You are on page 1of 7

Efeze in Afrika

Over eenheid in verscheidenheid

In Malawi ervaart Martijn van den Boogaart de diversiteit van de Martijn van den Boogaart
wereldkerk aan den lijve. Hij schrijft op zijn weblog en via ande-
re media over wat hij meemaakt als organisatieadviseur van de
Presbyteriaanse Kerk In Noord-Malawi. In dit nummer van Wapenveld
vraagt hij zich af wat er van zijn reflecties overkomt op degenen die
zijn berichten lezen. En staat hij stil bij de vraag wat zijn ervaring
daarginds te maken heeft met de kerk in Nederland.

22 november 2009, Kapirimtende, Malawi Daar mocht ik plaatsnemen op een van de twee stoe-
Ik kwam om vijf voor acht aan. Best op tijd, want de len. De andere was voor de oudste aanwezige. De rest
kerkdienst zou om acht uur beginnen. De weg ging van de mannen vond plek op een paar stevige takken
over prachtige heuvels en dalen. Ik bedacht dat de fiets die in een kring op de grond lagen. We spraken wat
die ik pas samen met de predikant had uitgezocht – over de gemeente, terwijl we wachtten op de predikant.
een cadeau uit Nederland – slechts beperkt zou hel- Een half uur. Een uur. Anderhalf uur. Langzaam aan
pen. ‘It helps halfway’, bevestigde hij later desgevraagd. verdwenen de meeste mannen uit de consistorie om
Heuvelaf bedoelde hij, want we zagen heel veel fietsers een plek te zoeken in de schaduw van bomen.
naar boven lopen. Onderweg naar de kerkdienst.
Ik bevond me in een van de prayerhouses van de
Het zou mijn eerste keer worden. Preken. Ik had de gemeente Kapirimtende. Kapirimtende, heuvels van
boot lang afgehouden, onder het motto dat ik daar de vrede. Een twee jaar oude gemeente. Qua leden-
niet voor ben opgeleid. Maar dat argument is hier aantal niet groot, zo’n vijfhonderd in totaal misschien,
niet heel indrukwekkend. In de meeste kerkdiensten maar qua geografie heel uitgestrekt. Voor deze cen-
gaat sowieso geen predikant voor. Daarvan zijn er veel trale dienst – waarbij de leden van andere prayerhouses
te weinig: zo’n honderddertig op meer dan duizend ook naar deze plek komen – zouden sommigen zo’n
prayerhouses. Kortom, dit werd mijn eerste preek. vier, vijf uur moeten lopen.

Om acht uur was Reverend Jere, mijn gastheer, nog in Om tien voor tien kwam Rev. Jere aan. Hij had de
geen velden of wegen te bekennen. De meeste leden nacht van tevoren bij een gemeentelid in de buurt
van de vrouwenvereniging waren er wel. Die zetten geslapen, maar was ´s morgens bij een ernstig ziek
een lied in terwijl ik nog bezig was mijn auto behoed- iemand geroepen. Dat ging natuurlijk voor.
zaam door de nauwe opening tussen twee bomen door
te manoeuvreren. Ik werd begroet door leden van de Ondertussen had de kerkenraad besloten dat we de
kerkenraad van dit prayerhouse. We gingen naar de dienst buiten zouden houden. Er werd met boomstam-
openlucht consistorie naast de kerkzaal. men gesleept en er werd een tafel met een aantal stoe-
len naar buiten gebracht voor predikant en kerkenraad
om op te zitten. Ik ontmoette mijn vertaler, een onder- eerste zin reeds al mijn synoniemen in zijn vertaling
wijzer op een basisschool in de buurt. Een vriendelijke had gebruikt.
man. Hij had mijn preek al van Rev. Jere op papier
gekregen en had zich dus kunnen voorbereiden. Hij Rond een uur of half twee was de dienst afgelopen.
zei dat hij verwachtte dat het geen probleem zou zijn. Dan natuurlijk napraten en gezamenlijk eten, nsima
Al was het de eerste keer voor hem om te vertalen. (maïspap) met kip en groenten. Met de handen. En
daarna terug langs dezelfde schilderachtige route.
Rond tien uur begon de dienst met zingen, bidden, Dit keer volle bak met achterin uiteraard nog zakken
installatie van nieuwe leden van vrouwenvereniging houtskool, tomaten en andere handel – je moet toch
en jeugdvereniging, drie koren, Bijbellezen, een preek, van de gelegenheid gebruikmaken dat er een auto is,
een koor, een lied en vervolgens de schriftlezingen nietwaar?
voor mijn preek. Met veel vuur voorgelezen door mijn
vertaler. Kortom, een mooie zondag. We genieten ervan. Mis-
schien moet ik er gewichtiger over schrijven, over het
Ik preekte over het thema ‘I will be with you’, naar gewicht van preek en eredienst, maar het is toch ook
aanleiding van Exodus 3, waar Mozes God ontmoet in gewoon een voorrecht om zó een kerkdienst te vieren?
de woestijn en wordt uitgezonden om het volk Israël En dan ook nog onder een open hemel, met de zon in
uit Egypte te leiden. In Afrikaanse traditionele gods- je gezicht. Zo ervaar je de diversiteit van de wereldkerk
diensten is God vooral de Schepper die zich aan den lijve. Zo ervaar je de verbondenheid met die
verder niet te veel met het aardse gewemel ene God die in Malawi net zo dichtbij is als in Neder-
bezighoudt. Maar onze God is erbij. Hij zoekt land. Die in Malawi net zo erbij is als in Nederland.
24 mensen op. Ook als ze – net als Mozes – mis-
schien het gevoel hebben mislukt te zijn in Een lange vakantie in Afrika
hun grootse poging om de wereld te ver- Bovenstaande reflecties schreef ik enkele maanden
beteren. Hij schakelt mensen in. Gewone mensen. geleden op ons weblog. Met dat medium en andere
God is niet de God van predikanten en priesters, van proberen we iets te communiceren van wat we mee-
kerkenraadsleden en verenigingsvoorzitters. Hij is de maken tijdens ons werk in Malawi. Elke maand bekij-
God die zich laat ontmoeten bij het hoeden van scha- ken zo’n 140 mensen wat we schreven. Maar wat komt
pen, bij het bewerken van het land, bij het halen van ervan over? Wat heeft mijn ervaring in Kapirimtende
water. Hij is nabij en gaat met ons mee. te maken met de kerk in Nederland?

Zonder vertaling zou ik ongeveer vijftien tot twintig Ik worstel met die vraag, omdat die hoort bij mijn
minuten nodig hebben gehad. Met vertaling duurde taak als uitgezondene namens de Protestantse Kerk
het zeker twee keer zo lang, want mijn vertaler maakte in Nederland. Bij onze uitzending kregen we de vraag
er een hele show van. Als ik zei dat Mozes alleen was mee: ‘Zoek uit wat we kunnen leren van de kerk in
in de woestijn, marcheerde mijn vertaler een paar Malawi’. Wederkerigheid staat immers hoog in het
meter bij mij vandaan om uit te beelden hoe Mozes vaandel. Maar wat kunnen we er nu eigenlijk echt mee
alleen door de woestijn zou hebben gelopen. Als ik in de praktijk? Past Kapirimtende niet gewoon in het
niet het voor predikers gebruikelijke ‘halleluja’ riep, rijtje kerkdiensten in Ootmarsum, Rome, Bourg en
dan deed hij het wel. Als ik een paar mooie retorische Bresse, Stanstead Abbotts? Plekken waar ik in vakan-
herhalingen had voorbereid, merkte ik dat hij na mijn ties naar de kerk ging. Interessante ervaringen, mooie
ervaringen, blikverruimende ervaringen, maar zon-

W a p e n v e l d 6 0 e j a a r g a n g n r. 3
der betekenis voor de kerk in Nederland. Tenminste, Wie is Andrew Walls?
ik heb niet de indruk dat we in het algemeen onze Andrew F. Walls (1928) studeerde theologie in
vakantie-ervaringen laten doordringen in de manier Oxford waar hij zich specialiseerde in de patris-
waarop we in Nederland kerk zijn. tiek. Hij werkte van 1957 tot 1966 in Sierra Leone
En ik vraag me af waarom dat nu anders zou zijn. Is en Nigeria als docent kerkgeschiedenis en gods-
ons verhaal over Malawi niet gewoon een lange versie dienststudies.
van een vakantieverhaal? Fijn, mooi, indrukwekkend
bij tijden, maar zo onvoorstelbaar anders dat we er Zijn periode in Afrika vormde zijn denken. Naar
niet eens aan denken of we er verder iets mee zouden eigen zeggen ging hij erheen in de volle overtuiging
moeten. dat het doceren van kerkgeschiedenis waardevol
was vanwege de lessen die de ‘jonge kerken’ daaruit
Zijn dit vragen van een idealistische zendeling die voor konden leren. De omslag kwam op ‘de dag waarop
zijn gevoel zijn verhaal niet goed kwijt kan? Of is er ik me opeens realiseerde dat ik, terwijl ik de expert
meer aan de hand? Komt hier vanuit een persoonlijke uithing over die lappendeken van fragmenten die de
ervaring een fundamentele vraag aan de oppervlakte? christelijke literatuur van de tweede eeuw vormt, in
feite leefde in een kerk uit de tweede eeuw. Ik werd
‘The great issues of twenty-first-century Christianity are omringd door de manier van leven, de eredienst
likely to be ecumenical. The most urgent issues of ecume- en de manier van denken over gemeenschap zoals
nism no longer relate to confessional and denominatio- die gewoon was in de tweede eeuw. Waarom zou ik
nal issues. (...) The great ecumenical issues will be about niet stoppen de expert uit te hangen en beginnen
how African and Indian and Chinese and Korean and te observeren? (...) Die ervaring veranderde (mij) [1] Andrew F. Walls, ‘From

Hispanic and North American and European Christians voor de rest van (mijn) leven: in plaats van proberen Christendom to World

can together make real the life and body of Christ.’ [1] oude bronnen toe te passen in het heden, begon ik Christianity. Missions and

het materiaal uit de tweede eeuw te bekijken in het the Demographic Trans-

Aan het woord is Andrew Walls, emeritus hoogleraar licht van alle religieuze activiteiten om mij heen’. [3] formation of the Church’,

aan de universiteit van Edinburgh en ‘misschien wel in: Andrew F. Walls, The

de belangrijkste persoon die u nog niet kent’ [2]. Als Na bijna tien jaar in Afrika keerde Walls terug naar Cross-Cultural Process in

je het bovenstaande citaat goed leest, zie je dat hij de Schotland waar hij aan verschillende universiteiten Christian History, Orbis

vraag naar de relatie tussen christenen in Kapirim- hoogleraarsplekken bekleedde. In 1982 begon hij het Books (2002), p. 69.

tende en christenen in Delft in het hart van de theo- Centre for the Study of Christianity in the Non-West- [2] Tim Stafford, ‘Histo-

logie plaatst. Nee, sterker nog: in het hart van ons ern World aan de University of Edinburgh. Hij leidde rian Ahead of His Time.

christen-zijn. Daar las ik van op. Het vinden van een dit centrum tot 1996. Als emeritus hoogleraar geeft Andrew Walls may be the

antwoord op de vraag hoe we Nederland en Malawi hij college aan universiteiten over de hele wereld. most important person

verbinden overstijgt blijkbaar mijn persoonlijke wor- you don’t know’, Christi-

steling. Hoe komt Walls tot deze uitspraak en hoe legt Walls heeft geen boeken geschreven, maar is met anityToday Magazine,

hij de verbinding? name bekend geworden door twee verzamelin- February 8, 2007.

gen essays, The Missionary Movement in Chris- [3] Andrew F. Walls, The

Van Noord naar Zuid tian History. Studies in the Transmission of Faith Missionary Movement in

Walls maakt de bovenstaande opmerking aan het (1996) en The Cross-Cultural Process in Christian Christian History. Studies

einde van een essay over ‘Zending en de demografi- History. Studies in the Transmission and Appro- in the Transmission of

sche transformatie van de kerk’. In dit essay analyseert priation of Faith (2002). Faith, Orbis Books (1996),

hij de transformatie van de kerk onder invloed van het p xiii.


werk van verschillende zendingsbewegingen wereld- misschien vijfhonderd leden. Terwijl vijfhonderd bij
wijd. ons in Malawi het minimale aantal is om jezelf een
gemeente te mogen noemen!’
We realiseren ons als christenen in Nederland natuur-
lijk terdege dat er een transformatie heeft plaatsge- Waar in het begin van de twintigste eeuw de ‘typische’
vonden in de twintigste eeuw. Maar welke is dat in christen een blanke, Europese man uit de middenklasse
onze ogen? Wij zouden zeggen: kenmerkend voor was, is aan het begin van de eenentwintigste eeuw een
de transformatie van de kerk in de twintigste eeuw ‘typische’ christen waarschijnlijk een zwarte vrouw uit
is de enorme doorwerking van de secularisatie die een dorp in Malawi [5]. Dat betekent dat mijn kerk-
haar wortels heeft in het Verlichtingsdenken. Wereld- dienstervaring in Kapirimtende representatiever was
wijd gezien slaat dat echter nergens op. Wereldwijd is voor hoe de kerk wereldwijd die zondag samenkwam
voor het christendom niet de Verlichtingsbeweging dan de meeste kerkdiensten in Nederland.
de belangrijkste oorzaak van de transformatie van de
kerk, maar de zendingsbeweging.
We zijn niet langer
We weten natuurlijk wel dat we in onze gemeenten in
Nederland geen doorsnede van de wereldkerk aantref- toonaangevend
fen. De laatste tijd is er door allerlei publicaties meer
aandacht gekomen voor de enorme ver-
schuiving die zich de afgelopen eeuw heeft Les één: Ons past bescheidenheid
voorgedaan in het wereldchristendom. Het Deze verschuiving herbergt een aantal lessen voor ons
26 ‘zwaartepunt’ van de christenheid verschuift in Nederland. Allereerst moeten we echt tot ons door
steeds meer naar het zuiden, naar Afrika en laten dringen dat we niet meer de ‘grootste speler’ zijn.
Latijns-Amerika. In 1900 woonde tweederde We zullen dan voorzichtiger worden voor we bewerin-
van de christenen in Europa. Vandaag de dag is dat gen doen over ‘wat christenen geloven’ of ‘hoe de kerk
minder dan 25% en rond 2025 zal dat tot onder de 20% aan het veranderen is’ [6]. Want ons perspectief is niet
zijn gezakt [4]. En dat is veel minder het gevolg van meer zo representatief.
de afname van het aantal gelovigen in Europa onder Het betekent ook dat we niet langer toonaangevend
invloed van de Verlichtingsbeweging dan van de toe- zijn. Of omgekeerd geformuleerd: we zullen moeten
name van het aantal gelovigen in het zuiden onder leren omgaan met kritiek op onze theologische stand-
invloed van de zendingsbeweging. punten en onze theologische blinde vlekken vanuit de
Dit soort algemene, statistische observaties wordt meerderheid van de kerk.
[4] Philip Jenkins, The overigens bevestigd in verhalen van alledag. Toen ik
Next Christendom. The een tijdje geleden mijn Malawiaanse collega’s vroeg Hoe dat werkt ervoeren de kerken in Europa in 2004,
Coming of Global Christi- wat hun was opgevallen tijdens hun reis naar een toen de Assemblee van de World Alliance of Reformed
anity. Revised and aantal presbyteriaanse gemeenten in de Verenigde Churches tijdens haar vergadering in Accra, Ghana,
Expanded Edition, Oxford Staten, begonnen ze uiteraard met de opmerking dat een vergaande belijdenis aannam. Een belijdenis
(2007), p. 2. de voorzieningen onvergelijkbaar veel beter waren. waarin ons westerse consumptiepatroon en de bijbe-
[5] Naar Philip Jenkins, ‘Maar’, zo liet een van hen er direct op volgen, ‘wat horende economische structuren in scherpe bewoor-
a.w., p. 1. ons verbaasde was de grootte van de gemeenten. We dingen werden veroordeeld. Het waren vooral de
[6] Philip Jenkins, a.w., kwamen in gemeenten waar ze trots waren dat ze hon- niet-westerse delegaties die ervoor zorgden dat deze
p. 3. derdvijftig leden hadden. De grootste gemeente had belijdenis er kwam. De meeste westerse afgevaardig-

W a p e n v e l d 6 0 e j a a r g a n g n r. 3
den voelden zich er in eerste instantie niet gemakkelijk christelijke beslissingen nemen en uitleggen. Theologie [7] Zie: Stichting Oikos,

bij. Ze lieten zich echter overtuigen dat hun beoorde- gaat over keuzes; het is een poging om op een christelijke Globalisering en belijden.

ling van de wereldeconomie in het licht van de Bijbel manier te denken. En de noodzaak tot keuzes en beslis- Het Accra-document in

op z’n minst onevenwichtig was geweest. [7] singen komt op uit specifieke levenssituaties. In die zin discussie, Utrecht (2005),

Toch had de Nederlandse delegatie bij thuiskomst veel is de theologische agenda altijd cultureel bepaald.’ [12] p. 5-7.

uit te leggen. Mensen die niet de gedachtewisselingen [8] Greetje Witte-Rang,

op de Assemblee hadden meegemaakt, viel de verkla- Zo wordt de theologische agenda in Afrika gekleurd Gerechtigheid en Vrede,

ring rauw op het dak. Zo werd er tijdens de Generale door de traumatische ervaringen van apartheid, werken aan een geloof-

Synode van de PKN in december 2004 uitgebreid burgeroorlog en genocide. Die ervaringen roepen waardige economie.

gedebatteerd of de verklaring niet veel te negatief van diepe vragen op over vergeving en verzoening. Het Sibiu-lezingenreeks van

toon was en de analyse erin niet eenzijdig. En had- voorbeeld van de Truth&Reconciliation Commission de Raad van Kerken,

den de westerse economische structuren ook niet veel in Zuid-Afrika is uitgegroeid tot een icoon van wat 23 februari 2007.

goeds gebracht? [8, 9] verzoening kan betekenen voor een land. Wereldwijd [9] PKN, Accra’s Appèl.

realiseren mensen zich dat daar iets belangrijks is Gespreksnotitie over

Voor de delegatieleden waren het echter niet zozeer de gebeurd. Iets wat betekenis heeft voor ons allemaal. geloof en economie,

doorwrochte discussies geweest die de doorslag gaven. En zo is in allerlei fora – zowel binnen de Wereldraad Utrecht, oktober 2005.

‘Wat in Accra een grote rol speelde, was de lijfelijke ont- van Kerken, de meer evangelicale Lausanne-beweging [10] Margreet Swankhui-

moeting met mensen uit het Zuiden. Armen: fiere men- als ook in de rooms-katholieke kerk – bezinning op sen, Reactie op de Accra-

sen zoals u en ik. De verhalen krijgen een gezicht. Arm, gang gekomen. Bezinning die niet alleen leidt verklaring. Stu-

rijk, blank, zwart, man, vrouw, jong of oud, uit Noord tot nieuwe praktisch-theologische inzichten diebijeenkomst

en Zuid, je ontmoet elkaar als gelijken, als christen, [13], maar die zelfs resulteert in oproepen om van de Stich-

bezorgd om de toekomst van de wereld en van de kerk. verzoening (weer) te plaatsen in het hart van 27 ting Oikos,

Wat ook confronterend was: als blanke ben je heel erg de theologie en missiologie [14]. Utrecht, sep-

in de minderheid … Zo was het in Accra en zo liggen de tember 2004.

verhoudingen in de wereld.’ [10] Naast dit prominente voorbeeld zijn er nog vele andere [11] Andrew F. Walls, The

te noemen van hoe hun specifieke levensomstandighe- Cross-Cultural Process in

Les twee: We mogen verwachtingsvol uitzien den Afrikaanse christenen dwingen tot nieuwe chris- Christian History, Orbis

naar nieuwe perspectieven telijke beslissingen waarvoor ze nieuwe theologische Books, 2002, p. 81.

Tegelijk creëert bescheidenheid ook ruimte. Ruimte bezinning nodig hebben. Grote en kleine beslissin- [12] Walls, a.w., p. 79.

om te luisteren en te leren. Andrew Walls moedigt ons gen. Grote en kleine bezinning. Laat ik nog één voor- [13] Vgl. World Council of

aan om in ons luisteren verwachtingsvol te zijn [11]. beeld geven. Vanuit haar gebrek aan predikanten leert Churches, Mission as

Omdat we vanuit de nieuwe centra van theologiebe- de Malawiaanse kerk ons met nieuwe ogen te kijken Ministry of Reconciliation.

oefening in Ghana, in Korea, in Argentinië nieuwe naar talenten van gemeenteleden. Ik verbaas me nog Preparatory Paper No. 10

gezichtspunten kunnen verwachten. Nieuw zicht op wekelijks over de vrijmoedigheid waarmee hier in for the 2005 Conference

de lengte en breedte, hoogte en diepte van het heil in Malawi gewone gemeenteleden een rol krijgen in de on World Mission and

Jezus Christus (vgl. Efeziërs 3:17-19). eredienst. Bijvoorbeeld een dienst volledig – inclusief Evangelism in Athens,

preek – verzorgd door studenten van de verpleegkun- May 2005.

Waarom mogen we nieuwe gezichtspunten verwach- deopleiding hier ter plaatse. Bij mijn weten is er geen [14] Vgl. Robert J. Schrei-

ten uit het Zuiden? Omdat de vragen die zij stellen theologische bezinning over de ‘ambtelijkheid’ van ter, ‘Reconciliation and

nieuwe vragen zijn. Omdat de agenda van de theologie een kerkdienst voorafgegaan aan dit soort vrijmoe- healing as paradigm for

altijd opkomt uit het concrete leven. Dat is de stelling dige keuzes. De ambtsleer hier in Noord-Malawi is op mission’, in: International

van Andrew Walls: ‘Het doel van theologiebeoefening is papier nog klassiek gereformeerd, maar de praktijk zet Review of Mission, Vol.
die danig onder druk. Het wachten is nu op een Mala- geënt op de Griekse levensstijl. Eenheid in en tussen
wiaanse theoloog die ons daar nieuwe woorden voor die gemeenten was geen gegeven, maar een opdracht.
geeft. En misschien zullen die ook van waarde zijn
voor onze Nederlandse discussies over het ambt [15]. En in die context lagen twee gevaren op de loer. Het
eerste gevaar vormde de neiging om één versie van het
Les drie: Theologische verschillen staan eenheid christelijke geloof te claimen als de ware en tot norm
niet in de weg te stellen. Dit gevaar werd bezworen tijdens het apos-
De diversiteit van vormen die het christelijk geloof telconvent in Jeruzalem zoals beschreven in Handelin-
aanneemt in verschillende culturen wereldwijd kan gen  15. Het tweede gevaar was de waarheidsvraag te
ons dus helpen om elkaar te corrigeren (les 1) en aan laten vallen of beide vormen even waar te beschouwen
te vullen (les 2). Maar dat gebeurt alleen als er daad- en langs elkaar heen te leven [17]. Die route wijst Pau-
werkelijk contact en gesprek is tussen de kerken uit die lus met nadruk af in zijn brief aan Efeze.
verschillende culturen. Zo komen we terug bij de vraag
naar de eenheid van de christelijke kerk, de oecumene In deze brief brieft benadrukt Paulus dat Joodse en
die Walls in het hart van het christen-zijn plaatst. ‘The Griekse christenen alleen samen tot de volheid in
church must be diverse because humanity is diverse; it Christus kunnen komen: ‘In verbondenheid met Hem
must be one because Christ is one.’ [16] wordt ook u samen gebouwd met alle anderen tot een
plek waar God woont door Zijn Geest.’ (Efeziërs 2:22
Als Walls vervolgens uitwerkt hoe de kerk in in Walls’ eigen vertaling). Losse stenen worden niet
al haar verscheidenheid toch één kan zijn, samengevoegd tot één nieuwe steen, maar verbonden
verwijst hij veelvuldig naar Paulus’ brief aan tot een huis, een tempel waarin God woont. Elk heeft
28 de Efeziërs. Hij doet dat tegen de achtergrond zijn unieke plek en bijdrage aan de volheid in Christus.
van een specifieke interpretatie van de situ- Het antwoord op diversiteit in christelijke geloofswij-
atie van de kerk in Paulus’ dagen. Wij stel- zen is niet bekeringsijver of onverschilligheid, maar
len ons die situatie meestal zo voor dat elke stad één verbondenheid.
christelijke gemeente had met daarin gelovigen van
zowel Joodse als Griekse (heidense) afkomst. In onze Bekeringsijver en onverschilligheid zijn geen optie
beleving waren die samen tot een nieuwe vormgeving omdat elke christelijke gemeente en elke kerk uitein-
van leer en leven gekomen die respect afdwong bij de delijk in zichzelf incompleet en incorrect is. ‘De één
94, No. 372, January mensen om hen heen. Wij leggen op die manier de kan niet zonder de ander, elk is nodig om de ander
2005, p. 74-83. nadruk op de gelijkheid van alle christenen ondanks te completeren en te corrigeren; want elk is een uit-
[15] Vgl. Stefan Paas, ‘Is hun verschillen in afkomst. drukking van Christus in een bepaalde unieke context
de gereformeerde ambts- (...). De volheid van Christus komt tot stand door het
leer anno 2007 nog Maar Walls legt juist de vinger bij de spanningen tus- samenkomen van deze gefragmenteerde uitdrukkin-
houdbaar?’, Lezing voor sen gelovigen van verschillende afkomst die een tel- gen (...).’ [18]
de Christelijk Gerefor- kens terugkomend thema vormen in het Bijbelboek
meerde predikantenver- Handelingen en in de brieven van Paulus. In Walls’ Voor Walls is wat in Efeze gebeurde in de eerste eeuw
eniging, 29 mei 2007. schets was de situatie veel spannender dan wij denken. – tijdens wat hij noemt het Ephesian Moment van de
[16] Walls, a.w., p. 77. De kerk bestond feitelijk uit twee min of meer geschei- vroege kerk – het telkens terugkerende patroon van de
[17] Walls, a.w., den groepen christenen met elk een eigen christelijke zending overal ter wereld. Telkens als de boodschap
p. 78-79. levensstijl – de één geënt op de Joodse wet, de ander van Jezus Christus in contact komt met een nieuwe

W a p e n v e l d 6 0 e j a a r g a n g n r. 3
cultuur wordt de boodschap noodgedwongen vertaald op Pasen samen zingend getuigen van onze opgestane
in termen van die specifieke cultuur: haar woorden Heer? [20]
en haar vragen. En tegelijk wordt die cultuur door
het luisteren naar die vertaling ook getransformeerd, Walls verwijst ons in dit verband naar het oerchris-
bekeerd. telijke symbool van het avondmaal [21]. Meer dan
waar ook moet de eenheid worden bevestigd in de
In dat tweeledige proces van vertalen en bekeren ont- viering van onze verbondenheid met Christus. Met
staat een nieuwe unieke expressie van het heil. Voor elkaar aan tafel. Dat is de belangrijkste boodschap van
Walls is dan de centrale vraag telkens opnieuw: hoe Efeze: de avondmaalstafel is de plek waar de twee cul-
verhouden zich de nieuwe expressies tot de reeds turele groepen – Joodse en heidense christenen – bij
bestaande? ‘The Ephesian question (...) is whether or elkaar moeten kunnen komen. De tafelgemeenschap
not the church in all its diversity will demonstrate unity is de lakmoesproef voor de eenheid van de kerk. Het
(...). Will the body of Christ be realized or fractured in boek Handelingen vertelt daar bij herhaling over. Hoe
this new Ephesian moment?’ [19] Petrus – met veel pijn en moeite – werd overgehaald
aan tafel te gaan bij een Romeinse christen-officier.
Les vier: Onze eenheid begint aan de Hoe hij daar later van terugkwam, maar door Paulus
avondmaalstafel daarover terecht werd gewezen.
Dat is de centrale vraag van de oecumene: als christe-
lijke diversiteit een fundamenteel gegeven is, waarin Ik heb avondmaal gevierd in Ekwendeni,
schuilt dan onze eenheid? Hoe werkt dat in concreto, Ootmarsum, Rome, Bourg en Bresse en
dat samenkomen van ‘gefragmenteerde uitdrukkingen Stanstead Abbotts. En voelde me diep ver-
van de volheid van Christus’, zoals Walls het noemt? bonden met mijn medegelovigen die op dat 29
Hoe kunnen christenen in Delft en Kapirimtende één moment om mij heen stonden, zaten of kniel-
zijn? den. Het doet me pijn dat ik overal ter wereld
het avondmaal kan vieren, maar niet in Nederland met
De tafelgemeenschap mijn vrienden, verspreid over verschillende kerken in

is de lakmoesproef de gereformeerde orthodoxie.

voor de eenheid Voor ons is het gedeelde avondmaal vaak de uitkomst.


Het eindpunt van een lang proces van waarheidsvin-
ding: zijn we wel verbonden in Christus? Maar mis-
Het gesprek tussen kerken wereldwijd is cruciaal. schien – of waarschijnlijk – is het Bijbelser om het [18] Walls, a.w., p. 78.

Gesprek om elkaar aan te vullen en gesprek om elkaar avondmaal te zien als beginpunt dan als eindpunt. [19] Walls, a.w., p. 81.

te vermanen. Maar minstens zo cruciaal is de basis- [20] Zie www.paasjubel.nl.

voorwaarde voor dat gesprek: de persoonlijke ont- Eenheid begínt met samen avondmaal vieren. In al [21] Walls, a.w., p. 77.

moeting tussen mensen. En de vraag is dan waar die onze diversiteit vieren dat we samen gebouwd worden
ontmoeting plaatsvindt. In vergaderzalen waar de tot een tempel van de Geest. In al onze diversiteit vie- Ir. Martijn van den Boog-

diverse (wereld)raden van kerken samenkomen? Of ren dat Christus ons hoofd is. Om dan vervolgens ‘na aart is organisatieadviseur

in rechtszalen als we zoeken naar de rechtmatige ver- te praten’ over hoe onze diverse christelijke getuigenis- van de Presbyteriaanse

deling van kerkelijk bezit? Of op marktpleinen als we sen elkaar aanscherpen en aanvullen. Kerk in Noord-Malawi.