=∂ã¨Ñ¨„uHõ

Wn =~°ã¨.....

EÖˇ· 2010

P "˘Hõ¯~ÀA =ÚO^Œ∞ (Z_ç@~ü Öˇ@~ü) ....... 3

Z_ç@~ü :

Zãπ.*ˇ. q^•º™êQÆ~ü

HÍ~°OKÕ_»∞Ö’ UO [~°∞QÆ∞`«∞Ok

Z_ç\’iÜ«∞Öò É’~ü¤ :

™œ^• J~°∞} ....................................... 4

_®II K«Å¡Ñ¨e¡ ã¨fi~°∂Ѩ~å}˜
*ÏAÅ Q“i
ÔH. =~°ÅH©;
_®II HÍHÍx ã¨∞^è•Hõ~ü
ÖˇÖˇ¡ ã¨∞ˆ~+π
ѨÙÅ∞QÆ∞A˚ ã¨∞ˆ~+π
ÔH. ~å"£∞ QÀáêÖò

Hõ~°}O |Å~åO ##∞fl Uâ‹Ü«∞º=∞<åfl_»∞
HõuΠѨ^•‡~å=Ù`À WO@~°∂fi º ................... 17

qѨ¡=O – „ѨfѶ¨∂`« qѨ¡=O
™êO|Ü«∞º QÆ∞O_ç"≥∞_» ........................... 19

ã¨ÅǨ =∞O_»e :

_®I Ü«∂QÍ\˜ z<åfl~å=Ù

HÍ~°OKÕ_»∞‰õΩ áêuˆHà◊√§

J™Èã≤ÜÕ∞\ò „á⁄ÃѶã¨~ü, [=ǨÏ~üÖÏÖò <≥„Ǩ˙ Ü«¸x=i≈\˜, #∂º_èçb¡.

Z<£.*ˇ. q^•º™êQÆ~ü .............................. 24

_®II [OQÆO z#flÜ«∞º

Éè’áêÖò áêѨO – ÉèÏ~°`« áêʼnõΩÅk HÍ^• ?
ѨÙÅ∞QÆ∞A˚ ã¨∞ˆ~+π ................................. 16

Jã≤ÃãìO\ò „á⁄ÃѶã¨~ü, „"åQÆ#~üû HÍÖËl, #∂ºÜ«∂~ü¯

*ˇ.a.P~ü. K«„Hõ=iÎ

'Ñ¨Öˇ¡g~°∞_»∞— ^Œ∞_»∞¤ ã¨∞O^Œ~°~å=Ù`À
WO@~°∂fi º ................................ 29
¿Ñ*ò Ãã\˜ìOQ∑ : ‰õΩ=∂~°<£ „QÍѶ≤H±û,
ã¨~°∞¯ ºÖË+¨<£ "Õ∞<Õ[~ü

„^Œq_»∞Å P`«‡ Q“~°= x<å^ŒO – ÃÑiÜ«∂~ü
_®II K«Å¡Ñ¨e¡ ã¨fi~°∂Ѩ~å}˜ ....................... 31

tÖÏ~°Ñ¨Ù "åQÆÌ`«Î~å=Ù (^Œ`«∞Î)
ÃãÖò : 9246039984

~°K«#Å∞ ѨOѨ=Åã≤# z~°∞<å=∂ :
Z_ç@~ü,
ÉÏã¨, =∂ã¨Ñ¨„uHõ
_À.<≥O. 4–4–141/A, "≥OHõ>Ë+π @=~üû, á¶ê¡\ò <≥O. 8,
7/1 K«O„^Œ=∞øo#QÆ~ü, QÆ∞O@∂~°∞–7.
ÃãÖò : 9550956169, á¶È<£ : 0863–2356169
email:baasa.monthly@gmail.com

HÍ~°OKÕ_»∞
á¶È\’ „Ѩ^Œ~°≈#
ÃãO@~ü „ÃãÊ_£Ö’

For Private Circulation Only

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ

3

áê~î°‰õΩÅ ¿Ñl

Öˇ@~üû.....
l

*ˇ·cè"£∞ !
'ÉÏ㨗 JOkOk. =∞Oz „Ѩܫ∞`«flO KÕã¨∞Î<åfl~°∞. PÖò
k ɡãπì.
– HÍsÎH± #=Ü«∂<£, ÃÇ·Ï„^•ÉÏ^£.
l

Z_ç@~ü QÍiH˜,
'ÉÏ㨗 K«k"å#∞. =ÚYºOQÍ b_»~ü ã≤x=∂ "åºã¨O
PÖ’zOѨ*Ëã≤Ok. 'ÉÏ㨗‰õΩ <å â◊√ÉèÏHÍOHõ∆Å∞.
– =∞OzHõOe ˆ~=u, p~åÅ
l

q∞ye# Ѩ„uHõÅ HõO>Ë aè#flOQÍ =ã¨∞ÎOk. =∂‰õΩ
Ô~QÆ∞ºÅ~üQÍ HÍ"åÅO>Ë <≥Å∂¡~°∞Ö’ ZHõ¯_» ^˘~°∞‰õΩ`«∞Ok.
– \˜. ™ê~ÚK«O^£, =∂QÆ∞O@ ÖËJ=Ù\ò, <≥Å∂¡~°∞.
l

JO@~åxK«i„`« K«k"å#∞. J„QƉõΩÅ K«i„`«HÍ~°∞Å∞
„^ÀǨÏO K≥ѨÊHõ<Õ K≥áêÊ~°∞. z<åfl~å=Ù QÍiH˜ Jaè#O^Œ#Å∞.
– P~ü. "≥OHõ>Ëâ◊O, =∞Oz~åºÅ
l

'ÉÏ㨗 ÉÏ=ÙOk. H˘ÅHõÅ∂i W<åH± QÍiH˜ KåÖÏ
#zÛO^Œ@. g∞ á¶È<£ HÀã¨O PÜ«∞# „Ѩܫ∞`«flO KÕ™ê~°∞.
Jaè#Ok^•Ì=∞x. HÍx á¶È<£ HõÅ=ÖË^Œ∞.
– „á⁄ÃѶã¨~ü P#O^£, `≥Å∞QÆ∞ Ü«¸x=i≈\˜, ÃÇ·Ï„^•ÉÏ^£.
l

'ÉÏ㨗 ¿Ñ~°∞ ÉÏQÆ∞Ok. Ѩ„uHõ ÉÏQÆ∞Ok. HÍx 'ÉÏ㨗
Ô~QÆ∞ºÅ~ü fã¨∞H˘™êÎ#x g∞~°∞ 'ÉÏ㨗 K≥Ü«∂ºe.
– l. #~°ã≤OǨ~å=Ù, HÍH˜<å_».

'ÉÏ㨗 Jaè=∂#∞ʼnõΩ q[˝Ñ≤Î !
'ÉÏ㨗‰õΩ RNI <≥O. WOHÍ ~åÖË^Œ∞. JѨÊ\˜ =~°‰õΩ
rq`« K«O^•^•~°∞Å#∞ =∂„`«"Õ∞ KÕiÊOK«∞‰õΩO@∞<åfl=Ú.
RNI <≥O. =zÛ# `«~°∞"å`« ã¨O=`«û~° K«O^•^•~°∞Å#∞
KÕiÊOK«∞‰õΩO\Ï=Ú. rq`« K«O^• ~°∂. 5000/–. Ѩ„uHõ
HÍ=Åã≤# "å~°∞ D „H˜Ok „Ѩux^èŒ∞Å#∞ ÖË^• 'ÉÏ㨗
z~°∞<å=∂‰õΩ QÍx ~åã≤ á⁄O^ŒQÆÅ~°∞.
1. *ˇ. „Ѩ™ê^£, HÍ=e
ÃãÖò : 9676899328
2. l. P#O^ŒH˜ëÈ~ü, Ü«∞„~°Q˘O_»áêÖˇO
ÃãÖò : 9000329301
3. K«„Hõ=iÎ, PkÖÏÉÏ^£
ÃãÖò : 9989738145
4. ÔH. ã¨∞ˆ~O^Œ~ü, =~°OQÆÖò
ÃãÖò : 9885504994
5. tÖÏ~°Ñ¨Ù "åQÆÌ`«Î~å=Ù, q[Ü«∞"å_».
ÃãÖò : 92460 39984

'ÉÏ㨗 K«O^•^•~°∞Å∞QÍ KÕ~°O_ç !
g∞ q∞„`«∞Å#∂ KÕiÊOK«O_ç !!
4

HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ

'ÉÏ㨗 Jaè=∂#∞ʼnõΩ q#„=∞OQÍ
Z<£.*ˇ. q^•º™êQÆ~ü, Z_ç@~ü
'ÉÏ㨗 L^Œº=∞HÍ~°ºHõ~°Î

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

Z_ç@~ü Öˇ@~ü

P "˘Hõ¯~ÀA‰õΩ =ÚO^Œ∞...
JO>Ë
1985, EÖˇ· 16
=∂ÖÏ =∂kQÆÅ∞ ǨÏi[#∞Å∞. gà◊§#∞ ǨÏ`«º KÕã≤<å, J`åºKå~°O KÕã≤<å gà◊§ `«~°∞Ѷ¨Ù# J_çˆQ"åà◊√§ ÖË~°∞. <åÜ«∞Hõ`«fiO
ÖË^Œ∞. =Ù#fl^ŒÖÏ¡ ǨÏi[# <åÜ«∞‰õΩÅ∞. ǨÏi[# <åÜ«∞‰õΩÅO>Ë ZÅHõ∆#¡Ñ¨C_»∞ =∂„`«"Õ∞ J„QÆ=~°‚ ~å[H©Ü«∞ áêsìʼnõΩ QÆ∞~°∞ΉõΩ
=KÕÛ"åà◊√§.

P ~ÀA........
1985 EÖˇ· 17
HÍ~°OKÕ_»∞Ö’ =∂~°}Ǩϟ=∞O
=∂kQÆÑ¨Öˇ¡ÃÑ· Hõ=∞‡ Éèí∂™êfi=ÚÅ∞ Hõ`«∞ÎÅ∞ |iÃãÅ`À ^•_çKÕã≤ P~°∞QÆ∞ix ǨÏ`«º KÕ™ê~°∞. áêiáÈQÍ q∞ye# "å~°∞
Hõ∆`«QÍ„`«∞efl, â◊"åÅ#∞ "≥∂ã¨∞H˘x p~åÅ „ѨÉèí∞`åfi Pã¨Ê„uH˜ KÕ~å~°∞. QÍÜ«∞Ѩ_ç# "åà◊§#∞, â◊"åÅ =ÚO^Œ∞ qÅÑ≤ã¨∞Î#fl "åà◊§#∞
¿ÇÏ`«∞"å^Œ ã¨OѶ¨∞O „Ѩ^è•# HÍ~°º^Œi≈ HõuÎѨ^•‡~å=Ù Hõeã≤ F^•~åÛ_»∞. D Ѷ¨∞’~°Hõex |Ü«∞\˜ „ѨѨOKåxH˜ `≥eÜ«∞*Ëâß_»∞.

P ~ÀA `«~°∞"å`« ........
ǨÏi[#∞Å∞ ^Œo`«∞ÅÜ«∂º~°∞. ~å¢+¨ì"åºÑ¨ÎOQÍ UHõ=∞Ü«∂º~°∞. Ü«Ú=`«~°O #∞O_ç "å_»"å_»ÖÏ <åÜ«∞‰õΩÅ∞ `«Ü«∂~°Ü«∂º~°∞.
P`«‡Q“~°=O HÀã¨O =∞~À ™êfi`«O„`«º áÈ~å@O [iyOk. HÍ~°OKÕ_»∞ =Ù^Œº=∞O Kåi„`å`«‡Hõ"≥∞ÿOk. ¿ÇÏ`«∞"å^Œ ã¨OѶ¨∞O „Ѩ^è•#
HÍ~°º^Œi≈ HõuÎѨ^•‡~å=Ù ^Œo`« =∞Ǩã¨Éèí „Ñ¨^è•# HÍ~°º^Œi≈ JÜ«∂º_»∞. ^Œo`«∞ÅÖ’ P`«‡Q“~°= ã¨Ê $Ç¨Ï ÃÑiyOk. JO`«‰õΩ
=ÚO^Œ∞HõO>Ë "ÕQÆOQÍ JOÉË_»¯~ü ã¨OѶ¨∂Å∞ Jxfl „QÍ=∂ÅÖ’ U~åÊ_®¤~Ú. JOÉË_»¯~ü ~°K«#Å J^茺ܫ∞#O ÃÑiyOk.
^Œo`«∞ÅÖ’ ~å[H©Ü«∞ K≥·`«#ºO =zÛOk. HÍx JkèHÍ~°OÖ’ ÉèÏQÆ™êfi=∞ºO ÖË^Œ∞. "À@∞¡ =∂q ã‘@∞¡ g∞"å? J#fl
HÍh¬~åO x<å^ŒO ^Œo`« |Ǩï[#∞efl HõkeOzOk. ^Œo`« |Ǩï[#∞ʼnõΩ ™⁄O`« áêsì ÖË^Œ∞. |Ǩï[# ã¨=∂*ò áêsì x~åâı
q∞yeÛOk. J„QÆ=~å‚Å∞ JkèHÍ~åxfl =O`«∞Å"åsQÍ Ñ¨OK«∞‰õΩO@∞<åfl~Ú. ^Œo`« |Ǩï[#∞Å∞ ~å*ϺkèHÍ~åxH˜ =∞iO`« ^Œ∂~°O
JÜ«∂º~°∞.

25 Uà◊§ `«~°∞"å`« ...... WѨC_ÕO KÕÜ«∂e ?
ã¨fiÜ«∞OáêÅ# HÍ"åe. ™⁄O`« ~å[H©Ü«∞ áêsìx xi‡OKåe. WѨC_»∞#fl ~å[H©Ü«∞ áêsìÅhfl J„QÆ=~å‚Å <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’
J„QÆ=~å‚Å „ѨÜ≥∂[<åÅ HÀã¨"Õ∞ Ѩx KÕã¨∞Î<åfl~Ú. ^Œo`« |Ǩï[#∞ʼnõΩ P áêsìÖ’¡ Z@∞=O\˜ Q“~°=O ÖË^Œ∞. HÍ"åÅO>Ë "˘Hõ
Zãπ.ã≤. ÃãÖò–a.ã≤.ÃãÖò–"≥∞ÿ<åi\© ÃãÖò‰õΩ <åÜ«∞‰õΩefl KÕ™êÎ~°∞. JO>Ë "≥Ú`«ÎO áêsìH˜ J„QÆ=~å‚Å "åàı§ <åÜ«∞‰õΩÅ∞QÍ =ÙO\Ï~°∞.
''g∞ "åà◊§‰õΩ =∂„`«"Õ∞ g∞~°∞ <åÜ«∞‰õΩÅ∞. g∞‰õΩ, =∂‰õΩ, JO^ŒiH˜ "Õ∞"Õ∞ <åÜ«∞‰õΩÅO—— Jx K≥|∞`«∞Ok J„QÆ=~°‚ ^èŒ~°‡O.
ã¨fiO`«QÍ XHõ ~å[H©Ü«∞áêsì ÖË#O`« =~°‰õΩ ^Œo`« |Ǩï[#∞ʼnõΩ q=ÚH˜Î ÖË^Œ∞. ~å~ÚfÅ`À =Ù^ŒúiOKÕ Ñ¨~å~Ú áêsìÅ∞
HÍ^Œ∞. JkèHÍ~°OÖ’H˜ `≥zÛ q=ÚH˜Î KÕ¿ã ã¨fiO`« áêsì HÍ"åe. Ѩ~å~ÚáêÅ# #∞O_ç q=ÚH˜Î HÀã¨O, ã¨fiÜ«∞OáêÅ# HÀã¨O
™⁄O`«~å[H©Ü«∞ áêsì x~å‡}ÏxH˜ Hõ^Œe~°O_ç. „Ѩu ^Œo`« |Ǩï[#∞_çH˜ 2014 JO^Œ∞‰õΩ \ÏÔ~æ\ò HÍ"åe.

(Zãπ.*ˇ. q^•º™êQÆ~ü)
''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ

5

"庙êÅ∞, á¶È\’Å∞ ™œ^• J~°∞}

™œ^• J~°∞}


Ö

»
_
Õ
°OK

HÍ~

UO [

?
k
O
À
`
~°∞QÆ∞

[_»û<£! [_»û<£! h

HÍ~°OKÕ_»∞

HÍ~°OKÕ_»∞ =∂~°ÖË^Œx `≥eã≤ [_»û<£ =∞ø#OQÍ =ÙO_ç ^Œ∂~°O.25 HÍOu ã¨O=`«û~åÅ ^Œ∂~°O...HÍ^Œ∞ HÍ^Œ∞ 25
pHõ \ ˜ 㨠O =`« û ~åÅ ^Œ ∂ ~° O ! ~ÚO`« HÍÅO ~ÚO`«
áÈÜ«∂~°∞.
^Œ∂~°OÖ’#∂ Ü≥∞Hõ¯_À ~Ô Ñ¨~Ô Ñ¨ÖÏ_Õ Pâ◊! |Ü«∞\˜„ѨÑO¨ K«O`À
PÜ«∞# =∞ø#O K«i„`«.
ÉÏ@∞ HÍ~°OKÕ_»∞Ö’ H˘OK≥"≥∞ÿ<å HÍÅO =∂i =ÙO@∞O^Œ<Õ
Jk ^Œ∞óMÏxfl q∞Oz#k.
[_»û<£ ^Œ∞óMÏxfl `≥e¿Ñ ÉèÏ+¨ ÖË^Œ∞.eÑ≤ ÖË^Œ∞.áê=Ù Pâ◊."åà◊§ ~°HõÎ^•Ç¨ÏO f~°_®xH˜ P~°∞ „áê}ÏÅ∞ ~ÚKåÛ=Ú
â◊`åÉÏÌxÔH·<å PÜ«∞# =∂~°∞`«∞O^Œx #q∞‡# HÍÅO H˘OK≥O QÆ^• "åà◊√§ KÕã≤Ok `«Ñ¨ÙÊ Jx x~°∂Ñ≤Oz 2008Ö’ ã¨∞„Ñ‘O
‰õÄ_® =∂~°Ö^Ë ∞Œ . ~ÚHõÃÑ· =∂~°∞`«∞O^Œx Pâ◊ ÖË^∞Œ .HÍ~°OKÕ_∞» HÀ~°∞ì ^•fi~å tHõ∆Å∞ "Õâß=Ú QÆ^• H˘OK≥OÖ’ H˘OK≥=∞~Ú<å
„QÍ=∂xH˜ `˘q∞‡k H˜Ö’g∞@~°¡ ^Œ∂~°OÖ’ „Ѩ"åã¨O =ÙO@∂
ÜÕ∞ qâßfiã¨O`À 25 ÜÕ∞à◊√§QÍ PÜ«∞# Ü≥∞^Œ∞~°∞ K«∂ã¨∞Î<åfl_À
P qâßfiã¨O ~ÚѨÙÊ_»∞ Jeã≤áÈ~ÚOk.
1985 EÖˇ·17# HÍ~°OKÕ_»∞#∞Oz „áê}ÏO`«HõOQÍ
`«iq∞"≥Ü«∞º|_ç# `«~åfi`« =∞m§ `å#∞ ѨÙ\˜ì ÃÑiy# P
„QÍ=∂xfl [_»û<£ "≥#H˜¯ uiy K«∂_»Ö^Ë ∞Œ . "˘Hõ\ ˜ HÍ^Œ∞ ~Ô O_»∞
HÍ^Œ∞ ~Ú~°"≥· J~Ú^Œ∞ ã¨O=`«û~åÅ∞QÍ PÜ«∞# „Ѩ"åã¨OÖ’<Õ
=Ù<åfl~°∞.PÜ«∞#`ÀÉÏ@∞ ^•^•Ñ¨Ù =¸_»∞ =O^ŒÅ =∂kQÆ
‰õΩ@∞OÉÏÅ∞ P „Ѩ"åã¨OÖ’<Õ rqã¨∞Î<åfl~Ú.
P „Ѩ"åã¨O ¿Ñ~°∞ q[Ü«∞#QÆ~° HÍÅh.
HÍ~°OKÕ_»∞ #∞Oz `«=∞#∞ [O`«∞=ÙÖÏ¡ "Õ\Ï_»∞`«∂
|iÃãÅ`À Q˘_»¤à◊§`À `«~°∞=ÚH˘zÛ# #~°Ç¨ÏO`«‰õΩÅ ÉÏi
#∞Oz `«Ñ≤ÊOK«∞‰õΩ#fl =∂kQÆÅ „Ѩ"åã¨"Õ∞ P q[Ü«∞#QÆ~°
HÍÅh.
~Úk HÍ~°OKÕ_∞» H˜ Éè∫uHõOQÍ `˘q∞‡k H˜Ö’g∞@~°¡ ^Œ∂~°O
‰õÄ_® =ÙO_»^Œ∞. HÍh =∂#ã≤HõOQÍ Jk P~°∞ ǨÏ`«ºÅ
^Œ∂~°O–=¸_»∞ J`åºKå~åÅ ^Œ∂~°O–22 =∞Ok f„=
Hõ∆`«QÍ„`«∞Å ^Œ∂~°O. 286 ‰õΩ@∞OÉÏÅ∞ ‰õÄeáÈ~Ú#
^Œ∂~°O.=∂kQÆ J}z"Õ`«H© Hõ=∞‡ HÍ=~åxH©© =Ù#flO`«
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
6
''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

^Œ∞óMÏxfl `≥e¿Ñ eÑ≤ ÖË^∞Œ !
K≥~∞° =Ù#∞ ‰õÄ_® K«O¿Ñâß~°x `≥eã≤ ÉÏ¡OH±QÍ q∞yeáÈÜ«∂~°∞.
Pâ◊ PiáÈ~ÚOk.
Qˆ ^≥efl Hõ_yç # hà◊√§ P K≥~∞° =ÙÖ’ áÈã≤#O^Œ∞‰õΩ „Ѩtfl¿ã<Î Õ
1985 EÖˇ· 17# HÍ~°OKÕ_∞» =∂~°}Ǩϟ=∞O [iyOk.HÍh
~ÚѨÙÊ_»∞ "åà◊√§ J^Õ =∞Ozhà◊§Ö’ ÜÕ∞HõOQÍ Qˆ ^≥ÖflË kOáê~°∞.
1985 EÖˇ1· 7# =∂kQÆÅ P`«‡|e^•#O `«~åfi`« 2008
ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì tHõ∆Å `«~åfi`« H˘OK≥OÖ’ H˘OK≥=∞~Ú<å
HÍ~° O KÕ _ » ∞ J„QÆ = ~å‚ Å ∞ `« Ñ ¨ Ù Ê
`≥ Å ∞㨠∞ ‰õ Ω x =∂i =ÙO\Ï~° x
#=∂‡~°∞ [_»û<£. HÍh
~¸ [#‡‰õΩ
~ÚHõ
HÍ~°OKÕ_»∞
=∂~°^Œ∞!
Ü≥∞=s [_»û<£?
P Ü«∞# =∂@H˜ Ü≥∞O^Œ∞‰õΩ
~ÚO`« qÅ∞=?
HÍ~°OKÕ_∞» áêÅHõ #~°ÇϨ O`«‰Ωõ Å
ÃÑ· Ѷ≤~åº^Œ∞ KÕã≤ ^Œo`«∞ÅO^Œi
`«~°Ñ¶¨Ù# ã¨∞„Ñ‘O HÀ~°∞ìÖ’ q[Ü«∞O
™êkèOz# =Ù^Œº=∞ ¿ã<åx `Õà◊§
[_»û<£ QÍ~°∞. ~¸ "˘Hõ¯=∂@
KåÅ∞ J~°÷O KÕã¨∞HÀ_®xH˜. ~¸
áÈ~å@OÖ’ „Ѩ^è•#™êH˜∆ J~Ú
#O^Œ∞‰õΩ Ѩ^äŒHõO „ѨHÍ~°O K«OѨ
|_ç# Pbâ◊=∞‡ Ѩiã≤Î`Õ [_»û<£
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
7

HÍ~°OKÕ_»∞ Hõ=∞‡Å∞ `«Ñ¨ÙÊ `≥Å∞ã¨∞‰õΩx =∂i =ÙO\ψ~"≥∂
Jx Pâ◊! [_»û<£ Pâ◊!
HÍh ÜÕ∞ =∞Ozhà◊§x =ÚiH˜ K≥Ü≥Úº^ŒÌx =∂kQÆÅ∞
J_çQÍ~À P =∞Ozhà◊§x âßâ◊fi`«OQÍ `åQÆ_®xˆH ѨxH˜
~å‰õΩO_® KÕâß~°x `≥eã≤ [_»û<£ =∂@~å‰õΩO_® J~Ú
áÈÜ«∂~°∞. `åˆQhà◊§#∞ Jâ◊√„ÉèíO KÕã≤#O^Œ∞‰õΩ "åà◊√§
ѨâßÛ`åÎѨO K≥Ok=ÙO_»=K«Ûx J#∞‰õΩ#fl [_»û<£ –"åà◊√§ P

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

QÍik ‰õÄ_®.J_»∞QÆ_»∞QÆ∞# 1985 EÖˇ· 17# P K≥~°∞=Ù#∞ ÖÏã¨∞ìQÍ K«∂ã≤Ok.=∞m§
PѨ^ŒÖ’ =ÙO_ç 23 ÜÕ∞à◊§ K«∂_»Ö^Ë ∞Œ .JO`«‰Ωõ =ÚO^Œ∞~ÀA P hà◊§#∞ Hõ=∞‡"åà◊√§ Qˆ ^≥efl
áê@∞ 㨠∞ n~° … á È~å@O Hõ_Qˆç hà◊√§ áÈã≤ Jâ◊√„ÉèÑí i¨ Kå~°∞. "Õ∞O JÉèºí O`«~O° K≥áêÊO.
#_çáê~°∞ PÜ«∞#.
JO^Œ∞‰õΩ ÜÕ∞O [iyO^À „ѨѨOKåx HõO`å `≥Å∞ã¨∞."åà◊√§
ÉèÏ~°`«^Õâ◊ K«i„`«Ö’ =∞=∞‡efl K«Oáê~°∞.ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì ^•fi~å "åà◊§#∞ "Õ∞O tH˜O∆ KåO.
1967 Ѩ t Û=∞ ɡ O QÍÖò "åà◊√§ ~Ú<åflà§◊ Hõ~Ú<å `«ÑÙ¨ Ê `≥Å∞ã¨∞‰õΩx =ÙO\Ï~°#∞‰õΩ<åfl.
~å„+¨ìO ã≤Å∞QÆ∞i `åÅ∂HÍH˜ H˘OK≥"≥∞ÿ<å =∂~°∞O\Ï~°#∞‰õΩ<åfl. HÍh P K≥~°∞=Ù áê_»∞
K≥Ok# #HõûŃs „QÍ=∞O |_çO^Œx `≥eã≤ =∂@ ~å=_»O ÖË^Œ∞. P K≥~°∞=ÙÖ’ ~ÚѨÙÊ_»∞
Ö’x Ô~·`«∞‰õÄbÅ áÈ~å@O ÜÕ∞ q^èŒOQÍ =~°æáÈ~å@ ã¨fi~°∂Ѩ [=Ú‡ "≥ÚezO^Œx qx EÖˇ1· 7 ~ÚOHÍ JHõ¯_» u+¨"ì ãÕ ∞¨ ‰õΩx
ã¨fiÉèÏ"åÅ#∞ =∂ˆ~Ûã≤O^À J^Õq^èŒOQÍ HÍ~°OKÕ_»∞ „QÍ=∞ =Ù#fl@ìxÑ≤OzOk.P hà◊§Ö’ ~ÚѨÙÊ_»∞ ÜÕ∞HõOQÍ ˆQ^≥ÖË
=∂kQÆ Å g~° = ∞~° } O ‰õ Ω ÅáÈ~å\ÏÅ ^Œ â ◊ kâ◊ Å #∞ á⁄~å¡_»∞`«∞<åflÜ«∞x `≥eã≤ 1985 ~ÚOHÍ JHõ¯_» á⁄Oz
xˆ~tÌ OzOk. ÃÑQ· Í HÍ~°OKÕ_∞» J<Õk Hõ=∞‡‰õΩÖÏxH˜ J#kèHÍ~° =Ù#fl@∞ì JxÑ≤OzOk.HÍÅO ÜÕ∞g∞ =ÚO^Œ∞‰õΩ áÈÖË^ŒHõ¯_».
~å[^è•x. ~å[H©Ü«∞OQÍ.Pi÷HõOQÍ.HõÅÛ~°ÖòQÍ.HÍ~°OKÕ_»∞ Ü≥∞ѨÙÊ_»~Ú`Õ "Õ∞O „QÍ=∞O =kÖËâß"≥∂ "åo§+¨ìO =zÛ#@∞ì
Hõ=∞‡*Ïu ‰õΩOÉèíã¨ÎÅO. ~¸ ‰õΩOÉèíã¨ÎÖÏxfl Ü≥∞^Œ∞~À¯=_»O KÕâß~°∞.
JO>Ë â◊O|∂‰õΩ_»∞ ~å=Ú_ç`À `«ÅѨ__» O» ÖÏO\˜k.JÖÏO\˜
P =Ó~°O>Ë<Õ Jã¨Ç¨ÏºO <å‰õΩ.
=Ù^Œº=∂xH˜ HõxÑ≤OK«x ÉÁ„_®~Ú `Õà◊§ [_»û<£.25 ÜÕ∞à◊§‰õΩ
=∂‰õΩ JHõ¯_» Pã¨∞ÎÅ∞ Éèí∂g∞ Ѩل\Ï ÜÕ∞g∞ ÖË=x HÍ^Œ∞.
=ÚO^Œ∞ ÜÕ∞ =∂kQÆ ‰õΩO@ K≥~∞° =Ùhà◊§Ö’– Hõ=∞‡"åà◊√§ Qˆ ^≥efl
P =Ó~°O>Ë <åÔHO^Œ∞‰õΩ Jã¨Ç¨ÏºO JO>Ë QÆ∞~°∞Î ÃÑ@∞ìHÀ_®xH˜
Hõ_yç # hà◊√§ áÈã≤#O^Œ∞‰õΩ =∂kQÆÅ∞ u~°Q|Æ _®¤~À ~ÚѨÙÊ_»∞
"˘Hõ¯ =∞Oz QÍflѨHõO ‰õÄ_® ~Ú=fiÖË^Œ∞ P =Ó~°∞.
J^Õ K≥~∞° =Ù hà◊§Ö’ "åà◊√§ ÜÕ∞HõOQÍ Qˆ ^≥Å<Õ kOÑ≤ K≥~∞° =ÙÖ’
P QÍflѨHÍÖËg =∞Ozq HÍ^Œ∞.
[=Ú‡ "≥ÚeÑ≤Oz P hà◊§<Õ =∂kQÆÅH˜ ѨxH˜~å‰õΩO_®
~ÚO`« [iy<å "åà◊√§ ÜÕ∞g∞ =∂~°ÖË^ŒO>Ë P =Óˆ~
K≥Ü∞« ºQÆeQÍ~°O>Ë–Ë P Hõ=∞‡HÍ=~°O `«Å∞K«∞‰õΩO>Ë<Õ Éèqí +¨º`«∞ÃÎ Ñ·
=∞Ozk HÍ^Œ∞.ÜÕ∞ =∞Ozhà◊§ K≥~°∞=Ù u~°∞QÆ∞ÉÏ@∞‰õΩ
Pâ◊Åhfl ÉèíQÆfl=∞=Ù`å~Ú.
HÍ~°}"≥∞ÿO^À P =∞Ozh\˜ K≥~°∞=Ùx <åâ◊#O K≥Ü«∞º_»O
<≥=∞‡kQÍ =∂\Ï¡_»¤O "≥Ú^ŒÅ∞ ÃÑ\Ïì~°∞ [_»û<£.
–~Ú<Õflà◊§ `«~åfi`« >ˇ<£ ѨÔ~ûO\ò J~Ú<å "åà◊§Ö’ JO>Ë =∂ g∞^Œ Hõ H õ ∆ Zãπ.Z<£. ÉèíQÆ`üã≤OQ∑
=∂~°∞Ê "˘K«∞ÛO@∞O^Œx J#∞‰õΩ<åfl. Ü≥∞O`« =∞Oz K≥~°∞"À ™êkèOK«_»O Jk.
[_»û<£QÍi =∂@Å`À
Jk! H˘|ƒi hà◊§ÖÏ uÜ«∞ºQÍ =ÙO\Ï~Ú hà◊√§.~ÚѨÊ\˜
^Œ$â◊ºO =ÓÇ≤ÏOK«ÖË#∞. KåÖÏ *Ï„QÆ`«ÎÅ∞ fã¨∞‰õΩ<Õ "åà◊§O. JHõ¯_ç "å`å=~°}O QÆOcè~O°
=Úã≤¡O PÜ«∞#–ÖÏÖò Jx PÜ«∞xfl HÍѨÖÏ ÃÑ>Ëì"åà◊§O. QÍ =∂iOk.
PÜ«∞# ѨHõ¯<Õ ‰õÄK«∞#fl
Qˆ ^≥Å∂ ^Œ∂_»Å∂ kQƉΩõ O_®. ‰õΩÖÏÅ"åsQÍ K≥~∞° =ÙÅ∞O_®~Ú
HÍ~°OKÕ_»∞Ö’. Hõ=∞‡"åà◊§ÔH·`Õ Ô~O_»∞ K≥~°∞=ÙÅ∞."˘Hõ\ ˜ Ü«∞ãπ Ü«∞<£ ÉèíQÆ`üã≤OQ∑QÍ~°∞
`åQÆ_®xH˜. ~ÚOHÀ\˜ "å_»∞HÀ_®xH˜ .Ô~O_»∞<åfl Ѷ≤„|=i ¿ÑѨ~ü g∞^Œ `«# PÖ’K«#Å∞
=∂iÛHõÖÏ¡ áê_≥·áÈ`åÜ«∞q. =∂ =∂kQÆ ‰õΩO@ K≥~°∞=ÙÖ’ ~åã≤ ~ÚKåÛ~°∞. PÜ«∞# HÍ~°OKÕ_∞» =Ù^Œº=∂xfl „Ѩ[Å ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ
hà◊√§ E<£ EÖˇ· ^•HÍ ÉÏQÆ∞O\Ï~Ú. JO^Œ∞Hõx P K≥~∞° =ÙH˜ KÕiÛ# "åiÖ’ =ÚY∞º_»∞.ÉèíQÆ`ü ã≤OQ∑ QÍ~°∞ ~åã≤# =∂@Å∞
HõOK≥ Jn Hõ\ ˜ì Éèí„^Œ`« ÜÕ∞~åÊ@∞ KÕã¨∞‰õΩ<åflO.Ü≥∞=~°∂ ~Úq:–25 Uà◊√§QÍ =∞Oz hà◊§ K≥~°∞=ÙÃÑ· ѨQÆ|\Ïì~°x
"å_»∞HÀ‰õÄ_»^Œx HÍ^Œ∞. Hõ=∞‡"åà◊§H˜ ‰õÄ_® ~¸ K≥~°∞=Ù `«Ñ≤OzOk. ~Úk 1985 AÖˇ· `«~åfi`« ‰õÄ_® PQÆx
P^Œ~°∞=ÙQÍ<Õ =ÙO_Õk. Ü≥∞<Õflà◊§~Ú<å =ÙO@∞O^• K≥~°∞=Ù. ‰õΩÅq=Hõ∆. HõHõ∆ ™êkèOѨÙ.ññññññ)))))))))
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
8
''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010
`Õà◊§ [_»û<£

25 Uà◊§ `«~°∞"å`« ‰õÄ_®
PQÆx J}z"Õ`«
J}z"Õ`« L^Œº=∞O –
Hõ=∞‡Ü≥∂^èŒ∞Å∞!
J<Õ =∂@Å∞ ^Œ o `« =Ù^Œ º =∂Ö’¡
qxÑ≤OK«=Ù. ^•xH˜ HÍ~°}O ^Œo`«∞ÅѨ@¡
=ÙO_Õ ZuHõÖò ã≤OѨu. J„QÆ=~å‚ŠѨ@¡
=ÙO_Õ ZuHõÖò Ü«∂OQÆ~ü.
JO>Ë ^Œo`«∞ŠѨ@¡ <≥·uHõ ѨHõ∆áê`«O.
J„QÆ=~å‚ŠѨ@¡ <≥·uHõ P„QÆǨÏO. ~¸ <≥·uHõã≤Îu =Å¡
J„QÆ=~å‚Å J}z"Õ`«x =Ù^Œº=∞O J#_®xH˜ =∞#ã¨∞
"˘Ñ¨Ê^Œ∞.J\Ï¡Qˆ HõO_»HÍ=~°O`À =∞^Œ"∞≥ H˜¯#"åà◊§x Ü≥∂^è∞Œ Å∞
J#_®xH˜ ‰õÄ_® <À~°∞~å^Œ∞. HÍh "˘Hõ¯™êi HÍ~°OKÕ_»∞
„QÍ=∞O Hõàϧ~å K«∂¿ãÎ =∂kQÆ ‰õΩÅã¨∞ÅÎ #∞ K≥ÑÙ¨ ÊH˜O^Œ `Õà§◊ ÖÏ
`˘H˜¯=ÙOK«_»OÖ’ JÅ∞ÃÑ~°QÆx =Ù^Œº=∞O KÕã¨∞Î#fl P
Hõ=∞‡Ü≥∂^èŒ∞ʼnõΩ ÃãÅ∂º\ò K≥Ü«∂ºeûO^Õ. "ÕÅ ã¨O=`«û~åÅ
#∞Oz =∂kQÆÅ "≥∞_»Å∞ =Oz ÃÑOѨÙ_»∞ [O`«∞=ÙÅ∞QÍ
KÕã¨∞‰õΩ#fl K«i„`«x ~ÚѨÙÊ_»∞ ‰õÄ_® H˘#™êyã¨∞Î#fl P
Hõ=∞‡Ü≥∂^è∞Œ Å=ÚO^Œ∞ `«ÅÅ∞ =OKåeûO^Õ. H˘|ƒihà◊§=O\˜
uÜ«∞º\˜ =∞Ozhà◊§ =∂kQÆ ‰õΩO@Ö’ 1985 EÖˇ· 17 `Õn#
=∂kQÆÅ <≥`«∞Î~°∞ áêiOKå~°∞ HÍ~°OKÕ_»∞ Hõ=∞‡ ‰õΩÅã¨∞ÎÅ∞.
^Œ∞_»∞¤ J„|ǨO,^Œ∞_»∞¤ =O^Œ#O,`Õà◊§Ü≥∞Ǩϟ+¨µ"å, `Õà◊§
"≥∂¿+, `Õà◊§ =Ú`«ÎÜ«∞º, ^Œ∞_»∞¤ ~°"Õ∞+π Å#∞ P ~ÀA =Ù^ŒÜ«∞O
Hõ`«∞ÎÅ`À |iÃãÅ`À #iHÍ~°∞. K≥@∞ìg∞^Œ H͉õΩÅx H˘_ç`Õ
Ü≥∞\Ï¡ Ü≥∞yiáÈ`åÜ≥∂ J\Ï¡ =∂kQÆÅO`å HÍ~°OKÕ_»∞#∞
"˘ke áêiáÈÜ«∂~°∞ =∞$`«^ÕǨÅ#∞ "≥∂ã¨∞‰õΩO@∂. P~ÀA
áêiáÈQÍ q∞ye#"åà◊ √ § a‰õ Ω ¯ a‰õ Ω ¯=∞O@∂
=∂kQƉΩõ O@Ö’<Õ =ÙO_çáÈÜ«∂~°∞.~¸ =∂kQÆÅH˜ `«=∞ Hõ=∞‡
Ü«∞[=∂#∞ŠѨ@¡ Ü≥∞O`« qâßfiã¨O JO>Ë =ÚO^Œ∞QÍ
~Ú<£Ñ¶¨~ü"Õ∞+¨<£ `≥eã≤<å #=∞‡#O`« qâßfiã¨O.ˆ~Ѩ٠=Ù^ŒÜ«∞O
^˘g∞‡QÍ g∞^Œ |_ç K«OѨÙ`å~°∞ Jx <≥fÎ<À~°∂ H˘@∞ì‰õΩx
`«=∞ "åà◊√§ K≥|∞`«∞<åfl –=∞# Ü«∞[=∂#∞Å∞ =∞#ÃÑ·<Õ
Ü≥∞O^Œ∞‰õΩ ^•_ç KÕ™êÎ~°∞ Jx "åà◊§#∞ HÀѨÊ_®¤~°∞ =∂kQÆ
ÃÑ^Œ Ì Å ∞. JO`« qâßfi㨠O "åà◊ § ‰õ Ω Ü« ∞ [=∂#∞ÅO>Ë .

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

Ü«∞[=∂#∞Å∞ PÜ«Ú^è•Å`À ^•_ç KÕã¨∞Î#flѨÙÊ_»∞ ‰õÄ_®
–=∞#efl Ü≥∞O^Œ∞‰õΩ K«OѨÙ`å~°∞ J<Õ qâßfiã¨O`À<Õ =Ù<åfl~°∞
=∂kQÆÅ∞. K«zÛáÈ~Ú#"åà◊√§ K«zÛáÈQÍ áêiáÈ~Ú#"åà◊√§
áêiáÈQÍ q∞ye#"åà◊√§ P HÍ~°OKÕ_»∞ =∂kQƉõΩO@Ö’<Õ
25 ÜÕ∞à◊√§QÍ |`«∞‰õΩb_»∞ã¨∞Î<åfl~°∞.~¸ 25 ÜÕ∞à◊§Ö’ "åà◊§
Ѩiã≤uÎ ÜÕ∞g∞ =∂~°Ö^Ë ∞Œ .=∞iO`« kQÆ*ÏiOk ‰õÄ_®.=∂kQÆ
QÆ∂_®xH˜ uÜ«∞º\˜ =∞Ozhà◊√§ JOkOKÕ =∂kQÆ ‰õΩO@
hà◊√§ P ~ÀA #∞Oz =∂kQÆÅH˜ x¿+kèOK«|_®¤~Ú.
ã¨O=`«û~åÅ `«~°|_ç hà◊√§ qxÜ≥∂QÆO ÖˉõΩO_® áÈ=_»O`À
~ÚѨÙÊ_»∞ P ‰õΩO@O`å áêz|\˜ì `«∞OQÆ "≥ÚezOk.~Úà◊§
=ÚO^Œ∞ hà◊§‰õΩO@ =Ù<åfl‰õÄ_® "å\˜x =Ú@∞ìHÀ‰õΩO_® 25
ÜÕ∞à◊√§QÍ P =∂kQÆÅ∞ <≥@∞ìH˘ã¨∞<Î åfl~∞° . ^Œ∂~°O #∞Oz hà◊√§
"≥∂ã¨∞H˘K«∞Û ‰õΩO@∞<åfl~°∞.Ü≥∞O^Œ∞Hõx P =∂kQƉõΩO@x
x¿+kèOKå~°∞? Ü≥∞=~°∞ x¿+kèOKå~°∞?Ü≥∞O^Œ∞Hõx =∂kQÆÅ∞
25 ÜÕ∞à◊§ H˜O^Œ\ ˜ÖÏQÍ P =∂kQÆ ‰õΩO@Ö’ hà◊§#∞ `åQÆ_»O
ÖË ^ Œ ∞ ? JO@~åx"åà◊ § hà◊ § ‰õ Ω O@ JO@~åx"åà◊ § ˆ H
JO@~åxkQÍ =∂i# qz„`«"≥∞ÿ# "åã¨Î=O ~¸ ÉèÏ~°`«
^Õâ◊OÖ’ =Ú<≥fl#fl_»~Ú<å [iyO^•?
ÖË^Œ∞.
~Úk HÍ~°OKÕ_»∞Ö’ =∂„`«"Õ∞ <≥ÅH˘#fl xâ◊≈|̉õΩÅ
J}˜z"Õ`.« =∞i =∂kQÆÅÃÑ· ~ÚO`« HÍÅOQÍ ~ÚO`« f„="≥∞#ÿ
hà◊§x¿+^èŒO H˘#™êQÆ∞`«∞O>Ë ã¨Éèíº„Ñ¨Ñ¨OK«=∞O`å x=∞‡‰õΩ
hÔ~uÎ#@∞ì Ü≥∞\Ï¡ =ÙO_»QÆÅ∞QÆ∞`ÀOk?~¸ „Ñ≤O\ò g∞_çÜ«∂
~¸ Ü≥∞Å„HÍìxH± g∞_çÜ«∂ ~ÚO`« =ÚYº"≥∞ÿ# ã¨=∂Kå~åxfl
Ü≥∞ÖÏ iáÈ~°∞ì K≥Ü«∞º‰õΩO_® =ÙOk?nxH˜ P =∂kQƉõΩO@
"åã¨∞Å∞ (¿Ñ~°∞¡ ~åÜ«∞_»O ÖË^Œ∞)K≥Ñ≤Ê# ["å|∞ qO>Ë =∞#
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
9

Hõ=∞‡ "åà◊§ K≥~°∞=Ù

`«ÅÅ∞ Ü≥∞Hõ¯_» ÃÑ@∞ìHÀ"åÖ’ `≥eÜ«∞_»O ÖË^∞Œ .J^Õq∞@O>Ë
25 ÜÕ∞à◊§ H˜O^Œ@ P =∂kQƉΩõ O@hà◊§Ö’ Hõ=∞‡"åà◊√§ Qˆ ^≥Å#∞
Hõ_çQÍ~°@."Õ∞O `åˆQ hà◊§Ö’ g∞~°∞ ˆQ^≥Å#∞ Hõ_çy`Õ "Õ∞O
Ü≥∞\Ï¡ `åQÍe Jx =∂kQÆÅ∞ J_çQÍ~°@.J\Ï¡ J_çy#O^Œ∞‰õΩ
P J_çy#"åà◊§H˜ ã¨áÈ~°∞ì KÕã≤#O^Œ∞‰õΩ 1985 EÖˇ·17#
^Œ∞_»∞¤ J„|ǨO,^Œ∞_»∞¤ =O^Œ#O,`Õà◊§ Ü≥∞Ǩϟ+¨µ"å,`Õà◊§
"≥∂¿+,`Õà§◊ =Ú`«Ü
Î ∞« º,^Œ∞_»∞¤ ~°"∞Õ +πÅ#∞ K«OÑ≤–=∞=∞‡efl Qˆ ^≥Å∞
Hõ_»QÆ=^ŒÌx JO\Ï~å. =∂kQÆ <å H˘_»HõÖÏ¡~å. =∂kQÆ
ÅO[ÖÏ¡~å. K«∂_»O_ç. g∞ =∂kQÆ ‰õΩO@Ö’ ~ÚHõÃÑ· g∞~°∞
hà◊√§ `åQÆÖË~°∞.g∞ hà◊§ ‰õΩO@Ö’ =∂ ˆQ^≥Å∞ á⁄~å¡_»∞`å~Ú
Jx Hõ@∞ìÉÏ@∞ KÕâß~°@.J~Ú`Õ ~¸ q+¨Ü«∞O ÜÕ∞ ^Œo`«
<åÜ«∞‰õΩÅH© `≥eÜ«∞^• "åà‹§=~°∂ ~åÖË^• Jx J_çy`Õ–

25 ÜÕ∞à◊√§QÍ Ü≥∞=~°∂ ~åÖË^Œx P
=∂kQÆÅ∞ K≥áêÊ~°∞.25 ÜÕ∞à◊√§QÍ
HÍ~°OKÕ_»∞ =∂kQÆ ‰õΩO@#∞ ÜÕ∞
^Œo`« <åÜ«∞‰õΩ_»∂ K«∂_»ÖË^Œ∞.25
ÜÕ∞à◊√§QÍ ÜÕ∞ ^Œo`«<åÜ«∞‰õΩ_»∂ P
=∂kQÆÅ#∞ HõÅ=ÖË^∞Œ .25 ÜÕ∞à◊√§QÍ
ÜÕ∞ ^Œo`« =Ù^Œº=∞=¸ P QÆ_»Ñ¨
`˘Hõ¯ÖË^Œ∞. Hõ#fl"åà◊§ˆH Ѩ@ì#ѨÙÊ_»∞
g∞_çÜ«∂ÃÑ· xO^ŒÖˇO^Œ∞‰õΩ? ~¸
"åºã¨O K«kq# áê~ Ωõ Å∞ Ü≥∞=Ô~<· å
㨈~ <Õ~°∞QÍ „ѨHÍâ◊O lÖÏ¡ p~åʼnõΩ
`˘q∞‡k H˜Ö’g∞@~°¡ ^Œ∂~°OÖ’x
HÍ~°OKÕ_»∞ „QÍ=∂xH˜ "≥o§ JHõ¯_ç
=∂kQƉΩõ O@ K≥~∞° =Ù xO_® "≥Úez# [=Ú‡#∂ P K≥~∞° =ÙÖ’
á⁄~°∞¡`«∞#fl Hõ=∞‡"åà◊§ ˆQ^≥Å#∂ K«∂_»=K«∞Û.25 ÜÕ∞à◊√§QÍ
H˘#™êQÆ ∞ `« ∞ #fl HÍ~° O KÕ _ » ∞ Hõ = ∞‡Ü≥ ∂ ^è Œ ∞ Å J}˜ z "Õ ` «
=Ù^Œº=∂xfl K«∂_»=K«∞Û.
#∂º ã≤Å|ãπ e@ˆ~K«~ü ¿Ñ~°∞`À Ѩ^Õà◊√§QÍ
™œ^• J~°∞} x~°fiÇ≤Ïã¨∞Î#fl „ѨK«∞~°} ã¨Oã¨÷
¿Ñ~°∞ =∂iOk. H˘`«Î¿Ñ~°∞ – ^Œã¨º.
Ze¡ #=Å, JѨÓ~°fi ѨÙ~å}Hõ^èŒÅ∞, #Å¡QÆ∞„~°Ñ¨Ù<å_®,
k ÖÏãπì „ÉÏÇ≤χ<£ ѨÙã¨HÎ ÍÅ∞ Ü≥∞ѨÊ\˜ÖÏQÍ 9247150243
#O|~°∞Ö’ ^˘~°∞‰õΩ`å~Ú.

^Œã¨º

HÍ~°OKÕ_»∞ „QÍ=∞OÖ’x =∂kQÆ Ñ¨Öˇ¡Ö’ =∞_»∞QÆ∞ÖÏ
q[Ü«∞#QÆ~ü HÍÅh (HÍ~°OKÕ_»∞ ÉÏkè`«∞ŠѨÙ#~å"åã¨
=∂i ѨO^Œ∞Å∞ á⁄~å¡_»∞`«∞#fl F gkè
ˆHO„^ŒO) Ö’x F gkè
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
10
''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

Hõ=∞‡Ñ¶≤ÖÏã¨Ñ¶‘ ÖË^• Hõ=∞‡ Éèí∂q∞*ÏÅO
Hõ=∞‡ =∞Ǩ[# ã¨Éèí 1910Ö’ ÜÕ∞~°Ê_çOk.~ÚѨÊ\˜H˜
HõÔ~‰õΩìQÍ =O^Õà◊√§.Hõ=∞‡‰õΩÅ P`«‡Q“~°=â◊H˜Î HÀã¨O ~¸ Hõ=∞‡
=∞Ǩ[#ã¨Éíè Pq~°ƒqù OzOk.q^ŒºÃÑ· q"åǨk â◊√ÉèHí Í~åºÅÃÑ·
Ѩ@∞ì ayOz ™êO㨯 $uHõ xÜ«∞O`«$`«fiO K«ÖÏ~Úã¨∞Î#fl
„ÉÏǨχ}∞ʼnõΩ =ºuˆ~HõOQÍ Hõ=∞‡ÉèÏ=*ÏÅO ã¨$+≤Oì K«_O» HÀã¨O
Hõ=∞‡ =∞Ǩ[#ã¨Éíè ÜÕ∞~°Ê_çOk.~Úk ~Ô O_»OK«∞ŠѨ^∞Œ #∞QÆÅ
HõuÎ."˘Hõ "≥·Ñ¨Ù „ÉÏǨχ}∞Å ™êO㨯 $uHõ ÃÑ`«Î<åxfl ã¨"åÅ∞
K≥Ü«∞º_»O =∞~À "≥·Ñ¨Ù |Ǩïà◊ã¨OYºÖ’ =Ù#fl x~°Hõ∆~åã¨∞ºÅ#∞
HÍeH˜O^Œ `˘H˜¯ =ÙOK«_O» ~¸ Hõ=∞‡ =∞Ǩ[#ã¨Éíè Ü≥∞*ˇO_®.
KÒ^Œs „ÉÏǨχ}∞Å∞QÍ `«=∞#∞ ã¨OÉ’kèOKåÅ<Õk ~¸
=∞Ǩã¨Éíè f~å‡<åÅÖ’ =ÚYº"≥∞#ÿ k.gà◊§ „ÉÏǨχ} =ºuˆ~Hõ`«
Ü≥∞O`« f„=™êÎ~Úx JO^Œ∞‰õΩO^ŒO>Ë Jxfl ‰õΩÖÏÅ"åiH© z=~°
„ÉÏǨχ} J<Õ =∂@ `«yeOz „ѨKå~°O KÕâß~°∞.~°[‰õΩÅ#∞
<å~°^Œ„ÉÏǨχ}∞Åh HÍѨÙÅ#∞ Éψ~O„^Œ „ÉÏǨχ}∞Åh
=∞OQÆex <å~¸ „ÉÏǨχ}∞Åh Ѩ^Œ‡™êbÅ#∞ ÉèÏ~°æ=
„ÉÏǨχ}∞Åh Q“_»Å#∞ ‰õΩOc„ÉÏǨχ}∞Åh Ü«∂^Œ=ÙÅ#∞
Hõ$+¨‚„ÉÏǨχ}∞Åh =∂Å=∂kQÆÅ#∞ "åb‡Hõ „ÉÏǨχ}∞Åh
„ѨKå~°O „áê~°OaèOKå~°∞.(JѨÊ\˜H˜ ǨÏi[#∞Å<Õ =∂@ ÖË^∞Œ )
ã≤÷~°"≥∞ÿ# KÒ^Œi a~°∞^ŒO|∞ =∂k
P`«‡Q“~°=â◊H˜Î #_»∞QÆO@hHõ
JdÅHõ=∞‡ =∞Ǩã¨ÉèÏO`«~åà◊=Ú#
q[Ü«∞Ѩ`åHõO|∞ q#∞gkèÔHQÆÜ«∞
Jx 1936Ö’ |àϧiÖ’ [iy# 12= Hõ=∞‡ =∞Ǩ[#ã¨Éíè
x"ÕkHõÖ’ =∂„`åKèO« ^Œã∞¨ û Qˆ Ü«∞OÖ’ ~åã¨∞‰õΩ<åfl~∞° .=∞~À"≥Ñ· Ù¨
|Ǩïà◊ã¨OYºÖ’ =Ù#fl x~°Hõ∆~° ‰õΩÖÏÅ#∞ PÜ«Ú^è•Å`À<≥·<å
㨈~ J}˜z"Õã≤ `«=∞ ÃÑ`«Î#O H˘#™êˆQq^èŒOQÍ KÕã¨∞HÀ"åÅ<Õ
Ñ≤Å∞ѨÙ`À P x"ÕkHõ =ÚQÆ∞ã¨∞ÎOk.
Ѩ^Œ∞#∞Hõ`«∞ÎÅ∞ =Ú\˜ì ÉÏã¨Å∞ *Ëã≤
=Ù„^ÕHõ[x`«g∞ =Ù`åûǨÏ=∞#∞K«∞
#Å∞=Ù~°∞ Ѩ~°"å~°∞ #qfiáȉõΩO_»
Q“~°=O|∞ xÅ∞Ê ÉèÏ~°O|∞ g∞k
(ÔH.P~ü.KÒ^Œi,1936–|àϧi)~¸ q^èŒOQÍ #∂ˆ~à◊§‰õΩ
=ÚO^Õ Hõ=∞‡ =∞Ǩ[#ã¨Éíè „ÉÏǨχ}∞Å`À P`«‡Q“~°= áÈ~å@O
KÕã¨∂Î q∞QÆ`å‰õΩÖÏÅÃÑ· ѨÓiÎ ~å[H©Ü«∞ PkèѨ`«ºO ÅHõ∆ ºOQÍ

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

HÍ~°OKÕ_»∞Ö’ XHõ Éèí∂™êfiq∞ WÅ∞¡

ã¨OHõÅÊO K≥ѨÙʉõΩOk. "≥O@<Õ ã¨O㨯$`« q^•ºÉèϺ™êhfl
Jëêì = ^è • <åÅ#∂ =Ù^Œ º =∞™êÎ ~ ÚÖ’ KÕ Ñ ¨ \ Ïì ~ ° ∞ .[OQÍ
ǨÏ#∞=∞Ü«∞º KÒ^Œi "≥Ú^Œ\˜ Jëêì=^è•xQÍ H͉õΩ=∂x ÅHõ;Ü«∞º
KÒ^Œi "≥Ú^Œ\ ˜ Hõ=∞‡Ñ¨Ù~ÀÇ≤Ï`«∞Å∞QÍ 1912 Ö’ „ѨHõ\ ˜OK«∞
‰õΩ<åfl~°∞.1920 „áêO`«OÖ’ |O^Œ~°∞ ^ŒQÆæ~° z\˜ìQÆ∂_»∂~°∞
ã¨Oã¨$¯`« HõàÏâßÅ#∞ Hõ=∞‡‰õΩÅq^•º~°∞÷Å`À xO¿Ñâß~°∞.J^Õ
ã¨=∞Ü«∞OÖ’ ~ÚOw¡+¨µ ÖÏOˆQfi*ò Ãã·<£û Ü≥∞_»∞ºˆH+¨<£#∞
Ü«Ú^Œ„ú áêuѨkHõ# J^躌 Ü«∞#O KÕâß~°∞."≥∞_çHÖõ ò,~ÚOlhiOQ∑
Å`ÀÉÏ@∞ HÀ~°∞ìÅÖ’ <åºÜ«∞"å^Œ∞Å∞QÍ |Ü«∞Å∞^Õ~å~°∞. ~¸
<ÕѨ^䌺OÖ’ Hõ=∞‡ÉèÏ=*ÏÖÏxH˜ KèåOÑ≤Ü«∞<£QÍ „ÉÏǨχ}
™êÇ≤Ï`åºxfl KèåÖˇO*ò KÕã¨∂Î `≥<åe J_»fiˆH@∞ „uѨÙ~°<Õx
~å=∞™êfiq∞KÒ^Œi `«Ü«∂~°Ü«∂º_»∞. Ѷ¨ÙÖò>ˇÿ"£∞ Hõ=∞‡„ÉÏǨχ}∞
Å#∞ `«Ü«∂~°∞KÕã≤# Hõ=∞‡ÉèÏ=*ÏÅ ¿ã<åx ~Ú`«_»∞.~Ú`«_ç
=ÚO^Œ∞K«∂ѨÙ`À<Õ Hõ=∞‡Ãã#· ºO `≥Å∞QÆ∞<ÕÅ <åÅ∞QÆ∞ K≥~Q° ∞Æ ÖÏ
Éèí∂q∞x HÍ*ˇÜ«∞º_»O ‰õΩÅ=$uÎQÍ KÕã¨∞‰õΩ<åfl~°∞.áêsìÅ∞
ÜÕ ∞ "≥ · < å ‰õ Ω ÅO =∂„`« O Hõ = ∞‡ J<Õ k áê\˜ O Kå~° ∞ .
=Ù^•Ç¨Ï~°}‰õΩ Hõ~°∂flÅ∞ PO„^èŒ~å„ëêìxH˜ `˘e~å[^è•xQÍ
=Ù#flѨÙÊ_»∞–Ô~O_Õà◊√§ =ÚO^Œ∞QÍ<Õ K«O„_»~å*Ëâ◊fi~°~å=Ù
Hõ=∞‡*Ïu#O`å "Õ∞ÖÁ¯eáê_»∞. Hõ~°∂flÅ∞ ~å[^è•x J#∞‰õΩx
JHõ¯_» Éèí∂=ÚÅ∞ H˘#_»O ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞ ÃÑ@ì_»O K≥Ü«∞º_»O
=^Œ∞Ì Jx Páê_»∞. =ÚO^Œ∞ =ÚO^Œ∞ ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^Œ∞ ~å[^è•x
HÍÉ’`«∞Ok QÍ|\˜ì JO^ŒiHõO>Ë =ÚO^Œ∞QÍ JHõ¯_» Éè∂í =ÚÅ∞
=∞#O KÕ l H˜ ¯ OK« ∞ ‰õ Ω O>Ë =∞# Hõ = ∞‡ [<åÉè Ï |ÅO
ÃÑ~°∞QÆ∞`«∞Ok. Jxfl\˜ HõO>Ë =ÚO^Œ∞QÍ HÍÉ’ÜÕ∞ ~å[^è•xÖ’
=∞Oz „ÃÑ"· ∞£ ÜÕ∞iÜ«∂Ö’ =∞# ÃÇÏ· _£HÍfi~~ì° ûü ™ê÷ÑO≤ K«∞HÀ"åe.
nxHÀã¨O Jg∞~ü¿Ñ@ ÜÕ∞iÜ«∂Ö’ =∞Oz *ÏQÍ#∞ S_≥O\˜ÃÑ·¶
KÕâß=Ú.JHõ¯_Õ =∞# Hõ=∞‡ ã¨OѶ¨∞O ˆHO„^ŒOQÍ Hõ=∞‡HÍÅh
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
11

ÜÕ∞~åÊ@∞ KÕã∞¨ ‰õΩO^•O Jx =ÚYº"≥∞#ÿ Hõ=∞‡<åÜ«∞‰õΩÅO^Œih
`«~°eOKå_»∞."åà◊√§ ã≤Î~°Ñ¨_ç# `«~åfi`« ÃÇ·Ï^Œ~åÉÏ^£ ~å[^è•x
HÍ=_»O JO^ŒiH© `≥eã≤O^Õ.K«O„_»~å*Ëâ◊fi~°~å=Ù ÜÕ∞ áêsìH˜
ã¨O|OkèOz# "å_À JO^ŒiH© `≥Å∞ã¨∞.áêsì ÜÕ∞^Œ~Ú<å ‰õΩÅO
"˘Hõ¯>Ë J<Õ Hõ=∞‡ ã≤^•úO`åxfl #q∞‡#"å_®Ü«∞#.J^Õ
ã¨=∞Ü«∞OÖ’ „QÍg∞} „áêO`åÖ’¡ Éèí∂q∞x ‰õÄ_® HõÉÏ˚
K≥Ü«∞º_»O H˘#™êyã¨∂Î =KåÛ~°∞.1947–48Ö’ [g∞O^•s
ÃÑ`« Î # O áÈ=_» O J<Õ k x[OQÍ `« = ∞‰õ Ω Jã¨ Ö ˇ · #
™êfi`«O„`«ºOQÍ Hõ=∞‡"åà◊√§ ÉèÏq™êÎ~°∞. [g∞O^•~°∞ÅH˜
HÍ~°OKÕ_»∞Ö’ ÖË_ôãπ Hõ¡Éò

=ºuˆ~HõOQÍ `å=Ú KÕã#≤ =Ù^Œº=∂xfl ~Ô `· ∞« =Ù^Œº=∞O J<åfl~∞° .
~Ô `· Õ ~åA Jh ~Ô `· ∞« ^ÕâßxH˜ "≥<fl≥ =ÚHõ Jx #∂iáÈâß~°∞.Ô~`· ∞«
JO>Ë Hõ=∞‡ J<Õ^Õ "åà◊§ J~°O÷ . ~Ô `· ∞« Hˆ "À@∞ ~Ú=fi=Öˇ#<åfl–
Jx <≥ Å ∂¡ ~ ° ∞ #∞Oz QÀ^•=i lÖÏ¡ Å O`å „Ñ¨ K å~° O
„áê~°OaèOKå~°∞. ˆH=ÅO 5(S^Œ∞) âß`«O [<åÉèÏ =∂„`«"Õ∞
=Ù#fl Hõ = ∞‡Å∞ 47âß`« O Éè í ∂ q∞x HÍ*Ë ã ≤ # K« i „`«
Ü«ÚH˜Ü
Î Ú« Hõ"Î ∞≥ #ÿ ^Õ QÍHõ KåÖÏ ~°HãÎõ H≤ "Îõ ∞≥ #ÿ k.Jk =∞~˘Hõ KÀ@

Hõ=¸ºx\© ǨÅ∞ „áê~°OÉè’`«û"åxH˜ UHõOQÍ
=ÚYº=∞O„u<Õ ~°Ñ≤ÊOK«QÆÅ~°∞.

K≥ѨÙʉõΩO^•O."≥Ú^Œ\’¡ q^ŒºÖ’ „ÉÏǨχ}∞Å`À áÈ\©|_ç#
"åà◊√§ Éèí∂q∞ =ÙO>Ë K«^Œ∞=Ù J^Õ =ã¨∞ÎO^Œx HõxÃÑ\Ïì~°∞.
–K«^∞Œ =Ù‰õΩO>Ë P K«^∞Œ =Ù "˘Hõ¯ =ºH˜HˆÎ .J^Õ Éè∂í q∞ J~Ú`Õ...
`«~`° ~« åÅH© =ÙO@∞Ok J<Õk Hõ=∞‡ ѶÖ≤ Ïã¨Ñ.‘¶ ~¸ ѶÖ≤ Ïã¨ÑH‘¶ ˜
Kå}‰õΩº_»∞ ÖÏO\˜"å_»∞ „uѨÙ~°<xÕ ~å=∞™êfiq∞ KÒ^Œi.~ÚO`«
Hõ=∞‡ ѨÙ<åk ÖˉõΩO_® Ü«∞<£\ ˜~å=∂~å=Ù J<Õ"å_»∞ ÖË_»∞.
x*ÏxH˜ ~å=∂~å=Ù =KÕÛ >ˇ=ÿ ÚH˜ P ÉÁ=∞‡ `«Ñʨ ѨiáêÅ#‰õΩ
Jxfl ǨÏOQÆ∞Å∂ =Ù<åfl~Ú Hõ=∞‡ÃãHõ¬<H£ .˜ z=iH˜ ÉÁ=∞‡ ‰õÄ_®
^˘~°Hõ_»O`À 1983Ö’ Hõ=∞‡‰õΩÖÏxH˜ „ÉËH± =zÛOk. `≥Å∞QÆ∞
^Õâ◊O áêsì ~°∂ѨOÖ’ Hõ=∞‡‰õΩÅO JkèHÍ~°OÖ’H˜ =zÛOk.
(Hõ=∞‡ =∞Ǩ[# ã¨Éèí `å*Ï =∞Ǩã¨ÉèíÅ∞ Y=∞‡OÖ’ 2010Ö’
ÃÑ^ŒÌ Ü≥∞`«∞Î# [iQÍ~Ú).

HÍ~°OKÕ_»∞ Y*Ï<å‰õΩ Zxfl ÉϺO‰õΩÖˇ·<å
KåÅ=Ù!
"≥~Úº =_»¡ ѨÙ~°∞Öˇ·<å KåÅ=Ù!!
12

HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

^Œo`« Ѷ≤ÖÏã¨Ñ¶‘ ÖË^• ^Œo`« P`«‡Q“~°=O!
J}z"≥Ü«∞º_»O Jaè=$kú HÍ=_»O J„QÆ=~å‚ŠѶ≤ÖÏã¨Ñ¶‘
J~Ú#>Ëì – J}˜y=ÙO_»_O» J_»∞HÀ¯=_»O J}QÍi# ‰õΩÖÏÅ
Ѷ≤ÖÏã¨Ñ¶‘QÍ H˘#™êQÆ∞`«∞#fl HÍÅOÖ’– q™ÈÊù@#OÖÏ [iy#
"˘Hõ =∂~°}Ǩϟ=∞O #∞Oz `«Ñ¨Êxã¨Ô~· ѨÙ@∞ìH˘zÛ# ã¨OѶ¨∞O
^Œo`« =∞Ǩã¨Éèí. 1910Ö’ Hõ=∞‡ =∞Ǩ[#ã¨Éèí ÖÏQÍ ~Úk
áê¡<£¤QÍ Ñ¨^äŒHõO „ѨHÍ~°OQÍ ÜÕ∞~°Ê_çOk HÍ^Œ∞.JO>Ë
~Ú@∞=O\˜ =∞Ǩã¨É#íè ∞ ÜÕ∞~°Ê~°∞K«∞HÀ"åÅ<Õ =Ù^ÕâÌ O◊ JѨÊ\˜
=~°‰õÄ Ç¨Ïi[#∞Å∞QÍ =Ù#fl ^Œo`«∞ʼnõΩ ÜÕ∞ HÀâß<å ÖË^Œ∞
Jx J~°÷O KÕã¨∞HÀ"åe.
JѨÊ\˜H˜ JO>Ë 1985 EÖˇ· 17 HÍ~°OKÕ_»∞ =∂~°}
Ǩϟ=∞O Ѷ¨e`«OQÍ ^Œo`« =∞Ǩã¨Éèí ÜÕ∞~°Ê_»_®xH˜ =ÚO^Œ∞
J<ÕHÍ<ÕHõ JO@~åx ‰õΩÖÏÅ ilã¨ì~ü¤ ã¨OѶ¨∂ʼnõΩ „Ѩ`ÕºHõ"≥∞ÿ#
Hõ~°Î"åºÖËg∞ ÖË=Ù. Hõhã¨O JO@~åx ‰õΩÖÏÅÃÑ· ^•_»∞Å∞
[iy`Õ ÜÕ∞O K≥Ü«∂ºe J<Õ ^•x QÆ∞iOz P ã¨OѶ¨∂ʼnõΩ
HÍ~°º„Hõ=∞O ÖË^Œ∞.Hõ=∞‡ =∞Ǩ [#ã¨ÉèíH© ^Œo`« =∞Ǩã¨ÉèíH©
¿Ñ~°∞Ö’<Õ ™ê=∞ºO =ÙOk `«Ñ¨Ê ѨÙ@∞ìHõ– ÅHõ∆ ºO q+¨Ü«∞OÖ’
áÈeHõ ÖË^∞Œ .[<åÉèÏÖ’ <åÅ∞QÆ∞âß`«O =∂„`«"∞Õ =ÙO_Õ Hõ=∞‡Å∞
=∞Ǩ[#ã¨Éèí Jx ¿Ñ~°∞ ÃÑ@∞ì‰õΩO>Ë 17.72âß`«O =Ù#fl
^Œo`«∞Å∞ [#O J<Õ =∂@ *’eH˜ "≥à§◊ ÖË^∞Œ ."åà◊§#∞ [#OÖ’
ÉèÏQÆOQÍ J„QÆ=~å‚Å∞ ÜÕ∞<å_»∂ K«∂_»ÖË^Œ∞.JÖψQ ^Œo`«∞Å∞
‰õÄ_® ÉèÏqOK«∞HÀÖË^Œ∞. `«=∞#∞ `å=Ú "≥e"å_»"åã¨∞Å∞QÍ–
Ü≥∞O`«~Ú<å "Õ∞=Ú Ü≥∞_»OQÍ =ÙO_®eû# "åà◊§"Õ∞ J<Õ ÉèÏ=O
֒֒Ѩ Å <å@∞‰õ Ω áÈ~Ú =Ù#fl"åà◊ √ §QÍ–=∂„`« " Õ ∞
ÉèÏqOK«∞‰õΩ<åfl~°∞.
Hõ=∞‡ =∞Ǩ[#ã¨ÉèíÖ’ ‰õΩÅO ¿Ñ~°∞#∞ "åà◊√§ ã¨Ê+¨ìOQÍ
ÃÇ·ÏÖˇ·\ò KÕã¨∞‰õΩ<åfl~°∞ . HÍh ^Œo`« =∞Ǩã¨Éèí J<Õ ¿Ñ~°∞Ö’
‰õΩÅO J<Õk `≥eÜ«∞^Œ∞. ~Úk JO@~åx‰õΩÖÏÅ ã¨OѶ¨∞O
Jx Ü≥∞=~°~Ú<å K≥a`Õ`«Ñ¨Ê `≥Å∞ã¨∞HÀÖËO.JO^Œ∞Ö’#∂
Ѷ¨ÖÏ<å ‰õΩÅO JxQÍHõ ~ÚOHÍ ÜÕ∞"Õ"À P^Œ~°≈„áêÜ«∞"≥∞ÿ#
x~°fiK«<åʼnõΩ ‰õÄ_® J#∞QÆ∞}OQÍ ~¸ ¿Ñ~°∞x `«Ü«∂~°∞
KÕâß~°∞. JO^Œ∞Ö’ =ÚYº"≥∞#ÿ k J}QÍi# c㑉Ωõ ÖÏÅ∂ Jxfl
‰õΩÖÏÖ’¡x „ã‘ÎÅ∂ ‰õÄ_® ^Œo`«∞ÅH˜O^ŒˆH =™êÎ~°<Õk. nxH˜
HÍ~°}O ‰õΩÖÏÅ∞ x~°∂‡Å# HÍ=Åã≤#"Õ QÍh =ÙO_®eû#q
HÍ=Ù Jx gà◊√§ ÉèÏqOK«_»O.‰õΩÅO ѨÙ<åkQÍ ^Õhfl xi‡OK«

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

‰õÄ_»^Œ∞ J<Õ ÉèÏ=#Ö’x "åºHõ~°}Ï~°÷O gi PÖ’K«#Å#∞
Ѩ\ ˜ìÑ‘_çOK«_»O.‰õΩÅx~°∂‡Å# J<Õk gà◊§ JOu=∞ ÅHõºO
HÍ=_»O.‰õΩÅO =Å¡ =KÕÛ Q“~°="Õ∞n ÖËHáõ È=_»O.‰õΩÅO ¿Ñ~°∞
K≥ÑÙ¨ ÊHÀ_®xH˜ ã≤Q∞Æ Ñæ _¨ ®eû ~å=_»O.Jxfl\ H˜ <õ åfl =ÚYº"≥∞#ÿ k
~Ú@∞=O\˜ ã¨OѶ¨∂xfl #_»Ñ¨_®xH˜ "˘Hõ¯ Ѷ¨ÙÖò>ˇÿ=∞~ü ‰õÄ_®
ÖËx ™ê=∂lHõ "å`å=~°}O.^Œo`« =∞Ǩã¨Éèí JO>Ë ÜÕ∞
‰õΩÅã¨OѶ¨∞"≥∂ Ü≥∞=iH© `≥eÜ«∞HõáÈ=_»"Õ∞ J„QÆ=~å‚ʼnõΩ
J#∞‰õÄÅOQÍ =∂i# JOâ◊O. nxÖ’ J„QÆ=~å‚ʼnõΩ
„ѨÜ≥∂[#O`ÀÉÏ@∞ ÉÏkè`«‰õΩÖÏxH˜ Hõ#Ѩ_»x #+¨ìO ‰õÄ_®
q∞o`«"≥∞ÿ=ÙOk.‰õΩÅO ¿Ñ~°∞ ã¨Ê+¨ìOQÍ =ÙO>Ë P ‰õΩÅO"åàı§
<åÜ«∞‰õΩÅ∞QÍ =ÙO>Ë ^•x ã¨fi~°∂Ѩã¨fiÉèÏ"åÅ∞ "Õ~°∞.HÍh P
‰õΩÖÏxH˜ "˘Hõ ã¨OѶ¨∞O ÜÕ∞~åÊ@∞KÕã¨∞HÀ"åÅ<Õ =Ù^ÕÌâ◊"Õ∞
ÖË#ѨÙÊ_»∞ =Ù^Œº=∞O #_»áêÅ<Õ ÅHõº"Õ∞ ÖË#ѨÙÊ_»∞ Ü≥∞=~°∞
<åÜ«∞Hõ`«fiO =Ç≤ÏOz<å "˘Hõ>Ë.JO^Œ∞=Å¡ =∂kQÆ ‰õΩÖÏxH˜
JѨÊ\’¡ =∂ÅÅ∞ <åÜ«∞Hõ`«fiO =Ç≤ÏOK«_»O =Å¡ „áê~°OÉèíOÖ’
=Ù^Œº=∞O =ÚO^Œ∞‰õΩ "≥o§O^ÕQÍh #+¨ìO ÜÕ∞g∞ [~°QÆÖË^Œ∞.
ÃÑ·QÍ <åÜ«∞Hõ`«fiO ÖËx =∂kQÆʼnõΩ =∂ÅÅ∞ <åÜ«∞Hõ`«fiO
=Ç≤ÏOK«QÆÅQÆ_®xH˜ ‰õÄ_® ^Œo`« J<Õ =∂@ ѨxH˘zÛOk.
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
13

™ê~åOâ◊OÖ’ JѨÊ\˜=~°‰õÄ =Ù#fl ǨÏi[# J<Õ =∂@
=∂kQÆÅ "≥#HõÉÏ@∞`«<åxH˜ =∂ÅÅ∞ „áêux^茺O =Ç≤ÏOK«
QÆÅQÆ_®xH˜ Ü≥∞ÖÏ =ÙÜ≥∂QÆѨ_çO^À ^Œo`« J<Õ =∂@ ‰õÄ_®
J^Õ Ñ¨x KÕã≤Ok. HÍh QÍOnè ÃÑ\˜ì# ǨÏi[# J<Õ ¿Ñ~°∞
#∞Oz q=ÚH˜Î K≥O^Œ_®xfl "˘Hõ J_»∞QÆ∞ =ÚO^Œ∞‰õΩ "Õã#≤ @∞ìQÍ
HÍ~°OKÕ_»∞ =∞$`«g~°∞Å ~°∞kè~°ˆH∆„`«O
=∂Å=∂kQÆe^ŒÌ~°∂ =∞#ã¨∂ÊùiÎQÍ ÉèÏqOKå~°∞. =∂ÅÅ#∞
HõÅ∞ѨىõΩx áȉõΩO_® =ÙO_»_®xH˜ =∂kQÆÅH˜ JѨÊ\’¡ <åÜ«∞Hõ`«fi™ê÷#OÖ’x "åà◊√§ `«=∞ Ѩiq∞`«∞Å#∞ `≥Å∞ã¨∞
„Ѩ`ÕºHõ"≥∞ÿ# Ü≥∞*ˇO_® ÜÕ∞g∞ÖË^Œ∞.JÖψQ ^Œo`« =∞Ǩã¨Éèí ‰õΩ<åfl~°∞. ÖË^• P <åÜ«∞‰õΩʼnõΩ "åà◊§ Ѩiq∞`«∞Å#∞ â◊„`«∞=Ù
PÖ’K«<å`«‡Hõ"≥∞ÿ# Ѩ^äŒHõO „ѨHÍ~°O Jaè=$kÌ K≥O^Œ_®xH˜ `≥eÜ«∞*Ëâß_»∞. JÔ~ã¨∞ì KÕã≤ H˘_ç`Õ |Ü«∞\˜H˜ K≥ÑÙ¨ ʉõΩ<Õ ^è~·≥ º° O
ÜÕ∞~°Ê_ç# ã¨Oã¨÷ HÍ^Œ∞.K«@∞‰õΩ¯# `«ye# QÍÜ«∂xH˜ =∂#∞Ê_»∞ ÖˉõΩO_® KÕâß_»∞. „Ѩ[ʼnõΩ `≥b‰õΩO_® ^≥|ƒÅ∞ =∂#∞ʉõΩ<Õ
=∞O^Œ∞QÍ `«Ü«∂Ô~· =ÙѨâ◊=∞# =Ù^Œº=∞OQÍ ã¨OѶ‘∞ÉèÏ= <åÜ«∞‰õΩÅ∞ `«Ü∂« ~°Ü∂« º~°∞. HÍ~°OKÕ_∞» ǨÏ`åºHÍO_»#∞ iáÈ~°∞ì
=Ù^Œº=∞OQÍ Ñ¨Ù#~å"å㨠=Ù^Œº=∞OQÍ Ñ¨iǨ~° =Ù^Œº=∞OQÍ K≥Ü«∞ºx D<å_»∞ Ѩ„uHõ Jkè<Õ`« K≥~°∞‰õÄi ~å"≥∂r~å=Ù
H˘OK≥O x~°ã¨# =Ù^Œº=∞OQÍ =∂„`«"Õ∞ ѨxKÕã≤# ã¨Oã¨ÎQÍ _ôá¶êºHÀì =ÚYº=∞O„uQÍ ÃÑ`«Î#O K≥Ü«∞º_»O–ÅHõ∆ HÍÑ‘Å`À
^Œo`« =∞Ǩã¨Éèí#∞ QÆ∞iÎOK«=K«∞Û.HÍh ^•xx P`«‡Q“~°= HÍ~°OKÕ_∞» =∂~°}HÍO_» #∞ Hõ=~ü¿ÑrQÍ "Õã#≤ ã¨Oáê^Œ‰Ωõ _»∞
áÈ~å@OQÍ K≥ѨÊ_»O `«Ñ¨ÙÊ. JÖÏ K≥ѨÙÊHÀ_®xH˜ J=ã¨~°"≥∞ÿ# Ñ≤OQÆo ^Œâ◊~°^äŒ~å"£∞ (21–10–1985) ^•~°∞} ǨÏ`«º‰õΩ
Hõh㨠ã¨=∂Kå~°O J=QÍǨÏ# x~å‡}O ^•xH˜ ÖË=Ù. QÆ∞iHÍ=_»O ^Œo`« <åÜ«∞‰õΩʼnõΩ "åã¨Î"åxfl `≥eÜ«∞*Ëã≤Ok.
P`«‡Q“~°=áÈ~å@O Jx ¿Ñ~°∞ ÃÑ@∞ì‰õΩ#flO`« =∂„`å# Jk "åà◊√§ `Õ~°∞‰õΩ<Õ Ö’Ñ¨ÖË HÀ=~°∞ìÅ∞ „Ѩ^è•#™êH˜∆ x ѨÙ#~å"åã¨
P`«‡Q“~°=áÈ~å@O J~ÚáÈ^Œ∞.=ÚYºOQÍ JO`«‰Ωõ ~Ô O_Õà§◊ ‰õΩ ta~°OÖ’<Õ Ç¨Ï`«º KÕâß~°∞.1987Ö’ HÍ~°OKÕ_»∞ ǨÏ`«ºÅ
=ÚO^Œ∞ ~Ú^Õ x<å^ŒO`À Hõ=∞‡"åà◊√§ „ѨÉ∞íè `«fiOÖ’H˜ =KåÛ~°<Õ „Ѩ`º« Hõ™∆ êH˜∆ ^Œ∞_»∞¤ Pbâ◊=∞‡#∞ K«OѨÙHÀ=_»O`À ^Œo`«=∞Ǩã¨Éíè
q+¨Ü«∞O =∞#O =∞~°∞=~å^Œ∞.JѨÊ\˜=~°‰õÄ P`«‡Q“~°=O 'P`«‡–Q“~°=O—Ö’ P`«‡ K«zÛáÈ~ÚOk.1998Ö’ ÃÇ·ÏHÀ~°∞ìÖ’
J<Õ=∂@ `≥~°ÃÑ·H˜ ~åÖË^Œ∞.JO`«‰õΩ=ÚO^Œ∞ Hõ=∞‡ÉÁ=∞‡– ˆHã¨∞ H˘\˜ì "≥Ü«∞º_®xH˜ gÅ∞QÍ ^Œo`«=∞Ǩã¨Éèí <åºÜ«∞"åk
Ü«∞<£\~˜ å=∂~å=Ù– P`«‡Q“~°=x<å^•xfl "≥Ú@ì"Ú≥ ^Œ\™˜ êiQÍ â◊„`«∞=Ù‰õΩ J#∞‰õÄÅOQÍ „Ѩ=iÎOK«_O» `À q∞ye=Ù#fl Q“~°=O
~ÚO*ˇH±ì KÕâß_»∞.HÍO„ÔQãπ#∞ `«iq∞H˘\˜ì P ™ê÷#O Ö’H˜ ‰õÄ_® áÈ~ÚOk.z=~°‰õΩ HÍ~°OKÕ_»∞ ÉÏkè`«∞ÖË Jeã≤áÈx
`≥Å∞QÆ∞^Õâßxfl „Ѩu+≤ìOKå_»∞.JѨÊ\˜ #∞Op P`«‡Q“~°=O Hõã`≤ À ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞‰ì Ωõ =Ú‰õΩ`å_»∞ "Õã≤ ǨÏO`«‰Ωõ ʼnõΩ 2008Ö’
J<Õk Ç≤Ï\ò _≥·ÖÏQ∑ J~ÚOk.^•<Õfl Ü≥∞"≥∂+¨#ÖòQÍ ^Œo`« tHõÅ∆ ∞ "≥~ÚºOz– ^Œo`« =∞Ǩã¨Éíè ã¨∂ÊùiHÎ ˜ =ÓÑ≤~∞° Å∂^•~°∞.
=∞Ǩã¨Éèí =ÙѨÜ≥∂yOzOk. JO`ÕQÍh =Ù#fl =Ói#∞Oz Éèí∂q∞ÖˉõΩO_® Pã≤Î ÖˉõΩO_® ™ê=∂lHõ Ѩ~°Ñ¨u ÖˉõΩO_®
áêiáÈ~Ú =zÛ `«Å^•K«∞‰õΩO@∞#fl ã¨O^Œ~åƒùxH˜ P`«‡Q“~°=O 23 ã¨O=`«û~åÅáê@∞ JÅ∞ÃÑ~°∞QÆx áÈ~å@O KÕã≤#
J<Õk ÜÕ∞q^èŒOQÍ J`«∞‰õΩ`«∞Ok?P =Ó~°∞Ö’ `«=∞H˜ HÍ~°OKÕ_»∞ =∂kQÆÅ∞ ÉèÏ~°`«^Õâ◊K«i„`«Ö’ âßâ◊fi`«OQÍ H©iÎOK«
P`«‡Q“~°=O =ÙO_»^xŒ xâ◊ÛÜ«∞OQÍ ÉèÏqOK«_O» =Å¡<Õ Ñ¨~å~Ú |_»`å~°∞.
„áêO`«OÖ’ âßâ◊fi`«OQÍ `«Å^•K«∞HÀ_®xH˜ HÍ~°OKÕ_»∞
HÍ~°OKÕ_»∞ Hõ=∞‡Å∞ <Õ~°O KÕâß~°∞."åà◊§#∞ =∂kQÆÅ∞
=∂kQÆÅ∞ ã≤^ŒúѨ_®¤~°∞.JO>Ë ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’ ^Œo`«∞Å∞ tH˜∆OKå~°∞ J<Õ =∂@Å∞ ã¨∞=~å‚Hõ∆~åÅ`À edOK«|_»`å~Ú.
P`«‡Q“~°=O`À ѨÙ\˜ì#QÆ_»¤ÃÑ· rqOKÕ Ñ¨iã≤Î`«∞Å∞ ÖË=x ~¸ ˆH=ÅO J„QÆ=~å‚Å#∞ tH˜∆OK«_»O =Å¡ =∂„`«"Õ∞ ~Úk
ã¨OѶ¨∞@# =Å¡ x~°∂Ѩ} J=Ù`«∞#flk.~ÚOHõ P`«‡Q“~°=O P`«‡Q“~°= áÈ~å@OQÍ q∞yeOk.
(Hõ = ∞‡ =∞Ǩ  [#ã¨ É è í 1910Ö’ "≥ Ú ^Œ Ö ˇ · 1983Ö’
Ü≥∞Hõ¯_»∞Ok? „Ѩã¨∞Î`« ѨÙ#~å"åã¨OÖ’ „Ѩ"åã¨rq`«O
QÆ_»∞ѨÙ`«∞#fl "åiÃÑ· Hõ=∞‡AÅ∞OH˜ P™ê¯~°O ÖË^Œ∞. ~¸ „ѨÉèí∞`åfixfl KÕlH˜¯OK«∞‰õΩ<åfl~°∞.1985Ö’ „áê~°OÉèí"≥∞ÿ#
=∂„`«O ™êkèOK«QÆeQÍ~°∞ JO`Õ. ~ÚHõ ^Œo`« =∞Ǩã¨Éèí ^Œo`«=∞Ǩã¨Éèí‰õΩ „ѨÉèí∞`«fiO KÕlH˜¯OK«∞HÀ=_»O J<Õ =Ù^ÕÌâ◊"Õ∞
„áê~°OÉèí"≥∞ÿ# "≥Ú^Œ\ ˜ <≥ÅÖ’<Õ 1985 ÃãÃÑìO|~°∞ Ö’<Õ ÖË^Œ∞).
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
14
''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

HÍ~°OKÕ_»∞ ǨÏ`«ºÅ "å~°Î =∞~°∞ã¨\ ˜~ÀA D<å_»∞ ¿ÑѨ~À¡
=zÛ#@∞ì x~°∂Ñ≤¿ãÎ ÅHõ∆ ~°∂áêÜ«∞Å |Ǩï=∞u!
HÍ~°OKÕ_»∞ Hõ=∞‡‰õΩÅã¨∞ÎʼnõΩ „ÉÏǨχ}‰õΩÅã¨∞ÎÅO>Ë ÜÕ∞ `«#g∞^Œ qâ◊fi<å^ä㌠`¨ º« <å~åÜ«∞}#∞ q=∞i≈OKåeû# Hõ~=ΰ ºO
~°HõOQÍ#∂ Ѩ_»^Œ∞."åà◊√§ „ÉÏǨχ} =ºuˆ~‰õΩÅ∞.HÍ~°OKÕ_»∞ =ÙO^Œx „uѨÙ~°<xÕ =∞^è∞Œ ã¨∂^Œ#~å=Ù ã‘iÜ«∞ãπQÍ K≥¿ÑÊ"å_»∞.
Hõ=∞‡"åà◊§ˆH HÍ^Œ∞ ÉÏQÍ ^èŒ<åkèHÍ~°∞Å~Ú# HÀ™êÎ Hõ=∞‡ÃãHõ¬<£ PÜ«∞#k Hõ$ëê‚lÖÏ¡ QÆ∞_ç"å_»Ö’x JOQÆÅ∂~°∞.„Ñ‘ãπì(
„ÉÏǨχŠÃÑ`«<Î åxfl ÜÕ∞=∂„`«O ã¨ÇÏ≤ OK«^∞Œ .Hõ=∞‡"åà◊§Ö’ ~¸ ѨÙ~ÀÇ≤Ï`«∞_»∞) "Õˆ~QÍ H˜OQ∑(~åA) "Õˆ~QÍ =ÙO_»‰õΩO_® "˘ˆH
„ÉÏǨχ} =ºuˆ~Hõ`« Ü≥∞<Àfl ^ŒâßÉÏÌÅ #∞Oz „uѨÙ~°<Õx „Ñ‘ãπìH˜OQ∑(áœ~ÀÇ≤Ï`«~åA)QÍ =ÙO_»_»"Õ∞ Hõ=∞‡*Ïu ÅHõºO.
~å=∞™êfiq∞ KÒ^Œi J<Õ =ºH˜Î ѶÖ≤ Ïã¨Ñ‘¶ HÍ~°}OQÍ H˘#™êQÆ∞`«∂ JO^Œ∞=Å¡ „Ñ‘ãπì(„ÉÏǨχ}∞)Å#∞ Hõ#∞=∞~°∞QÆ∞ KÕã≤ `å"Õ∞
=ã¨∞Î#flk.~¸ „uѨÙ~°<Õx ~å=∞™êfiq∞ ÉèÏ~°`« ™êfi`«O„`«º „Ñ‘ãHìπ O˜ Q∑ûQÍ J=`«iOKåe. Ü«∞<£\ ~˜ å=∂~å=Ù =ÚYº=∞O„u
HÍÅOÖ’<Õ `«#∞=Ù KåeOz<å x#fl"≥Ú#fl\˜^•HÍ |uH˜ J~Ú#ѨÙÊ_»∞ J`«#∞ „Ѩ^Œi≈OzOk ~¸ q^èŒ"≥∞ÿ# „Ñ‘ãπì H˜OQ∑
=Ù<åfl_Õ"≥∂ Jx „Éèí=∞ HõeˆQO`« „ѨKå~°O Hõ=∞‡"Õ∞^è•=ÙÅ∞ „Ѩ=~°Î<Õ.
KÕã∂¨ =Î ÙO\Ï~°∞. ÃÇÏ· ^Œ~åÉÏ^£ \ÏOH±|O_£ÃÑ· ~¸ ~å=∞™êfiq∞
~¸ „Ñ‘ãπì H˜OQ∑H˜ Ѩa¡ã≤\ © ~Ú<£Kåi˚ ~å"≥∂r~å=Ù J<Õ
q„QÆÇϨ O ÃÑ@ì_O» HÀã¨"∞Õ q∞QÆ`å "åà◊§ q„QÆÇ¨ Å#∞ ÃÑ\˜Oì Kå_»∞ =∞~ÀHõ=∞‡. „Ѩuëêì`‡« Hõ"∞≥ #ÿ JÃãOc¡ Ü≥∞xflHÖõ ’¡ ~å=∂~å=Ù‰õΩ
Hõ=∞‡„ѨÉèí∞=Ù Ü«∞<£\ ˜P~ü! Hõ=∞‡*ÏuÖ’ ѨÙ\˜ì#O^Œ∞‰õΩ ~°∞}O "À@∞ "≥Ü«∞ºx =∂kQÆÅ#∞ HÍ~°OKÕ_»∞ Hõ=∞‡Å∞ K«OÑ≤`Õ Jk
f~°∞ÛHÀ=_»O Jk. ~¸ ~å=∞™êfiq∞ Hõ=∞‡ÉèÏ= *ÏÅO #∞Oz D<å_»∞ ¿ÑѨ~À¡ ~å‰õΩO_® K«∂âß_»∞.1985 EÖˇ·17#
Hõ = ∞‡„ÉÏǨ Ï ‡}∞Å∞ J<Õ " åà◊ √ § |Ü« ∞ Å∞^Õ ~ å~° ∞ . gà◊ √ § ǨÏ`«ºÅ∞ [iQÍ~Ú. =∞~°∞ã¨\ ˜~ÀA D<å_»∞ ¿ÑѨ~À¡ P "å~°Î
„ÉÏǨχ}∞Å∞ KÕ¿ã q"åÇ¨Ï Hõ~°‡HÍO_» `«O`«∞Åhfl KÕ™êÎ~°∞. ~åÖË^Œ∞. `≥Å∞QÆ∞ [~°fle[O K«i„`«Ö’<Õ HÍ^Œ∞ ÉèÏ~°`«^Õâ◊
H͉õΩO>Ë ã¨Oã¨$¯`«OÖ’ =ÙO_Õ =∞O„`åÅhfl `≥Å∞QÆ∞Ö’ [~°fle[O K«i„`«Ö’<Õ EÖˇ· 18 ÉÏ¡H±_ÕQÍ „ѨHõ\ ˜OKåeû#
K«^Œ∞=Ù`å~°∞. H˘O_»Ñ¨e¡ ã‘`å~å=∞Ü«∞º ÃÑo§ ‰õÄ_® P ~ÀA. HÍh "˘Hõ HÀ™êÎ „ÉÏǨχ}∞_»∞ `å#∞ #_ç¿Ñ \ÏÉÏ¡~Ú_£Ö’
HÍÅOÖ’<Õ Hõ=∞‡„ÉÏǨχ_Õ KÕâß_»∞.
P "å~°#Î ∞ HÍ~°OKÕ_∞» Ö’ =∂~°}Ǩϟ=∞O Jx ÃÇÏ· Öˇ\· ò KÕâß_»∞.
zÅHÍ QÀiOHõÖÏ¡QÍ...
ǨÏ`«ºÅ∞ [iy# 17 `Õn ~å„u q[Ü«∞"å_» #∞Oz g_çÜ≥∂
|O_çH˜ Ô~O_»∞ K«„HÍÖÏ¡QÍ...
ÔH"≥∞~å fã¨∞‰õΩx p~åÅ „ѨÉèí∞`«fiPã¨Ê„uH˜ "≥o§ K«xáÈ~Ú#
Jx ~ÚÖÏ =ÙO\Ï~Ú P =∞O„`åÅ∞. „ÉÏǨχÅH˜ áÈ\©QÍ
`«Ü«∂~°~Ú# ~¸ Hõ=∞‡„ÉÏǨχÅ∞ =∂=¸Å∞ „ÉÏǨχÖÏ¡QÍ "åà◊§ â◊s~åÅ∂ ~°HõÎQÍÜ«∂Å`À Kå=Ù|`«∞‰õΩÖ’¡ =Ù#fl
ã¨OÉèÏ=#Å HÀã¨O r=<å^è•~°O HÀã¨O `«O`«∞ K≥Ü«∞º~°∞. =∂kQÆÅ∞ K≥Ñ≤Ê# =∞~°} "åQÆ∂‡ÖÏÅ∂ g_çÜ≥∂ fâß_»∞.P
„ÉÏǨχÅ#∞ =ºuˆ~H˜OK«_»O HÀã¨O Hõ=∞‡ÉèÏ=*ÏÖÏxfl g_çÜ≥∂ ˆHÃã\ò#∞ Ü≥∞=iH© ~Ú=fiÖË^Œ∞.P `«~åfi`« ÃãÃÑìO|~ü
QÆ\ ˜ìѨ~°K«∞HÀ=_»O HÀã¨O KÕ™êÎ~°∞.<åQÆÉèˇ·~°=HÀ>Ëâ◊fi~°~å=Ù "˘Hõ\ ˜# =¸_»∞ ÅHõ∆Å =∞Ok`À [iy# K«Ö’ p~åÅ ^Œo`«
H˘_»∞‰õΩ ÃÑo§H˜ ѨÙ~ÀÇ≤Ï`«∞_çQÍ KÕã≤# Ü«∞<£\ ˜ ~å=∂~å=Ù =∞Ǩ  ã¨ É è í Ö ’ Ô ~ O_À ã‘ Ê Hõ ~ ü Q Í
Hõ=∞‡„ÉÏǨχ_Õ. J`«_çH˜ Hõ=∞‡=∞O„`åÅhfl "˘K«∞Û.P Ü«∞<£\ ˜ áêÖÁæx =∂\Ï¡_®_»∞. JHÀì|~ü 21
~å=∂~å=Ù ‰õÄ`«∞~°∞ xzÛ# HÍ~°OKÕ_∞» Hõ=∞‡J„QÆÇ¨ ~°O.J`«x ™êÜ«∞O„`«O ǨÏ`«º‰õΩ QÆ∞~°Ü«∂º_»∞.
qÜ«∞ºO‰õΩ_»∞ P HÍ~°OKÕ_»∞H˜ ÃÑ^ŒÌHõ=∞‡.P „QÍ=∞OÖ’ =Ù#fl JѨÊ\˜H˜ J`«_ç =Ü«∞ã¨∞ ã¨iQÍæ 29
Ô~O_»∞ HõàϺ} =∞O_»áêÅÖ’ ÜÕ∞<å_»∂ „ÉÏǨχÅx J_»∞QÆ∞ ÜÕ∞à◊√§. J`«_Õ Z<£H“O@~ü Ѩ„uHõ
ÃÑ@ìx=fiÖË^∞Œ "åà◊√§. HÍ~°OKÕ_∞» Ö’ J<åkQÍ HÍ~°OKÕ\ ˜ J<Õ Z_ç@~ü Ñ≤OQÆo ^Œâ◊~°^äŒ~å"£∞.
Ñ≤OQÆo ^Œâ◊~°^äŒ~å"£∞.
~ÚO\˜¿Ñ~°∞ QÆÅ „ÉÏǨχÅ∞ =Ù#flѨÊ\˜H© "åà◊§#∞ P HõàϺ} J`«_ç ǨÏ`«ºH˜ Ü«∞<£\ ˜~å=∂~å=Ù
=∞O_»áêÅ∞ `˘Hõ¯x=fiÖË^Œ∞.JHõ¯_» [iˆQ „Ѩu ÃÑo§H© J`«_ç Ǩϟ"£∞ q∞xã¨ì~ü =∞ø<åOwHÍ~°O =ÙO^Œx ^Œâ◊~°^äŒ~å"£∞
ѨÙ~ÀÇ≤Ï`«∞Å∞ Hõ=∞‡„ÉÏǨχ}∞ÖË.HÍ~°OKÕ_»∞Ö’x „ÉÏǨχ}∞Å∞ `«e¡ P~ÀÑ≤Oz# q+¨Ü«∞O Jxfl ¿ÑѨ~°¡`À ÉÏ@∞ D<å_»∞Ö’
HÍ~°OKÕ_∞» |Ü«∞@ [iˆQ ÃÑo§à◊§‰õΩ =∂„`«O "≥à`◊ å~°∞.„ÉÏǨχ} ‰õÄ_® ~å=_»O qO`«. ~Ú^Õ P~ÀѨ}#∞ ÔH.ÉÏÅQÀáêÖò
=ºuˆ~Hõ`« J<Õk "åà◊√§ "å~°ã¨`«fiOQÍ =KÕÛ Hõ~°Î=ºOQÍ 27–6–1987 <å\˜ ZHõ<åq∞H± JO_£ á⁄e\˜HõÖò gH©¡ J<Õ
ÉèÏq™êÎ~∞° . „uѨÙ~°<xÕ ~å=∞™êfiq∞ "å~°ã∞¨ _»∞ J~Ú#O^Œ∞=Å¡ „Ѩã≤^Œú POQơѨ„uHõÖ’ ‰õÄ_® ¿Ñ~˘¯<åfl~°∞.
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
15
''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

HõuΠѨ^•‡~å=Ù QÍ~°∞ HÍ~°}[#∞‡_»∞
HÍ~°OKÕ_»∞ =∂~°}Ǩϟ=∂xfl q∞Oz#k áêki‰õΩѨÊO
Ѷ¨∞’~°Hõe.1983Ö’ `≥Å∞QÆ∞^Õâ◊O áêsì Pq~åƒù= JÃãOc¡
Ü≥∞xflHõÅѨÙÊ_»∞ z`«∂Î~°∞ lÖÏ¡ áêki‰õΩѨÊO „QÍ=∞OÖ’ Hõ=∞‡
‰õΩÅã¨∞ÎÅ∞ =∂kQÆ QÆ∂_®xfl `«QÆÅɡ\ ˜ì 76=∞Ok =∂kQÆÅ#∞
P =∞O@Ö’¡H˜ `Àe #Å∞QÆ∞ix ã¨r=^ŒÇ¨Ï#O KÕã≤ Hõ=∞‡
ǨÏ"å#∞ "≥Ú@ì"≥Ú^Œ\ ˜™êiQÍ PO„^èŒ^ÕâßxH˜ K«∂Ñ≤OKå~°∞.
1985Ö’ `≥Å∞QÆ∞^Õâ◊O áêsì Ô~O_À™êi JÃãOc¡ Ü≥∞xflHõÅ∞
[iy# „ѨHÍâ◊OlÖÏ¡ HÍ~°OKÕ_»∞ „QÍ=∞OÖ’ Hõ=∞‡‰õΩÅã¨∞ÎÅ∞
=∂kQÆÑ¨Öˇ¡ÃÑ· =∂~°}ÏÜ«Ú^è•Å`À ^•_çKÕã≤ P~°∞QÆ∞~°∞
=∂kQÆÅx ǨÏ`«º KÕâß~°∞.1983Ö’ [iy# áêki‰õΩѨÊO
Ѷ¨∞’~°Hõe x*ÏxH˜ PO„^èŒ^Õâßxfl J@∞ì_çH˜Oz#ѨÊ\˜H©
<åÜ«∞Hõ`fi« ÖqË ∞ =Å¡ ^Œo`«∞ʼnõΩ Hõ~"ΰ åºxfl ~Ú=fiÖHË áõ È~ÚOk.
"˘Hõ x~å‡}Ïxfl `«Ü«∂~°∞K≥Ü«∞ºÖË^Œ∞. áêki‰õΩѨÊO Ѷ¨∞@#
f„=`«Ö’ Jxfl Ѷ¨∞@#ÅHõ<åfl cèHõ~°"≥∞ÿ#k. =∞^Œ~ü PѶπ PÖò
=∂ÃãHõ~üû. HÍh P Ѷ¨∞’~åxfl "åMϺxOz ™ê=∂lHõ
ã¨O^Œ~åƒùxH˜ J#fi~ÚOz PK«~°}Ï`«‡Hõ HÍ~°º„Hõ=∂xfl
~Ú=fiQÆeˆQ Ãã·^•úOuHõ <åÜ«∞Hõ`«fiO áêki‰õΩѨÊO ^Œo`«∞ÅH˜
ÖËHõáÈ~ÚOk. P Ãã·^•úOuHõ <åÜ«∞Hõ`«fiO ÖËHõáÈ=_»O ^Œo`«
=Ù^Œº=∞ K«i„`«H˜ Ü≥∞O`« #+¨ì"≥∂ HÍ~°OKÕ_»∞ =Ù^Œº=∂xH˜
<åÜ«∞Hõ`«fiO =Ç≤ÏOz# HõuΠѨ^•‡~å=Ù#∞ K«∂ã≤# `«~åfi`Õ
J~°ú=∞~ÚOk. ǨÏi[#∞Å∞ J<Õ =∂@#∞ JO`«O KÕã≤
^Œo`«∞Å∞QÍ Pq~°ƒùqOK«_»O #∞Oz ^Œo`«=Ù^Œº=∞â◊HõO
P~° O Éè í O HÍ=_» O #∞Oz ^Œ o `« ™ êÇ≤ Ï `« º ™êO㨠$ ¯uHõ
„ѨÉÏè =O`À „ѨQuÆ jÅ â◊‰Ωõ ÅÎ ∞ ѨÙ#~üx~°fiK«<åxH˜ QÆ∞iHÍ=_»O
#∞Oz JO`å HõuÎѨ^•‡~å=Ù =∞Ü«∞O. HõuΠѨ^•‡~å=Ù J<Õ
¿ÇÏ`«∞"å^Œ =Ù^Œº=∞ <åÜ«∞‰õΩ_»∞ 1985 EÖˇ· 17 =Ù^ŒÜ«∞O
11QÆO@ʼnõΩ p~åÅ „ѨÉ∞íè `«fi Pã¨Ê„uÖ’ PÜ«∞# ^ŒQiæÆ |O^è∞Œ =Ù
HÀ\˜*Ë"£∞û ÉèÏ~°º#∞ Ѩ~å=∞i≈OK«_®xH˜ ~å=_»O– J^Õ
ã¨=∞Ü«∞OÖ’ JHõ¯_» ~°HõÎQÍÜ«∂Å`À K«xáÈ~Ú=Ù#fl"åà◊§h
~ÚOHÍ Kå=Ù|`«∞‰õΩÅ =∞^茺 Pã¨Ê„uÖ’ *Ï~Ú<£ J=Ù`«∞#fl
"åà◊§h PÜ«∞# K«∂_»_»O ^Œo`« =Ù^Œº=∂xH˜ =~°OQÍ#∂
J„QÆ=~å‚ÅH˜ âßѨO QÍ#∂ =∂i K«i„`« ã¨$+≤ìOzOk.P<å_»∞
JHõ¯_» P ã¨=∞Ü«∞OÖ’ HõuΠѨ^•‡~å=Ù H͉õΩO_® ÜÕ∞
16

Hõ=¸ºxã¨∞ì <åÜ«∞‰õΩ_»∞
=Ù<åfl P Ѷ¨∞@#H˜ áêki
‰õΩѨÊO QÆu Ѩ>Ëì^Œ#_»OÖ’
Ü≥ ∞ =iH© 㨠O ^Õ Ç ¨ Ï O
=ÙO_»#Hõ¯~° ÖË^Œ∞. P<å_»∞
Hõ=∞‡ `≥Å∞QÆ∞ ^Õâ◊O áêsìH˜
JÃãOc¡Ö’ q∞„`« ѨHÍ∆ Å∞QÍ
HõuΠѨ^•‡~å=Ù
ã≤Ñ≤S, ã≤Ñ≤Ü«∞O, a*ˇÑ≤Å
QÀÖò¤á¶ê¡H± ‰õÄ@q∞ (Ѩã¨∞Ѩ٠Ѩ¡ãπ Ü≥∞~°∞ѨÙ) =ÙO_Õk. ~¸
=¸_»∞ áêsìÅH© Hõ=∞‡ ~Ô _Õ¡ <åÜ«∞‰õΩÅ∞. gà◊§O^Œ~∂° HÍ~°OKÕ_∞»
g∞^Œ QÆ^ŒÌÖÏ¡ "åÖÏ~°∞. gà◊§Ö’¡ Ü≥∞=~À "˘Hõ~°∞ =Ù^Œº=∞
<åÜ«∞Hõ`«fiO fã¨∞HÀ"åÅx HÍ~°OKÕ_»∞ Hõ=∞‡Å∞ PtOKå~°∞.
=Ù^Œº=∂xfl gà◊§ áêÅ|_»h‰õΩO_® `«e¡HÀ_çÖÏ Ô~Hõ¯ÅH˜O^Œ
HÍáê_»∞‰õΩ<åfl_»∞ HõuΠѨ^•‡~å=Ù. JѨÊ\˜ =~°‰õÄ ¿ÇÏ`«∞"å^Œ
=Ù^Œº=∞ <åÜ«∞‰õΩ_çQÍ =Ù#fl HõuΠѨ^•‡~å=Ù ^Œo`« =Ù^Œº=∞
<åÜ«∞‰õΩ_çQÍ J=`«iOKå_»∞. P<å_»∞ Ü≥∞xfl áêsìÅ∞ Ü≥∞O`«
=∞Ok <åÜ«∞‰õΩÅ∞ J„QÆ=~å‚Å#∞ =ºuˆ~H˜Oz<å J„QÆ=~å‚Å
â◊„`«∞=٠Ǩϟ^• =∂„`«O Ѩ^•‡~å=ÙˆH ^ŒH˜¯Ok.PO„^茄Ѩ^ÕâòÖ’
^Œo`« =Ù^Œº=∞ â◊HÍxfl „áê~°OaèOz# _®Hõì~ü HõuΠѨ^•‡~å=Ù
QÍ~°∞ HÍ~°}[#∞‡_»∞.

HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

Hõ~°}O |Å~åO ##∞fl "Õâ‹Ü«∞º=∞<åfl_»∞.
'^Œo`« L^Œº=∞<Õ`«— HõuΠѨ^•‡~å=Ù`À WO@~°∂fi º
HÍ~°OKÕ_»∞ L^Œº=∞ ~°^茙ê~°kä, ^Œo`« L^Œº=∞<Õ`« HõuΠѨ^•‡~å=Ù 1980= ^Œâ◊HõOÖ’ `«# LѨ<庙êÅ`À Ü«Ú=`«#∞
L„~°∂`«Å∂yOKå~°∞. PÜ«∞# LѨ<åºã¨O JO`å Ü«Ú^ŒúÉèÏ+¨Ö’ LO_Õk. Z<£\ ˜~å=∂~å=Ù‰õΩ nè@∞QÍ [<åHõ~°¬} LO_Õk.
'PÜ«∞# LѨ<åºã¨O n~°… Hõq`«—. <À~°∞ÖËx ^Œo`«∞Å =¸QÆ"^Õ #Œ #∞ J<ÕHõ "ÕÅ ã¨ÉÅíè Ö’, J<ÕHõ Ü«¸x=i≈\©ÅÖ’ qxÑ≤OKå~°∞.
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨OѶ¨∞@# [iy 25 Uà◊√§ J~Ú# ã¨O^Œ~°ƒùOQÍ 'ÉÏ㨗 Z_ç@~ü Z<£.*ˇ. q^•º™êQÆ~ü`À PÜ«∞# =ÚK«Û\˜OKå~°∞.
P WO@~°∂fi ºÖ’x =ÚMϺOâßÅxã¨∞Î<åfl=Ú.
ÉÏ㨠: HÍ~°OKÕ_∞» ã¨OѶ∞¨ @# [iy 25 ã¨OIIÅ∞ J=Ù`«∞Ok.
"åã¨O `«~∞° "å`« ã¨fi`«O„`«OQÍ |`«HQõ ÅÆ ∞QÆ∞`«∞<åfl~∞° .
P L^Œº=∞™ê~°kèQÍ g∞ Ѷ‘eOQ∑û Uq∞\˜?
=∞i =ÚYºOQÍ q^Œº#∞ á⁄O^ŒQÆÅ∞QÆ∞`«∞<åfl~°∞.
HõuÎ : HÍ~°OKÕ_»∞ =Ù^Œº=∞O =∞~À ™êfi`«O„`«º áÈ~å@O.
JO>Ë z#fl q+¨ Ü « ∞ O HÍ^Œ ∞ . "å_» ∞ ~å~Úf
JѨÊ\˜ #∞O_ç ^Œo`« =Ù^Œº=∞O ÉÏQÍ qã¨∞Î $`«"∞≥ Oÿ k.
J#∞H˘xflq =∞#‰õΩ =Ù^Œº=∞O. Ѷ¨Óº_»Öò =º=ã¨÷Ö’
Éè∂í ™êfi=∞º ÖË^• ѶӨ º_»Öò ^•_»∞efl SHõºOQÍ Z^Œ∞~˘¯#
K˘Hͯ "Õã¨∞HÀ=_»O ^ŒQÆæ~° #∞O_ç „Ñ¨fn =Ù^Œº=∞"Õ∞.
=K«∞Û Jx ^Œo`«∞ʼnõΩ HÍ~°OKÕ_∞» =Ù^Œº=∞O <ÕiÊOk. ÉÏ㨠: ^Œo`« =∞Ǩã¨Éèí ˆH=ÅO ã¨OѶ¨∞@#Å P^è•~°OQÍ
ÉÏã¨: HÍ~°OKÕ_»∞ =Ù^Œº=∞O UO ™êkèOzOk?
=Ù^Œº=∞O KÕã≤Ok.
HõuÎ : ˆH=ÅO ÉÏkè`«∞ňH H͉õΩO_® Ñ¨Öˇ¡ "≥Ú`åÎxH˜ HõuÎ : ÖË^∞Œ . ^Œo`« =∞Ǩã¨Éíè KÕãO≤ k ^•_»∞Å∞ [iy#ѨC_»∞
iǨae>Ë+¨<£ ™êkèOK«_»O ^•fi~å ^•_çH˜ QÆ∞Ô~·# Ñ¨Öˇ¡
„ѨÉèí∞`«fiO g∞^Œ áÈ~å_»@"Õ∞ HÍ^Œ∞. „Ѩ`åº=∂flÜ«∞
Z@∞=O\˜ q=Hõ∆`«‰õΩ QÆ∞i J=fi‰õΩO_® K«∂âßO.
ã¨O㨯 $ux xi‡OK«_®xH˜ Hõ$+≤ KÕã≤Ok. ã¨=∂*Ïxfl
Éèí∂q∞, L^ÀºQÍÅ`À ‰õÄ_ç# âßâ◊fi`« ѨÙ#~å"åã¨O
Hˆ =ÅO =~°æ ^Œ$HõÊ^èOŒ `À K«∂ã¨∞#Î flÑC¨ _»∞ ‰õΩÖÏkèÑ`¨ º« O
™êkèOKåO. WOHÍ ™êkèOKåeû#q ‰õÄ_® =Ù<åfl~Ú.
J<Õk x[O Jx x~°∂Ñ≤OK«QÆeyOk. ‰õΩÖÏxfl
^Œo`« =∞Ǩã¨Éèí =Ù^Œº=∞O KÕѨ\ ˜ì# `«~°∞"å`« „QÆ∂ѨÙ
K«~°Û‰õΩ ÃÑ\˜ìOk. K«~°Û#O`å =~°æO #∞O_ç ‰õΩÅO
^•_»∞Å∞ ÖË=Ù.
"≥·Ñ¨Ù‰õΩ fã¨∞‰õΩ ~åQÆeQÍO. WѨC_»∞#fl ã¨O㨯 $uH˜
ÉÏ㨠: 1985 ÃãÃÑOì |~ü 1 KèÖ« ’ p~åÅ Ñ≤Å∞ѨىõΩ ã¨ÊOkOz
aè#fl"≥∞ÿ# ã¨O㨯 $ux – ‰õΩÅx~°∂‡Å<å ã¨O㨯 $u
„Ѩ[Å∞ ã¨fiK«ÛOù ^ŒOQÍ ÅHõÖ∆ Ïk=∞Ok `«~e° =KåÛ~°∞.
Ѩ@¡ „Ѩ[efl K≥·`«#ºO KÕâßO. J~Ú`Õ H˘O`«
"å_»"å_»ÖÏ HÍ~°OKÕ_»∞ ^•~°∞}ÏxH˜ =ºuˆ~HõOQÍ
áêl\˜"Q£ Í K«∂¿ã<Î Õ "Õ∞O KÕã#≤ Hõ$+≤ J~°=ú ∞=Ù`«∞Ok.
^èŒ~åflÅ∞, |Ç≤Ï~°OQÆã¨ÉèíÅ∞ [iQÍ~Ú. WO`«ÃÑ^ŒÌ
„Ѩã¨∞Î`« ã¨=∂[OÖ’ =Ù#fl HÍO„@_çHõ∆<£#∞ J~°÷O
Z`«∞Î# =zÛ# K≥·`«<åºxfl ˆH=ÅO ~å~ÚfÅ HÀã¨O,
KÕã∞¨ HÀ"åe.„ÉÏǨχ}ÉèÏ=*ÏÖÏxH˜ „Ѩ`åº=∂flÜ∞« OQÍ
z#fl z#fl _ç=∂O_»¡ ™ê^èŒ#ˆH LѨÜ≥∂yOK«_»=∞O>Ë
É∫^•úxfl „ѨKå~°O KÕâßO. JOÉË_»¯~ü Ѷ≤ÖÏã¨Ñ¶‘,
„Ѩ [ Ö’¡ ÃÑÅ∞¡ a H˜ # K≥ · ` « < åºxfl U kâ◊ "≥ · Ñ ¨ Ù
JOÉË_»¯~ü `«`«fiâߢã¨ÎO, JOÉË_»¯~ü PiúHõâߢã¨ÎO,
fã¨∞ÔHàϧÅx J#∞‰õΩ<åfl~°∞?
JOÉË_¯» ~ü ~å[H©Ü∞« âߢãOΨ ^Œo`«∞Å q=ÚH˜HÎ ˜ =∂~°Oæ
HõuÎ : ~å~ÚfÅ HÀã¨O =∂„`«"Õ∞ HÍ^Œ∞. ѨÙ#~å"åã¨O
J<Õ ã¨O^Õâßxfl „Ѩ[Ö’¡H˜ fã¨∞H˘x "≥à◊§QÆeQÍO.
™êkèOK«_»=∞O>Ë ‰õΩÅ J}z"Õ`« #∞O_ç |Ü«∞@
W^ŒO`å ˆH=ÅO 1985 #∞O_ç 89 HÍÅOÖ’<Õ
Ѩ_»@O. ¿ãfiKåÛù ™êfi`«O„`åÅ#∞ á⁄O^Œ@O. ѨÙ#~å
™êkèOK«QÆeQÍO.
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
17
''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

18

HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ

19

HÀ‰õΩO_® x~°‚Ü«∂Åhfl *ÏfÜ«∞™ê÷~ÚÖ’ KÕ¿ã"åà◊√§.
„Ѩ^è•# â◊„`«∞=ÙÖˇ·# HÍO„ÔQãπ, „áêOfÜ«∞ áêsìÖ#∞
"À_çOK«_O» HÀã¨"∞Õ HÍѨÙÅ∞ aã≤Å`À Hõeã≤ ѨxK≥Ü∞« º
_®xH˜ „Ѩ * Ï~å[ºOÖ’ KÕ ~ åO. JHõ ¯ _» Ѷ ¨ Ó ÖË
JOÉË_»¯~üÅ#∞ xÅ∞ѨQÆeQÍO. ~å[H©Ü«∞Ѩ~°"≥∞ÿ#
x~°Ü
‚ ∂« Å∞ `˘O^Œ~° áê@∞`À fã¨∞‰õΩ#flq HÍ=Ù. ^Œo`«
=∞Ǩã¨Éíè HÍ~°º=~°Oæ Ö’ ‰õΩ∆ }‚OQÍ K«iÛOz# `«~∞° "å`«
x~°Ü
‚ ∂« Å∞ fã¨∞H˘<åflO. HÍh¬~åO =ӺǨxH˜ P^è∞Œ xHõ
~°∂Ѩ"∞Õ „Ѩ*Ï~å[ºOÖ’ KÕiHõ, HÔ .ã≤.P~ü.‰õΩ PǨfi#O
ѨÅHõ@O. QÆ∞i XHõ¯>Ë – Hõ=∞‡ ~Ô _çx¤ H˘\Ïìe. JO^Œ∞Hˆ
„Ѩ`ÕºHõ PO„^èŒ =Ù^Œº=∞O. q_çáÈHõáÈ`Õ Hõ=∞‡Ô~_ç¤
PkèѨ`«º"Õ∞ H˘#™êQÆ∞`«∞Ok.
ÉÏ㨠: WѨC_»∞ g∞ Éèíq+¨º`ü HÍ~°º„Hõ=∞O Uq∞\˜?
HõuÎ : a.ã≤.Å#∞ "≥∞ÿ<ås\©Å#∞ HõÅ∞ѨÙH˘x 2012 #∞O_ç
~å[H©Ü≥∂^Œº=∂xfl =Ù^Œ$`«O KÕ™êÎO. HÍ~°OKÕ_»∞Ö’
bQÆÖòQÍ F_çOKåO. HÍx Jk KåÅ^Œ∞. =∞#O 85%
"åà◊√§ 15%. ~å[H©Ü«∞ áÈ~å@O ^•fi~å 15%
=∞Okx "À_çOz JkèHÍ~°O KÕl‰õ¯OK«∞HÀQÆÅO.
ÉÏ㨠: z=iQÍ XHõ „Ѩâ◊fl. KåÖÏ=∞Ok g∞^Œ HÍ~°OKÕ_»∞
L^Œº=∞O „ѨÉÏè =O f„=OQÍ LOk. J~Ú`Õ g∞ g∞^Œ
P =Ù^Œº=∞O ÖË^• P ã¨OѶ¨∞@# U q^èŒ"≥∞ÿ#
„ѨÉèÏ"åxfl HõÅ∞QÆ*Ëã≤Ok?
HõuÎ : ™êO㨯 $uHõ =Ù^Œº=∞HÍ~°∞_çQÍ =Ù#fl ##∞fl ™ê=∂l~°
=Ù^Œº=∞HÍ~°∞_çQÍ =∂iÛOk. JO`«‰õΩ =ÚO^Œ∞ <Õ#∞
ÖˇHõÛ~°~üx. <Õ#∞ =Ù^ÀºQÆO =^Œ∞Å∞H˘<åfl#O>Ë
=Ù^Œº=∞O fã¨∞H˘zÛ# =∂ˆ~Ê. Hõ~}
° O |Å~åO ##∞fl
"Õâ‹Ü«∞º=∞<åfl_»∞. HÍx J`«x ^ŒQÆæ~°"åà◊√§ =^Œ∞Ì Jx
ã¨ÅǨ WKåÛ~°∞. Ѩ^•‡~å=Ù g∞^Œ K≥~Úº "Õ¿ãÎ =∞#
"åà◊√§ ZO`«=∞Ok ÖË™êÎ~À PÖ’zOK«∞HÀ=∞<åfl~°∞.
~å*Ϻxfl ZkiOz xÅ|_»@=∞O>Ë ™ê=∂#ºO HÍ^Œ∞.
<Õ#∞ *ˇ·Ö’¡ L#flѨC_»∞ Z<£H“O@~ü Z_ç@~ü Ñ≤OQÆo
^Œâ◊~°^èŒ~å"£∞#∞ K«O¿Ñâß~°∞. HÍ~°OKÕ_»∞ =Ù^Œº=∂xH˜
=∞^ŒÌ`«∞ WzÛ#O^Œ∞ˆH <å J#∞OQÆ∞q∞„`«∞_»∞ ^Œâ◊~°^èŒ
~å"£∞#∞ ǨÏ`«º KÕ™ê~°∞. W@∞=O\˜ ÃÇÏK«ÛiHõÅ∞ ÖˇH¯õ
KÕÜ«∞‰õΩO_® =Ù^Œº=∞O =ÚO^Œ∞‰õΩ #_çzOk. É∫^Œú
ã¨O㨯 $u ѨÙ<åkQÍ ~å[ºO ™êkè™êÎ=∞<Õ qâßfiã¨O
<å‰õΩ =ÙOk.
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

ÉÏ㨠: ^Œo`« =Ù^Œº=∞O ã¨=∂[O g∞^Œ Z@∞=O\˜ „ѨÉÏè "åxfl
K«∂ÃÑ\˜ìOk?
HõuÎ : =ÚYºOQÍ K≥ѨCHÀ=Åã≤Ok HÍãπì Hõfiâ◊Û<£. HõOK«
SÅÜ«∞º QÍ~°∞ aZãπ ~å=ÚÅ∞ QÍ~°∞, HÔ .l.ã¨`º« =¸iÎ
QÍ~°∞ gà◊§O`å ‰õΩÅO QÆ∞iOz =∂\Ï¡_»∞`«∞<åfl~°∞
JO>Ë ^Œo`« =Ù^Œº=∞ „ѨÉèÏ=O`À<Õ. ã≤.Ñ≤.Ü«∞O.,
ã≤.Ñ≤.S. WOHÍ ÖˇÑ¶πì áêsìÅ∞ ‰õΩÅ q=Hõ∆ =ºuˆ~Hõ
áÈ~å@ 㨠O Ѷ ¨ ∂ Å∞ ‰õ Ω Å x~° ∂ ‡Å<å áÈ~å@
ã¨OѶ∂¨ Å∞QÍ U~åÊ@∞ KÕã∞¨ H˘<åfl~Ú JO>Ë Jk ^Œo`«
=Ù^Œº=∞ „ѨÉèÏ="Õ∞. JOÉË_»¯~ü `«`«fiâߢã¨ÎO ^Œo`«
=Ù^Œº=∞O`À<Õ „ѨKå~°O Ö’H˜ =zÛOk. J<ÕHõ=∞Ok
Hõ=ÙÅ∞ =∞^Œ∂Ìi #ˆQ+π ÉÏ|∞, `≥ˆ~+πÉÏ|∞, ZO_»∂¡i
ã¨∞^è•Hõ~ü, tMÏ=∞}˜, ã¨f+πK«O^Œ~ü =O\˜ Hõ=ÙÅ∞
`«Ü∂« ~°Ü∂« º~°∞. QÆ^~ÌŒ ü áê@, QÆ∂_» JO[Ü«∞º áê@,
HõàϺ}~å=Ù #=Å g@xfl\ ˜ g∞^Œ ^Œo`« =Ù^Œº=∞
„ѨÉèÏ==ÚOk. ^Œo`« ^Œ$HõÊ^èŒO`À ™êÇ≤Ï`«º q=∞~°≈,
<å@HõO =KåÛ~Ú. WHõ =Ù^Œº=∞ qã¨∞Î $u K«∂¿ãÎ
HÍ~°OKÕ_»∞ =Ù^Œº=∂xH˜ =ÚO^Œ∞ ^Œo`«∞ʼnõΩ Kè«Ö’
ÃÇ·Ï„^•ÉÏ^£, Kè«Ö’ _èçb¡ =O\˜ Ñ≤Å∞ѨÙÅ∞ ÖË=Ù. Jq
HÍ~°OKÕ_»∞ =Ù^Œº=∞O`À<Õ „áê~°OÉèí=∞~Ú<å~Ú.
Ô~·Å∞|O_»¡#∞ [#ã¨g∞Hõ~°}‰õΩ "≥Ú@ì"≥Ú^Œ\ ˜™êi
=ÙѨÜ≥∂yOKåO. =∂~°∞=¸Å „QÍ=∂Å HÍ~°ºHõ~°ÎÅ∞
QÆ∂_» ZO`«^Œ∂~°"≥∞ÿ<å \˜ÔH¯\ò H˘#‰õΩO_® Ô~·Å∞ ZH˜¯
„Ѩ^Œ~°≈#Ö’¡ áêÖÁæ<åfl~°∞.
ÉÏ㨠: ^Œo`« =∞Ǩã¨Éèí‰õΩ ~å[H©Ü«∞ ÅHõ∆ ºO JO@∂ XHõ\ ˜
LO^•? =ÙO>Ë g∞~°∞ W`«~° áêsìÖ’¡ ZO^Œ∞‰õΩ KÕ~å~°∞?
HõuÎ : KåÖÏ ã¨Ê+¨ì"≥∞ÿ# ÅHõ∆ ºO =ÙOk. 1985 #∞O_ç 89
=~°‰õΩ KÕã≤Ok ™ê=∂lHõ Pi÷Hõ áÈ~å@O. D
<åÅ∞QÆ∞ ã¨O=`«û~åÅ∞ q∞#Ǩ WѨÊ\˜ =~°‰õΩ Ѩx
KÕã¨∞ÎOk ~å[H©Ü«∞ ÅHõ∆ ºO`À<Õ. ÉÏѨ@¡Ö’ 23 "ÕÅ
=∞Ok ^Œo`«∞Å∞ =ÙO>Ë =O^Œâß`«O "À@∞¡ ™êkèOK«
QÆeQÍO. J~Ú`Õ Hõ=∞‡ ~Ô _ç¤ ã¨OѨ#fl =~åæÅ`À áÈ~å_ç
ÔQÅ"åÅO>Ë ^Œo`« |Ǩï[# â◊‰õΩÎÅ∞ SHõºOQÍ
áÈ~å_®e HÍ|\˜ì a.Zãπ.Ñ≤.Ö’ KÕ~åO. J~Ú`Õ P
áêsìÖ’ ™ê÷xHõ Ѩiã≤÷`«∞efl ѨiQÆ}#Ö’xH˜ fã¨∞
20

™êO|Ü«∞º QÆ∞O_ç"≥∞_»

qѨ¡=O – „ѨuѶ¨∂`« qѨ¡=O

=∞^茺ܫÚQÆѨ٠~åK«iHõ ~åHõ∆㨠q+¨HÀ~°Ö’¡ zH˜¯ â‹·käź „ѨtflOK«∞‰õΩ<åfl_»∞.
=∞=Ù`«∞#fl „á¶ê<£û ^Õâ◊ „ѨHÍ∆ à◊#HÔ · P ^Õâ◊ ¿Ñ^Œ–=∞^躌 =~åæʼnõΩ
`«# „Ѩâ◊flʼnõΩ ã¨=∂^è•#O H˘~°‰õΩ ÉèÏ~°`«^Õâ◊ K«i„`«
K≥Ok# „Ѩ*ÏhHõO 1789Ö’ XHõ =∞ǨÏ`«Î~°"≥∞ÿ# áÈ~å\ÏxH˜
#_»∞O ayOKå~°∞. K«i„`« ѨÙ@ÅÖ’ „ÃѶOz qѨ¡=OQÍ „Ѩã≤kú
<˘Ok# P áÈ~å@OÖ’ `«=∞ ^Õâ◊ Ѩ`«<åxH˜, `«=∞ W_»∞=Ú
ʼnõΩ =¸Å HÍ~°}"≥∞ÿ# ~åK«iHõ =º=ã¨÷#∞ ã¨=¸ÅOQÍ
<Õ Å =∞@ì O KÕ ã ≤ , 㨠= ∂#`« fi O =¸Å㨠∂ „`« O QÍ =Ù#fl
„Ѩ*Ï™êfi=∞º =º=ã¨÷‰õΩ ѨÙ<å^Œ∞Å∞ "Õâß~°∞ „ÃѶOz „Ѩ[Å∞.
ѨÙ<åk`Àáê@∞ P^èŒ∞xHõ „ѨѨOK« ÉèÏ=*ÏÅ ^Œâß–kâ◊Å#∞
=∂iÛ"Õã≤# ¿ãfiK«Ûù,
ã¨=∂#`«fiO, ™œ„ÉèÏ
`«$`«fiO J#∞ =¸_»∞
ÉèÏ=#ʼnõ Ω #∂`« #
c*ÏÅ∞ <å\Ï~°∞. J\˜ì
=∞Ǩ Ï `« Î ~ ° qѨ ¡ = O
#∞O_ç ã¨∂ÊùiÎx, L`ÕÎ
*Ïxfl á⁄Ok# ÉÏÉÏ
™êÃÇÏÉò JOÉË ^ Œ ¯~ü
`«# ^Õâ◊OÖ’ ‰õÄ_®
„ÃÑO¶ z qѨ=¡ O `«~Ç° ¨
Ö’ XHõ qѨ ¡ = O
ã¨OÉèíqOz „ÉÏǨχ}©Ü«∞Ü«∞ ÉèÏ=*ÏÅ ~°Hõ¯ã≤ KÕuH˜ zH˜¯
qQÆ`r« q J~Ú# ÉèÏ=`å=xH˜ ¿ãfiKÛ« ù KÕ‰Äõ ~åÛÅx PtOKå_»∞.
J~Ú`Õ , „ÃѶOz qѨ¡=O ÖÏO\˜ =∞Ǩϟ#fl`«"≥∞ÿ# qѨ¡=O
ÖÏO\˜k HÍHõáÈ~Ú<å XHõ ™ê=∂#º"≥∞ÿ# áÈ~å@O Ãã·`«O
ZO^Œ∞‰õΩ ã¨OÉèíqOK«ÖË^Œ∞? ~åK«iHõ =º=™ê÷Ѩ~° ÉÏkè`«∞Öˇ·#
¿Ñ^Œ–=∞^茺 `«~°QÆu „Ѩ[Å∞ `«=∞ `«=∞ `«~°QÆ`«∞ʼnõΩ (Pã≤Ζ
JO`«ã¨∞ÎʼnõΩ) Jf`«OQÍ ã¨OѶ¨∞\˜`«"≥∞ÿ P =º=ã¨÷#∞ `«∞^Œ
=Ú\˜ìOz#>Ë¡, „ÉÏǨχ} ÉèÏ=*ÏÅ Ñ‘_ç`«∞Å∞ `«=∞ `«=∞ ‰õΩÅ
=~åæʼnõΩ Jf`«OQÍ SHõº"≥∞ÿ P ÉèÏ=*ÏÖÏxfl, ^•x P^è•~°O`À
xi‡OK«|_ç# xK≥Û# "≥∞@¡ =º=ã¨÷#∞ ‰õÄHõ\ ˜"Õà◊§`À ã¨Ç¨
ZO^Œ∞‰õΩ ÃÑH˜eOK«ÖËHõáÈ`«∞<åfl~°∞? Jx `«#Ö’ `å#∞

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

J=¸ÖÏ„QÍxfl P™êO`«O K«kq `ÕeÛ K≥Ñ≤Ê#q Ô~O_»∞
=ÚYº"≥∞#ÿ q+¨Ü∂« Å∞. ‰õΩÅ =º=㨉÷ Ωõ =¸Å"≥∞#ÿ „ÉÏǨχ}©Ü∞«
ÉèÏ=*ÏÅO D ^Õâ◊ JOQÍOQÍ# „"Õà◊¥§#∞H˘x LO_»_»O,
P ÉèÏ=*ÏÖÏxfl HÍáê_»∞‰õΩO@∂ =ã¨∞Î#fl ~å[º=º=ã¨÷.
JO^Œ∞Hˆ , D ^ÕâO◊ Ö’ qѨ=¡ O JO>Ë „Ѩ*Ï™êfi=∞º ÉèÏ=*ÏÅO
`À „ÉÏǨχ}©Ü«∞ ÉèÏ=*ÏÖÏxfl `«∞^Œ=∞\˜ìOK«_»O† „Ѩ*Ï™êfi=∞º
ã≤^•úO`åʼnõΩ, qÅ∞=ʼnõΩ JOH˜`«∞Öˇ·# "å~°∞, =ÚYºOQÍ
J@ì _ » ∞ QÆ ∞ ‰õ Ω Å–
=~åæʼnõΩ K≥Ok# "å~°∞
~ å * Ï º k è H Í ~ å x fl
KÕlH˜¯OK«∞HÀ=_»O.
„ÃѶ O z qѨ ¡ =
™ê÷ ~ ÚÖ’ ÖË ^ •
JOÉË^Œ¯~ü PtOz#
™ê÷~ÚÖ’ =∞# ^Õâ◊O
Ö’ Z#fl_»∂ qѨ¡=O
J#∞Éè=í OÖ’H˜ ~åÖË^∞Œ .
J~Ú`Õ, qѨ=¡ OÖÏO\˜
Ѷ∞¨ @#Å∞ =∂„`«O [~°∞QÆHáõ ÈÖË^∞Œ . "åx Ö’ =ÚYºOQÍ ¿Ñ~˘¯#
^Œy#q S^Œ∞ : 1) „ÉÏǨχ}©Ü«∞ ÉèÏ=*ÏÅO ѨÙ<åkQÍ,
Ç≤ÏO㨖Jã¨=∂#`«fiO =¸Å ã¨÷OÉèÏÅ∞QÍ xÅѨ|_ç#
Ç≤ÏO^Œ∂=∞`åxH˜ =ºuˆ~HõOQÍ, „¿Ñ"Õ∞ ѨÙ<åkQÍ, JÇ≤ÏOã¨
ã¨=∂#`åfiÖË =¸Åã¨∂„`åÅ∞QÍ É∫^Œú=∞`«O J=`«~°}† 2)
™êfi`O« „`«ºO `«~∞° "å`« JO@~åx `«#O áê\˜OѨÙ#∞ x¿+kèOz,
‰õΩÅ–=∞`«, eOQÆ, #=∞‡HÍʼnõΩ Pã≤÷ – JO`«ã∞¨ ÅÎ ‰õΩ Jf`«OQÍ
ÉèÏ~°`^« âÕ O◊ Ö’x „Ѩu áœ~°∞xH˜ ã¨=∂# F@∞ ǨωõΩ¯ <˘ã¨Oy#
ÉèÏ~°`« ~å*ϺOQÆO J=∞Å∞Ö’H˜ ~å=_»O† 3) „ÉÏǨχ}
ÉèÏ=*ÏÖÏxH˜ ÃÑ@ìxHÀ@ ÖÏO\˜ L`«~Î ° „Ѩ^âÕ ò ~å¢+Oì¨ Ö’ ^Œo`«
=∞Ç≤Ïà◊ =∂Ü«∂=u <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’x aZãπÑ≤ áêsì „Ñ¨Éèí∞`«fi
ѨQÍæÅ#∞ KÕlH˜¯OK«∞HÀq_»O† 4) XHõ<å_»∞ "≥e"å_»ÅˆH
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
21

Ѩiq∞`«"≥∞ÿ# JOÉË^Œ¯~ü „Ѩu=∞Å∞ <Õ_»∞ „QÍ=∞, Ѩ@ì}, #QÆ~°
#_çÉÁ_»∞¤ÅÖ’ „Ѩu+≤ìOK«|_»_»O† 5) U ‰õΩÅO U~°∞`À
J„QƉõΩÖÏÅ∞ `«=∞#∞ J==∂xã¨∞Î<åfl~À, J}z "Õ`«‰õΩ QÆ∞i
KÕã∞¨ <Î åfl~À J^Õ ‰õΩÅO ¿Ñ~°∞`À `«=∞#∞ QÆ∞iÎOz Q“~°qOKåÅx
H˜Ok ‰õΩÖÏÅ "å~°∞ ÃÑ· ‰õΩÖÏÅ "åix xÅnÜ«∞_»O.
WHõ¯_» =∞#O QÆ=∞xOK«=Åã≤^=Õ ∞O>Ë U^Õx XHõ ^ÕâO◊ Ö’
ѨÓiΙê÷~ÚÖ’ qѨ¡=O ÖÏO\˜k [iy`Õ P ^Õâ◊OÖ’ JѨÊ\˜
=~°‰õΩ PK«~°}Ö’#∞#fl ™ê=∂lHõ, Pi÷Hõ, ~å[H©Ü«∞ ~°OQÍÅ∞
`«∞_çzÃÑ@∞ì‰Ωõ áÈ~Ú "åx™ê÷<Õ #∂`«# =º=ã¨Å÷ ∞ PK«~}
° Ö’H˜
=™êÎ~Ú. ™êO㨯 $uHõÑ~¨ ° ÉèÏ=*ÏÅOÖ’ ‰õÄ_® J^Õ `«~Ç° ¨ Ö’
=∂~°∞ÊÅ∞ [~°∞QÆ∞`å~Ú. JO^Œ∞‰õΩ „ÃѶOz qѨ¡="Õ∞ XHõ
=ÚYº"≥∞ÿ# L^•Ç¨Ï~°}. J~Ú`Õ JO^Œ∞‰õΩ q~°∞^ŒúOQÍ
ÉèÏ~°`«^Õâ◊OÖ’ =∂„`«O qѨ¡=OQÍHõ qѨ¡=O ÖÏO\˜ Ѷ¨∞@#ÖË
[~°∞QÆ∞`«∂ =ã¨∞Î<åfl~Ú. WHõ¯_» =O^ŒÅ ã¨O=`«û~åÅ∞QÍ
PK«~°}Ö’#∞#fl ™ê=∂lHõ xK≥Û# "≥∞@¡ =º=ã¨÷, P =º=ã¨÷
JOkOKÕ ™ê=∂lHõ |ÅO`À W`« ~ ° ~° O QÍÅÖ’ u+¨ ì
"Õã¨∞‰õΩO@∂ =ã¨∞Î#fl J„QƉõΩÅ PkèѨ`åºxfl† J}z"Õ`«‰õΩ
QÆ∞iHÍ|_»∞`«∞#fl ‰õΩÖÏÅ∞ ZkiOz# „Ѩu™ês PÜ«∂
=º=ã¨÷Ö’ H˘O`«"Õ∞~°‰õΩ =∂~°∞ÊÅ∞ [~°∞QÆ∞`«∂ =ã¨∞Î<åfl~Ú.
P q^èŒOQÍ [iˆQ =∂~°∞ÊÅ∞ H˜Ok ‰õΩÖÏÅ "åiH˜ „ÉÏǨχ}
ÉèÏ=*ÏÅO #∞O_ç, J„QƉõΩÅ PkèѨ`åºÅ #∞O_ç H˘O`«"Õ∞~°‰õΩ
"≥ã∞¨ Å∞ÉÏ@∞Å#∞ Hõeãæ ∞¨ OÎ \Ï~Ú. J~Ú`Õ Jq "≥ã∞¨ ÅÉÏ@¡#∞
Hõ e æ O KÕ `å`å¯eHõ =∂~° ∞ ÊÖË QÍx, ‰õ Ω Å =º=㨠÷ # ∞
<å=∞~°∂áêÅ∞ ÖˉõΩO_® KÕã≤, „ÉÏǨχ} ÉèÏ=*ÏÖÏxfl
`«∞^Œ=Ú\˜ìOz, =∞x+≤x =∞x+≤QÍ QÆ∞iÎOz Q“~°qOz†
JO^ŒiH© PiúHõ ã¨=∂# J=HÍâßÅ∞ HõeÊOz ã¨=∞ ã¨=∂[
™ê÷Ѩ#‰õΩ ^•if¿ã âßâ◊fi`« =∂~°∞ÊÅ∞ HÍ^Œ∞.
JO^Œ∞=Å#<Õ qѨ=¡ O ÖÏO\˜ Ѷ∞¨ @#Å∞ [iy# „Ѩu™ês
J„QƉΩõ Å â◊‰Ωõ ÅÎ ∞ `«=∞ `«=∞ ‰õΩÖÏʼnõΩ Jf`«OQÍ ã¨OѶ∞¨ \˜`"« ∞≥ ÿ
™ê=∞, ^•#, ÉèË^Œ ^ŒO_ÀáêÜ«∂Å ^•fi~å PÜ«∂Ѷ¨∞@#Å
Ѷ¨e`«OQÍ =zÛ# =∂~°∞ÊʼnõΩ J_»∞¤Hõ@ìÅ∞ "Õã≤ PkèѨ`åºxH˜
ÉÏ@Å∞ ÃÑOá⁄OkOK«∞‰õΩO@∞<åfl~°∞. WÖÏ J_»∞¤Hõ@ìÅ∞ "Õã≤
`«=∞ PkèÑ`¨ åºxH˜ ÉÏ@Å∞ ÃÑOá⁄OkOK«∞HÀ=_®<Õfl „ѨuѶ∂¨ `«
qѨ=¡ OQÍ ¿Ñ~˘¯#=K«∞Û#∞. L^•Ç¨Ï~°}‰õΩ |∞^Œ∞_ú ∞» U Ç≤ÏO^Œ∂
=∞`« Ç≤ÏO™êÜ«Ú`« K«~°ºÅ‰õΩ, J}z"Õ`«Å‰õΩ =ºuˆ~HõOQÍ
„Ѩ=zOKå_À, P Ç≤ÏO^Œ∂ =∞`«"Õ∞ q+¨µ‚ Ѩk J=`å~åÖ’¡
22

|∞^Œ∞ú_»∞ XHõ J=`å~°=∞x K≥Ñ≤ʆ J`«#∞ K«∂Ñ≤# =∂#=`«–
ã¨=∂#`«Å#∞, JÇ≤ÏO™ê ^èŒ~å‡Å#∞ K«@∞ì|O_»Å∞ KÕã≤Ok.
™êfi`«O„`«º ÉèÏ~°`« ~å*ϺOQÆO JO@~åx`«#Ѩ٠PK«~°}#∞
x¿+kèOzOk HÍx, P JO@~åx`«<åxH˜ Jã¨Å∞ HÍ~°}"≥∞ÿ#
‰õ Ω Å =º=㨠÷ # ∞, ^•x áê\˜ O Ѩ Ù #∞ x¿+kè O K« ‰ õ Ω O_®
H˘#™êyOK«_O» . L`«~Î „° Ѩ^âÕ òÖ’ aZãπÑ≤ „ѨÉ∞íè `«fiO ™ê=∂lHõ
ã¨=∂#`«‰õΩ, H˜Ok ‰õΩÖÏÅ Pi÷Hõ J=ÅO|#‰õΩ KÕѨ\ ˜ì#
K«~°ºÅ∞ "åi rq`åÅÖ’ âßâ◊fi`« =∂~°∞ÊÅ∞ fã¨∞H˘™êÎÜ≥∂
ÖËHõ, `å`å¯eHõ LѨâ◊=∞<åxfl Hõeæ™êÎÜ≥∂#<Õ q+¨Ü«∂xÔH·
WOH˘O`«HÍÅO "Õz LO_»Hõ `«Ñ¨Ê^Œ∞. WHõáÈ`Õ, <Õ#∞ ÃÑ·#
¿Ñ~˘¯#fl <åÅ∞QÆ∞, S^Œ∞ Ѷ¨∞@#Å QÆ∞iOz ‰õ∆Ω}‚OQÍ D „H˜O^Œ
K«iÛOK«∞‰õΩO^•=Ú.

JOÉË^¯Œ ~ü ^Œo`« <åÜ«∞‰õΩ_®? *ÏfÜ«∞ <åÜ«∞‰õΩ_®?
™ê=∂#ºOQÍ =º‰õΩÎÅ „Ѩu=∞Å#∞ PÜ«∂ =º‰õΩÎÅ =∞~°}Ï
#O`«~°O "å~°∞ XHõ *Ïu „ѨQÆuH˜, XHõ ^Õâ◊ „ѨQÆuH˜ ÖË^•
"≥Ú`«ÎO =∂#"åo „ѨQÆuÔH· KÕã≤# ¿ã=ʼnõΩ x"åoQÍ U~åÊ@∞
KÕã¨∞‰õΩO\Ï~°∞. HÍx Jã¨=∂#∞ºÅ~Ú# H˘O^Œi =º‰õΩÎÅ
¿ã=Å#∞, nè~`° åfixfl H˘xÜ«∂_»∞`«∂ "åi =∞~°}O`À xq∞`«OÎ
ÖˉõΩO_® "åi „Ѩu=∞Å#∞ U~åÊ@∞ KÕã¨∞HÀ=_»O PÜ«∂
=º‰õΩÅÎ ‰õΩ J~°∞^Œ∞QÍ ÅaèOKÕ J~°∞^≥#· Q“~°=O. J\˜ì J~°∞^≥#·
Q“~°"åxfl á⁄Ok# "åiÖ’ cè=∞~å=Ù ~åOr JOÉË^¯Œ ~ü XHõ~∞° .
L`«Î~°„Ѩ^ÕâòÖ’ – =ÚYºOQÍ HÍ#∂Ê~°∞, P„QÍÖÏO\˜ KÀ@¡†
PO„^茄Ѩ^ÕâòÖ’ – =ÚYºOQÍ `«∂~°∞Ê QÀ^•=i lÖÏ¡Ö’x
^Œo`« [#∞Å∞ JOÉË^Œ¯~ü „Ѩu=∞Å#∞ PÜ«∞# =∞~°}ÏxH˜
=ÚO^Õ U~åÊ@∞ KÕã∞¨ ‰õΩx PÜ«∞# áÈ~å@ Ѩ\ =˜ ∞#∞, PÜ«∞#
"Õ∞^äÀ`«<åxfl H˘xÜ«∂_»∞‰õΩ<åfl~∞° . WHõ PÜ«∞# =∞~°}Ï#O`«~O°
(_çÃãO|~°∞ 6, 1956) ^Õâ◊=∞O`«@ H˘xfl =O^ŒÅ ã¨OYºÖ’
PÜ«∞# „Ѩu=∞Å∞ U~åÊ@∞ KÕÜ«∞|_®¤~Ú. J~Ú`Õ ~ÚHõ¯_»
QÆ=∞xOKåeû# q+¨Ü«∞"Õ∞=∞O>Ë „QÍ=∞ ~°K«Û|O_»Å ^ŒQÆæ~À,
Ѩ@ì}ÏÅ =ÚYº ~°Ç¨Ï^•~°∞ÅÖ’<À, #QÆ~åÅ #_çÉÁ_»∞¤ÅÖ’<À
HÍ^Œ∞. ˆH=ÅO =∂Å ¿Ñ@ÅÖ’<Õ–=∂kQÆ "å_»ÅÖ’<Õ. JÖÏ
ZO^Œ∞‰õΩ [iyOk? JOÉË^¯Œ ~ü Hˆ =ÅO =∂Å–=∂kQÆ `«k`«~°
^Œo`« ‰õΩÖÏÅ H˘~°Hˆ áÈ~å@O KÕ™ê_®? Hˆ =ÅO "åi „âıÜ∞« ã¨∞û
H˘~°‰õΩ, "åi „ѨQÆu HÀã¨"Õ∞ `«#∞ „â◊q∞Oz ™êkèOK«∞‰õΩ#fl
"Õ∞^äÀ`«<åxfl "≥zÛOKå_®? ™ê\˜ =∞x+≤x JO@~åx"åxQÍ
K«∂_»_»O J=∂#∞+¨=∞<åfl_»∞. ‰õΩÅO ¿Ñ~°∞`À H˘O^Œ~°∞

HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

=º‰õΩÎÅ#∞ JO^ŒÅO ZH˜¯OK«_»O, J^Õ ‰õΩÅO ¿Ñ~°∞`À q∞QÆ`å
"åix J^Œó áê`åàÏxH˜ `˘Hõ¯_®xfl JO`«"Ú≥ OkOKåÅ<åfl_∞» .
áœ~°∞ÅO^ŒiH˜ ã¨=∂#OQÍ F@∞ ǨωõΩ¯ HõeÊOz#O`« =∂„`å#
Jk „Ѩ*Ï™êfi=∞º=∞xÑ≤OK«∞HÀ^Œx "åkOKå_»∞. áœ~°∞ÅO^Œ~∂°
`«=∞ ~å[H©Ü∞« ǨωõΩ¯Å#∞ ¿ãfiK«ÛQù Í qxÜ≥∂yOK«∞HÀ"åÅO>Ë
"åiH˜ PiúHõ ™êfi=ÅO|# J=ã¨~°=∞<åfl_»∞. JѨÊ\˜ =~°‰õΩ
JO@~åx"å_çQÍ K«∂_»|_ç# ^Œo`« [<åÉèÏ „Ѩ*Ï™êfi=∞ºOÖ’
|uH˜ |@ìH\õ ÏìÅO>Ë ™ê=∂lHõ <åºÜ«∞O, [<åÉèÏ „áêuѨkHõ#
q^Œº, L^ÀºQÆ, ~å[H©Ü«∞ J=HÍâßÅÖ’ "åiH˜ „Ѩ`ÕºHõ
J=HÍâßÅ∞ HõeÊOz#ѨC_Õ „Ѩ*Ï™êfi=∞º =º=ã¨÷ ѨiѨÙ+¨ì
=∞=Ù`«∞O^Œ<åfl_∞» . =∞~À~°HOõ QÍ K≥áêÊO>Ë, XHõ ^Õâ◊ ™ê=∂lHõ
=º=ã¨÷Ö’x ~°∞QƇ`«#∞ `˘ÅyOK«∞‰õΩO>Ë ‰õΩÅO ¿Ñ~° [iˆQ
^•~°∞}ÏÅ∞ JO`«"≥ÚOk ™êOѶ≤∞Hõ ã¨=∂#`«fiO Pq+¨¯ $`«
=∞=Ù`«∞O^Œ<åfl_»∞. „Ѩ*Ï™êfi=∞º =º=ã¨÷ x["≥∞ÿ# „Ѩ*Ï
=º=ã¨÷QÍ LO_®ÅO>Ë, P =º=ã¨÷ HõeÊOKÕ J=HÍâßÅ#∞
„Ѩ [ ÅO^Œ ~ ° ∂ qxÜ≥ ∂ yOK« ∞ HÀ"åO>Ë JѨ Ê \˜ = ~° ‰ õ Ω
™ê=∂lHõOQÍ, ~å[H©Ü«∞OQÍ, Pi÷HõOQÍ J}z"Õ`«‰õΩ
QÆ∞iHÍ|_ç# ‰õΩÅ– =~åæÅ "åiH˜ „Ѩ`ÕºHõ ã¨^Œ∞áêÜ«∂Å∞
HõeÊOKåÅ<åfl_»∞. WÖÏ KÕÜ«∞_»O ^•fi~å<Õ „Ѩ[ÅO^Œ~°∂
™ê=∂lHõ SHõº`«‰õΩ, Pi÷Hõ ѨiѨÙ+≤ìH˜, ^Õâ◊ „ѨQÆuH˜
~Ú`ÀkèHõOQÍ Hõ$+≤ KÕÜ«∞QÆÅ∞QÆ∞`å~°<Õ PâßÉèÏ"åxfl =ºHõÎO
KÕâß_»∞. P kâ◊QÍ J=ã¨~°"≥∞ÿ# K«~°ºÅ#∞ „ѨÉèí∞`åfiÅ∞
fã¨∞‰õΩ<Õ@O^Œ∞‰õΩ P=â◊ºHõ"≥∞ÿ# K«\ÏìÅ#∞ ~å*ϺOQÆOÖ’<Õ
á⁄O^Œ∞Ѩ~°KåÅ<åfl_»∞.
J\˜ì K«\ÏìÅ#∞ ã¨=∞~°÷=O`«OQÍ ~°∂á⁄OkOKÕ "Õ∞^äÀ
Ѩ \ ˜ = ∞ ˆ H =ÅO JOÉË ^ Œ ¯ ~ü Ö ’<Õ LO^Œ x „QÆ Ç ≤ Ï Oz#
=∞Ǩ`å‡QÍOnè, `«#‰õΩ–JOÉË^¯Œ ~ü =∞^躌 QÆÅ q~À^è•xfl Ãã`· O«
ѨHõ¯# ÃÑ\˜ì ~å*ϺOQÆ ~°K«<å ã¨OѶ¨∞O J^茺Hõ∆ Ѩ^ŒqH˜ J`«x
¿Ñ~°∞#∞ <≥„Ǩ˙H˜ ã≤á¶ê~°ã¨∞ KÕÜ«∞_»O [iyOk. ^Œo`«∞Å
=∂#= ǨωõΩ¯Å H˘~°‰õΩ, "åi ~å[H©Ü«∞–Pi÷Hõ J=HÍâßÅ
H˘~°‰õΩ áÈ~å@O ™êyã¨∞Î#fl JOÉË^Œ¯~ü ã¨O‰õΩz`«OQÍ ˆH=ÅO
`« # *Ïu „Ѩ Ü ≥ ∂ [<åÅ H˘~° ‰ õ Ω Ѩ x KÕ ¿ ã "å_» ~ Ú`Õ
Ç≤ Ï O^Œ ∂ =∞`« ^Œ ∞ ~åaè = ∂x, J„QÆ ‰ õ Ω Å „Ѩ Ü ≥ ∂ [<åÅ
ã¨O~°Hõ∆}HÍi J~Ú# QÍOnèÜÕ∞ ã¨fiÜ«∞OQÍ PÜ«∞# ¿Ñ~°∞#∞
ã≤á¶ê~°ã¨∞ KÕ¿ã"å_»∞ HÍ^Œ∞. JO|^Õ¯~ü ~å*ϺOQÆ ~°K«<å
ã¨OѶ¨∂xH˜ J^茺‰õ∆Ω_≥· QÍOnè `«k`«~° J„QƉõΩÅ *ÏfÜ«∞

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

<åÜ«∞‰õΩÅ∞ `«#ÃÑ·#∞Oz# ÉÏ^茺`«#∞ Hõ_»∞ ã¨=∞~°÷=O`«OQÍ
x~°fiiÎOz, XHõ `«e¡"ÀÖË ÉèÏ~°`« ~å*ϺOQÆ a_»¤‰õΩ [#‡xzÛ,
#=O|~°∞ 26, 1949# P a_»¤#∞ ÉèÏ~°`« *ÏuH˜ JOH˜`
«q∞=fi_»O [iyOk. ™ê=∂lHõ áÈ~å\ÏÅ∞ KÕã≤ ^Œo`« [#∞Å
„âıÜ«∞ã¨∞û H˘~°‰õΩ áê@∞Ѩ_ç, ^Õâ◊O H˘~°‰õΩ ~å*ϺOQÍxfl
~°∂á⁄OkOz# =ºH˜Îx *ÏfÜ«∞ <åÜ«∞‰õΩÅ∞QÍ ¿Ñ~˘¯#
|_»∞`«∞#fl J„QƉõΩÖ <åÜ«∞‰õΩÖˇ=fi~°∂ JOÉË^Œ¯~ü#∞ *ÏfÜ«∞
<åÜ«∞‰õΩ_çQÍ QÆ∞iÎOK«ÖË^Œ∞. J„QƉõΩÅ <åÜ«∞‰õΩÅ`À U~åÊ@∞
HÍ|_ç# qq^èŒ ˆHO„^Œ–~å¢+¨ì „ѨÉèí∞`åfiÅ∞ ‰õÄ_® JOÉË^Œ¯~ü‰õΩ
XHõ *ÏfÜ«∞ <åÜ«∞‰õΩ_çH˜ ~Ú=fi=Åã≤# Ǩϟ^• W=fiÖË^Œ∞.
Hõ#∞Hõ<Õ `«# =∞~°}ÏxH˜ =ÚO^Œ∞, P `«~åfi`« ‰õÄ_® JOÉË^¯Œ ~ü
^Œo`« <åÜ«∞‰õΩ_çQÍ<Õ QÆ∞iÎOK«|_®¤_»∞. JO^Œ∞=Å¡<Õ PÜ«∞#
„Ѩu=∞Å∞ ^Œo`«"å_»Å‰õΩ–¿Ñ@ʼnõΩ Ѩiq∞`«=∞Ü«∂º~Ú.

JOÉË^Œ¯~ü „Ѩu=∞Å „ѨuëêªÑ¨# – XHõ qѨ¡=O
1985= ã¨O=`«û~°O AÖˇ· 17 <å\˜ HÍ~°OKÕ_»∞ Hõ=∞‡‰õΩÅ
=∂~°}Ǩϟ=∞O =∂kQÆ *Ïu QÆ∞O_≥ÃÑ· `˘ÅyOѨ gÅ∞ÖËx
XHõ |Öˇ¡Ñ¨Ù áÈ@∞, "≥Ú`«ÎO =∂#=*Ïu K«i„`«, =ÚYOÃÑ·
XHõ K≥~°QÆx =∞K«Û. HÍ~°OKÕ_»∞ K«∞@∞ìѨHõ¯Å „QÍ=∂ÅÖ’
Hõ=∞‡ÅO`å UHõ"≥∞ÿ QÆO„_»Q˘_»¤à◊§`À, |iÃãÅ`À, á⁄Å∞QÆ∞Å`À
=¸‰õΩ=∞‡_çQÍ =∂kQÆ QÆ∂_≥O ÃÑ· Ѩ_ç #~°~∂° Ѩ ~åHõã∆ ∞¨ Å"ÀÖË
P~°∞QÆ∞ix ^•~°∞}Ïu ^•~°∞}OQÍ #iH˜, ÃÑ·âßz‰õΩÅ =ÖË
=ÚQÆ∞~æ ∞° ¢ãΑ =¸~°∞ÅÎ ÃÑ· Ѷ∞¨ ’~åu Ѷ∞¨ ’~°OQÍ J`åºKå~°O [iÑ≤,
"≥Ú`«ÎO =∂kQÆ QÆ∂_Õxfl `«iq∞ `«iq∞ H˘\˜ì Hõ=∞‡Å∞ [iÑ≤#
P ^•~°∞}ÏxH˜,P =∂~°}HÍO_»‰Ωõ =∂kQÆÅ∞ KÕã#≤ `«¿ÑÊO\˜?
HÍ~°OKÕ_∞» Ѷ∞¨ @# [~°Q_Æ ®xH˜ =ÚO^Œ∞~ÀA Hõ=∞‡ ‰õΩÖÏxH˜
K≥Ok# áÈu# N#∞ `«=∞ ˆQ^≥#∞ =∂kQÆÅ K≥~°∞=Ù ÉèÏQÆO
X_»∞¤# xÅɡ\ ˜ì Hõ_»QÆ_»O KÕâß_»∞. JÖÏ Hõ_çy# hà◊√§ X_»∞¤
#∞O_ç =∞~°Å K≥~∞° =ÙÖ’ˆH "≥à√◊ § `«∞O_»_O» `À, P ã¨=∞Ü«∞OÖ’
JHõ¯_Õ =Ù#fl F =∂kQÆ ‰õΩ„~å_»∞ (HõuÎ K«O„^ŒÜ«∞º) ˆQ^≥#∞
HÍã¨Î ^Œ∂~°OQÍ Hõ_»∞HÀ¯=∞x N#∞`À K≥áêÊ_»∞. á⁄Q͉õΩ,
=i ѨO@Å`À =zÛ# P^•Ü«∞O`À Pi÷Hõ HõO_»Ñ¨\ ˜ì#
HÍ~°OKÕ_»∞ Hõ=∞‡"åiH˜, JѨÊ\˜ˆH ™ê=∂lHõ ÃÑ`«Î<åxH˜ `À_»∞
`«=∞ ‰õΩÖÏxˆH K≥Ok# Z<£\ ˜~å=∂~å=Ù `≥Å∞QÆ∞^Õâ◊O áêsì
ZxflHÅõ Ö’ q[Ü«∞O ™êkèOz ~å¢+ì¨ ~å[H©Ü∂« kèHÍ~åxfl ‰õÄ_®
KÕlH˜¯OK«∞HÀ=_»O`À Ѩ@ìѨQÍæÅ∞ ÖˉõΩO_® áÈÜ«∂~Ú.

HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ

23

ÃÑ·ÃÑK«∞Û `«=∞ Ti"å_»∞, `«=∞ ‰õΩÅã¨∞Î_Õ J~Ú# ^ŒQÆ∞æÉÏ\˜
K≥OK«∞~å=∞Ü«∞ºH˜ Z<£\ ˜P~ü ã¨fiÜ«∂# qÜ«∞ºO‰õΩ_»∞. XHõ¯
=∂@Ö’ K≥áêÊÅO>Ë Pi÷Hõ|ÅO, ™ê=∂lHõ ÃÑ`«Î#O`À
~å[H©Ü«∂kèHÍ~°O qÜ«∞º"≥ÚO^ŒQÍ Ñ¨Ù\˜ì# tâ◊√"Õ ‰õΩÅ
^Œ∞~°OǨÏOHÍ~°O.
P Hõ=∞‡ ‰õΩÅ ^Œ∞~°Ç¨ÏOHÍ~åxfl #~°#~å# ri‚OK«∞‰õΩ#fl
"åiÖ’ =∞Ozhà◊§ K≥~∞° =ÙQÆ@∞ìÃÑ· Qˆ ^≥Å#∞ Hõ_yç # N#∞ ‰õÄ_®
=ÚY∞º_»∞. ˆQ^≥#∞ „ѨHõ¯# Hõ_»∞HÀ¯=∞x XHõ =∂kQÆ ‰õΩ„~å_»∞
K≥ѨÊ_®xfl =ºH˜ÎQÆ`«OQÍ `«=∞<Õ QÍHõ `«=∞ ‰õΩÖÏxfl ‰õÄ_®
ZkiOz#@∞¡QÍ "å~°∞ ÉèÏqOKå~°∞. JO^Œ∞ˆH =ÚO^Œ∞ "≥#∞Hõ
PÖ’zOK«‰õΩO_® KÕuÖ’x K≥O„_»HÀÅ`À P ‰õΩ„~å_çx
ÉÏ^Œ∞`«∂, '=∂kQÆ <å H˘_»Hõ, =∂ˆH K≥|∞`å"å?— JO@∂
u@ì_O» "≥Ú^ŒÅ∞ÃÑ\Ïì_∞» . =∞Ozhà◊§ HÀã¨=∞x K≥~∞° =Ù ^ŒQ~æÆ ‰° Ωõ
=zÛ# =∂kQÆ ¢ã‘Î (=Ú#flOy ã¨∞"å~°Î) N#∞ J<åºÜ«∞OQÍ
P ‰õΩ„~å_çx H˘@ì_»"Õ∞QÍHõ, ‰õΩÅO ¿Ñ~°∞`À ^Œ∂+≤OK«_®xfl
ã¨ Ç ≤ Ï OK« Ö Ë H õ áÈ~ÚOk. ‰õ Ω „~å_ç H ˜ =ÚO^Œ ∞ xÅ|_ç
K≥O„_»HÀÅ∞H˜ `«# aO^≥ J_»∞ä Ñ@ì_O» `À x"≥fi~° áÈ~Ú# "å_»∞
'g∞ JO`«∞ K«∂™êÎ#O@∂— JHõ¯_» #∞O_ç "≥o§áÈÜ«∂_»∞. P
`«~∞° "å`« HÍ~°OKÕ_∞» Hõ=∞‡ÅO`å HõÅã≤ ã¨∞"å~°Î =∂=∞QÍix
Ñ≤eÑ≤OK«_»O, ~år Jx #=∞‡|Å∞‰õΩ`«∂<Õ K«∞@∞ìѨHõ¯Å
„QÍ=∂ÅÖ’x Hõ=∞‡Å#O^Œih ''Hõ"∂≥ ‡à◊§‰õΩ ѨÙ\˜#ì "åà◊§~Ú`Õ
HÍ~°OKÕ_»∞H˜ `«~°e~°O_ç— J<Õ x<å^ŒO`À "ÕÖÏk Hõ=∞‡Å#∞
„áÈQÆ∞ KÕã¨∞‰õΩx =∂kQÆ QÆ∂_≥O ÃÑ· Ѩ_ç =∂~°} Ǩϟ=∞O
ã¨$+≤ìOz# ã¨OQÆu Ü«∂=#‡OkH˜ `≥eã≤# q+¨Ü«∞"Õ∞.
HõuΠѨ^•‡~å=Ù <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’ [x‡Oz# ^Œo`« L^Œº=∞O
HÍ~°OKÕ_»∞ =∂~°}Ǩϟ=∞O [~°QÆ_»O "≥#∞Hõ#∞#fl qq^èŒ
áê~å≈fiÅ#∞ J=QÍǨÏ# KÕã¨∞H˘<Õ „Hõ=∞OÖ’ =∂kQÆ ‰õΩ„~å_ç
`«Ñ¨#‰õΩ, Hõ=∞‡ ‰õΩÅã¨∞ÎÅ ^Œ∞~°∞ƒùkúH˜ =∞^茺QÆÅ JO`«~åxfl
J=QÍǨÏ# KÕã¨∞‰õΩOk. D ^Õâ◊OÖ’ ˆH=ÅO J„QƉõΩÖÏÅ
"åˆ~ HÍ^Œx, J„QƉõΩÖÏÅ KÕ`« ™ê=∂lHõ J}z"Õ`«‰õΩ, Pi÷Hõ
^ÀÑ≤_Hô ,˜ ~å[H©Ü∞« x~°H¡ Í∆ ºxH˜ QÆ∞~Ô #· ^Œo`«∞Å∞, gi`À áê@∞
Pk"åã‘Å∞, "≥#∞Hõ|_ç# ‰õΩÖÏÅ "å~°∞, =∞`«O ¿Ñ~°∞`À
"≥∞<ÿ åsìÅ∞ QÍqOK«|_ç# ¢HÔ ã· =Ψ ÙÅ∞, =Úã≤O¡ Å∞ ‰õÄ_® L<åfl~x° ,
g~°O^ŒiH˜ L=∞‡_ç ã¨OѨ^ŒÖ’ ÉèÏQÆO LO^Œx x#kOzOk.
`«=∞ J=QÍǨÏ##∞ ˆH=ÅO x<å^•ÅˆH Ѩiq∞`«O H͉õΩO_®,
L=∞‡_çãO¨ Ѩ^ÖŒ ’ `«=∞ <åºÜ«∞|^ŒOú QÍ ~å"åeû# "å\Ï H˘~°‰Ωõ
24

L^Œºq∞OzOk. P L^Œº=∞OÖ’ ÉèÏQÆOQÍ<Õ `«=∞ LxH˜x Kå\˜
K≥ѨÊ_®xH˜, L=∞‡_ç ã¨OѨ^ŒÖ’ `«=∞ ÉèÏQÍxfl ~å|@∞ìH˘<Õ
„Hõ=∞OÖ’ "≥Ú^Œ\ ˜ J_»∞QÆ∞QÍ J}z"Õ`«‰õΩ QÆ∞iHÍ|_ç#
‰õΩÅ–=~åæÅ „Ѩux^èŒ∞Å~Ú# JOÉË^Œ¯~ü „Ѩu=∞Å#∞ L=∞‡_ç
ã¨OѨ^ŒÖ’ ÉèÏQÆ"≥∞ÿ# Ѩa¡H± „Ѩ^ÕâßÅÖ’ U~åÊ@∞ KÕâß~°∞.
JѨÊ\˜ =~°‰õΩ J„QƉõΩÅ <åÜ«∞‰õΩÖˇ·# =∞Ǩ`å‡QÍOnè,
[=ǨÏ~å¡Öò <≥„Ǩ˙, WOk~åQÍOnè, ™êfiq∞ q"ÕHÍ#O^Œ,
PKå~°º Z<£.l. ~°OQÍÅ „Ѩu=∞ňH Ѩiq∞`«"≥∞ÿ# Ѩa¡H±
„Ѩ^âÕ ßÅ∞, JOÉË^¯Œ ~ü „Ѩu=∞Å U~åÊ@∞`À „Ѩ*Ï™êfig∞HõiOK«
|_®¤~Ú. =∞~À~°HõOQÍ K≥áêÊÅO>Ë ¿Ñ~°∞H˜ Ѩa¡H± „Ѩ^ÕâßÅ∞
J~Ú#ѨÊ\˜H,© J„QƉΩõ Å <åÜ«∞‰õΩÅ „Ѩu=∞ňH Ѩiq∞`«=∞~Ú
#O^Œ∞ =Å# P „Ѩ^ÕâßÅ∞ J„QƉõΩÖÏÅ J_®¤ÅÜ«∂º~Ú. P
J„QƉõΩÅ J_®¤Å∞ WѨC_»∞ JOÉË^Œ¯~ü „Ѩu=∞Å U~åÊ@∞`À
x["≥∞ÿ# Ѩa¡H± „Ѩ^ÕâßÅÜ«∂º~Ú. Wk <å ^Œ$+≤ìÖ’ F Q˘Ñ¨Ê
qѨ¡=O.

^Œo`«"å_»Ö’ ~å[âıY~üÔ~_ç¤ „Ѩu=∞Å∞–„ѨuѶ¨∂`«
qѨ¡=O
ZѨC_≥·`Õ „H˜Ok ‰õΩÖÏÅÖ’ K≥·`«#ºO =zÛ qѨ¡"å`«‡Hõ
=∂~°∞ÊÖ’#∞, ~å[H©Ü«∞ Pi÷Hõ, ™ê=∂lHõ, ™êO㨯 $uHõ
ã≤u÷ QÆ`∞« ÅÖ’ =∂~°∞ÊÅ H˘~°‰Ωõ „ѨÜ∞« `åflÅ∞ "≥Ú^ŒÅ∞ ÃÑ_»`å~À
JѨC_Õ J„QƉõΩÖÏÅ∞ P „Ѩܫ∞`åflÅ∞ J_»∞¤Hõ@ìÅ∞ "ÕÜ«∞_®xH˜
™ê=∞^è•# ^ŒO_ÀáêÜ«∂Åhfl „ѨÜ≥∂y™êÎ~°x =∞#‰õΩ K«i„`«
K≥|∞`«∞#fl ã¨`º« O. JOÉË^¯Œ ~ü „Ѩu=∞Å U~åÊ@∞`À „Ѩ*Ï™êfig∞
HõiOK«|_ç# Ѩa¡H± „Ѩ^ÕâßÅ#∞ uiy J„QƉõΩÅ J_®¤Å∞QÍ
ZÖÏ =∂~åÛÅx QÆ`« Ô~O_»∞ ^ŒâßÉÏÌÅ∞QÍ PÖ’zã¨∞Î#fl
J„QƉΩõ ÖÏÅ "åiH˜ ~å[âıY~°~Ô _ç¤ =∞~°}O XHõ K«H¯õ \˜ =∂~åæxfl
K«∂Ñ≤OzOk.
2009Ö’ [iy# JÃãOc¡ ZxflHõÅÖ’ HÍO„ÔQã¨∞ áêsì
q[Ü«∞O`À Ô~O_»=™êi =ÚYº=∞O„u J~Ú# ~å[âıY~üÔ~_ç¤
=∞~°}ÏxH˜ J„â◊√=ÙÅ∞ ~åeÛ# "åiÖ’ J`«x q∞„`«∞Å`À áê@∞
J`«x â◊„`«∞=ÙÅ∞ ‰õÄ_® L<åfl~°x ¿Ñ~˘¯#_»OÖ’ Z@∞=O\˜
ã¨O^ÕǨÏO LO_»=eû# J=ã¨~°O ÖË^Œ∞. J~Ú`Õ, q∞„`«∞Å`À
áê@∞ â◊ „ `« ∞ =ÙÅ∞ ‰õ Ä _® K« e OKå~° ∞ JO>Ë J`« x
JkfifÜ«∞"≥∞ÿ# =ºH˜Î`«fiO LO@∂, [#r=# „ѨQÆuH˜ J`«#∞
ÉÏ@Å∞ Ѩ~°Kå_»<À HÍ^Œ∞. ˆH=ÅO Jk J`«#∞ =∞~°}˜Oz#

HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

f~°∞#∞ K«∂ã≤, ÃÇÏeHÍѶ¨ì~ü PHÍâ◊OÖ’<Õ ¿ÑeáÈ~Ú Ô~_ç¤ JO@HÍQÆ_"» ∞Õ QÍHõ, ¿Ñ~°∞Ö’ Ãã`· O« ‰õΩÖÏxfl LOK«∞‰õΩ#fl J`«#∞
Jâ◊√=ÙÅ∞ ÉÏÜ«∞_»O`À =∂#=`«fi=Ú#fl „Ѩu =∞x+≤ ^Œo`«∞_»∞ HÍ<ÕHÍ^Œ∞. áÈh ^Œo`«∞Å ™ê=∂lHõ, ~å[H©Ü«∞,
Pi÷Hõ „ѨQÆuH˜ |Å"≥∞ÿ# ѨÙ<å^Œ∞Å∞ "Õã≤# „ѨQÆujÅ
ã¨ÊOkOKå_»∞.
~å ¢+¨ìOÖ’ L#fl \˜q Kèå#à◊§hfl `å=Ú Jk=~°ˆH <åÜ«∞‰õΩ_®? QÆ`« P~°∞ ã¨O=`«û~åÅÖ’ (~å[âıY~°Ô~_ç¤ =ÚYº
„ѨHõ\ ˜Oz# HÍ~°º„Hõ=∂ÅxflO\˜x ~°^Œ∞Ì KÕã¨∞H˘x, ˆH=ÅO =∞O„uQÍ =Ù#flHÍÅOÖ’) ^Œo`«∞Å ~å[H©Ü«∞, Pi÷Hõ,
Ô~_ç¤ =∞~°}"å~°Î Ѷ¨∞@##∞ „Ѩ™ê~°O KÕã≤ ~å¢+¨ì=∞O`å â◊‡âß# ™ê=∂lHõ, ™êO㨯 $uHõ ã≤÷uQÆ`«∞ÅÖ’ ~Ú`ÀkèHõ =∂~°∞ÊÅ∞
"≥·~åQͺxfl HõÅ∞QÆ *ËÜ«∞_»"Õ∞ QÍHõ `«=∞ HÍ"≥∞O@sÅ`À [iy# ^•YÖÏÅ∞ Ug∞ ÖË=Ù. =∞i Ô~_ç¤ „Ѩu=∞Å#∞ `«=∞
"å_»Å, ¿Ñ@Å =ÚO^Œ∞ U~°Ê~°K«∞‰õΩ<ÕO`« Jaè=∂#O
„Ѩ[Å#∞ F ~°Hõ"≥∞ÿ# ÉèíÜ«∂O
^Œo`«∞ÅÔHO^Œ∞‰õΩ =zÛOk?
^Àà◊#ʼnõΩ QÆ∞i K≥Ü«∞º_»OÖ’
Jã¨Å∞ ^Œo`«∞ÅÖ’ Ô~_ç¤ÃÑ·#
ã¨Ñ¶¨bHõ$`« =∞Ü«∂º~Ú.
Jaè = ∂#O 㨠fi K« Û ù O ^Œ O QÍ
~Ô _ç¤ =∞~°}O`À ~å¢+Oì¨ Ö’
U~° Ê _ç O ^•? ÖË H õ , Jaè
"≥Å∞¡"≥· áêi# ™ê#∞Éèí∂u
=∂<åxfl „Ѩu=∞Å ~°∂ѨOÖ’
h\˜x `«=∞ á⁄ÖÏÅ "≥·Ñ¨Ù‰õΩ
"åiÃÑ·# Z=Ô~·<å ~°∞^•Ì~å?
=∞o§OK«∞‰õΩ#_»OÖ’ (`«=∞
~Ô _ç¤ =∞~°}ÏxH˜ =∂#=`«fi
PkèѨ`«º ™ê÷<åxfl Ѩ\ ˜+¨ì
=Ú#fl =∞#∞+¨ µ ºÅO^Œ i
Hõ_»Ñ¨Ö’ ‰õΩѨʉõÄe# "≥·Zãπ q„QÆǨÏO
Ѩ~°∞K«∞ H˘#_»OÖ’) J„QÆ
=∂kˆ ~ ^Œ o `« ∞ Å∞ ‰õ Ä _®
‰õΩÖÏÅ∞ (=ÚYºOQÍ Ô~_»∞¡) Hõ$`«Hõ$`«∞ºÅÜ«∂º~Ú. „Ѩ[Å
ã¨ÊOkOz, ã¨O`åѨ ã¨Éèí#∞ U~åÊ@∞ KÕã≤, J`«x 㨇 $uH˜
™ê#∞Éè∂í u ÃÑ@∞ì|_çQÍ `«=∞ ™ê÷<åxfl ã¨∞ã≤~÷ Ñ° ~¨ K° ∞« HÀ=_®xH˜,
x"åo JiÊOKå~°∞. JO`«‰Ωõ q∞Oz ~Ô _ç¤ „Ѩu=∞Å#∞ U~åÊ@∞
WOHÍ Ñ¨ a ¡ H ± „Ѩ ^ Õ â ßÅÖ’ `« = ∞ Pkè Ñ ¨ ` åºxfl
KÕã∞¨ HÀ"åÅ<Õ `«ÅOѨ٠"å_»ÅÖ’ „|uˆH U ^Œo`«∞x |∞„~°Ö’#∞
H˘#™êyOKÕ@O^Œ∞‰õΩ "å~°∞ "Õã≤# Z`«∞ÎQÆ_» – Ô~_ç¤ ÉèÏs
"≥ÚÅÔH`«ÎÖË^Œ∞. "åã¨Î"åxH˜ ^Œo`« "å_»ÅÖ’ Ô~_ç¤ „Ѩu=∞Å#∞
„Ѩu=∞Å#∞ "ÕÅ ã¨OYºÖ’ ~å¢+¨ì=∞O`å Ѩa¡H± „Ѩ^ÕâßÅ∞ U~åÊ@∞ KÕÜ«∂Å<Õ `«ÅOѨ٠J`«x ǨÏÜ«∂OÖ’ Ѩ^Œ=ÙÅ
J#∞‰õΩ#fl JxflKÀ@¡ XHõ Ü«Ú^Œú „áêuѨkHõ# U~åÊ@∞ ~° ∂ Ѩ O Ö’ ~å[H© Ü « ∞ ÅaÌ á⁄Ok# ^Œ o `« ~å[H© Ü « ∞
KÕÜ∞« _»O. WÖÏ U~åÊ@∞ KÕÜ∞« _»OÖ’ #∞#fl ~Ô O_»∞ áê~å≈fiÅ#∞ <åÜ«∞‰õΩÅk.
=∞#O ã¨Ê+¨ìOQÍ QÆ=∞xOKåe. XHõ\ ˜, ã¨OѶ¨∞@# [iy#^Õ
`«=∞‰õΩ Ѩ^=Œ ÙezÛ# ~Ô _çH¤ ˜ Hõ$`«[`˝ « K«∂Ñ≤OK«∞HÀ=_®xHÍ
`«_»=Ù H˘xfl "ÕÅ ã¨OYºÖ’ ÉèÏs Ãã·A „Ѩu=∞Å#∞ `«Ü«∂~°∞ J#fl@∞¡ J`«x „Ѩu=∞Å#∞, WOHÍ J„QÆ ‰õΩÖÏÅ x"åã¨
KÕ~ÚOz, ѨaH¡ ± „Ѩ^âÕ ßÅÖ’ U~åÊ@∞ KÕÜ∞« _®xH˜ J=ã¨~"° ∞≥ #ÿ ã¨÷ÖÏÅÖ’–Ѩa¡H± „Ѩ^ÕâßÅÖ’ Ãã·`«O U~åÊ@∞ KÕÜ«∞Hõ=ÚO^Õ,
_» | ∞ƒ#∞, [<åÉè Ï #∞ JO`« `« ‰ õ Ω ¯= =º=kè Ö ’ Ô ~ _» ∞ ¡ ^Œo`«"å_»ÅÖ’ U~åÊ@∞ KÕã≤ `«=∞ „ѨÉ∞íè ÉèHí xΘ Kå@∞‰õΩ<åfl~∞° .
ã¨=∞‰õÄ~°∞Û‰õΩ#fl f~°∞, ~Ô O_»∞ ~Ô _ç¤ „Ѩu=∞Å#∞ ~Ô _»á¡ êÖˇOÅÖ’, WHõ¯_» =∞#=Ú XHõ q+¨Ü∂« xfl KåÖÏ ã¨Ê+¨Oì QÍ QÆ=∞xOKåe.
Ѩa¡H± „Ѩ^ÕâßÅÖ’ U~åÊ@∞ K≥Ü«∞º_»"Õ∞ QÍHõ, ^Œo`«"å_»ÅÖ’ `«=∞ ~å[H©Ü∞« „áê~°|OÌ HÀã¨O ^Œo`«∞Å F@¡#∞ "å_»∞‰õΩ#fl>,¡Ë
U~åÊ@∞ K≥Ü«∞º_»O. ^Œo`«"å_»ÅÖ’ Ô~_ç¤ „Ѩu=∞Å#∞ U~åÊ@∞ `«=∞ „ѨÉèí∞ÉèíH˜Îx Kå@∞‰õΩ<ÕO^Œ∞‰õΩ Ãã·`«O ^Œo`« "å_»Å#∞
K≥Ü«∞º_»O <å ^Œ$+≤ìÖ’ „ѨuѶ¨∂`« qѨ¡=O. D „ѨuѶ¨∂`« "å_»∞HÀ=_»O [iyOk. J~Ú`Õ, ^Œo`«"å_»ÅÖ’ Ô~_ç¤ „Ѩu=∞
qѨ¡=O QÆ∞iOz =∞#O H˘O`« K≥ѨCHÀ"åe.
Å#∞ U~åÊ@∞ KÕÜ«∞_®xH˜ K«∂Ñ≤Oz# L`åûǨÏO JOÉË^Œ¯~ü
D ~ÀA# ^Œo`«"å_»Ö’ JOÉË^Œ¯~ü, [QÆr˚=<£~å"£∞Å q„QÆǨÅ#∞ U~åÊ@∞ KÕÜ«∞_®xH˜ D ^Œo`« <åÜ«∞‰õΩÅ∞
„Ѩu=∞Å `«~åfi`« JkèHOõ QÍ HõxÊOKÕq ~å[âıY~ü~Ô _ç¤ „Ѩu=∞ÖË. ZO^Œ∞‰õΩ L`åûǨÏO K«∂ÃÑ@ì~∞° ? D ^Œo`« ^ŒàÏi <åÜ«∞‰õΩÅ∞
WÖÏ ZO^Œ∞‰õΩ [iyOk? ~å[âıY~°Ô~_ç¤ ^Œo`«∞_®? ¢ÔH·ã¨Î= KÕã¨∞Î#fl q+¨ K«~°ºÅ#∞ ^Œo`« L^Œº=∞ <åÜ«∞‰õΩÅ=∞x
=∞`«O ѨÙK«∞Û‰õΩ#flѨÊ\˜H©, ‰õΩÖÏxfl =^ŒÅHõ JO\˜ÃÑ@∞ìH˘x K≥ÑC¨ ‰õΩO@∞#fl <åÜ«∞‰õΩÖˇO^Œ∞‰õΩ JÉèºí O`«~O° K≥Ñʨ _»O ÖË^∞Œ ?
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
25
''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

Z<£.*ˇ. q^•º™êQÆ~ü

HÍ~°OKÕ_»∞‰õΩ áêuˆHà◊√§

1985 EÖˇ· 17. HÍ~°OKÕ_∞» ^Œo`«∞ʼnõΩ qëê^ŒH~õ "° ∞≥ #ÿ HÍ~°OKÕ_»∞ L^Œº=∞O ^Œo`«∞ʼnõΩ ^ŒÜ«∞ KÕã≤Ok. 1985
~ÀA. ^Œo`«∞Å P`«‡Q“~°=O HÀã¨O P~°∞QÆ∞~°∞ ^Œo`«∞Å∞
|e^•#O KÕã#≤ ~ÀA. "åà◊§ „áê} `åºQÆO ZO^Œ~À ^Œo`«∞efl
K≥`· #« ºÑ¨Ói`«∞efl KÕãO≤ k. ^Œo`« Ü«Ú=`«~åxfl L^Œº=∞HÍ~°∞efl
KÕãO≤ k. ¿ÇÏ`«∞"å^Œ L^Œº=∞OÖ’ L#fl HõuÑÎ ^¨ •‡~å=Ù#∞ ^Œo`«
L^Œº=∞ <åÜ«∞‰õΩ_çQÍ KÕãO≤ k. <å=∞"åK«H"õ ∞≥ #ÿ HÍ~°OKÕ_∞» #∞
ã¨~°fi<å=∞O KÕã≤Ok. ^Œo`«∞efl H˘@ì_»O – K«OѨ_»O HÍ~°O
KÕ_»∞‰õΩ =ÚO^Œ∞ QÍx `«~åfi`« QÍx ÖË=Ù Jx HÍ^Œ∞.=∞i
HÍ~°OKÕ_»∞ K«∞O_»∂~°∞ L^Œº=∂ÖË ZO^Œ∞‰õΩ Kåi„`å`«‡HõO
J~Ú <å~Ú?q∞ye#
㨠O Ѷ ¨ ∞ @#efl L^Œ º
=∂Å∞ =∞Åz <åÜ«∞
Hõ`«fiO =Ç≤ÏOK«_®xH˜
HõuΠѨ^•‡~å=Ù =O\˜
<À~°∞#fl <åÜ«∞‰õΩ_»∞
^Œo`«∞Ö’¡ ÖËHáõ È=_»O.
J~Ú`Õ HÍ~° O KÕ _ » ∞
L^Œº=∂xfl =ÚO^Œ∞‰õΩ
fã¨∞ ÔHà◊§_»O JO>Ë
JѨ Ê \’¡ JO`«
ã¨∞ÅÉèOí QÍ Ug∞ [~°QÆ
ÖË^∞Œ . HõuÑÎ ^¨ •‡~å=Ù WO\Ï |Ü«∞\Ï JÅ∞ÃÑ~°∞QÆx áÈ~å@O
KÕÜ«∞=Åã≤ =zÛOk.
XHõ"Ñ·≥ Ù¨ áÈbã¨∞Å "Õ@, =∞~À"≥Ñ· Ù¨ ~å[H©Ü∞« áêsìÖ’¡x
^Œ à Ïs ^Œ o `« <åÜ« ∞ ‰õ Ω Å∞, Wk ‰õ Ω Å áÈ~å@O Jx
P_çáÈã¨∞‰õΩ<Õ x¢+¯≤ Ü«∂Ѩ~∞° Öˇ#· Hõ=¸ºxã¨∞Åì ∞ ÃÑQ· Í HÍ~°OKÕ_∞»
ˆHã¨∞Ö’ „Ѩ^è•# =Ú^•Ì~Ú, ^•_çH˜ ã¨∂„`«^è•i ^ŒQÆ∞æÉÏ\˜
K≥O^Œ∞~å=∞Ü«∞º‰õΩ JѨÊ\˜ =ÚYº=∞O„u Z<£.\˜.~å=∂~å=Ù
ã¨fiÜ«∞OQÍ qÜ«∞ºO‰õΩ_»∞. J~Ú`Õ D Ѩiã≤÷`«∞efl ^Œo`«∞Ö’¡
ÃÑÅ∞¡aH˜# K≥·`«#ºO, SHõº`« Kå=Ù^≥|ƒ fâß~Ú. =∞# g∞^Œ
^•_çH˜ =¿ãÎ SHõº`«`À Z^Œ∞~˘¯#QÆÅO J<Õ ã¨O^Õâßxfl
26

ÃãÃÑìO|~ü 1# Kè«Ö’ p~åÅ Ñ≤Å∞ѨÙx¿ãÎ ÅHõ∆ÖÏk=∞Ok
ã¨fiK«ÛùO^ŒOQÍ `«~°e =zÛ p~åÖ’¡ Éèí∂HõOѨO ѨÙ\˜ìOKå~°∞.
HõuΠѨ^•‡~å=Ù J^ŒºHõ∆`«# [iy# ã¨ÉèíÖ’ QÆ^Œ¤~ü ''^Œo`«
ѨÙÅ∞Å=∂‡—— J#flѨC_»∞ ^Œ∞óYO, ã¨O`À+¨O UHõHÍÅOÖ’
=ÚÑ≤Ê iQ˘x ÅHõÅ∆ =∞Ok x~°∞¿Ñ^Œ, xã¨ûǨ Ü«ÚÖˇ#· ^Œo`«∞Å∞
DÅÅ∞, K«Ñʨ @¡`À =ÓyáÈÜ«∂~°∞. D ã¨ÉÖíè ’<Õ 'Z<£H“O@~ü—
Ѩ„uHõ Z_ç@~ü Ñ≤OQÆo ^Œâ◊~°^äŒ~å"£∞ áêÖÁæ <åfl_»∞. Ñ≤OQÆo
^Œâ◊~°^äŒ~å"£∞ =∂@efl JO^Œ~°∂ „â◊^ŒúQÍ PÅH˜OKå~°∞. Hõ=∞‡
"åà◊¡O`å UHõ"≥∞ÿ XHõ
HÀ\˜ ~° ∂ áêÜ« ∞ Å∞
xkèx [=∞KÕâß~°x, P
_» | ∞ƒ#∞ ~å[ºã¨ É è í
ã¨Éèí∞º_»∞ PO„^èŒ*’ºu
Ѩ „ uHõ Ü« ∞ [=∂x
ÔH.ZÖò.Z<£. „Ѩ™ê^£
(HÍO„Ô Q ãπ ) WO\’¡
=Ù<åflÜ«∞x, P _»|∞ƒ
`À [_ç˚x H˘<Õ™êÎ~°x
^Œâ◊~°^äŒ~å"£∞ ÃÇÏK«Û
iOKå_» ∞ . JO`« ‰ õ Ω
=ÚO^Œ∞ HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨OѶ¨∞@# "å~°Î q#fl "≥O@<Õ g_çÜ≥∂
HÔ "≥∞~å`À ã¨Ç¨ =zÛ Hõ`∆ Q« Í„`«∞efl, Kå=Ù|`«∞‰õΩÅ =∞^躌 =Ù#fl
"åà◊§ ¿ãì\ò"≥∞O@¡x iHÍ~°∞¤ KÕ™ê_»∞. P HͺÃã\ò Z<£H“O@~ü
PѶ‘ã¨∞Ö’ ^Œâ◊~°^äŒ~å"£∞ >Ë|∞Öò g∞^Œ #∞O_ç XHõ~ÀA
=∂Ü«∞"≥∞ÿOk.
HÍ~°OKÕ_»∞ áÈ~å@OÖ’ ÉèÏQÆ™êfi=∞ºO L#fl"åi
#O^Œix JѨÊ\˜ `≥Å∞QÆ∞^Õâ◊O „ѨÉèí∞`«fiO JÔ~ã¨∞ì KÕÜ«∞_»O,
K«OÑ≤OK«@O KÕã≤Ok. q[Ü«∞"å_» QÍOkè =ÚxûѨÖò
ÃÇ·Ïã¨∂¯ÖòÖ’ [iy# |Ç≤Ï~°OQÆ ã¨Éèí#∞ ÉèíQÆflO KÕã≤ ã¨ÉèíÖ’
áêÖÁæ#fl "ÕÖÏk=∞Ok HÍ~°ºHõ~°Îefl ÖÏsîÅ`À H˘\˜ìOzOk.

HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

Pk #∞O_ç J<ÕHõ X_ç^Œ∞_»∞‰õΩÅ#∞ Z^Œ∞~˘¯x
1991 SHõº~å[º ã¨q∞u [#~°Öò JÃãOc¡Ö’
ÉèÏ~°`« „ѨuxkèQÍ *Ïu q=Hõ∆`«ÃÑ·
„Ѩã¨Oyã¨∞Î#fl ^ŒQÆ∞æÉÏ\˜ "≥OHõ>Ëâ◊fi~°~å=Ù
HõuÎѨ^•‡~å=Ù#∞ JÔ~ã¨∞ì KÕã≤ z„`«Ç≤ÏOã¨Å∞ ÃÑ\˜ì i=∂O_£
ÃÑ· qâßYѨ@ì}O *ˇ·Å∞‰õΩ `«~°eOzOk. P `«~°∞"å`« 1985
JHÀì|~°∞ 20# Ñ≤OQÆo ^Œâ◊~°^äŒ~°~å"£∞ ǨÏ`«º [iyOk.
''HÍ~°OKÕ_»∞Ö’ =∂~°}Ǩϟ=∞O—— Jx „Ѩ`ÕºHõ ã¨OzHõ
„ѨK«∞iOK«_»O, ÉÏkè`«∞Å "åV¥‡ÖÏÅ#∞ g_çÜ≥∂ fã≤
u~°∞QÆ∞ÖËx ™êHõ∆ ºOQÍ K≥Ü«∞º_»O ^Œâ◊~°^èŒ~å"£∞#∞ „ѨÉèí∞`«fiO
K«OÑ≤OK«_®xH˜ HÍ~°}O. JO`ÕHÍ^Œ∞, HÍ~°OKÕ_»∞ ˆHã¨∞Ö’
„Ѩ^è•# ™êH˜∆ ^Œ∞_»∞¤ Jbã¨=∞‡#∞ q[Ü«∞#QÆ~ü HÍÅhÖ’<Õ
„ѨÉèí∞`«fiO ǨÏ`«º KÕ~ÚOzOk.
J~Ú`Õ J„QÆ=~°‚ „ѨÉèí∞`«fiO`À JÅ∞ÃÑ~°∞QÆx áÈ~å@O
KÕã≤ ã¨∞„Ñ‘OHÀ~°∞ì =~°‰õΩ "≥o§ ǨÏO`«‰õΩʼnõΩ tHõ∆Å∞ "Õ~ÚOz#
HÍ~°OKÕ_»∞ ÉÏkè`«∞Å ã¨=∞~°ã¨∂ÊùiÎ JO^ŒiH© P^Œ~°≈O.

L^Œº=∂xfl #_çÑ≤Oz# HõuΠѨ^•‡~å=Ù, `Õà◊§ [_»û<£,
HÀ\˜,*Ë"£∞û, Ѩ~°O*’ºu, #∂Hõ`À\˜ ÉÏ|∂~å=Ù, Zãπ.Z<£.
ÉèQí `Æ ãü O≤ Q∑, "≥Ú@ì"Ú≥ ^Œ@QÍ JÔ~ãπì J~Ú# ã¨ÅQÆÅ ~å[âıY~ü
WOHÍ J<Õ H õ = ∞Ok <åÜ« ∞ ‰õ Ω Å, HÍ~° º Hõ ~ ° Î Å `åºQÍÅ∞
âß¡Ñ∞¨¶ hÜ«∞O. ѨÓ@HÀ ¿Ñ@ x<å^ŒO`À HÍ~°OKÕ_∞» ÉÏkè`∞« Å#∞
P^Œ∞‰õΩ#fl 18 ¿Ñ@Å ^Œo`«∞Å B^•~°ºO z~°ã¨‡~°}©Ü«∞O. P
=∞Ǩϟ^Œº=∞OÖ’ áêÖÁæ#fl "ÕÖÏk=∞Ok HÍ~°ºHõ~°ÎÅÖ’ <Õ#∞
XHõ_çx J~Ú#O^Œ∞‰õΩ QÆifiã¨∞Î<åfl#∞.

QÆiƒù}©`À =Ù#fl `Õà◊§ bÅ=∞‡#∞ qѨs`«OQÍ H˘@ì_»O`À
ѨÙ\˜ì# a_»¤ qHõÖÏOQÆ∞_≥· 3 ã¨OIIňH K«xáÈÜ«∂_»∞
HÍ~°OKÕ_∞» ã¨∂ÊùixÎ =∞m§ =∞m§ 㨇iOK«∞HÀ"åe. Jk
HÍ#∞HõQÍ WzÛ# SHõº`«‰õΩ áÈ~å@ Ѩ\ ˜=∞‰õΩ ^Àã≤e Ѩ\Ïìe.
ÅHõ∆ÖÏk=∞Ok Ü«Ú=‰õΩÅ∞ Ñ≤_çH˜à◊√§ ayOz =ÚxQÍà◊§ g∞^Œ
xÅ|_ç Éèí∂=∂ºHÍâßÅ#∞ XHõ\ ˜ KÕã≤# x<å^•Å∞ =∞m§
qxÑ≤OKåe. â‹·`«ÖϺxfl xÅ∞= h\˜x XHõ ˆ~=Ù# ÅÔQuÎOz
ã≤OǨÏHõO~î°<å^•Å`À =∞m§ QÆi˚OKåe.

~°∞„^ŒˆH∆„`«OÖ’ x"åà◊√ÅiÊã¨∞Î#fl ^Œo`«∞Å∞
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

27

ѨÙÅ∞QÆ∞A˚ ã¨∞ˆ~+π

Éè’áêÖò áêѨO–ÉèÏ~°`«áêʼnõΩÅk HÍ^• ?

Éè’áêÖò `«e¡ ã¨#÷ ºO #∞O_ç q+¨O „ã¨qã¨∞OÎ k. Ç≤Ï~Àëê=∂, L`«ÊuÎ KÕÜ«∞_»O HõOÃÑh „Ѩ^è•# L^ÕÌâ◊O. 1979Ö’ q∞^ä≥·Öò
<åQÆ™êH˜ÅÖ’ J}∞ÉÏO|∞ „ѨÉèÏ=O rq =∞#∞QÆ_»#∞ H˘xfl
`«~åÅáê@∞ âßã≤OzOk. r=HÀ\˜<Õ „Ѩâßfl~°÷HõO KÕã≤Ok.
JO`«HõO>Ë ^•~°∞}"≥∞ÿ# =∂#= ǨÏ##O Éè’áêÖò „Ѩ[ÅÃÑ·
q~°∞K«∞‰õΩѨ_çOk. WOÑ‘iÜ«∞Öò q^è•<åxH˜, ™ê„=∂[º"å^Œ
„ѨÜ≥∂[<åʼnõΩ ÉèÏ~°`« ™ê~°fiÉè∫=∂kèHÍ~°O QÆ∞O_≥Ö’¡ |Öˇ¡Ñ¨Ù
áÈ@∞Å∞ kQÍ~Ú.
ÉèÏ~°`«áêÅ# |Ǩïà◊
*Ïu HõOÃÑhÅ ÖÏÉèÏ
Å#∞ ÃÑOK« _ ®xˆ H
ѨxKÕã¨∞ÎO^Œ#fl KÕ^Œ∞
x[OÉè’áêÖò ^Œ∞~°@
… #
[iy# 26 UO_» ¡
`« ~ åfi`« |Ç≤ Ï ~° æ ` «
=∞~ÚOk. Éè’áêÖòÖ’
WѨÊ\˜H© ÖˇHõ¯ÖË#O`«
#+¨ ì O [iyOk.
J<ÕHõ=∞Ok, J<ÕHõ ~°HÍÅ qHõÅ∞Å∞, r=K«Ûù"åÅ∞QÍ
Ü«¸xÜ«∞<£ HÍÔ~ƒ· _£ HõOÃÑh ^Œ∞~åâ◊, x~°H¡ Í∆ ºxH˜ |Öˇ· xÅ∞"≥`∞« Î
™êH∆ͺÅ∞QÍ q∞yÖÏ~°∞. QÆ∞O_≥ H˘@∞ìHÀ=_»O `«Ñʨ J=Ü«∞"åÖ’¡
U XHõ¯\˜ Ѩx KÕÜ«∞^ŒHõ¯_».Éè’áêÖò =∂#= q<åâ◊#O ÃÑ·
"≥Å∞=_ç# f~°∞Ê „Ѩ*Ï™êfi=∂ºxˆH =∂Ü«∞x =∞K«Û. ^Õâ◊OÖ’
™êQÆ∞`«∞#fl ~åHõ∆ã¨áêÅ#‰õΩ, ~å[ºÇ≤ÏO㨉õΩ ~Úk Ѩ~åHÍ+¨ª.
J`«ºkèHõ [#™êO„^Œ`« ˆHO„nHõ$`«"≥∞ÿ# Éè’áêÖò ã¨g∞ѨOÖ’
1969= ã¨O=`«û~°OÖ’ J"≥∞iHÍ ^Õâ◊ã¨∞Î_»∞ "åÔ~<£ PO_»~°û<£
P^èŒfi~°ºOÖ’ Ü«¸xÜ«∞<£ HÍÔ~·ƒ_£ WO_çÜ«∂ eq∞>ˇ_£
U~°Ê_çOk. 50.9 âß`«O "å\Ï Ü«¸xÜ«∞<£ HÍÔ~·ƒ_£ HõOÃÑh,
49.1 âß`«O ÉèÏ~°`üÖ’ qq^èŒ ~°HÍÅ HõOÃÑhÅ "å\Ï LOk.
„ѨÉèí∞`«fi ~°OQÆO ‰õÄ_® ÉèÏQÆ=∞~ÚºOk. ÃÑã≤ìÃã·_£ HÍ~°ƒsx
28

S™È<Õ>ˇ_£ áê¡O\ò =zÛ KÕiOk. _çâ◊O|~°∞ 1984 J~°ú~å„u
610 \ϺOH±Å h~°∞ ÉèÏsQÍ xÅ= =Ù#fl 42 @#∞flÅ q∞^ä≥·Öò
S™È<≥\ò áê¡O@Ö’ „Ѩ"tÕ OK«_O» =Å¡ "Õ_qç ∞ 2000 ÃãO\©„Qˆ _£
ÃÑiy q+¨"åÜ«Ú=Ù Éè’áêÖò#∞ K«∞@∞ì=Ú\˜Oì k. H˘kÌ¿ãѨ\’¡<Õ
Éè’áêÖò Ѩiã¨~åÖ’¡ qã¨ÎiOzOk.
ǨÏ$^ŒÜ∞« q^•~°Hõ
"≥∞#ÿ Éè’áêÖò Ѷ∞¨ @#‰õΩ
|Öˇ · # "åi㨠O Yº
ZO`À YzÛ`« O QÍ
`ÕeÛ K≥Ñʨ ÖËx Ѩiã≤u÷ .
1,70,000 =∞$`«
^ÕÇ¨ Å∞ #~°‡^• #kÖ’
Hõ e áê~° ∞ . "å\˜ Ö ’
2000 =~°‰õΩ ˆQ^≥Å∞,
^Œ ∞ #fláÈ`« ∞ Å∞ LO
\Ï~Ú. J<ÕHõ W`«~°
Ѩâ◊√=ÙÅ∞, P=ÙÅ∞, "Õ∞HõÅ∞, HÀ_çÑ≤Å¡Å∞ L<åfl~Ú. ã¨∞=∂~°∞
S^Œ∞#fl~° ÅHõÅ∆ =∞Ok „Ѩ=∂^Œ ÉÏkè`∞« ÅÖ’ 2,00,000 =∞Ok
15 ã¨OII֒Ѩ٠=Ü«∞ã¨∞#fl"å~°∞, 3000 QÆiƒù}© ¢ãÅΑ ∞, ÉÏkè`∞« Ö’¡
J<ÕHõ=∞OkH˜ Hõà◊√§ áÈÜ«∂~Ú. HõO\˜ K«∂Ѩ٠Hõ#|_»Hõ
ÉÏ^èŒÑ¨_Õ"å~°∞, Hõ_»∞ѨÙ<˘Ñ≤Ê, "åO`«∞Å∞, âßfi㨠ã¨O|O^èŒ
"åº^è∞Œ Å∞, H˜_flô , QÆ∞O_≥ =O\˜ "åº^è∞Œ Å ÉÏi# Ѩ_®¤~∞° . WO`«\ ˜
^•~° ∞ }"≥ ∞ ÿ # „Ѩ Ñ ¨ O K« O Ö’<Õ JuÃÑ^Œ Ì ^ ≥ · # ^Œ ∞ ~° … @ #‰õ Ω
ã¨O|OkèOz# qKå~°} ѨÓiÎ KÕã,≤ 26 ã¨O=`«û~åÅ `«~∞° "å`«
f~°∞Ê "≥Å∞=_çOk. H˘O_»#∞ `«qfi ZÅ∞Hõ#∞ ‰õÄ_® Ѩ@ìÖË^Œ∞.
<åºÜ«∞ ™ê÷#O, „ѨÉèí∞`«fiO Z=i ѨH∆Í# xÅ|_çOk. Z=i
„ѨÜ≥∂[<åÅ#∞ Ѩ}OQÍ ÃÑ\˜ìOn J~°÷=∞=Ù`«∞Ok. 26
ã¨O=`«û~åÅ∞ qKåiOK«=Åã≤# J=ã¨~°O ZO^Œ∞‰õΩ =zÛOk.

HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

~Ú=hfl ÉÏkè`«∞Å∞, áœ~° ã¨=∂[O QÆ∞Ñ≤Êã¨∞Î#fl „Ѩâ◊flÅ∞. XHõ Ѩ~å~Ú ^Õâßxfl, ™ê„=∂[º"å^Œ∞Å#∞ <åºÜ«∞O KÕÜ«∂Åx
ÉèÏs „Ѩ=∂^ŒO [iy#ѨC_»∞ „Ѩ=∂^•xH˜ HÍ~°}"≥∞ÿ# "åiH˜ HÀ~°_O» ZO`« =~°‰Ωõ ã¨||∞. „Ѩ=∂^•Å ÉÏi #∞O_ç ~°HO∆˜ K«∞
tHõ∆ Ѩ_®e, „Ѩ=∂^Œ ÉÏkè`«∞ʼnõΩ #+¨ìѨiǨ~°O K≥e¡OKåe, HÀÖËx K«\ÏìÖË ÖË#ѨÙ_»∞ HõOÃÑh x~å‡}ÏxH˜ J#∞=∞`«∞Å∞
„Ѩ=∂^ŒO =Å# Ѩ~åº=~°}ÏxH˜, ã¨=∂*ÏxH˜ [iy# #+¨ìO ZO^Œ∞‰õΩ ~Ú=fi=Åã≤ =zÛOk. HõOÃÑhÖ’ „ѨÉèí∞`«fiO ‰õÄ_®
ѨÓ_®Ûe. D =∂„`«O ^•xH˜ ÃÑ^ŒÌ ÃÑ^ŒÌ K«^Œ∞=ÙÅ∞ J=ã¨~°O ÉèÏQÆ™êfiq∞ J~ÚºOk. 1969 #∞Oz 1984 =~°‰õΩ =zÛ#
ÖË^∞Œ . K«\ÏìÅ∞ `≥eÜ«∞=Åã≤# Ѩx ‰õÄ_® ÖË^∞Œ . ^Œo`« "å_»Ö’¡, ÖÏÉèÏÅ∞ Z=i Y*Ï<åÖ’ [=∞KÕâß~°∞. n#O`«\ ˜H˜ HÍ~°‰õΩ
yi[# „áêO`åÖ’¡ "åi ^≥·#Ok# rq`«OÖ’ <åºÜ«∂xH˜ Öˇ=~°∞? 1984 #∞Oz 2010 =~°‰õΩ "≥Ú`«ÎO 26 ã¨O=`åû
ã¨O|OkèOz# =¸ÖÏÅ∞ HõxÑ≤™êÎ~Ú. JHõ¯_ç #∞Oz <åQÆiHõ ~åÅÖ’ Ô~O_»∞ *ÏfÜ«∞ áêsìÅ∞ =∞^茺„Ѩ^Õâò#∞ áêeOKå~Ú.
ã¨=∂[O <Õ~°∞ÛHÀ=Åã≤Ok ZO`≥·<å =ÙOk. D ™ê=∂lHõ J`«ºkèHõO HÍO„ÔQãπ „ѨÉèí∞`«fiO 19 ã¨O=`«û~åÅ∞ áêÅ#Ö’
<åºÜ«∞O <åQÆiHõ ã¨=∂*ÏxH˜ P@qHõ <åºÜ«∞OQÍ Hõ#|_»∞ L#flk. Hˆ O„^ŒOÖ’ ‰õÄ_® ~Ú^Õ Ñ¨iã≤u÷ . J"≥∞iHÍ „ѨÜ∂≥ [<åÅ∞
`«∞#flk. HÍh ™ê=∂lHõ <åºÜ«∞OÖ’x
HÍáê_»_»OÖ’ Ô~O_»∞ *ÏfÜ«∞ "≥·i
qÅ∞=Å#∞ `Àã≤ ѨÙK«∞Û`«∂ J<åQÆi
ѨH∆ÍÅ∞ XHõ¯@Ü«∂º~Ú. Ѩ~°ã¨Ê~°
‰õΩÅ∞QÍ [=∞Hõ\ ˜ìOk. W@∞=O\˜
ã¨Ç¨ÏHÍ~°O JOkOK«∞‰õΩ<åfl~Ú.
^Œ$HõÊ^äŒO `À<Õ Éè’áêÖò ÉÏkè`«∞Å#∞
„ѨuѨHõ∆OÖ’ =Ù#fl a.*ˇ.Ñ≤. `«#
HÍáê_»ÖHË áõ È~ÚOk. á¶êºHõsì Å =Å#
~å[H©Ü∞« „ѨÜ∂≥ [#O HÀã¨O ‰õÄ_®
ã¨OÉèíqOKÕ „Ѩ=∂^•Å#∞ U q^èŒOQÍ
Ѩ\Oì˜ K«∞ HÀÖË^∞Œ . ÉèÏ~°`« áê~°"¡ ∞≥ O\ò
JiHõ\Ïìe. HõOÃÑhÅ x~°¡Hõ∆ ºO =Å#
Ö’ [~°QÍeû#O`« K«~°Û [~°QÆÖË^Œ∞.
[iˆQ #ëêìxfl U q^èŒOQÍ Ñ¨Ó_»∞Û
JÜ≥ ∂ ^è Œ º , ~å=∞[#‡ Éè í ∂ q∞,
HÀ"åe, Z@∞=O\˜ tHõ∆Å∞ J=∞Å∞
Ç≤ Ï O^Œ ∂ –=Úã≤ ¡ O q"å^•Å‰õ Ω
KÕÜ«∞e =O\˜ "å\˜H˜ =∞# ÉèÏ~°`«
ã¨O|OkèOz „Ѩu U\Ï áê~°¡"≥∞O\ò
K« \ Ïì Å Ö’ 1985 =~° ‰ õ Ω ÖË = Ù.
Ö’ ÖË=<≥`«∞Î`«∂<Õ L<åfl~°∞. HÍh
JѨ C _» ∞ ÖË = Ù WѨ C _» ∞ U"≥ ∞ ÿ < å
Éè ’ áêÖò ^Œ ∞ ~° O `åxfl ~å[H© Ü « ∞
L<åflÜ« ∂ JO>Ë JO`« H õ O >Ë
Ѩ H ∆ Í Åhfl x~° ¡ H õ ∆ ºO KÕ â ß~Ú.
^•~° ∞ }OQÍ `« Ü « ∂ ~° Ü « ∂ º~Ú.
ÃãÃÑìO|~°∞ 11# a<£ÖÏ_≥<£ =~°Öò¤
„Ѩ = ∂^•xH˜ ÉÏ^è Œ ∞ º_≥ · # "åÔ ~ <£
„>Ë _ £ ÃãO@~ü Ã Ñ· KÕ ã ≤ # ^•_ç H ˜
PO_»~°û<£#∞ ÉèÏ~°`«„ѨÉèí∞`«fi „Ѩã¨∞Î`« ˆHO„^Œ=∞O„u, JѨÊ\˜ a<£ÖÏ_≥<£ PѶ¨…x™êÎ<£Ö’ L<åfl_Õ"≥∂##fl J#∞=∂#O`À
=∞^茺„Ѩ^Õâò =ÚYº=∞O„u ^ŒQÆæ~°∞O_ç "åiÃÑ· DQÆ ‰õÄ_® PѶ¨…x™êÎ<£<Õ ã¨~°fi<åâ◊#O KÕã≤Ok J"≥∞iHÍ. =∞# ÉèÏ~°`«
"åÅ#O`« Hõ@∞ìk@ì"≥∞ÿ# Éèí„^Œ`å U~åÊ@∞¡ KÕã≤ „Ѩ`ÕºHõ áêʼnõΩÅ∞ Éè’áêÖò xOk`«∞Å#∞ Hõhã¨O ÉèÏ~°`«^ÕâßxH˜
q=∂#OÖ’ ~å[ÖÏOKè«<åÅ`À ã¨fi^ÕâßxH˜ ѨOáê~°∞. P ~°Ñ≤ÊOK«ÖËHõ áÈ~ÚOk. HÀ~°∞ìÉ’#∞Ö’ xÅɡ@ìÖËx xã¨ûǨÜ«∞
`«~∞° "å`« Jã¨Å∞ Hõ^Œè #_çÑO≤ Kå~°∞. "åÔ~<£ PO_»~û° <£`Àáê@∞ ã≤÷uÖ’ =∞# „ѨÉèí∞`«fi áêÅ#, HÀ~°∞ìÅ∞ L<åfl~Ú. 26
=∞~À 12=∞Okx ã¨fi^ÕâßxH˜ ™êQÆ#Oáê~°∞. xOk`«∞Å∞QÍ ã¨O=`«û~åÅ∞ ã¨∞n~°…OQÍ [iÑ≤# qKå~°}Ö’ XHõ¯i<≥·<å
Kåi˚+‘@∞ ^•YÅ∞ KÕ¿ãÎ 1987Ö’ D ˆHã¨∞#∞ h~°∞Q͈~Ûâß~°∞. tH˜∆OK«ÖËHõáÈ~ÚOk. `å#∞ HÀi# #+¨ìѨiǨ~°O á⁄O^ŒÖËHõ
PO_»~°û<£#∞ "Õ~°∞QÍ qKåiOKåÅx HÀ~°∞ì f~°∞Ê K≥Ñ≤ÊOk. áÈ~ÚOk. #+¨Ñì i¨ Ǩ~°O 3.3 aeÜ«∞<£ _®Å~°∞¡ J~Ú`Õ 470
=∞# ^Õâ◊O J"≥∞iHÍ lÖÏ¡ HÀ~°∞ìÅ#∞ qKå~°}‰õΩ q∞eÜ«∞<£Å∞ ~Ú™êÎ=∞x HõOÃÑh „ѨHõ\ ˜OzOk. Jk ‰õÄ_®
JÉèºí i÷OzOk. =∂ ^ÕâO◊ =Å㨠áêÅ#Ö’ L#fl =∂‰õΩ „Ѩ`ºÕ Hõ 㨠iQÍ K≥ e ¡ O K« Ö Ë ^ Œ ∞ . „Ѩ É è í ∞ `« fi ÖÏOKè « < åÅ`À „Ѩ ` Õ º Hõ
K«\ÏìÅ∞ ~°∂á⁄OkOK«ÖËHõáÈÜ«∂O, g∞ˆ~ qKåiOz `«y# q=∂#OÖ’ J"≥∞iH͉õΩ ѨOÑ≤# "åÔ~<£ PO_»~°û<£ 1992Ö’
<åºÜ«∞O KÕÜ«∂Åx q[˝Ñ≤Î KÕã≤Ok. WO`«HõO>Ë J==∂#O J`«xfl Ѩ~åsÖ’ =Ù#fl xOk`«∞_çQÍ Éè’áêÖò HÀ~°∞ì P^Õâß
=∞~˘Hõ\˜ LO@∞O^•? xOk`«∞_çx qKåiOK«‰Ωõ O_® ѨOÑ≤Oz, ezÛOk. 2003Ö’ PO_»~°û<£#∞ ÉèÏ~°`ü‰õΩ JѨÊyOKåÅx
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
29
''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

ÉèÏ~°`« „ѨÉèí∞`«fiO J"≥∞iHÍ#∞ HÀiOk. 2004Ö’ J"≥∞iHÍ Ñ¨Ù#~å"åã¨O :
‰õΩ^Œ~°^Œ∞ á⁄=∞‡Ok.
ÖÏÉèÏÅ∞ QÆ_çOz# J"≥∞iHõ<£ HõOÃÑh #+¨ìѨiǨ~°O
ÅHõÖ∆ Ïk=∞OkÃÑ· „ѨÉÏè =O K«∂Ñ≤# Éè’áêÖò ^Œ∞~°@… # ZÖÏ K≥eO¡ ѨÙÖ’ ÉÏkè`∞« ʼnõΩ ѨÙ#~å"åã¨O Ѩ@¡ QÍh L^•ã‘#OQÍ,
ã¨OÉèqí OzOk. HÍ~°}ÏÅ∞ Uq∞\˜? ‰õΩ„@Å∞ U"≥∞<ÿ å L<åflÜ∂« ? KåÖÏ Hõ$Ï~°OQÍ =º=ǨÏiOzOk. J`«º=ã¨~° ibѶπ Ô~O_»∞
x~°H¡ ∆õ º=∂? L^ÕâÌ º◊ ѨÓ~°fiHOõ QÍ [iyO^•? Ѩije¿ã,Î ^Œ∞~°@… #‰õΩ ~À[Å∞ `«~åfi`« QÍh x~°‚~ÚOK«ÖË^Œ∞. ibѶπ K«~°ºÅ∞ 1985
=ÚO^Œ∞‰õΩ `«~∞° "å`« J<ÕHõ ~°∂áêÖ’¡ J^躌 Ü«∞<åÅ∞ [iQÍ~Ú. #∞Oz J=∞Å∞Ö’H˜ =KåÛ~Ú. ˆ~+¨<£HÍ~°∞¤Å∞ =∞OE~°∞
Éèí„^Œ`å K«~°ºÅѨ@¡ Ü«∂[=∂#º L^•ã‘#`«, x~°¡Hõ∆ ºO, KÕ™ê~°∞. Éèí~°ÎÅ#∞ HÀÖ’Ê~Ú# "åiH˜ 200/– ÃÑ#¬<£, P
ã¨~°~Ú# ã¨=∞Ü«∞OÖ’ ã¨ÊOkOK«HõáÈ=_»O, Y~°∞ÛÅ∞ `«yæOK«∞ `«~°∞"å`« 750H˜ ÃÑOKå~°∞. 1500 ‰õΩ@∞OÉÏʼnõΩ 500
HÀ=_»O, P^•, ÉèÏ+¨ "≥Ú^ŒÖˇ·#qQÍ QÆ∞iÎOKå~°∞. 1976Ö’ K˘Ñ¨C# ZH±û„ˆQ+≤Ü∂« JOkOKå~°∞. qѨ`∞« ‰Î Ωõ =ÚO^Œ∞ѨÙ\˜#ì
HÍÅ∞+¨ºOÃÑ· HÍi‡Hõ ã¨OѶ¨∂Å∞ „ѨuѶ¨∞\˜OKå~Ú. 1981Ö’ "å~°O^ŒiH© =∞^茺O`«~° ibѶπ „H˜O^Œ 200/– K≥e¡OKå~°∞.
HÍi‡‰õΩ_»∞ =∞~°}˜OKå_»∞. 1982Ö’ 24=∞Ok Pã¨∞Ѩ„u Jhfl Hõ e Ñ≤ „Ѩ = ∂^Œ O ÉÏi# Ѩ _ ç # XH˘¯Hõ ¯ =ºH˜ Î H ˜
áêÅÜ«∂º~°∞. Wxfl [~°∞QÆ∞`«∞<åfl =∂ãπ¯Å∞ ^èŒiOKåÅ#fl #+¨Ñì i¨ Ǩ~°O „H˜O^Œ 25,000/–, =∞~°}O˜ z# "åiH˜ 62,000
ÃÇÏK«ÛiHõ ‰õÄ_® HõOÃÑh KÕÜ«∞ÖË^Œ∞. 1982 Ѷ≤„|=iÖ’ "≥Å Hõ\Ïì~°∞. 5,74,304=∞Ok ÉÏkè`«∞Å∞ #+¨ìѨiǨ~åxH˜
áÈ¿ãÊ<£ bH± J~ÚOk. 18=∞Ok á¶Èã‘ì<£ ÉÏi# Ѩ_®¤~°∞. #"≥∂^Œ∞ KÕã¨∞HÀQÍ ˆH=ÅO 5 =O`«∞ 1,029,517=∞OkH˜,
1982 PQÆã∞¨ Öì ’ XHõ WO[h~°∞ â◊s~°O 30% HÍeáÈ~ÚOk. 1546.47 HÀ@∞¡ ѨiǨ~°O JOkOk. JO>Ë 4,55,213
~å*ò‰õΩ=∂~ü ˆHâ◊fii J<Õ [~°fleãπì ÃÇÏK«ÛiHõÅ`À ‰õÄ_ç# =∞OkH˜ W=fiÖË^∞Œ .
Hõ^äŒ<åÅ∞ ~å™ê~°∞.
ÉÏkè`«∞ʼnõΩ 50 =~ü¯Ã+_»¡ x~å‡}O ÅHõ∆ ºO HÍQÍ 33
Ü«¸xÜ«∞<£ HÍÔ~ƒ· _£ HÍ~˘Êˆ~+¨<£ âߢã"Ψ `Õ ÅΫ ∞ ã¨OѶ∞¨ @#‰õΩ xi‡OKå~°∞. Jq ‰õÄ_® 1992Ö’ =¸`«Ñ¨_®¤~Ú. 50,000
H˘xfl <≥ÅÅ =ÚO^Œ∞ fã¨∞HÀ=Åã≤# Éèí„^Œ`åK«~°ºÅ ÃÑ· =∞OkH˜ „Ѩ`åº=∂flÜ«∞ Láêkè HõeÊOKåe. qq^èŒ „ѨÉèí∞`«fi
ã¨ÅǨÅ∞, ÃÇÏK«ÛiHõÅ∞ ã≤áê¶ ~°ã∞¨ KÕâß~°∞. J"≥∞iHõ<£ xѨÙ}∞Å∞ Ѩ^èŒHÍÅÖ’ PtOz# ™ê÷~ÚÖ’ Láêkè HõeÊOK«ÖË^Œ∞. J<ÕHõ
Éè„í ^Œ`å K«~º° ÅÃÑ· ã¨ÅǨÅ∞, ÃÇÏK«ÛiHõÅ∞, ã≤áê¶ ~°ã∞¨ Å∞ KÕâß~°∞. ¢ÃÑ"· @Õ ∞ H˜x¡ H±Å∞ "≥eâß~Ú. "å\˜Ö’ =$uÎ xѨÙ}∞Öˇ#· "≥^· ∞Œ ºÅ∞
J"≥∞iHõ<£ xѨÙ}∞Å∞ 1981 `«~°∞"å`« HõOÃÑhx ã¨O^Œi≈Oz ÖË~°∞. JHõ¯_» U~åÊ@∞ KÕã≤# Ѩ_»HõÅ Pã¨∞Ѩ„u ã¨iáÈÖË^Œ∞.
(Ü«∞O.S.ã≤) ™Èìˆ~l \ϺOH± QÆ∞iOz HõOÃÑhH˜ J<ÕHõ
ã¨=∞„QÆOQÍ Ñ¨ije¿ãÎ HõOÃÑhH˜ QÍx, ÉèÏ~°`« „ѨÉ∞íè `åfixH˜
ã¨∂K«#Å∞ KÕâß~°∞. ÉèÏ~°`« JkèHÍ~°∞Å∞ 1979 #∞Oz J<ÕHõ QÍh „Ѩ[Å HõO>Ë HõOÃÑhÅ „ѨÜ≥∂[<åefl HÍáê_»@"Õ∞
ÃÇÏK«ÛiHõÅ∞ KÕ™ê~°∞. ã¨OѶ¨∞@#‰õΩ =ÚO^Œ∞ <åÅ∞QÆ∞ =ÚYºO. „ѨѨOpHõ~°} <ÕѨ^茺OÖ’ J<ÕHõ Ãã*òÅ∞, |Ǩïà◊
ã¨O=`«û~åÅ #∞O_ç „Ñ¨=∂^ŒO QÆ∞iOz `≥e¿Ñ JÖÏ~°O Ѩx *Ïu HõOÃÑhÅ∞ U~°Ê_»∞`«∞<åfl~Ú. ÉèÏ~°`« K«\ÏìÅ∞ JHõ¯_»
KÕÜ∞« ÖË^∞Œ . ~Ô O_»∞ QÆO@ÅH˘Hõ™êi s_çOQ∑ f¿ã ã≤|ƒOk QÍh, Ѩx KÕÜ«∞=Ù. =∞i „Ѩ[ŠѨiã≤÷u Uq∞\˜? .... HõOÃÑhÅ∞
z=~°‰õΩ "åKü"≥∞<£#∞ ‰õÄ_® xÜ«∞q∞OK«ÖË^Œ∞. ã¨~°~Ú#, Z=i HÀã¨O? Z=i „ѨÜ≥∂[<åÅ∞ HÍáê_»`å~Ú. Z=i
J=ã¨~°"≥∞ÿ# tHõ∆}†Å∞, ™ê=∞~°÷º ÃÑOѨ٠tHõ∆}Å∞ W=fiÖË^Œ∞. ÖÏÉèÏÅ#∞ ÃÑOz áÈ+≤™êÎ~Ú.... LáêkèHõÅÊ#ˆH HõOÃÑhÅ∞,
Ѷ¨e`«OQÍ 20,000 =∞OkH˜ ÃÑ·QÍ =∞$`«∞ºÉÏi# Ѩ_®¤~°∞. Ãã*òÅ∞ Jx K≥|∞`«∞#fl „ѨÉèí∞`«fiO, Láêkè Éèí„^Œ`«, HÍi‡Hõ
ÅHõ∆ #∞Oz ~Ô O_»∞ ÅHõÅ∆ =∞OkH˜ âßâ◊fi`« „Ѩ=∂^ŒO [iyOk. ǨωõΩ¯Å∞, r=# „Ѩ=∂}ÏÅ "≥∞~°∞QÆ∞^ŒÅ „ѨÉ∞íè `åfixH˜ Ѩ@#ì @∞¡
J<ÕHõ=∞Ok qHõÖÏOQÆ∞ÅÜ«∂º~°∞. ÖˇHõ¯ÖË#O`«=∞Ok K«∂Ѩ٠=º=ǨÏiã¨∞#Î flk. Éè’áêÖò #∞O_ç =∞#O <Õ~∞° Û‰õΩ#flk Uq∞\˜?
HÀÖ’ÊÜ«∂~°∞, QÆ∞O_≥ ã¨O|Okè`« "åº^èŒ∞Å∞, ѨÙ#~°∞`«ÊuÎ =∞# K«\ÏìÅ∞ Ѩ\ ˜+¨ìO KÕÜ«∞‰õΩO_® JO`«HõO>Ë |ÅÇ‘Ï#
ã¨=∞㨺, ѨÙ\˜ì# tâ◊√=ÙÖ’¡ JOQÆqHõÅ`«fiO K≥O^•~°∞. J~Ú# =∞Ü«∂º~Ú. =∂#= =#~°∞Å∞, =Ú_çã~¨ ∞° ‰õΩ, =∞øeHõ =ã¨`∞« Å∞
ѨÊ\˜H© ã¨=∞„QÆ Ñ¨ijÅ#, Ѩiâ’^èŒ# QÍh KÕÜ«∞ÖË^Œ∞. ^Œâß|Ì `«‰õΩ¯=QÍ HõeÊã¨∞Î#flO^Œ∞# |Ǩïà◊ HõOÃÑhÅ∞ ÃÑ@∞ì|_»∞Å∞
HÍÅOáê@∞ ÉèÏ~°`« „ѨÉèí∞`«fiO, HõOÃÑh ÉÏkè`«∞Å#∞ Ѩ\ ˜ìOK«∞ ÃÑ@ì_®xH˜ ÉèÏ~°`ü "≥·Ñ¨Ù Ѩ~°∞QÆ∞Å∞ fã¨∞Î<åfl~Ú. ÉèÏ~°fÜ«ÚÅ
HÀÖË^∞Œ . 1994Ö’ JO`«~å˚fÜ«∞ "≥∞_çHÖõ ò Hõg∞+¨<£ ã¨O^Œi≈Oz „áê}ÏÅ#∞, Pã¨∞ÎÅ#∞ Hõ|oOKÕ D HõOÃÑhÅ#∞ ^Õâ◊O #∞O_ç
P~ÀQƺÉè„í ^Œ`« ™ê=∂lHõ PiúHõ ѨÙ#~å"åã¨O ÃÑ· ѨijeOzOk. áê~°^ÀÖÏeû# J=ã¨~°O „Ѩu ÉèÏ~°fÜ«Ú_ç g∞^• LOk.
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
30
''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

Ñ¨Öˇ¡g~°∞_»∞ '^Œ∞_»∞¤ ã¨∞O^Œ~°~å=Ù—`À =ÚMÏ=Úd
HÍ~°OKÕ_»∞Ö’ Hõ=∞‡Éèí∂™êfi=ÚÅ∞ P~°∞QÆ∞~°∞ ^Œo`«∞efl K«Oáê~°∞. D ^•_çÖ’ ^è≥·~°ºOQÍ xÅ|_ç áÈ~°∞
KÕã≤ „áê}ÏÅ∞ ^ŒH˜¯OK«∞ ‰õΩ#fl"åà◊§Ö’ ^Œ∞_»∞¤ ÉèÏ㨯~°~å=Ù, `Õà◊§ ™êŇ<£ "≥∂¿+, ~å|~üì, „ѨÉèÏHõ~ü, P^•O
L<åfl~°∞. WOHÍ Ñ¨kѨk¿ÇÏ#∞=∞Ok |iÃãÅ∞ „uѨC‰õΩO@∂ „áê}ÏÅ`À |Ü«∞@Ѩ_®¤~°∞. P g~°∞ÅÖ’
^Œ∞_»∞¤ ã¨∞O^Œ~°~å=Ù ^Œ∞_»∞¤ ã¨∞O^Œ~°~å=Ù XHõ_»∞. ÉÏ㨠Z_ç@~ü`À ã¨∞O^Œ~°~å=Ù =∂\Ï¡_®_»∞– K«^Œ=O_ç.
ÉÏ㨠:
HÍ~°OKÕ_»∞Ö’ g∞g∞^Œ ^•_ç [~°QÆ\ÏxH˜ ã¨∞O^Œ~°~å=Ù: 1985Ö’ ^ŒQÆ∞æÉÏ\˜ K≥OK«∞~å=∞Ü«∞º H˘_»∞‰õΩ
"≥OHõ>Ëâ◊fi~°~å=Ù ZÅHõ∆<£Ö’ xÅ|_®¤_»∞.
=ÚO^Œ∞ UO [iyOk.
`≥Å∞QÆ∞^Õâ◊O `«~°∞Ѷ¨Ù#. "åà◊§ <å#fl K≥OK«∞
ã¨∞O^Œ~°~å=Ù: JO`«‰õΩ =ÚO^Œ∞ z#fl z#fl ã¨OѶ¨∞@#Å∞
~å=∂~å=Ù áÈeOQ∑ ~ÀA L^ŒÜ«∞O Ñ¨Öˇ¡Ö’H˜
Kå<å [iy<å~Ú. ÃÑo§HÍx Ü« ∂ <åk
=zÛ `≥Å∞QÆ∞^ÕâßxH˜ F@∞ "ÕÜ∞« =∞x K≥áêÊ_»∞.
J=∂‡~Úx JO^Œ~°∂ K«∂ã¨∞ÎO_»QÍ<Õ Hõ=∞‡
=∂‰õΩ K«iÛ Hõ\ ˜ì¿ãÎ "Õ™êÎ=Ú Jx =∂ ÃÑ^ŒÌÅ∞
Ü« Ú =‰õ Ω Å∞ f㨠∞ Ô H o§ ˆ ~ Ñπ KÕ Ü « ∞ _®xH˜
K≥áêÊ~°∞. U ã¨OQÆf =∞m§ K≥|∞`åO Jx
„ѨÜ∞« `«flO KÕ¿ãÎ "Õ∞=Ú =ÚMÏʼnõΩ =Úã¨∞QÆ∞Å∞
=∞^蕺ǨÏflO 2QÆOII =~°‰õΩ ~åÖË^Œ∞. P
"Õã∞¨ H˘x "åà◊§#∞ z`«Q˘æ\Ï¡O. H˘\˜Oì k "Õ∞"Õ∞
`«~°∞"å`« JO^Œ~°O "˘Hõ¯™êiQÍ áÈ~Ú
Jx "åà◊§‰õΩ `≥Å∞ã¨∞.
HÍO„ÔQãπ‰Ωõ F@∞ KÕâßO. P ZÅHõ<∆ À¡ ^ŒQ∞Æ Éæ Ï\˜
=∂ÅѨe¡Ö’ PO„_»∂ãπ U^À z#fl "åºáê~°O
"≥OHõ>Ëâ◊fi~°~å=Ù `≥Å∞QÆ∞^Õâ◊O `«~°∞Ѷ¨Ù#
KÕã¨∞H˘x |`«∞‰õΩ`«∞O\Ï_»∞. J=ã¨~°"≥∞ÿ#
ÔQeKå_»∞. "åà◊√§ ÃÑ^ŒÌ Tˆ~yOѨ٠f™ê~°∞.
"åŧ‰õΩ KÕ|^Œ∞à◊√§ WzÛ P^Œ∞H˘<Õ"å_»∞.
=Óˆ~yOѨ٠[~°∞QÆ∞`«∞O_»QÍ<Õ =∂ g∞^Œ ^•_ç
`«‰õΩ¯= =_ô¤H˜ JѨCÅ∞ W=fi_»O K«∂ã≤ =Óà’§
KÕÜ∞« _®xH˜ „ѨÜ∞« `«flO KÕâß~°∞. =∞i ZO^Œ∞HÀ
=_ôŤ <åÜ«Ú_çH˜ HÀѨO =zÛOk. ZO^Œ∞HõO>Ë
"≥#H˜¯ `«QÍæ~°∞. EÖˇ· 16 `Õn# K≥~°∞=Ù HÍ_»
=_ô¤Å <åÜ«Ú_»∞ `«# Pã≤Î "≥Ú`«ÎO ¿Ñ^Àà◊§‰õΩ
áÈ`«# N#∞ ‰õΩ_çu ÃÑ@ì_®xH˜ |ÔH\’¡ `«=Ù_»∞
Z‰õΩ¯= =_ôŤ H˜zÛ |Å=O`«OQÍ =ã¨∂Å∞ KÕã≤
"Õã∞¨ H˘x Qˆ ^≥#∞ `ÀÅ∞H˘zÛ Qˆ ^≥‰Ωõ ‰õΩ_çx hà◊√§
㨠O áêkOK« ∞ H˘#fl^Õ . PO„_» ∂ ãπ =_ô ¤ Å
`åyOz =∞Ozhà◊§Ö’ q∞ye# ‰õΩ_çu hà◊√§
H˜ã∞¨ <Î åfl_x» `≥eã≤ =_ôŤ <åÜ«Ú_»∞ H˘\Ïì_∞» .
áÈâß_»∞. J^Õ=∞x K«O„^ŒÜ«∞º J_çy`Õ HÍà◊√§
WOHÀ™êi T@∞‰õÄi ~°`«ÎÜ«∞º T@∞‰õÄ~°∞
ÖË<À_»x ‰õÄ_» K«∂_»‰õΩO_» K«O„^ŒÜ«∞º#∞
"≥OHõ>Ëâ◊fi~°∞¡#∞ ‰õÄ_® H˘\Ïì~°∞. U ‰õΩÅO
HÍe`À `«<åfl_»∞. =∞Ozhà◊§ HÀã¨O =zÛ#
"åà◊√§ Hõ"≥∂‡à◊§ KÕuÖ’ ^≥|ƒÅ∞ u<åfl ÖË^ŒO>Ë
ã¨∞"å~°Î hà◊√§ áê_»∞ KÕã≤Ok QÍHõ HÍà◊√§
"åà◊√§ H˘_»`å~°x `≥eã≤<å JO_» HÀã¨O
ÖË<À_çx H˘_»`«<åfl=Ù ZO^Œ∞‰õΩ? Jx J_çy
=∂kQÆÑ¨Öˇ¡ =KÕÛ"åà◊√§.
#O^Œ∞‰õΩ ã¨∞"å~°=Î ∞‡#∞ K≥~åflHÀÅ`À H˘\Ïì_∞» .
ÉÏ㨠:
XHõ~À W^ŒÌ~À Hõ"≥∂‡à◊√§ z#fl ‰õΩÖÏÅ "åà◊§#∞
ã¨∞"å~°Î=∞‡ u\˜ìOk. áÈ`«# j#∞ K≥OK«∞
XHõi^ŒÌix H˘\Ïì~°∞. HÍx =Ó~°∞ "≥Ú`«ÎO
~å=∞Ü«∞º ^ŒQÆæ~°ÔHo§ "˘Hõ =∂kQÆk ##∞fl
=∂kQÆ Ñ¨Öˇ¡ g∞^Œ ^•_ç KÕÜ«∞_®xH˜ HÍ~°}O
ã¨"åÖò KÕã≤Ok Jx K≥ѨC‰õΩ<åfl_»∞. =Ó~°O`å
Uq∞\˜?
"˘Hõ¯@Ü«∂º~°∞. P_»"åà◊√§ =∞QÆ"åà◊√§ Hõeã≤

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ

31

ÉÏ㨠:
ã¨∞O^Œ„~å=Ù:

ÉÏ㨠:

ã¨∞O^Œ„~å=Ù:

ÉÏ㨠:
ã¨∞O^Œ„~å=Ù:

ÉÏ㨠:
ã¨∞O^Œ„~å=Ù:
32

K≥ O K« ∞ ~å=∞Ü« ∞ º Ǩ Ï `« º [iy#Ѩ C _» ∞
áÈbã¨∞Å∞ g∞ ^ŒQÆæ~°‰õΩ ~åÖË^•?
ã¨∞O^Œ~°~å=Ù: ZO^Œ∞‰õΩ ~åÅ ? áÈbã¨∞Å∞ ‰õΩHõ¯efl fã¨∞H˘x
WHõ¯_»‰õΩ =KåÛ~°∞. "åà◊√§ `Õà◊§ W™êû‰õΩ#∞
J#∞=∂xOKå~°∞. ‰õΩHõ¯efl =∂ g∞^Œ‰õΩ
=kÖÏ~°∞. HÍx ‰õΩHõ¯ XHõ HÍx¿ãì|∞Öòx Ѩ@∞ì
‰õΩOk. P HÍx¿ãì|∞Öòx JÔ~ã¨∞ì K≥Ü«∞ºO_ç
Jx "Õ∞O J<åflO.
ÉÏ㨠:
g∞~°∞ ã¨fi`«O„`«OQÍ |`«Hõ_®xH˜ WHõ¯_» XHõ
WO_»¢ã‘ì ÃÑ\Ïì~°∞ Hõ^• ! Jk U=∞~ÚOk?
ã¨∞O^Œ„~å=Ù: WO_»¢ã‘ì ÃÑ\Ïì~°∞. ã¨|∞ƒÅ∞, ÃÑ#∞flÅ `«Ü«∂~°∞
KÕ¿ã^•xH˜ HÍx WѨC_»∞ Ö’H±ã`¨ åÎ [Ü«∞„ѨHÍ+π
<å~åÜ«∞} =Ù<åfl_Õ PÜ«∞# JѨÊ\’¡ =∂‰õΩ
HõÖˇHõì~üQÍ =KåÛ_»∞. P~°∞ <≥ÅÅ∞ =∂‰õΩ WKÕÛ
ã¨ì~ÚѶ¨O_£ Páê_»∞. P `«~°∞"å`« JO^ŒiH©
ã¨ì~ÚѶ¨O_£ ZO^Œ∞‰õΩ J<åfl_»∞. H˘kÌ=∞OkˆH
WKåÛ_»∞. z=iH˜ WO_»¢ãì‘ =¸`«"~Õ ÚOKå_»∞.
ÉÏ㨠:
KåÖÏ=∞OkH˜ L^ÀºQÍÅ∞ =KåÛ#~Ú Hõ^•.
h‰õΩ ~åÖË^•?
ã¨∞O^Œ„~å=Ù: =zÛOk. HÍx L^ÀºQÆO =^ŒÌ#∞‰õΩ<åfl – #+¨ì
ѨiǨ~°OQÍ WKÕÛ L^ÀºQÆO KÕÜ«∞‰õÄ_»^Œ∞
J#∞H˘#fl–`Õ à ◊ § 㨠∞ Éσ~å=Ù J~Ú`Õ
Jáê~ÚO\ò"≥∞O\ò P~°¤~ü zOKÕâß_»∞.
ÉÏ㨠:
g∞~°∞ HÍ~°OKÕ_»∞Ö’ L#fl ~ÀAÅH© WѨC_»∞
q[Üü∞#QÆ~üÖ’ HÍÅhÖ’ LO@∞#fl ~ÀAÅH©
Z@∞=O\˜ `Õ_® LOk?
ã¨∞O^Œ~°~å=Ù : JѨÊ\’¡ <Õ#∞ Ô~·ãπq∞Å∞¡Ö’ ¢_≥·=~üQÍ Ñ¨x
KÕ¿ã"å_çx. HÍ~°OKÕ_»∞Ö’ =Ù#flѨC_»∞ "Õ∞O
J=∂Ü«∞‰õΩÅO. Hõ"≥∂‡à◊√§ WzÛ# ѨK«Û_Õ
Ѩ~°=∂#flO. Z=i ^ŒÜ«∂ ^•H˜∆}ϺŠH˜O^À
|`«∞‰õΩ`«∞#fl@∞¡ =ÙO_Õk. WѨC_»∞ WHõ¯_» iH∆Í
`˘H˜¯<å ¿ãfiKÛ« ù =ÙOk. JO`«HOõ >Ë HÍ=Åã≤Ok
U=ÚOk?
JO^Œ~°O Ñ≤Å¡efl ÉÏQÍ K«kqOK«∞‰õΩO@∞<åflO
q^ŒºÖ’ =ÚO^Œ∞<åflO
=∂ HÍÅhx q^Œº =iOzOk
=∂ Ñ≤Å¡Å∞ ã¨∞YOQÍ =ÙO_®e
=∂`À<Õ Hõ+¨ìO áÈ"åÅx =∂ Ѩ@∞ì^ŒÅ
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

=Ó~°O`å uiy ÉÁ@∞ìɡ\ ˜ì Ǩ~°u WzÛ
Hõ"≥∂‡à◊§‰õΩ ѨÙ_ç`Õ =∂kQÆefl K«OѨ\ÏxH˜
=∂`À ~°O_ç Jx WO\˜O\˜H© uiQÍ~°∞. P
~å„u Jxfl U~åÊ@∞¡ KÕã¨∞H˘x á⁄^Œ∞Ì<Õfl ^•_ç
KÕ™ê~°∞.
#∞=Ùfi „áê}ÏÅ`À ZÖÏ Éˇ·@Ѩ_®¤=Ù.
<Õ#∞ `Õà◊§ ™êŇ<£, ^Œ∞_»∞¤ =O^Œ#O, ~å|~üì,
„ѨÉèÏHõ~ü, P^•O WOHÍ Ñ¨k Ѩk¿ÇÏ#∞
=∞Okq∞ |iÃãÅ∞ uѨC‰õΩO@∂ "åà◊§‰õΩ
|iÃãÅ∞ K«∂Ñ≤ã¨∂Î "≥#‰õΩ¯ #_»∞K«∞‰õΩO@∂
=∞=Ú‡efl HÍáê_»∞‰õΩ<åflO.
Wà◊§Ö’¡ |iÃãÅ∞ ZO^Œ∞‰õΩ<åfl~Ú? "å\˜x
^ÕxH˜ "å_»`å~°∞. P`«‡~°Hõ∆} HÀã¨O g∞~°∞
|iÃãÅ∞ KÕ~ÚOK«∞H˘<åfl~å?
|iÃãÅ∞ HÀ\Ï¡@ HÀã¨O `«Ü∂« ~°∞ KÕã∞¨ H˘#flq
HÍ=Ù. "≥Ú^Œ\ ˜ #∞O_ç Hõ„~° ™ê^èŒ#O <Õ~°∞Û
HÀ=_»O P#"å~ÚfQÍ =ã¨∞ÎOk. |iÃãÅ`À
„Ѩ^Œ~°≈# W™êÎO. K«∞@∞ì ѨHõ¯Å =Óà◊§à’§
ÃÑo§à◊¡‰õΩ q<À^ŒOQÍ Hõ„~°™ê^èŒ#O |iÃãÅ∞
uѨÊ_»O KÕ¿ã "åà◊§O.
„Ѩ^Œ~°≈# WzÛ#O^Œ∞‰õΩ _»|∞ƒÅ∞ WKÕÛ"åàϧ?
=∞#"åà◊§ ^ŒQ~æÆ ° fã¨∞HÀO. =∞#"åà◊√§ Éè’[#O
ÃÑ\˜ì Q“~°=OQÍ Ñ¨O¿Ñ"åà◊√§. Hõ"∂≥ ‡à◊√§ ‰õÄ_®
H˘Å∞ѨÙʼnõΩ u~°∞<åà◊§‰õΩ Ñ≤eKÕ"å~°∞. "åà◊§
^ŒQÆæ~° =∂„`«O Y~°∞ÛʼnõΩ Ô~O_˘O^Œ∞ fã¨∞‰õΩ<Õ
"åà◊§O. _»|∞ƒÅ HÀã¨O HÍ^Œ∞ QÍx q^Œº#∞
K«∂ÃÑ@∞ìHÀ=_»O HÀã¨O, ã¨~°^• HÀã¨O KÕ¿ã
"åà◊§O. Hõ„~° uѨÊ_»OÖ’ JO^ŒiH© <≥·Ñ¨Ù}ºO
=ÙOk. ã¨~°^•QÍ <Õ~°∞ÛH˘#fl q^Õº =∞=Ú‡efl
HÍáê_çOk. `Õà◊§ ™êŇ<£ UÅ∞ g∞^Œ Hõ„~°#∞
xeÑ≤ qz„`«"∞≥ #ÿ q<庙êÅ∞ KÕ™êÎ_∞» . P ~ÀA
<åg∞^Œ‰Ωõ ~å‰õΩO_® |iÃã`À<Õ =ÚáêÊ=ÙQOÆ @
xÅɡ\Ïì#∞.
P FÑ≤Hõ WѨC_»∞ =ÙO^•? WѨC_»∞ ZO`«
=∞Okx H˘@ìQÆÅ=Ù?
WѨÊ\˜H© Ѩk=∞Okx H˘@ìQÆÅ#∞.

ÉÏ㨠:

_®II K«Å¡Ñ¨e¡ ã¨fi~°∂Ѩ~å}˜

„^Œq_»∞Å P`«‡Q“~°= x<å^ŒO ÃÑiÜ«∂~ü

ã≤x=∂ XHõ â◊H˜Î=O`«=∞~Ú# „ѨKå~° ™ê^èŒ#O. q∞ye# „ѨKå~° ™ê^èŒ<åÅ =∂kiQÍ<Õ ã≤x=∂ ‰õÄ_® PkèѨº`« =~åæÅ
Hõ^äŒÅ∞, K«i„`« K«∞@∂ì Ѩi„Éèíq∞ã¨∞ÎOk. „Ѩ`åº=∂flÜ«∞ ~å[H©Ü«∞, ™ê=∂lHõ, ™êO㨯 $uHõ áÈ~å@Å∞ KÕã≤<å ã≤ã¨Öˇ·# P~åæxH±
WO@Öˇ‰õΩÛ=Öòû ÃÑ·# =∞#‰õΩ ã≤x=∂Å∞ ÖË=Ù. ÃÑiÜ«∂~ü rq`« K«i„`« ÃÑ· ã≤x=∂ q_»∞^ŒÅ‰õΩ ã≤^ŒúOQÍ LOk. *Ï˝# ~å[âıY~ü
"å~°ã¨`«fiOÖ’ ã¨∞hÖò D ã≤x=∂#∞ xi‡OKÕ ™êǨÏã¨O KÕâß~°∞. D J~°∞^≥·# ã¨O^Œ~åƒùxfl ѨÙ~°ã¨¯iOK«∞H˘x ÃÑiÜ«∂~ü ÃÑ·# D
"庙êxfl JOkã¨∞Î<åflO – Z_ç@~ü.

'ÃÑiÜ«∂~ü— (ÃÑ^•ÌÜ«∞#) Jx „Ѩ[Å KÕ`« „¿Ñ=∞QÍ ÉèÏ=*ÏÖÏxfl =ºuˆ~H˜OKÕ J}QÍi# =~åæʼnõΩ K≥Ok#
Ñ≤ÅÑ≤OK«∞H˘#fl W.q. ~å=∞™êfiq∞ <åÜ«∞Hõ~ü (1879–1973) ^Õâ◊"åºÑ¨Î L^Œº=∞=∞x ÃÑiÜ«∂~ü „^•q_» ã≤^•úO`åxH˜
^Œ H ˜ ∆ } Ïk ~å¢ëêì Å Ö’ QÆ ` « â◊ ` å|Ì O Ö’ [iy# J<Õ H õ JOÉË^Œ¯~ü F qâßÖ"≥∞ÿ# ^Œ$HõÊ^è•xfl JOkOKå_»∞. `«#‰õΩ
„Ѩ`åº=∂flÜ«∞ L^Œº=∂ʼnõΩ z~°∞<å=∂. ™ê=∂lHõ ^Œ∞sflu ZO`À ÉèÏ= ™ê~°∂ѨºO QÆÅ ÃÑiÜ«∂~ü#∞ JOÉË_¯» ~ü 1944Ö’
Hõ Å ∞㨠∞ ‰õ Ω <åfl_» ∞ . HÍO„Ô Q ãπ =∞iÜ« Ú
ÃÑ·#, ‰õΩÅ`«`«fi ~å[H©Ü«∂Å ÃÑ·#, =∞`«O
QÍOnèŠǨÏi[<À^Œú~°} Ö’x _˘Å¡`«<åxfl
`åÅ∂‰õ Ω =¸_è » qâßfi™êÅ ÃÑ· # ,
JOÉË^Œ¯~ü, ÃÑiÜ«∂~üÅ∞ `«=∞"≥·# Ѩ^Œú`«∞
™êO㨯 $uHõ qÅ∞=ÅÃÑ·# `«# rq`«HÍÅ
ÅÖ’ ZO_»QÆ\Ïì~°∞.
=∞O`å ~årÖËx áÈ~å@O KÕã≤# PÜ«∞#
^Œo`« |Ǩï[#∞ʼnõΩ x[OQÍ<Õ ÃÑ^ŒÌ
ÃÑiÜ«∂~ü HÍO„ÔQãπ áêsìx q_çzÃÑ\ÏìHõ
k‰õΩ¯QÍ q∞yÖÏ_»∞. ~å[H©Ü∞« ™êfia=è ∂#O,
`« q ∞à◊ < å_» ∞ Ö’x „ÉÏǨ Ï ‡}Ë ` « ~ ° ^Œ o `«
™êOѶ≤∞Hõ ™êfiaè=∂#O Ô~O_»∂ K≥@ìѨ\Ïì
|Ǩï[#∞Å#∞ ã¨OѶ¨∞\˜`«O HÍqã¨∂Î
ÖËã∞¨ H˘x ™êQÆ∞`åÜ«∞x #q∞‡# ÃÑiÜ«∂~ü
ã¨fiÜ«∞OQ“~°= L^Œº=∂xfl xi‡Oz ÃÑ^ŒÌ
`«# áÈ~å\Ïxfl ~å[H©Ü∞« ~°OQÆO`Àáê@∞
㨠O YºÖ’ Ü« Ú =‰õ Ω Å#∞, ¢ã‘ Î Å #∞
™ê=∂lHõ, ™êO㨯 $uHõ ~°OQÍʼnõΩ ‰õÄ_®
ã¨g∞HõiOKå_»∞. PÜ«∞# x~°fiÇ≤ÏOz#
qã¨ÎiOѨ *Ëâß_»∞.
L^Œ º =∂ÅÖ’ "≥ · H À"£ ∞ áÈ~å@O
=ÚYº"≥∞ÿ#k. PÜ«∞# ѨÓsfi‰õΩ_»∞, `«q∞à◊
ÃÑiÜ«∂~ü 1919Ö’ JѨÊ\˜ *ÏfÜ«∞
HÍO„ÔQãπÖ’ KÕi#ѨÊ\˜H© Ju H˘kÌHÍÅO
ÃÑiÜ«∂~ü áê„`«Ö’ ã¨`«º~å*ò ™ê=∂lHõ L^Œº=∂Ö‰õΩ P^Œ∞º_≥#· JÜ≥∂f
^•ãπ g∞^Œ Q“~° = O`À JÜ≥ ∂ f^•ãπ
Ö’<Õ ^•x Ѩ@¡ `«# „Éè=í ∞Å#∞ `˘ÅyOK«∞
‰õΩ<åfl_»∞. HÍO„ÔQãπ Q˘Ñ¨ÊQÍ K≥ѨCH˘<Õ *ÏfÜ«∞ "å^ŒO XHõ „H˜Ü«∂jÅHõOQÍ Ñ¨xKÕã≤# HÀÖÏ~ü |OQÍ~°∞ QÆ#∞Å „áêO`«O
"Õ∞_çѨO_»∞ =O\˜^Œx, ^•x xO_® ‰õΩÅ`«`«fiO Å∞HõÅ∞Hõ #∞Oz ÃÑiÜ«∂~ü `«# HÍ~°º„Hõ=∂Å#∞ „áê~°OaèOK«_»O
Å∞<åflÜ«∞x *ÏfÜ«∞ HÍO„ÔQãπ QÆ∞@∞ì~°@∞ì KÕã≤# nèâße qâı+O¨ .JÜ≥∂f^•ãπ J#∞K«~∞° ÅÖ’ JáêÊ^˘Ô~,· ÅH©;#~°∞ã¨∞Å∞
ÃÑiÜ«∂~ü. ѨÙ@∞ìHõ P^è•~°OQÍ H˘O^ŒiÃÑ·# q=Hõ∆#∞ ÃÑiÜ«∂~ü`À áê@∞ Ѩx KÕâß~°∞. ÃÑiÜ«∂~ü ÃÇ·ÏO^Œ"Õ`«~°
HÍ#™êyOKÕ =~å‚„â◊=∞ ^èŒ~°‡O ÖËx *ÏfÜ«∞"å^ŒO HÍ"åÅx =∞`åÖˇ·# É∫^ŒúO, W™ê¡O Ѩ@¡ Q“~°=O =Ù#flѨÊ\˜H© PÜ«∞#
*ÏfÜ«∞ "å^•xH˜ `«#^≥·# "åºMϺ<åxflKåÛ_»∞. ‰õΩÖÏÅÖ’ <åã≤ΉõΩ_çQÍ<Õ QÆ∞iÎOѨ٠á⁄O^•_»∞. ÃÑiÜ«∂~ü‰õΩ ™È+¨e[O
„ÉÏǨχ}Ë`«~° „^Œq_» L^Œº=∂xfl =ÚO^Œ∞‰õΩ fã¨∞ÔHà◊§_»OÖ’ Ѩ@¡ ZO`À Jaè=∂#O LOk. J~Ú`Õ PÜ«∞# ^•xfl ÉèÏ~°fÜ«∞
Z<Àfl "≥∞Åÿ ∞~åà◊§#∞ ^•\Ï_»∞. „^•q_» L^Œº=∞O JO>Ë Hˆ =ÅO ™ê=∂lHõ "åã¨qÎ Hõ``« À =∂„`«"∞Õ =Ú_çÃÑ\˜ì K«∂_»_O» qâı+O¨ .
`«q∞à◊√ʼnõΩ =∂„`«"Õ∞ Ѩiq∞`«"≥∞ÿ#k HÍ^Œx Pˆ~º`«~°∞ÅO`å PÜ«∞# xi‡Oz# „ÉÏǨχ}Ë`~« ° L^Œº=∞O ~å[H©Ü∞« OQÍ [ã≤ãì π
„^•q_»∞ÖË#x, ^Œ∞~å„Hõ=∞}^•~°∞Öˇ·# P~°∞ºÅ PkèѨ`«º áêsìQÍ ~°∂á⁄OkOk. [ã≤ìãπ áêsì ™È+¨eã¨∞ì ã≤^•úO`«
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
33
''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

„áêuѨkHõQÍ `«q∞à◊<å_»∞Ö’ H˜O^Œ ‰õΩÖÏÅ∞ áÈQ˘@∞ì‰õΩ#fl "≥~°ã≤ ''=∞Oz Éèí~°Î—— HÀã¨O U~åÊ@∞ KÕÜ«∞|_ç#@∞¡QÍ =ÙO^Œx
Z<Àfl J=HÍâßÅ#∞ uiy WzÛOk. „Hõ=∞OQÍ D áêsì „^Œq_» ÃÑiÜ«∂~ü =ºOQƺOQÍ ¿Ñ~˘¯#_»O qâı+¨O. PÜ«∞# =∂@Å∞
Hõ[QÆ"∞£ QÍ#∂, J<åfl^˘Ô~· J#O`«~O° „^Œq_» =Ú<Õfl„@ Hõ[QÆO D<å\˜H˜ ‰õÄ_® =iΙêÎ~Ú.
QÍ#∂ Ѩi}Ï=∞O K≥OkOk. ÃÑiÜ«∂~ü `«# ÉèÏ"å[Å "åºÑ≤Î
ÃÑiÜ«∂~ü xi‡Oz# ã¨fiÜ«∞O Q“~°= L^Œº=∞O ^ŒH}∆˜ Ïk#
H˘~°‰õΩ ''‰õΩ_çJ~°ã¨∞—— J<Õ Ñ¨„uHõ U~åÊ@∞ KÕã≤ ^•xÖ’ Z<Àfl ÉèÏQƺÔ~_ç¤=~°‡ <åÜ«∞Hõ`«fiOÖ’ PkPO„^èŒ L^Œº=∂xH˜, Pk
ã¨OK«Å<å`«‡Hõ ã¨Oáê^ŒHÜ
© ∂« Å#∞, "庙êÅ#∞ „ѨK∞« iOKå_»∞. Hõ~å‚@Hõ L^Œº=∂xH˜ „¿Ñ~°}QÍ xezOk. "≥∞ÿã¨∂~üÖ’x
PÜ«∞# J<ÕHõ „QÆO^ä•Å∞ ‰õÄ_® ~°zOz, „^Œq_» ã≤^•úO`åxfl XHõ¯eQÆÅ∞, eOQÍÜ«∞`«∞Å∞, =Úã≤O¡ Å∞, ‰õΩ~°∞|Å∞ `«=∞ HÀã¨O
=ÚO^Œ∞‰õΩ fã¨∞H˘KåÛ_»∞. ÉèÏëêѨ~°OQÍ Ç≤ÏOn ÉèÏ+¨#∞ ã¨OѶ¨∂Å∞ U~åÊ@∞ KÕã¨∞H˘x Jã≤Î`«fi áÈ~å\ÏÅ∞ „áê~°OaèOK«
„^Œq_»∞ÅÃÑ·# `«q∞à◊√ÅÃÑ·# ~°∞^ŒÌ_®xfl =ºuˆ~H˜OKå_»∞.
_®xH˜ ÃÑiÜ«∂~ü L^Œº=∞O ^ÀǨÏ^ŒÑ_¨ Oç ^Œ#=K«∞Û. ÃÑiÜ«∂~ü
ÃÑiÜ«∂~ü F "≥·Ñ¨Ù ~å[H©Ü«∞ áÈ~å@O KÕã¨∂Î â◊¥„^Œ∞ʼnõΩ J#∞K«~°∞Å∞ „ÉÏǨχ}Ë`«~° ÉèÏ=*ÏÅ zǨflÅ#∞ K≥ѨCÅ`À
Z<Àfl J=HÍâßÅ#∞ ã¨OáêkOz ÃÑ_»∞`«∂<Õ =∞~À"≥·Ñ¨Ù H˘\˜ì ^Õ"åÅÜ«∂Å#∞ |Ç≤Ï+¨¯iOz, =∞#∞㨇 $u =O\˜
„QÆO^ä•Å#∞ `«QÆÅɡ>Ëì"å~°∞. J~Ú`Õ D L^Œº=∞O =Å#
¢ã‘ÎѨ~°OQÍ ã¨O㨯~°}À^Œº=∂xfl H˘#™êyOKå_»∞.
K≥·`«#º=O`«"≥∞ÿ# â◊¥„^Œ
„ÉÏ Ç¨ Ï ‡}"å^Œ O U
|Ǩï[# ‰õΩÖÏÅ∞ "å~°∞
~°∂ѨOÖ’ =Ù<åfl ^•xfl
Pi÷Hõ ѨiѨÙ+≤ì á⁄O^•Hõ
Z^Œ ∞ ~˘¯x 㨠= ∂[O
„Hõ = ∞OQÍ |∂~° ∞ ˚ " å
㨠= ¸ÅOQÍ =∂~° ∞ Ê
~å[H©Ü∂« ʼnõΩ Ö’#=_»"∞Õ
K≥O^•Åx ÉèÏqOKå_»∞.
H͉õ Ω O_® ^Œ o `« ∞ ÅÃÑ· #
¢ã‘Îx XHõ „ѨHõ¯ ^Õ=`«QÍ
^•_» ∞ ʼnõ Ω áêÅÊ_ç
ѨÓlOKÕ Ç≤ÏO^Œ∂=∞`«O
ÃÑiÜ«∂~ü ã¨∂ÊùiÎH˜ ^Œ∂~°
=∞~ÀѨHõ¯ P"≥∞#∞ ^Õ=
ÃÑiÜ«∂~ü ÉèÏ~°º áê„`«Ö’ Y∞+¨Øƒ
=∞Ü«∂º~°∞. D „Hõ=∞O
^•ã≤ Q Í, =Ó~° ∞ =∞‡_ç
=∞Ǩ~å¢+¨ìÖ’x ‰õΩ<£cÅ
=ã¨∞Î=ÙQÍ kQÆ*ÏiÛO^Œx
Ç≤ÏO^Œ∂ =∞`«O Ü≥ÚHõ¯ Ô~O_»∞ <åůŠ^èÀ~°}˜x ZO_»QÆ\Ïì_»∞. q+¨Ü∞« OÖ’ ‰õÄ_® [iyOk. W\©=e Mˇ~· å¡Or ã¨OѶ∞¨ @#
¢ã‘ÎH˜ Pã≤ΠǨωõΩ¯, QÆ~°ƒùx~À^èŒHõ ǨωõΩ¯, rq`« ÉèÏQÆ™êfiq∞x nxH˜ L^•Ç¨Ï~°}.
Z#∞flH˘<Õ ¿ãfiK«Ûù LO_®Åx ÃÑiÜ«∂~ü "åkOKå_»∞. q"åǨÏ
`«q∞à◊<å_»∞Ö’ P~°º^Õ=`«Å ^Õ"åÅÜ«∂Å∞ QÍHõ J<å~°º
=º=ã¨÷Ö’ =Ù#fl ÖÁã¨∞QÆ∞Å#∞ peÛ K≥O_®_»"Õ∞ Q͉õΩO_® ^Õ=`«Å∞, =∂`«$^Õ=`«Å PÅÜ«∂ÖË JkèHõOQÍ =ÙO_»_»O
=ºH˜Î`åfiÅ#∞ Q“~°qOKÕ ÃÑoà◊√§ [~°QÍÅx „ѨuáêkOKå_»∞. ÃÑiÜ«∂~ü =O\˜ „^Œq_» L^Œº=∞HÍ~°∞Å „ѨÉèÏ="Õ∞. ã¨=∂[O
`åoÉÁ@∞ì, Hõ@flHÍ#∞HõÅ∞, ‰õΩÅ =∞`åʼnõΩ ã¨O|O^èŒO ÖËx Ö’x ã¨=∞ã¨"Î ∞≥ #ÿ ~°∞QƇ`«Å∞, PkèÑ`¨ º« ÉèÏ=*ÏÖÏxH˜ „ѨfHõÖ#·ˇ
q"åǨÅ#∞ PÜ«∞<Õ ã¨fiO`«OQÍ [iÑ≤OKå_»∞. Éèí∂q∞ XHõ ™êO„Ѩ^•Ü«∂Å∞ ã¨=¸ÅOQÍ =∂~åÅx ÉèÏqOz# ÃÑiÜ«∂~ü
Pã≤÷QÍ ÉèÏqOK«x HÍÅOÖ’ ^•xÃÑ· „Ѩ[ʼnõΩ ǨωõΩ¯Å∞ ÖËx `å#∞ #q∞‡# ã≤^•úO`åxfl J=∞Å∞ Ѩ~°K«_®xH˜ `«# Pã≤Îx,
HÍÅOÖ’ ¢ã‘ÎÅ ÃÑ·# J}z"Õ`«, ÉÏxã¨`«fiO, |Å=O`«Ñ¨Ù ™œMϺxfl =^Œ∞Å∞H˘x ™ê=∂#º rq`åxfl QÆ_çáê_»∞. `«#
q"åǨÅ∞ ÖË=x PÜ«∞# Jaè„áêÜ«∞O. ¢ã‘ÎÅ∞, ‰õΩ@∞O|O, „Ѩ[ʼnõΩ ™ê=∂lHõ <åºÜ«∞O x~åHõiOKÕ ã¨=∂[O Pi÷Hõ,
‰õΩÅO =O\˜ JOâßÅ`À ÃÑiÜ«∂~ü PÖ’K«#Å∞ ZOÔQÖòû, ~å[H©Ü«∞ ã¨=∂#`«fiO HÀã¨O áÈ~å_Õ â◊H˜ÎQÆÅ <åÜ«∞‰õΩÅ#∞
JOÉË^Œ¯~ü PÖ’K«#ʼnõΩ ^ŒQÆæ~°QÍ#∂, PÜ«∞# „ÉÏǨχ}Ë`«~° ã¨$+≤Oì K«Ö^Ë xŒ PÜ«∞# ÉèÏ=#. PkèÑ`¨ º« ÉèÏ=*ÏÅO ZHõ¯_»∞<åfl
ÉèÏ"åÅ∞ Ѷ¨ÓÖË ÉèÏ"åʼnõΩ ^ŒQÆæ~°QÍ#∂ JxÑ≤™êÎ~Ú. P<å\˜ ^•xx „ѨtflOz f~åÅ#fl ÃÑiÜ«∂~ü P`«‡Q“~°= L^Œº=∂ʼnõΩ
¢ãΑ q^Œº, ¢ãÅΑ #∞ =∞Oz =O@QÆ`ÅÎ≥ ∞QÆ#∂, QÆ$Ç≤Ï}∞Å∞QÍ#∂, ''ÃÑ^•ÌÜ«∞#——. PÜ«∞# 㨇 $u ™ê=∂lHõ L^Œº=∂ʼnõΩ Jã≤Î`«fi
ã¨Ow`« HõàÏHÍi}∞Å∞ QÍ#∂, ‰õΩ@∞ì Ѩ#∞Å∞ <Õˆ~Ê "åiQÍ#∂ áÈ~å\ÏʼnõΩ x~°O`«~°O ã¨∂ÊùiÎ^•Ü«∞HõOQÍ xÅ∞ã¨∞ÎOk.
HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ
34
''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

36

HÍ~°OKÕ_»∞ ã¨O㨇~°} ã¨OzHõ

''ÉÏ㨗— EÖˇ· 2010

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful