You are on page 1of 60

Sosyalizm nedir?

MICHAEL BRIE, CHRISTOPH SPEHR

Sosyalizm nedir?

Çeviri: Murat Çak ı r

Bu metin, Rosa Luxemburg Vakf ı ’n ı n politik eğitim amacı yla hazı rladı ğı »Kontrovers« yayı n dizisinden alı nmadı r. kozmopolit.com, metnin Türkiye’de yürütülen tartı şmalara bir katkı olabileceği düşüncesiyle Türkçe’ye çevirerek okurun ilgisine sunuyor.

KOZMOPOLIT.COM

1

MICHAEL BRIE, CHRISTOPH SPEHR

Sosyalizm nedir?

Çeviri: Murat Çak ı r

Dünya çapı nda yeni bir sosyalizm tartı şması başladı . Neoliberalizmin krizi alternatif arayı şları nı tetikledi. Kapitalizm, tarihin son sözü değil. Ama, ardı ndan gelen söz sosyalizm mi? Ve, sosyalizm ne anlama geliyor ki? Sosyalizmi tarihinde etkileyen ihtilafları nelerdi? Bugün sosyalist düşünce ve eylemi hangi çelişkiler belirliyor? Sosyalizmin 21. Yüzyı l’da nası l bir geleceği var?

C O P Y LEFT !

CO P Y LEFT !

www.kozmopolit.com

Hazırlanış tarihi: Mayıs 2009

Bu pdf-dosyası, ticarî amaçla olmamak üzere, ücretsiz kullanılabilir, dağıtılabilir ve basılabilir. www.kozmopolit.com sitesinin kaynak olarak gösterilmesi rica olunur.

KOZMOPOLIT.COM

Sosyalizm nedir?

İÇİNDEKİLER

1.

SOSYALİZM ÖLDÜ! YAŞASIN SOSYALİZM!

5

 

5

 

Sosyalizm tartı şmaları devam ediyor Tan ı m kullanı m ı nı n keyfiliği

5

2.

SOSYALİZM - TARİHSEL BIR BAKIŞ

7

2.1.

İLK SOSYALİZMDEN1917‘YE

7

İlk sosyalizm ve ilk komünizm [Frühsozialismus und Frühkommunismus] (1793-1848) Yeni Gerilimler: Devlet sosyalistleri ve anarşistler, reformcular ve devrimciler (1848-1914) Birinci Dünya Savaşı - Bir çağ kı r ı lması

7

10

13

2.2.

RUS DEVRİMİ‘NDEN 1968‘E

14

Sovyet yolu 1936-1939 İspanya deneyi Yahudi Kibbuz hareketi Komünizmin yayı lması Çin Küba Tanzaniya - bir sosyalist gelişme modeli Demokratik Almanya Cumhuriyeti Orta ve Güneydoğu Avrupa‘daki reform hareketi

14

16

16

17

17

18

19

19

19

Batı ve Güney Avrupa

20

İsveç sosyaldemokrasisinin halk evi

21

2.3.

YENİ SOLDAN 1975‘E KADAR

22

ABD Üçüncü Dünya ve 1968‘in yayı lması

23

25

Yeni solun teorisi

25

Somut demokratik sosyalist reformlar

27

2.4.

NEOLİBERALİZMİN ZAFERİNDEN BUGÜNE KADAR

28

Hegemoninin kaybı

28

Glasnost ve Perestroyka Üçüncü Dünya‘da değişim Latin Amerika: Değişimin habercileri Batı Avrupa‘da sol partiler ve demokratik sosyalizm Mao‘dan sonra Çin: »Sosyalist piyasa ekonomisi«mi, yoksa kapitalist transformasyon mu?

30

32

33

35

36

2.5.

SOSYALİST VİZYONLARIN YENİDEN HAYAT BULMASI

38

Kapitalizmin olumsuz sonuçları na modernize edilmiş, rasyonel yanı t olarak sosyalizm

39

3

Sosyalizm nedir?

Emeğin ve toplumsal üretimin kı r ı lmaları na yanı t olarak sosyalizm

40

3. 21. YÜZYIL‘DA SOSYALİZM

41

Özgürlük, Eşitlik, Dayanı şma

41

Çoğulculuk ve birlik

42

ı klı k ve hedefe yönelimlilik

43

K

ı r ı lma ve süreklilik - transformasyon [dönüşüm]

45

İşletmeler, rekabet ve dayan ı şmac ı düzenleme

46

Sosyalizm ve yeni doğa ilişkisi

47

Kültür toplumu olarak sosyalizm - Medeniyet ve barbarlı k

48

Bazı sonuç çı karsamaları

50

Sosyalist politikanı n alanları

50

Sosyalist eylemin çekirdek unsurları

51

Tek yanlı sosyalizm varyasyonları

52

Tamamlanmam ı ş sosyalizm modelleri

54

Entegre sosyalizm modelleri

56

Sosyalizmin güncelliği

59

4

1.SOSYALİZM ÖLDÜ! YAŞASIN SOSYALİZM?

Sosyalizm nedir?

SSosyalosyalzzmm tarttartıı şşmmalaralar ıı devamdevam ededyyor.or. 1871 y ı l ı nda Kı zı l Bayrak Pars’de yetmşbr gün dalgalanm ı ş ve lk Sosyalst Cumhuryet, şçlern komününü sembolze etmşt. K ı zı l Bayrak, yetmşdört y ı ldan fazla br süre Rusya ve Sovyetler Brlğ’nn hükümet bnaları üzernde dalgaland ı . Htler Faşzmkarşı sı ndakzafer, K ı zı l Bayrak le al ı ndı . Dünya nüfusunun üçte brbr dönem kendlernsosyalst olarak tan ı mla- yan ülkelerde yaşı yordu. 31 Aral ı k 1991’1 Ocak 1992’e bağlayan gece Kreml’nn tepesndekK ı zı l Bayrak ndrlrken, »Sosyalst Devrmler Çağ ı « ebedîyen btmş zannedlyordu.

Ancak sosyalzmn »hayalet«, sosyalst dünya sstemnn yı k ı lmas ı ndan sonra da hâlâ yaşamaya de- vam edyor. Uluslararası çapta »21. Yüzy ı l’da Sosyalzm« tart ı şmalar ı başlad ı . Sosyalzm, Venezüela’da seçlmş başkan Hugo Chavez’n hükümet programı oldu. Ekvator’da anayasal hedef olacak. Bolvya’da »Sosyalzme Doğru Hareket« ktdara geld. Ve Almanya’da FDP başkanı Gudo Westerwelle »Sosyalzm yerne hürryet« sloganı nı skandalze edyor. Yanı t Gregor Gys’den geld: »Özgürlük ve Sosyalzm«. Ve Oskar Lafontane ekled: »Sosyalzm le Özgürlük!«.

Almanya’nı n Bat ı eyaletlernde yaşayan yurttaşları n yarı sı ve Doğu eyaletlernde yaşayan nüfusun üçte kssosyalzm, yama kötü gerçekleştrlen br düşünce olarak görüyor. Ve sosyalzm le demokrasara- sı ndakkarşı tolum da geçen yı llarda olduğu gbo denlkeskn görülmüyor. Ne de olsa Bat ı ’daknüfusun üçte brve Doğu’dakleryarı sı sosyalzm le demokrasnn uyumlu olableceğnşünüyor.

Ancak sosyalzm nedr? Internette yapı lan tart ı şma forumlar ı nda bu soruya farklı yan ı tlar verlyor. ( ) Bütün bu fade edlen düşüncelerde sosyalzm anlay ı ş ı nı n merkezî unsurları dle getrlyor – br tarafta devlet paternalzmve dktatörlük le bağlant ı l ı olan dendfkasyonu, dğer tarafta üretm ve yaşam ko- şullar ı nı n üretclern öz yönetm le dares; br tarafta özgürlüğün baskı alt ı na al ı nması ve dğer tarafta eştlk, adalet ve dayan ı şma gbdeğerlern vurgulanması .

TTananıı mm kullankullanıı mmıı nnıı nn keyfkeyfllğğ Sosyalzm tan ı mı nı n nası l farkl ı anlamlarda kullan ı ld ı ğ ı , aşağ ı dakör- neklerde görüleblr. Görüldüğü gbher türlü devlet düzenlemessosyalzm olarak lanse edlp, özgürlü- ğün karşı tolumu halne getrlmekte.

1.Örnek: 2006 Eylül’ünde »serbest doktorlar«, CDU/CSU ve SPD hükümetnn sağl ı k reformu so- nucunda söz konusu olduğu dda edlen »devlet kontrolündekzorunlu tek tp sgortay ı « protesto etmek çn sokaklara ç ı km ı şlard ı . Protesto eylemlernn sloganı »Sosyalzm Yerne Hürryet«t. Buna karşı n baş- kalar ı se, tek tp sağl ı k sgortas ı nı , herkesn nsan onuruna uygun sağl ı k hzmetleralablmesnn temel koşulu olarak görüyorlardı .

5

Sosyalizm nedir?

2.Örnek: İnternet günümüzde web aktvstlernce br sosyalst toplumun, çnde herkesn kendüretm ve letşm koşullar ı nı herhangbr merkezî mercn boyunduruğu alt ı na grmeden kendsnn bçmlend- rebldğ ve kontrol ettğ çekrdek bçmolarak kabul edlmektedr. İnternet te, tam da tek tek her bre- yn özgür gelşm, herkesn özgür gelşmnn koşulu olduğu söylenyor.

Buna karşı n ABD’de, »Amatörün Kültü: Bugünkü İnternet Nası l Kültürümüzü Yok Edyor« başl ı k- l ı ktab ı n yazarı Andrew Keen, bu yen letşm arac ı nı n kuralsı zl ı ğ ı nı »blşmsel bolşevzm« olarak ad-

Bakt ı ğ ı mda, kültü-

rel ve etk br kaos görüyorum

te ürünlern, kumarı n patlamas ı nı görüyorum

yorum. Bugünkü nternet bana, doğal durumu – Rousseau’nun Huzurlu Yaşamı ’ndan zyade Hobbes’n Antütops’nan ı msat ı yor.«

şük sosyal anlaşmal ı kaotk nsanî aranjmanları görü-

ı k entelektüel h ı rsı zl ı ğ ı n, aşı rı pornografnn, seksüel sapk ı nl ı ğ ı n, sah-

land ı rı yor. »İnternete baktı ğ ı mı zda, br aynaya bakı yoruz ve kendmzgörüyoruz

Sadece tart ı şmanı n bu kadarcı k bölümüne ble bakmak, sosyalzm tart ı şmalar ı nı geçmşte ve günümüz- de şekllendren br dztemel emarelere şaret edyor:

• sosyalzmn, kaptalzme olan karşı tolumu ve alternatf toplumsallaşt ı rma, yenden üretm ve yaşam tarzı nı n şekllendrlmes;

• eştlk, adalet ve dayan ı şma değerlernn vurgulanması ;

• »şn bölünmesnn esr edcboyunduruğunun« ve bedensel ve zhnsel çal ı şma, kent ve taşra ara- sı ndakkarşı tl ı ğ ı n kald ı rı lmas ı ;

• toplumun ve mülkyet düzennn blnçlbçmlendrlmesamac ı yla kamu müdahalesnn rolü;

• serbest şbrlğ ve kolektf özyönetme yönelme;

• tarhsel sosyalzmde merkez ktdar yap ı sı olarak devlet gücünün sorunsalı ;

• sosyalst hareket le breysel özgürlük arası ndakgergn lşk;

• üretm ve yaşam tarz ı nı n yenbçmlernn gelşmnn, poltk örgüte ve bu örgütün kontrol ve yönlendrme beklents le hang lşkde olacağ ı sorusu;

• toplumsal ve ekonomk gelşmenn yönlendrlp, yönlendrlemeyeceğ sorusu.

Öncelkle sosyalzm, sosyalstlern neyhede edklernden, poltk olarak ne yaptı klar ı ndan ve bunun hangsonuçlar ı olduğundan başka br şey değldr. Sosyalzm, uzun süren, kendsnher zaman yenden cat eden ve günümüzde de esas tbaryle yenleyen br temel akı md ı r. Sosyalzm, kaptalzmn değşm oranı na kendsndeğştrmekte ve aynı zamanda ekseryetle kaptalzm üzernde belrleycetkde bulun-

6

Sosyalizm nedir?

muştur. Bu metnde, sosyalzmpratk br hareket olarak 200 yı ldan beretkleyen ve çelşklgelşmnbelrleyen karşı tolumları göstererek, »Sosyalzm Nedr?« sorusu yanı tlanmaya çal ı şı lacakt ı r. Bunu yapar- ken örnekler verlecek, temel htla ar merkeze konulacakt ı r. Sonucunda da, dayan ı şmac ı kurtuluşun en temel çelşklernn bütününü hedef alan br şeklde, sosyalzmn 21. Yüzyı l’daken önemlmeydan oku- malar ı nı n gösterlmessstematk olarak denenecektr.

2.SOSYALİZM – TARİHSEL BİR BAKIŞ

2.1.İLK SOSYALİZMDEN 1917’YE

İİllkk ssosyalosyalzzmm vvee llkk kkomünomünzzmm [[Alm.:FrühsozAlm.:Frühsozaallssmusmus uundnd FFrühkommunrühkommunssmus]mus] ((1793-1848)1793-1848)

Btmekte olan 18.Yüzyı l’dakBüyük Fransı z Devrm, ayd ı nlanma ve İngltere’de buhar maknası ve dokuma maknelernn cad ı le başlayan sanaydevrm, modern sosyalzmn tnsel, poltk, sosyal ve ktsadî koşullar ı nı yarattı lar.

Antk çağlardan berher büyük medenyette, özgürlüğün, eştlğn ve dayanı şmanı n alt ı n çağ ı üzene vzyonlar olmuştu – ster geçmşn dealze edlmes, ster gelecek çn br umut veya uzak br yer olarak. Ancak 18. Yüzy ı l’ ı n son demlernn devrmcolaylar ı yepyenbr durum yarattı lar: bu olaylar, o dönemn çağdaşlar ı na, toplumlar ı n akl ı n ve adaletn lkelerne göre köklü (devrmc) br bçmde değştrleblece- ğnkan ı tlam ı ş gbgözüküyordu. Bütün nsanları n refah çersnde yaşayableceklerumudu yükselyor- du. Mallar ı n üretmnn h ı zl ı br şeklde artı rı lmas ı le görülüyordu k: çoğunluğun yoksulluğu, küçük br azı nl ı ğ ı n zengnlğnn koşulu değldart ı k. Ve aç ı kça ortaya ç ı k ı yordu k: halk ı n kendstarh yazablrd. Halk, değşmn belrleycaktörü olablrd.

Fransa’dakpoltk devrm le İngltere’dek ktsaddevrm, bunları n tan ı ğ ı olan dönemn çağdaşları üzernde, çoğunlukla [devrmler] başlatanlar ı n stedklernn tam tersne yol açmalar ı ndan dolayı olsa ge- rek, öylesne müthş etkb ı rakmı şt ı . Hukukun egemenlğ teröre vardı , halk ı n cumhuryet mparatorlu- ğa ve kardeşlk sloganı , Napoleon Fransa’s ı nı n Avrupa k ı tas ı nı n yabancı egemenolduğu yrmy ı ll ı k sa- vaşa. İnsan haklar ı nı n beyanı , kad ı nlara ve kölelere değnmyordu ve burjuva hukuku [medenî hukuk] ka- d ı n ve kölelermülkyet olarak (beyaz) erkeğn boyunduruğu alt ı na sokuyordu. Sanaydevrmnn ard ı n- dan katlanarak artan mal üretm, o döneme kadar tan ı k olunmamı ş br sefaletn ve şgüçlernden başka hç br şeye sahp olmayan br sı nı f ı n – proleterlern, say ı sı nı n artması le karakterze oluyordu.

Bu yensömürünün, dı şlanma ve köleleştrlmenn, devlet ve fabrkadakyendktatörlüklern, nanı l- maz zengnlk le korkunç sefalet aras ı ndakyenuçurumun br özellğ vard ı : bunları n hç brtarh- sel olarak gelşmemş, aksne blnçlyaratı lm ı şt ı – hem de bunun tam tersnvaad eden düşünceler adı - na. Goethe’nn 1797’de yazı ğ ı Zauberlehrlng’bu durumu yansı tmaktad ı r: Akl ı n gücü, genel bak ı ş buy- du, ehl olmayan ellere geçmşt. Ve kullan ı lan araçlar, özgürlük, eştlk ve kardeşlğn büyük deallerne ters düşüyorlardı .

7

Sosyalizm nedir?

Avrupa gerclğ, Napolyon Savaşları ’nı n btmesnden hemen sonra, devrm öncesdurumun olanak- l ı olduğunca restorasyonunu gerçekleştrmeye çabalad ı , ama eskmülkyet ve ktdar lşklernyenden kuramadı . Tam bu dönemde vzyonerlern zamanı gelmşt: 1819’da Rchard Owen’n »Çalı şan S ı nıflara Çağrı «sı yay ı mland ı . 1821’de Charles Fourer’n lk temel yap ı t ı olan »Büyük Makale«s, 1820-22’de de Henrde Sant-Smon’un »Endüstryel Sstem«. İngltere ve Fransa’da aynı tarhlerde yenbr düşün- ce ak ı mı nı n – sosyalzmn unsurları oluşmaktayd ı . [Sosyalzm] »geleceğe yönelk hareket tanı mı «yd ı (Wolfgang Schneder).

1837 Mart’ ı nda owenstlern organı olan »New Moral World« dergsnde, YenAhlakî Dünyan ı n taraf- tarları na Rchard Owen’n smyle değl, »tüm dğer nsanî şbrlğ bçmlerne uyarı da bulunan« sosya- lstler tanı mı yla seslenlmesnöneren br baş makale yay ı mland ı . Bu tan ı m, var olan toplumlar ı n temel- den br eleştrsve yenbr nsanî brlkte yaşama bçmne yönelmd. Henüz 1836’da Fransa’da belrt- len üç düşünce okulunu, »modern sosyalstler« başl ı ğ ı alt ı nda tanı tan br makaleler zncryay ı mlanmı ş- t ı . Böylece k ı sa zamanda bu başl ı k toplumsal eleştrnn tüm okullar ı ve alternatf toplum tasar ı mları çn kullan ı lmaya başland ı .

Robert Owen, toplam beşyüz le bn üyesolan ve demokratk dare, kooperatfsel üretm ve ortak eğ- tm temelnde kendkendne yetecek olan büyük komünler vzyonunu gelştrmşt. Böyleskomünlern ad ı m ad ı m yayg ı nlaşması ve örnek olma etklersayesnde yenbr dünya ve yenbr nsan oluşacakt ı .

Sant-Smonstler, üretm araçlar ı nı n, karşı lanacak gereksnmlere göre planlı dağ ı l ı mı nı br merkez bankası ve özel bankalar zncr le gerçekleştrmek styorlardı . Kredler, yeteneklerndğerlernden daha ykullanan grşmcve şçlere verlecekt.

Charles Fourer se as ı l sorunu, rekabet toplumu yerne sosyal garantlern yentoplumunun ancak n- sanlar çn çekcolduğunda gerçekleştrleblr olması nda görüyordu. Fourer, büyük üretm temelndekçal ı şmay ı , herkesn kendyatkı nl ı kları , doğal güdülerve gereksnmlernı ğa ç ı kartablecek şeklde şe- kllendrmek ve dağ ı tmak styordu: »Eğer yoksullar, şçs ı nı f ı sosyalzmde mutlu olamazlarsa, onu düş- manl ı klar, h ı rsı zl ı klar ve başkald ı rı yla rahats ı z edeceklerdr«. Her tutku, tatmn edlebleceğ br şle kar- şı l ı k bulmalı yd ı . Yukarı ve aşağ ı aras ı ndakçelşk, çal ı şmanı n »üst« ve »alt« faalyet bçmndekbölünme- snn kald ı rı lmas ı yla çözülecekt.

İlk sosyalzmden sonra, 1840’dan tbaren komünzm tan ı mı alt ı nda toplanan hareket oluştu. Bu ta- nı m le br tarafta sonuna kadar eştlbr toplumun taraftarları (Etenne Cabet, Jean-Jacques Pllot, Thédore Dezamy v.d.), dğer tarafta da koşullar ı n şddet le devrlmesve belrlbr süre çn şçlern dev-

8

Sosyalizm nedir?

rmcdktatörlüğünün kurulması görüşünü temsl edenler (Lous-Auguste Blanquv.d.) an ı l ı yordu. 1839 Başkald ı rı Komtes’nn çağrı sı nda şunlar yazı l ı yd ı : »İhanete uğrayan Fransa, katledlen kardeşlermzn

kanları ntkam styor. İntkam ı mı z korkunç olacak

tokrasnn y ı k ı ntı lar ı üzernde zaferle kurulmalı d ı r.« K ı zı l Bayrak, devrmckomünstlern sembolü oldu.

Sömürü art ı k btrlmelve eştlk, krall ı k ve ars-

1836 ve 1842 y ı llar ı aras ı nda İngltere’de lk büyük şçhareket, Chartstler Hareketoluşmuş ve ge- nel, eşt ve gzlseçmler le çal ı şma gününün on saatle sı nı rlandı rı lmas ı taleplerher gün mlyonlar ta- rafı ndan aktf olarak desteklenmekteyd. Fransa’da 1831 ve 1834’de şçlern, yan pek dokumac ı lar ı nı n lk başkald ı rı ları gerçekleşmşt. Alman zanaatkârlar da Horlananlar Brlğ (daha sonra Adller Brlğ ve Komünstler Brlğ oldu) çersnde örgütlenmeye başlam ı şlard ı . Brlğn önderWlhelm Wetlng oldu. Kendkendlernörgütleyen şçler tamamen yenbr tarhsel güç oldular. İşçlern yensosyal hareketle- rad ı m ad ı m yensosyalst ve komünst düşüncelere yakı nlaşmaya başlad ı lar.

İlk sosyalzmn temel emarelernAlman sosyalblmcLorenz von Sten somut gözlemlerne dayanan »Bugünkü Fransa’nı n sosyalzmve komünzm« (1842) başl ı kl ı çal ı şması le tan ı mlad ı . Sosyalzmn ve komünzmn karakterstğ, modern proletaryaya dayanması yd ı : »Gerek sosyalzmn, gerekse de komü- nzmn göz önünde tuttuğu, bu sı nı f, [bu s ı nı f ı n] haklar ı ve kaderdr.« İkncs, von Sten [sosyalzm ve komünzmde] Fransı z Ayd ı nlanması ’nı n düşüncelernn kullan ı ld ı ğ ı nı görüyor ve üçüncüsü sosyalzm»toplumun blm« olarak alg ı l ı yordu.

Başta Moses Hess ve Pars’teksürgününde karşı laşt ı ğ ı Alman ve Frans ı z sosyalstler ve komünstlerden etklenen Karl Marx, 1844’den tbaren bu yenşüncelerolumlu anlamda kullanmaya başlad ı . Bu ta- rhlerde kaleme ald ı ğ ı »İktsadî ve Felsefî El Yazmalar ı «nda komünzm, kaptalst özel mülkyetdoğru- dan kald ı racak olan ve çersnde herkesn brlkte »genel kaptalst« ve her breyn şçolacağ ı br toplum olarak tan ı ml ı yordu. Ancak Marx’a göre bu, kşlğ reddeden »çğ komünzm«d: »Komünzm, yak ı n ge- leceğn gerekl şeklve enerjk lkesdr, ama komünzm bu şeklde nsan gelşmnn hedefdeğldr.« As ı l hedef, yenbr üretm bçmve doğa ve nsanlar arası nda yen lşkler üzernde kurulu olan poztf komü- nzm veya sosyalzmd. Bu şeklde komünzm ve sosyalzmn eştlk ve özgürlük, kamu mülkyetve »ger- çek kşsel mülkyet«, devrm ve evrm, brlk ve çeştllk üzerne olan çelşklbaşlang ı ç noktalar ı brbr- leryle bağlant ı l ı hale getrlmeye çal ı şı ld ı .

Ancak sonucunda Marx ve Engels le Adller Brlğ’nn önderlerkomünzm tan ı mı na karar verdler, çünkü, 1845’de Engels’n yazdı ğ ı gb: Almanya’da »sosyalzm kelmes, br şeylern yapı lmas ı gerektğngören, ama gene de şartsı z koşulsuz brlk sstemne grmeye karar veremeyenlern farklı , bulanı k, belrsz ve belrlenemeyen tasavvurları ndan başka anlama gelmemektedr«.

9

Sosyalizm nedir?

1848 Şubat’ı nda Karl Marx ve Fredrch Engels’n brlkte yazdı klar ı »Komünst PartsManfestosu« önce Londra’da, sonra da devrmcFransa’da yay ı mland ı . Bu yaz ı da, sosyalzm ve komünzm, programa- tk br mücadele belgesbçmnde sstematk olarak »proleter hareketn koşulları nı , gdşat ı nı ve genel so- nuçları nı drak etmek« olarak gösterlmeye çal ı şı ld ı . Komünst devrmn, »gelenekselleşmş mülkyet lş- klernden en radkal kopuş« olduğu belrtlyordu. Uzunca br süre. Sonrası nda gerçek özgürlüğün ko-

şulları yaratı lacakt ı : »Gelşme seyr çersnde sı nı f farkl ı l ı klar ı kayboldukları ve üretmn tümü ortaklaşan

breylern elnde yoğunlaşt ı ğ ı zaman, kamu gücü syasî karakternkaybeder. (

S ı nıflar ı ve s ı nı f çelşkle-

ryle eskburjuva toplumunun yerne, çersnde br kşnn özgür gelşmnn herkesn özgür gelşmnn koşulu olacağ ı br ortakl ı k [Alm.: Assozaton] geçecektr.« Yepyenüretcgüçler, esk ş bölümünün kal-

d ı rı lmas ı nı n koşulları nı yaratmak zorundaydı lar.

)

YYenengergerllmmler:ler: DDevletevlet sosyalsosyalsstlertlerveve anaranarşşsstler,tler, reformcularreformcular veve devrdevrmmccllerer (1848-1914)(1848-1914)

Fransa, Almanya ve br dzdğer Avrupa ülkelerndek1848/49 devrmler, Çarl ı k Rusya’sı nı n askerî müdahalessonucunda restorasyonun yenbr safhası le sonuçland ı lar. Ne burjuva demokratk devnmbaşarı yla sonuçland ı rı labld, ne de omuzlar ı nda toplumun maddî zengnlğnn üretmntaşı yan büyük mülkyetszler sı nı f ı nı n oluşması yla gündeme gelen sosyal sorun çn br çözüm bulunablmşt.

Ard ı ndan gelen yrmy ı l çersnde, br tarafta şçlern sendkal ve kooperatfsel hareketlernde gelş- me oldu, dğer tarafta da İngltere ve dğer Avrupa ülkelernde çal ı şma gününün kı salt ı lmas ı ve çal ı şma ve sosyal yasalar ı n yürürlüğe grmes çn reform hareketlergelşt. Almanya’da 1863’de Genel Alman İşçDerneğ’nn kurulması yla, şçs ı nı f ı nı n, genel seçm hakk ı ve üretm kooperaternn devlet taraf ı ndan teşvk edlmesyle sosyalzm yönünde adı mlar atmak steyen poltk partskuruldu.

1864’de Londra’da, »çeştlülkelerde var olan şçtoplumlar ı nı n brlkte etkde bulunması nı n ve bağ- lant ı lar ı nı n merkez noktası nı « yaratmayı hede eyen Uluslararası İşçBrlğ (UİB) kuruldu. Marx tara- f ı ndan kaleme alı nan tüzükte şunlar yazı yordu: »her türlü bçmnde kölelğn, bütün toplumsal sefaletn, zhnsel körelmenn ve poltk bağ ı ml ı l ı ğ ı n temelnde, şçnn, üretm araçlar ı nı , yanyaşam kaynaklar ı nı mülkünde tutanları n ekonomk boyunduruğu alt ı na al ı nması yatmaktad ı r«. Bu nedenle poltk hareket sa-