You are on page 1of 5

1

Γαλιλαίος - Αριστοτέλης .

Γηώξγνο Μπαληέο καζεκαηηθόο

Από ην βηβιίν «ε Αξηζηνηειηθή θίλεζε ζηε λεώηεξε θπζηθή»
http://www.mpantes.gr

Η Αξηζηνηειηθή ζεσξία ηεο θίλεζεο ίζρπε γηα πνιινύο αηώλεο, κόλν γηαηί
ίζρπε ην γεσθεληξηθό ζύζηεκα. Ο θόζκνο πεξηθιείνληαλ από κηα ηεξάζηηα ζθαίξα,
ηνλ νπξαλό, πνπ πεξηζηξέθνληαλ γύξσ απ’ ην θέληξν ηεο, ην νπνίν ζπλέπηπηε κε ην
αθίλεην θέληξν ηεο γεο θαη ηνπ θόζκνπ. Έηζη όινη ζπκθσλνύζαλ, αλ έλα ζώκα
θηλνύληαλ ή όρη σο πξνο ηε γε, ε νπνία παξείρε έλα παγθόζκην ζύζηεκα αλαθνξάο
ηεο θίλεζεο .
Οη θπζηθέο θηλήζεηο ήηαλ πξνο ην θέληξν, από ην θέληξν θαη πεξί ην θέληξν.
Οη δε βίαηεο ήηαλ ε κεηαηόπηζε από ην θπζηθό ηόπν ηνπ ζώκαηνο, ν νπνίνο
λννύληαλ σο θάπνηα ζθαίξα αλάκεζα ζηε γε θαη ηνλ νπξαλό. Ο ρώξνο ηεο κεγάιεο
ζθαίξαο ηνπ θόζκνπ ήηαλ γεκάηνο από θπζηθνύο ηόπνπο, όπσο αξγόηεξα γέκηζε
κε δπλάκεηο από απόζηαζε.
Η θαηάζηαζε άιιαμε, όηαλ από ηα ζπκπεξάζκαηα ηνπ Γαιηιαίνπ θαη
Κνπέξληθνπ θαίλνληαλ όηη ε γε θαη νηηδήπνηε πάλσ ζ’ απηήλ ζηελ πξαγκαηηθόηεηα
πνηέ δελ ήηαλ ζε εξεκία, αιιά ζε ζηαζεξή θίλεζε γύξσ από ηνλ ήιην.
Έλα ζώκα πνπ ήηαλ αθίλεην σο πξνο ηε γε ζηελ πξαγκαηηθόηεηα δελ ήηαλ
αθίλεην, αθνύ ε γε θηλνύληαλ σο πξνο ηνλ ήιην, ν νπνίνο ήιηνο … θιπ. Τώξα
θίλεζε θαη αθηλεζία πεξηπιέθνληαλ. Μέζα ζ’ απηό ην ράνο ησλ θηλήζεσλ –ζρεηηθέο
θηλήζεηο – έπξεπε ε κειέηε ηεο θίλεζεο λα μεθηλήζεη από ηελ αξρή.
Πξάγκαηη, νη Γαιηιαίνο θαη Νεύησλ θαηάθεξαλ λα βάινπλ ηάμε ζην
ιαβύξηλζν απηό ησλ θηλήζεσλ θαη λα πεηύρνπλ κηα ζπλνιηθή εξκελεία ηεο θίλεζεο.
Ο πξώηνο αλαθάιπςε κηα εηδηθή θίλεζε αλάκεζα ζε όιεο, «ακεηάηξνπν» , ηε
Γαιηιαηïθή θίλεζε, ε νπνία είρε ηδηόηεηεο πνπ δελ είραλ νη άιιεο.
2

Ο Νεύησλ ζηε ζπλέρεηα ηηο ρώξηζε ζε απόιπηεο θαη ζρεηηθέο θηλήζεηο
(αιεζηλέο θαη θαηλνκεληθέο), κε αλαθνξά ζηελ έλλνηα ηεο δύλακεο κε ηελ νπνία
ζπλέδεζε θάζε θίλεζε.
Όιεο νη απόιπηεο θηλήζεηο είλαη ηώξα βίαηεο , παξάγνληαη από δπλάκεηο πνπ
είλαη ην κνλαδηθό αίηην . Οη δπλάκεηο κπνξεί λα αζθνύληαη είηε εμ’ επαθήο, είηε από
απόζηαζε όπσο ε βαξύηεηα , αθόκα κπνξεί λα αζθνύληαη θαη ςεπδνδπλάκεηο όπσο
ε vis insita πνπ ηξνθνδνηεί ηελ αδξαλεηαθή θίλεζε.
Η αιιαγή όκσο, πνπ έθεξε ε λέα αληίιεςε γηα ηελ θίλεζε θαη νη επηηπρίεο
πνπ ζεκείσζε, νδήγεζε ζε κηα ζπλνιηθή αιιαγή ζηε θηινζνθηθή καο αληίιεςε γηα
ηε θύζε. Με ην Γαιηιαίν θαη ην Νεύησλα πεξηγξάθεηαη ε λέα πξαγκαηηθόηεηα ηνπ
θόζκνπ, απηή ησλ κεηξήζηκσλ νληνηήησλ, όπνπ ηα απνκνλσκέλα αληηθείκελα
πεξηγξάθνληαη κε καζεκαηηθνύο λόκνπο αλεμάξηεηα από ηελ παξνπζία ή όρη ηνπ
αλζξώπνπ. Απηό ζπλεηέιεζε ζηε δηακόξθσζε ηεο αληίιεςεο πσο θύζε είλαη κηα
ηεξάζηηα κεραλή, όπνπ θάζε ηδηόηεηα ελόο θπζηθνύ αληηθεηκέλνπ απνδίδεηαη κε
ζηαζεξέο πνζνηηθέο ηηκέο θάπνηνπ κεγέζνπο. Γηα παξάδεηγκα ε αδξάλεηα κε ηελ
πνζόηεηα ηεο κάδαο, ε θίλεζε κε ηε δύλακε. Οη αληηιήςεηο απηέο παγηώζεθαλ κε κηα
επηηπρεκέλε καζεκαηηθή πεξηγξαθή, θαη όια καδί δηακόξθσζαλ ηε κεραληζηηθή
αληίιεςε ηεο θπζηθήο πξαγκαηηθόηεηαο.
Σην θεθάιαην απηό ζα επηρεηξήζσ λα πεξηγξάςσ ην μεθίλεκα απηήο ηεο κεηα-
Αξηζηνηειηθήο αληίιεςεο , πνπ παξάγεηαη από ην κεγάιν θαηλόκελν ηεο θίλεζεο.

Ο Γαλιλαίος .

Πξώηε βαζηθή ηδέα ηεο λέαο
κειέηεο ηεο θίλεζεο είλαη όηη ε θίλεζε
πξνζδηνξίδεηαη σο πξνο έλα ζεκείν
αλαθνξάο , θαη ζπλεπώο δύν ζώκαηα πνπ
θηλνύληαη νκνηόκνξθα σο πξνο ηξίην,
κεηαμύ ηνπο είλαη αθίλεηα. Η εξεκία θαη ε
θίλεζε ζπκπιέθνληαη.
..Η εξεκία είλαη κηα θίλεζε από
θνηλνύ, επεηδή κεηαμύ ζσκάησλ πνπ
3

ζπκκεηέρνπλ ζηελ ίδηα θίλεζε ηίπνηα δελ αιιάδεη. Η θίλεζε είλαη θίλεζε θαη
ζπκπεξηθέξεηαη σο θίλεζε ζην κέηξν πνπ ζρεηίδεηαη κε πξάγκαηα πνπ ζηεξνύληαη
θίλεζεο…..1
Αθόκα ππάξρεη κηα θίλεζε «ακεηάηξνπνο», γηα ην Γαιηιαίν ε νκαιή
θπθιηθή)2, θαη γηα ην Νεύησλα ε επζύγξακκε νκαιή πνπ είλαη ε επέθηαζε ηεο
Γαιηιαηηθήο (ηηο νπνίεο θαληαδόκαζηε)3 , νη νπνίεο δελ έρνπλ αλάγθε δύλακεο γηα λα
ππάξρνπλ . Όπσο ζηνλ Αξηζηνηέιε ηξνθνδνηείηαη από ην πξώην θηλνύλ , ζην
Νεύησλα ηξνθνδνηείηαη από ηνλ απόιπην ρώξν, θαη ν Γαιηιαίνο δελ αλαθέξεη
θηλνύλ.
Όκσο ε κεγάιε αλαθάιπςε ηνπ Γαιηιαίνπ ήηαλ: πξώηνλ όηη ηελ εληόπηζε εδώ
ζηε γε π.ρ ζηελ θίλεζε ηνπ πινίνπ από ηε Βελεηία ζηε Χαιέπα πνπ γίλεηαη θαηά
κήθνο ελόο κέγηζηνπ γήηλνπ θύθινπ ζηελ πξάμε είλαη επζύγξακκε νκαιή4, δεύηεξνλ
αλαθάιπςε όηη ε θίλεζε απηή «ενηςπώνεηαι ανεξίηηλα» ζηα ζώκαηα, πνπ
ζπκκεηέρνπλ ζε απηήλ θαη ηξίηνλ όηη ε θίλεζε απηή είλαη ζαν μηδενική (e comme
nullo, Διάλογορ).
Τη ζεκαίλεη εληππώλεηαη αλεμίηεια ζηα ζώκαηα;
Δίλαη ην επαλαζηαηηθό ζηνηρείν ηεο λέαο ζεσξίαο , πνπ νδεγεί ηα ζώκαηα
ζηε δπλαηόηεηα λα εθηεινύλ δύν θηλήζεηο ζπγρξόλσο. Όηαλ ξίρλνπκε κηα πέηξα
απέλαληη, απηή δηαηεξεί κέζα ηεο ηελ επζύγξακκε θίλεζε κε ηελ ηαρύηεηα πνπ είρε,
όηαλ ηελ αθήζακε. Γηα πόζν; Γηα πάληα, αλ δελ ππήξρε ε βαξύηεηα ε νπνία ην
αλαγθάδεη λα εθηειεί ζπγρξόλσο θαη ηελ πηώζε ησλ βαξέσλ ζσκάησλ, ε νπνία ηελ
νδεγεί ηειηθά ζην έδαθνο κέζα από κηα παξαβνιηθή (θακπύιε ) ηξνρηά. Τν
επαλαζηαζηηθό ζηνηρείν ηεο λέαο ζεώξεζεο είλαη όηη ε επζύγξακκε θίλεζε δελ έρεη
αλάγθε από θηλνύλ, κεηά ηε ξίςε , εγγξάθεηαη κόλε ηεο ζηα ζώκαηα, ελώ ε
Αξηζηνηειηθή άπνςε αιιά θαη ε δηαίζζεζή καο, καο ιέλε όηη ην ζώκα πάλσ ζην
νπνίν δελ αζθείηαη θακηά δύλακε παξακέλεη αθίλεην.(Γηάινγνο, Salviati)
Τη ζεκαίλεη είλαη ζαλ κεδεληθή;
Φαληαζηείηε όηη θηλείζηε επζύγξακκα θαη κε ζηαζεξή ηαρύηεηα ζε έλα ηδαληθό
ηξαίλν ρσξίο ηξηβέο θαη θξαδαζκνύο. Τόηε ε ζπλνιηθή ζαο δξαζηεξηόηεηα κέζα ζην

1
Γαιηιαίνο ,δηάινγνο γηα ηα δύν θνζκηθά ζπζηήκαηα, δηαδίθηπν
2
γηα ηνλ Αξηζηνηέιε είλαη ε θίλεζε ησλ άζηξσλ , πνπ είλαη θπθιηθή θαη νκαιή, θαη πνπ
εληνπίζηεθε ζηελ θίλεζε ησλ άζηξσλ.
3
Γηα ην Νεύησλα απηή είλαη ε κνλαδηθή θπζηθή θίλεζε θαηά ηελ Αξηζηνηειηθή έλλνηα.
Όιεο νη άιιεο είλαη βίαηεο .
4
Φαίλεηαη όηη απηή ε θίλεζε ππάξρεη, γηαηί νη εμνκνηώζεηο ηεο πάλσ ζηε γε κε
θάπνηεο θηλήζεηο, δίλνπλ απνηειέζκαηα πνπ ηαηξηάδνπλ κε ηα Γαιηιαηïθά. ζπκπεξάζκαηα.
4

ηξαίλν είλαη αθξηβώο ίδηα όπσο αλ ην ηξαίλν ήηαλ αθίλεην. Απηή είλαη κηα κεγάιε
αλαθάιπςε! Από απηή μεθηλνύλ όιεο νη επηζηεκνληθέο ζεσξίεο γηα ηελ θίλεζε. Οη
κεγάιεο απηέο αλαθαιύςεηο θαζηεξώζεθαλ αξγόηεξα από ην Νεύησλα σο αξρή ηεο
αδξάλεηαο θαη αξρή ηεο ζρεηηθόηεηαο θαη ε πξώηε απεηέιεζε έλαλ από ηνπο λόκνπο
ηνπ: κάθε ζώμα παπαμένει ζηην καηάζηαζη ηπεμίαρ ή εςθύγπαμμηρ ομαλήρ κίνηζηρ
ζηην οποία βπίζκεηαι εκηόρ αν κάποια δύναμη αζκηθεί πάνω ηος και ηο αναγκάζει ν’
αλλάξει καηάζηαζη.
Τν «ε θίλεζε απηή είλαη ζαλ κεδεληθή» παξάγεη ηελ αξρή ηεο ζρεηηθόηεηαο
ηεο θίλεζεο πνπ αλαθέξεηαη κε ιόγηα ηνπ Νεύησλα:
Οι ζσεηικέρ κινήζειρ ηων ζωμάηων πος πεπιέσονηαι ζε οποιονδήποηε σώπο
είναι οι ίδιερ είηε ο σώπορ αςηόρ είναι ακίνηηορ είηε κινείηαι ομαλά καηά μήκορ μιαρ
εςθείαρ , σωπίρ πεπιζηξνθή.
Ή αιιηώο
Όια ηα αδξαλεηαθά5 ζπζηήκαηα είλαη ηζνδύλακα γηα ηνπο λόκνπο ηεο θίλεζεο
ησλ ζσκάησλ.6
Τν αθίλεην ηξαίλν θαη θάζε ηξαίλν πνπ θηλείηαη ηζνηαρώο ζε ζρέζε κε απηό
είλαη ηζνδύλακα Γαιηιαηηθά ζπζηήκαηα. Η κεηαμύ ηνπο θίλεζε γηα νπνηαδήπνηε
κειέηε ηεο θίλεζεο ζσκάησλ ζην ζηακαηεκέλν ή ζην θηλνύκελν ηξαίλν. είλαη ζαλ
κεδεληθή, ζαλ λα κελ ππάξρεη,
Η ελλνηνινγηθή κεηαβνιή πνπ πξνθάιεζε ν Γαιηιαίνο θαίλεηαη ζηελ
πεξηγξαθή ελόο θιαζζηθνύ πεηξάκαηνο ηεο θπζηθήο ηνπ 17νπ αηώλα.
Φαληαζηείηε όηη αθήλνπκε κηα πέηξα πνπ είλαη ζηεξεσκέλε ζηνλ ηζηό ελόο
πινίνπ λα πέζεη από ηελ θνξπθή ηνπ, θαζώο ηα πινίν θηλείηαη ζε ζηαζεξή ηαρύηεηα
επζύγξακκα. Τν εξώηεκα πνπ γελληέηαη είλαη: ζε πνην ζεκείν ζα πέζεη ε πέηξα;; Σηε
βάζε ηνπ ηζηνύ , πην κπξνζηά ή πην πίζσ;
Σύκθσλα κε ηελ αξρή ηεο αδξάλεηαο ε θίλεζε ηνπ πινίνπ είλαη εληππσκέλε
ζηελ πέηξα. Καηά ζπλέπεηα ε πέηξα αθνινπζεί ηελ θίλεζε ηνπ πινίνπ πνπ είλαη
νξηδόληηα. Όηαλ ε πέηξα αθήλεηαη ειεύζεξε θαη αξρίδεη λα πθίζηαηαη ηελ πηώζε ησλ

5
Τα αδξαλεηαθά ζπζηήκαηα ιέγνληαη θαη Γαιηιαηïθά παξόιν πνπ ν Γαιηιαίνο
ζεσξνύζε αλύπαξθηε ηελ επζύγξακκε νκαιή θίλεζε πνπ δελ δηαθόπηνληαλ.
6
Οη δύν απηέο αξρέο, ε αξρή ηεο ζρεηηθόηεηαο ησλ θηλήζεσλ θαη ε αξρή ηεο
αδξάλεηαο, πνπ είλαη ηζνδύλακεο,, ζα θαζνξίζνπλ καδί κε ηελ έλλνηα ηεο δύλακεο ην λέν
εννοιολογικό πλαίσιο της Νευτώνειας φυσικής κίνησης, ανάλογο με τις τέσσερις αιτίες του
Αριστοτέλη.
5

βαξέσλ ζσκάησλ, θηλείηαη εθηειώληαο δύν θηλήζεηο κία θαηά ηελ θαηαθόξπθν θαη
κία θαηά ηελ νξηδόληην ζηελ ίδηα απόζηαζε πνπ ζα δηαλύζεη ην πινίν, ε νπνία έρεη
εληππσζεί ζηελ πέηξα. . Έηζη ζε θάζε ρξνληθή ζηηγκή βξίζθεηαη ζηελ θαηαθόξπθν
πνπ δηέξρεηαη από ηε βάζε ηνπ ηζηνύ θαη ζα πέζεη ζηε βάζε ηνπ ηζηνύ, όπσο
αθξηβώο ζα ζπλέβαηλε, αλ ην πινίν ήηαλ αθίλεην (ζρεηηθόηεηα ηεο θίλεζεο).
Η Αξηζηνηειηθή απάληεζε είλαη δηαθνξεηηθή. Η πέηξα κόιηο αθήλεηαη
ειεύζεξε αξρίδεη λα θηλείηαη πξνο ην θπζηθό ηεο ηόπν , δειαδή θαηαθόξπθα, θαη
πέθηεη πην πίζσ από ην θαηάξηη, θαζώο ην πινίν ζπλερίδεη ηελ πνξεία ηνπ.
Τν πείξακα, πνπ εθηειέζηεθε από ην Γαιηιαίν, επαιεζεύεη ηελ αξρή ηεο
αδξάλεηαο. Καηαιαβαίλνπκε αθξηβώο από ην πείξακα απηό, ην λέν λόκν ηεο θύζεο,
πνπ ήηαλ ε επαλάζηαζε ηνπ Γαιηιαίνπ θαη δηαηππώλεηαη:
Μια εςθύγπαμμη και ομαλή κίνηζη εγγπάθεηαι ανεξίηηλα ζηα ζώμαηα πος
μεηέσοςν ζ’ αςηήν και είναι ζαν μηδενική ζηην πεπιγπαθή ηηρ κίνηζηρ ηων ζωμάηων
αςηών μεηαξύ ηοςρ.
Γειαδή νη θπζηθέο θαη βίαηεο θηλήζεηο ζπκπιέθνληαη ζην ίδην ζώκα, ζε κία
θίλεζε. Γηα ηνλ Αξηζηνηέιε απηό δελ ζπλέβαηλε
…θάζε θίλεζε είλαη ή βίαηε ή θπζηθή….
Από εδώ θαη πέξα ην μερώξηζκά ηνπο ζα αληηκεησπηζηεί σο πξόβιεκα από
ην Νεύησλα.

Γηώξγνο Μπαληέο Σέξξεο