You are on page 1of 4

http://www.panotis.

gr/

Πεξί ηε «Μαθεδνληθή Δθθιεζία»


Ο «ΜΑΚΕΔΟΝΙ΢ΜΟ΢» ΕΝ ΕΣΕΡΑ ΠΟΝΗΡΗ ΜΟΡΦΗ

ηου καθηγηηή Αριζηείδη Πανώηη

Ο Απόζηνινο ησλ Δζλώλ Παύινο ζεσξεί θάζε ηη πνπ ρηππά θαηά


πξόζσπν ην έξγν ηνπ Υξηζηνύ «ζθόινπα», δειαδή «αγθάζη» δαηκνληθήο ελέξγεηαο
πνπ παξεκβάιιεηαη ηε ζσζηηθή ιεηηνπξγία ηεο Δθθιεζίαο γηα λα παξαθσιύζεη ην
έξγν ηεο ( Β΄ Κνξ. ηβ΄ 7). Ο «Αληίδηθνο» απηόο έρεη ραξαθηήξα ζαηαληθνύ πεηξαζκνύ
θαη ηαπηνπνηείηαη σο «Άγγεινο ΢αηάλ» θαη δνθηκάδεη ηνλ Ίδην ηνλ Ιεζνύ Υξηζηό
από ην ΢αξαληάξην όξνο κέρξη ηνλ ειαηώλα ηεο Γεζζεκαλήο. ΢ηελ πνξεία ηεο
Δθθιεζίαο κέζα ζην θόζκν «εκθαλίδεηαη σο άγγεινο θσηόο!» (Β΄Κνξ. 11:14) κε
δηάθνξα πξνζσπεία θαη ζπλερώο αιιάδεη κεηακθηέζεηο γηα λα απνθξύπηεη ηα ίρλε
ησλ παλνπξγηώλ ηνπ θαη λα «εηζελέγθε» ηνπο αλζξώπνπο ζε πεηξαζκνύο,
ππνζθάπηνληαο ηελ εζσηεξηθή ελόηεηα εζλώλ θαη ζεζκώλ.
Σνλ 19ν αηώλα εμ αθνξκήο ηεο αλαζπληάμεσο ησλ ιαώλ ηεο αλαηνιηθήο
Δπξώπεο ζε έζλε ζηα άιινηε εδάθε ηεο παξεθκαζκέλεο πιένλ Οζσκαληθήο
απηνθξαηνξίαο, αξρίδεη κε ηηο ιεγόκελεο «απηνθέθαιεο» δηνηθήζεηο θαη ε
«θπγνθέληξηζε» ηνπηθώλ Δθθιεζηώλ από ηε Μεηέξα Δθθιεζία ηεο Κσλ/πόιεσο.
Παξάδεηγκα ε απζαίξεηε εθθιεζηαζηηθή αλεμαξηεηνπνίεζε ηεο Παιαηάο Διιάδνο
ζηελ νπνία πξσηνζηάηεζε ηόηε ε εηεξόδνμε Βαπαξηθή βαζηιεία ηεο. Σόηε
επηθξαηνύζε ζηε Δπξώπε ην πνιηηεηνθξαηηθό δόγκα πσο: «΢ε όπνηνλ αλήθεη ε
βαζηιεία αλήθεη θαη ε ζξεζθεία» (Cuius region, eius religio) θαη γηα λα ηεζεί ε
Δθθιεζία ησλ ειεπζεξσζέλησλ πεξηνρώλ ππό ηνλ απόιπην έιεγρν ηνπ λένπ θξάηνπο,
ραιθεύζεθε επαλαζηαηηθή ξήμε ησλ ηνπηθώλ Μεηξνπόιεσλ θαη Δπηζθνπώλ κε ην
ζεζκηθό θέληξν ηνπο, ην Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν, θαη αλελόριεηνη νη ειέγρνληεο
ηελ εμνπζία γηα λα απνδπλακώζεη ηελ ηζρύ ηνπ θιήξνπ δήκεπζαλ ηελ από αηώλσλ
εθθιεζηαζηηθή πεξηνπζία. Απηή ε κέζνδνο είρε εθαξκνζηεί θαη ζηελ νκόδνμε
Δθθιεζία ζηε Ρσζία από ηνλ Μεγάιν Πέηξν όηαλ ζέιεζε λα εθαξκόζεη
κεηαξξπζκίζεηο ζηελ επηθξάηεηά ηνπ. Γλώξηζε ηε κεγάιε επηξξνή ζηνλ
ζξεζθεπόκελν ξσζηθό ιαό ηνπ παηξηαξρηθνύ ζεζκνύ θαη γη' απηό όηαλ απεβίσζε ν
10νο Παηξηάξρεο Μόζραο Αδξηαλόο (1690-1700) δελ επέηξεςε ηελ εθινγή δηαδόρνπ
ηνπ, αιιά δηόξηζε ν ίδηνο Γηνηθνύζα Μηθξά ΢ύλνδν απόιπηα ειεγρόκελε από ιατθό
Δπίηξνπό ηνπ εδξεύνπζα ζηελ Αγία Πεηξνύπνιε. Σν ίδην έπξαηηαλ θαη νη δηάδνρνί
ηνπ ηζάξνη, γηαηί πίζηεπαλ πσο ήηαλ νη κόλνη θιεξνλόκνη ηεο νξζόδνμεο βαζηιείαο
ηεο Μεζαησληθήο Ρσκηνζύλεο θαη κε απηή ηελ ηδενιεςία εκβνιίαζαλ θαη ηε ηζαξηθή

1
δηπισκαηία πνπ κε εξγαιείν ηνλ «Δζλνθπιεηηζκό» ππεξέηεζαλ ηνπο ζηόρνπο ηνπο
κέζα ζηηο θαηά ηόπνπο Οξζόδνμεο Δθθιεζίεο δηαδίδνληαο έληερλα ηνλ Παλζιαβηζκό
ηνπο.
Πξώηνη πξνζήιπηνη ζηελ ηδενιεςία απηή ήηαλ βνπιγαξνγελείο αξρηεξείο πνπ παξ' όηη
καζήηεπζαλ ζηελ ειιεληθή παηδεία, αλαδείρζεθαλ από ην Φαλάξη θαηάιιεινη λα
πνηκάλνπλ ηα πιεξώκαηα ησλ Μεηξνπόιεώλ ηνπο ρσξίο θπιεηηθέο δηαθξίζεηο.
Γπζηπρώο όκσο ηνπο παξέιαβε ν βνπιγαξηθόο εζληθηζκόο ν νπνίνο άληιεζε
επηρεηξήκαηα από ηνλ «Αληηηόκν» πνπ εμέδσζε ην 1852 ν πνιύο Φαξκαθίδεο θαη
ηνπο εθνδίαζε κε ηε δηαηξεηηθή «Δθθιεζηνινγία» γηα λα πνιεκεζεί ν απνζηνιηθόο
ζεζκόο ηεο Δθθιεζίαο Κσλζηαληηλνππόιεσο. Καη απηόο κελ όηαλ έκαζε επίζεκα όηη
είλαη ν ζεσξεηηθόο ηνπ Βνπιγαξηθνύ ΢ρίζκαηνο έπεζε εκβξόληεηνο θαη απεβίσζε
(Βιέπε Α.Π. «΢πλνδηθόλ» ηόκνο Β΄. ζ. 98), αιιά πξόζθεξε ζνβαξή εθδνύιεπζε θαη
ζηε «Δζλνθπιεηηθή» πιάλε πνπ θαηαδηθάζηεθε κελ ΢πλνδηθά ην 1872, αιιά θαη
ελέπλεπζε θαη ηελ εθάζηνηε Μνζρνβίηηθε εθθιεζηαζηηθή ηαθηηθή κέρξη ζήκεξα κε
εζσηεξηθέο «δηαγλώκεο» ησλ ηεξαξρώλ ηεο, έκπξαθηα λα θαηεδαθίδεη ηελ θαλνληθή
απνζηνιή θαη ηα πξνλόκηα ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ κέζα ζηελ Οξζνδνμία
γηαηί δηαθνλνύληαη από ην Γέλνο καο. Έηζη ζήκεξα βιέπνπκε όηη όρη κόλνλ ην
Παηξηαξρείν Μόζραο θηλείηαη πξνο ηελ θαηεύζπλζε ακθηζβεηήζεσο ησλ δηθαίσλ ηνπ
Κσλζηαληηλνππόιεσο, αιιά θαη ν αξαβόθσλνο εθθιεζηαζηηθόο παξάγνληαο θαη ηώξα
ζηηο ακθηζβεηήζεηο πξνο ηε Μεηξόηεηα ηεο Μεγάιεο Δθθιεζίαο εηζέξρεηαη θαη ν
βνπιγαξηθόο εθθιεζηαζηηθόο παξάγνληαο.
Πνιπδηήγεηε είλαη ε δηαρξνληθή Ιζηνξία ησλ ζρέζεσλ ησλ Βνπιγάξσλ κε
ηνπο ΢έξβνπο ζην ρώξν ησλ Βαιθαλίσλ. Η Δζλαξρνύζα ΢εξβηθή Δθθιεζία
θαηόξζσζε λα ζπλάμεη ηηο ζθόξπηεο ζεξβηθέο νηθνγέλεηεο ζε εζληθή ελόηεηα θαη ε
«΢πλζήθε ηνπ Βεξνιίλνπ» ην 1878 αλαγλώξηζε ηελ νκνηνγέλεηά ηεο θαη ζπζηήζεθε
πάιη ε λέα θξαηηθή νληόηεηα ησλ ΢έξβσλ. Απηή ε δηεζλήο αλαγλώξηζε ζρεδόλ
ακέζσο ηηκήζεθε από ην Οηθνπκεληθό Παηξηαξρείν θαη κε ηελ εθθιεζηαζηηθή
απηνλνκία, πνπ είρε ε Μεηξόπνιε Καξινβαθίσλ όζν βξηζθόηαλ κέζα ζηα
επξσπατθά όξηα ηεο Απζηξννπγγαξίαο. Η πεξηνρή ηνπ νζσκαληθνύ λνκνύ Καβάδαξ,
πνπ αληηζηνηρνύζε κε εθείλε ηνπ Βαξδαξίνπ, ήηαλ πνιπεζληθήο ζπλζέζεσο ζε
πιεζπζκό, γηαηί ζηξαηησηηθά θαη εκπνξηθά ήηαλ θνκβηθήο ζεκαζίαο γηα ηνλ έιεγρν
ηεο λόηηαο ΢εξβίαο. Δθεί ππήξραλ ΢εξβνγελείο θαη Βνπιγαξνγελείο νξζόδνμνη θαζώο
θαη πεξί ηνπο 60.000 Διιελνξζόδνμνπο ζηηο παηξηαξρηθέο επαξρίεο ηνπ Οηθνπκεληθνύ
Παηξηαξρείνπ, ζηηο νπνίεο εθ παξαδόζεσο εθιέγνληαλ θαη ειιεληθήο θαηαγσγήο
αξρηεξείο.
Καηά ηελ ηάμε ηνπ ΢πληαγκαηίνπ ηνπ Οηθνπκεληθνύ Παηξηαξρείνπ ηνλ 19ν αηώλα
ππήξραλ εθεί ηξεηο Μεηξνπόιεηο: Η Πξεζπώλ θαη Αρξηδώλ κέ έδξα ην Κξνύζνβν, ε
ηεο Πειαγνλίαο κε έδξα ην Μνλαζηήξη (Μπίηνια) θαη ε ησλ ΢θνπίσλ, όπνπ ν
Μεηξνπνιίηεο θεκηδόηαλ σο «Τπέξηηκνο θαη Έμαξρνο Άλσ Μαθεδνλίαο». Οη
Οξζόδνμνη ηεο πεξηνρήο απνηεινύζαλ ην 89% ηνπ πιεζπζκνύ, όκσο ιόγσ ηνπ
Βνπιγαξηθνύ ζρίζκαηνο ρσξίδνληαλ ζε Έιιελεο θαη ΢έξβνπο «Παηξηαξρηθνύο», ελώ
νη Βνύιγαξνη απνηεινύζαλ ηνπο «Δμαξρηθνύο». ΢ηηο παηξηαξρηθέο επαξρίεο ην
Φαλάξη έζηειλε πάληνηε θεξέιπηδεο θαη άιθηκνπο ηεξάξρεο άξηζηα θαηαξηηζκέλνπο
ζενινγηθά θαη γισζζηθά θαη κε εθθιεζηαζηηθό θξόλεκα γηα λα αζθήζνπλ ηα
πνηκαληηθά θαζήθνληά ηνπο. Σν 1895, εμειέγε κεηξνπνιίηεο Πξεζπώλ θαη Αρξηδώλ
ν ρηαθήο θαηαγσγήο επίζθνπνο Κιαπδηνππόιεσο Ακβξόζηνο ΢ηαπξηλόο. Σν
θζηλόπσξν ηνπ 1896, κεηά ην κπζηεξηώδε ζάλαην ηνπ ΢έξβνπ κεηξνπνιίηνπ
΢θνπίσλ Μεζνδίνπ δεκηνπξγήζεθε εθεί ηεηακέλε θαηάζηαζε θαη ζηάιζεθε από ην
Παηξηαξρείν σο έμαξρνο ζηα ΢θόπηα ν Αρξίδνο γηα λα εηξελεύζεη ε πεξηνρή από ηηο
νριήζεηο ησλ Δμαξρηθώλ ηεο ΢όθηαο, σο «ν θαηαιιειόηεξνο παληόο άιινπ επί ηόπνπ

2
επξηζθόκελνο ηεξάξρεο γηα λα δηεξεπλήζεη ηελ ππόζεζε». Η θαηάζηαζε εθεί είρε
εθηξαρειηζηεί ζε ζνβαξή αληηδηθία ΢έξβσλ θαη Δμαξρηθώλ θαη ην Φαλάξη, σο
Μεηέξα Δθθιεζία, ππέδεημε κέζε θαηάζηαζε θαη ην Ννέκβξην ηνπ 1896 θαηέζηεζε
ηνλ από Αρξίδνο Ακβξόζην ζε κεηξνπνιίηε ΢θνπίσλ. Όκσο ε εθινγή απηή ήηαλ
αλεπηζύκεηε ζηνπο ΢έξβνπο ηεο πεξηνρήο, γηαηί ήζειαλ ηεξάξρε από ηε ΢εξβηθή
Ιεξαξρία, δηάδνρν ηνπ Μεζνδίνπ θαη δήηεζαλ από ηελ Τςειή Πύιε λα αλαγλσξίζεη
ηελ εθεί ζεξβηθή εζλόηεηα σο κεηνλόηεηα, γηα λα ηνπνζεηεζεί ζηε Μεηξόπνιε
΢θνπίσλ ΢έξβνο ηεξάξρεο πνπ ζα ήηαλ απνδεθηόο από ηνλ επηηόπην ζεξβηθό
παξάγνληα. Μάιηζηα ππέδεημαλ σο θαηάιιειν θαη ην πξόζσπν ηνπ θνζκήηνξα ηεο
Θενινγηθήο ΢ρνιήο ηνπ Βειηγξαδίνπ, αξρηκαλδξίηε Φηξκηιηαλνύ, ν νπνίνο κεηά από
πνιιέο πεξηπέηεηεο εμειέγε ηνλ Οθηώβξην ηνπ 1899 κεηξνπνιίηεο ΢θνπίσλ. Σόηε ν
Ακβξόζηνο θαηαζηάζεθε ζηε Μεηξόπνιε Πειαγνλίαο κε έδξα ην Μνλαζηήξη θαη
ζπλεξγάζηεθε κε ην ειιεληθό ηνπηθό ζηνηρείν θαη ηηο ειιεληθέο πξνμεληθέο αξρέο γηα
ηελ πξνώζεζε ζηελ εθεί νκνγέλεηα ηεο ειιεληθήο παηδείαο θαη γηα λα αληηκεησπηζηεί
ε βνπιγαξηθή πξνπαγάλδα πνπ δηεθδηθνύζε καρεηηθά ηελ όιε πεξηνρή.
Οη ειιελνγελείο πιεζπζκνί ηεο πεξηνρήο κε ηνπο ηεξάξρεο ηνπο πξόβαιαλ κεγάιε
αληίζηαζε ζηηο έλνπιεο δηεθδηθήζεηο ησλ Δμαξρηθώλ κεηά ηε γλσζηή Δμέγεξζε ηνπ
Ίιηληελ 1903 θαη έγξαςαλ ηηο ιακπξέο ζειίδεο παηξησηηζκνύ κε ην Μαθεδνληθό
Αγώλα (1904-1908). Γπζηπρώο όκσο θαη κεηά ηνπο Βαιθαληθνύο πνιέκνπο θαη ηε
΢πλζήθε ηνπ Βνπθνπξεζηίνπ ηνπ 1913, δελ κεηξηάζηεθε ν ιπηξσηηθόο παξνμπζκόο
ησλ Δμαξρηθώλ. Καηά ηνλ Α΄ Παγθόζκην Πόιεκν πξνζρώξεζαλ ζηηο ιεγόκελεο
«Κεληξηθέο Γπλάκεηο» (Γεξκαλία θαη Απζηξία) θαη ν γεξκαλόο ζηξαηεγόο θνλ
Γθάιβηηο πνιέκεζε ηνπο ΢έξβνπο θαη θαηέιαβε ην 1915 ην Μνλαζηήξη πξνο
ηθαλνπνίεζε ησλ βνπιγαξόθσλσλ. Όκσο ην 1916 ν γάιινο ζηξαηεγόο ΢αξάηγ
εθδηώθεη ηνπο Δμαξρηθνύο από εθεί θαη αλαθηάηαη ε πεξηνρή από ηνπο ΢έξβνπο, πνπ
ηειηθά αλαγλσξίζηεθε σο ζεξβηθό έδαθνο ην 1919 κε ηε ΢πλζήθε ηνπ Νετγύ. Απηά
ηα ζπκβάληα ηα έδεζε ν ηόηε αξρηδηάθνλνο ηνπ Πειαγνλίαο Υξπζόζηνκνπ
Καβνπξίδε, Αζελαγόξαο ΢πύξνπ (ν κεηέπεηηα Οηθνπκεληθόο Παηξηάξρεο) θαη έρσ
γξάςεη ζρεηηθά. Δκείο νη Έιιελεο κόλνλ κέζα ζηνλ 20ν αηώλα δερζήθακε ηξεηο
θνξέο (1912-13, ην 1916-18 θαη ην 1941-44) ηηο βνπιγαξηθέο βαξβαξόηεηεο ηεο
«εζλνθπιεηηθήο» θαθνδνμίαο ηνπο.
΢ην δηάζηεκα ηνπ Μεζνπνιέκνπ, ην 1934 ε Γ΄ Κνκκνπληζηηθή Γηεζλήο,
γλσζηή σο Κόκηληεξ, δηακόξθσζε «Μαθεδνληζκό» θαηά ηηο βνπιγαξηθέο επηδηώμεηο
πξνο θαζνδήγεζε ησλ πξαθηόξσλ ηεο ζηελ Διιάδα θαη ζηε ΢εξβία. Σν 1941 νη
Βνύιγαξνη εζληθηζηέο ζπκκάρεζαλ κε ην Ναδηζηηθό θξάηνο θαη πέηπραλ σο
αληάιιαγκα ηελ ακαρεηί θαηάιεςε ειιεληθώλ θαη ζεξβηθώλ εδαθώλ ην 1941-1944,
όπνπ κε πξσηνθαλή ζθιεξόηεηα επηδόζεθαλ ζε γελνθηνλίεο θαη ζε ιεζηείεο κνλώλ
γηα λα επηβάινπλ ηε θπξηαξρία ηνπο. Όκσο ν Κξνάηεο αληάξηεο Ισζήθ Μπξόδ,
γλσζηόο σο Σίην, αληηιήθζεθε όηη ν πόιεκνο έθιεηλε ππέξ ησλ ΢πκκάρσλ θαη ην
1943 άξρηζε λα νξγαλώλεη ζε ιατθό νκόζπνλδν θξάηνο ηε Γηνπγθνζιαβία ζύκθσλα
κε ηηο ππνδείμεηο ηεο Γ΄ Κόκηληεξ. ΢ηε λέα θξαηηθή νληόηεηα γηα ηε λόηηα ρώξα ηνπ
ζηεξίρζεθε πιεζηέζηεξα πξνο ην βνπιγαξηθό ιπηξσηηζκό παξά ζηνπο ΢έξβνπο.
Όκσο, ε Οξζόδνμε Δθθιεζία ησλ ΢έξβσλ ζηάζεθε πξνζηάηεο ηεο παηξνπαξάδνηεο
επζεβείαο ηνπ ιανύ ηεο θαη δήηεζε ηελ επηζηξνθή ζηελ πξνπνιεκηθή «΢πλαιιειία»
ησλ ζρέζεσλ Δθθιεζίαο θαη Πνιηηείαο θαη ζην λέν ιατθό Γηνπγθνζιαβηθό θξάηνο κε
ηε ζηήξημε ηνπ θιήξνπ θαη ηνπ ιανύ θάηη πνπ ελόριεζε ηνλ «ζηξαηάξρε» θαη
απνθάζηζε λα ηνπο δηράζεη εθθιεζηαζηηθά. Σν ίδην ζρέδην εθήξκνζε ζηελ αξρή θαη
ν Λέληλ ζηε Ρσζία. Γηα λα ην πεηύρεη ην λέν θαζεζηώο αγθάιηαζε ηνπο δήζελ
«πξννδεπηηθνύο» θαη κε ιανζπλάμεηο ακθίβνιεο ζπλζέζεσο θαη κε παξηηδάλνπο, πνπ
απηνθιήζεθαλ «Κιεξηθνιατθέο ΢πλειεύζεηο», επηρείξεζε ην 1945-1946 λα θινλίζεη

3
ηελ εθθιεζηαζηηθή ζηαζεξόηεηα θαη ελόηεηα ησλ νξζνδόμσλ ρξηζηηαλώλ ηεο πξνο
λόην ΢εξβηθήο Δθθιεζίαο κε ην πιαζηνγξάθεκα ηνπ «Μαθεδνληζκνύ» ηεο Κόκηληεξ
ξσζηθήο θαηαζθεπήο. Έηζη ην 1958 εθεπξέζεθε ν «ζθόινπαο» ηεο ζρηζκαηηθήο
«Μαθεδνληθήο Δθθιεζίαο» πνπ επί 60 ρξόληα παξακέλεη «αθνηλώλεηνο» γηα ηελ
Οηθνπκεληθή Οξζνδνμία. Καη ηνύην δηόηη ε πξαγκαηηθή «Δθθιεζηνινγηθή» ηεο
ππόζηαζε εηλαη «εζλνθπιεηηθή» θαη εκπλέεηαη από ηηο ΢ακνπήιεηεο ρηκαηξηθέο
ειπίδεο γηα ηε «κεγάιε Βνπιγαξία». ΢ηε πξαγκαηηθόηεηα ν «ζθόινπαο» απηόο, όζν
δηαπξάηηεη αθάλνλε εηζπήδεζε παξακέλεη αληηεθθιεζηαζηηθό εθηόπιαζκα κέζα ζην
θαλνληθό έδαθνο ηεο αδειθήο Δθθιεζίαο ηεο ΢εξβίαο.
Σώξα πνπ αξρίδεη λα μεθαζαξίδεη ν νξίδνληαο ζην θξάηνο ησλ ΢θνπίσλ νη
Βνπιγαξνγελείο «Μαθεδόλεο» αηθλίδηα απέθηεζαλ ζηέξεζε ηνπ κεηξηθνύ ζειαζκνύ
ηνπο θαη δεηνύλ από ηνπο ελ ΢όθηα «ζηηεπηνύο» ηεο Μόζραο λα αγλνεζνύλ νη Ιεξνί
Καλόλεο θαη ε Δθθιεζηαζηηθή Ιζηνξία!
Μήπσο θαληάζηεθαλ πώο κπνξεί λα επηβεβαησζεί εθείλν πνπ είπε ν Λαθεδαηκόληνο
ζηξαηεγόο Λύζαλδξνο: «Όηη δελ θαηνξζώλεη ε δνξά ηνπ ιένληνο, ην επηηπγράλεη ε
δνξά ηεο αιεπνύο»; Όκσο, ηελ θαλνληθή ηάμε ηελ πεξηθξνπξεί ππεύζπλα ε Μεγάιε
ηνπ Υξηζηνύ Δθθιεζία θαη εθ παιαηνύ γλσξίδεη πσο «ε Ιζηνξία είλαη θαζξέπηεο ελόο
ιανύ» θαη όηη ην «βιέκκα ην ρακειό είλαη ζπλήζσο θαη βιέκκα πνλεξό»!
Α.Π.