum, i n
metal- metallum, i n
metoda methodus, i f
mczyzna vir, viri m
miaki subtilis, e
mie habeo, ere, habitum
miejsce locus, i m
miesza misceo, ere, mixtum
mieszanka pynna mixtura, ae f
mieszanka zioowa species, ei f
mikki mollis, e
mita Mentha, ae f (rec.)
mita pieprzowa Mentha(ae) piperita(ae)
migda Amygdala, ae f
mililitr mililitrum, i n
miek wiosenny Adonis(idis) vernalis(is)
minuta minuta, ae f
mid mel, mellis n
mlekowy lacticus, a, um
mniszek Taraxacum, i n (rec.)
moczopdny diureticus, a, um
Morfina Morphinum, i n
mj meus, a, um
musujcy effervescens, ntis
mydlnica Saponaria, ae f (rec.)
mydo sapo, onis m
mydo szare sapo viridis(is)

N
na przykad exempli gratia (e.g.)
naczynie vas, vasis n
104 Beata Cygan

nada posta constituo, re, constitutum


nagietek Calendula, ae f (rec.)
nalewka tinctura, ae f
napar infusum, i n
narkotyk narcoticum, i n
narkotyczny narcoticus, a, um
narkoza narcosis, is f
narzd organon, i n
nasenny hipnoticus, a, um
nasercowy cardiacus, a, um
nasiono semen, inis n
naturalny naturalis, e
nazywa nomino, are, atum
nie - non
niebezpieczny periculosus, a, um
niektry nonnullus, a, um
nikotyna Nicotinum, i n
Nitrogliceryna Nitroglicerynum, i n
nowy novus, a, um

O
obiad cena, ae f
octowy aceticus, a, um
oczny, na oko ophthalmicus, a, um
oczyszcza purifico, are, purificatum
oczyszczony depuratus, a, um; rectificatus, a, um
odkaajcy desinficiens, ntis
odnawiajcy restaurans, ntis
odwar decoctum, i n
oglda specto, are, spectatum
olej oleum, i n
olej z oliwek Oleum olivarum
olejek = olej
olejowy oleosus, a, um
oliwa = olej z oliwek
olsza Alnus, i f (rec.)
opakowanie lagoena, ae f
opium Opium, i n
opiumowy opiatus, a, um
organiczny organicus, a, um
organizm organismus, i m
orzech woski Iuglans(ndis) regia(ae)
orzech ziemny (arachidowy) Arachis, idis f (rec.)
osad sedimentum, i n
ostry acer, acris, acre
owoc fructus, us m
owocnia pericarpium, i n
oznaczy signo ,are, signatum
SOWNIK POLSKOACISKI 105

P
palec digitus, i m
papier charta, ae f
pasta pasta, ae f
pastylka pastilla, ae f; trochiscus, i m
pk gemma, ae f
penicylina Penicillinum, i n
perz Agropyron, i n
piguka pilula, ae f
plaster emplastrum, i n
pyn liquor, oris m
pynny liquidus, a, um; fluidus, a, um
pobudzajcy analepticus, a, um; excitans, ntis; stimulans, ntis
pochrzyn Dioscorea, ae f (rec.)
pocity concisus, a, um
podbia Farfara, ae f (rec.)
podejrzewa suspicio, re, suspectum
podjzykowy sublingualis, e
podskrny subcutaneus, a,um; hypodermaticus, a, um
podstawa basis, is f
podtrzymujcy sustentatorius, a, um
podzieli = dzieli
pokrzyk Belladonna, ae f (rec.)
pokrzywa Urtica, ae f (rec.)
poprawia corrigo, re, correctum
porcelanowy porcelanicus, a, um
porost islandzki Lichen(enis) islandicus(i)
posta forma, ae f
powlekany obductus, a, um
powsta fio, fieri
powtrzy repeto, are, atum
poyteczny utilis, e
pracowa laboro, are, laboratum
prawolaz Althaea, ae f (rec.)
preparat praeparatum, i n
prosty simplex, icis
proszek pulvis, eris m
proszkowa pulvero, are, pulveratum
proton proton, i n
przechowywa servo, are, servatum
przeciwblowy analgeticus, a, um
przeciwcukrzycowy antidiabeticus, a, um
przeciwgorczkowy antipyreticus, a, um
przeciwkaszlowy antitussicus, a, um
przeciwkrwotoczny antihaemorrhagicus, a, um
przeciwutleniajcy antioxydans, ntis
przeciwzapalny antiphlogisticus, a, um
przeczyszczajcy laxans, ntis; purgativus, a, um
przepisywa praescribo, re, praescriptum
106 Beata Cygan

przesczy percolo, are, percolatum


przewleky chronicus, a, um
przezroczysty limpidus, a, um
przygotowa praeparo, are, praeparatum; paro, are, paratum
przygotowanie praeparatio, onis f
przyjmowa sumo, re, sumptum
przysadka mzg. hypophysis, is cerebri (f)
pszenica Triticum, i n (rec.)
pudeko scatula, ae f

R
rak carcinoma, matis n; cancer, cri m
rcznik Ricinus, i m (rec.)
rdest ostrogorzki Polygonum(i) hydropiper(is)
rdest ptasi Polygonum(i) aviculare(is)
recepta receptum, i n
rka manus, us f
robi facio, re, factum
rodzaj genus, eris n
rodzina familia, ae f
rolina planta, ae f
rolinny vegetabilis, e
rozcieczy diluo, re, dilutum
rozetrze tero, re, tritum
rozkurczowy spasmolyticus, a, um
rozluniajcy laxans, ntis
rozmikczajcy emolliens, ntis
rozpuszcza solvo, re, solutum
rozpuszczalny solubilis, e
roztwr solutio, onis f
rwny aequalis, e
ra Rosa, ae f (rec.)
rny varius, a, um
rumianek Chamomilla, ae f (rec.)
rycynowy = rcznikowy
rzadki rarus, a, um
rzd ordo, inis f
rzepak Rapa, ae f (rec.)
rzepik Agrimonia, ae f (rec.)
rzewie Rheum, i n (rec.)

S
saponina saponinum, i n
senes Senna, ae f (rec.)
silny validus, a, um
skad compositio, onis f
skada si consto, are,
skadnik componentum, i n
skra cutis, is f; derma, matis n
SOWNIK POLSKOACISKI 107

skrobia amylum, i n
skrobiowy amylaceus, a, um
skrzyp Equisetum, i n (rec.)
skutek effectus, us m
sodki dulcis, e
soik olla, ae f
sucha audio, ier, auditum
smak sapor, oris m; gustus, us m
sok succus, i m
sosna Pinus, i f (rec.)
sosna zwyczajna Pinus(i) silvestris(is)
sl sal, salis m/n
spirytus Spiritus, us m
spirytusowy spirituosus, a, um
sporysz Secale(is) cornutum(i) n
sposb methodus, i f; modus, i m
stearyna Stearinum, i n
stosowa - adhibeo, ere, adhibitum
strcony praecipitatus, a, um
strychnina Strychninum, i n
student studens, ntis m/f
substancja substantia, ae f
suchy siccus, a, um
surowica serum, i n
surowiec materia, ae f
suszy sicco, are, siccatum
swj suus, a, um
syrop sirupus, i m
szakak Rhamnus(i) cathartica(ae)
szawia Salvia, ae f (rec.)
szczelny hermeticus, a,um
szczepionka vaccinum, i n
szklany- vitreus, a, um
sztuczny factitius, a, um
sztuka ars, artis f
szybki- citus, a, um

cigajcy adstringens, ntis


miertelny letalis, e
rodek leczn. remedium, i n
wierzb scabies, ei f
wiey recens, ntis

T
tabletka tabuletta, ae f
taki talis, e
talk Talcum, i n
tasznik Bursa(ae) pastoris (rec.)
108 Beata Cygan

tatarak Calamus, i m (rec.)


teobromina Theobrominum, i n
terpentyna Terebinthina, ae f
ttnica arteria, ae f
tusty pinguis, e
topliwy fusibilis, e
topola Populus, i f (rec.)
tran Oleum(i) iecoris Aselli
trucizna venenum, i n ; virus, i n; toxina, ae f
trujcy toxicus, a, um
tymianek Thymus, i m (rec.)

U
uczy doceo, ere, doctum
uczy si disco, re
uspokajajcy sedativus, a, um
uytek usus, us m
uywa adhibeo, ere, adhibitum

W
waleriana Valeriana, ae f (rec.)
wapno Calcium, i n
wazelina Vaselinum, i n
wtroba hepar, atis n
wewntrzny internus, a, um
wgiel leczniczy Carbo(onis) medicinalis(is)
widzie video, ere, visum
wierzba Salix, icis f (rec.)
wirus virus, i n
winia Cerasus, i f (rec.)
witamina vitaminum, i n
wla infundo, re, infusum
wosowaty capillaris, e
woda aqua, ae f
wodny aquosus, a, um
woskowany ceratus, a, um
wprowadza introduco, re, introductum
wspomaga adiuvo, are, adiutum
wstrzsa agito, are, agitatum
wstrzyknicie iniectio, onis f
wszystkie omnes, ium
wycig extractum, i n
wyciska exprimo, re, expressum
wyda do, dare, datum
wyjaowi steriliso, are, sterilisatum
wymiesza misceo, ere, mixtum
wypi bibo, re, potum
wysuszy sicco, are, siccatum
wywar decoctum, i n
SOWNIK POLSKOACISKI 109

wywoa evoco,are, evocatum


wzi recipio, re, receptum
wzmacnia roboro, are, atum

Z
zagszczony inspissatus, a, um
zakaenie infectio, onis f
zakany infectiosus, a um
zalicza annumero, are, annumeratum (z Dat.)
zamiesza = miesza
zamkn claudo, re, clausum
zapach odor, oris m
zarodek embryo, onis m
zasada principium, i n; lex, legis f
zastrzyk iniectio, onis f
zasypka pulvis(eris) adspersorius(i)
zawiera contineo, ere, contentum
zawiesina suspensio, onis f
zb dens, dentis m
zbiera colligo, re, collectum
zewntrzny - extractum, i n
ziele herba, ae f
zielony viridis, e
zika species, ei f
zoony compositus, a, um
zmiesza = miesza
zmikczajcy leniens, ntis
zna nosco, re, notum
znieczulajcy anaestheticus, a, um
zwierz animal, alis n

elatyna Gelatina, ae f
elatynowy gelatinosus, a, um
mija vipera, ae f
ty flavus, a, um
ya vena, ae f
BIBLIOGRAFIA

Opracowano na podstawie:

1. Braun J., Pharmazeutische Nomenclatur, Berlin 1988


2. Broda B., Zarys botaniki farmaceutycznej, Warszawa 1978
3. Encyklopedia zielarstwa i zioolecznictwa (red. H. Strzelecka, J. Kowalski), Warszawa
2000
4. Filipczak-Nowicka S., Lingua Latina ad usum pharmaciae studentium, Warszawa 1983
5. Grech-mijewska Z., Jzyk aciski, Warszawa 1976
6. Janicki S., Szulc J., Woyczikowski B., Zbir recept. Materiay do wicze dla
studentw III roku, Gdask 1999
7. Jdraszko C., acina na co dzie, Warszawa 1997
8. Kohlmunzer S., Farmakognozja, Warszawa 1985
9. Mazerant-Leszkowska Anna, Maa ksiga zi, Warszawa 1990
10. Mowszowicz J., Przewodnik do oznaczania krajowych rolin trujcych i szkodliwych,
Warszawa 1982
11. Mowszowicz J., Przewodnik do oznaczania krajowych rolin zielarskich, Warszawa
1983
12. Popiak W., Linguam Latinam discimus, Warszawa 1991
13. Schulz K., Fachlatein, Lipsk 1987
14. Wielosz M., Receptura, Lublin 1994
15. Zieliska E., Ksiga zielarska, Wrocaw 1997