You are on page 1of 17

HYBRIS nr 33 (2016

)
ISSN: 1689-4286

KATARZYNA DE LAZARI-RADEK
UNIWERSYTET ŁÓDZKI

O DWÓCH ZARZUTACH PRZECIW HEDONIZMOWI1

Pośród wielu argumentów przeciwko hedonizmowi, dwa są
podstawowe. Jeden zarzut głosi, że hedonizm jest „filozofią dobrą dla
świń”, ponieważ nadaje każdej przyjemności tę samą wagę, niezależnie
od tego, czy przyjemność ta wypływa z zaspokojenia naszych
„zwierzęcych żądz”, czy „intelektualnej kontemplacji”. Nasze intuicje
prowadzą nas raczej ku przekonaniu, że przyjemności, które są
wynikiem „seksu, prochów i rock’n’rolla” są gorsze z moralnego punktu
widzenia od tych, które przydarzyły się nam pod wpływem
intelektualnego wysiłku czy obcowania z artystycznym pięknem. Drugi
zarzut, natury bardziej fundamentalnej, odnosi się do hedonizmu jako
jednej z teorii stanu umysłu. To argument przedstawiony przez Roberta
Nozicka w formie przykładu „maszyny przeżyć” [Nozick, 2010, 61-64].
Jeśli tym, co wartościowe jest wyłącznie stan naszego umysłu, to czyż
nie jest wszystko jedno czy przeżywamy ten stan naprawdę, czy tylko w
naszym umyśle, w formie programu komputerowego? Z ważnych
przyczyn, twierdzi Nozick, nikt z nas nie chciałby podłączyć się do
komputera zamiast przeżywać swoje życie w realnym świecie. A jeśli
tak, to hedonizm jest nie do utrzymania.

W niniejszym artykule postaram się zmierzyć z tymi dwoma
obiekcjami i pokazać, że w dużej części opierają się one na
nieuzasadnionych (czy też, łatwych do podważenia) intuicjach

1Artykuł napisany został w ramach projektu sfinansowanego ze środków
Narodowego Centrum Nauki 1371/B/H03/2011/40.

czy też wynikiem. mianowicie. wraz z Peterem Singerem. 1172b. która zamiast promować w człowieku boży pierwiastek. pracy intelektualnej. hołduje wyłącznie zaspokajaniu jego żądz. że nasza moralna niechęć do hedonizmu wypływa z pewnego rodzaju nieporozumienia. czy seks. Mam je tu na 2Nie zamierzam natomiast argumentować. będzie podróżował i zazna wiele przyjemności z rekreacji na świeżym powietrzu. stawiania znaku równości między hedonizmem a egoizmem. Platon 2002. Sugestię tę wykorzystuje współczesny filozof brytyjski Roger Crisp i obrazuje problem przed jakim stoi hedonizm za pomocą przykładu „Haydna i ostrygi”: Jesteś duszą w niebie oczekującą na alokację na Ziemię. na przykład. Lazari-Radek. że w swej agitacji na rzecz szczęścia prowadzi do zrównania wszelkich przyjemności pod względem ich wartości moralnej. 495d-e. że skomponuje cudowną muzykę i będzie miał wpływ na rozwój symfonii. Zasugeruję również za Henry Sidgwickiem. Filozofia dla świń Podstawowym zarzutem przeciwko hedonizmowi jest to. zazna sukcesów i honorów za życia. Singer 2014]. W swym pamflecie Latter-Day Pamphlets. anioł zarządzający przydziałem daje ci możliwość wyboru jednego z dwóch żyć . Choć będzie to raczej dobrze rozwinięta ostryga. Krytyki tej można doszukać się już u Arystotelesa czy Platona [Arystoteles 2000. „zwierzęcych” pragnień. takich jak jedzenie. anioł wzdycha: ‚Nigdy nie pozbędę się życia tej ostrygi. 26-27. niż zwierzęta. oprócz tego. w książce The Point of View of the Universe [zob. że przyjemność jest jedynym słusznym celem naszego dążenia. Uznaje. jednak w najbardziej dosadny sposób została ona przedstawiona przez XIX-wiecznego szkockiego filozofa Thomasa Carlyle’a [Carlyle 1850. jej życie składać się będzie z umiarkowanych przyjemności zmysłowych. Carlyle nazywa utylitaryzm „filozofią świń”. 500d]. niezależnie od tego. Gdy prosisz o życie Haydna. [2] . 267-270]. Haydn. […] Gdy przychodzi twoja kolej.kompozytora Josepha Hydna lub ostrygi. Argument taki przedstawiłam. Katarzyna de Lazari-Radek O dwóch zarzutach przeciwko hedonizmowi moralnych 2 . czy są one wynikiem zaspokajania najprostszych. będzie zadowolony i sławny. Życie ostrygi będzie dużo mniej ekscytujące. że z natury swojej człowiek powołany jest do poszukiwania i zdobywania innych rzeczy. coś w rodzaju tych doświadczanych przez pijanych ludzi unoszących się w wannie z ciepłą wodą.

11] Mill zamierza się jednak bronić. Haydn umrze w wieku 77 lat. . ze względu na długość życia. że porównanie hedonistów do świń jest nieadekwatne. odnosi się bezpośrednio do Carlyle i tłumaczy: Otóż taki pogląd na życie wzbudza w wielu ludziach. które obce jest zarówno Benthamowi. jego poprzednikowi. niż kompozytora. jakim jest przyjemność. Mill podsumowuje słynnym zdaniem: „Lepiej być niezadowolonym człowiekiem niż zadowoloną świnią. W jednym z najbardziej znanych fragmentów Utylitaryzmu wprowadza jakościowe porównanie przyjemności. francuskich i angielskich przeciwników. jakąś głęboko zakorzenioną niechęć. lepiej być niezadowolonym Sokratesem niż zadowolonym głupcem” [Mill 2005. Czy ktokolwiek z nas wziąłby takie wnioski na poważnie i chciałby być ostrygą? Czy nie ma jakościowej różnicy między przyjemnością człowieka. Ale ostryga może żyć tak długo jak chcesz’. [Mill 2005. Współcześni przedstawiciele tej doktryny bywają także przedmiotem równie uprzejmych porównań ze strony swoich niemieckich. Wyjaśnia. ponieważ „ludzie mają potrzeby wznioślejsze niż zwierzęta” i traktują przyjemności intelektualne jako „wyższe”. w którym. a przyjemnością zwierzęcia? Czy człowiek jako istota posiadająca rozum nie powinien dążyć do innych wartości. a pośród nich i w ludziach o bardzo szanownych uczuciach i dążeniach. Utrzymywać . musi istnieć taki moment. że życie nie ma żadnego wyższego celu nad przyjemność – żadnego godniejszego i szlachetniejszego przedmiotu pragnień i dążeń – to niskie i przyziemne. ostryga zazna w sumie więcej przyjemności niż Haydn i jej życie będzie miało większą wartość. jak i Sidgwickowi. Katarzyna de Lazari-Radek O dwóch zarzutach przeciwko hedonizmowi składzie od wieków! Słuchaj. zaproponuję ci ofertę specjalną. [3] . Taka doktryna jest godna świń. niż taka prosta przyjemność? Niższe i wyższe przyjemności Utylitaryści klasyczni. dobrze zdawali sobie sprawę z zarzutu „filozofii dla świń”. od przyjemności zmysłowych. . 14]. zgodnie z tym co głosi hedonizm na temat agregacji przyjemności. Rozważania nad oceną przyjemności. jego następcy. do których niegdyś przyrównywano wzgardliwie zwolenników Epikura.. Gdy Mill przedstawia kryterium użyteczności teorii utylitarystycznej. [Crisp 2001. 24] Jak słusznie zauważa Crisp. tacy jak Mill czy Sidgwick.

których jest więcej. te wyższe. za pomocą której chcemy dokonać wyboru. a zatem musi porównywać i wybierać te z nich. inne niż ilość przyjemności. jeśli nie przynoszą więcej przyjemności. tzn. nie ze względu na przyjemność. którą przyjemność wybrać. że pewne przyjemności. 2) albo. mamy raczej na myśli to. że jedna z nich jest bardziej szlachetna lub wzniosła. gdyż posiadają wspólną cechę bycia przyjemnymi. że utylitaryzm da się obronić poprzez wykazanie. Twierdzenie Milla spotkało się z krytyką zarówno jego bezpośredniego utylitarystycznego następcy. trzeba wprowadzić ocenę niezależną od jakości [4] . Jeśli utylitarysta zastanawia się. Sidgwick stawia zatem Milla przed dylematem: 1) albo trzeba dowieść empirycznie. Sidgwick zauważa. wówczas metoda naszego rozumowania moralnego nie jest już dłużej hedonizmem. że rozwiązanie Milla jest problematyczne w łonie samego utylitaryzmu. musi mieć jakąś wspólną płaszczyznę porównawczą. a nie czegoś innego. Pisze: wszystkie przyjemności […] nazywa się w ten sposób. to powinniśmy zawsze preferować „przyjemniejszą przyjemność” nad „mniej przyjemną”. że teoria ta nakłania do pomnażania wyższych przyjemności. rzeczywiście przynoszą nam więcej przyjemności i zadowolenia (wówczas oceniamy je ilościowo. chce ją porównać. lecz jakąś inną obiektywną cechę. jak i wielu XX-wiecznych filozofów. Jeśli jednak wartościujemy działania. a nie jakościowo). Zdaniem Sidgwicka jedyną wspólną właściwością różnych przyjemności jest to. że nasze działanie jest słuszne ponieważ zwiększa naszą wiedzę. możemy głosić. które przynoszą nam przyjemność. Wówczas wprowadzamy pewną nie- hedonistyczną miarę. i dlatego można je porównać z uwagi na tę ich wspólną właściwość [Sidgwick 1907. gdy wychwalamy mniejszą przyjemność nad większą. że zasługuje na wybór ze względu na pewną cechę różną od bycia przyjemną. Oczywiście. że przyjemności wyższe są ważniejsze. Teoria ta bowiem chce maksymalizować ilość przyjemności. że istnieją pewne obiektywne kryteria oceny naszych działań. Henry Sidgwicka. albo jest wyrazem naszej dobrej woli. Możemy twierdzić na przykład. co powinniśmy uczynić. pozwala poznać prawdę. że są przyjemne. Jeśli rzeczywiście poszukujemy przyjemności. tych „wznioślejszych”. a wciąż upieramy się przy twierdzeniu. Katarzyna de Lazari-Radek O dwóch zarzutach przeciwko hedonizmowi Mill uznaje zatem. 94]. W sytuacji.

ma być mniej przyjemna tylko dlatego. jak świnia. ani głupcami. Katarzyna de Lazari-Radek O dwóch zarzutach przeciwko hedonizmowi bycia przyjemnym i zarzucić hedonizm. ani spędzać dnia na specyficznych dla świni czynnościach. Mamy swoje życie. będąc głupcami. co jest źródłem radości dla świni. którą jesteśmy. na przeszukiwaniu ziemi w celu uzyskania pożywienia. że ostateczną wartością jest przyjemność. Nie oznacza to jednocześnie. że istnieją przyjemności wyższe. Jak podkreśla Michael Hauskeller w swoim artykule No Philosophy for Swine [Hauskeller 2011. Czy moja ulubiona słodycz. może być dla nas przyczynkiem do mdłości. Czy jest to teza nie do przyjęcia? Czy lepiej być niezadowolonym Sokratesem. Z pewnością jednak inne rzeczy czynią nasze życie przyjemnym. Nie jest do końca jasne. Najprawdopodobniej nie chcielibyśmy ani wyglądać. które powinniśmy wybierać. Mill pisał. niż zadowoloną świnią? Mill używa dwóch porównań. czy seks są i dla człowieka ważne i czynią jego życie miłym. ale również specyficzne dla osoby. [5] . czy taplaniu się w błocie. Nawet jeśli widzieliśmy kiedyś zadowoloną z życia świnię. z którego czerpiemy przyjemności specyficzne nie tylko dla naszego gatunku. że nie chcę wybrać życia ostrygi. Jeśli będziemy ją odczuwać silniej. że ludzie zdolni są do odczuwania innych przyjemności. jakie zachodzą w mózgu u kręgowców mogą być podobne. z całą pewnością trudno nam przedstawić sobie siebie na jej miejscu. rachatłukum. czytając literaturę piękną czy słuchając muzyki poważnej. niż zwierzęta. Odwołuje się do naszych intuicji. z faktu. niż nieszczęśliwym mędrcem. że lepiej jest być szczęśliwym głupcem. tj. zgodnie z którymi nie chcielibyśmy być ani świniami. potrzebujemy jeszcze innych źródeł przyjemności. aby uznać nasze życie za spełnione. To. ponieważ procesy. Pierwszą możliwość Mill musi odrzucić – nie wszyscy odczuwają autentyczną przyjemność. że zdolna jestem do odczuwania radości z filozoficznej kontemplacji? I odwrotnie – ponieważ mamy bardziej rozwinięty mózg od świni. Druga możliwość stawia Milla poza hedonizmem. 435]. musimy wziąć pod uwagę to. że nie dzielimy pewnych przyjemności ze zwierzętami: jedzenie. to z tego płynie wniosek. czy można powiedzieć „innych”. aby przekonać nas. Jeśli chcemy bronić twierdzenia. czy jest ona autentycznie odczuwana.

myślimy sobie: „Jaki on biedny. gdy za szybko jedzie i może spowodować wypadek. tak długo. że to ktoś. Potocznie. Głupota w tym wypadku oznacza nieprawidłowy dobór środków do zamierzonych przez nas celów – np. Brak [6] . że chciałbym wybrać życie „myślącej maszyny”. Gdy obserwujemy takiego „głupca” i zdajemy sobie sprawę. za dużo zjedliśmy i czujemy się ociężali. s. byśmy byli szczęśliwi. „Rzecz w tym. nie wydaje nam się czymś przyjemnym. że zachowuje się głupio. Katarzyna de Lazari-Radek O dwóch zarzutach przeciwko hedonizmowi nie wynika w cale. co jest naprawdę dobre…”. Większość z nas nie myśli. Nic dziwnego zatem. Z faktu. który czyni sobie i innym krzywdę. swojego bądź innych ludzi. nie chcielibyśmy również spędzić naszego życia wyłącznie na słuchaniu muzyki klasycznej i czytaniu Prausta. Po części jednak takie nieracjonalne postępowanie pojmujemy jako postępowanie niemoralne. że oba rodzaje [wyższe i niższe] przyjemności są dla nas ważne i konieczne do tego. będąc głupi. że większość z nas nie chciałaby być szczęśliwą ostrygą. kto nie będzie chciał czytać Steinbecka czy Marqueza lub słuchać Mozarta czy Wagnera. ale z dozą dużego prawdopodobieństwa. cielesną egzystencję i stać się zamiast tego mózgiem w naczyniu [Hauskeller 2011. Nasza niechęć do takiego głupiego zachowania może wynikać po części z braku konsekwencji w działaniu. aby zaprzedać naszą ludzką. Podobnie z byciem głupcem.mówimy o kierowcy. że nie chcielibyśmy być głupcami w tym znaczeniu. gdy za chłodno się ubraliśmy. że moglibyśmy być szczęśliwy. której egzystencja polega wyłącznie na czytaniu najwyższych lotów literatury i słuchaniu muzyki poważnej. nie wynika wcale wyższość przyjemności intelektualnych. Inny obraz człowieka głupiego będziemy mieli. utożsamiamy człowieka głupiego przede wszystkim z kimś. kto działa nierozsądnie i nieracjonalnie . czy za dużo wypiliśmy alkoholu i następnego dnia boli nas głowa. pisze Hauskeller. ani szczęśliwą ostrygą. takim. zachowania życia czy zdrowia. Bycie głupcem.” Być może nie chcielibyśmy być ani zadowoloną świnią. jak nie chętni jesteśmy (jak ja). jak i bycie świnią. Człowiek głupi kojarzy nam się często z człowiekiem niemoralnym. gdy głupotę rozumieć będziemy jako brak wiedzy czy niski iloraz inteligencji. mówimy o sobie w ten sposób. w wyniku czego jesteśmy przeziębieni. 435]. jaki ograniczony! Przeżywa swoje życie nie wiedząc.

. Myślimy jednak. Oczywiście. na przykład. jakiego tylko zapragniesz. jak bardzo jesteśmy ograniczeni. nie jesteśmy nieszczęśliwi. albo czytasz ciekawą książkę. że z „punktu widzenia wszechświata”. K. że myślałbyś i czuł. Czy wartością może być coś. Katarzyna de Lazari-Radek O dwóch zarzutach przeciwko hedonizmowi wykształcenia. ale by mieli obiektywne racje ku temu. Maszyna przeżyć3 Nawet jeśli zgodzimy się z Sidgwickiem co do wyłącznie ilościowej oceny przyjemności czy szczęścia i tak możemy nie traktować tych uczuć jako ostatecznej wartości. że żadnemu z krytyków zrównania przyjemności w hedonizmie nie chodzi o to tylko. Tu powracamy do argumentu Sidgwicka: jeśli chcemy dzielić przyjemności na te bardziej i mniej godne naszego człowieczeństwa. co jest wyłącznie stanem naszego umysłu czy świadomości? Pytanie to stawia Robert Nozick. musimy znaleźć kryterium stojące poza przyjemnością i zrezygnować z hedonizmu. nie myślimy zbyt często o tym. 2014. możemy twierdzić. że istniałaby maszyna przeżyć. Arcyzwodziciele neuropsychologii mogliby pobudzać twój mózg tak. by ludzie nie chcieli być zwierzętami czy głupimi ludźmi. P. Przez cały czas pływałbyś w laboratoryjnej wannie z elektrodami podłączonymi do mózgu. wiedzy czy inteligencji nie czyni z człowieka kogoś niemoralnego. Czy ocena taka nie jest jednak arbitralna i nieuprawniona? Pamiętać również powinniśmy. nawet najinteligentniejsi z nas mogą być tak naprawdę głupi (w porównaniu. z kosmitami podróżującymi we wszechświecie). 3Fragmenty tej części artykułu zostały opublikowane w języku angielskim w: de Lazari-Radek. konstruując jeden z najbardziej znanych eksperymentów myślowych w historii filozofii: „maszynę przeżyć”. iż piszesz wielką powieść albo nawiązujesz przyjaźń. Na szczęście [sic!]. Singer. że o tym nie wiemy. [7] . zapewniająca każde przeżycie. aby wybrać życie „Sokratesa”. Załóżmy. do „piękna” czy „prawdy”. Wszyscy możemy być teraz niezdającymi sobie z tego sprawy głupcami i dzięki temu. że taka osoba nie ma dostępu.

Przypuśćmy. a nie innych konkluzji. gdyby te osoby mnie naprawdę lubiły i szanowały. że chcę. a nie tylko je przeżywać. że wcale nie chcielibyśmy jej użyć. inteligentną. a nie po prostu ciałem pływającym w jakiejś wannie. Mój stan umysłu jest dokładnie taki sam. iż wszyscy powinniśmy podłączyć się do takiej maszyny. odważną. jak mówi. to wynika z tego. nie chcą. Chcemy żyć w kontakcie z rzeczywistością. czy piękna! Załóżmy. by osoby. które nie są stanami umysłu – mogę pragnąć wiedzy. Jeśli tylko stany świadomości mają wartość samą w sobie. jakby był w sytuacji. robić pewne rzeczy. 61] Nozick uważa. aby mnie lubiono i szanowano. Wiedzą jednak. że żadna z tych osób mnie tak naprawdę nie lubi i nie szanuje. Wielu filozofów uznaje. zaprogramowawszy wszystkie przeżycia? [Nozick 2010. że eksperyment myślowy maszyny przeżyć jest ostatecznym ciosem wymierzonym hedonizmowi. Chcemy być pewnego rodzaju osobą – kochającą. rozumiemy. niż te. że nasze przeżycia nie są wszystkim. Umieram jako staruszka i nigdy nie dowiaduję się. a maszyna przeżyć może nam zapewnić znacznie lepsze – tj. Czy jest coś w tym złego? Czy moje życie było gorsze. że niczego nie podejrzewam. że osoby te mnie lubią. które możemy zdobyć w realnym świecie. że hedonista musi przyznać. co dla nas ważne. a ponieważ są uprzejme. itd. prawdy. Chcemy. jaki zapewnia nam maszyna przeżyć i uświadamiamy sobie. aby mi było przykro. Możemy uznawać za wartościowe rzeczy. że jestem zarozumiałym głupcem. a posiadaniem najlepszych możliwych przeżyć w ułudzie wydaje się oczywisty – wybiorą prawdę i będą myśleć o hedonizmie z odrazą. które uznaję za przyjaciół naprawdę mnie lubiły i szanowały. Katarzyna de Lazari-Radek O dwóch zarzutach przeciwko hedonizmowi Czy podłączyłbyś się do tej maszyny na całe życie. że gdy stajemy przed wyborem. Być może jednak to właśnie intuicje prowadzące ich do takich. że pragnę. który widzi wartość samą w sobie tylko w stanach świadomości. Całe swoje życie myślę. bardziej pożądane – stany świadomości. jak było naprawdę. że tylko myślałam. Udają zatem i robią to tak dobrze. Ale przecież nam nie chodzi w życiu tylko o zapewnienie odpowiednich stanów umysłu. Uważają. nawet w stosunku do głupców. są [8] .. że inni mnie cenią? Wielu osobom wybór między życiem w prawdzie. bądź w ogóle nieudane dlatego.

Twoi przyjaciele. 163]. Jakaś kobieta w białym kitlu stoi nad tobą. że podczas twoich trzech poprzednich wybudzeń uznałeś program za satysfakcjonujący i chciałeś kontynuować. że większość ludzi wykazuje preferencje w stosunku do tego. Okazało się. nawet jeśli proponuje się im coś lepszego. jeśli będziesz chciał kontynuować program. wrócisz do swojego życia takiego jakie znasz i nie będziesz pamiętał o naszej rozmowie. które znasz jest w programie maszyny przeżyć. w jednym z eksperymentów jedna grupa studentów dostała kubki do kawy. ale zapytano ją ile pieniędzy chcieliby dostać jako ekwiwalent takiego kubka. że nie wszystkie one muszą być racjonalne. Druga grupa nie dostała kubków. czy są zadowoleni. Kahneman. ponieważ straty wynikające ze zmiany [status quo] wydają się większe niż zyski” [Kahneman. że studenci w pierwszej grupie żądali za swoje kubki ponad dwa razy więcej pieniędzy. Katarzyna de Lazari-Radek O dwóch zarzutach przeciwko hedonizmowi ułudą? Współczesne badania nad intuicjami zdają się wskazywać. Na przykład. by się upewnić. jak i Joshua Greene zasugerowali. Jaka jest twoja decyzja?” [Greene. Sadzają cię na krześle. masz coś metalowego przytwierdzonego do głowy. który wybrałeś jakieś czterdzieści lat temu. Kilku filozofów zasugerowało. 2001] [9] . które mogli następnie sprzedać za różne kwoty. w którym się znajduje. Daniel Kahneman i Amos Tversky odwołują się do tego zjawiska jako do „niechęci do ponoszenia strat” [„loss aversion”] i tłumaczą: „Jedną z implikacji niechęci do straty jest to. co już posiada. Tversky 2000. Oczywiście jeśli chcesz. Knetsch i Thaler 1991]. niż studenci drugiej grupy chcieli dostać jako ekwiwalent [Zob. osoby. Nasze dane wskazują. Kolber 1994]. „Jest rok 2659”. możesz zakończyć program w tej chwili jeśli coś ci się w nim nie podoba. Eksperymenty behawioralne wykazały. że zmienimy wpływ „tendencji do zachowania status quo”. które kochasz i projekty czekają tam na ciebie. Oto propozycja Greene’a: … budzisz się w całkowicie białym pokoju. „Życie. czy do stanu. tłumaczy. że jednostki wykazują silną tendencję do pozostawania w status quo. że na nasz intuicyjny sąd o niepodłączeniu się do maszyny przeżyć wpływ ma „tendencja do zachowania status quo” [Zob. Zarówno Adam Kolber. Jak poprzednio. W naszej firmie IEM przerywamy program naszych klientów co dziesięć lat. że możemy postawić pytanie dotyczące maszyny przeżyć w taki sposób.

w której będą multimilionerami w Monaco [De Brigard 2010. by wyobrazili sobie. ale jego tezy wspierane są przez inne badania przeprowadzone [10] . Poprosił grupę osób biorących udział w jego eksperymencie. ale nie dostaje żadnych dodatkowych informacji. a nie wrócić do rzeczywistości. co może sugerować. że „my” wolimy żyć w realnym świecie. czwarty scenariusz. że „tendencja do zachowania status quo” może wpływać na nasze wybory. że z tych. De Brigard przedstawił. 46-49]. że jesteśmy multimilionerami w Monako miałaby dużo większy wpływ na wybór odłączenia się od maszyny. innej grupie uczestników. że są już podłączeni do maszyny przeżyć i stoją teraz przed wyborem. że jest przetrzymywany w więzieniu o zaostrzonym rygorze. Aby sprawdzić. że jest multimilionerem żyjącym w Monako. tylko 41% chciało się odłączyć. mówi się ochotnikowi. Największym zaskoczeniem było to. by odmówić podłączenia się do maszyny przeżyć. Te wyniki eksperymentu nie wspierają twierdzenia Nozicka. mówi się. 87 % tych. informacja. Mając tę informację. w scenariuszu negatywnym. Informacje te nie miały takiego wpływu – tak naprawdę mniej osób chciało się odłączyć niż w przypadku neutralnego scenariusza. albo zostają. jakie teraz doświadczasz”. Każdej grupie przedstawiono jeden z trzech możliwych scenariuszy: w scenariuszu neutralnym. albo wracają do realnego świata. którym zaproponowano pozytywny scenariusz dokładnie połowa chciała pozostać w maszynie przeżyć. że może wrócić do rzeczywistości. czy „tendencja do zachowania status quo” rzeczywiście ma taki wpływ na to. De Brigard przeprowadził swoje badania na niewielkiej liczbie osób. a nie być podłączeni do maszyny. To prawda – nie wskazują również na to. prawie połowa (46%) zadecydowała. w którym była jedna informacja: „twoje życie będzie całkowicie inne od tego. byśmy w naszych wyborach kierowali się maksymalizacją przyjemności – gdyby tak było. Z pośród tych. a w scenariuszu pozytywnym dostaje informację. jak ta rzeczywistość wygląda. że wolałaby pozostać w maszynie przeżyć. Katarzyna de Lazari-Radek O dwóch zarzutach przeciwko hedonizmowi Felipe De Brigard postanowił sprawdzić. którzy mieli scenariusz neutralny. którzy mieliby być w rzeczywistości więźniami chciało pozostać. czy to „tendencja do zachowania status quo” ma wpływ na nasze intuicyjne odpowiedzi.

. Badania Weijersa pokazują. wykorzystywani są przez inteligentne maszyny do wytwarzania energii.. musimy mieć na uwadze warunki graniczne. Podobnie. Jego opis przypomina horrory science-fiction. ale trudno pozbyć się wątpliwości. Crisp proponuje [11] . Roger Crisp pokazał. a ich ciała naszpikowane są kablami. 55% osób uznało. Bardzo to jednak trudno zrobić. ponieważ wiemy. że eksperyment myślowy Nozicka wypacza nasze odpowiedzi. jak ją opisujemy. zakładając. że całe ryzyko zostało zneutralizowane. gdy treść została zmieniona w ten sposób.] Aby odizolować kwestie natury filozoficznej. by wyeliminować zarówno „tendencję do zachowania status quo” jak i niepokój wynikający z niezadziałania technologii. co wybralibyśmy w takim świecie? [Sumner 1996. Wayne Sumner przedstawił inny powód. Sumner pisze: Skąd mamy wiedzieć. że ów nieznajomy powinien podłączyć się do maszyny [Weijers 2014]. że choć tylko 16% studentów podłączyłoby się do maszyny po przeczytaniu oryginalnego przykładu Nozicka. czy będzie ona działała dokładnie w taki sposób. że możemy zawierzyć technologii? Co stanie się jeśli wyłączą prąd? [. Adam Kolber sugeruje. że zarzut oparty na maszynie przeżyć przeciwko hedonizmowi można przedstawić w taki sposób. że niektórych może odstręczać przykład Nozick’a ze względu na mówienie o „wannie” i elektrodach przytwierdzonych do twojego mózgu. Badania zarówno De Brigarda jak i Weijersa stanowią silny dowód na to. który znamy – a skąd wiemy. które przykład maszyny przeżyć ma zilustrować. Katarzyna de Lazari-Radek O dwóch zarzutach przeciwko hedonizmowi przez Dana Weijers’a na grupie studentów pierwszego roku w Nowej Zelandii. a nie do samego zainteresowanego. Wystarczy przypomnieć sobie Matrix! [Kolber. w okropnej mazi. aby wyeliminować „tendencję do zachowania status quo” oraz aby pytanie odnosiło się do kogoś nieznajomego. Co prawda w przykładzie Nozick’a nic takiego nie ma miejsca: nikt nie cierpi i nie jest wykorzystywany. 95]. Aby eksperyment myślowy przyniósł jakieś rezultaty musimy zatem wyobrazić sobie siebie w świecie całkowicie różnym od tego. czy wszystko pójdzie zgodnie z planem [Weijers 2014]. 14] W filmie ludzie pływają w kokonach. że w prawdziwym życiu nie jesteśmy w stanie wyeliminować wszystkich możliwych awarii i potknięć. dla którego możemy być niechętni podłączeniu się do maszyny przeżyć: możemy mieć wątpliwości.

abyśmy wyobrazili sobie świat. dla jakiś większych celów. Jak pisze Crisp. przez pryzmat przeżyć Pi Q) niczym się nie różnią. znany już starożytnym. sam wskazuje sposób dowodzenia. to „jest twierdzenie. W tak całkowicie różnym świecie. czy ta podsumowująca teza Crispa jest prawdziwa w obliczu badań przeprowadzonych choćby przez Weijersa. jaki hedonista powinien obrać. wszystkie nasze codzienne cele stają się „bezcelowe”. głoszącą. dokonała ważnych naukowych odkryć. W swym przykładzie maszyny przeżyć Nozick chce. 635-6]. hedonista musi powiedzieć. przez tysiące pokoleń. Mihaly Csikszentmihalyi rozwinął tę myśl w teorię. zabawna i miła. autonomicznie wybrane życie. napisała świetną powieść. Crisp jednak. zaraz po urodzeniu. które przeżyje i które samo będzie miało potomstwo. że P i Q mają taki sam poziom dobrostanu. Aby to osiągnąć. zarówno rywalizowali. „Paradoks hedonizmu”. Możemy na przykład „obalić” wartości. abyśmy oszczędzali na stare lata. jakie chcielibyśmy mieć i wszystkie możliwe doświadczenia. P i Q. Ponieważ życia P i Q (gdy patrzeć na nie „od wewnątrz”. Katarzyna de Lazari-Radek O dwóch zarzutach przeciwko hedonizmowi byśmy porównali życia dwóch osób. że jesteśmy istotami z natury poszukującymi celów [Crisp 2008. Nie ma potrzeby. i nie chodzi tu tylko o potrzeby jedzenia i dachu nad głową. Nasi przodkowie. iż najszczęśliwsi jesteśmy. Q. aby zwiększyć swoje szanse na przeżycie i aby mieć potomstwo. który jest obrońcą hedonizmu. których źródłem jest ewolucja. która daje jej dokładnie takie same stany umysłu jakie ma P. opiera się na idei. że będziemy w stanie osiągnąć więcej przyjemności jeśli wyznaczymy sobie jakieś cele bądź zamierzenia. jak i współpracowali z innymi inteligentnymi istotami. jakich chcielibyśmy uniknąć. które nie będą miały bezpośredniego związku z naszym pragnieniem osiągnięcia przyjemności. Można mieć wątpliwości. albo aby nasze dzieci i [12] . aby okiełznać swoje najbardziej palące przyjemności i cierpienia. 635-6]. na nasz sąd wpływa to. i była odważna. z którym większość z nas się nie zgodzi” [Crisp 2008. P miała pełne. została podłączona do maszyny przeżyć. musieli odznaczać się silną skłonnością do tego. w którym potrzeby wszystkich będą całkowicie i na zawsze zaspokojone. Zdaniem Crispa. Bardzo lubiła swoje życie. kiedy doznajemy „przepływu” silnego zaangażowania się w jakieś działanie [Csikszentmihalyi 2005]. a które mogły doprowadzić nas do odrzucenia twierdzenia. ale o wszelkie możliwe doświadczenia. że życie P i Q jest tak samo dobre.

że żadna teoria wartości odwołująca się do stanów umysłu nie jest do zaakceptowania. dzielenie owych przyjemności na niższe i wyższe. Możemy oczywiście całkowicie odrzucić wartość jaką jest przyjemność czy szczęście i twierdzić. Jeśli jednak oprzemy argument ten na naszych intuicjach. Postawiłam sobie cel znacznie mniej ambitny. hedonizm jako teoria wartości kojarzony jest wyłącznie z egoizmem. że intuicje te będą działały na niekorzyść naszego argumentu. trudno jest zapobiec temu. że wolimy świat realny i wartości w nim niezależne od naszego ich pojmowania. Można by ewentualnie utrzymywać. Hedonizm egoistyczny głosi. choć zarazem bardziej fundamentalny – wykazania. Jeśli nasza potrzeba życia podług jakiegoś celu wypływa z pewnych biologicznych uwarunkowań. Jeśli przyjmiemy. a życie P i Q. Należy wspomnieć o jeszcze jednym źródle niechęci w stosunku do hedonizmu. ale nasze intuicje wciąż nam podpowiadają. może się okazać. Nawet wówczas. w którym bierzemy pod uwagę nie własne życia. że czujemy. Badania empiryczne wskazują bowiem. ale nie że dobrostan P jest większy niż dobrostan Q. Katarzyna de Lazari-Radek O dwóch zarzutach przeciwko hedonizmowi wnuki odebrały dobrą edukację. że w takim świecie nie ma więcej celów wartych osiągnięcia. gdy rozmyślamy nad przykładem Crispa. a Q nie. Rozmyślając na temat takiego życia w maszynie. albo żebyśmy walczyli o prawa człowieka czy starali się wyeliminować biedę na świecie. nic dziwnego. Jak zauważa Sidgwick. iż nie powinniśmy podłączać się do maszyny. albo jak w przypadku edukacji – są już niepotrzebne. Podsumowanie Rozważania powyższe nie miały na celu uzasadnienia hedonizmu jako teorii wartości. że ostatecznym celem podmiotu jest jego własne szczęście i przyjemność. Wszystkie te rzeczy zostały już „załatwione”. [13] . że życie P jest lepsze z moralnego punktu widzenia. bardziej godne i mniej godne. jest błędne. że P współtworzy świat. aby na nasz sąd nie miał wpływu fakt. możemy być w stanie intelektualnie zrozumieć. że szczęście czy przyjemność może być w ogóle wartością. że nasze odpowiedzi na eksperyment myślowy Nozicka mogą być stronnicze ponieważ przyzwyczajeni jesteśmy do status quo. że dwa najczęściej wysuwane zarzuty przeciwko hedonizmowi oparte mogą być na błędnych intuicjach. że czymś złym byłoby ich zarzucenie.

że przynajmniej część z tych zarzutów może być oparta na intuicjach. Jednak obranie za ostateczny cel przyjemności. twierdzi Sidgwick. który satysfakcjonuje naszą wyobraźnię dzięki swojemu bezmiarowi oraz wzmacnia nasze postanowienie przez to. jakie żywimy dla niezliczonej mnogości istot czujących [sentient]. wcale nie implikuje. najczęściej ma się na myśli to. Katarzyna de Lazari-Radek O dwóch zarzutach przeciwko hedonizmowi Nic zatem dziwnego. gdzie ostatecznym celem podmiotu moralnego jest przyjemność i szczęście wszystkich istot czujących. Istnieje jednak jeszcze teoria. Zdaniem autora The Methods. godny pożądania stan świadomości czy też uczucie. „uniwersalne szczęście. nawet zaniedbując szczęście innych. [14] . Moralność potoczna. gdy mówi się. których nie da się racjonalnie uzasadnić. Istnieje szereg zarzutów przeciwko hedonizmowi uniwersalistycznemu jak i utylitaryzmowi w ogóle. Trzeba jednak zdać sobie sprawę z tego. że taka postawa nie cieszy się aprobatą społeczną. nie ma nic przeciwko hedoniście. 404]. iż celem ostatecznym człowieka jest przyjemność czy szczęście. żyjących obecnie lub w przyszłości. że dążyć mamy do niej tylko w sposób egoistyczny. nazwana przez Sidgwicka hedonizmem uniwersalnym. który traktuje jako swój moralny obowiązek dążenie do szczęścia wszystkich istot czujących. a będąca po prostu wersją utylitaryzmu. Według Sidgwicka. iż jest względnie bezpieczne” [Sidgwick 1907. że każdy podmiot ma dążyć do własnego szczęścia. zdaje się być Celem.

“Philosophy and Phenomenological Research”. Daniel. 1996. 428-446. 2001. 2014.. 193-206. Etyka Nikomachejska. 1907. 2005. Carlyle. Roger. Ohio. Henry. Amos. Platon. Cincinnati. 619-45. 5 (1). Kolber. 73. 1991. “The Journal of Economic Perspectives”. Sumner. M.org/stream/latterdaypamphle00carl/latterdaypamphle 00carl_djvu. Katarzyna de Lazari-Radek O dwóch zarzutach przeciwko hedonizmowi BIBLIOGRAFIA Arytoteles. 2001. Nawroczyński. Katarzyna. Values and Frames. Londyn: Routledge. Welfare. D. D.. P. Joshua. 1958. Warszawa: Santorski. Szczubiałka. Mihaly. Singer. J. Hauskeller. 2011. The Methods of Ethics. A. państwo. 4. Choices. Gorgiasz. Warszawa: PWN. The Endowment Effect.. Loss Aversion and Status Quo Bias. Wprowadzenie do zasad moralności i prawodawstwa. New York: Cambridge University Press and the Russell Sage Foundation. W. The Point of View of the Universe. utopia. Kęty: Antyk. 2000. vol 23. Michael. 1994. Csikszentmihalyi. and Ethics. Greene. 10-17. przeł. Mental statism and the experience machine. no. 2010. Oxford: OUP.txt Crisp. 2006. tłum. Leonard. No Philosophy for Swine: John Stuart Mill on Quality of Pleasure.. De Brigard. Thomas. 2002. Lazari-Radek de. Nozick. 2010. 3. niepublikowane wystąpienie na konferencji Society for Philosophy and Psychology. Hedonism Reconsidered. R. Roger. http://archive. 2000. Sidgwick. 46-49. Warszawa: PWN. B. Witwicki. [15] . Bentham. i Thaler. Tversky. Kahneman. Oxford: OUP. Jeremy. Robert. Happiness. If you like it. Felipe. “Philosophical Psychology”. Maciejko. does it matter if it’s real?. 23 (1) (February 2010). Gromska. “Bard Journal of Social Sciences”. Kahneman. przeł. Anarchia. Peter. Warszawa: Aletheia. Latter-Day Pamphlets. Knetsch. A psychological perspective on Nozick’s experience machine and Parfit’s repugnant conclusion. London: Macmillian. Mill on Utilitarianism. Crisp. Przepływ. tłum. “Utilitas”.

Katarzyna de Lazari-Radek O dwóch zarzutach przeciwko hedonizmowi Weijers. Dan. Intuitive Biases in Judgments about Thought Experiments: The Experience Machine Revisited. [16] . 17-31. “Philosophical Psychology”. vol. Weijers. D. long live the experience machine!. Nozick's experience machine is dead. 41. 2013. 513-535. 27/4.. “Philosophical Writings”. 2014.

Robert Nozick used this intuition to build his famous “experience machine example”. Two main arguments. are based on non- rational presuppositions and therefore are not the best ways to confront hedonism. The purpose of this article is to suggest that the intuitions underlying these arguments. Mill. Nozick SŁOWA KLUCZOWE: hedonizm. przyjemność. The first ridicules hedonism as “a theory fit for pigs”. experience machine. are commonly presented against it. Sidgwick. Mill. Katarzyna de Lazari-Radek O dwóch zarzutach przeciwko hedonizmowi ABSTRACT ON TWO ARGUMENTS AGAINST HEDONISM Our common sense seems to regard hedonism as an unworthy theory of value. intuicja. Sidgwick. maszyna przeżyć. KEYWORDS: hedonism. The second seeks to refute hedonism on the assumption that no one would like to live a life that is nothing else but a hedonic reflection of her or his mind. resting on our intuitions. pleasure. intuition. that is for people who care only about simple physical pleasures. Nozick [17] .