You are on page 1of 1080

IBI B LIA

S A C R A
Vulgatae Editionis
SIXTI V.PONTIFICIS MAX.
J U S S U R E C O G N I T A,
ET CLEMENTIS VIII.
Audoritate edita ;

VERSICULIS DISTINCTA,
Et ad fingula Capita Argumentis au6la 5

Pluribufque Imaginibus, ad Hiftoriarum notitiam


politiiltme elaboratis, omata;
Indiceque Epiftolarum > & Evangeliorum
locupktata

VENETIISjMDCCXX
Apud Nicolaum Pezzana.
_J\Lli AitQA-
t

P R ^ F A T I O
AD LECTOREM.
N multis , nugnifque beneficiis , quse per picrain Tridentinam Syno-

clujji Ecclefia; fux Deus corituljt, id in, primis numerandum vidctur,


quod inter tot Latinas editiones Divinarum Scripturaruni folam ve-
;crcm , ac vulgatam, qux- longo tot faeculorum ufu in Ecclefia prn-
? bata fuerat , gravidimo Decrcto authenticaui declaravit. Nam, ut il-
lud omittamus, quod ex recentibus cditionibus non paucs: ad haerc-
fes hujus temporis confirmandas licenter detortx videbantur ipfa :

ccrte tanta vcrfionum varietas , atque diverfitas macnam in Ecclefia


Dei confufipnem parcre potuidet. Jam enim hac noflra setate illud fcre eveniflc con- Prxf.
flat , quod laHiftus Hieronymus tempore fuo accidiffe teftatus cfi: , tot fcilicct fuiffc i.n J o,-
cxcmplaria, quot codices i euni unufquifque pro arbitrio fuo adderct , vel dctrahe- fue.
rct. Hujus autem veteris, ac vulgatx Editionis tanta fempcr fuit auftoritas, tamque
excellens prxftantia, ut cani cseteris omnibus Latinis editionibus longe anteferendam
efle, apud a:quos judices in dubium revoc-ari non poflct Qui namque in ea Iibri con-
.

tinentur ( ut ^ majoribus noftris quafi per manus tradituni nobis eft) partimexfan-
(fli Hicronymi tvanslatione , vel emendatione , fufcepti funt ; partim retenti ex anti-
quiflima quadam editione Latina , quam fanftus Hieronymus communem , Vulga- &
tam, fanftus Auguftinus Iralam , fanftus Grcgorius Vetcrem translationen^, appellat .
Ac de Veteris quidem hujjjs, five Italx editionis finceritate, atque praeftantia, proe- S.Hie-
clarum fanfti Auguftini teftimoniuiu extat in fecundo Libro de doftrina Chriftiana ,]f°"'
ubi Latinis omnibus cditionibus, qu3e tunc plurimae circumferebantur , Ita!,aij;i Prae-i'"
ferendam cenfuit, quod efl^et, ut ipfe loquitur, verborum tcuacior cum perrpicuitate s. au-
fententia:. De faniio vero Hieronymo n>,ulta extant YCterum Patrum egregia teftimo- giift.
niai eum enim fanftus Auguftinus KQminem doftiflimum, ac trium linguarum pcritif- lil>, i.
fimum vocat, atquc ejus translationem ipforuin quoque Hebraiorum teftimonio vera- '^.'^f* ,

cem efle confirmat. Eumdem fanftus Gregorius ita pr.Tdicat, ut ejus translationem, 1^^^"^ *

quam novam appellat , ex Hebraeo eloquio cun(fla veriiis transfudifle dicat : atquejij.
idcirco dignilfimam efle, cui fides in omnibus ha.beatur. Sanftus autem Ifidorus nonlS.Gre,
uno in loco Hieronymianam verfioncm cseteris omnibus ant.eponit ^ eamque ab eccle- g»
fiisCht-iftianis communiter recipi, ac probari affirmat, quod fit in verbis clarior, &! '^'^'7
veracior in fententiis. Sophronius quoquc, vir eruditiflimus, iandi Hieronyriii tranf-
jLej^.
lationem non Latinis modo. , fed etiam Graccis valds probari animadvertens , tanti'c,y, in
eam fecit, ut Pfalterium , &
Prophetas ex Hicronymi verfione in Grjecumelegantifer-'fiti.
mone tranftulerit. Porro qui fecuti funt, viri doftiifimi. Remigius, Beda, Rabanus, !*>•
Haymo, Anfelmus, Petrus Damiani, Richardus, Hugo, Bernardus , Rupertus, Petrus
Lombardus, Alexander, Albertus, Thomas, Bonaventura , cxterique omnes, qui his "„p^„
nongentis aimis in Ecclefia florueruat, fandi Hieronymi yerfione ita funt ufi, ut cx- Libroi-•
tersE, quae pene innumerabiles crant , quafi lapfae de manibus Theologorum pfnitus iS. de
obfoleverint. Quare non immerito Catholica Ecclefia fan^lum Hieronymum doftorem Civit,
maximum , atque ad Scripturas facras interpretandas divinitus excitatum ,. ita cele- Dei c.
brat, ut jam difficilc non fit illorum omniurn damnare judicium, qui vel tam eximiii'4J- ubia,
Doftoris lucubrationibus non acquicfcunt , vel etiam meliora, aut certe paria, pr3e-'2oMo-
,

ftare fe pofle confidunt C^tcrum ne tam fidelis translatio , tamque in omnes par-iral.14.
.
j

tes Ecclefia: utilis , vel injuria temporum , vel impreflbrum incuria , vel temer^ L''^-^» I

emcndantium audacia , ulla ex parte corrumperetur , eadem facrofanfta Synodus Tri-:^jy"* j

'
dentina illud Decrcto fuo fapientcr adjecit, ut hxc ipfa vetus vulgata Editio emen- Lib.i. '^

datilfime , quoad fieri poflet , imprimeretur neque ulli liceret eam fine facultate , dedi-
:

& approbatione Superiorum excudere Quo Decreto fimul typographorum temeri- Off.
.

tati , ac licentiae modum impofuit , &


Paflorum Ecclefix in tanto bono , qu^m dili-
gentiiTime retinotido , &
confcrvando , vigilantiam , atque induftriam excitavit Et .

quamvisinfignium AcademiarumThcoIogi in Editioflc vuigata priftino fuo nitori refti-


tucnda, magna cuni laude laboraverint j quia tamen in tanta re nulla poteft efle nimia
&
diligentia , codices manufcripti complures , &
vetuftiores Summi Pontificis juflu
conquifiti, arque in Urbem advcdi erant^ &
demum, quoniam executio generalium
Conciliorum, & ipfa Scripturarum integritas, ac puritas ad curam Apoftolicae Sedis
potifllmum pertinere cognofcitur; ideo Pius IV. Pontifex Maximus , pro fua in om-
ncs Ecclefiae partes incredibili vigilantia, leftiflimis aliquot fandae Romanae Ecclefiae
Cardinalibus , aliifque tum Sacrarum litterarum , tum variarum linguarum peritifll-
mis viris , eam provinciam demandavit , ut vulgatam editionem Latinam , adhibi-
tis antiquiflimis codicibus manufcriptis infpeftis quoque Hebraicis , Graecifque Bi-
,
bliorum fontibus j confultis denique veterum Patrum commcntariis , accuratilfime
cafti-
. Quod itidem inftitutum ,
caftigarent S. Piiis V. profecutus eft . Verum Convent,um
illum, ob varias , graviflimafque Sedis Apoftolicae occupationes jamduuum intermif-
fum , Sixtus V. divina providentia ad fummum Sacerdotium cvocatus , ardentiilLmo
ftudio revocavit, & opus tandem confeaum typis mandari julfit . Quod ciim jam ef-
fet excufum , & ut in lucem emitteretur, idem Pontifex operam daret, animadver-
tens non pauca in Tacra Eiblia praeli vitio irrepfifle , qux- iterata diligentia indigere
viderentur, totum opus fub incudem revocandum cenfuit , atque decrevit. Id vero
ciim morte prsventus praeftarc non potuiffet, Gregorius XIV. qui poft Urbani VII.
duodecim dierum Pontificatum Sixto fucceifcrat , ejus animi intentioncm executus ,
perficere aggreffus eft 5 amplillimis aliquot Cardinalibus aliifque doaiffimis viris , ad
hoC iterum deputatis. Sed eo quoque , & qui illi fuccelfit, Innocentio IX. breviffi-
mo tempore de hac luce fubtraftis^ tandem fubinitiumPontificatusCIementis VIII.
qui nunc Ecclefiae univerfae gubernacula tenet , opus, in quod Sixtus V. intenderat

Dco bene juvante perfedum eft Accipe igitur, Chriftiane Ledor , eodem Clemcn-
.

te fummo Pontifice annuente , ex Vaticana Typographia , veterem , ac vulgatam


facrsE Scripturae Editicnem , quanta fieri potuit diligentia caftigatam : quam quidem
ficut omnibus numeris abfolutam pro humana imbecillitate affirmare difficile cft ,
ita csteris omnibus , quse ad hanc ufque diem prodierunt , emendatiorem , purio-
remque effe , minime dubitandum . Et vero quamvis in hac Bibliorum rcqognitio-
ne , 'in codicibus manufcriptis , Hebraeis , Grxcifque fontibus & ipfis veterum Pa-
trum commentariis cohferendis> non mediocre ftudium adhibitum fuerit in hac ta-:

men pervulgata Leftione ficut nonnulla confulto mutata , ita etiam alia , qiix mu-
,

tanda videbantur , confulto immutata reliifla funt j tum quod ita faciendum elTc ,
ad offenrioneni populorum vitandam, fanftus Hieronymus non femel admonuic: tum
Epift.
ad Su- quod facile fieri
poffe credendum eft, ut majores noftri , qui ex Hebrseis , &
Grx-
miaiS) cis Latina fecerunt, copiam meliorum, & emendatiorum librorum habuerint, qu^m
&Fre- ii , qui poft illorum oetaeem ad nos pervcnerunt , qui fortafse , tam longo tempore
teliam idcntidem defcribendo , miniis puri , atque integri evaferunt : tum dcnique , quia
Praefa.
facrae Congregationi Ampliffimorum Cardinalium , aliifque eruditiffimis viris ad hoc
Evang
Da- opus k Sede Apoftolica deleftis , propofitum non fuit , novam aliquam editionem
cudere , vel antiquum interpretem ulla ex parte corrigere , vel emendare :fed ip-
fam vetcrem, ac vulgatam editionem Latinam, a mendis veterum librariorum , nec-
non pravarum emendationum erroribus repurgatam , fuae priftinse integritati, ac pu-
ritati , quoad ejus ficri potuit , rcftituere : eaque reftituta , ut qu^m emendatiflim^
imprimerctur juxta Concilii Oecumenici Decretum , pro viribus operam dare Por- .

ro in hac Editione nihil non cSinonicum , nihil adfcititium , nihil extraneum appo-
nere vifum cft j atque ca cauTa fuit , cur Liber III. & IV. Efdra: infcripti , quos
inter Canonicos libros facra Tridentina Synodus non annuineravit , ipfa ctiam Ma-
naffe regis Oratio , quae kec Hebraice , neque Graece quidem extat , neque in ma-
nufcriptis antiquioribus invenitur , neque pars eft ullius Canonici libri , extra Ca-^
nonicae fcripturae ferieni pofita fint ; & nullae ad marginem concordantiae (quae poft-
hac inibi apponi non prohibentur) nullx notae , nullae variae lcdioncs , nullae dehi-
que prxfationes , nulla argumenta ad librorura initia confpiciantur Sed ficut Apo-
.

ftolica Sedes irtduftriam eorum non damnat, qui concordantias locorum, varias le-
ftiones , prsfationes Sanfti Hicronymi , & alia id genus in aliis editionibus infe-
ruerunt : ita quoque non prohibet , quin alio genere charafteris in hac ipfa Vati-
cana editione ejufmodi adjumenta, pro ftudioforum commoditate, atque utilitace in
pofterum adiiciantur, ita tamen , ut letliones varia: ad marginem ipfius Textus mi-
nime annotcntur.
CLEMENS PAPA VIIL
Ad pcrpetuam rei merdoriam *

Um facrorum Bibliovum vulgatoe editionis Textiis furamisla-


, &
boiribus, ac vigiliis reftitutus quam accuratilHm^ mendis
expurgatus , Benedicente Domino , ex noftra Typographia
Vaticana in lucem prodeat,- Nos, utin pofterumidemTextus
incorruptiis, ut decet, confervetur, opportune providerevo-
lentes, audoritate Apoflolica, tenore prcEfentium diftriftius
inhibemus , ne intra decem annos d data prcefentium nume-
randos, tam citra, qudm ultra montes, alibi quaiii in noftra Vaticana Ty-
pographia a quoquam imprimatur. Elapfo autem prosfato decennio , eain
cautionem adhiberi prcecipimus , iit nemo hanc fandarum Scripturarum
editionem typis mandare prxfumat, nifi habito priUs exemplari in Typo-
graphia Vaticana excufo cujus exemplaris forma , ne minima quidem par-
:

ticula de Textu mutata , addita, vcl ab eo detradta , nifi aliquid occurrat,


quod Typographica; incuri.c manifefte adfcl-ibendum fit, inviolabiliter ob~
iervetur. Si quis vero TypographuS in quibufcumque Regnis,Civitatibus,
Provinciis, & locis, tam noftra; S. R. E. ditioni in temporalibus fubje(flis,
quam non fubjeftis , hanc eandem Sacraruni Scripturarum editionem intrd
decennium prctdidum quoquo modo, elapfo autem decennio, aliter qudm
juxta hujufmodi exemplar, ut prxfertur, imprimere, Vendere, venalesha-
bere, aut alids edere, vel evulgare; aut Ci quis Bibliopola d fe, vel ab aliis
quibufvis, poft datam prctfentium, hujuseditionis impreflbs libros, feu im
primendos d pr.tfato reftituto, &c corredo Textu in aliquo difcrepantes, feu
ab alio, qudm d Typographo Vaticano , intra decennium excufos pariter
vendere, venales proponere, vel evulgare pra^funipferit , ultra amiffionem
omnium librorum , & alias arbitrio noftro infligendas poenas temporales
etiam majoris excommunicationis fententiam eo ipfo incurrat: d qua nili
d Romano Pontifice, prceterquam in mortis articulo conftitutus, abfolvi non
poflit ; Mandamus itaque univerfis, & fingulisPatriarchis, Archiepifcopi^,
Epifcopis, ca;terifque Ecclefiarum, & locorum etiam regularium Pra:Iatis,
ut prcefentes litterasin fuis quifqueEccIefiis, &Jurifdiftionibus ab omnibus
inviolate perpetud obfervari curent, ac faciant. Contradidloresper Cenfu»
ras Ecclefiafticas , aliaque opportuna juris , &fafti remedia , appellatione
poftpofita , compefcendo , invocato etiam ad hoc , fi opus fuerit , auxiiio
brachii fecularis,- Noii obftantibus conftitutionibus, Sc ordinationibus Apo-
ftolicis, ac in Generaiibus, Provincialibus , vel Synodalibus Conciliis editis
generalibus , vei fpecialibus , ac quarumcumque Ecclefiarum , Ordinum ,
Congregationum , Collegiorum , atque Univerfitatum , etiani ftudiorum ge-
neralium juramento, confirmatione Apoftolica , vel quavis firmitate alia ro-
boratis, ftatutis, & confuetudinibus, ac privilegiis, indultis, ac literis Apo-
ftolicis incontrariumquomodocumqueemanatis, & emanandis quibusom- :

nibus ad hunc eftedum latiflfime derogamus, ac derogatumefle decernimus.


Volumus autem , ut prcefentium tranfumptis etiam in ipfis voluminibus im-
prelfis eadem , in judicio, & extra, fides ubique adhibeatur, quce ipfis prx-
fentibus adhiberetur, fi foreat exhibits, vel oftenfe.
Datum Romce apud Saaduni Petrum fub Annulo Pifcatoris die ix.
Novembris M. D. X C 1 1. P-pntificatus Noftri Anno I*

M, Veftrius Barbianus,

i» 4 D E
CANONICIS
DESCRIPTURIS
D E C R E T U M:
Ex Concilio Tridentino, Seffione quarta
AcrojanBa Oecumenica 5 generalis Triden-
tina Synodus , i?i Spiritu fan^o legitime con-
gregata , pr<ejidentibus in ea eijdem tribus„
ApoJloltc£Sedis Legatis hoc Jibiperp^tuo a?Ue'
oculos proponens-i ut Jublatis erroribus pu-
ritas ipja Evangelii in Ecclejia confervetur.
j

Et infra. |

Sacrorum "vero librorum Indicem huic Decreto adjcriben-


dum cenjuit:, necuidubitatio Juboriripojfit-:, quinam/int:, qui
ab ipja Synodo Jujcipiuntur Sunt vero infrajcripti : Tefia-
.

mentiveteris 5 ^uinque Moyfi-^ idejl 5 Geiiejis 5 Exodus-^ Le-


viticus:, Numeri:, Deuteronomium : Jojue 5 Judicum , Ruth
^atuor Regum: DuoParalipomejwn: Ejdrce primus-^ d^j
iJecundus:, qui dicitur Neemias : Tobias^ Judith:, EHher^ fob ,
Fjalterium Davidicum centum quinquaginta Pjalmorum ^ ^

ParaboU:, Eccle/iaJteS', Canticumcanticorufn^ Sapientia^^


Ecclejiajticus:, IJaiaS:,Jeremias cum Baruch , Ezechiel 5 Da- !

niel : DuodecimProphet£ minores^ idejl^ Ojee , Joel , Amos 5

Abdias , Jonas 5 Michdias ^ Nahum , Habacuc , Sophonias ,


Agg^eus:, Zacharias 5 Malachias : Duo Mach^bceorum , pri-
j

mus:, ^Jecwndus Teftamentifiovi: ^uatuor Evangelia^


,

fecundiim Matth^um^ Marcum^^ Lucam^^&^Joanjiem^A&us


Apojiolorum d Luca Evangeltjia cofijcripti , ^uatuordecim ,'

Epi/loU PauliApofloli ; AdRomanos^ du£ adCorinthios:, ad


Galatas^ adEpheJios ^^adPhilippenJes adColofJenJes ducs\ :,

ad TheJJalonicenJes du^e ad Timotheum:, ad Titum-, ad


Philemonem , adHebr£os: PetriApoJtoliduce ; Joanni^ Apo-
(lolitres facobiApoJtoliuna :Jud(Q Apojloliuna :
; Apoca- &
lypjis Joannis Apojtoli Si quis autem
. Libros ipjos integros
cumomnibus Juis partibus prout in Ecclejia Catholica legi
:,

conjueverunt y &
tn veteriVulgataLatina editione haben-
tur:,pro Jacris^i canonicis non Jujceperit :,iytraditiones
pradicfas Jciens^&prudens comtempjenty anathema Jit
HIERO-
HIERONYMI PROLOGUS
GALEATUS.
Iginti, &(Uias littcraseflcapud Deinde fubtcxunt t3^t3fi1ty Sophetini , id
Hebrasos, Syrorum quoquclin- elt Judic»m librum. Et in eundem com-
gua , &Chald3eorum tcftatur, pinguntRuth jquiain diebus Judicumfa-
qnx Hebrxae magna ex parte ftacjus narranir hiltoria.
confinis eft, nam &iplivigin- Tertiusfcquitur^jHlQti? Samuel, quem nos
tiduo elementa habcnt eodem Regum primMm , cjiiiecundum dicimus.
fono, feddiverfis charaderibus. Samarita- Quartus,
ni etiam Pentateuchum Moyfi totidem litte-
DO7DMclachim ,id eltRegum,
ris fcriptitant, figuris tantum ,& apicibus
quitertio, &
quartoRegum volumine con-
tinetur. .
difcrepantes . Ccrtumquc eft, Efdram fcri-
bam, legifquedeftorem , poft captam Jero-
Meliufque mnlto eft DO^O
Melachim , id
folymam, & inftaurationem templifub Zoro- eftRegum , qu^m ni^^^DD M.imlachot,
babel,aliaslitccrasreperi(re,quibusnunc uti- ideft rcgnorum dicere. Non enim niulta-
mur: cum ad illud ufque tempus iidemSa- rumgentium defcribit regna , fed uniuslf-
maritanorum , &c Hebra:orum charaderes raehtici populi, qui tribubus duodecim
fuerint. lu libro quoque Numerorum hec continetur.
eadem fupputatio , fub Levitarum , ac ia- Quintuseft,r!1);ti^1 Ifaias.
cerdotum cenfu , myftice oftenditur . Et Sextus, fJ^/t3T Jeremias.
nomenDomini tetragrammaton, inquibuf- Septimus,
dam Graecis yoluminibus, ufque hodie an- ^JiJpTn^ Ezechiel •
tiquis exprefllim litteris invenimus. Sed Odavus , libcr duodccim Prophftarum
& :

pfalmi trigefimus fextus, &centefimus dc- qui apud illosvocatur ntl^^ l"!!! Therc
cimus , & centcfimus undecimus , & centefi- afjir .
mus dcciuius oftavus , & centelimus qua- Tertiusordo, Hagiographa poiTidet.
dragelimusquartus, quamquam diverfo fcri- Et primusliber incipit a 31^1"^ Job.
bantur n.etrq , t.imcn ejufdcm numeri te~ Secundus a Jl'^ David quemquinquein-:

xuntur alphal^eto. Et Jeremix lamentatio- ciiionibus , ik uno pfahnorum volumine


nes, & oratio ejus Salomonis qiioque in
:
comprehend 'int.
fineproverbia, abeoloco, in quoaic,Mu- Tertiuseft
lierem fortem quisfnveniet? iifdem alpha-
HD^^Jf Salomon, rres libro^ha-
bens: Proverbia, quse illi iVti^D Misle »
betis, vel incifionibus fupputantur Porro
.

quinquc litterae duplices apud Hebraeos id eft Pi^rabolasappellant


funt, Caph, Mem , Nun, Pe, Sade: aliter Qnartus Ecclefuften , id e!t JlSlp Cohe-
'
enim fcribuntnr per haec principia , medie- leth.
tatefque verborum , alicer fines Unde & Qiiintus,Canticuincanticorum, quem titu-
.

quinque k plerifqve libri , duplices lefti- io D1^>^*n "llt^? Sirhalilrimprsnotaut


niantur, Samuel , Helachim , Dibre haja- Sextus, eft
^^>J"T Daniel.
niin , Efdras , Jeremias , cum Ciuoth , id
Septimus , Q^Din ''131 Di^^re hajamin ,
eft, lamentatipnibus fuis. Quomodo igitur
vigintiduo elementa funt , per quse fcribi- id eft , Verba dierum quod fignifican-
:

mus Hebraiceomnc, quod ioquimur, &ep- tius, Chronicon totius divinac J\iftoris
rum initiis vox huinana coixipreiienditur polfumus appellare , qui liber apud nos
Paralipomenon priipus , & fecundus in-
;

ita vigintiduo volumina fupputantur qui- ,

bu? quafi litteris , & exordiis , in Dei do- lcribitur .

dtrina, tencra adhuc , & lactens viri jufti 0£lavus, i^T^^ Efdras: qui &ipfefimiliter
eruditur infantia .
apud Gr^cos, &Latinos induoslibrosdi-
/

Primus apud eos liber , vocatur n^tJfi^n^ v:fus eft. I

Bcrefith: quem nosGenefis dicimus Nonus, nXlDrj Efther.


Secundus,niDtSf ^7^1 Veelle femothjqui Atque ita fiunc pariter Vcterislegislibri vi-
Exodus appellatur. ginti duo id eft , Moyfi qumque , 6c Prophe-
:

Tcrtius, K"lpM Vaiicra , id eft Leviticus. tarumofto, Haqiographorum novem. Quam-


Quarcus>lDT''1 Vajedabber
Iquanonnulli
~
nn
Ruth,& m^lp Cinoth
quem NU- inter Hagiographa fcriptitent , hoslibros
merosvocamtis.
infuo putent numert) fupputadosrac pcrhoc
Quintus ,Dn3in n^K Ene haddeb^rim,
efTe prifcaelegis libros vigintiquatuor :quos
qui Deuteronomium pranotatur fubnumero vigintiquatuor feniorum Apoca-
Hi funt quinqucLibriMoyfi , quosproprie lypfisjoannisinducitadorantes Agnum, &
Thora, ideft, Lcgem appellant. coronasfuasproftratis vultibus oft"eretes:fta-
Secundu , prophetarum ordincm faciunc & tibus cora quatuor animalibus, oculatis ante,
:

incipiunt ab Jefu filip Nave 5 qui apud cos & retr6,id eftinpr3eteritu,& infuturu refpi
|1^ J!l J7t2^inVefio^"eben Nundicicur. cientibus,& indefefla voceclamantibus, San-
(51:us,fan(aus,fanausDominusDeusoninipo- emeridando folicitius didicimus, tene- & &
tens,qui efat,& qui eft,&qui venturus eft.Hic mus , noftrum eft . Et cum intcllcxeris , quod
prologus, Scripturar um quafi galeatum prin- ante^ nefciebas,vel interpretem me sftimato,
cipium,omnibuslibris,quosdeHebr2o ver- figratuses, vel Paraphraften, fi ingratus.
timus in Latinum , coiivcnire poteft ut fcire quamquam mihi omnind confcius non fim,
;

valeamus ,quidquid extra hos eft, inter apo- mutafle me quippiamde Hebraicaveritate.
crypha effeponendum . Igitur Sapientis, quf Certe fi incredulus es , lege Grscos codices ,
vulgo Salomonisinfcribitur , &
Jefu filii Sy- &Latinos, confercum iisopuiculis, quse &
rach liber,& Judith,& Tobias,& Paftor,non nuper emendavimus;& ubicumquedifcrepa-
funt in canone. Machab§orum primum li-|rcinterfevideris, interroga quemlibet He-
brum, Hebraicum reperi Secundus, Grjecusj braeorum, cui magis accommodaredebeas fi-
.

eft : quod ex ipfa quoque phrafi probari po-j dem & fi noftra firmaverit , puto quod euni
:

teft. Quaecumitafe habeant^obfecroteLe-jnonaEftimesconjeaorem , utin eodem loco


ftor, nelaborem meum, reprehenfionem exi- mecum fimiliter divinarit Sed & vosfamu-
'
.

ftimes antiquorum. In temploDei oftertu-Jas Chrifti rogo (qugDomini difcumbentis


nufquifquE quodpoteftralii aurum,argentu,'pretiofiflimafideimyrrhaungiriscaput ,qux
& lapidcspreiiofos:aliibyflum,& purpuram, nequaquam Salvatorem quacritis in fcpul-
&coccumofterunt,&hyacinthum:nobilcum |chro, quibusjamad Patrem Chriftusafcen-
beneagitur,fiobtulerimus pelles, &capra- dit) utcontralatrantescanes, quiadversiim
rum pilos.Ettamen Apoftoluscontemptibi- me rabido ore deisviunt,& circumeunt civi-
liora noftra magis neceflar ia judicat.Unde & tatem,atque in eo fe doftos arbitrantur,fi aliis
1

totaillatabernaculi pulchritudoj&perfin-ldetrahant , orationum veftrarum clypeos


gulasfpecies, Ecclefise pra:renris, futurseque-opponatis. Ego fciens humilitatcm meam
Pralin.
diftindio, pellibus tegitur,& ciliciis, ardo-jilliusfemper fententiae rccordabor, Dixi,cu-
remque folis, &injuriam imbriumea, qus ftodiam viasmeas , ut non delinquaniinlin-
viliorafunt,prohibent. Lege ergoprimum,jgua mea Pofuiorimeo cuftodiam,cumcon .

Samuel, & Melachiin meum meum, inquam,'fifteret peccator adversum me Obmutui,&


: .

meum . Quidquid enim crebrius verterido,& humiliatus fum , & filui a bonis

HIERONYMUS Rater Ambrofius tua mihi mu- lemagus, utvulgus loquitur, five philofo
PAULINO.
nufcula perferens, dctulitfi- phus , ut Pythagorici tradunt , intravitPcr
mul & fuaviflimas litteras , las, pertranfivitCaucafum , Albanos, Scy-
thas, Maflagetas,opulentiflima Indiseregna
1^(51 <^uaf i principio amicitiarum, penetravit
^^^^
IlCfii
fidem probatz jam fidei , & &ad extremum, latiifimoPhi- :

veterisamicitise prsfercbant. lon amne tranfmiflb , pervenit ad Brachma-


Vera enim illa neceflitudo eft , & Chrifti glu- nas, ut Hiarcham in throno fedentem au-
tino copulata, quam non utilitas reifami- reo , & de Tantali fonte potantem , inter
liaris , non praefentia tantiim corporum.non paucos difcipulos, de natura, de motibus
fubdola , & palpansadulatio fed Dci timor, fiderum , ac dierum curfu audiret doccn-
:

& Divinarum fcripturarumftudiaconciliant. tem Inde per ^lamitas , Babylonios , Chal*


.

Legimus in veteribus hiftoriis quofdam lu- daeos, Medos, Aflyrios , Partlios , Syros ,

ftraffeprovincias, novosadiflepopulos,ima- Phoenices Arabes , Palaeftinos , rcverfus


,

ria tranfifle,uteos ,quosexlibnsnoverant, Alexandriam, perrexit ^thiopiam,ut Gym-


cor.im t]uoque viderent Sic Pythagoras nofophiftas, ^ famofilfimam Solis menfam
.

Memphiticos vates > fic Plato ^gyptum , & videret in fabulo. Invenit ille ^ir ubique
Architam Tarentinum, eamque oram Italias, quod difceret, & femper proficiens , fem-
quajquondammagna Graecia dicebatur, la- per fe meliorfieret. Scripfitfuper hoc ple- nu
boriofiflime peragravit , ut qui Athenis mad- nilfimeodo voluminibus Philoftratus. Quid
fter erat,& potens,cujufqjdoctrinam Acade- loquar de fsculihominibus, ciim Apoftolus
mise gymnafia perfonabant.fieret peregrinus, Paulus , vas eledionis , & magifter Gen-
atque difcipulus: malens aliena verecunde tium, qui deconfcientia tanti in iehofpicis|
difcere , quam fuaimpudcnter ingerere De- loquebatur, An experimentum qujericis e-
.
i.Cor.

nique dum litterasquafi toto fugientesorbe jus, qui in mc loquitur Chriftus ? poft Da- G»l. I.
perfequitur , captus k pyratis, &
venunda- mafcum, Arabiamque luftratam , afcende-
tus, etiam tyrannocrudeliflimo paruit ,cap- rit Jerofolymam , ut videret Petrum , &
tivus,vinftus, & fervus ; tamen quia philo- manferint apud eum diebus quindecim ? Hoc
fophus, majoremcntefefuit. AdTitumLi- enim myftcrio hebdomadis & ogdoadis fu- , ,

viumlafteoeloqucntisE fonte manantem,de turusGentium praedicator inftruenduserat.


ultimisHifpaniarjGalliarumrjfinibusquof- Rurfumque poft annos quatuordecim , af- Gal.2.

dam venifle nobiles legimus & quos ad con-


:
fumptoBarnaba, & TitoexpofueritApofto-
templationem fui Roma non traxerat , unius lisEvangelium ,neforte in vacuum curreret,
hominisfamaperduxit. Habuit illaaetasin- aut cucurriflet. Habet enim nefcio quid la-
auditumomnibus faeculis, celebrandumque tentis tv«p>«af vivavox, & in aures difci-
miraculum, uturbem tantam ingrefli ,aliud puIi,deau(Sorisoretransfufa ,fortiusfonat:
cxtra urbemquaererertt. Apollonius,<?ve il- Unde & ^fchinescum Rhodi exularet Sc^ ,

lefie-
legeretur illa Dcmofthenis orario , quani lcriptum cft , d-ioJ^/ef^amoi Duodecim an-
.

advcrsns eum habucrat , mirantibus cun- nos Salvator implcverat , & in templo fe-
Gtis, atquelaudantibusi fufpiransait, Quid nes de quaeftionibus Icgisinterrogans, ma-
fi ipfam audifletis beftiam, fua verba rcfq- gisdocet, dum prudenter interrogat Nifi:

1^'« nantem ? Haec non dico , quod fit in me ali- fortc rufticum Petrum , rufticum dicimus,
quidtale , quod vel pollisi meaudire,vel Joannem: quorum uterque dicere poterat i.Cor
velis difcere: fed quodardor tuus, &
difcen- Etfiimpcritus fermone, nontamen fcientia. r I

di Audiuinetiamabfque nobisper feprobari Joannes rufticus, pifcator ,indo£lus?& un- Joa.i


debcat Ingenium docile , &: fine doftore
. deillavox, obfecro, In principio erat Ver-
laudabile eft. Nonquid invcnias, fedquid &
bum , Verbum eratapud Deum , &Deus
quxrasjConfideramus .Molliscera, &ad for- erat Verbum ? Ao^of enim Grsce multa
mandumfacilis, etiam fiartificis , &
plaft? fignificat, nam &
verbumeft , &
ratio,&
cerfcnt manus:tamenvirtutetotum eft,quid- fupputatio , &caufauniufcuiufque rei, pcr
quid eflepoteft . Paulus Apoftolus adpedes quamfuntfingula , quaefubfiftunt , quaruni-
Aft 11 V.
Gamalielis IfjemMoyfi, &Prophetasdidi- verfarefteintelli gifiius in Clirifto . Hocdo- Abd.i
i.Cor.
ciffe fe gloriatur , ut armatus fpiritualibus dus Plato nefcivit , hoc Demofthenes elo- If. J9
10.
tcJis, poftea diceretconfidenter Arma no- quensignoravit. Perdam, inquit,fapientiam
: i.Cor
ihx militia: non carnalia funt, fed poten- fapieiitium, &prudentiam prudcntium re- I .

i.Cor
tia Deo , ad deftruftionem munitionum ,con- probabo . Vera fapientia perdetfalfam fapie-
filia deftruentes, & omnem altitudiriem ex- tiam 5 &quamquam ftultitiaprsdicationisin
tollentem fe adversus fcientiam Dei, tfcca- crucefit, tamenPaulus fapieiitiam loquitur
ptivantes omnem intelJedum ad obedien- inter perfedtos: fapientiam autemnonff culi
Tim. dum Chrifto , & parati fubjugare oirinem hujus, necprincipumfaeculi iftius, qucedc-
inobedientiam . Ad Timothcum fcribit ab ftruitur j fed loquiturDeifapientiamin my-
iTim.
infantiafacrislitteriscruditum, Sc hortatur fterioabfcondxtam , quam pra^deftinavit De-
ad ftudium leftionis, ne negligat gratiam, usintefoecula. Dei fapientia, Chriftuseft.
Col.i
qu3e data fit ei per impofitionem manus prcf- Chriftusenim, Deivirtus, &Deifapientia.
byterii.TitopraecipitjUtinter cxterasvirtu- Hxcfapientia inmyfterioabfcondita eft: de
tesepifcopi, quem brevifermohe depinxit, qul &noni Pfalmi titulus praenotatur ,Pro
fcientiam quoqueineo eligatScripturaruni: occultisfilii, inquo funtomnes thefaurifa-
Tit.i Obtinentem , inquit , cum , qui fecundiim pientiae,&fcierttix Deiabfdonditi Etquiin .

doftrinameft, fidelem fermonem: utpotens myfterioadfcondituserat, prxdeftihatus eft


fitexhortariindodrinafana,&contradicen- antef^ccula :pra:dcftinjtus autem, &prcEfi-
IV. tcsrevincere .Sanfta quipperufticitasfolum guratusin Iege,&Prophetis.Unde &Prophe-
fibi prodeft : & quantum sedificat ex vitce me- tae appellabantur videntes quia videbant
:

ritoEccIefiam Chrifti, tantum nocet,fide- eum,quemc?terinonvidebant. Abraham vi-


.Toa S
ftruentibusnon refiftat. Malachiaspropheta, ditdiem ejus, &l3etatuseft. Apcriebantur
Ezcch
immo pcr Aggxum Dominus,interroga,ait, cocli Ezechieli, quipopulo peccatori claufi I.
facerdoteslegem intantum facerdotis otfi- erant.Revcla,inquit David ,oculosmeos,&
: Pfaim
cium eft interrogatum refponderede Lege. confiderabo mirabilia delegetua. Lexenim iiS.
Deut. Et inDeuteronomiolegimus, Interrogapa- fpiritualis eft , &
revelatione opus eft , ut in- Roni.
7.
trem tuum , 8c annnntiaoit tibi j feniores telligatu r , ac revelata facie Deig loriam con-
2.Cor.
tuos, &dicent tibi. In Pialmo quoquecen- templemur. Liberin Apocalypfi feptem fi-
J.
tefimodecimooftavo, Cantabilesmihierant gillisfignatus oftenditur?qucm fi dederisho- Apoc»
juftificationes tux in loco peregrinationis minifcientilitterasutlegat, refpondebittibr, y.
mex. Etindefcriptionejuftiviri, cumeum Nonportum fignatuseftenim. Quantihodie
:
If. 19.

David arbori vita; , quse eft in paradifo , com- putant fe nofle litteras, tehentfignatum li- Apoc.
Pf. I, I.
pararet, inter c?teras virtlFtes &hocintu- bru, nec aperire poflunt , nifi ille referaverit,
Dan. lit, InlegeDomini voluntas ejus, &in le- qui habetclavem David ,quiapcrit, & nemo
geejusmcditabitur die, acnofte. Daniclin claudit^ claudit&nemo apcrit. InAftibus
fine facratiftimx vifionis ait, juftos fulgere Apoftolorum fandus Eunuchus, immo vir
ficut ftellas, & intclligentes, id eftdoftos, (ficenim eum Scripturacognominat)cLimIe-
quafi firmamentum Vides quantum inter geretlfaiam prophetam ,interrogatu$,aPhi-
.
Afl.g.
fediftent, jufta rufticitas, &
dofta juftitia ? Iippo,PutafneintelIigis,quf legis? refpondit:
Aliiftellis, alii coelocomparantur Quam- Quomodo poflum , nifi aliquis medocuerit ?
.

quamjuxta Hebraicam veritatem utrumque Ego (utdeme loquarinterim ) necfanftior


de eruditis poflit intelligi . Ita enim apud fum hoc Eunucho , nec ftudiofior , qui dc
eoslegimus. Qui autem doifti fuerint ,fiil- ^thiopia , id eft de ex tremis raundi finibus
gebuntquafifplendor firmamenti: &
quiad venitadtemplum ,reliauitaulamrcgiam : &
Aft.?. juftitiam erudiunt multos , quafi ftellae in tantusamatorlegis, divinseque fcienti^fuit,
perpetuas ^ternitates Cur dicitur Paulos utetiam in vehiculo legerct Litterasfacras.
.

Apoftolus vaselcftionis? Nempe quialegis, Et tamen cumlibrum tenerct, &verbaDo-


& Scripturarum fanftarum erat armarium. minicogitationeconciperet,linguavolYeret,
Pharifaeiftupentin dodtrina Domini: & mi- labiisperfonaretjignorabateum ,quernin li-
ranturinPetro, &Joanne, quomodolegem bronefciens venerabatur. Venit Philippus,
|lciant, cum litteras non didicerint. Quid- oftendit ei Tefum,quiclaufuslatebat inlitte-
quidenim aliisexercitatio, &quotidianain ra.O mira doftoris virtus! eadcm hora credit
l^Semeditatio tribuerefolet , illis hoc Spiri- Eunychus,baptizatur,& fidelis, &fan(flusfa-
Luc 2 I


•itusfandus fuggerebat, &erant juxta cuod dus eft 3 ac magifter de difcipulo, plus in dc-
I

ferto
fertofontcEcclefif,quami!iaurrirolVnagog? |veteribus ^HucufqueMoyfes , hucufquePen-
temploreperit.Hsca meperlhic>afuntbre-'tatheuchus: quibus quinque^^erbis h)quife
vicer(neq;enini epiftolaris angnltia cvagari velle ApoftolusinEcciefiagloriatur
Jongius patiebatur) u t inrelligeres,tein Scri- Jobexemplar patienti -e , qux non myfteria
)
14.
Job.
pturisfacrisfineprxvio,&: monftrantefemi- fuo fermonecopledicur^^PProfaincipit, verfu
tam nopofleingredi .Taceo ilcgrammaticis,Jabirur,pedeflrifermoncfinitur omnefq^lc- :

rhetoribiis, philofophis , geomctris dia- |ges Dialcdiciv , propofitione , aflumptione,


,

kaicis , nnilicis, aftrononiis , aftroh^gis > jconfirmatione, conclufioncdeterminat. Sin-


medicis , quorum fcientia-.mortalibus vcl igula in eo verba plena funtfenfibus. Et (utde
utiliffima el\ , 8c in trcs parces fcinditur,{ceterisfileam)refuireftionecorporu fic pro-
J^oyiAA nbM fXi&oJ^ov , tIjj ifj.-reip/tiv .phetat, ut nnllusde ea vel manifeftius , vel
•> .

Ad mmorcs artcs veniam <lfequx non tain tcantiusfcripferit. Scio,inquit,qucdredeptor


,

lingua,quammanuadmini{trantur Agrico- imcusvivit, &in novilfimodiedcterrafurre-


.

lar, ccEmentarii,fabrimetallorum lignorum- j^fturus fum & rurfum circudabor pellemea.


, :

quecxfores, lanarii qpoque , Sc fullones , &\8cin carnemcavidebo Deiim , quc vifurussu


cxteri,quivariamfupelleailem,& vilia opuf- egoi^xfe, & oculimeiconfpe£lurifunt , 8c non
culafabricantur,abfquedodore cffe non pof- alius Repofita eft hsc fpes mea in finu meo
.

funt, quodcupiunt. Qiiod medicoru eftjpro- Veniam ad Jefum Nave, qui typumDomi- Jofue
mittunt medici: tradantfabrilia fabri,fola ninoniolumgefHsjverum etiam nomine pr§- five

fcripturarum arscft , quam fibi palh"m omnes fert:tranfit Jordanem,hoftium regna fubver- Jefus
Nave,
vindicant Scribimus indodi, doftique poe- jtit dividitterram vidori populo ,& pcr fin-
. ,

matapaftim. Hancgarrula anus , hancdeli- igulas urbes , viculos, momtes , flumina , tor-
rusfenex, hancfophifta verbofus ,hanc uni-'rentes,atqueconfinia ,Ecclefix , cjzleftifque
verfiprsefumunc, lacrant doccntantequam Jcruialem fpiritualia regnadefcr-bit
,

difcant. Alii addufto fupcreilio , grandia Jn Judicum 'ibro, quot principes populi; Libr.
Judic,
vcrbatrutinantcs,inter mulierculasdefacris tot figursfunt .

littcrisphilofophantur , Alii difcunt, proh Ruth Moabitis, Ifaix explet vaticinium


Ruth.
pudor!if?minis,quod virosdoceant,&nepa- dicentis, Emitteagnum, Dhe Dominatorem if. 16. ,

rum hoc lit, quadam facilitate verboruin, tcrrasde petra defertiad montem filixSion.
imino audacia , ediffcru nt alii5,quod ipfi non Sarauel in Heli mortuo , & occifo Saul ve- Reg.I.
intclligunt. Tacco de meifimilibus, qui ii teremlegcmabolitannTionftrat .Porro in Sa- &1I.
fortead Scripcurasfanftas poft fsculareslit- doc , atqucDavid novi facerdotii, novique ,

terasvenerinc, &fermone compofito aures imperii facramenta teftatur


populimulferinc,quidquid dixerint ,hock- IMelachim,id eft tertius , & quartusRcgum Re^u
,

gem Dei putant, ncc fciredignantur , quidjlibcr, iSalomoneufquead Jecl\oniam ,& r 1 1.

ProphetaJ, quid Apoftoli fenferint, fed ad Jeroboam fijio Nabat ufque ad Ofee ,qui du-
!

fenfum fuum incongrua apvancreitimonia |(fiuseft in:AHyrios, rcgnumjuda, &regnum


quafigrandefit,&non vitiofiirimum docendi defcribit Ifrael Si hiftoriam rcf-jicias, verba .

gcnus, depravarefententias, & advolunta- firnplicia funt fiinlitterisfcnfumlatentem


:

temfuam,Scripturamtraherercpugnantcm infpexeris; Ecclefix paucitas, & hjcretico-


.

Quafi non legerimus Homerocentona? & rum contra Ecclefiam bella narrantur.
,

Virgiliocentonas: ac non ficetiam Maronem Duodecim prophetae in unius voluminis


ftnc Chrifto poflimus dicere Chriftiannm , anguftia coarftaci , multoaliud,quamfonGt
quiafcripferit: Jamredit&virgo, redcucSa- in littera , prarfigurant.
turniaregna. Ja nova progeniescf lo dcmit- Ofeecrebro nominatEphraim, Samariam , Ofee,
tituralto. EtPatremloquentem adFilium: Jofcph jrzrahe!,&nxoreforuicaria,& forni-
Nate meacvires, meamagna potentia folus. cationis filios & adultera cubiculo claufam ,

Et poft verba Salvatorisin cruce Talia per- inariti, multo temporefedere viduam & fub
:
^
,

ftabatmemorans, fixufquemancbat. Pucnlia vcftelugubri.viriad fereditum prccftolari.


funthaec, & circulatorum ludo ftmilia,do- Joelfiliu.sPhatueldefcribittcrramduodc-
Joel.
cere,quod ignores: immo ,utcum ftomacho cim tribuum,cruca,brucho,loculha,rubigine
loquar,nehoc quidem fcire, quod nefcias vaftantcconfumptam;X poft evcrfioneprio
. ^

VidelicetmanifeftilfimaeftGcncfis ,inqua ris populi,eft'ufuin iriSpiritum fan6t{un fuper


de creatura mundi , deexordio generis hu- fervos Dei,& ancillas, id eft fupcr centum vi-
mani, de divifioneterra: , de confufionelin- ginti credentium nomina, & effufum iri in
guaujm, & gentium , ufquc ad exitumfcri- cf naculoSion.Quicentum viginti,ab uno uf- A.a.1.
bitur Hcbraeorum quead quindccim paulatim, & per incremeta
PatetExoduscum decem plagis, cumde- furgentes ,quindeciin graduum numeriim cf-
calogo,cum myfticis .divinilquepraEceptis. ficiunt,qui in pfalterio myftice contincntur .

In promptu eft Leviticus libcr , in quo fin- Amos paltor,& rufticuSj&ruboru niura di- Am»s
gula facrificia, immo finguls penefyllaba?, ftringens,paucisverbisexplicari nc»n poteft.
& veftcs Aaron, & totusordo Leviticusfpi- Quiscnim digneexprimattria, autquatuor
rant ccclcftia facramenta fcelera Damafci,&Ga7 §,&Tyri,& Id um^q, &
Numerivero nonnecotius arithmeticae, fHioru Ammon,&Moab,&in feptimo,& o£ta-
prophctii Balaam, &quadraginta duarum vo gradu Judx,&Ifiacl? Hic loquitur ad vac-
percremum uianfionum myfteriacontinent ? cas pingues,qu?funtin Samarif montc,&rui-
Deuteronomiu quoq3fccundalex,& Evan- turam domu maiore minoremq^teftatur.Ipfe
gelic2 legis prxfiguratio nonne fic ca habet ccrnitfi(florelocuftae, &ftantem J3ominn fu-
,

Iquxpriorafunt juttamennovafintomniade 'per murumlitum veladamantinu, & uncinn ,

po-
pombrumjattrahentemfuppliciapeccatori- QuarLusverb^ qui & extt-emus inter qua- Dan.
&:fanicnin terram , non famcni panis tuor^proplietas, temporumconfcius , &to-
hus ,

nec{itimaqu3e, fcd audiendi verhuin Dei. tius inundi <^/^/V<$f , lapidem prsecifum dc
Abdi- Abdias,quiintcrpretatUrfcrvus Dci, per- mohtc finemanibus, &regna omniafubver-
BS.
tonatcontra Edom languincum, terrenum- tentcm, clatolermonepronunciat.
Guchohuncm: fratrisquoque Jacobreniper David Simonidesnofter, Pindarus,& Al-
David
.^muUiin halla percutitfpirirali.
,
cxuSjFlaccu.^ quoqucCatullusatq^Serchus,
Jonas Jonas, columba pukherrimrt , naufragio Chriftum lyra perfonat , & in decachordo
fuopairionem Dominiprcefigiirans, mundum pfalterioabihferisexcitatrefurgentem.
ad pcchitcjltiam revocat tSt fub nomirie Ni-
: SaJomon pacificus, & amabilis Domirii
nivc Gcntibus falutem riuiuiat. niores corrigit, haturam docet, Ecclefiam
Mich. Mich.TasdeMbraflhieohsrcsChrifti, va- jungit, & Chriftum, fanftaruinque nuptia-
llationemanhunci^lt fiiiae latronis, & obfi- rum dulcc canitepitalamiUm
dioncm ponit contra eam; quia maxillam Efther in Ecclefistypo, populujH liberat Prov.
percuflerit judicis Ifrael. depcriculo^ &ihterfctto Aman, quiinter- Eccle-
Nah. Nahum cdnfolator orbis increpat civita- pretaturiniquitas, partesconvivii , & diem
temlanguinum, & poft everfioncn? illius lo- cclebrcm mittitiil pofteros. Efthor"
quitur, Ecccfiiper montcs pedes evangeli- Paralipomenon liber, ideft, Teftamenti 1'aral.
xan tis , & annunciantis pacem . veteris sVm^ii, tantus,actaliseft-, utabf-
Haba- Habacuc luftator fbl-tis, & rigidtis flat fu- que illo fiquis fcientiam Scripturarum fibi
cuc. per cuitodiamfuam, &figit gradum fupcr voluefitarrogare, feipfUmirrideat. Pcr fin-
miinitiohem, utChriftum in crucecontcm- gula quippe nomina , junfturafque verlio-
pletiir, dicat, Operuit coElosgloriaeius,! rum, & pra;termitTa: in Regum libris tan-
& laudisejusplcna eft terra. Splchdorcjus guritur hiJioria , & innuitierabiles explican-
utluxerit, cbrhuain hianibus ejus ibiab- rnr F.vahgclii quxftiories.
.'

ff.ondita cft: fortitudoejus. Ef(lrrts,& Nehemias, adjutorvidelicec, &


Soph. i
Soplioniasfjpeculator, & arcanorum Dei conlolatora Domino, in unum volumen co-
I
cognitor,auditclamorcm iPortapifcium,& arftantur, inftaurant templum , murosex
.
eju latUm h Secunda,&contritione^ collibus. truuntcivitatis : omniiqueilla turba populi
;
Indicit: quoque uIuLfrum habitatoribus Pilae, redeuntis in patrinm^&defcriptio faccrdotu
ciuia conticuitomnispopulusChana.a,difpe- Levitarum liraclis, profclyterum,ac per fin-
rieruntunivcrfi , quiinvolutierantargento. gUlasfamiliaSmuroru, ac turrium operadi-
\ Agg&usfcftivus, & l3etus,quifeminavitin vifa,aliud in corticc procferunt, aliud retinct
:lacryniis, ut in gaudio metciet; deftruftum in medulla. Cernis ,meScripturarum amore
templum 3edificat,DeumqiiePatreminducit raptum, exceHifle moduili epiftolx, & tamcn
I

;loquentcm, Adhuc unummodicum, &ego non impleire,quod volui. Audivimus tantiim


commovcbo ccelufii , &
terram , & mare, & quid noffe ^ quid cuperc debeamus, ut & nos
jaridam, & movebb omnesgentes, & veniet quoquc poflimusdiccre Concupivit anima :

|defiderarus cundiis gentibus. mea defiderare juftificationes tuasin pmni


ZkH. 1
Z.acharias mcmor Doimihi fui,multiplex in tempore. Co^tcrumillud Socraticuraimpie-
prophctia, Jcfum veftibusforHidisindutuni turinnobis, Hoctantum fcio ,quod ilefcio
&lapidem oculorum fcptcm, candeldbrum-
'

Tangam & hovum brevitcr Teftamentuni


queaureum cum totidem lucernisquot ocu-
i
Matthaeus, Marcus,Lucas,& JoahneSjqua-
'lis , duas quoqufe olivasil (iniftrislampadis drigaDorhini,& veriim Cherubiih, quod in-
ccrnit,& dextris: ut poft equos nigros,rufos, terpretatur fcientix multitudo, per totu cor-
[

albos, &varios, &diflipatas quadrigas ex pusoculatifurit,fcintill2eemicant,difcurri!nt


Ephraim , & equuiri de Jerijfalem ,paupcrem fulgura, p^edeshabentreftos, & inruhlime
tcgem yaticinetur, & praediCet, fedentem tendentesjterga pennata,& ubiq^ volitantia,
fupcr pullum filium afins fubjugalis. terient fe mutub, fibique perplexifuht, &
Mala. Malachiasapertc, &in fineomnium pro- quafi rotain rota vblvuntur,&perguht, quo-
th.
phetarum , deabieftionelfrael, & vocatione cumqueeos fl.iiusSpiritus fandli perduxerit.
Gentium. Noneftmilii, ait,voluntasin vo- Paulus Apoftolus adfepteni fcribiteecle-
bis, dicitDominus cxercituum, : & munus fisis oftava eniin ad Hebrxos plerifque ex-
:

I
honfuicipiamdemanu veftra. Abortuenim tra nUmerum ponitur Tiihotheum inftruit,
.

I
folisufqueadoccafum tnagnum eft nomen acTitum, & Philemonem pro fugitivo fa-
,

meuminGentibus & in omhi locofacrifica- mulodeprecatur Super quo meliustacerc


: .

tur, &ofterturnomini meooblatio munda. pUto, qu^tnpaucafcribere.


,

Ifaiam , Jerehiiam , Ezechielcm , & Da- Aftus Apoftolorum nudamquidem fbnare


nielem quispoteft vel intelligere, vel expo- yidentur jriftoriam , & nafcentis Ecclefise
tiere? Quorum primus non prophetiam mihi infantiam texere : fedfi noverimus fcripto-
videtur texere, fed Evangclium . remeorumLucameflemedicum, cujus laus
Jereiri
Sccimdus virgam nuceam, & ollatn fuc- eft inEvangelio, animadvertemits pariter ,
cenfam k facie Aquilonis , & pardu m fpolia- oinnia verba animje languentis efle mcdici-
tum fuis cblofibus, & quadruplex diverfis nain .

metris neftit alphabctum Jacobus,Petrus,Joahnes,^udas, feptein


Tertius principia, & finem tantis habct cpiftolasediderunt, tam myfiicas, quam fuc-
Ezech.
obfcuritatibus involuta , ut apud Hebriros cinftas & brcves pari.er ,acIongas brevcs
, :

ifta. partescum exordio Gencfeos anteaanos inverbis, longas in fententiis ucrarusfit,


:

Itriginta non legantur. qui non in eariim ledlioneGaecutiat.


Apocalypfis Joannis tot habet Sacrameta, tuorum,contcmptunifarculi,fidemamiciti2,
qirotvcrba. Parumdixi,^^ promeritovolu- amorem Clirifti. Nam prudentiam, & eloquii
minislausomnisinferioreft. In verbisfingu- venuftatem ctiam abfque illo ipfa epiftola
lis multiplices latentintelligentix Orote,
praferebat. Feftina,qu2Bfote,& hxrentisin
.

falo naviculs funem magis praccide, qu^m


trater charilTime , inter hxc vivere,ifta medi-
tari,nihilaliudnofle, nihilquxrere. folve Nemo renunciaturus fsculo bene po-
Nonne .

teftvcndere, quaecontempfit , utvenderet.


tibi videtur jam hic intcrris regni cceleftis
habitaculum? Nolo ofiendaris inScripturis Quidquidinfuniptusdc tuo tuleris, prolu-
VIII.,
&
fanftis fimplicitate, crocomputa. Antiquum di£lumeft, Avaro Prov,
quafi vilitate verbo-
rum ,qu£ vel vitiointerpretum,velde indu- tamdeeftquodhabet , quam quod non ha- »7«
ftria fic prolata funt , u t rufticam concionem bet. Credentitotusmandus divitiarunieft
facilius inftruerentj&iauna ,eadeniquefen- infidclisautemctiam oboloindiget. Sic vi- i.Cor.
tentia aliter dodus , aliter audirct indodus. vamus, tamquamnihil habentes, &omnia 6.
Nonfumtampetulans, &hebes, uthxcme poifidentes. Vidus, &veftitusdiviticeChri-
nolfe pollicear, &
eorumfruftus capcre,quo- ftianorum funt . Si habes in poteftate rem
rumradicesincoelofixaefunt fed velle fa-
: tuanijvende: fi nonhabes,proiice. Tollenti Matt,
teor.Sedentinieprffero,magiftrunirenuens, tunicam, &palliumrelinquendumeft. Sci-
comitemfpondeo Petenti datur. Pulfanti
. &
licet nifi tu , femper recraftinans , diem de
aperitur, qusrensinvenit. Difcamusin ter- die trahens, cau te ,& pedetentim tuas p oflef-
ris,quorunifcientia nobisperfeveretin coelo. fiunculas vendideris, non habet Chriftus ,
Obviiste nianibus excipiam, &
(ut inepte undealatpauperesfuos. Totum Deodedit, Matt.
aliquid, acde Hermagorse tuniiditate effu-j quifeipfumobtulit. Apoftoli nayem taatuai, 4.
tiaui) quidquid qusefieris, tecum fcirecona-: &retiareliquerunt, Vidua duo aeramifitin Marci
bor Habcs hic amantiffimum tui fratrem' ga2.ophylacium ,
. &
prxferturCrffifi divitiis. Luc3E,
Eufebium, qui litterarumtuarum mihi gra-| Facile conteninit omnia, qui fe femper cogi-
tiam duplicavit,referen$ honeftateni nioruni tat elTe moriturum

PRiEFATIO SANGTI
HIERONYMI PRESBYTERI
IN PENTATEUCUM MOYSI,
AD D£ S I D E R 1 U M.
Efiderii mei defideratas accepi fe: &multaalia, qusproprium ^inhnyfXA
epiftolas , qui quodam prxfa- defiderant. Interrogemuscrgoeos, ubihjec
gio futuroruni , cum Danicle fcripta fint: &
cum dicere non potuerint ,
nonien, obfccran- de libris Hebraicis proferamus . Primuni
fortitus eft
ut translatum in Latinam teftimoniumeftinOfee, fecundum inlfaia , Ofee
tis,
linguam de Hebraeo fermone tertium in Zacharia , quartum in Proverbiis 1 1.
Pentatcucum, noftroruni auribus traderem . quintum seque in Ifaia . Quod multi ignoran- Ifa.ii
Periculofuni opus certe , &
obtrcftatoruni tes apocryphorum deliiamenta fedantur : Zach.
meorumlatratibuspatens : qui meallerunt & 1.
Hiberas nsniaslibris authenticis prxfe- Prov.
1

in Septuaginta interpretuni fuggillationeni runt Caufaserroris noneft meum exponc- i8.


.

nova pro veteribus cudere , ita ingenium re. Judxi prudenti fa61:umdicuntclTe con- lf.64.
quafi vinum probantes ciini cgo fasrpilfime filio: nePtolemseusuniusDeicultor, etiam
:

teitatusfim, nieproviriliportionein taber- apud Hebraeos dupliccm divinitatem depre-


naculo Dei offerre, quse poftim, nec opes henderet. Quodmaxime idcirco faciebant,
alterius aliorum paupertatefoedari . Quod quia in Platonis dogma caderc videbatur.
Sxod. utauderem, Origenisme ftudium provoca- Denique ubicuniquc facratum aliquidScri-
vit,quieditioniantiquetranslationcmTheo- ptura teftatur de Patre, &Filio, & Spiri-
dotionis mifcuit, afterifco, &
obelo opus tu fanfto, aut aliter interpretati funt, aut
omne diftinguens: dum, aut elucefccre fa- omninotacuerunt: ut& regi fatisFacerent,
cit, qux minus ante fuerant^ autfuperflua & arcanum fidei non vulgarent. Etnefcio
qusque jugulat, &confodit, maxime, quae qu is primus auftor feptuaginta cellulas Ale-
Evangeliftaruni , &
Apoftolorum audoritas xandrix mendacio fuo extruxerit quibus :

promulgavit. Inquibus multa devcterite- divifieadcmfcriptitarint:cum Ariftxas ciuf-


ftamento leginius, qux in noftriscodicibus dem Ptolenijei CTnfctaxTiTviQ , multo poft &
nonhabentur uteftillud, Ex ^gyptovo- temporc Jofephus, nihiltale retulcrint fed
: :

cavifilium meum &, Quoniam Nazarsus


: in unab.ifilicacongregatos, contulifte fcri-
vocabitur : &, Vidcbuntinqueracompun- bant, non prophetarie. Aliud eft eniniva-
xerunt: &, Flumina de ventre ejus fluent teni, aliudeftcfTeinterprctem : ibiSpiritus
aqusevivxi &, Qux nec oculus vidit, nec vcnturapraedicit: hiceruditio, &
verborum
auris audivit , nec in cor hominis afcen- copia, ca,qucBintelligit,transfcrt. Nifi forte
derunt, oux prxparavit Deus diligentibus putanduseftTullius, Oeconomicum X eno
phon-
phontis, & PJatonis Protagoram , & Demo- cifti, &tacui. Exiftimafti iniqye, quod ero
flhenis pro Ctefiphonteorationem atflatus tuifimilis: arguamte, & ftatuamcontrafa-
theorico fpiritu tranftulifTe. Aut alitcr de ciem tuam Quaeenim audientis, vellegentis
.

eifdem libris pcr Septuaginta interpretes,ali- utilitas eft, noslaborando fudare, & alios
ter per ApoftolosSpiritus fandlustcfnmonia detrahendolaborare? dolercJud.Tos^quod
texuit: ut quod illitacuerunt, hi fcriptum calumniandieis, &irridendi Chriftianosfit
cfTemcntiti fint Quid igitur? damnamus ve- ablata occafio ,
. &
Ecclefiae homines id dcfpi-
tercs? Minimc. Sedpoftpriorum ftudia,in cere, immo lacerare, unde adverfarii tor-
domo Domini,quod pofllimusjlaboramus.ll- queantur^ Quod fi vetus eis tantiim interpre-

liinterprctatifuntantcadventum Chrifti,& tatioplacet,qu£& mihinondifplicet,& ni-


quod nefciebant,dubiisprotulcrefententiis: hil extra recipiendum pu tant^cur ea,quje fub
nosveropoft paflionem, refurreftionem afterifcis, & obelis veladdita funt, velampu-
&
ejus, non tam prophetiam qu^m hiftoriam tara,legunt,& negligunt? QuareDanielem
fcribimus,aliterenim audita,alitcr vifanar- juxta Theodotionis translationem eccld\x
rantur, quod meliusintelligimus, mclius& fufccpcrunt ? Cur Origenem mirantur , &
profcriinus. Audiigitur,jemule,obtrefl:ator, EufebiumPamphili, cunftas editiones fimi-
aufculta nondamno, nonreprchendo Se-
: liter diflerentcs ? Aut quae fuit ftultitia, poft-
ptuaginta : fed confidentercunaisillis Apo-' quam veradixerinr,proferre,qu3efalfafunt?
ftolos pra:fcro . Per iftorum ps niihi Chriltus Unde autem in novo Teflamento probare
fonat, quos ante prophetas intcr fpiritalia poteruntaflumpta teftimonia, quae inlibris
chariOiiatapofitoslego : inquibusultimum veteribus non habentur? Haecdicimus, ne
pocne gradusii Interprctes tenent. Quidli- omnino calumniantibus tacere videamur .

vorc torqueris> quid imperitorum animos Caeterumpoftfan^taePaul3edormitionem,cu-


contrame concitas? Sicubi in translatione jusvita virtutisexemplumeft, &hoslibros
tibi videor errare, interroga Hebr3eos,diver- quos Euftochio virgini Chrifti negare non
farumurbium magiftros confule. Quod illi potui, decrevimus, dum fpiritus hosregit
habentdcChrifto, tui codices nonhabent. artus, prophetarumexplauationi iucumbe-
Aliud eft, fi contra fe pofte^ ab Apoftolis re, &omiflumjamdiiiopus, quali quodam
ufurpata teftimonia p robaverunt,& cmenda- poftliminio,repeterc: prsfertimcum &ad-
tiorafuntexemplaria Latina, qu^mGrsca mirabilis, fanftufque virPammachius, hoc
&Gr3Ecaquam Hcbraica . Veriiin hxccon- idem litteris fiagitet; &nosad patriamfe-
trainvidos. Nunc te precor, Dcfideri charif- ftinantes, mortiferosSireoarumcantusfur-
fime, ut me,quiatantum opusfubirefecifti, da debeamusaurc tranfire.
& k Genefi exordium capere, orationibus ju- PR^FATIONEM EJUSDEM
yes quo poflim eode fpiritu, quo fcripti funt
: fanfti Hieronymi in libros Regum fupra
libri, inJ.atinumeostransfcrrefermonem reperies, ideoin principio pofitam , quod
tjufdem in Jofue Prafatio, librorum facrorum ordincm contiHcat
TAndemfinito PentateuchoMoyfi, velut Infcribitur autem , Prologus galeatus
grandifcenoreliberati, adjefum filium ^jufdem in librum P aralipomfnoyi
Nav<- manum mittimus, quem Hebraei pr^fatio .
TD yDin^ ideftJofuefiliumNun,voCant: SlSeptuagintainterpretum , pura ,& utab
kadjudicumlibrum, quem D^DSIty ap- cisinGraecum verfaeft, editio permane-
pellant ad Ruthquoque, & Elther, quos ret, fuperflue me , Chromati cpifcoporuni
:

eifdem nominibusefterunt. Monemufquele- fandifliime , atque dodiflime, impelleres , u


ilorcm,utfylvam Hebraicorum nominum,& Hebrfatibivoluminail Latinofermpnetraf-
diftinftiones per niembra divifas diligens ferrem. Quod cnim femel aures hominum
fcriptor confer vet ne & no fter labor , & il- occupavefat,& nafcentisEcclefisB roborave-
:

liusftudiumpereat. Etinprimis, quodfaepe ratfidem, juftum erat ctiam noftrofilentio


teftatusfum,fciat,mcnonin reprehenfionem comprobari. Nuncverociim pro varictate
veterum nova cudere, ficutjemulimeicri- regionum diverfa ferantur exemplaria , &
minantur fed pro virili parte offerre linguae germanailla, antiquaquetranslatiocorrupta
:

meae hominibus (quos tamen noftra dekftat) fit,atque violata 3 noftriarbitriiputas ,aute
ut proGrscorum £|«i^Xo7? ,quae & fumptu,& pluribus judicarcquid verum fit,aut novum
laboremaximoindigent ,editionem aoftram opusin veterioperecudere, illudentibufquc
habeant Et ficubi in antiquorum volumi- Judxis,cornicym,utdicitur,oculosconfige-
.

numleftionedubitarint, hascillis conferen- re. Alexandria, & vEgyptusin Septuaginta


tesjiuvcniant, quod rcquirunt: maximeciim fuis Hefychium laudat audorem. Conftan-
apud Latinostot fintexcmplaria, quot codi- tinopelis ufque AntiochiamLuciani marty-
ces & unufquifqueproarbitrip fuovelad- risexemplaria probat. Medisinter bas pro-
:

diderit,velfubtraxerit,quodcivifumeft & vinciae Rilacftinos codiccs lcgunt , quos ab


:

utiqucnonpollitverum effcj quod diflfonat. OrigeneelaboratosEufebius, & Painphilus


Unde ceflet arcuato vulnere contra nosin- vulgavcrunt totufqueorbishacinterfetri-
:

furgerefcorpius, &fand;Mm opusvenenata fariavarietatecompugnat .EtcertcOrigenes


carperelingua, velfufcipicns,fiplacet vel non folum cxeplaria compofuit quatuor edi-
:

contemnens,fi difplicet memineritque illo- tionumevegionefinguIaverbadsrcribens,ut


:

Pfalm rupi verfuum, Os tuum abundavit malitia,& unusdiflentiens, ftatim caterisinterfecon-


49. linguatuaconcinnabatdolos.Scdensadrcr- fentietibusarguatur:fedquod majorisauda-
susfratrem tuum loquebaris, & adversus fi- cixcftineditioneSeptuagintaTheodotionis
lium niatristuaeponebns fcandalum hscfe- cditionem niifcuit, afterifcis defignans,qu5e
:
. , ,,

minusfuerant,&virgulisqu?exluperfluo vi-lmagisdehis,rupcrquibusancGpseram?Deni-
debaturappofita.Siigituraliislicuitnonte-lquecuma me nuper litteris fiagitaffetis, ut
nere,quod femelfufcepcrantj & poft Septua-| vobis librum ParalipomenouLatino rermone
ginta cellulas,qu§ vulgo fine audiorejactatu r transferrem,de Tiberiade qu endam lcgis Do-
|

fingulascellulasaperuere, hocq;inecclcfiiSjaorem,quiapudHebrsosadmirationihabe-
legitur , quod Septuagintanefcierunt: curme| batur,afrumpfi.& contuli cum eoa vertice.ut
n on fufcipiat Latini mci,qui inviolata editio a)unt,ufqueadextrcmum unguem: & ficcon-
ne veteri ita nova condidi, ut laborem meum firmattJS,aufusfumfacere,quodjubebatis.Li-
Hebrzeis, &, quod his majuseft,Apoftolis au- berc enim vobisloqiior , ita in Grxcis, & La-
aoribuscomprobcm ? Scripfinuper librude tinis codicibus hic nominum liber vitiofus
optimogenereinterpretandi,oftedcnsillade eft , ut non tam Hebraca, qu^m Earbara quar-
Matt. Evangelio. Ex .ffi^gypto vocavi filium meum: dam, &
Sarmatica nomina conjeCla arbitran-
i 2.
Joan.
&, ^uoniam Nazarxus vocabitu r & , V ide- duni fit. NechocSeptuagintainterpretibus,
;

i
bunt,in quem compunxerunt:&illud Apofto- qui fpiritu fanfto pleni,ejt, qua; vcra fuerunt ]
i.Cor, li, Quseoculusnonvidit, necaurisaudivit, tranftulerant,fcdfcriptorumculp?afcriben
ncc in cor hominis alcenderunt , quse prsepa- dum, dumdeemendatisinemendatafcripti
ravitDeusdiligentibusillum cxteraquehis tant & fsepe trianomina , fubtraftis e medio
: :

fimilia , in Hebrsorum libris inveniri Certe fyllabis, in unum vocabuium cogunt, vcle
.

Apoftoli, &Evangeliftce, Septuagintainter- regione unum nomen, propter latitudinem


pretesnoverant: &undeeishxc, quxinSe- fuam,in duoivei tria vocabula dividunt. Sed
ptuagintaincerpretibusnon habentur? Chri & ipfff ftppeiiadones, non homines, ut pleri-
ftus Dominus nofter utriufque Teftamenti queexiftimant,fed urbes,& regiones,& fal-
conditor in Evangelio fccundum Joannem, tus,& provincias fonant,&obiique fub inter-
Joan. Qui cr«dit,inquit,in me,ficut dicitScriptura, pretatione,
I

& figura eorum, qusedam narran-


fiuminadeyentreeius fiucntaqua: vivae, U- turhiftoriae dequibusinRegum libro di- :

tique fcriptum cft, quod Salvator fcriptum citur, Nonne ecce hsc fcripta furitinlibro
efieteftatur. Ubifcriptum eft ? Septuaginta verborum dierum regumJuda?Qiie utique in
nonhabent: apocrypha nefcitEcclefia Ad noftriscodicibusnon habentur.Hoc primum
.
I

Hebraos igitur revcrtendum eft, unde & Do- fciendum, quodapud Hebraeos, libcrPara-
I

minus loquitur, &difcipuliexemplapraefu- lipomenon, unusfit: &apud iilosvocatus .

munt Hxcpacevcteruinloquor, & obtre- D^D^f' 'ISTj id cft , Verba dierum qui :

datoribus m~cis tantum refpondeo , qui cani-l propter magnitudinem apud nos divifus eft
no dcnte me rodunt,m publico detrahentes,! quod nonnulli etiam inBruto,Ciceronis dia-
& legentcs in angu lis,iidem & accufatores,& logo , faciunt ut eu m in tres partcs fefient
\
,

defenfores,ciuninalnsprobent,quod inme cum unus k fuo auaore fiteditus. Deinde


reprobant quafi virtus, & vitium non in re etiamillud attendendum , quod frequenter
:

busfit, fcd cumauftore mutetur Citerum nomina,non vocabula hominum,fed rerum,


.

memini, editionem Septuagintatranslatoru, ut dixi,fignificantiasfonant. Ad extremuiu


olimdeGrxco emendatam tribuiife n>e no- quod omnis eruditio Scripturarum in hoc
ftris: nec ininiicum deberc exiftimari eorum, continetur & hiftoriae^quae veipraetermifl^s
:

quos in conven"',' fra'""um fcmper edifTcro. Et funtinfuislocis, vel perftriftae leviter, hic
quodnunc D^DTI HDT» ideft, Verbadie- per qua^dam verborum compendia cxplicen
rum,interpretatusfum idcirco feci,ut inex- tur. Orationumitaqueveftrarum adj.utusau-
:

tricabilesmoras, &fylvam nominum, qua: xilio, nifi librumbenevolisplaciturum, ta-


fcriptorum confufa funt vitio, fcnfuumque men invidis difpliciturum efle non ambigo ..
barbariem, apertius & perverfum coladi OptimaenimquaEque,utaitPlinius, malunt
gererem,mihimetipfi,& meis juxtalfmeniam contemnereplerique,qu^mdifcere. Siquisin
canens , fi aurcs furdae funt cxterorum hac intcrpretatione volueritaliquid repre-
hendere, interroget Hcbraeos,fuam confcien-
Dcmnionem , KcgatiAnum, in eum- tiam rccolat,videatordinem,textumquefcr-
dem prafatio ejufdem. monis & tunc noftro labori , fi potuerit de-
:

trahat. Ubicumque ergo afterifcos, ideft,


QTJomodo Grsecorum hiftorias magisin- Itellasradiarein hocvoluminevideritis: ibi
telligunt,qui Athenas viderint;& tertiu fciatisdcHcbraco additum, quod in Latinis
Virgilii librum.aui k Troade per Leucaten>& codicibus non habetur Ubi vero obcius , .

Acrocciaunia ad Siciliam, & inde ad oftia tranfverfa fciiicet virga prxpofita eft, illic fi-
Tib"- -«^navi^averint^ita fanftamScripturam gnatur, quid Scptuaginta interpretes addi-
lucidiusirtuehitur qui Judaeam oculiscon- dcrint, vel ob decorisgratiam , vel.obSpi-
,

temp.atusfit, & antir;uarum urbium memo- ritus landli audioritatem , lic^t in Hebrxis
!
rias, iocorumque, velcadcmvocabula, vel volummibus non iegatur.
mutatacognoverit.Unde& nobiscurae fuit,
!

tumeruditiifimisHebrxorum hunclaborem Ijtifdem ad Demnionem , Rogatianuni & ih


&
,

I
fui>ire :ut circumiremus provinciam ,quam Ifdram-, Kehemiam prafatio ,

univcrfae ChriftiEccleAz ionant Fatcor


.

j
cnim , mi Domnion, & RogadanechanlTimi UTrudifficiliusfit, faccrc, quod pofcitis,
, numquam me in divinis volun inibus, pro- an negare,nccdu.m ftatui n.im neqjvo- ,

I priisviribuscredidifle, nechabuifleopinio- bisaliquid imperantibusabnuere,fcntcntiae


i
&
nem meap.-! , fcd ca etiam , de ouibus fcire mc cft ; magnitudooncris impofiti ita ccrviccs
arbitrabar, intcrrogare mefolitum , quanto prcmit, ut ante fub fafcc rucndum fit ,qu^m
lcvan-
&a .. . ,

levandum. Acceduntnd hocinvidoruir) ftu- dcinde etiam qui habuerint, &Hebr3ei fer-
dia, quiomnc, quod fcribimus, reprehcn-
monis ignari funt, magis errabunt , igno-
dendum putanc 5 ik interdum contra fe eon- rantes, quise multis verius dixerit. Qiiod
fcientiarepugnante, publice lacerant, quod etiam lapicntilfimocuidam nuper apudGr?-
occultelcgunt, intantum, ut clamarecom- cos accidit, ut interdum Sc ripturacfenfum
!
Pfal. pellar, &dicere: Domine, libera animam relinquens,uniufcujufquc interpretisfeque-
119. meam k labiis iniquis, & k lin.^ua dolofa. retur errorem Nos autem , qui Hebraeae
.

Tertius an nus eft , quod femper fcribitis , parvam habemus fcientiam,


at- linguae faltem
que refcribitis, utEfdrae librum , ik Efther &Latinus nobisutcumque fermo nondee/t,
vobis de Hebr^otransferam quafinonha- : &de aliismagis poflumus judicare, & ea,
beatisGracca, & Latinavolumina: autquid- qu3E ipfi intelligimus, in noftralingua pro-
quid illud eft, quod ^ nobis vertitur , non mere. Itaque licet hydra libilet, viclorque
ftatim ab omnibusconfpuendum fit , Frultra Sinonincendia jadet: numquam meum,ju-
autem, utaitquidam, niti, neque aliudfa- vanteChrifto filebit cloquium etiamprce-
: :

tigando ni/i odium quxrercextremae demen- cifa lingua balbutiet, Lcgant, quivolunt:
tia: eft . Itaque obfecro vos , mi Domnion , qui noluntabiiciant Eventilenr apices, lit-
.

RogatianechariffimijUtprivataleftionecon- teras calmnnientur magis vcftracharitate:

tenti, libros nonefteratis inpublicum , nec provocabor ad ftudium, quamillorum de-


faftidiofis cibos ingeratis, vitetifqueeorum traftione, &
odio deterrebor
fupercilium , quijudicaretantumdealiis>&
iplifacere nihil noverunt. Siqui autemfra-
Eiufdem Chromatium » Etiodorum in &
Tobiam prafatio
trum funt , quibus noftra non difplicent , his
tribuatis exemplarj admonentes ut Hebrf TViCIrari non defino cxaftionis veftrae in-
nomina, quorum grandis in hocvolumine IVX ftantiam exigitis enim , ut librum :

copia eft, diftinfle, & perintervalla tran- Chaldaeo fermoneconfcriptum , ad Latinum


fcribant. Nihilenim proderit emendafteli- ftylumtraham librum utiqueTobiae, quem ;

brum, nifi emendatio librariorum diligen- Hebr§i decatalogo divinarum fcripturarum


tia confervetur Nec quemquam moveat, fecantes, his, qus ha^iographa memorant
.

quod unus ^ nobisliberedituseft necapo- manciparunt.Feci fatisdefiderio veftrojnon


:

cryphorum tertii , & quarti fomniis dclede- tamen mco ftudio. Arguunc &nosHebr£o-
tur: quia Sc apud Hebrxos Efdrae, Nehe- rumftudia: &impucanc nobis contrafuum
mixque fermones in unum volumen coar- canonemLatinisauribusifta transferre. Sed
ftantur & quae non habenturapudiHos^nec meliusefle judicansPharifa?orum difplicere
,

de vigintiquatuor fenibus funt, proculab- judicio , & Epifcoporum juffionibusdefervi-


iicienda. Si quis autem Septuaginta vobis re, inftici utpotui Etquia vicinaeft Chal- .

oppofueritinterpretes, quorum exemplaria dforum lingua fermoni Hebraico, utriufque


varietas ipfalacerata, &inverfademonftratj loquacem reperiens,
linguae peritiffimum
nec poteft utiqueverum afferri quod diver- uniusdieilaborem arripui: & quidquidille
j
fum eft: mittite eum adEvangelia; inqui- mihi Hebraicisverbisexpreffit, hoc ego ac-
bus multa ponuntur quaft de Veteri tefta- cito notario, fermonibus Latinis expofui.l
mento, quse apud Septuaginta interpretes Orationibus veftris mercedem hujus operis
I
non habentur , velutillud, Quoniam Naxa- compenfabo,cum gratum vobisdidicero, mc {

j
Txus vocabicur:& Ex jtgypto vocavi filium
, quod jubere eftis dignati , compiefle.
tmeum:&, Videbunt, inquem compunxe- Eiufdem pr^fatio in librum Judith,
jrunt: multaque alia, quae latiori operire- APud
Hebr^os liber Judith incerhagic-
fervamus: & quaeriteab eo, ubifcriptafint: graphalegitur cujus au(5toritasad ro- :

ciimque proferre non potuerit , vos legite de boranda illa , quae in contentioncm veniunt,
hisexemplaribus, quae nuper^ nobisedita, minusidonea judicatur Chaldeo tamcn ier-i .

nialedicorum quotidielinguisconfodiuntur. mone confcriptus, inccr hiftoriascomputa-j


Sed utad compendiuni veniam , certequod tur. Sed quia hunc Iibrum fynodus Nicaena
j

illaturus fum^ zquiffimum eft. Edidi ali- in numero fanftarum Scripturarum legitur!
quid , quod non habetur in Grxcojautaliter computaire,acquievi poftulationiveftr§,im-|
habe:ur, qu^m i meverfum cft: ? Quidinter- mo exadioni & fcpofitis occupationibus, ;

pretem laniant ? interrogent Hebrat;os:& ipfi quibusvehementerardabar , huic unamlu-


audoribus, translacioni meae velarrogent, cubratiunculam dedi, magisfcnfum efenfu, j

velderogent fidem . Porroaliud eft, ficlau- qu^m ex verboverbumtransferens . Multo-


fis, quoddicitur, oculis mihi voluntmale- rum codicum varietatem vitiofiffimamam-

;
dicere,&non imiranturGraecorum ftudium, putavi folaea, quxintelligentiaintegrain
:

ad benevokntiam , qui poft: Septuaginta verbis Chalda;is invenirepotui , Latinisex-


I

translatores, jam Chrifti Evangelio coru- prelfi Accipite Judith viduam,eaftitatis ex-
.

fcante, Judaeos , & Hebioniraslegis veteris emplum, & triumphali laude perpetuiseam
I

j
interpretes, Aquilam videlicet, &Simma- praconiis declarate. Hanc enimnonfoliim
ichiim, &Theodotionem, &curioseIegunt, rfminis,fed & virisimitabilem dedit,cuica-
1
& per Origenis laboreni in hexaplis, ecclefiis ftiratisejusremunerator, virtucemeitalem
dedicarunt. Qiianto nvAgis Latini gratiefle tribuitjUt invidium omnibus hominibus vin-
deberent, quodexuitanttm cernerentGra;- ceret, & infuperabiiemfuperaret
I

j
ciam i fe aJiquid niutuari ? Primum enim Eiufdem in Itbrum Ejiher prafatio,
1niagnorum fumptuum eii, &infinit2e diffi- Llbrum Efthervariis translatoribuscon-
I^ultatis , exemplaria poffe haberi omnia ftat efle vitiatum ,quem e£o de archiviis
:

He-
;

Hebrxorum revejans , verbum e verboex- Hcbr?os primus haberi putabatur, non par-
preirius tranftuli.Qtiem librum editio vuJga- vis redemifle nummis cujusdodrina an aJi- :

ta,laciniolis hinc indc vcrboruin finibus tra- quid profecerim,nefcio hoc uiium fcio , non :

hit,addensea,qua: ex tempore dicipoterant, potulflemeinterprctari,nifi quodanteinteJ-


Sc audiri jficut folitum eft fcholaribusdifci- Icxeram.*A principio i^aque voluminis ulque
plinis, fumptothemnte , excogitare quibus ad verba Job,apud Hebrfds profa oratio eft Jobg. .

verbis uti pbtuit, Qui iniuriam partus eft, vel Porro a verbisJob,in quibusait, Pereat dies,
qui injuriamfecit. Vosautem,6 Paula, Sc Eu- inquanatusfum j &nox, in qua diftumeit,
ftochi , qUoniam &bibliothecas Hebra»o- conceptuseft homo ufqj ad eum Jocum, ubi
:

rum interpretum certa-


itudtiiftis intrare, ante finem voluminis fcriptum eft , Idcirco
minacomprobaftis,tenentes tAherHcbrai- ipfe mereprehcndo,-X:ago p?nitentiam in fa-
cumlibri:m,per fingula verba noftram tranf- villa,&: cinere hexametri verfus funt , dafty-
:

Jationem aipicitej ut poffitis agnofcereme lo ,fpondeoque currentes: Sc propter lingu?


nihiletiaiiiaugmentane addendo , fed fideli idioma,crebr6 recipientes,&aIio3 pedes,non
teftimonid limpliciter ficut in Hebi-so ha- earumdemfyllabarum, fed eoru:ndem tem-
bentur , liiftoriam Hcbraic.im Latinx Jingux porum.Interduquoq;rhythmusipre dulcis,
tradidifle.Ncc aliedamus Jaude^honiinum , <&,tinnulus fertur numeris pedum folutis
nec vituperdtiones expavefcimijs Deo enim . qUod metrici magis quim fimplex leftor in-
pf.ft. placere curantes , minas hominiim penitus telligunt. Afupradidioautemverfu ufquead
Cal.i, non timeinus quoniam Deus dilfipat ofla
; finem libri parvum comma quod remanet,
,

corum>quihomintbus placerc defiderant & : profa oratione contexitur. Quodficui vide-


iecunduiir Apofl:olum> Qui ejQfmodi funt, ttir incredulum , metra fcilicetefleapudHe-
fcrvi Chrifti cflc noi- poflunt. Rurfum, in li- bi^os,& in morem noftri Fllcci, G rgciq^Pin-
bro Elilier aJphabctum ex minio ufque ad dari,& Alc§i,& Sapphus , vel Pialterium, vel
Teth litteram fecimus diverfis in locis, vole- LamcntationesJeremi?,7el omnia fermefcri-
tes fcilicet Septunginta interpretum ordinem pturarumcanticacomprehendij legatPhilo-
per hoc iniifiuare rtudiofo J^^dori Nosenim
. nem, Jofephum, Origeneni , C?iarienfcm Eu-
juxta morem Hebraicum ,ordinem profequi iebium & eorum tcftimonio meverumdice-
,

etiam in Septuagintaeditione maluimus. re comprobabit. Audiant quapropter canes


.
tju/dem in I>bruni fohprafatio 4 mei , idcirc6 mein hoc volumine laborafle,
COgor per fingulos lcripturn; divinx Ji- Inon utinterpretationemantiquam rcprehen-
brosadverlanorum refpondere maledi- derem, fed utea , que in illaautobfcurafnnt
ctis ,qui interpretationem meam , reprehen- automifla aut certefcriptorum vitio depra-
,

fione Septuaginti interpretum crimin^ntur jvata, manifeftiora noftra interpretationefie-


:

quafi rion ik apud Grscos Aquila, Symma- jrent: utquiHebra:orum fermonem ex parte
chus, &
Theodotio, veJ vcrbum c verbo, vel jdjdicimu^, ik ih Latinopeneab i^{\s cunabu
fenfum eienfu, velex utroque commixtum, llis inter Grammaticos , &,rhetoresphilofo
& medie temperatum genus translarionis phos detriu fumus . Quod fi apudGra-cos,
expreifcrint, & omnia Veteris inftrumenti poft Septuaginta cditionem, jamChriftiE-
volumina Origcnes obelis, afterifcifque di- vangeliocotufcaiite, Jud?us Aquila,& Sym-
ftinxerit,quos veJ additos,vel de Theodotio- machus, acThcvJotio Judaixantes haeretici,
nefumptos, translationi atitiquz inferuit, funt recepti, qui multa myfteria Salvatoris
probansdefuifle , quod additum eft. Difcant fubdola interpretatione celarunt , tamen &
igitur obtreftatores mei recipere iri toto, iri i^ct7rxo7? habcntur apud ecclefias, &ex
quod inpartibusfufceperunt, aUt interpre- planantur ab ecclefiafticis viris quanto ma- :

tationem meam cum afterifcis fuisradere. gis ego Chnftianus, &deparentibusChri


Nequeenim fieripoteft, ut quos plura inter- ftianisnatus,& vexillum crucisin mea fron-
milifle fulcepcrint , non eofdem etiam in cui te portans, cujus fiuditim fuitom;fla repetC'
bufdam errafle fateantur, prcrcipuein Job re, depravata corri^^^ere,
: facramentaEc- &
cuifiea, qux fubafterifcisaddita funt, fub- cjefiae puro, &
fideli aperirefermorie j vel^
traxeris, pars maximadetruncabitur ,& hoc faftidiofis, vel a n-^alignislcftoribus nonde
dumtaxat apud Grxcos. Csterimi apud Lati- beo reprobari ? Habeant,qui voJunt>veteres
nos , ante eam translationem,quam fub afte- Jibros,veJ in membranis purpurcisauro , ar-
rifcis, &obelisnuper edidimus , feptingenti gentoque defcriptos,veIunciaIibus, utvul
ferme,auco6lingenti verfus defuntmtdecur- g6 ajunt,littcnsonera magisexarata , qu^m
tatus,& laceratus, corrofufque Jiber, foedita- codiceS dummodo mihiy meifque permit-
:

temfuipublicelegentibuspraebeat. Hsecau- tantpaupereshaberefcheduJas, & non tam


temtranslationulJum de vetcribusfcquitur pulcnroscodices, qukm emcndatos. tJtra-
Interpretem: fed ex ipfo Hebraico, Arabico- quc autem editio , & Septuaginta juxta Gt§-
que fermone, & intcrdum Syro nunc verlja,
, cos, & mea juxta Hebraos, inLatinum meo
nuncfenfus, nunc firiiuJ utrumquetefoiiabit. labore transJata eft . Eligat unufquifque
Obliquus enim etiam apud Hebrxos totusli- quod vult: &ftudiofum me magis, qu^ni
ber fc'rtur,& lubricus & quod Graci rheto-
: malevoJum probet.
rcs vocant, i^x^fjt.ct-vtcrfjt.i^oi dum qui aliud ^lia eiufdem pr^fatio,
loquitur,aJiud agit ut li velisanguiJlam, veJ aute fifcellam junco texerem, aut palma
murenulam
:

ftridis tcnere manibus, quanto


SI
rum folia complicarem , ut in fudore vul-
fortius preflcris, tanto citius elabitur . ftle- tusmeicomederem panem, >& ventris opus
mini me ob intelligentiani liujus voluniinis, folicita metepettra^carem: nullusmorderet,
Lyddaeum quemdam pracceptorem qui apud ncmo reprehenderet. Nunc autem quia juxta
,
. , ,

fententiamSalvatoris, volooperancibum, ftitamor , Commcntariosin Ofec, A^^os ,


ouinonperit, &antiquam divinorum v^lu- Zacliariam ,Malachiam,quospofcitis, fcrip-
minumviam fcntibus, virgiikirgue purgare; «iflcm, fi licuifletprae valetudine. Nlittitisfo-
crrormihigcminus infligitur : correaor vi- latia fumpcuum : notarios noftros , & lil^ra-
tiorum, falfarius dicor , & errpresnon aukr- rios fuftentatis.ut vobis pptiirimum noftrum
re, fed ierere . Tanta cfl cnnn vetultatis con- defudet ingcnium . Et ecce cx latcre frequcns
fuetudojut eti:\m confefla plerifque vitia pla- turba diverfapofccntium quafiautsquum ;

ccant dum niagis pulchros habcrevolunt fii;,me, vpbisefurientibus,aliislaborarc: aut


:

codiccs,quam emVndatos .Quapropter,6{ra- in rationedati ^'^ acccpti , cuiquain practer ,

tres-dneaiirimi^unicum nobiJitatis, «& humi- vos,obnoxiusfim Itaquelonga xgrotatione .

litatis cxcmplar, pro flabeilo, calatliis ,


fpor- fradus, ne pcnitushoc anno rcticcrem,
tcllirquc, niunufculismonachorum , Ipirita- apud vos mutus eflcm, triduiopus nomini
liah3EC,& manfuradonafufcipitc^acbearum veftro confecravi , intcrpretationem v^ ] ch-
Job, quiadhucapud Latinos jacebat :n fter- cct trium Salomonis voluminum ry}2W :

core,&: vcrmibusfcatebat errorum,integru, quasHebraeiParabolas, vnJ-^ata autem edi-


immaculatumque gaudete. Quomcdo cnlm tio proverbia vocat :
n^mp^ quemGrxce
poft probationem ,atouevia:oriam,duplicia Ecclcfiaften Latine conciJnatorcm pofl"u-
,

funt ei univerfa reddita ita ego in lingua no- : mus dicerc: DHtt^n l^^li^» q""^ i" noftra
ftra^utj^daufter h^quar, feci eum habere,qu3c linguavertitur,Canticumcanticoruni Fer- ,

amiferat Igitur . vos, &


unum quemque le- & tur Sc Panxrctos Jefu filii Sirachlibcr, &
ftorcm folira prgefatione commoneo , in & alius pfeudopigraphys , qui Sapientia Sa-
principiislibrorumeadem femper anneftens, lompnisinfcribitur , Quorum priorcin, He-
rogo,utubicumqueprscedentes virgulasvi- braicum reperi non EcclefiaUicum , ut
:

deritis, fciatisea, qusefubicaafunt, inHe- apud Latinos, fed Parabolaspraehotatum


braicisvoiuminibusnon haberi . Porro ubi cui junfti erant Ecclefiaftes , Canticum &
ftcllx imago prapfulferit, cx Hebraeo in fer- canticorum ut fimilitudincm Salomonis
:

monenoftroadditafunt,necnondfcilla,qu3e nonfp.lum librprum numero, fed ctiam ma-


haberi videbantur, & ita cprrupra erant,ut teriarumgenerecoaequaret Secundusapud .

fcnfum legentibus tollerent, orantibus vobis Hcbr^Eos nufquam efl; i quin 6c ipfe ftylus
magnolabore correxi magis utilequidex :
Graecam eloquentiam redolet nonnuUi : &
otibmco cccleftisChrifti, yenturum ratus fpriptprum yeterum hunc effe JudaeiPhilo-
quiim ex aliorum negotio .
nisaflfimant. Sicutergo Judith, &Tobi3e ,
Ejufdem in pfalterium , quod fecundum Septua- & Machabxorum libros lcgit quidemEccle-
pnta editionem cotrexit , ptafatio fia, fed eos inter canouicas fcripturas non
PSalterium Romse dudum pofitus emenda- rccipit fic 8c haec duovolumina legat ad
:

ram & juxta Septuaginta interpretcs,


:
aedificationem plebis, non ad aui5loritateni
Ifcet curfim , magna tamen ex partc correxe- Ecclefialticorum dogmatum confirman-
ram . Quod quiarurfum videtis,dPaula, & dam . Si cui fane Septuagintainterpretum
Euftochi fcriptorum vitio depravatum ,
, iriagiseditipplacet, habeteam ^ nobis olim
plufquam antiquum errorem , qu^m novam emendatam Nequeenim nova fic cudimus , .

emcndationcm valerc me cogitis , ut veluti ut vetera deftruamus . Et tamen CLim dili-


:

quodam novali^ fcifTum jam arvum exerce- gentifliime Icgerit , fciat magis noftra fcri-
am, & obliquisfulcisrenafcentesfpinasera- ptaintelligi, quacnon intertiumvas tranf-
dicem xquum efle dicentes,ut quod crehro fufacoacuerint, fed ftatim de proelopurif-
:

male pullulat, crebrius fuccidatur , Unde fimaecommendatateftae, fuum faporemfer-


confueta prffatione commoneo tam vos,qui- vaverint,
busfortelabor ifte defudat, qu^m eos, qui ^d Paulam , EuHochium in translatio-
cxemplariaiftiufmodihaberevoluerint, ut, nem Ifaix ex Hebraica veritate , ejufdem
quaediligenteremcndavi , cum cura,, ii: dili- prafatio.
gentiatranfcribantur. Notet fibi unufquif-
que vel jacentem lincam, vel radiantia figna^
cum prpplictas verfibus viderit
elfe dcfcriptos , metro eps exiftimet
NEmp
ideftobelos, vel afterifcos . Et ubicumque apud Hcbraeosligari, &aliquid fimilehabe-
videritvirgulam prsecedentcm , ab eoufque redePfalmis, operibus Salomonis; fcd &
ad duopunda, quae impre{limus,fciatin Sep quodin Dcmofthene, &Tulliofoletfieri, ut;
tuagintatranslatoribusplushaberi. IJbiau pcrcolafcribantur,&:cpmmata,
qui utique
tcm perfpcxerit ft,ellaj fimilitudinem , de He prpfa, &npnverfibuscpnfcripferunt. Nos
braeis voluminibus additum noverit xque
qvj.oqucutilitatilcgcntibusprovidentes, in-
ufque ad duo punfta , iuxta Thcodotionis terprctationem npvam novo fcribendige-
,
dunuaxateditionem,'quifimplicitatefermo-
nere diftinximus Ac primum de Ifaia fcicn- ,
nis Septuaginta interpretibusnondifcor- d.um,quodin fermonefuodifertusfit quip-
Hxc ergo&vobis, & ftudiofocuique pe ut vir nobilis, & urbanx eloquentije , nec
:

dat .

fecifle me fcicns, non ambigo multos fore,


habcnsquidquam in cloquio rufticitatis ad-
quivelinvidia, vel fuper^ilio malint con-
miftum. Undeacciditut prae cx-terisflprem
tcmnerevideriprjeclara, quiim difcere : &
fermonis ejus, translatio nonpotucritcon-
deturbulento magis rivo qvum de puriffi-
fervare . Deinde etiam hoc adiiciendum ,
,

mo fonte potare. quod non tam prophcta diccndusfit, qu^m


Eiufdem prafatio in librqs S^lomottis, evangelifta, Itaenim univerfa Chrifti, Ec-
JUngat epiftola, qubsjungitfacerdotium, clefiseque myfteria ad liquidum profecutus
imm6chartanondividat,quosChrifti ne- eft, utnon putescum de fufuro vaticinari,
fjtj^^ 2 feT
, , :

fed deprseteritishiftoriain texerc i Undeco- compendium inali, rediusfueratmodum fu-


niicio, noliiiltetunctcinporibus Septuagin- rori eorum filentio meo ponere, quam quo-
ta interpretesfideifiKviacrnmenta perfpicue tidicnovialiquidicriptitantem, invidorum
Ethnicis prodcre ne randum cnnibu.';, :infiiniam provocare. &
Margaritaspoi cis darent quce, cum hanc yiufdem in Exechielctti prjfaiio
;

editioncmlegeritis, abillis animadvertetis EZcchielpropheta cum Joachm rege Juda


ahfcondita Ncc ignoro, quantilaboris
. fit captivu^iduauseft in Babylonem ibi- :

proplietasintcllij;ere necfacile quempiam queiis, quicumeocaptivifuerant, propho-


:

pofle judicarcde interpretatiohe, niliinrel- tavit, poenitt.ncibus quod ad Jeremixvati-


lexerit, antcquainlcgerit n(^s quoque pa-i ciniumfc ulcro adyerfariis tradidiflent,
:
&
tere morfibus plurimorum, qui ftimulantel vidcrent adhuc urbem Jerofolymam ftare ,
invidia, quod confequi non vaknt, delpi-j quanMllceafuram eftc prcedixcrat. Trigeli-
ciunt. Sciensergo, &:prudens in flammamjmo autem «tatis fu.re anno- captivitaris &
mitto manum, &
nihilominus hoc a fafti-! quinto , esorfuseft ad concaptivos loqui .
dio/islecloribusprecor , ut quomodo Graci; Eteodem temporc, licet pr^/ierior , hic in
poft Septuaginta translatores Aquiiam, &jC]ialdcca , Jercmins in Jud.Ea prophetave-
Symmachumj &
theodotionfm legunt veljrunt . Sermo cjus necfatisdifertus, necad- ,

ob fludiumdodrinjefua;, vcl ut Septuaginta modum lullicus eft fed c:: utroquemedic :

magisexcollationeeoruminteilis^ant: iic & temperatus. Sacerdos &ipre fuit, ficutje-


i/lifaltemununvpoRpriores hatere dignen- remias : principia voluminis, & finem ma-
rur interpretem Legantprius, & poftea de-
. gnis habens obfcuritatibusinvoluta Sed . &
fpiciaiit nevidcantur,iionexjudicio,fed ex
: vulgata ejus editio non multiim diftat ab
odii prjrfumptioncignorata damnare. Pro-! Hebraico . Undeuonfatis miror, quidcau-
phetavitautemHaiasinTerufaleuij&inJu- fxextiterit, Utfieofdem in univerfis libris
d^a necdum decem tribubus in captivita-; habemusintcrpretes in aliis eadem, in aliis
, :

temduftis ac de utroque rcgno nunc com-| diverfa tranftulcrint. Legite igitur & hunc
:
,

iniftim, nunc feparatim texit oraciilum Etl juxta translationem noftram quoniam per . :

cum interdum ad prxfentem refpicit hifto-! cola fcriptus, commata > nianifeftiorem
riam, &poft Babylonis captivitatem redi- Jegentibus fenfnm tribuit . Si autem amici
tum populifignificet in Judxam tamen om-: mei &liuncfubfannaverint, diciteeis,quod
:

nisejuscura de vocatione Gentium, &


ad- nemo cos compelJat, ut fcribaht. Sed ve-
ventuChriftiefl Quem quanto plusamatis, reorneiihid t!.<- evcniat, quod Grxcefijinifi-
.

oPauIa, &Euftochi, tantomagis abeo pe- canti/cisdicitur, uc vocentur ^^ayoM/tT^ipot ^


tite, »t proobtrcftatione pra:fenti, qua me quod eft , manducantes fannas.
indefinentcr semuli laniant, ipfe mihi mer- Eiufdtm in DarJelcm prafatio.
cedem reftituac in futuro quifcit me ob
hoc in peregrina:]ingu'ceeruditione fudafle ,
Aniclem propheram juxta Septuaginta
:

interprctcs. Domini Salvaroris Ecclefij


ncjuciaide falfirate Scripturarum ecckfiis nonkgunc, utf ntesTheodocioriiseditione
D
ejus diutius infuitarent hoc cur acciderit nefcio Sivc enim, t]nia
.
^ j
.

Eiufdem in Jetemlam pr^fatid. re;moCha]da;cuscft,cV quibufdamproprie- ^ j

JEremiasPropheta, cui hlc prologusfcri-| tatibus a noftrocloquio difcrepat, nolue-


bitur , fermone quidem apud Hebra:os runtSeptuaginca intcrprctcs eafdcm lingux
Ifaia, &ore;e, &
quibufdam aliis prophetis' Hneas in tran.slationc fcrvarc five fub no- :

vidctur efle rufticior , fcd fenfibus par eft :,m!ne eorum ab alio nefcio, quo non fatis
quippe, qui codem fpiritu prophetayeric .| Chaldeam linguam fciente , editus eft Jiber
Porro fimpiicitasejoquii, alocoei , in quo fivealiud quid cauls extiterit ignorans hocj :

natuselr, accidit. Fuit cnim Anathotites unum afhrmare pofsum,quod muJtum i vcri-|
quieft ufque hodicviculus , cribus ab Jero- tate difcordet,& redo judicio repudiatusfic.j
foIymisdiftansmiJJibus, f.icerdos ex facer- Sciendumqiiippeeft, DanieJem maxime
dotibus, &
in matris uccro fandifica'us Efdram,Hebraicis,quidem Jitteris,fedChaI-:

virginitate fu.! evangelicum virmn Chrifti dseofermoncsconfcripros, 8c unam Jeremiae


Ecclefiae dedicans . Hic vaticinari exorfus pericopen Job quoquecum Arabica Jingua :

eft puer &: captivitatem urbis, atque Ju- plurimam haherefocietatcm.Denique&: cgo
:

daecenon folumfpiritu , fcd &


oculis carnis adoIefcentuluspoftQuinciliani &TuIJii k- ,

intuitus eft . Jam decem tribuslfrael Afsyrii ftionem, ac Hores rhetoricos , ci\m me in lin-
inlVkdostranftukrant: jam tcrras earum , gu2hujuspriftiiiu:n reclufifsem: multofu.^| &
coIonisE Gcntium pofTidebant. Unde in Ju- dore, multoquccemporcvixca:pif<;em anhe-
datantum, &inBenjamih prophetavit lantia, ftridcntiaqucverba refonare, : &
quafi &
civitatisfuae ruinas quadruplici planxit al- percrypcamambulansrarum defuper lumen
phabeto, quod nos menfura metri , verfi- afpicercm , impegi novillimc in Danielem : &
bufque reddidimus. Praeterei ordinem vi- tanto taedio aflfedus fum , ut delperationc fu-
fionum, quiapud Grascos, &Latinosomni- bitaomnem laborem veterem voluerimcon-
noconfufuseft, adpriftinam fidemcorrexi- temnere. Verum adhortante mcquodam He-
mus. Librum autem Baruch notarii ejus br^o, &illud mihi crebrius in fua lingua in-
quiapud Hebrsos nec kgitur nec habetur gercntcLabor improluisomnia vincic:* qui
,

prierermifimiis pro his omnibus makdidaj mihi videbar fcioIu«^,incer Hebr^oScepi rur-
:

aba:mulis pra^ftolantes, quibus me nccefsel fus efsedifcipulus Chaldaicus: Ec utverum


eft por fingula opufcula refpondere. £t hoc,faccar, ufquc ad pr^fcnccm diem magispof-
pacior cuia vos mc cogicis
: Caeccrfmi adi fum fermonem ChaJdaicum Jcgcrc, &incel-
.

ligcre.
, . . ,,

ligTcquamfonare, Hfc idcirco refero , ut Itufdem in XI h Prcfetas prafntio


vobisDanieJisoftenderem <iui
diffictjltatem
apud Hebr^os nec Sufann^ liabet hiftoriam
:

,
NOn eftidcm ordo duodecim prophcta-
rumapudHebraPOs: apud nos; qui eft
iKchymnum trium pucrorum,nccEeli?>,dra- Undefccundum id, quf)d :bilegitur,hic quo-
coniiqucfabulas quas nos, quiu in toto orbe
: quc diipofiti iunt. Ofce commaticus eft,<Sc
difperfffunt, vtru antepofito, calquejngu- quafi pcriententiasloquens. Joel planus iii
lante,fubjecimus nc viderchiur apud impc-
: principiis: iii fine obfcurior.Et ufquead Mu-
ritos maj^nam partcm voluminis detruncaf- lachiam , habent finguli proprietates fiias:
i'e . Audivi cgoquemdam dc pr^ccptoribus qunn Eidram icribam , legifquc doabrem
Judforum ciim Sufann^ dcrideret hi(lo-
, Hebraiautumant. Etquia longumeft nunc
riani, ;i Grfco nefcio quo eam dicerct ci~ de omnibus dicere hoc tantum vos.o Pauja, :

fcconfidtam illud opponere quodOrigcni &Euftoc,hj, admonitas volo, unumlibrum


:

quoque Affricanus oppofuit , etymplogias eflediiodecjm prophetarum;&Ofe^fvnchro-


has «two T8 <r%/v» s-yjcru/. x.} sicTii ts Tp/voy nen liaix iMalachiam vero Aggxi,
.
Zacha- :
t*<.

<7rpia-ei.v, dc Gr;sco iermone defcendentes riEhiilicccmporibus. Inquibu^ aratem ceni-


.

Cujus rci nos intelli^entiam noftris lianc pusnon pra;ferturjntitulo: fni> Uliscosregi-
poflumusdarc Utverbip,!atia,dicamusde busprophetafsc, fub quibus &lu, quiante
:

arbore ilice dixifse emn, illico pcreas & eos habenc titulos, prophctaverunt :

lentiico , in leritcm tccbmminuatang.elusi Eiu/detA in Ev.m-c.eltflas ad Damafum


vel iion in ientepereas iut lentus, id eft, fle-
: prjifatio.
xibilisducaris ad niortcm five aliud quid
adarboris nomen convcniens. Deinde tan-
:

ut poftexemplaria Scripcurarum toto


NOvum
.opus me facere cogisex vcteri
,

tum fuifsc otii tribus pueris cavillabatur orbediiperfa, quafi quidam .-irbicerfedcam :

iit in calnino rclhiantis incendii metro lude- & quia inter fe variant^qua: ^incilia, qua: cum
rcnt: & per ovdincm ad laudem Dei omnia GroECacpnlentiancvcritatcdecernam. Pius
eleincnta provocnrcnt , aiJt qucd miracu- Iabor,fed periculofa pra:fumptio,judicare de
lum, divinaeque nlpirationis indicium,vel cxtens ipfum ab omnibus judicandum fenis :

draConem interfeftum ofsa picis, vel mutare Imguam, & canefcehtem jammun
facer-
dotuin Eelis machinas deprehenfas dum.id imtia retrahere parvulorum Quis
: quae .

magis prudentia folertis viri, qu^m prophe- enim dbausparite5:,veJindoaus,ciim in ma


taliefsent fpiritu perpetrata? Ciun veroad nus volumen afsumpferit,&: k faliva,quam fe-
Habacuc venirct, & de JudxainChalda-am melimbibicvideritdifcreparcquodieaitat,
raptum difcophorum leditaret , quarrebat nbn ftatim erumpatin vocem,mcfalfarium
exempluin, ubi legifsemus intotoveteri te- me clamitansefsefacrilegum>qui audeam ali
rtamento jouemquam fanftorumgravivolaf- quidinvetenbushbrisaddere,mytare, cor
fe corpore in pundoIiorcE tanta terrarum ngerc ?Ad vcrsiis quam invidiam du plex cau-
,

cum quidam.e no/lris fa-


fpatia tranfifse, cui la mc confoiatur quod &
: tu, qui fummus fa-
tisad loqucndum promptulus, Erechielem cerdoses.fieri jubes: &
verum non efse,quod
adduxifset in medium diceret eum de , & variac,etiam maledicorum tcftiinonio com
Chaldffain Judsam fuifsetranslatum :deri- probacur. Sienim Lacinisexcinplaribus fi
fithominem Sc exipfovoluminedemonftra-
, des eftadhibenda reipondeantquibus; totf
:

vit Ezechieleni in fpiritu fe vidiise tranfpofi- enim funttxemplariapaen^quotcoriices. Sirt


tum. Deniqueifc Apoftolum noftrum,videli- autem veritaseftqua:renda depluribus: cur
cetuteruditum virum , & qui lcgcm ab He- nonadGraecam originem revertences, ea ,
brxisdidicifset, nonfuifse auiTjm attirmare qu^vela vitiofisinterpretibusmalcreddita,
2.C«r. fe raptum in corpore,fed dixiilc; Sive in cor- vel A praefumptoribus impcritis emendata
II, pore,fiveextracorpus.nei~cio,DtusfciL His, . peryerfius vel i Jibrariis dormientibus auc
& talibus argumentis apocryphas in libro addita iunt,aut mutata ,corrigimus ?Neque
Ecclefise fabulas argucbat Superquare Ict vcr6egodeVeteri,difputoteftamcnco,quod
.

(fcorisarbitriojudicium derelinquens, iljud iiScptuagintafenioribusinGracam linguam


admoneo, non liaberi Danielein apud He- vcrfum , cerciogradu ad nosufquepervenic,
brxbsinter Prophcras,fcd intereos,qui ha- Nonqu§ro,quidAquiia,quidSymmachusfa-
giograplia confcripfcrunt, Intres fiquidem piant,quareTheodotioninternovos,&vece-
partesomnisabeisScripturadividitur:inIe- resmediusincedat. SitilJavera int;erpreta-
gcm, in prophetas,& inhagiographa,ide/l, tio, quain Apoftoliprobaverunt. DeNovo
inquinque, tS: ofto, i^: in undecim libros de nunc loquor ceftamenco: quod Graecum
:
efse
quo non eft hujus tc;nporisdifserere.Qu?au. nondubiumeft,excepcoApoftoloMatth2eo,
tem cx lioc prophcta , immo contra hunc li- quipnmusm Judaia evangelium CHRISTI
brum,Porphyrius obiiciat,teftesfunt Mctho^ Hebraicis Jittens edidic. Hoc
cerce cumin
dius, Eufcbius, & Apoilinarius, quimultis noftro fermonedircordac
. & in diverfosri-
veri^uum millibusejusveianix rcfpondentes, vulqrum tramitesducit,
uno defoncequae-
nefcioan curiofoledori fatisfecerinr Unde rendumeft.
Praetermittoeoscodices,quos^
.

obfecrovos, oPauIa, &Euftochi, fundatis Luci.ino, 6c Helychio


nuncuparos, paucorum
f)roniead Dominum preces utquamdiuin hominumafseritperverfacontentio, quibus
:

loccorpufculo fum, fcribam aliquid gratum utique nec in toto Veteri


ccftamento poft
vobis, utile Ecclefia? , dignum pofteris Septuaginta interpretes emendare quid li-
.

Prxfentium quippe judiciis oblatrantium cuit, nec in Novo profuic


emendaise cuin :
non fatis moveor, qui in utramquc partem multarum gentium linguis
Scriptura ante
autamore labuntur, ;iut odio. transbtadoceat , falfa cfse^ qux addita funt
:

Jgitur hxc prrcfens prsfatiuncula pollicetur fimilitudines. Item fiin unpquolibeteorum,


quatuortantum Evangeliftas, quorum brdo aut etiam duobus idem in canone numerus
eft irte, Matthsus, Marcus, Lucas, Joahnes bis,ter,&quater,ayt eo amplius reperiatur iii
codicum Grxcorum emehdata collatione , ordinecollo^ratus, &difpare5invcnianturin
fcd veterum , qua? ne multum k leftionisLati- Cf terisrdubiuni non erit,quin id,quod illius ,
nx confuetudine difcrepaient , ita calamo illprumvecanonisnumerusbi,;, terquerepe-
re m p e r aV i ih u s, u t h i s t a n t u m , q u 2e fe n fu mV i- titijra ab his in vplumineferi^el didum efle
y^banturmutare correftis, reiiqua manere ofte^dit , alter alterius eorum toties yno , at-
Jiateremur ut fuerant.Canonesquoque,quos queeodem fcnfuloquantur, quoticsprxtule-
Eufebius Cxfarienfis Epifcppus Alexandri- rintin numcrorum annotationedillantiam .

nus fecutus Ammonium indecem numeros Ethocih omnium novemcanonum collntio-


6rdinavit,ficut in Grsccohabentur,exprelTi- nefervabitur Cxterum in decimo (quoniam
.

inus. Qubd fiquisdecuriofisvolueritnofle, propria fingulprum tantummodocontinen-


oux inEvangeliis ,veleadem , vel vicina, vel tur) non poteft contraid comparatio eflfe ,
fola l!nt,eorum diflindione cognofcet Ma- . quod folum eft. Opto, utinChrifto valeas,
gnusfiquidem bicinnoftris codicibus error &meminerismei, Papabeatilfime.
inolevit, duin quodin eadem realiusEvan- Ijufdem ex Catalogo Scriptorum
gelifta plusdixit, in aiioquiaminusputave- lccteftafiiccTum.
rint, addiHerunt. Vcldum eumdem fenfum PAulus Apoftolus, quiante Saulus, extra
aliusaJiterexprcffitjille,quiunum equatuor numeruin duodecim Apoftoloru de tri- ,

primumlegerat, adejus exemplum carteros buBenjamin,&oppidp Jude^Gifphalisfuit,


quoqueexiftimaveritemendandos.Undeac- quo^R,omanis capto, cum parentibus fuis
cidit ut apud nos mixta fint omnia,&: in Mar- Tarfum Ciliciae commigravit, k quibus ob
copluraLucx, atque Matthai. Rurfum in ftudialegismiflus Jerofolymam, k Gamaliel
MattheopluraJoannisj&TVUrci &inc§teris virodoiliflimo,cujusLucas meminit erudi- ,

reliquorum,qux aliis propria funtjinvenian- tuseft.Cuauteinterfuiflet neci martyrisStc-


tur .Cum itaquecanoneslegerisjquifubjeifti phani,&accepti3 a Pontificetepliepiftolis,
funt, confufioniserrore fuolato, & fimilia ad perfequendoseos,quiChriftocrediderat,
omnium fc;es,&fingylisfua qu^quereftitues. P.amafcum pergerct rcvelationc compulfus ,

Tn canoneprimoconcordant quatuor, Mat- ad fidem,qu2e in Aftibus Apoftolorum fcribi-


theus-MarcusLucas, Jpannes.Infecudotres, tur,in vaseledionisde perfecutore traslatus
Matthxus,Marcus,Lucas.Intertio treSjMat- eft Cumqueprimrim adprxdicationem ejus .

tl-ieus,Lucas,Jpanes.In quarto tresiMatthe- SergiusPaulus proc6fulCypncredidiflet,ab


uS)Marcus,Joannes. Tn quinto duo, Matth^- co,quod eumChrifti fidei fubegerat,fortitus
uSjLucas.Trifextpduo,Nlattha;us,Marcus.Tn eft nomen Paulus:& jun6:o fibi Barnaba,mul-
feptimo ducMatthsus , Joannes In bflavo tis urbibus peiagratis,revertcnfqucjerofoly-
.

duo,Lucas,Marcus.In nonoduo,Lucas,Joan- mam,ii Petro,Jacoboque,& Joanne,Gentium


nes.Indecimo,propriaquinque,qusnon ha- Apoftplusordinatur. Etquiain Aftibus Apo-
benturinaliiSjediderunt.Singulisyero Evan- ftolorum plenilfime de ejus conyerfatione
geliis,abunoincipiensufquead fiinem libro- fcriptumeft, hoctantum dicam, qu6dpo(t
rum difpar numcrus accrefcit Hif nigro co- paflionem Domini vigefimoquinto anno, id
.

loredefcriptus, fub fe habet alium ex minio eft, fecundo Neronis ,eo tcmpore, quo Feftus
difcolorem numerum,q'ui ad de?em ufo^ pro- procurator Judxx fucceflit Felici, Romam
cedens, indicat prior numerus, inquo (itca- vindus mittitur & bicnniurn jn libera ma- ,

npne requirendus. Cuni ergp aperto' cpdice, ncnscuftodia. adversiis Judaeosde advcntu
verbigratia: illudrivcillud capitulum fcire Chriftiquotidiedifputavit. Sciendum autem,
volueris cujuscanonisfit, flatim exfubj.efto in prima fatisfadione (necdum Neronisim-
numerodoceberis,&recurrensad principia, perio roborato,necin tanta erumpentefcele-
inquibus canonum eft diftinda congerics , ra ,quanta deeonarranthiftoria: Paulum k ).

eodemque flatim canone ex titulo frontis in- Neronedimiflum , ut Evangelium Chrifti in


ventojillvm^quem qu£rebas,numerum, ejuf- Occidentisquoquepartibus pra:dicaret,ficut
demEvangeliftx, qui&ipfe ex infcriptione ipfe fcribit infccunda epiftola ad Timothefi
fignatur,invenies,atquee vicino caeterorum ( ep temppre, quo & pafluseft,de vinculisdi-
tramitibus infpe(5lis,quos numeros e regione .clat epiftolam. ) Inprima meafatisfaftione
habennt , annotabis , & ciim fcieris , rc?:urres nemo mihi afFuit, fedomnes me derelique-
ad voluminafingulorum & fine mora reper- riTnt:non eisimputetur,Pominusautcm mihi
,

tisnumeris,quosante'fignaveras,repcries,& afluit, & confortavitme,utper mc prsdica-


loca,'inquibusveleadcm, vel vicina dixe- rio cpmpleretur,& audircntpmnesGcntes,&
runt.Sciendum tamen, nequisignarumcxfi- iiberatusfum de pfe lcpnis , manifeftiffime
militudinenumerorumerror,invo!vat,quod lconem propter crudelitatem, Neronc figni-
ficubi in fubnotatione panonum diftinfto- ficatis.Etinfequentibus.LiberatDsfum deore
rum in canonequolibettres Evangclifta',bis, leonis. Etftatim, Liberavit mc Dominusab
tcr,vel cuater ,aut etiam amplius eumde nu- omni opere malo , & falvayit m e in regnii fuu
merum per prdinem habuerint adnoratum, c?lcftc,qu6d fcilicet, prf fcns fibi fentiret im-
&quartusecontrario,difcrepantes,quodid minere martyrium.Nam & in cadcm Epiftplfi
tresilli in eo loco femcl dixerint, quartus to- praemifcrat, Egoenim jam inim<)lor,&teui-
ties in corpore voluminisfui ponat , quoties pusrefolutionismc§inft?it.Hic ergodecimo-
diverfi numeri in ejus canone pofiti ftant quarto Neronisannp,eoclan die,quo Petrus,
contraprsdidorum numerprumcotinuatas RomeprpChriftocapitetruncatus,fepultuf-
que
, . ,,

qucefHnviaOftieiifi, anno poft paffioncm, fullonisfufte^qududa veftimcnta.^xtorque-


pcrcuisus mtcriit Tra.
Domini trigerimofeptimo . Scnpfit autem ri folent , in ccrebro .

novcmad feptcmEcclciias cpiltoias ad Ro- dititem Jofephus, taritae.eum fanftitatisfuif-


a d Co r n t hios d uas , ad Ga la- fe,&cclebritatisin populo utpropter cjus ,
^ n os n a iu
11 , i

fubverfam efle Jerofo-


us, unam, ad Hphefios unam ad PhLlip- nccem, creditumfit
pcnfos unr.m ad Colofscnfes unam ,ad 1
,
hel- lymam Hic ert , de quo Paulias Apoftolus
.

ralonicenfes duas Pra:tcre.\ ad difcip^ulos fcribitad Galatas, Alium autcm Apoftolo-


.

Tito unam Pnile- riini.vidi nemincm , nili Tacobum fratrem


fuos, Timothco duas , ,

moniunam. F.piftola autem , qus fertur ad Domini Et Apoftolorum iuper hoc crebrius .

Hcbraros, non ejus creditur propter


Ityli A6ta teftanrur F.van.j^clium ouoque, quod
,
.

fcrmonifque diOantiam fed vel Bavnabaj appellaturfecundiim H<^brxos, 8c k me nu-


:

uxta Tertulbanum vel Lucs Hvangclillae per in Gr<ccum , Latinumque fermonem


:
j
juxta quofdam ,, Romans
po
vcl Ciementis translatum eft , quo & Origenesfxpeutitur,
Ecckfix Epifcopi , quem ajurit , fcn poft, relurredionem Salvatoi is refert Do^ :
ftei
tcntia Pauli proprio ordinade , &
ornaae mihusautem cuai dediAet findonem fervo fa-
fermone: velcertequia Paulus fcnbebatad cerdotis, ivitad JaCxolmm, & apparuitei .

Hebrxos, & proprer invidiam fuiapud eos juravcrateriim Jacobus,fe non comefturum
nominis , tirulum in principio falutationis panem ab illa hora , qua bibcrnt caiicem
amputavernt, fcripferatut Hcbr§us Hebr?is Domini, ijoncc viderct eum refurgentem ;

Hcbraice, idcfl; , iuo eloquio difertiljime , mortuis, Rurfuique poft paululiim , Atierte.
in He- ditDominus, mcnfam, & panem .^tatimque
ut ca , qus eloquenter fcripta fuerant
.

bryo, eloourntius verterentur inCrarcum, additur, Tulitpanem, & bcncdixicacfregit


Pauli & dedit Jacobo Jufto, & dixit el Frater mi,
& hanc cau'am cire, quod k cateris Legunt qui- cbmede pancm tuum quia rcfurrexit Filius
:

epiftoiis difcrcpare vidcatur . ,

dam Sc ad Laodicenfes , fed ab omnibus liominis^ dormientibus .Triginta itaquean-


exploditur. nos Jcrofolymis rexit Ecclefiam, ideft, uf-
quead feptimum Neronis annum, & juxta
.

Ejufdem ex Catalogo Scrtpiorum


Bcclefiaflicorum. templum, ubi & prxcipitatusfuerat, fepul-
JAcobus, qui appellatur frafer Domini , tuseft.Titulumufquead obftdionem Titi,&
cognomcnto Juflus , ut nonnulli exilh- ultimam Hadriani notilfiinum habuit. Qu.i-
mant, Jofeph, cxalia u;A)re s ut autcm m.i- dam e noftris in Morite oliveti eum conditum
nividctur, Manx fororis matns Domuu , putant ; fed falfaeorum opinioeft.
cuiusjoanncsinlibrofuo mcnvinit, filius , Eiufdem ex Cdtato^o Scriptorum
poftpailionemDomHii, ftatim ab Apoftolis iccleftajitcorum
Jcrorolyniorum Epifcopusordinatus unam STmonPetrus,fiIius ,Jonae, provinciazGali-
tantum fcriofit epi/^olam , qux de feptem Iaeop,vicoBeihfaida,frater Andrc;e Apo-
catholiciseft qua; & ipfa ab alioquodam fholi.&princcps Apoftolorum,poftepifcopa-
:

fubnomineejusedita afleritur, licet paula- tum AntiochenfisEcclefif ,& pr^dicationem


tim tempore procedcnte obtinuerit auflori- difperfibnis corum,qui de circumcifione cre-
tatem .Egefippus-vicinus Apoftolorum teni- diderantjiuPonto ,Galatia , Cappadocia, A-
porum , in quinto commentariorum libro fia! , & B th y n a , fec u n d q Claud a n n o ad ex- i i i i

•dejacobonarrans, ait, Sufcepit ecclefiiim pugnandum Simoneni Magum Romam per-


Jerofolymx, poft Apoftolos, frater Domi- git, ibique vigintiquiriquc anniscathedram
ni Jacobus, cognomento Juftus , multi fi- facerdotalem tcnuit, iifquead ultiriiUm an-
quidcm Jacobi vocabanrur HiC de utcro num Neronis,id eft, d-cimum quartum . A
.

matrisfanftusfuit , vinum , & ficeram nonj qyo &


affixuscruci , martyriocoronaiuseft
bibit, carncm nullam comcdit, nuniquam capitc ad tcrram verfo, 8c in fublime pcdibus
attonfuseft. necunftus ungucnto , neCufus ele9atis,afserensfeindignum ,utficcrucifi-
balneo: huic ioli licitum erat ingrcdiSanfta geretur ut Dominus fuus: Scrifjfit duascpi-
fanftorum fiouidemveftibuslaneis nonute- ftolas, cuae catholicx- nominantur: qudrum
:

batur , fed lineis folufque ingredicbatur fecundd ^ plerifqiiee)uscfienegatur,propter


:

tcmplum: & fixisgenibus propopulodepre- ftylicum prioredinbnantiam Sed& Evan- .

cabatur in tantum utcamelorum duriticm gelium juxra Marcum, qui audi! or eius, &
,

traxiffeejusgcnuacrcderentur Dicit& alia interpresfuit,hujusdicirur. Libriautem e


:
,

riiulta, qu«enumcrare longum cft Scd & quibusunus Aftorum ejus infcrihitur, alius
.

Jcfephus in vigefimo libro Antiouitatum Evangelii , tertius pra:dicationis , quartus


V c fe r t , IkCXc m e n s n fe p t m o u TroTVTroT^ccv
i ,
i Apocalypfis, quintus judicii , interapocry-
mortuoFcfto, qui Judaeam rcgcbai miflum phasfcfipturasreputantur. SepultusRom,

a Neronecfle fucceflorcm cjusAlbinum qui in Vaticano juxta viam triumphalem , to- :

cum nccdum ad provinciam pcrveniflet , tiusurbisvenerarionecelebraiur


Arianus, inquit, Pontifcx adolefcens, Ana- ttufdem ex Catalo^i^o Scitptorum
ni filius , de genere Sacerdotaii , acccpta Ecclefiajitcorum*
nccaiicrie av«px/ac concilium congrcgavit , JUdasfrater Jacobi, parvamquideni ,qu3e

&rcompellenspublice Jacohum,utChriftum defeptcm catholicis elt, epiftolam reli-


Dei filiumdenegaret, contradiccntcm lapi quit Et quia de libro Enoch qui apocry'
. ,

darijuliit, qui ciim pr.Tcipitatu s de pinna phuseft, inea aflumit teftimonium, a plc
templi conftadiscruribusadhuc femivivus rifque rciicirur
, tamen auftoritatem vetu :

tendcnsad co^lum manus; (iiceret, Domi- ftate jam <S:uru meruit, & inter fandasfcri-
ne , ignofce eis quod enim
: faciunt, ncfciunt: pturas computdtur.
ORDO LIBRORUM
VETERIS TESTAMENTI.
Ene/is fol.i Canticum Cainicoruiii 476
Exodus 46 Liber Sapientioe 47P
Leviticus Ss Ecclefiafticiis 490
Numeri 106 Ifaisc Prophet» 521
Deuteronomium^ 1^6 Jeremine 55^
Jofue 161 Baruch <500
Liber Judicum Exechielis:
Ruth 199 Danielis
Regum I. ao2 Ofea; ^57
Regum II' 22S Joelis
Regum III» 249 Amos 66%
Regum IV. 277 Abdix 670
Paralipomenon 1. 300 Jonae 671
Paralipomenon IL 321 Michsje 6n
Efdroe I. 346 Nahum 6^76
Efdra 1 1. 354 Habacuc
Tobias SophoniGE. 6%Q
Judith 372 Aggsi 6Sl
Efther 382 Zacnariae 684
Job 39« Malachise 691
Libcr Pfalmorum 410 Machabaorum T. 691
Proverbia Salomonis 454 Machabaeorum II. , yi6
Ecclefiaflcs 47»

ORDO LIBRORUM
NOVI TESTAMENTI.
Vangelium fecundym Mattb«- Ad Colofsenfcs Pi8
7?? Ad Thefsalonicenfes I. 020. & II, 922
Evangelium lecundum Mar- Ad Timotheum I. 924. II, 927
cum •97? Ad Ticum 929
Evangelium fecundiun Lu- Ad Philemoneni
cam Ad Hcbr^os
Evangelium fecundiim Joanncm 830 Jacobi Epiftola 938
A£Ius Apoftolorum Pctri Epiftola I. 941
Pauli Apoftoli ad Romanos 8.^0 Petri Epiftola II. 944
8.;o Joannis Epiftola I.
Ad Corinthios I. 946
Ad Corinthios II. 900 Joannis EpiftoJa II. 94^. & III. 950
Ad Galatas Judx Epiftola 950
Ad Ephefios 910 Apocalypfis 952
Ad Philippcnfes „ 915 Liber Efdrae IIL ^69, 8c IV. JJ78
.. . . ,
..
.
: . . , i

LIBER GENE S I S
HEBRAICE BERESITH.

G A P U T P R I MU M. quefaciensfrudum, Sc hsbens unumquod-


^i» murdi crtattone « yenitn cr^ata^um d!p,innlor,e % que fementcm fccinidum fpcciem fuam .

ornntu<,deque hominis formniione fuhiecit \


Et vidit Deus, quod efict bonum .
Deits omnia > qntt creaverat
13 Et fiidum eft vefpere , mane, dics &
A N principio crcavit Deus coe-
tcrtius .
Ailor. lum, & terram. 14 Dixit autem Deus : Fiant luminaria
14. Terraautemeratinnnis, & in fiVmamento cceli , dividant diem ; • PfaL &
Pfal.j:
vacua, Sc tenebrce erantfu- ac noftem , fint h\ figna , &
tempo- 15-. &
1. 6. per faciem abyfli dc Spiritus ra, Sc dies , dc annos:
:
b.7.
Dei ferebatur fuperaquas. 15 Utluceantin firmamentocarli, illu- &
lux. Et fada eft lux. minent terram . Et faflum eft ixa
5 Dixitque Deus; Fiat
a. y.
Ectli.
1$. a.i 4 Et vidir Dcus lucem, qudd efTet bona 16 Fecitque Deus duo Juminaria magna :
Heb. Et divifit lucem k tenebris luminaremajus, ut prseflet diei dc lumi- '

ii.a.j 5 Appellavitque
lucem diem , 8c tene- nareminus, ut praECirct nofti ftcllas. : &
bras noaem ; Faftumque eft vefpere , &
17 Et pofuit eas in firmamento c,(xli , ut
mane, dies unus luccrent !uper terram, \

6 EJixit quoqueDeus Fiat firmamentum in


: 18 Et prxeftent diei , ac nofli , & divi-
medio aquarum & dividat aquas qh aquis
:
. derent lucem, actcnebras. EtviditDeus,
7 Et fccit Dcus firmamentum divifitque , quod eftct bonum
• Pfal.
aquas;,qux erant fub firmamento ab his/-'qu3e cft vefpere , mane, dies
15? Et fa(fcum &
iJJ.
a. y.
erantfuper firmamentum Etfaftum eftita.quartus.
Jer.io 8 VocavitqueDeusfirmamentum ,co;lum 20 Dixic etiam Deus : Producant aqux
b. ii. & failuni eft vefperc,& mane, dies fecundus. reptile anim;s viventis , volatilc fuper &
ji. b. 9 Dixit vero Deus Congregentur aquS; terram fub firmamcnto crcli.
:

it. 21 Creavitque Deus cete grandia, 6c oni-


quce fub ccelo funt , in locum ununi 6c :
Pfalm.
14S. appareat arida . Et faftum eft ita. nem animam viventem, atque i-ciotabilem
a .4. 10 EtvocavitDeusaridam, terram, con- quam produxerant aqux in fpecics luas ,

B gregationcfque aquarum appellavi.t Maria $c omne voiatile fecundum genus fuum


. .

Pfalm. Et vidit Deus, quod effet bonum, Et vidit Deus , quod eflet bonum.
ji.l>.7 11 Et ait: Germinet terra herbamviren- 2Z Benedixitque eis , diccns Crefcite, .

ES. b.
ij.ij.
tem, & facicntcm femcn , iignum po- & &multiplicamini, &
replete aquas maris :

«. 6.
miferum faciens frudum juxta genus fuum avefque multiplicentur fuper terram.
Job. cu'}us femen m
femetipfo fit fuper terram 23 Et faftum eft vefpcre , &
mane , dics
jS.a.4 Et faflum eft ita quintus.
12 Et protulit terra herbam virentcm, & 24 DixitquoqueDeus: Pi-oducatterra ani-
facieiitcm fcmen juxta genus fuum , lignum mam viventem in generc fuo, jumenta, re- &
A ptilia.
.. ,

milia,&-befi:iasterr3efecundii!nrpeciesfuas.| 12 Ft aurum terrsiliius optimumeft: ibi


FaClumoue eft ita. / invenitur bdellium , lapis onychinus. &
;5 E£ ffcitDeus beftiasterrKjuxtafpecies| 15 Etnomen fiuviifecundiGchonjiofeefl:,
fuas,& jumenta, ^'omnereptikterraMnge-^cui circuit omnem terram j^thiapi.c.
nerefuo. Et viditDeus,qu6de{fetbonuni. 14 Nomen vero fluminis tertii


T' ,ris , :

•Col.j 26 Et aic Faciamus hominem ad


: ima- ipfe vadit contra AflVrios. Fluviusautem
b. lo. Smem, & fimilitudinem noflram; & prs:- quartus , ipfe eft Eur.hratcs.
Infr.j i:t pifcibus jnaris , 6c volaiilibus ccli, & 15 Tulit ergo Dominus Dcus hominem ,'
a.!.9.
befliis , univerfseqre
terrse , omnique re- & pofuit euin in paradifo voluptatis , ut;

! .Cor. ptili, quod moveiur ih terra. opcraretur, & cuftodiret illum.


i.b.7 17 Et creavitDeushominem nd imagineni 16 Prffcepitque ei dicens Ex omni , li- :

fuam ad imaj;inem Dei creavit illum , ma- gno paradifi comede:


:

fculum , feminam creavic eos. 17 De ligno autem fcientix boni, & mali
2 8 Benedixitque illis Veus,^^ ait Crefcite, ne comedas in quocumque enim die co-
D :

8c muitipiicamini-,& replete terram,& fubii- mederis ex eo, mortf moricris.


:

4 Sap.
1 C.12 citeeam, (&:dominartlinipifcibus maris> & iS Dixit quoqueDominus Deus Non eft :

Matt. voJatilibu? cceli, & univerfis animantibus, bonum efie Irolninem folum : faciamus ei
19 3-4 qus moventur fuper terram. adjutoriiam fimile /ibi.
EccU.
17.3.1 29 DixitqueDcus Eccededi vobisomnem: !9 Formatisigitur DominusDeusdehumo
lnfr.8 herbamafierentcm femen fu':er terram, cc cundisanimantibusterr2:,& univerfts vola-
c.i .9 univerfa Jigna, quahabentinfemetipfisfe- tilibusc^Ii, adduxiteaad Adam, ut videret,
a. I. mcntem gencris fui, ut iint vobis in eicam
'•^"
: quid vbcaret ea omne enim , quod vocavit
:

Infra Adam animse viventis,ipfam eft nomene'us.


10 Etcundisanimantibusterrx , omnique
9.a.j.
volucricccli, (&univerfis, quar moventur in 20 Appellavitqiie Adam nominibus fuis
terra,&incuibu.seflanimavivens> ut ha- &
cunda animantia, univerfa volatilia cocli
'Eccli
beantad vefcendum Et fadum eftitai
•*
. & omnes beftias terrx : Adac vero non inve-
ViditqueDcuscuncla,qua;fecer.;t:&
51 niebatur adjutor fimilis ejus.
Mar.7 erant vaJdebona. Et fadum eft vefpere, & 2 r Immifit ergoDominusDeusfoporem in
d.ry mane, dies fextus. Adam cumqueobdormifletjtulitunamde
:

&
i

coftisejus, replf^vit carnem proea.


'

C A P U T I T.
22 Et aedificavit Dominus Deus coftam ,
De;u completo fex dieltis opificto , feptrmo (Jtite
,

fctt , rtii (y henedixit ; hominem in Paradlfum


quam tulerat de Adafn , in mulierem : &
adduxit eam ad Adam
variis nrhcrihNS fr-jRiferii , ac flHminihns irtjlgni .

? Dixitque Adam
ttim -fiofiiit i cui Evam ex i-pfius rofia in ndiuto- Hoc nunc os ex bfli- »iCor
' :

riiim formnvit | ac matrimoninm injliiuit . busmeis, &


caro decarnemea harc voca- 21 b.9 :

I "TGitur perfedi lunt cccli, terra, & &


iturVirago, quoniam de viro fumptaeft Matt.
J. omnis ornatus corum. 24 Quamobrem relinquet homo patrem ]^-^'^
2 CompJevitque Dfus die feptimo opus fuum , & matrrm , & adhoerebit uxori fuae ^^^^ : 1

fuum , quod fecerat &


requievit die fep ti- if. erunt duo in
:
••' .„ „„„ una.
carne
10 a.7
lEph.j
10. b. mo ab univerfo opere quod patrarat. , 25 Eratautem uterquenudus, Adam,fcili-'
? Etbenedixit dieifeptimo^ & fanctificavit cet, uxor ejus &
noncrubefcebant. : &
d. 17. illum quia in ipfo cefiaveratab omni opere
Deut.
fuo, quod
:

cvc? vit Deus, ut faccret.


C A P U T I I I. ,

j b.14
Serpentis adutin Itrivti p/trentei Dei prteceptum trartf-
Ht b.4
4 Iftce funt genfratione.* coeJi , terroc, & ^rediiintnr 'Mfffias orhi promlitirur : atque indt-
,

quando creata funt, in die, quofecitDo- fia ftngulis pana > e paradifo pe/hinntr,
minu.<Deus cc? um, & terram. QEd & lerpcns erat cal hdior cunftis
i
•iCof
5 Etomne virgultum agri, r,ntequam ori- Oanimantibus terrx , oux fecerat Do- b.d.id
rerur in terra , omnemque herbajn rcgio- minus Deus: Qui dixit ad mulierein: Ciir A
nis, priufquam germinaret: nonenimplue- prxcepit vobis Dcus, ut non comederetis
ratDominus Deus fuper terram & liomo de omni ligno paradi.';?
:

non erat, qui operaretur terram. 2 Cui refpondit mulier Dcfrudu ligno- :

iCor 6 Sed fons afcelidebat e terra , irrigans rum, qux funt in paradifo, vefcimur:
? Defrudu vero Jigni,qUodeftin mcdiopa-
if. I.
univerfam fuperficiem terrar. V

4J.
7 FormaVit igitur Dominus D?us homi.^ radifi,pr?cepit nobis Deus,ne comederemus,
nem de limo terrae^ & infpiravitin faciem & n':' tangeremus illud, ne forte moriamur »iCor
ejus fpiraculum vitae, & fadus eft homo 4 Dixitautem ferpensad mulierem Ne- :
ii.a.|
in animam vivent^m. quac;uam morte moriemini.
8 Plantaverat autem Dolninus DeusPara- 5 Scir enim Deus, quod in quoeumque die
difum vcjuptatis a principio, in quo po- comederitis exeo,aperirntur oculi veftri:&
fuit hominem, quem formaverat. eritis Acut dii, fci"ntes bonum, & malum^.
9 Produxit -ue Dominus Deus de humo 6 Vidit igitur mulier, quod bonum eflet
omnelignum pulchrum vifu, & ad vefccn- lignumad vefcendum, & nulchrum oculis,
dum fuave lignum etiam vitx in medio pa- afpecl que deleftabile & tdlit de frudu
; :

radift,lignumquefcientia; boni, mali. & illius comedit


, & = dcditque viro fuo, *Eccli
10 Et fluvius egrediebatur de loco volu- cui comedit. ly. d.

Et aperti funt oculi amboruni : ciimque }}.


ptatis ad irriganduni paradifum, quiinde
»Eccli dividitur in quatuor capita. cognoviflent feeflTc nudos, conibcuntfolia B
»4. iTim.
c
11 Nomen'^'uni Phifonipfeeft, qui circuit
ficus, fecerunt fibi periiomata. x.d.i4&
omncm terram Hevilath,ubinafcituraurum. 8 Et ciiin aud iflent vocem Domini Dei de-
ambu-
. . . : . !

N S.

ambuhntisinparadiroadauram poft meri ergo ne forte Ji»ittat manum fuam j fu- &
diem, abicondit le Adam,&: uxbr ejus k Ucie mat etiam de ligno vitae, 8c comedat, &
Dbmini Dei in medio ligni paradifi. vivat in xternum;
9 Vocavitque Dominus Deus Adani , & 2j Emifit eum DoininusDeiis de paradifo
dixit ei Ubi es?
:
voluptatis, ut operaretur terram, de qua
10 Qui ait; Vocem tuam audivi in para- fumptus eft.
diro: & timui, eo qubd nudus eflem , & 24 Ejecitqiie Adain : collbcavit ante &
abfcondi riie . pairadifum voluptatis Cherubim, 8c flam-
11 CuidixitDns: Qiusenim indicavittibi, meum gladium, atque verfatilem, ad cu-
quod iiudus efies , nifi qubd ex ligno , de quo ftodiendam viam ligni vitae.
prxceperam tibi , ne comedcres , comedifti ? C A P T IV. U
12 Dixitque Adam Mulier, quem dedi-
:

mihi de ligno,
Adam ex Eva plgtth Catn > i(y Alel tm^hn Cain
& '.

fti milu fociam , dedit pium Ahel p nirem occidit : a Deo punitus >
comedi ac piofn^iij vitajn agens % Enpch gevtuit fed (y :

13 Et dixit Dominus Dcus ad mulierem Adam Seth geheravit , cui natus ift Enos
Qiiare hoc fecifti ? Qnx refpondit Ser- I : ADa
Dam verb cognovit uxorem fuani
pens decepit me , &
comedi evam : qux concepit , peperit &
14 EtaitDominusDeusadferpentem:Quia Cain, dicens Pofledi hominem per Deum : .

fecifti hoc, maledidus es inter omnia anima 2 Rurfumque. peperit fratrem ejus Abel.
tia, 8c beftias terrx fuper pedus tuu gradie- Fuit autem Abci paftor ovium ,
: Cairi &
ris,& terra comedes cunftis diebus vits tu?. agricola.
15 Inimicitias ponam ihterte,& inulierem, 5 Facium eft autem poft multos dics, ut
ii.a.4
& femen tuuhi , &:felneniUius ipfaconteret offerret Cain de frudibus tcrrx munera
:

caput tuum, & tu infidiaberis c^lcarieo ejus. Domiho


\6 Mulieri quoque dixit : Multiplicabb 4 Abel qubque obtulit de primogenitis gre-
aerumhas tuas, &conccptus tuos in do- gis fui,
: &
de adipibus corum : refpexit &
Jbre paries filios , &
fub viri poteftate Dominus ad Abel, 8c ad munera ejus;
•iCof eris, 8c ipfe dbihinabitur tui. $ AdCainvero, ad muncra illius non &
14.. f. 17 Ada: verb dixit Quia audifti vccem rcfpexit iratufque eft Cain vehementcr ,
: :

34 uxoris tuae, 8c comedifti de ligno, exquo 8c concidit vultus ejus.


prccceperarn tibi, ne comcderes , maledi- 6 Dixitque Domihus ad^eum: Quare ira
^ia terra in opere tuo in labbribus co- tus ts } 8c cur coricidit facies tua ?
:

niedes ex ea cunfris ditbus vitae tuae. 7 Nonne fi b-^ne egcris recipies : fin aU-
«8 Spinas , &- tribulos germinabit tibi , tem male , ftatim in forihus peccatum
& comedes l-K^ibani terrx. aderit? led fub te erit appetitus ejus , 8c
15? In fudore vulrus tui vefceris pane, do- tij dominaberis illius.
nec revertaris in terram , dc cua fumptus es 8 Di- itaue Cain ad Abel fratrem fuum
: :
* Sap.
cuiaptilvisc«;,&:in piiivrrem reverteris. Egrediamur foras. Ctimque eflent in agrb , io.a.j '

20 Et vocavit Adam nomen uxoris fuse , conrurrexit Cain adversus fratrem fuuni Matt.
Kevar^^b qucc! mater c/letcuncloru viventiu. Abel, 8c '• intfrfecit cum. c. i

21 Ff cit quooue DominU. Dcus Ad.-, 8c 9 Et ait Domanus ad Cain : Ubi eft Abel jy.^ !

I. Jot
iixori c 'us tunicas pelliceas, (^c indui? eos frater tuus? Qui i-efpondit: Nefcio : Num j.b.it
^22 Et ait; EcceAdam quafi unuscxnobis cuftos fratris mei fum ego ?
f

Jud«.
failus cft, fciens honum, 8c malum nunc 1 0 Dixitqiie ad euni : Quid fecifH
: ? vox fan-
gumis
. . . . .

guinis fratris tui cla^iat arl niedeterra. 25 Cognovit quoque adhuc Adamuxorci.n
II Nunc igitur malcdidus eris fuper ter- fuain cc pepcrit fiiium vocavitque nomcn
: -

ram, qu?: aperiiit os fuurn , &


fufcepitfan- ejus Scth, diccns Pofuit mihi Deus femen :

uinern fratris tui de manu tua aUud pro Abcl, qv_cni occidit Cain.
r2 crim opcratus fueris eam , non (^ai>it 26 Sed Scth nntu5 cP^ fiiius,quem vocavit &
tibi fruftus fuos \s.gus ,
: &
profugus eris Enos ufte capitinvocirc nomen D.omini.
fuper terram
Dixitque Cain ad Dominum Major eft
C A P U T V.
1
5 :
Texhu (IC fofli' pr Seih
iniquitasmea, quam ut veniam merear. anntqne vita ipfoyvm ufqne ad l^oe
14 Ecce eiicis me hodie h facie terrx, Sc I T TIc generationis Adam . lu
cft libcr
k facie tua abfcondar , Sc ero vagus , Sc JCjLdie, qua creavit Dcus hominem, Sap..
profugus in terra: omnis igitur, quiinve- ad /imilitudinem Dei fecit illum.
nerit me, occidet me. ^ 2 Mafculum, Sc ffminam creavit cos, Sc
«73.1
15 Dixitque ci Dominus Nequaquarn :
bcncdixit ilUs , Sc vocavit nomen eorum
ita fiet : fed oninis , qui occidcrit Caiu , Adran in die, cuo crcati funt.
.,

fcptuplum punietur Pofuitque Dojninus


.
Vix!tautem Arlam ccntum triginta annis:
? Inira
C^.in iignuni, ut non interficeret eum om- ^'gcnuitfiliumad imagincm, & fimilitudi- 9.3. 6.
nis, qui invenifict euni. ncm fuam , vocavitquc noincn ejus Seth
I/' Egreflufque Cain a facie Domini, ha~
4 Et fadi Ihnt dies Adam , poftquam »iPar.
bitavit profugus in Lerra, ad orientaiem renuit Seth^, odlingenti anni : gcuuitque
I

r. a.i
plagam Edcn. fihos , Ik. filias.
17 Cognoyit autcra Cain u-rorem fuam , 5 Et faftum eft omnc tempus, quodvixit
qu.T concepic, 6c peperit Henoch : ik xdi- Adam . anni nongenti triginta
, mor-
ficavit civitatem, vocavitquc nomen ejus tu us cil.
ex nomine filii fui Henoch, 6 Vixit quoque Scth ccntum quinquean-
18 Forrb Henoch gcnuit Irad » &
Irad nis, Sc genuit Enos.
genuit Maviael , &
Maviacl gcnuit Ma- 7 Vixitque Scth, po/tquam gemiit Enos,
chufacl, &
Mathufacl genuitLamcch oftingcntis feptcm annis , genuitque fi-
19 Qui accepit duas uxores nomen uni lios, ^!<: filiss.
Ada, &
noiiien al'ccri Sclia. 8 Et fafti funt omnes dies Seth nongento-
zo Cjcnuitquc Ada Jabel quifuitpaterha- rumduodecim annorum Sc
; ,
, mortuusefi:.
bitantiiim in tentoriis, atque paftorinn.
9 Vixit vero Enos nonnaginta annis , Sc
2 1 Et nomen fratris cjus Jubal: ip'c fuit gcnuit Cainan .
pater cancntium ciihara, &
organo. 10 Poft cu jus ortum vixit oftingentis quiiv
22 Sellaqyoque genuiuTuhalcain j quifuit decim annis, Sc genuit filios, &:
filias.
maiJeator, &
faber in cun(ffaoperaa:ris,& 11 Faftique funt omnes dies Enos uon-
ilrri. Soror vero Tubalcain , Noema. genti quinque nnni, mortuus cft. &
2? Dixitque Lamech uxoribus fuis Adr, 12 Vixit quoque Cainan feptuaginta an-
& ScJIk; Audite vocem meam uxorcs La- nis, Sc gcnuit Malalcel.
;ncch • aulcultate fermoncm mcum ; quo- 1? Et vixit Cainan
poftquam gcnuit Ma-
i.iam occidi virum in vulnus meuai , Sc lakel, oflingentis
quadraginta annis, ge-
lc-ccntuhnn
,-^ncui..i.. ... livcrcm meun:.
in iivv^Yj.. iiiti-jj.. nuitquc filios, Sc filias.
24 ,<-crrupJufn ultio dabitur de Cain dc 14 Et fafti funt omnes dies Cainan non
:

r.-^^n co; vero fcptuag]c.<; feptics. 'genti dccem anni, Sc mortnus c{\

15 VlMt
j . . ) :

^
G £ N
Vixirautcui Malalcelfexas iata quinque
ly ruit: quia tulit eum Hcus .

nnni>, genuit Jarcd. 25 Vixit quoqucMathufalem centum o£lo-


16 tt vixitMaJalccl, po/iqu.im geriuirja- ginta feptein anni.s, &genuit Lamcch .
icd, odingeutis triginta ;Uii^is: ik gentiit 26 Et vi^k Mathufalcm, pollquam genuit
filios, &filias. Lamecli, fep«-ingcntis odoginta duobusan-
17 Et fa^^:i funt ohihe.sdicsMalalecl.oftin- nis, &genuit filios, &filias.
genti nohaghit.i quinque arini, «Srrilortuus 27 Et fAdi funt omncs dies Mathufalein
eft . nongeriti fcxaginta noveni flnni , mor- &
18 Vixitquc Jarcd cchtuiii feyaginta duo- tuUs cft.
bus anhis, dtgcnuit Henocli. 28 Vixit autem Lamech centuni odogin-
19 Rt vixit Jai cd,pofl:quaiii gcnuit Henoch, tiduobus annis, ajgcnuit filium .
odlihgentis anni.s, &ge)'iuit filios,& filias. Z9 Vocavitque nomen cjus Noe , dicens D
20 Et fafti funt omrles dies Jarednorigen- Iftcconfolabitur nos ab operibus, labo- &
ti fcxagintaduo annii &inortuuscft. ribus manuum noftrarum, interra, cui ma-
21 Poriro Hchocli vixit fexaginta quinque ledixlt Doriiinuis.
nnnis, &gehUit Mathuflilem. 50 VixitqueLamech, poftquamgcnuitNoe,
21 Et ambulavit Henoch cum Dcb: &vi- quingentis non:)gintaquinque annis, &ge-
Eccli.
44. c.
xit, poftquam gcnuitMathuialem, trccen- nuit filios, &filias.
tis aniii.s, &
gcnuit filios, &filias; 3 1 Etfaftifuntomnesdies Lamech, fcptin

Hebr. 23 E^fadifuntomnesdies Hcnoch trecen- genti feptuaginta feptem anni, mortuus &
I i.a.
tifexagmta quiricjue drini. cft . NQeyero ciim quingcntorum efletanrio
24 Ambuiavitque cum Dco, &nonappa- rum, genuitSem, Chaai, Japhet. &

/ C A P U T VI. 6 P^nitultchm , quod hominem fecifletin


terra. Ettailus dolore cordisintrinfecas,
Mmints feccata fuere diluvii tnufa : "Hoe tamtn
iuflus tnventiis e/i ^ cui a*fa fxLyicanda miiniSa-
7 '^ Delebo, inquit, hominem, quem crea-
iuT t in qua tpfe j
nern fervantur
^
cunfiontm aramantiufn oe- vi, afacieterrx, ab homine ufque adani
rilantia, ^ reptiJi ufque ad volucres cceli ,
i /^Umquecepiffent hoinincs multiplica- picnitetenim mefecifleeos.
VJ ri fuperterram, & filias procreaiTent. 8 Noe veroinvenitgratiam coram Domino.
2 Videntes filii Dei filias hominum , quod 9 Hsefuntgeiierationes Noe Noe vir ju-
: '^'

eiTent pulchrse , accepernnt fibi uxores ex ftus, atque perfedius fuitingenerationibus


omnibus quas ele!?erant.
, fuis, cumDeoambulavit.
3 Dixitque Deus Noripcrmancbit fpiritus 10 Et genuittresfilios,Sem,C]iam,& Ja-
:

meusinhomine inccternum, qiiia caroeft.: phcth.


eruntque dies iliius centum vigintiannoru 11 Corrupta eft autem terra Goram Deo,
4'Gigantcs autem erant fuper terram inj &repleta eft iniquitate.
diebusillis poftquam enim ingrelli funt filii
: 12 Cumque vidifletDeus terramefle cor-
Deiadfilias hominum, ilLrqiie genuerunt,; rrptam ( omnis quippe caro corruperat
ifti funt potentes a fsculo viri famoii . viam fnam fuperterram
j

y VidensautemDcus, quod multa malitia 13 DixitadNoe: FinisuniverfE carnis vc-


hominum eflet in tcrra, &
cunda cogita- nitcorii me: repletaeft terrainiquitatea fa-
tio cordis intcnta eflet ad malum omni cieeorum &cgodifperdam eo."; cum terra
, .

temyore. 1 14 Factibiarcanide lignis Ixvigatis :maii-


liun-

/
: . . .. . . . &
.,

B
fiunculas iriarca facies, &:bitumine linies I? In articulo diei illius ingrefluseft Noe,l
intrinfecuS , extriniecus • & Sem, & Cham, & Japheth, fiJii ejus 31

15 Et fic facies eam Trecentorum cubi- uxor illius , & tres uxores filiorum ejus cum
:
I

tc-um erit longitudo arcae , quinauaginta eis, in arcam .


cubitorumlatitudo, Sc triginta cubitorum 14 Ipii, & omneanimal fecundum gepus fu-
|

altitucl? iliis. um ; univeriaqpe jumenta in genere fuo , &


16 Feneftram in iirca facies, &
in cubito omne, quod movetur fuper ttrram in genere
confymmabi^fummitatera eiusj oftiumau- luo, cunftumque volatile {ecundum gcnus
temarcj: pones exlatere: deorfum cqenacu- iLium, univerfa: aves, omnefque volucrcs.
la, &:triftegiifacie,<:inea.
1
s Ingreifj: funt ad Noe in arcam , bina , &
17 Ecce ego addrcam aquas diluviifuper
bina ex omni carne, in qua erat fpiritus vit?.
terram, ;;t"internciam omnem cariiem, in \6 Etqux ingreflafunt,mafculus, f?iiiina &
aua fpiritus vitx eft iubter coelum Uniyer- exomnicarneintvoierunt , ficut praeceperat
:

fa, cuxinterra funt, coniumentur.


eiDeus, &rnclufiteum Dominus deforis
18 Ponamoue focdus meum tecym, & in- »7 Faftumque eft diluyium quadraginta
gredierisarcam tu, &filiitui, uxortua, & diebus fiiper terram, multiplicat^s iunt &
uxoresfiliorum tuorumtecum. aquac , & eleyav.erunt arcam in fublime a
terra.
19 Et excunaisanimantibusuniverfae car-
nis binainduces inarcam , ut vivanc tecum
8 Vehementer enim inundaverunt, : i
om- 1 &
mafculini fexus, & fxminini. jnia repleverunt in fuperficie terrae : porro
20 Devolucribus iuxta genus.uum, &de arca ferebatur fuper aquas j

jumentis in gei^.ere fuo,& ex omni reptili ter- 119 Et :;quac prcevaluerunt nimis fuperrer- D
ra: fecundiim genus fuum 3 bina de omnibus
ram opertique funt omnes montes excelfi :

ingredientur tecum, ut polTint vivere fjb uni^ erlo cceIo. i

21 Tpilfs ieitur tecum ex omnibus efcis , 20 Quindcci:u cubitis altior fuit aqua fu-
Hebr, I

11. b.Qux mandi poflunt, &


comportabisapud te, permonte.s, puosopcruerat.
&:erunt~tam tibi, quam illis in cibum 21 Confiimptaque eft omnrs caro, qux mo-
.
* Sup.
22 Fecit igitur Noeomnia, quspr^cepe- vebatur liiper terram volucrura ,animanti- , 10. a,

rat illi Deus. um,beftiarum, omniumque reptilium, quae


reptantiuperterram univerfi homines, Eccli.
C A P U T V I I.
:

?9 C.
Jr.^rfffo Noe enm fuis tneirenmi flntim aqua^mvium 22 Et cynfta , ia quibus fpiraculum vitoe 18.
reliquaque eftinterra, mortua funt.
montiym cacumina %0 diebus fuferavit
i , i.Pe;.
artinnnrta fulmerjit .
23 Ft delevit Deus omnem fubftantiam , J- d,
A I -r^IxiccucDominus ad eum: Ingredere qu2 eratfuper terram , ab homine ufcue ad ao.
2.?et. JL-J' tu & omnis domus tua in arcam
,
: pccus, tamreptile, qu^m volucrescoeli,
j.a.y.
te enim vidijuftum coram me ingeneratio- deleta funt deterra, remanfit autem folus
ne ]iac. ,. „
Noe, & quicum eoerantinarca.
2 Ex omnibus animantibus mundis tolle 24 Obtinueruntque aqua: terram centum
feptena, & feptena , mafculum, & fosmi- quinquaginta diebus.
nam; de animantibus vevo immundisduo, C A P U T VIII.
&duo, maiculum & fsminam. ,
Imminutif pauladm anuis tliiuvii yfofl ctrvi y at co
? volatilibus c?li fepcen.a, &fe-
Sed&de emijjior.evi^ Noe cum univerfii, qui in arracen
ptena, mafculum, feminam ut ialvetur Ivmla
& ••

tinehantur , egrraitur: ^«v alt ari extrufio « ojfert Deo


femen fuper faciem univerfx terrae in oratiarum aSIienem hohcaufta ^ quilus pirir,uui
4 Adhuc eni.m & poft dies ieptem ego plu-
, Deus prQUiittlt I numquam eleince-^i fore diluvium ,

ani fuper terram quadraginta diebus , & qua- I Ty Ecordatus autem Dcus Noe, cunfto-
drpginta no^ibus,& delebo omnem fubftan- JrVrumque aniniantium, &omnium ju-
tiam, quam feci, defuperficie terra:. mentorum, quceerant cum eo in arca , ad-
5 Fecitergo Noe pmnia,
qux mandayerat duxit fpiritum fuper tcrram, & imminutae
ei Dominus. funt aqu£.
f> Eratque fexcentprum annorum quando
, 2 Et claufi funt fontes abyifi, &catrcraftx
B diluvii aqucs inundaveruntfuper terram coeli, prohib:ta:funt pluvix de coclo . &
»Mat.
34. d. 7 Et-^ ingrefluseftNoe, &filiiejus, uxor l ReverfsquK func aqua: deterracuntes,.
1 J. ejus, &uxores liliorum ejuscumeo, inar- &redeuntes3 &cocperunt minui poft cen-
Luc. cam propteraquas diluvii. tum quincuaginta dies.
t De animantibus cuocue mundis, &im- 4 Requievitquearca mefe feptimo,vigefimo
17. f.
26.
i.Pet. mundis , & dc volucrihus , & cx omni, quod feptimodiemenfis, fuper montes Armenie.
j. d. moveturfuperterram 5 Atvero aoua: ibant, & decrefcebant ul-
so. 9 Duo, &duo ingrcfla funt ad Noeinar- cue ad decimum menfem decimo enim :

cam, &maiculus, &f2mina, ficut praece- menfe, prima die menfis, apparuerunt ca-
p^rat Doaiinus Noe cumina montium.
10 Cumque tranfiflcnt feptem dies, aqu$ 6 Ciimque tr.iLnfiffent quadraginta dics ,
diluvii inundaverunt iuperterram aperiens Noe feneftram arcac , quam fece-
11 Anno fexccntcfimo vitxNoe, menfefe- rat, dimifit corvum :

cundo; ffptimodeciniodie menfis,ruptifunt 7 Qui egrediebatyr, & non revertebatur


omnes fontesabylli niagns, & cataraftje cf- donccficcarentur aquaefuper terram
liapertx funt 8 Emifit quocue columbam poft efi, ut vide-
1 2 Et fa(fta eft pluvia fuper terram quadra- retjfi jam ceflaflent aqua: Uipe r faciem terr§ .

gintacicl us, &cuadraginta noctibus 9 Qux cum non inveniflet, ubi requiefcerct
pes
. . , . . :

pcsejus, rcverfae/lad cum in arcam 3 aqu.E' aqux' fupcrterrami &:aperi'jns


Noetcduni
eniin erant fupfr
univerfam terianrexcedit-: '^^'^^^^^^ > viditque , quod exficcata
|

qucmanum,&:apprch?nram intulitinarcrt eflet ^n^^ r


fiiperhcics terrae. !

10 Expetlatis autem ulira A-ptcm diehus 14 Menfc fccundo , feptimo , & vi^cfimo'
aliis,rurfum dimifit columbam cxarca diemen/is arcfndaeft terra •

11 Atilla vcnirad eum ad verperam, por- 1 5 Locutus cftautem Deus ad


Noc, dicens
tans ramum viivx virentibus foliis in ore \6 E:;rcdcre de arcatu, &uxor tua, filii
fupj intcllexitergo Noe, quodcelTanenta- tui, uxoresfiJiorum tuorumtccum. &
qux Tupcr terram 17 Cunda animantia, quae {bnt apud te,
ti Expeftavitquc nihilominus feptejn alios exomnicarnc, tum
in volatilibus, quimin
dies, &cmi/ir columbam, oux non ell re- beRiis, univeriis reptilibus , aux rcp- &
verfaultr.i adcum. tantiuperterram, educ trcum, & in?,reJi-
»5 ]giturlexcentcfimo primoanno, primo mini fuperterram: '^•crefcite, &
muitipii-.
menfe, prima die menfis , imminuta; funt caminifuper eam

D 18 EgrefluseftcrtjoNoe, & filii ejus , uxor animalia terrs, & fuper omnes volucres celi
illius, ^
uxores filiorum eiuscumeo. cum univerfis qux moventur fuper tei ram
,

s.
i<? Sed & omnia animantia jumen^a, ik omnes pifces maris manui vefi:rf traditifunt I.a.19
J*re.
reptilia, ciux: rcptant fuper terram, fccun- 3 Et omne, quod movetur, dfc vivit, erit
uf. J .7.
I. dum genus fuum, egrefla funt dearca. vobisincibum : quafi oJera virentia tradi-?. 14.
20 /Edificavit autem Noe altare Domino, divobis omnia.
Sc tollens de cundis pecoribus.^ volucribus 4 Excepto , qudd carnem cum fimguine
mundis, obtulit holocaufta fuperaltare. non comedetis .

21 OdoratufqueeftDominus odorcmfuavi- 5 Sanguinem enim animarun-; veflraru re~


tatis,&: aitrNequaquaiii ultra maledicam tcr- quiraindemanucunftarum befiiarum ,&de
Sup, manu hominis , de manu viri , ik denaanu
rce propter homines: " fenfus enim, 6c cogita-
a.j.
Matt, tiohuniani cordis in maium prona lunt ab fratris ejusrcquiram animam. hominis.
9. b. adolefcentia fuaj non igitur ulrra percutiam •
6 Qiikumque * effudevit humanum fun-
omncm animam yiventem, ficutfeci. guinem, fundetur fanguis illius •^'adima- :

22 CunG.is diebus terrx , fementis , & ginem quippe Dei fa6tus efl: homo . poc
i^, c
mefljs, frigus, &cEfi:us, sitas & hyems, nox 7 Vos autem crefcitc,& multiplicamini,& >9.
&dies, non requiefcent. ingrediminifuper terram, &impleteeam.
8 Hoecquoque dixicDeus adNoc, &adfi- I. ii.
C A P U T IX. liosejus cum eo. 18. 8.
De iiNoet benedich y cvnRaque nmmttri-
acfillis eiui Ecce ego f^atuam padtm meum vpbif-
9 C.17.
tiaunaciim pifcibus in cihum rrH^uit -prvhil itota-
cum, &cum femineveftro poftvos;
men illis fnnjtuine : fctdus iraer Deum , /fr /wmtnet
10 Et ad omncm animam viventcm, quae eft
de non iniiucendis amfliiis aq"is diiuvii y iride fir-
ma'ur . Moe etriu-.H ridens filius Cham , in Cha vobifcum.tam in volucribus, ouam in junic
nnam filio matedicitur i Stm veri/ « iy la^h(t} tis, &pecudibus terra: cunftis , qux egrefla
l^enrdicuniur , funtdearca, &univerfis beftiis terra;
A "OT^nedixitque Deus Noe, & filiis ejus n Statuam padum meum vobifcum, &
•Sup Jj Etdixitadeos Crefcite , & multi- nequaquam uitra intcrficictur omnis ca: o
: '-^'

plicamini, & replete terram aquisdiluvii,


. nequeerit deincepsdiluviun 9.
8.c.»3 '
i Et terror vejCterjac tremor fit fuper cynfta ^diflipans terram .

A 4 2 Di-
. . . . . .

_ E R
, 12 Dixinque Deus : Hoc eft figmim tcrdc- Dixitque DcusndNoe Hoc eritfignum .

ris, ciiod clo inter mc;, vos, &


acl 0111- fa'deris, quodconfl.itui intermc, &omnem
neni animain viventcni, qiia; cft vobilcuni carnem fn per terram
in gcncraticnes fempiternas: ^18 Erant ergo iilii Koe, qui egrefH funt
13 Arcu!!! mcnm ponam innubibus , 8c eric
de arca, Sem, Cham , Japlieth porro & :

fignumfatlcris intcrme, ekintcr terram . Cham ipfe efl: pater Chanaan


J4 Cumque obduxero nubibus ccclum, 19 Tres ifti filii funtNoe, &:ab Ms difTe-
apparebitarcus mcus innubibus. min:itum eR- omne genus hominuih fuper
15 Etrccordabor f§derismei,quod pepigi univerlam tcrram .

vobifcum, & cum omnianima vivente, qux 20 Cocpitque Noe vir agricola exCrcere
carnem veger.it, &nonerunt ultraaquo di- terram, & phlntavit vincam :

luviiaddelendum univerfani carnem. 21 Eibehfquc vinum inebriatuseft, &nu-


16 Eritq^arcus meusin nubibus, & videbo datus jacuitia tabcrnaculo fuo.
illuni,&ref:ordaborff derisfempiterhi,quod 21 Quodcum vidiiTet Cham paterChana-
pacium efiintcr Deum , & omne animam vi- am, verenda fcilicet patrisfuiefie nudr.ta,
venteni univerla- carnis , qux eft fuper terra nuntiavit duobus fratribus fuis foras

2? At vero Semy &


Japheth pallium im- 4 Filii autem Tavan : Elifa , Tharf s &
pofuerunt humeris fuis , & incedentes re- Cetthim , & Dodanim;
trorfum , operuerunt verehda patris fui , 5 Ab his divifce funt infiiljj gentiuminre-
facielque ecrum averf.E erant , &patrisvi- gionil^us fuis , unufauifque fccundum lin-
rilia non viderunt. guam fuani , & familias fuasin naticiiibus
24 Evigilans autem Noe ex vino, cuni di- fuis.
dicilfet, quxfcccratei filius/uus minor , 6 Filii autem Cham Chus , Mefraim, : &
25 Ait: Maledidus Chanaan , fervus fer- &Phuth
Chanaan. , &
voium eritfratribus fuis. 7 Filii Chus Saba , & Hevila , & Saba-
:

z6 Dixitque Eenedidus : Dominus Deus tha, &Regma, &Sabatacha. FiliiRegma:


Sem, fitChanaanfervus ejus. Saba , & Dadan
27 DilatctDeus Japheth, &
habitet in t.i- 8_ Porro Chus gcnuit Nemrod : ipfe cxpit
bcrnaculis Sem , fitque Chanaan fervus ejus elle potens in terra .

28 Vixitautcm Noepoll diluvium treccn- 9 Eterat robuftus venator coram Domino.


tis qumquaginta annis. Ob hocexivit proverbium: C^aii Nemrod
29 Et impleti funt onmcs dies ejus non- robuftus venator coram Domino .
gcntorum quinquaginta annorum, iijor- &
10 Fuit autcm princzpium rcgni ejusBal^y-
tuuseft lon, &Arach, &Achad, Chalanne, in &
T jterra Sennaar.
C A P TJ X.
istoe, h qmhusdivifa funt oentes^ "
Deterra illa egremis eflAflhr, &a:di-
fofi (iiluvium t (yorr/ omrjeiynortalet. ficavit NinivCH ,
j
platCaS CivitatlS , & &
A I T T/Efunt generationes filiorum Noe,iChale.
!. Pa JLXScm, Cham , &
Japhcth : natique' 12 Refcn quoqueinter Niniven, &Chalc:
ral. I funteis filii poft diluvium . jhaeceftcivitas magna.
2 FiliiJapheth:Gomer, &
Magog,&Madai,; ig Atvcro Mefraim genuitLudim, &A-
&Javan, &Thubal, &
Mofoch, &Tiras.; namim, &Laabim, & Nephthuim .

? Porro filiiGomet Afcenex, &Riphath,i 14 EtPhetrufim, & Chasluim dc quibus


: :

& Togorma . 'cgrtlfifuntPhilifthiim, & Caphtorim.

I
. . . . , . . , .

N \
S__I S,

15 Chanaanautcjngeuiiit Sidoncai
I
primo 24 Atvcro ArphaxaJ genUitSale*- dequo
'^enituin ruum, Hethsum, ortusefi: Hcber.

I i<? Etjcbulieum, &: Amorihxum , &Gcr- 25 NatiqucluntHcherfiliiduomomen uni


'seHEum. Phalcg, eo quod in diebus cjusdivifafit ter-
j
17 Fit llevxxiin , Sc Aracacum Sihxum la: & nornen flatris ejus Jcdan.
:

!
j8 I-l Araiiiti, Samarccu^^v: AmathcEu:ei:per z6 Qiii Jcccan genuitElmodad, &SaIeph,
hosdiilcminatifuht popuIiChananxorum Sc Afilrmoth, Jare
19 F:vdtiquerunttermini(:hana.invenienti- 27 Ft AcUiram, &IT-z.a', & Decla
bus a Sidohe Geraram ufque Caz am , donec 28 FtEbdl, & Al>imael, Saba.
ingrediaris Sodomam, & Goniorrhaiii, Sc 3^ EtOpliir, &Heviia, &Jobab: omncs
jAdamam, &Seboim , ufque Lafa. iAi, hiiijcaah.
20 Hi funt fijiiCham in cognationibus, & 50 Et fada eft habitatio eorum de MeOa
linguis , & geherationibus, terrifquc, &
pergentibus ufqlie Scphar mohtelii orien-
gentibus fuis talem.
I
21 DeSemquoquenatirunt,patreomniUhi ?i IfH funt filliScm, fecundumcognatio-

:.Par.
' fiJionim Heber, fratre Japheth ma.iore. ncs , <k linguns, &
rcgiones in gentibusfuis.
. b
1 22 FiliiSem j?;lam,&Afiur,& Aiphaxad, ?2 Ha: filmili^ Noe juxta populos, na- &
7. &Lud, &Araai* tiones fuas Al:> his divil
.

23 Filii Aram: Us,& Hul,& Gcther,& Mcs .


terra poll: diluvium .

X I. mus ibi linguam edrum , ut non audiat unuf-


/« iurrL Bahel adificutlfne /nperhoyiim faflus ) ac
quifquevocem proxiini fui*
iin^iia confunditur . Sem genealogtct uftiue aii 8 Atque itadiviiit eosDominusex illolo-
^iram texitur . coinuniverfas terras, & ceftaverunt xdifi-
A Rat autem terra labii unius , & fer- care civitatenl
monum eorundcm 9 Et idcirco vocatum eft nomen ejus Ba-
2Ciimqueproficifcercntur deorietitc, in- bel, quia ibiconfufum eft labium univcrf,?;
vcneruntcampumin terra Sennaar, &
ha- terr;E &inde difperfit eos Dominus fuper :

bitaverunt in co facicm cunftarum regionum.


5 Dixitquealtcr ad proximuni fuum Ve- 10 Ha funtgenerationes Sem •^"Semcr:tt
: :

nite, faciamus latercs , & coquamus eos ccntiim annorum, quandogenuitArphaxad, ^^^*
igni. Habueruntque lateres pro faicis , bicnnio poft diluvium & b.17.

bitumenpro csmcnto: 11 Vixitque Sem, poftquam genuitArpha-


4 Etdixerunt: Venite,faciamusnobiscivi- xad, quingcntis annis, genuit filios, & &
tatem, &
turrim,cujus culmcn pertingatad filias.
c^lum &celebremus noinen noftrum, an- 12 Porro Arphaxad vixit trigintaquinque
:

tequam dividamur in univerias terras ahnis, &genuitSale.


5 pefcendit autcm Dominus , ut videret 1 1 Vixitq;Arphaxad poftquam genuit Sale»
ciyitatem, &turrim, quam xdificabaiit fi- trecentis tribus annis^&genuit filios& filias.
lii Adam. 14 Sale quoquevixit triginta annis, &3e-
6 Et dixit 4 Ecce, unus eft populus, unlim iiuit Heber. &
labiumomnibus cfperutitque hoc facere, 1 5 Vixitq* Sale, poftqua gcnuit Heber,qua-
:

nec defiftent h cogit.itionibus fuis , donec dringetistribus annisj&genuit fiIios,&filias.


(easopere compleant 16 Vixit autemHeber trigintaquatuof an-
7 Veniteigitur,defcendanius, &confunda-'nis, genuit Phaleg. &
17 Ec
. . . . . , ;. . , . . . . . . ::,

B
17 Et vixit Heber poflqiiam genuit Pha- 7 ApparuitautemDominus Abram,& dixit
»rnir,'
leg, quadringentis trigmta annis, &genuit Sf minituo dabo terram hanc. Qui xdifi-
:i:--'
«j. d.
iiiios, & filias. cavit ibialtarc Domino , qui apparuerat ei 14.17,"
18 Vixitquoque Phaleg triginta annis, Sc 8 Etindetranfgrediensad montem,c|uierat li. 18.'
genuit Reu contra orientem Bethel, tetendit ibi taber- .6a.V
Ucut.
i.Par. 19 VixitqjPhaleg, poftqua genuitReu ,du- naculum fuum , ab occidentehabens Bethel,
,

34.b.4
I. b. cer^t:is novem annis, Sc gcnuitfilio-s & filias. & ab oriente Hai: xdificavitquoque ibiaLa-
19. 20 Vixitautem Reu triginta duobus annis reDomino, & invocavit nomenejus.
& genuit Sarug. 9 Peuexitque Abram vadens , & ultri pro^
21 VixitquoqjReu^poftquam cenuitSarug, grediens ad meridiem
ducentis fepte annis,& genuit filios, & filias Fadacftautem fames in terra defcen- :

zz Vixit quoque Sarug triginta annis , & ditqucAbram in ^Egyptum, ut peregrina-


gen: it Nachor retur ibi: pra;valuerat enim fames in terra.
2 ? Vixitq^^Sarug, poflquam genuit Nachor, 1
1 Cumque propeefletjUtingredf^retur -S-
ducentis annis , &geriuit filios, filias. &
gyptum, dixitSaraiuxoriruae Novi,qu6d :

24 Vixit autem Nachor viginti novem an- pulchrafii; mulier:


nis , &
genuit Thare 12 Et quod ciim viderint teTEgvptii, di-
2j VixitqueNachor, poftqnam genuitTha- fturi funt: TTxor illius eft, interficient &
re, centum decem, &novcmannis, & ge- me, &terefervabunt.
8uit fiJios, & filias. 15 Dic ergo , obfecro. te , quod foror'|*^"^f'
2(5 Vixitque Thare feptuaginta "'^'annis, & meafiA, utbenefitmihr prapter te-& vivat ^

*D genuit Abram, &Nachor, &Aran.


I,
animameaobgratiam tui.
Par.i 27 Hx ftmt autem generationes Thare •
14 Cum itaque ingrcflhs efletAbram .^gy-
b. Thare genuit Abram, Nachor , & Aran
• . ptum, viderunt JEgyptii mulierem , quod
^*'i^',Porro Aran genuitLot. eflet pulchra nimis.
'
28 Mortuurq:eftAraanteTharepatreruu ij EtnuntiaveruutPrincipes Pharaoni,&
in terra.nativitatis fure in Ur Chaldsorum laudaverunteam apud illum, &fiiblataeft
29 Duxerunt autemAbram, N;ichor u & mulier in domo Pharaonis
Abram, Sarai;&no-
xores: nomenuxoris i(? Abram vero bene ufi funt propter illanv. D
menuxoris Nachor, Melcha filiaAran, pa- fucruntnue ei oves, & boves, & afini, &
trisMelchx, & patris JerchaE. fcrvi, & fitmul3e, &afinrje, &ca'.neli.
;o Erat autem Sarai fterilis , nec habebat 17 Flagellavit autem Dominus Pharaonem
liberos plagis maximis &dojnum ejus propter ,

70.14' ? •^'Tulititaq; Thare Abra filifi fuu ,& Lot Sar.ai uxorem Abram
I

filium Aran,filium filii fui, & Sarai nur'i fua ,


\
18 VocavitquePharao Abram^&.dixitei
^!, uxorem Abram filiifui, & eduxit eosdeUr Qui^Inam efthoc, quod fecifti mihi ? quare
Judit.' Chaldaeorum.ut irenc in terramChanaan:
ve- non indicaft-i mihi , quod u.xor tua eflet ?
j. a.f>. neruntoue urqueHaran,& habitaverunt ibi 1'^ Quam ob caufam dixifti efle fororem

^ i Etfafti funt dies Thare ducen.torii quin- tuam,ut tollercm eam mihi in uxorem?Nunc

queannorum, &mortuus eft inHaran. igitur, ecceconiux tua, accipc eam, & vade .

20 PrarcepitquePharao fuper Abram viris,


C A P U T XII. &deduxerunLeum, & uxorem illius, &om"
Ah-nm T)ft mnyidn.to pare»s, promijfa^ne acctffenst fa- nia, quae habebat.
iria reliFla.,comitante Lot ^peypg^ inatiir iyj Chanaam
{« Domina i>2 S^rhem , ^'>r Bvihel facrificat Inde . C A P U T XIII.
propter famem j^^spfym in^reffui , uxorem fuam t>o
ra' fororeiH quam in domum re^is Pharaonis fnbla- Ahram , Lot jS^vptum efre/ji , pr<e nimia opuh»- 1

tam tia feparaniur /«r- Lot fordanis J}Kes etigenie ,


, peftea recipit intaSiarn .
;

A Ahran: hahilat ii terra C hnnaar.t : uiirurfum Dei


|

Aft.7
l TPNTxit autem Dominus ad Abram E- ,
picmiifionfs de tHubiplicando femine ^ terraque pojfi?
*• i' gredere de terra tua , & de cogn^tio- denda acripit
nc tua, &de domo patris tui , veni in & I A Scendir ergo Abram de TEgynto , ipfe,
terram quam monftr^bo tibi S\, & uxor ejus & omnia,
habebat, aiia;
2 Faciamque te in geatcm magnani, &be- &Lotcumeo, adAuftralem plagam
nedicam tibi , & magnificabo, nomen tuum 2 Erat autem dives valde in pofleffione
erifque benedidus. auri, & argenti .

7 Benedicam benedicentibus tibi , & male- 3 Reverfufqueeft per iter , quo venerat , k
dicam malediccntibus tibi, atque'"IN TE meridiein Bethel. ufque ad locum,ubi prius
* Gal
benedicentur univerfx cognationes terrx fixerat tabernaculiim inter Berhel , & Hai
.

4 EgreiTus eft itaqueAbram, ficut prcece- 4 In loco altaris quod fecerat prius, & n.b.?
j.b.8. Sup« -'-'

IntV,
18. C. perat ei Dominus ,
&ivit cum eo Lot fep- invocavir ibi nomen Domini.:

tuaginta quinque annorum erat Abram , 5 Sed & Lot, qui crat cum Abram , fuerunt
C.IJ. cumegrederetur de Haran. grcgcs ovium , & armenta , & tabernrxula B
B 5 Tuiitque Sarai uxorem fuam , &Lotfi- 6 Nec poterateoscapere terra, uthabita- Infr.
Hebr. liumfratnsfui, univerfamque fubftantiam, rentfimul: eratquippe fubftantia eorum )6.a.7
II. b,
8.
quam polTederant , & animas , quas fecerant multa, &nequibant habitare communiter.
inHaran, & cgrcfTi funt, ut irentinterram 7 Unde & facla eft rixa inter paftores gre-
Chanaan Ciimque veniflent incam
. gum Abram , & Lot Eo au em tempore .

6 Pertranfivit Abramterram ufquead lo- ChanancEus , & Pherezaus habitabant in


cum Sichcm , ufquead convallem iiiuftrcm tcrra illa. :

Chananxus autem tuncerat interra. 8 pixit ergo Abra ad Lot: Nc quxfo fit Jur-

gium
. . . . . , . :.: ... ,

gium inter me ikztyik inter paftores meor I TpAdlum eft autem in illotempore, ut

& paftores fratres enim fumus


>
ups • X"^ AmraphelrexSennaar, Arioch rex &
9 EcceuHiverraterracoram teeft: recede Ponti , Chodorlahomor rex Elamitarum, &
^ me, obfecro li ad finiftram ieris, ego
: Thadai rex Gentium. &
dexteramtenebo fttu dexteram elegeris , 2 Inirentbcllumcontra Bararegem Sodo-
:

ego ad iiniftram pergam. morum, &: contraBerfaregem Gomorrhae,


10 Elcvatis itaque Lot oculis,vidit omnein contra Sennab regem Adamae, contra & &
circa regionem Jordanis , qux univerfa irri- Semebcr regem Seboim, contraque rcgcm
gabatur, antecuam fubverteretDns Sodo- Balae, ipfa eft Segor.
mam, & Gomorrham,licut paradifus Domi- Omnes hi convenerunt in vallemSilve- X,

ni,& ficut A^gyptus venientibusin Segor. ftrem, quce nunccftmare falis.


11 Elegitque lilii Lo. regionem circa Jor- 4 Duodecim enim annis fervierant Cho-
danem , & recefiit ab Oriente divilique dorlahomor, & tertiodecimoanno recefle-
:

funt alterutrum afratrefuo. runt ab eo


1 2 Abram liabitavit in terra Chanaan Lot 5 Igitur quartodecimo anno venit Chodor- r

veromoratus eftinoppidis, qua: erantcir- lahomor,& regesj^^uieratcii eo:percufl'erut-


ca Jordanem , & habitavitin Sodomis que Raphaim in Aftaroth , Carnaim , Zu- &
I? Hominesautem Sodomits pelfimi erant, zimcumeis, &Eminin SaveCariathaim
&: peccatores coram Domino nimis 6 EtChorrxosin montibus Seir, ufquead
14 Dixit ue Dominus ad Abram,poftquam
'
Campeftria Pharam, aua: eft in folitudine
• Sap.
divifuseftab eo Lot Levaoculos tuos : , 7 Reverftque funt, & veneruntad fontem
11. b.
in diredum & vide a loco , in cuo nunc
, Mifphat , ipfa eft Cadcs , & percuflcrunt om~
ij. c. es, ad^quiloner\i, <femeridiem, adorien nem regionem Amalecitarum,& Amorrhgo-
18.16. item, 6c occidentem. rum , qui habitabant in Afafonthamar
a.4.
I
1 5 Oninem tcrram,quam confpicis, tibi da Et egrefli fynt, rex Sodomorum , &rex
8.

bo , & femini tuo ufque in fempiternurn. • Gomorrhar.rexqueAdamae, &rex Seboim


Faciamque femen tuum licut pulverem necnon & rex Balx,qua' eft Segor & direxe-
D 1

terrae fi quis poteft hominum


: numerare runt aciem contra eos in valle Silveftri
:

pulverem terrae, feruenquoquetuum nume. 9 Scilicetadversiis Chodorlahomor regem


rare poterit. Elamitarum , & Thadalregem Gentium , &
17 Surge ergo , & perambula terram in Amraphcl regem Sennaar , & Arioch regem
longitudine, &in latitudinetua quia tibi Ponti quatuor reges adversiis quinque
: i :

daturus fum eam 10 Vallis autem Silveftris habebat pHteos


i5j Movens igitur tabernaculum fuumA- multos bituminis.Itac jrex Sodomoru,& rex

bram , venit, & habitavit juxta convailem Gomorrhs terga verterunt,cecideruntq jibi
Mambre,oua; eftin Hebron adificavitque & qui remanferant , fugerunt ad montem
: .

ibi altare Dominy 1 1 Tulerunt autem omnem fubftantiam So-

_
C i> P U T X IV. domorum , & Gomorrhc^orum & univerfa
,
Devifth qujriqutrieoibus^ ac f^oliatls Sodomh ^ Lot qu3£ ad cibum pertinent , & abierunt
\% Necnoji&Lot, & fubftmtiam ejus,
Ciit,.plerifquf altis ca-p'ivui di<citur a quatuor re-
fi'
jgii us tifjorii/tri: quoj AlraTrt -perfccutus orr.nes ca-
Jjrivosy fpoliftqiie •edusi;it ^ Iteiufque fro vifforit^ , lium fratris Abram, qui habitabac in So-
di cimas dat Mtichiletleff o ^ a quo benediSiione ar- domis.
Cep'/li CunSia ^fjii/Sqdoniorum reddijis . 1 ? Et ecce unus, qui evaferat nutiavit Abrji
Hc-
. . . : ,, , j

ti L I I

Hebneo , qui habiubat in con v.ille Mambre ferens panem , ^x: vinum ( crat enim Sacer-
Ainorrhjei fracrisEfcol, fratrisAbner & : doS Dei akilhmi) , \

7.d.;;
hi enim pepigerant fxdus cum Abram. ly Ecnedixitei, &:.iit: Behedi<5us Abram
14. (^od cu maudilletAbraiil, ciptumvi- Deocxcclfb,quicreavitca-lum, & terram
'dclicctLotfratjein fuuni, n'jmeravite: pc- 20 Ec beiicdidus Deus excclfu?, quo pro-
tiitos vcrnaculos fuostrecencds decem, Sc tegehte, hoites in manibus tuiS func Ec de- .

bfto^ 8c perfecucus eft ufque Dan. dit ei decimas cx omnibus.


15 Et divifisfociis, irruii fuperebs noftc : 2 1 Dixitauccm rex Sodomorumad Abram:
percuffitque eor , &
peifecutus eit eos ufque Da inihianimas, cittera tolle tibi.
Hoba, &Pho:nican, qujEefl:adlaevamD.l- 21 Qui refpondit ei : Levo manum mcam
ma fci ad Dominuni Deum cxcelfum poffelforcm
16 Reduxitque omnem fubflahtiam, Lot cali, cc tcrrce. &
frattem fuum cum fubllantia illius^ mulie- 25 Quodiiilofubtegminis ufqtieadcorri-
res quoque, &
populum. giaincaiigsenonuccipiam exomnibtis, quse
17 Egrelfus cft autem rexSodomorum in tuafunt, ne dicas Ego dicavi Abr.im : :

occurlumejus, poflquam reverfus elt a ca;- 24 Exceptis his, qu$ comcderunc juvenes,
ricChodorJahomor, &
regum, cuicumeo & parcibns virorum, qui v^eneruntmecum,
erant in valle Save, qus eft vallis rcgi^ Aner , Efcol > ik Mambre : illi accipient
ii> - AtvcroMelcliifedechrex Saleni,pro- p.irt s fuas.

C A P TT T _ X V. "rcrram iftam, & poffidercs eam.


Dfu: Abr.e de pf^Ptrhafi defperantl filiuiTtpremit/i: , 8 At ille ait Donnne Deus , uhde fcire
fui credeiti Airam iujiificattir , ^ in fior.um proir.if-
:

poflum, quodpoflefliirusiimeam?
f a lerra » ^rdefcriprum et Vomir.o rffert f.jcrifcium »
rcfpondensDominus Suine, inquity
9 Et :
audiique fua ^ofieritatls futuram pere^rinationem
mihi vaccam triennem & capram trimam
.

I T Tls itaquc tranfadi.^, faftus eftfermo &:arietemannorum trium> curturcni quo-


Xa Domini ad Abrnm per viiionem di- que, & columbam.
cens : Noli timere Abram , ego protedor o Q;- tolicns univerfa hxc^divifit ea per
1 Jer i

tuus ium , & merces tua magna nimis medium,&utrafqueparcescontrafealtrin- '4. rf


.

i Dixitque Abram Domine Deus , quid fecus poiuit: avesautcm non divifit.
; |'
*

dabis mihi^ ego vadam abique liberis & 11 Defcenderuntque volucres fupercada-j
:

filius procuratons domus meae ifte Dama- vera & abigebat eas Abram , . '

fcus Eiie/eri 2 Ciirnque fol occumberet, fopor irruit: q


3 AddiditQ-Abra:Mmihi aute no dedifli fe- fuper Abram, & horror taagnus, &tene-
me:&eccc vcrnaculus meus,hercs mcuserit. brofus inva/it eum
4 Statimquefcrmo Domini £idtus eftadeu, iT, Di(ftumqueeftadeuiii:Scito prcenofcensj
dicens:Non erit hic hsres tuus:fed qui egrc- qiiod peregrinumfuturum fitfementuum'^ '-^

dietur de utero tuo,ipfum habebis h?redem. |in terra non fua, & fubiicient eos fervicuti
* Ro. l- * •

5 EduxitqueeumforaSj&aitijli: Sufpi-|& afHigentquadringentisannis .


4.C.18
* Ro. ce ccrlum, & numera ftellas, fi potes Ecl 14 Verumtamen gentem,cuiferviturifunc,
.

4. a-J. dixicei Sic erit femen tuum


: . egourdicabo & polthic egrcdicntUr cum"
| :

Gal.;. 6 Credidit Abrani Deo , & reputatum! magna fubftantia.


a6. eft illi ad juftitiam . 15 Tu autemibis ad patrestuos inpacc >
Jac.i. |

dii. 7 Dixitque ad eum Ego Dominus , qul fepultus in fcnedute bona.


;

eduxitedcUr Cluldceorum, ut daremtibil 16 Generacione auteia quarctrevertentur


huG:
, . . . » .

jiucrnecdum enim conipleto fiint iniquitatcs a fluvio v^igypii ulque ad fluvium masnum
Amorrhxorum ufquead pri'fcns tc^npus . Euphratem .

17 Cum crgo occubuinet foi,fa(5ia eft caligo 19 Cinxos, Cenecafos, Cedmonxo<;, &
tcnebrofa, ix appiiruitclibanu.^ fu?nans, 20 Et Hetlixos, &
Phercz-ojosj llapliann &
lampas ignis tranficns intcr divi/ioncs illas quoquc,
18 In illo dic'^' pepigit Dominus f§dus cum 21 EtAmorrhxos, ii: Chanan3£:os,&Ger-
I2.b.7 Abran;,dicens:Semini tuo dabo terram hanc gefa:o<., & Jcbuficos.

Infr.
x6,a.4
Deat.
a.4.
i.Par.
.f.26.
i.Ree.

C A P U T XVI. 11 Aedeinceps:Fxce,ait,concepifti,&pa
jij;a>"a domina Saraiiyadhur jloytt uxor s qu* ult rics filiuui:vocabifquenomen ejuslfmael,e6
conceptjjet y atqne ol> id domtnnm contemneret ab quod audierit Dominus affliftionem tuam
iUa tiffifia > fnsam init ; fed
fuhmijfa % parit Jjmaelem,
iuffii avgcH eidem 12 Hicerit fcrus homo, manusejus contra D
omnes,& manus onmiu cotra eu: 8c c regione
1 TGitur ,Sarai uxor Abram
, nongenue- univerfor u fratrum fuoru figet tabernacula
Jl. fedhabens ancillam J£gy- i? Vocavit autcm Agar nomen Domini
rat liberos :

ptiam nomine Agar qui loquebatur ad eam TuDeus, quividi :

2 Dixit marito fuo Ecce , conclufit me fii me : Dixit enim Profefto hic vidit po-
; :

Dominus,ne parerem ingredereadaneil- fteriora videntis me,


:

lam meaiai, f\ forte falteni exilla fufcipiam fi- 14 Proptereaappe]lavitputeumilIum,Pu


Infr.
lios. Cumqucilleacquiefceret deprecanti, teum viventis ik videntis me Ipfc eft intcr , .
1- g.
? Tulit Agar j^gyptiamancillam fuam,poft Cades, & Barad.
annos deccm,quam habitare cgperantin ter- 15 PeperitqueAgarALbrs filium qui vo- ;

raChanaan: &dediteamviro fuouxorem, cavit nomen ejus Ifmael.


4 Quiingrcffus eftadeam. At illa coucc- 16 Odoginta,&fexannorum eratAbram,
pifle fe videns , defpexit dominam fuam quando peperit ei Agar Ifmaelem
. .

5 Dixitq^ Sarai ad Abram: Inique agis con-


tramc: egodedi ancillam mcam in finum C A P 17 T XVII.
tuum,qua: vid ens,qu6d conceperit, defpcftui Ahrit repeiuntur promijjienes 'pfii" » Sarnl ro-
Kiina imtnutantur , circumrifio pr^ciptur iti fce-
me habet, judicet Dominus inter me , te deris fij^num
&
filius ex Sara premiiiiiur una cum;
6 Cui refpondens Abram Ecce,ait, an- :
fuccejju Ifmaelis , Abraham (ircumc'<Jionis pr^- ^
cillatuain manutuaeft, uterc ea ut Jibet; cepium exequitur •

Affligenteigicuream Sarai, fugaminiit. I "poftquam vero nonaginta, noyem an- &


7 Cumque invcniflet eamangelus Domini JL norum eflec3eperat,apparuiteiDomi-
juxtafontem aqus in folitudine, quaeeftin nus: dixitqueadeum Ego Deus omnipo- :

via Sur in deferto, tens: auibula coram me, &efto pcifedus.


8 Dixit ad illam s AgarancillaSarai, un- 2 Ponamque foedus meum intermc, &te,
dcyenis? &cu6 vadis? qu^e refpondit A &
mu Itiplicabo te vehenicnter nimis
:

facie Sarai dominae mex egofugio 3 Cecidit Abram pronusinfaciem .


9 Dixitque ei angelusDomini : Revertere 4 Dixitq|eiDeus;Egosu,&: pona paila meu
,
ad dominam tuan\, &
humiliare fubmanu tecum, ''^erifquepater mukarum geatiam .

5 Nec ultra vocabitur nomen tuura Abram, W- c,


iliius.
10 Etrurfum: multiplicans, inquit, mul- fed appellaberis Abraham : quia patrem
tiplicabofementuum, tk noi\ Rom.
numerabitur multarum gentium conftitui
tc.
pr.i; multitudine. . 6 Faciamq^te crercere vehemetiinme,& po-
. . : .. . ?, , . : .. . ;..

»4 B £ R
nam te in gctitibuSjregefqiex te egrcdientur. culi fui in ipfo fervore diei.
7 Etftatu3mpa(ftumiTieum interme,&tc, 2 crimqueelevaflet oculos,apparueruntei,
&:inter femen tuumpofttein generationi- tres vitiftantes propeeum : quoscum vidii-
bus fuis, fadere fempiterno ut fim Deus : fet, cucurrit in occurfum ebrum de oftio
tuus, ik feminis tui pofl: tc. tabcrnaculi fui , &
adoravit in terram
8 Dabocuctibi, &:femihitubterram pere- 3 Et di>:it: Don.ine, fi inveni gratiam in

grinationis tux, &


cmnem terram Chanaan ocuiis tiiis, ne tranfeas fervum tuum
in poflelHonem eternam, eroque Deus eoru . 4 Sed aftcram pauxillum aauoe, &lavate
AA.7. 9 Dixititeriim Deus a d Abraham '-'Ettu : pedes veftros, &
reouiefcite fubarbore
ergo cuflodiespadu:!! meum,&fementuum
"
5 Ponamque buccellain panis,
conforta- &
poft te in generationibus fuis. te cor vcftrum, poftea tranfibitis idcirco :

10 Hoceft" pailum iiieum,quodobfervabitis enim declinaftisadfervum veftrum, Quidi-


inter me, &
vos , & femen tuum poft te: Cir- xerunt Fac, ut locutus es.
cumcidctur cx vobis omne mafculinum 6 Feftinavit Abraham intabernaculumad
1 1 Et circumcidetis carnem prfputii veftri, Saram, dixitqueei: Accelera, tria fatafi-
Ro.
4.b.2i
ut fit in fignum facderis intcr me , & vos milac commifce, & fac lubcinericios panes .

Levit. 1 2 Infahs ofto dierum circumcidetur in vo- 7 Ipfe veroadarmentumcucurrit, &tulit


ii.i.S bis, omnemafculinum in generationibus ve- inde vitulum tenerrimuin, &optimum, de-
Lucse ftris:ta vernaculus, qiiim emptitius circuci- di:que puero3 qui fefirinavit, coxit illum. &
s.c.ii
detu r,<&:quicumq;non fuerit de ftirpe vcftra: 8 Tulit quoque butyrum, lac, vitu- & &
I? Eritque padum meum in carne veftra lum, ouehicoxeirat, & pofuitcordm eis ;ip-
in txdus seternum fe vero ftabat juxta eos fub arbore
14 MafculuSjClijusprsputii caro circiim- 9 Cumcue comediflent, dixeruntadeum :

cila non tuerit,delebitur animailla de popu- Ubieft Sarauxor tua? ille refpondit : Ecce
lo fuo quia paftum meum irritum fecit
: in tabernaculo eft.
15 DixitquoqueDeus ad Abraham Sarai 10 Cui dixit : : Revertens veniam ad te
'''

uxorem tuam non vbcabis Sarai, fed Saram tempore ifto , . vita comitc, & habebit filium
16 Etbenedicamei, &ex illa dabo tibi fi- Sarauxor.tua . Quo audito, Sara rifit poft
lium,cui benedi(fl:urusfum,eritcuein natio- oitium tabernaculi .
nes , ik reges pbpulorum orientur ex eo 1 1 Erant autem aiiibo fenes , proveftaeque
17 Cecidit Abrahaminfaciem fuain ,& ri- statis , &
defierant Sarae fieri muliebria •
fit,dicensincorde fuo Putafnecentenario : 12 Qux rifit occulte, dicens Poftquam :

hafcetui filius? &


Saranonagenaria pariet cbnfenui, & dominus meus vetulus eft, vo-
18 Dixitque adDeum» Utinam Ifmael vi- luptati operam dabo?
Infr.
vat coram te. Dixit autein Dominus ad Abrahani \l
7S. b. 19 EtaitDeusad Abraham:''" Sara uxor tua Qiiare rifitSara, dicens Num verepari :

lo. & pariet tibi filium , vocabifque nomen eius tura fum anus?
XI. & Ilaac,&conftitu.im paftum meum illi in iFs- 14 Numouid Deo quidquain eft difficilc?
2. dusfcmpiternum , &
femini ejuspofteum. juxta condidum revertar ad te hoc eodem
30 Super Ifmael quoque exaudivi te ccce temporc, vitacomite,& habebitSara fihum
:

benedicamei, &
augebo, multiplicabo &
15 NegavitSaradicens, Non rifi timore :

eum valde duodecimducesgenerabit,&fa- perterrita. Dominus autehi: Non eft, in


:

ciam ilhim creicereingentem magnam cuit, itil, fed rififti. .


,
.

21 Padum vero meum ftatuam ad Ifaac,pue 16 Cum ergo furrexifient indeviri, dire-
pariet tibi Sara tempore iftoin annoaltero. xerunt oculos cohtra Sodomam &Abra :

21 Cumque finitus eflet fermo loquentis ham flinulgradiebatur, deducens eos


cum eo, afcehdit Deus ab Abraham i 17 DixitqueDominus Num celarepotero :

21 Tulit autem Abraham Ifmael filium Abrahain, quae geftiTus ium.


fuum, &
omnes vernaculcs dcmus fuae uni- 18 Cum futurus fit in grntem magnam , ac
:

verfolque, quos emerat, &cunftos mares rrbuftilfimam , & BENEDICEND^


ex omnibus viris domus fuje : &
circumcidit fint in illo omne^ nationes terrac? _ , .

Carnem prxputii eorumftatimin ipfa die , 9 Scio enim, cuod pr^ccepturus fit filiis •

ficut prxceperat ei Deus. fuis, domui fuoe poft fe , ut cuftodiant &


24 Abraham nonagint.i,& nove eratantio- viamDomini, faciant judiciuhi , &jufti &
rum,quadbcircu.Ticiditcarnem preputiilui. tiam utadducat Dominus p^opter Abra- :

25 Et Ifmael filius tredecim annosimple- hamomnia, cuae Ibcutuseftan eum .

verat tempbre circumcifionis fuse. 20 Dixit itaq ,e Dominus: Clamor Sodo-


26 Fadem dif circumcifus eft Abrahajn, morum , GomorrhAorum multiplicatus &
& Ifmael fiiius eius eft > peccatum eorum aggravaru eft r imis &
27 EtomnesviridomusiliiuS, tam verna- 21 Defcendam , videbo utriun clamo- &
culi, quim fmptitii, &alienigefia£,pariter rem, qui venitad me-operecomplcverint
circumcifi .'Unti an ncn eft ita,- ut fciam.
22 Converterutc-feinde,&abierunt_Sodo-
C A P T7 T X V I II. mam:Abrahnhi vcroatlhuc ftabatcor ? Dho.
Arxel! ah Alraham h»fp!tio fufceptt » f.ltnm tx Numquid per-
Sttra p^omhttint 2? Et apprcpincuans ait
: qu^ eh id tiderts « Corripiiu
:

So(ifimo^4im exerfio pr^dicitu pro quibtu AbrO' dcs jiiftum cum impio?
A httm /rfp/K/ de-prtcai Sifuerintcuinquaginta hiftiincivitatc,
-'4
fiebr.
ij.a.i
I A Pparuit autcm ei & non parces loco ii!i pro-
Dominus inconval- peribunt l.mul?
jflL leMambre fedenti in oftio t.iberna- pter quiijfeu agintajuftos, fi fuerintineo ? ^
2S Abfit
. . . , : . .

G E N E S I

25 Abfit a te, ut rem hanc facia.s& occldzs veftram. Qui dixerunt i Minime , fed in
juftum cura. impio, fiatque iuftus ficutim- platea matiebimus.
3 Compulit illos oppido, ut divertercnt ad
pius, none/lhbctuumi qui judicas omneili
terram, nequaquamfacies judicium hcc . eum iilgrellifquedomum illiusfecitconvi-'
:

.26 Dixitouc Dominusad eum Siinvcncro vium, &coxitaz>;ma: &comederunt.


:

Sodomis quinquaginta juflosinmediocivi- 4 Prius autem qiiam irent cubitum, viri


tatis , dimittam omni loco propter eos civitatis vallaverunt domum illius^ puero
27 Refpondenfque Abraham > ait ufqueadfenem, omnispopulusfimul
Quia :

fcmel caepi , loquar ad Dominunl meuai , 5 Vocaveruntque Lot , &: dixerunt ei T Jbi :

cum fim pulvis, & cinis. funtviri, quiintroieruntadtenofte? educ


28 Quid fi minus quinquaginta juftisquin- illoshuc, utcognofcamuseos.
que fuerint > deiebis propter quadraginta 6 Egreflus adeosLot, pofl cergum occlu-
quincueuriverfam urbem ? Etait: Nonde- dens oftium, ait:
lebo, fi invencroibiquadragintaquinquei 7 Nolite, qu.Efo , fratresmei, noHtema-
29 Rurfumquclocutuseftad eumrSihaute lum hoc facere.
qnadragintaibiinventifueriht,quidfacies? Habeo d uas filias, qusnecdum cogno-
"6

Ait: Non percutiam propter quadraginta verunt virum educam eas ad vos , & abuti-
. :

?o Ne
qua-fo, inquit, iiidigneris , Dom.i- mini eis, ficutvobis olacuerit, dummodo
ii f^loquar Quid fi ibi inventi fuerint tri-
e, : viris ifus nihil mali faciatis, quia ingrefli
ginta ? Rcfpoiidit: Non faciam, fi invene- funtfub umbra culminismei.
ro ibi triginta At illi dixeru nt Recede illuc.Et rurfus i
;

3 1 Qiiia fcmel , ait, cspi,lociiaar ad Dom.i- Ingreflus es,ihquiunt,utadvena,numquid ut


num meuin:Quid fi ibiinventifuerint vigin- judices?teergoipfum magis,quam hosaffii-
1. Pet.
ci? Ait: Non interficiam ovoprer viginti g mus.--'Vim.ou e faciebant Lot vehementilli- 2. b.S.
?2 ObieCro, inquit, ne irafcaris , Dcmi- me: iamrue pror>e crat,ut <°ftringerentfores.
ne, filoquar adhucfemel Quid fi inventi
: Eteccemif?runtmarium viri, & intro-
10
fucrint ibi decem? Et dixit: Non delebo duxeruntad fc Lot, clauferuntque oftium .

propter decem. 11 Eteos, quiforis erant, * percufferunt


5 ? Abiitcue pns,poftouam ceftavitloqui ad cs-citate k minimoufcue admaxinium, ita
»9.
Abraham:& ilfe reverfus eft in locuni fuum. ut ofiium invenire non poflent
12 Dixerunt autera ad Lot Habes hic
f-uempiam tuorum ? generum, aut filios,
:
c
L«t Angelisf ofyitio fufee-ptis a Sodomitis vim pat/
, .
au^filias, omnes, quituifunt, educdeut-
tur CHm uxore /<>r Sodomiiico ereptns
, ut'aque filia a
tncendiouicorem in victamijit : tnndetn<jue inebrintnsi
be hac
cum utrnQut filia incefltitn i^noram con.mifit , nnde '3 Delebimus enim locum iflum , eoquod
">'""" "nl -ierunt
Moalitte (y Ammonita .
,
increverit clamor eorum coram Domino ,
A * rEi^erunf ueduoangeliSodomam ve- qi:i mift nos , ut perdamus illos
Htbr. V Ipere, fedentc Lotin fo! ibus civita- 14 FgreflusitaqueLot locutus eftad gene-
tis.Quicum vidifleteos,furrexit,&ivitob- ro^jfuos, f^uiaccepturi erant filia? ejus, &
viamcs; adoravitcue pronus in tcrram . dixit Surgite,
: &
egredimini de locoifi:o :
2 Et dixit obfecro, dominijdeclinatein do- ouia delebit Dom.inu<; civitateni hanc . Ec
mumpuerivefiri,&maneteibi lavate pe- : vifusefteis quafiludens loqui.
des veftros, & mane proficifcemini iri viam Ciimqueeflet mane,cogebat cum Angeli,
1 5

dicen-
, . . . j
'; : . . . ..

16 L I B E R
aicciues : Surge,tolle uxorem tuam,& tlursi 2 8 Intuitus eft Sodom:^,&Go!norr]ia,&uni
fiiias, quas habes: ne & V cj fam terra egionis iilius^viditqjafcend^
tu pariter pereas i

ir. fcelerc civitatis. tem favillam de terra quali fornacis fumum


16 Diffimulantcillo, appreliendcruntma-] 29 Cum enim fubverteret Deus civiratf'
j

D
numejus, &
manumuxoris, acduarum fi-i regionis illiMS, recordatus Abrahs , libr-
liarumeius,e6 quod parceret Dominusilli. ravitLot deJubverfione urbiuiii, inquibu.'
I

17 Eduxeruntque eum,,& pofuerunt extra liabiraverat. [

!
io.a.6 civitatem ibiquelocuti Tunt adeum , dicen- ?o Alc^nditqyeLotdc Segor, &raanfitin
:

tcs Salva animam tuam noli refpiccre poft mance,dux quocue filioe ejus cum eo (timue-
: :

tergum,ne ftesin omni circaregione: fed in raL- cnim manere ia Segor ) manlit in Ipc- &
montc falvum te fac , ne tu fimul pereas & lunca ipie ,
j

dua filix e jus cum eo &


1 8 Dixitque Lot ad eos^Qusfo^Domine mi. 3 1 Dixitqae major ad minorem Pater no- :

19 Quiuinvenit fervus tuus gratiam coram fter fenex eft , nullus virorum rcmanfit in &
tc,& magnificaftimifcricordiam tuam,qaam terra, qui poffit ingredi ad nosju.xtamo-
feciftimecum, ut ialvarc.« animam mcam , rem univerfs terra; *
ncc poffum in mor.te falvnri , ne forte appre-r 32 Veni, inebriemus eum vino , dormia-
hendat me nialum, &: moriar. mufque cum eo, ut fervare pollimus expatre
20 Eflcivitas hxc juxta, adquampofl'um [noftro femen
fugere, parva, &lalvabor inea: niHnquid 3 ? Dederunt itaque patri foo bibere vinum
non modica eft , &
viver anima mea ? node ilia Et ingrefla eft major,di>rnnvitque
i :

21 Dixitquead eum Ecceetiaminhocfu- cum patre: at ille non fenlit, necqaando


:

fcepi preccs luas ut nqn fubvertam «rbem, accubuit fiiia, nec quandofurrexit.
,

pro qua locutiis es. 34- Altera quoq;die dixit major ad mjnore:
Sup. 22 Feftina,& falvare ibi: quia nor»- potero Eccedormivihcricnm patre mcc, demusei
-^"

I0.49. facere quidquam,donec ing rediaris illuc.Id- bibere vinum ctiaia nac nofte, &dormie<<
circo vocatum eft nomen urbis illius Segor cum eo , ut falvemus femcn de patre noflro.
2? Solegreftuseft fuper terram, &:Lotin- 35 Dederunt etiam ilia noftepatri fuo &
grejfus eft Segor bibere vin.um, ingreflaq; m.inor filii, dormi-
»t>€a. 24 Igitur Dominus pluit fuper Sodoma,
•^"
vitcum eo: &
ne tun.c quidem fenfit,quando &
29. d. Gomorrh^m fulphur,i>c igne a Uho de c?lo concubuerit, vel qr.ando illa furrcxerit
:

I
7 >.
25 Et fubvertit civiratcs lias , cmnem &
^tJCoceperutergodae fili§ Lotdepatrefuo.
circ?. regionem, univerfos habitatores ur- 37 Peperitque major filium, vocavitnt^- &
*
Jere. bium , Sc cunda terrx virentia . menejusMoab: ipfe cft pater JMoabitarum
16 * Refpicienfqueuxor ejuspoftfe, ver- uique in pra-fentem diem
fa eft in ftatuam fahs. 38 l\linorquoquepeperitfiIium,& vocavit
Bzeck.
27 Abrahamautemconfurgens manc, ubi noraen ejus Ammon,i.d eft,fili'js populi mei:
16. f.
4».
fteterat prius cum Domino. ipie cft patcr Aranionitarum ufquc hodie

J 1..C.S

_C A P U T
Ahrah^e in Gerarh peyej?>i\iaKii uxor a rej>e tolli-\
XX. |&
Dixitquc d e Sara uxorc fua,Soror mca cft,
2
peregrinatiis eft in Geraris.

tur ; qua ad Domliii i„jf„:n cum magn;> donli *»


ivj^ifit ergo Abimclcch rcx Gtrar?,& tulit ca.
I

tatla reddittir iy Abraham oram falus dmu^ y ^,,;, .^^,^^,^ ^^^ Abimelccli per iom-
;
.

regis reftituitur ^
numnoife, &ait ilii, En jnorieris propter
J "pRofc^lus inde Abrahaminterram au- muliefem ,quam tulifti habet cnim virum . ;

JT ftralemhabitavitinter Cades, & Sur 4 Abimelechvero nontetigerateam,& ait:.


. . ,: .n ,, :. . .

G E N E S '7
Doniinc, nuni geiitcm ignorantcm, & ju- /iVcitqucc Abraham giandc convivium in
flam interficies'? _ ji.lic :xhb
laclationis ejus.
5 Nonne ipfe dixit mihi , Soror mca cfl : & 9 Ciimoj vidiflct Sara fiJium Agar^gypti.-? » Cil.j
ipfa .lit , Fratcr meus efl ? in limplicitatc cor- ludcntccain Jfa^ic filiofucdixitad Abraha: 4.ci. 10 I

tlismcij&munditiamanuum incarufecilioc. o • r.iicc rtncilJa han<;j& filifi ejus:non enim


i

6 DixitqueadeumDeus:Etegofcio,qu:id erit hrti fiJius ancill.»: currA filio meo Ifacic c.->

fimplicicordc feceri.'; 'Sc idco cuftodivi tr,n>; 1 1 DurcaccepithocAbiah^m profiiiofito


peccaresin me,^^nondimifi,uttangeresca. 2 Cui dixit Dciis Nou tibi videatur aipr- 1 :

7 Nuncergoreddcvirofuouxore«i, quia runvfiipcr pucro,& Aipcr ancilla tua : omnia


propheta cfi: &: yrabit
: pro te,& vivcr. i\ qu.ie di.xerit tibi Sara , audi voccm ejiis quia
:
:

autcm noluerisreddere, fcito, quodmoice in Jiaac vocihitur tibi femcn.


morieristu,&omnin, qux tuauint. Sed&filium ancilLc Faciam iu.gcntem M
8 Statimque dc nofte confurgcns Abime- ma.qnam, quia femen tiuim eft.
lech jvocavitomnesfervosfuos 5 &locutus SwrrexititaqueAbraham mane.&tolles
cfi univcrla verba hxc in auribus eprum, panem,& utrem aqux, impofuitfcapuls ejus,
timueruntque omnes viri valdc. tradiditque puerum,& dimifit cam.QuaE cdm
9 Vocavit autem Abimelcch etiam Abra- ahiiflet, errabat in folitudinc Bcrfabte.
ham, &
dixit ci Quid fcciili nobis ? quld
: 1 s Ciimqj eonsupta eflet aqua in utre,
abic-
pcccavimus in te, quia induxifti luper me, cit puerum fubter unamarbore.qu.xibierat.
&fuperregnum meum. pec^atum grande? 1 6 Et ,ibiit, feditque e rcgione procu I qua
quse non debuifti faccre', fecifti nobis tuiti potc^iarcus jacere,dixitenim Non vi :

10 Rurfumque expoitulans , ait s Quid debo moricntcm puerum fedeas contra : &
vidifl:i,_u,t hoc facercs? levayic vocem fuam, & flevit.
Refpondit Abraham :Cogitavi mecum>
11 7 Exaudivitaupeua Deu.v voccm,piieri jvo-
dicens Forlitan non cft timorDci in loco cavitquc angclus Dei Agar de cozlo, dicens
:
:

ifto: & interficientme propter uxorem mea Quid agis, Agar? noli timere exaudivit :

Sup. li Alias autem & vere foror mea eft, enim Deus vocem pueri dcloco,in quoeft .
1 1. c. filia patris mei, & non filia matris nica:, 18 Siirge, tolle puerum, 8( teiie manum _

Inf.ii
& duxi cam in uxorcm. illius quiain gcntem magnam faciaiE.eum :

1? Pollquam autem edxixitmeDeus.de do- 19 Aperuitque oculos ejus Deus,: qux vi-
mo patris mei, dixiad cam; Hanc mifericor- cns puteum aqus, abiit, &iinplevit utrem
diam facies niecum In omni loco , ad quem deditque puero bibere.
:

iugrediemur, d ices, quod frater tuus fim 20 Et fuit cum eo qui,crevit,& moratus cft :

14 Tulitigitur Abimelechoves, & boves, in folitudincfaftufqjcftjuvenisfagitiarius.


& fervos, & ancillas, & dedit Abraham zi Habitavitquein deferto Pharan^&acce-:
rcddidicquc illi Saram ujcorem fuam, pit iUi materfuauxoremdeterra..^gvpti.
ij Etaic: Terracoram vobiscll,ubicura- 2 3 Eodein tempore dixit Abimelech , &
que tibi placucnt, habita. PliicQl princeps exercitus ejus , ad Abra-
6 Sara:autemdixit: Ecce milleargentQOS ham Dcustccum eft ia univerfis, quo: a^i.^ :

dedi fratri tuo, hoc erit tibi in velamen ocu- Z2 JuraergoperDeum, nenoceasmihi,&
lorum ad omnes, cuitecuin funt,& quocum- p ofte r m f is ft i r p i G u e m ea^ fe d j u X ta mi fc- i.':
, :

que perrexeris ;.mcmentoq j te deprelicnlam. ricordiam, quam fcci tibi, |ifie-;.^iuhi> • S!!p,
17 Orante autcm Abra|:am, fanavit Deus & terrae, in qa,i verfatus es advena. 20. li^

Abimclech & uxorem , ancillafque ejus , 24 Dixi-que Abrahain Ego jurabo. :

& pepcrerynt. 2) Et increpavit Abimekch propter pu-.


18 Conclufenat enim Dominu.s cnr.uem teum aquoc , quem viabftuleranr fcrvi cjus
vulvam domus Abimekch propter Saraai 2tf Refponditque Ab'aielcc}i Nefcivi,quis.
'
:

uxorem Aiarahse , ' fecerit hanc rcm fe4 & tu non-indicaifi mi,. :

hi, & cgo iipn audivipra;tcr h.odie.


C A P U T I. XX
zj^TuIitiraque Abraiiamoves, & boves,
Netcitur Jfaac , r!>cu7n^/di/tir > ailafJrHrir •

Ifv atl vere cum mntre domo fellttur {n defcrlu & dedic Abimck-cli: percuflcruntquc am-
viSiiirus At jKtltch CKtn Abraham fcodus medio bo fadus.
.

iiiravienio ^^ercfjit . 28 Ei fcaruit Abraham fcptcm agnasgrc-


A ». ^ riiiravit autcm DnsSaram,licut-pro- gis feorfum.
1
^ S»p.
»-7.Ciq
Vmilerat
2 Conccpitque, &
impkvit,qujSlocutuscft. 29 CuidixitAbin;elech: Qtiid fibi volunt
:

peperitfiliuminfene- feptem agncc ifta , quas inrcTe^riiti ieoxfum >


'-

»8. g.
ftutc fua, teinpore , quo praedixerat ei Deus 50. At ille Septem , inquit., acfi,a.s,acci- :
.10.
• Gal. 3 Vocavitque Abraham nomen iilii fui pies de innnu mea: utfintmiiiiiurcftimo-
4.C.1J. quem gciiuit ci Sara, Ifaac J nium, quoniam cgo fodi putcum iftum.
flebr. 4 E; ciicumcidit eum o^lavp die, ficut 3 Idcirco vocrt.tus eft iocusilk Beriiibee I

II. c
prxceperat ei Deus ,
.
quia ibi uterque juravit.
i u Cumcentumcflet annorum
•Sup. 5 hac quippe 32 Et inicrunt f?dus pro puteojuramenri.
:

17. d. aetate patris no^tus cii Ifaac. 33 Surrexit autem Abimelech, & Phicol
10. 6 DixitqueSara : Rifum
mihrDeus,: pringeps exercitus ejus, reverfiqij,e fiintiiv
fcc.it
Matt. &:qiii.<;iiniqucaudierit, corridebitmihi. terramPalxftinorum Abraham vero plan- .

7 Rurfuinque ait Quis auditurus crede- t.ivic nCvnus in BerJlibee, & invocavit ibi
:

ret Abraham , qu6d Sara la^taret filii|m , aomen. Dpmini Dei a:terni.
quem peperit ei jam feni? 34 Et fuitcolonusterrsPalseftinorumdic-
8 Crevit i.;;iti:r puer , & ablaflatus eft bus nj.ujtis .

C A-
. ; .

C A P X X i L lupei tuciuni^ nvqueiacias Ji.i quidquam :

FuUs » /'r ohfdifniia Ahraht in f.lii fu't py,ecepta


uunc cognovi, qu6d times Deum, 6c non
immDla' ':»r,e proldmr , fed nh ip/iiis iinmolniione pepcrcifti unigenitofiliofuopropter liie..
pYohitetur ab Art^flo : protnijftonefque ei denuv oh I ? Lcvavit Abrahamocuiosfuos ,viditque
har.c ivfr^nem ohetiieiniiatH confirmanttir (y f,l'ii ,•
poff terg um arietem inter vepres hcei-entem
liachdr fratris Ahrahif tjumerantur . cornibus, quem afluniens obtulitholocau-
t /^TJae poftquam gcfta fiint, * tentavit Ihim pro filio.
V^Deus Abrahair.;&dixitadeum:Abra- 14 Appellavicque nomen loci illius, Do-
ham;, Abraham. Atille refpondit Adfum : .
minus vidct. Unde ufque hodxe dicitur :
i Ait illi: Tolle filiumtuum unigenitum, In monte Dominus videbit.
quem di]igislfaac,.&: vadeinterram viiionis; 15 Vocavic auteni angelus Domini Abra-
atcfue ibi olfereseum in holocaufium fuper ham fecundo de coeJo dicens
unummontium, qucm moftravcro tibi. \6 Per memctipfum juravi , dicit Do-
X, Ijitur Abraliam de nofte confurgen.s ,
minus: quia ftcifti hanc rem non pe-

Hravit a/inum fuum ducens fecum duos : percifti filio tuo unigenito propter me:
juvcnts , &
Ifaac /ilium flium : Cumque 17 Brnedicam tibi,& multiplicabo femen
D
concidiflct ligna in liolocauftum , abiitad tuum iicut fteljas cceli ,&
velut arenam, Luc. r.
locum, quem praeceperat ei Deus. quce efl in litcore maris: poflidebic fenien g- 7i
4 Die autem t rtio , elevatis oculis, vi- cuum portas inimicorum fuovum. ficcil.

dit locum procul. 18 Et B E N E D I C E N T [J R in femi-


'^-
44- d.

Dixitquead pucros fuostE.tpeftatehic cu ne tuo omnes gentes terraj , quia obediiii L I

> Hebr.
afino ego, Sc puerillucufque properantcs,
:
voci mecE. 6.C..1
poftquamadoraverimus,reverteniurad vos. 19 Reverfus eft Abraham ad pueros i.Ma-
6 Tulit quoque ligna. holocaufti , Sc im- fuos , abieruntque Berfabee fimul, ha- cha. I.
f
&
pofuit fuper Ifaac filiuni fuum ipfe vero : bicavit ibi .
Lucs
portabat in manibus ignem, & gladium .
20 His ita geflis , nunciatum efl Abra-
».g-7J
Cumque duo pergcrent finml, hs , quqd Melcha quoque genuiiret filios »Sup.
7 Dixitlfaac patri 'uo Pater mi. At i!le : Nachor fratri fuo, II. a.}

refpondit Quid vis, fili ? Ecce, inquit, ignis, 21 Hus primogenituni ,


: Buz fratrem & 18. c.

& ligna ubi efl vidima holocauAi?


: ejus, Camuel patrem Syroruni. &
8 Dixit autem Abraham Deus provide- 22 Et Ca fed, &c Azau , Pheldas quoque,
:

bit fibi V dimam holocaufli, fili mi. Per- Jedlaph, &


gebant ergo pariter: 2^ AcBathueI,dequonataeflRebecca:o<ao
j

9 Et venerunt ad locum, quem oftende- iff os genuit Melclra , Nachor fratri Abrahs
rat ei Deus , in quo Jtdificavic altare , &! 24 Concubina vero illius, nomineRoma,
dcfuper ligna compofuit cumque alligaf-j pepcrit Tabce , «& Gaham ,
: Tahas , & &
fet Ifiiac filium fuum , pofuit eum in al- Maacha
care fuper ftruem Ii^,norum.
10 Extendrtque manum ,
C A P
arripuit gla- Sara nortua plangitur
T U XXIII.
, attjue in fpelunca duplici ,
dium , ut immolarct filium iuum. quaitt Abraham ab Ephron CMtn agro prxfenti emit
1Et ecce angelus Domini de cclo cla-
1 pecunia^ fepelitur ,
mavit, dicens, Abraham, Abraham . Qui i "T Tlxit autem Sara ccntum viginti fe-
•efpondit : Adfum .

V ptem annis.
1 2 Dixitquc ei Non extcndas manum tuam
: 2 Et mortua cfl in civitate Arbee, qux efl

Hcbron,
. . . . ;

G E N E S I S . ip

Hohron,interraChanaan venitque Abra- 17 Confirmatufque eft ager quondaiii


:

ham, ut plangeret, 8c fleret f am Ephronis , in quo erat fpelunca duplcx


,? crinicue furrexilVet ab officio fwneris , refpiciens Mainbre , t.ini ipfe , qukm fpe
iocutus cfi ad filios Heth, dicens: iuncd , 8c omnes arbores ejus in cun6tis
4 Advena fum, & peregrinus apud vos: terminis ejus per circuitum,
date niihi )us lepulchri vobilcuni , ut fe- 18 AbrahsE in poflefllonem ^ videntibus
peliam mortuiim meiimJ filiisHeth, 8c cundis, qui intrabant por
j Refponderunt filii Hetli dicentcs: tam civitatis illiUs.
,

6 Audi nos , Domine , princeps Dei es 19 Atqueitafepelivit AbrahamSarauxore


npud nos in elefti^ fepulchris noftris fe- fua ih fpelunca agridup]ici,qua:refpiciebat
:

vcli niortuum tuum niillufque te prohi- Mumbre, haeceflHebron in terraChariaan


: .

uere poterit, quin in inonumento ejus fe- 20 Et confirmatus eft agcr, Sc antruni .

pelias mortuum cuum. quod erat iri eo, Abrah.« in poflclTionem


7 Surre.sit Abrahdm , &
adoravit popu- monumenti k filiis He:h.
jum Heth
terra;, filios videlicet : C A P U T
Sfrviu Abrah^e ab ipfo adiurarns t
XXIV.
8 Dixitque ad eos :animx veftrx,
Si placet in Mffopt
m fepeliam mortuum meum, audite mc, & lamram ad qu^rendam uxortm Ifaac mijjiis , fifno
a DoiKino ^ietit» , R.eheccrim invenit , hatita
intetceditepro meapud Ephron filiuni Seor: farentnm , ac fratris , ipfiufijue cor.fenf, addacst
9 Utdetiiiihi fpeluncam duplicem, quam iad Ifanc : cjuam iUe ducit in uxorem , !ia f"-
habet in e^treiiia partc agri fui pecunia : per mdtris morte accipit 'coxfolauonem
digna tradac eam mihi coram vobis in THRat auteni Abraham fencx, dierum- I

poflelfionem fepulchri. J-jque multorum & Dominus in cun- :

10 Habitabat autem Ephron in medio fi- dis benedixerat ei


liorum Heth Refponditque Ephron ad 2 Dixitqueadfervum fcniorem domus fiiae,
.

Abraham cunftis audientibus qui ingre- quiprxeratomnibus,qu£ehabebat: Porie


, •rnfra
dicbancur portam civitatis illius, dicens manum tuam fubter femur meurii. : 47. g.
19.
11 Nequaqiiam ica fiet, DomiRemi,fedtu ? Utad jurem teperDominumDeumccli,
magisaufculta, quod loquor Agrum trado &:cerr2e, utnonaccipiasuxorem filio meode
:

tibi, & fpeluncam, quaein eoeft, prxfenti- •filiabus Chananaeorum , inter quos habito i

bus filiis populimeijfepelimortuumtuum 4 Sed ad terram , & cognationein meam


2 AdoravitAbrahamcoram populoterre. proficifcaris, & inde accipias uxorein filio
1

I? Et locucus efl adEphroncircumftante meo Ifaac .

plebe: Qiixfo, ut audias mes Dabo pccu- 5 Refpondit fervus : Si noluerit mulier
niam pro agro fufcipe eajn ,
: &
fic fepc- venire mecum in terram hanc , numquid
liam mortuum meum in agro. reducere debeo filium tuum ad locum ,
14 Refponditque Ephrori de quo tu egreflus es?
:

15 Dominemi,audime: Terra,quam po- 6 Dixitque Abraham Cave , ne quarido :

ftulas, quadringentos ficlos argenti valet: reducas filium meum illuc. *Supr,
illudeftpretium incerme, &
te fed quan- 7 Do:Tiinus coeli,
; terra» , qui tulit me it. b. &
tum efl hoc ? fepeli mortuum tuum. dedomo patrismei, dc t^^rra nativitatis 7. ij.l &
i<5 Quodcrimsudiflet Abraham, appendit mes, qiii locutuselt mihi , juravitmilii,
c. ly.l
& & IT.|
pecuniam, quam Ephron poftulaveratau- dicens '' Semini tuo dabo terram hanc j :
d. iSJ
dicntibus filiis Heth, quadringentos liclos ipfe mittec angehjm fuum coram te , & Infra
argenti probatce monetx Dublic.t. nccipirs inde^uxorem filio m?o. i6.a.t

B 2 Z Sin
: . , : ,,

I B
Sin mterti mulier nolueritfequite, non venit ad vir um , qui ftabat juxta camelos , &
•ieneberis iuramento: fiiium meum tai|tuhi propc fontem aquae.
^
jie reducas illuc, 3 Pixitquead eum Ingreder,e,Kvnediclc
1 :

p Pofuit crgo fervqs manum fuh femore Domini: cur foris ftas ? prjeparavi domum
:Abraharn domini fui, Sc jurjivit lilifupcr 3c locum camelis tuis.
rermone hoc. ?3 Et introduiit cuni in hofpitiuiii ac :

10 TulitQuc decem camelos, clc gregc 6jo- deftravit camelos , deditcuc paleas , &
mini fui, &
abiit, ex rmnibus bonis ejus fanum, &
aquam ad lavandos pcdes cjus
portanS fecum , profedufque pci.rexit in &
yirorugi , qui venerant cum eo.
Mefopotaipiam ad urbem Nachcr. 5? EtappoMt.uscftinconfpcftu eju>: panis.
11 Ciimque camelosfecifletnccu;i7bere ex- Qui ait: Non coraedam, donecloquar fer-
tra oppidum juxta putcuni aqux ytlperc eo nionesnieo.c. Hefpondit ei: Loquere.
,

tempore, quo foknt mulieres e^rediad hau- 54. At ille : Scrvus , inquit , Abraha;u fum :

riendam aquam, dixit 35 Et Dominusbencdixitdomino meo val-


1 2 Domine Deus domini mei Abrahain de,magni6caiufque eit: & deditcioves&
,

occurre, obfccro, mihi hodie, &: fac mife- boves , argentum , & aiuum , fer.;^os , &
ricordiam cum domino ineo Abraham . anciJlas., caraelps, &
afinos.
i^ Ecceegoftopropefontemaqux,& frlia ?rt l'.tpcpent $ai;a uxor doijiinimcifijium
habitatorum hujus <;iYitatis,egj;edicntur ad doicino meoinfen.cwkute fua, dcdiLC[ue illi
hauriendam aquai)i, 9ninia , quy habu.eiat. *

14 Igitur puella, cui ego dixerp Inclina : 317 Etadjura,vitnie(lominusmeuJijiIicens :

hydriam tuam, utbibam &


illa refpondcrit,
: Non accipies uxoreiu filio mco de filiabui
Bibe, qifin&camelistuisdabopotuyi ipfa : Chananxorum, in quorum terra habito :

eft,quam prspiraftifervotuoliiiac :3<: pe; iS Sed ad domuiH patris mei pergcs, de &
hocintelligam, quodfeceris miicricordiam cognatione meaaccipicsuxorem f.lio rnco
cum domino meo Abraham. 3P Ego vero reipondi domino meo ; Qiid fi
15 Necdumintr^ feverbacompleverat,& noluerit venire mccum mulier?
ecce Rebccca egrediebatur, liliaEathuel, 4.0 Dcminus aj.t , in cujus , confpcc^tu a mbu
filii ^lclchae uxoris Nachor fratris Abra- lo, mittet angelum fuamtecum, diriget &
ham , habens hydriam in fcapula fua via.;n tua^n : accipiefque uxoreui filio meo
1 6 Puella decora ]£iimis,virg oq ^pulcherrima, decognationemea, &dedomo patti.s iu.ci.

& incor,nita viro: defcenderat autem ad foa- i Innocens eris k lAialediftionc mea ,
tem,&: iuipleverath>;;driam,ac rev.ertebatur. cum veneris ad propinquos uieps, nmi &
17 Occurncqueeifervus,&ait :Payxilkim Idederiot tibi.
aquxmihi ad bibenduprsbedehydriatua. 41 Vcni ego ho4ie foutem aqua?, d [xi : &
ig Qiisrefpondit: Bibe, dominc mi: ce- Domine Deus domini inei Abraham , fi diic-
kriterque depofuit hydriam fuper ulnam xi/H viam incam , in qua nunc ambulo
fuam , &
dedit ei potum 4? Ecceftojuxta fontem aqus, virgo. &
9Ciimqsincbibillet,adiecit:Quin&came-jqu£ egredietur ad hauiiendam aquain
listuishauriauiaquam^doneccunaibibani:. raidicriti me Da ijiihi pauxillum aqusad :

zo Eftunuenfque hydriam in caaalibus , bibenjuin ex kydria tua :

tccurrit ad puteum, ut haurirct aquam 44 Et dixeritm:hi: Ettubibe,


: camelis &
& hauftam omnibus camelis dedit. tuis hauriam , iufa eft inulier , quamprsepa-
zi Ipfe autem contemplabatur eam taci- iravitDoniinus fiiio domini mei.
tus, fcire volens , utrinu profperum iter 45 pumque hsec tacitus irecum vplvcrem,
fuum fecilfct Dominus, an nou. japparuit 3.ebecca vcnicn.i cum hydria ,
22Poftquamaute riberuntcameJi,procuIit quam portabat in fcapula defccnditque ad :

virinauresaurea5,appcndentes ficlosduos,,fontem , &


haoiit aquam Et ajo ad eam; .

& armillas totidcm pondo ficlorum decem Pa mihi paululiim biberc ,


.

23 Dixitq;ad^ea. Cujuses filia?indica inihi 4(5 Qtio: feftinans dcpofuithydriam de hu-


cft in domo patris tui locusad maneuduin ? mero,& dixitmihi;,Ettubibe,& caniclistuis
4 Qu3E refpondit Filia fum Eathuelis, filii tribuam potuiii Bibi, &adaquavi cainclos.
: .

Mclch"a.' , quem peperitipfi Nachor 47 Tnterrogaviquecam, & dixi: Cu.'us es


25 Etaddidit, dicens: Palearum quoque, filia?;Q_uxrerpoudit. FiIiaEathuelisfum,filii
& foeni plurimum eft ap^d a^s , & locus ipa- Nachor, quem pcperitci Melcha Sufpendi .

tiofus ad manendum. itaqucinauresad ornandam f:iciem ejus, &


26 Inclinavit fc homo,& adoravit Bominu' ariuillas pofui in manibus ejus.
2.7 Diccn£:Beuedid-us Dns Dcus donnni mei 48 Pronufque adoraviDominuiu , aenedi-
Abraham,qui uon ahftulitinifericord]am,& ceiiiDomir.o Dep domini mci Abrahain,qui
veritatem fuam A domino meo,& reflo itine- perduxit me redoitinere,utfumerem fili.^yi
reme perduxitin domufratris domini mei. fratris dom; 1; mei filio ej.us.
28 Cucurrit icaque puella , & nunciavit in 4i> Quamobrcni fi facitis mifericordiam , &
domum matrisfux omnia, qux audierat. veri;atem cum dpurin? mep indicatcniihi :

29 Habebat autem Rebecca fratrem nonii- fin .auteni aliud pjacc-, & hoc dicite m:;u, u:
nelaban, qui feltinus Cgrellnseftadhomi- vadam ad dcxteram , five ad finiftrani .
j

nem, ubi erat fons. 50 RefppndcruntqueLaban ,&B:uhuel: .?

;o Ciimquc vidiifetinaures &


armillasin Dominoegrcflus cft fcrmo.non pofliimu^ex-
manibusforori.^ifujE, & audiflet cun6ta ver- tra placitum ejus quidquam aliuil h)qui tec-i.
Va refereutis: Hcec locutus cftaiihihomo: 51 F.nRebeccacoraiv.tceR, tollc cani, &
. . . .. . , , . . : . : ,

s. 21

pi oficilcere, ,.<S:fitu,\orfiiii domini tux , ii- munera,&: fcparaviteosablfaac filiQ fuo, du


cutlocutus cfiDominus . adhucipfc viveret, ad plagam orientaiem •

52 Quod ciini audiflet puer Ajpraham, pro- 7 T ucruntauicm dics vlta: Abralia-jccntum
cidensf.doravitin terram Domiiujjn feptuagintaquinque anni.
5? Prolatilque va^Is argcntcis, & aureis , ac
,
8 Endeficiens 'mortuus cflin fcneHflutebo-
vcflibus , dedit ei RcbcVx^j: pro miinere, Fra- na, prove^xquc xtatis, i4:plenus dierum:
tribusquoqueejus, &matri doila obthlit. congregntufquecfiad .populum fuum
54 Ini,i:o,conviviO', vcfccntes paritcr, & 9 Etfcpelicrunt curh.lfaac,& Ifmaei filii fui
bibcntcs manleruntibi. Surgei^s autcm ma infpeluncaduplici, quae litacft inagro Ep-
ne, locMtiis eH: pucr ; Dimitte nie, tit va- phron Hlii Seor Hethari , e rcgione Mambre.
damnddominum iheuin 10 Quememerat filiis Iletli : ibifepultus B
5jRefponderuntguc fratrescjtis & m.iter: eftipie", ,& Sarauxorejus.
Maneat puella fAltem decem dies , apud 1 1 F.V pbft bbitum illius benedixit Deus

noc, & poftci prolicifcetur ifaac filioejus, quihabitabat juxtaputeum


$6 Nolite,ait, meretinere, quiaDoininus npmineViven|is, & vidpntis.
dircxitviammeam : dimitteine, utpergam 1 2 H? funt generatione Ifmael filiiAbrahf
-i

ad dpminum meum . quem peperit.ei Agar itgyptia, famula Sara-:


57 Etdixerunt: VoceinuspUellaib, qu§- ^ 15 EtliafiCnominsfiliorum ejus in vpcabu- >Pai
ramus ipfius voluntatem . \is, & generationibusfuis. -^'
Primogenitus i

58 Cumq; ^ocata venifTet , fcifcitati funt: Ifmaelis Nal.>ajbth, deinde Cedar, &Ad~
Vis irc cum liominc ifto ? Qux ait: Vadam beel, &MabfAm,
59 Dimircruhtergoeam, & nutricemillius, 14 Malma quoque, &DuQii, fllf Maflfa
Dcbora,fcrvu)nqj Abrahani , &:cornitesejLis. i.^ Hadar, Thcma, Jethur , Na- & & &
(To Imprccantes prorperafororiiu3e,atque plus.i&Cedma.

diccntcs; Soror noftra es, crefc^^s inmille v6 Ifti funt fiiii ifmjHelis: &h2C. nomina
iriillia, tk pollideat fejneh r.uuih portas ini- pe,i: c.^ifteila, &oppida eorum , duodccim
micorumfuorum. ,
principes tribuuiTa iaaruin
,

61 Igitur RebeccA, &


puellceilliusafcehfis 17 Et fafti funtanni vitslfmaeli^ centum
camriis, fecutae funt yiruhi qul feflinusre- triginta feptem , deficienfque mortuus eft, &
vertebaturad donunum iuum. appofitus ad^)op'uluiM ffjum
Eo auton temporc deambulahat Ifaac t8 HabitaviC autem ab Hevila ufqueSur,
per viam, quaeducit ad puteuih, cujusno- qux refpicit /Egyptmn introeuntibus Afly-
inen eft Viventis,,& videhtis habitabat rios j corath (jundis fratribus fuis obiit.
:

enimin terraauflrali; 19 Hsquoque funt generationes Ifaac filii


63 Et egreflusfuerat ad meditandumin a- A braham Abraham genujt Ifaac :

ro, inciinata jam die: cumque elevaflet ?.6 Qhi ciVnquadraginta efleannorum, ,du-
ocuios, vidit camcJos venientcsprocul, xit u:<Grem Rebeccam filiaiuBathueiisSyri
^4 Reliccca quoque, confpeifto Ifaac, de deMefbpbt^mia, fororem Laban .
fccndit dc cajneio, 3;i Deprecatufque eft Ifaac Domihumpro

6s Et ait ad piierum Quis eft iilehoiho uxore fua , eo quod efiet fteriiis , .quiexaudi-
:

cui venit pcragrumin occurfuni nobis Di- vitcum, &deditconceptum Rebecca:. r"

xit-que ei; Ipfe cil dominus meus, At ilia xt Scd cpliidcbantur inutero ejusparvu-
tolicnscito pallium fuum, operuirfe. lij quae. ?it: Si fic mihi futurumerat, quid
66 Servus autcm cunda , qux geflerat , neccflefuit concipere? PerrexitqueRebec-
narravit dominp Aaolfaac. ca, utconfulcrctpominum,
R04
67 QUi infcrodui<iteam in taberniicultim Sa 2.3 Quirefpohdehs,ait Duasgentesfunt 9.c,io :

rae matris fux , &


acccpitcam uxorem &in in uterb.tub, &duo populi ,ex ventre tu.o
:

tantum dilexiteam, utdolorem, quicx mor dividentur , populufque populum fupcrabit.


tcmatris cjus acciderat, tcirtperareU major fer viet, minbri &
C A P TU X X V,
24 Jani tempus pariendi advenerat, eccc &
,
gemini in utero ejus reperti funt
A^^tahammnhiseK Cetura fufcepfh fiih quihtis mx
25 C^i prior egreflus eft, rufus crat ,
ntra Lzyxi*'^^ y relifla Ifaaco hirreditate > mortuui
&
ejl: Ifmafl quoque , fojiguam duotfecim venuit duees
totus in pellis hifpijlus : voqatumque morem
tnoritur Ifaac pro tixore jfua fieri/i precatui , grmi eft nomen ejusEfau ,
.
* Protinus alter^gre- •Oferc
ii.a.3
nosj^enuit Efaa , lacob , querum maior vendidit dieos, plantam fratris tenebat nianu:&id-
•Ma,i.
minori primo^enita circoappeilaviteum Jacbb. i.a.i
2(5 Sexagenarius erat Ifaac , quando nati

Xjl mmeCetbram: funt ei parvtili.,


2 Qux pcperit ei Zaihran:, &,Je.{cari, & 27 Quibus adultis, fadus eftEfau virgna
Madan , & Madian & Jcsbcc & Sue
, , rusvenandi, &homoagricbla: JacobauteJn
? Jefcan quoque genuit Saba, &Dadah. vitfimplex habitabat intabernaculis.
rihi Dadan fuerunt, Aflurim, &
Latufim, 28 Ifaac amabat Efau, eo quod de vena-
& Loohiiin. tionibusiliius vefcercturj &Rebecca diii-
4 At vero CJ: Madian ortus efi Epha, gebat Jacob . & , ;

Opher, & & &


Henoch, Abida, Eldaa 3 om- 29 Coxitauterh JacobpuImentun3,adquehi Heb.
ncs hi filii Ccturx. cum venifletEfau deagro laffus, 1. Ce
16.
f Deditque Abraham fcunfta , ^iiae pofle- ?o Ait: Damihidecoftionehacfufa,.quia Abd.
derat, Ifaac: oppido iafliis fum. Quam obcaufam vbca-
6 Filiis autem concubinarum Iar;;itus eftU um eft nomen ejus ••'~Edom .
_
a.io
_ 31 Cui
. . .: : . . . . .:

.V . L I B
? 1 Cni aixitjacob: Vende mihi primoge-j i? Et ille diiccdens, nt venirei ad torfcn-
nita rua. tem Gerarx, habitaretque ibi,
!

?2 Ille refppndit:En morior , quid mihi, 18 Rurfum fodit alios putcos,quos fodcv;
proderunt primogenita? rant fervi patris fni Abraham , & Quos , illp
i

Aitjacob: Jura ergo mihi , Juravitei mortuo,olim obftruxerantPhilifthiim :ap-


Efau, &vcnaidit pi imogenita. peliavitque cos eildem nominibus, quibus
54 Et lic accepto yane, & lentis edulio, ante pater vocaverat .
|

comcdit, & bibit, & abiit , parvipendens' ly Fpderuntque in Torrente , & repere-
quod primpgenita vendidi0et. runtaquam yivam
20 Sed&ibi jurgiumfuit paftorum Gerarae
C A P U T .
XXVI.
adversiis paftoreslfaac ,dicentium Noftra :

^fatic el /iini^m in Gifanj peregrinatut pofj aece- cftaqua: quam obrem nomen putci, exeo
ptam Te*rie promijjtonem t (fy feminii henediflionem quod acciderat, vocavit Calumniam
repre/renditiir ah Al,itnelech y ^ueti R.eheccam Hi
p/iflorihui ipforum pro
21 Fodcruntautem&alium:& prpilloquo-
xcrit fiiam ejje Jortretti :

puteis iur^avtihus » Alivehch cutn IJaac fisdut


querixati funt,appellavitq;eum,Inin)icitias.
percnjfti \ Bfitu uxoret accipit .
22 Prpfedus incle fnditalium pyteum, pro
I /^Rta
autem lame luper terram , polt quo non contcnderunt itaque vocavit no-
;

fterilitatem , cux acciderat iu


V_J c:JUi menejus ,Latitudo, dicens Nunc dilatavit
:

diebus Abraham , abiit Ifaac ad Abimclech & "


nos Dominus, fecitcrelcerefuper terram
regem Palsftinorum in Gerara. 2| Afcendit autem Ifaac ex illo loco in
2 Apparuitque eiDominus, &:ait:Nede- Bcrlabee.
fcen^as in ^Egyptum, fed quiefce in terra, 24 t 'bi apparuit ei Dominus in ipfano^^e,
quamdixerotibi. dicens ; Ego fum Deus Abraham patris tui,
ea,eroquc tecum,& be noli timere, quia ego tecum fum bencdi-
5 Et peregvinarein
:

nedicain :ibi tibienim, & femini tuo dabo


:
& camtibi, multiplicabo femen tuum pro-
II. b univerfas regiones has, complens juramen- pterfervum meum Abraham.
7 c.ij tum , quod fpopondi Abraham pa^:ri tuo 25 Itaquea:dificavit ibi altare & invccato :

d.i8.
[
4 Et mukiplicabo fementuum ficutfliellas nomincDomini,exten(iittabernaculum:prf-
lceli: daboque pofteris tuis univerfas regio- cepitque lervis fuis, ut foderent puteum
l»Sup.
1. a. nes has: " & BENEDICENTUR in femine 2d Adquem locum ciim veniflentde Gera-
r^s Abimclech, & Ochozath amicus illius;
I I

J. «8 tuo cmnes gentes terrae .

lc. i8 5 Eo quodobedierit
Abraham voci mex,& & Phicol dux milituni
cuftodierit praEcepta, & mandata mea, & 27 Locutus eft eislfaac:Quid vcniftis ad me
i
17. 8
caremonias~i \egefcue fervaverit. homincmque:n odiftis, & expuliftis k vobis?
c. 19.
2i( Qui refppnderunt: Vidjmus tecumefle
6 Manfit itaque Ifaac in Geraris,
7 Qyii cuoi interrpgaretur a viris lociillius
Dommum, &idcirc6 nosdixinius: Sit jura-
fuper ^xore fua, refporidit. Soror mca cft mentum inter oos, &ineamus fcedus ,
timuerat cnim confi^eri, quod fibiefitt fo- 29 Iknonfaciasnobisquidcuam mali,ficut
&
j

ciara conj-Jgio, reputansne forteinterlice- nosnihil tuorum attigimus, necfecimus


rent eum propter illius pulchritudinem quodtcladeret: fed cum pace dimifimusau-
8 Cumque pertranfiflent dies p]urimi,& ibi- dum benedidione Donnai. ;

demmoraretur, proipiciens Abimelechrex 30 Fecir ergo eis convivium , poft ci-


i
&
Palxftinorum per tencftram, vidit eum io- bum , & potum,
cantem cum Rebccca uxore fua. ? I Surgentes manejuraverunt fibi mutuo
9 Et accerfito eo,ait Perfpicuum eft , quod
: dimifitqueeoslfaacpacifice inlocumfuum .
uxor tua fit : cur mentkus cs eam foro- ?2 Ecce autem venerunt in ipfo die fcrvi
remtuam cfle? Refpondit: Timui, ne mo- Ifa3C,anni'ntianteseide puteo, quem fode-
'

rercr propter eam. rant, atque dicentes: Invenimus aquam.


10 Dixitque Abimelcch : Quarc:mpofuifti ?3 Unde appeilavit eum , Abundantiam:
nobis? potuit coire quifpivim de populo cum nomen urbi impofitum cftBerfabep, uf- &
uxore tua,&-induxeras fuper nos grandc pec- queinpracientcm diem.
catum Praecepitque ornni popiilo,dicens
. ?4 Eiau vero quadragenarius duxituxores
11 (^i tctigerit hominis hujus uxorcm , duas, Judithfiiiam Beeri Hethaei, & Bafc-
morte morietur . math filiamElonejufdem loci:
12 Sevitautem Ifaacin terrailla, &inve- ;5 ^•Quxambie otfenderantanjmum Ifaac,
nit in ipfo anno ceutuplum Beneci>itque &Rebecc2.
:

ei Dominus. C A P T7 T X X V I I.
Etlocupletatus eft homo, &ibatprofi-
I? Incel mntrii c»nJiUo henediPionem loco Efau accepit \
ffd cuius edium fugiendunt mpntiur « matre > m tji
ciens, atquefuecrefcens, donec magnu? ve-
Uaran ad Lalan (oncedat .
hcmenter cftedus eft, ^
14 Habuit quoque poficiliones ovium & , I Enuit autf m Ifaac, & caligaverunt ocu-
CEr
aimentorum, & familia: plurimum Obhoc . Oli cjus , vicerenon poterat vocavit-

invidentes ei Palatftini, uc Efau fiiium fuummajorem, &dixitei:


15 Omnesputeos, quos foderant fcrvip.i- Filimi? Qiii refpondit: Adfum.
D tiis i]lius Abraham , illo tempore obftru- i Cuipater: Vides, inquit , quod fenue-
xeiunt, implentes humo: rim, &ignorem diem mortis meae.
\6 In tantum, ut ipfc Abimclrch dicerc' % Sumearmatua, ph,iretram ,&arcum, &
adl^aac Recede k nobis, qupniam poten- egrrdereforas: cumque venatu aliquidap-
:

lirr ncbis fadus es valde prchenderis.

4 Fac
. .. , . . ,.
1 'i

N S . 2^

4 f-ac mihi iiule pulmentum licut vclle nu- xerictibi, iitilie maledictus : & oui bcnedi-
nolU, ^^aftcr, ut comedam benedicat : & cerit tibi , behedidionibus rcpleatur.

tibianimamca, antcquaai moriar Vix Ifiac fermonem implcverat: & e-


qrrffojacob foras, vcnit E!au, abn -
5 Ouod cum aucliflct Rcbccca , (k ille

fctinagrum, utjuliioncm patrisimpleret ? Coftofq^de venationecibos intulitpatri, i

6 Dixitfiiioiuojaco)) Audivi patrcmtuu :


dic $urse,pater mi,&comedede vcnatio- -

loquentcm cum ETau f atre tuo, & dicente ei: ncii iitui: utbencdicat mihianimatua.
8cf:\c ci- ^ / Dixitq;illj Ifaac:Qi:is cnini es tur'Qiii rcf-
7 Affer mihi de venatione tua,
pondii: Egosfi fiuustuus primogenitus Efau.
bos, utcomcdam, & benedicamtibicoram
Domino , antfcuani moriar. ^ Expavitlfaac ftuporc vehemcnti & ul-| j :

8 Nuncergo,filimi,ajccii!icfceconfiHis mcis:
c 1 a q Li A c rcd i p e ft,a i r a ns,ai t i s i g i- m dm : Qu
duos; tur illeeft,qui captam vrnationciri at-j dudum
9 Et pergens ad gre«]cm, afier mjhi
bsdos optimos, utfaci im cxeis efcaspatn tulit mihi , comedi ex omnibiis,priulquair! & \

tuo, quibuslibenccrvclcitur:
benedixiqjei , erit benedidus lu venires ? & .
|

10 CMia<J cum intuleris, &comcderit, be-


?4 AuditisEfau fermoniLnis patris, irrugiit
ncdicattibi, priufquam moriatur
ciamore magno confternatus
. , ait: Be- : &
11 Cui ille relpondit: NofH , quod Euiu
nediceiiam n ihi, patermi. &
frater mcus homo pilofus fit , ego lcnis : ?5 C^ii ait:& Venjt germanus tuus fraiidu-
lenter, accepit bcnediftionem tuam
12 Si attredavcrit me patcrmeus, &fen-
'.'"l-

16 At ilic lubjunxit Jufte vocatuin cft no-


ferit, timco, ue putet, mcfibi voluifle il-
:

ludere, inducam fupcr me malcdidionem m' n eiijs Jacob fupplantavit enim ineenal-
& :

pro benedidione. teravicc: primogenita meaante tu,lit, & * SuT>.

nunc ieciido furripujt bencdi(51:ioneni.meam. ry. d.


I? Ad quem i\>ater: In nie fit , ait, i'}a
malediaio , fili mi tanruiii audi vocem Rurfumque ad
patrem Numquid non re- :

fervafti, ait, & mihi benediclionem ?


:

meam, & pergens afier quxdixi. ,

Abiit,& attulit,deditquematri..Parayit 57 Refponditlfaac: Dominum


tiium illum
H conftitui,&omnesfratresejusfervituti illius
illacibos, ficutvelle noverat patrem illius.
fubjugavi;frumento, & vino ftabilivi eum,&
EtveftibusEfau valdebonis, quas apud
1?
tibipofthcec, filimi, ultra quidfaciani?
fehabebat dom i , ind uit eu m :

?8 CuiEiau:Num unam,,inqui:, tintfibcne-


\6 Pelliculafquc hccdorum. circumdedit|
diftioncm habes, pater? mihi quoc; obfecro
manibus, & colli nuda protexit
ut benedicas Cumquc ejulatu ina^no fterct ,
17 Deditque pulmentum, & panes, quos
. |

'Heb.
coxerat, tradidit. ^9 MotusIfaac,dixitad eum Iii pinglie- :
i

I. d.
dineterrae, &inrorecceli defuper
18 Quibusillatis dixit:Pater m.i Atille . 'l
: 7.
,

refpondit: Audio Quis estu, filimi?


:
40 Eritbenedidio tua. Vives in gladio , & j

fratrituofervies^tcmpufq^vni^^t, ciim excu-


19 Dixitque Jacob Egofum primogenitus
tias. & folvas jugumejusdeccrvicibustuis.
: j

tuus Efau fecificut prxcepiftimihi furge,


1
:
;

fede, &comededevcnatione mea,utbene- 41 Oderatergo fonper Efan Jacob pro be-


nedi£tione,qua beneriixeratei pater dixitaj
dicatmihi animatua.
:

in Gorde fuo:-^" Venient dies lufius patris msi,


20 Rurfumquelf^acad filium fuum Quo-
I
:

modo, inquit , tam cito invenire potuifti , hj &


occid.am Jacobfracrem meuin , \

..c 10
ut 42 Nuniiata funth^c Rcbecc^: que mittf n^,
!

? Qui relpo idir: Voluntas Dei fuit,


cito occurrerrt mihi, quodvolebam.
& vocans Jacob filium fuum, dixiradeum:
Ecce Elhu frater tuus minatur,ut occmat te
21 Dixitquelfaac; Accede huc , ut tani?v!iii
te, fili mi, probem, utrum tu fis filius 4? Nimcergo, filimi, audi
& vocem mea-m ,

nieus Efau , an non.


& confurgens fuge adlaban fratrem meum
in Ilar.m:
22 Acceffit ille ad patrem, &palpato co
dixit Ilaac: Vox quidem, vox Jacob eft 44 Elabitabifque cum eo dies paucos,do- :

nec requi'°!ca''- furor fratris tui ,


fcdmanus, manus funtEfau.
45 Etccftct indignatip ejas, oblivifcatur-
2? Etnon cognovit eum, quia pilofs ma-,
nusfimilitudinemmajoris expreiferant. Bc-
queeorum, qua? lecifti incum: poftea mit-
nedicens ergo illi,
tam , &adducam tc indchuc; curutroquc
orb.abor filioin unodie?
24 Ait:Tues filius meus Efau ? Refpondit,
Ego fum 46 Dixito^Rebecqaad Ifaac;Tc?det mevit.r
ib. g.
cibos dc ve- mcx proptcr filias Heth ; riaccepci ic Jacob
. ., . 1

25: Atillc:Affcrmihi, inquit


,
,

natione tua , fili mi, utbenedicat tibiani-


uxorem de ftirpe hujus tcrrx' , nolo viverc . 1

mamca. Quos ciim oblatos comediliet, ob- C A P U T X X V r T T.


tulitcietiamvinum, quo liaufto, Taroh accepfa a patre lenedi^ione in Mefopota-
j

26 Dixitadcum: Accedea^me, & da mi- viinm tranftnnt , xtdet in foninis fcalam , cni in-
hi orculura , fili mi r.itelatiir Dominui arceoia de terra ac fe •
^ ,

27 Acce(fit,& ofculatusefteum. Statimque tninis mulnpHcattone promijjlone , experrtFius vo

fragrantiam, b^- tum Deo vovgt .

ut fenfit veftimentorfi illius


Ecceodor filii mci ficut \ "VTOcavit itaq; Ifaacjacob, & benedi-
nedicens illi, ait :

«dor agri pleni, cui bencdixit Dominus.


xiteum,pr.ECcpitque eidicens j Noli V
28 Det tibiDeus de rore coeli, & de pingue-
accipercconjugem de genere Clianaan ;
vade, & proficifcere in Mefopotami-
dine tcrrce, abundantiam frumenti, & vini
2 Sed
amSyria:, addomum Bathucl patris aatiis
29 Et fervianttftipopuli,&adorent tetri-
bus efto dominus(ratrumtuorum,& incur- tux,
;
& accipetibi indc uxorem de fiiiabus
av unculi tui.
/ ventur antc te filii matris tua qui maledi- Laban : ^
'
iT^ ? Dcus
. . . .s . ,

5 DclJS a-uteni oir.r.icorens benea:catt:b: 17 Pavenicue, Quam terribiliscft, ir.quit,


& crefcere te taciac , acquc niultiplicet ; locus ifte non ellhic aliiid nifi dbmus Dei,
!

ut lis populoruni.
in turbas & porta cccli. . ..

4 Ettkttibibenedi6ioncs Abrahz, & :emi 18 Surgens ergo Jacob mahe , lulit lapi-
nituopoftte; ut poflideas tarram percgri- dcm, quem fuppo/uerat capitifuo, ere- &
haticnis tux cuam pollicitus efr avo tro
: xit in titulum, fuiKicns oleum defupcr.
5 Ciijnque dimifinet eum Ifaac, protecl u 19 Appcilavitque nninen urbis Eethel
is. d.
vcnit in Meroporamiam S'-'ri.-s ad Laban filiCi CAx prius Luza vocabatur.
!
Bathuel S;--ri, fratremRebecoz n-iatrisfuse. ioVovit etiaai votui?i,dicen5:Si fuerit Dcus
6 VidensautemEfaujCuodbenedixifletpa- mecum., &cuftodierit meinvia, perquam
mififleteum in Mefopota- ego am.bulo, &deder:t mihi panemad ve-
I

I
ter fuus Jacob,
'
miam SvrisjUt inde uxorem duceret, Sc cubd fcendu:n, &veftimcntum ad inducndu:n >
'

poft bencditVionem przcepiflet ei, dicens: 21 Rcverfufqne fucro prof^^ere ad domum


Non accipies u:<orem de filiabus Chanaan patri<; meij crit i^iihi Do:n:nus inDeum,
{

I
':'Quodcue obediens Jacobpareritibusfuis 22 Etlapisifte, cue.m crexi intitulum, vo-
j
iflet in Syriam ; cabitur do:nus Dci ; cundorumcuc , qua:
]
8 Probans cuoquc quod Monlibenter af?i- dcderismihi, decimas offeram tibi.
ceret filias Ciianaan pater fuusj
9 Ivitad Ifmae]em,.&du};ituxorcm,abfque
CAPtJT XXIX.
Itresff n Lilan fufcepni • fe^tem ar.nh tlli p/iFIa
'

iis, quas priiis habebat , Maheleth filiam


iniia p>« R-cc^el filia ftrvivir \ cui cum fuppff-
Ifmaclfilii Abraham lororem Nabajoth. ta effet Lia % fepretn oliet anr.os p*« eoJem implc .

10 Igitur egrelfusJacobdeBerfabee, per- re ceaclus eft : i!.acl:tit autm fierili , Lim qua-\
gebat'Harani rru>T peperir filits .

, &
j

1 1 Cumque venifletad quemdam locjrn I T)Rofe6us ergo Jaccb vcnit in terram

vellctin ec requiefcere poft folis occubitum, Oriehtalem. X 1

tulitdelapidibus, qui jacebant;&fupponens 2 Etviditputeum inagro, trcsquoquegre-1


capitifuo, dormivitin eodemloco. gi s ovium accubantcs juxta eum
|
nam ex :

12 Viditqueinfomnis fcalam ftantem iupcr: illoadaquabanturpecora, &os ejusgrandi


rerram, &caciimen illius tangens ccelninj lapide claudebatur.
angelos cuocue Dei afcendentes & de- 5 Morifqueerat, utCUnfiijovibuscongre-
,

fccnd entes pcr eam , gatis devolvcrent lapidem , & rcfedtis gregi-
13 Et Dominum innixum fcalz dicentem bus rurfum fuper os putei ponercnt.
fibi: Ego fum Dominus Deus Abraham 4 Dixitquc ad paftores: Fratrcs, undc c-
? De-
patris tui, &rDeus Ifaac: Terram , in qua ftis? Quirefponderuntj D''Ha*-an.
dormiS; tibi dabo, & femini tuo.
i

(
at, i^. 5 Quos interroj:ans,Numquid.>ait,noftis La-
c. :o. 14 Er:tr;fcmen tnuquafi pulvisterre:"'^ dila- ban filium Nachcrr Dixerunti Novimus
& 19. taberis an Ccc:dentcm.&r Oriente.&' Septen- 6 SanufoueeftHnquit. Va]ct,inqui(intj& ec-
c. 14.
trionem,& .Meridicm * EENEDICENTUR ce R.achei filia ejus vcnitcum gregc fuo.
:

IN TE. &infeminetuocunft2 tribusterre. 7 Dixitcuejacob: Adhuc m.ultum dici fu-


Jr.fra Et erocuftos tuus cuccumcue perrexe- pcreft, neceft tempus,ut rcducanruradcau-


3 ..I j. 115
ris,& reducam te in terram hancj nec dimir- jns gregcs j dateante pctum cvibus, & fic
tam, nifi complevero univerfa,rusdixi easad paftum recucite.
,

16 Cumque cvigilaflet Jacobdefomno,ait: 8 Quircfponderurt ; Non poflumus , doncc

I
Ve e Di.s cft in loco ifto ,
1 &
eso nefciebani rmnia pccora congregentur, &amoveamus
Japi-
. . , .. . . . .
.

G H N _I S_. 2;

iapiHemdc oreputei, utadaqucin'j5;grcges "C A P U T X X X.


j)AdhucIoquebatur,&ecceRach(*lvcniebat R-achelftnUhy Ltapnrtreeejfaris anctl!(i'fiini mn
cu ovibti5 patnsfui; nam.greqc ipfa pafcebat. tf to trcflunt, cx quihusfingultS tinos fufci]iiimtfiilos
o Quam cum vidiflct Jacob , ik fciret con
I prttter quos Lia ditos clios « t(y filian farit : R.achel
fobrinamfiiamjOvcfqutLabanavunculilui Xfro lofeph \
fjnil^us natis, Labandemercefie facifci-
amovitlapidcm , quoputeus claudebatur . tur citm IncoL , ^e/ hoc modo \)lurimhn dltatus ejt
II Et adaquato grcge, ofcularus elt eam,
* /^ErncnsautemRachcl quod infecunda
ik clevata voccflcvit, eflct , invidi t forori fux , ait marito &
12 Etindicavit,ei, qiiod frater cflctpatris fuo Danuhi liberos, alioquin nioriar .
:

fui, &
filiusRebccca: : atillafcfliuansnun i Cuiiratusrefpondit Jacob; NumproDeo
tiavit patrifuo. / cgofum, quiprivavitte fruftu ventristui?
.

vcnifTc jacob hlium 5 AtillarHabco. ir.quit, famulam Balam:


} Qiii cum audiflet
I

fi^rorisfux, occUrrit obyiam ci: comple' ingredcre ad illam , lit pariat fuper genua
xufqucciuii, &inofcula riiens, duxitirldo- mea, &
h.abcam ex illa filios
niuai Auditis autem caufis itineris,
fuam . 4 Dedii.qucilli iBalam in conjugilim qux , :

14 Rcfpondit: Os meum cs, c\:caromea, $ Ingrcfloadfevirc,c6cepit,&peperit filiii


Et pollquam impletifuntdics mcn/is unius 6 Dixit.];Rachcl , JudiCvivit mihi X)Dminus,
15 DixitcirNum quiafrater mcuscs, gratis & cxauJ ivit vo'ccm mcam , dans mihi filium,
fcrv;csmlhi? dic, quid mercedis accipi.i i^c idclrco appcllavit homcn ejus, Dan.

6 Kabcbat vcro duas filias, nomch majoris


1 7 Rurfumquc Balii cocipiens peperitaltcru,
i.ia: n-.inorvero appcllabaturRachel. 8 Proquo aitRachcl: Comparavit mc Do-
17 Scd Lialippis eratoculis Racheideco- : mihiiscumfororenaca, &invalui; vocavit-
rafacie, &vcnufl:o afpcdu. quecum , Nephthali.
ib' Qu^m "diligens Jacob , ai(: rviam tibi 9 Sentiehs iia quod p.lrere dciiflet, Zel-
pro Rachclfiliatua minore pham dncillam fuam marico tradidit
fcprr iiannis,
1.9 RefponditLab:in Meliusclhuttibicam 10 Qua pofl: conceptum cdente filium,
:

dcm, quain akeri viro, maneapud me. 11 Dixit Felicitcr 5 & idcirco vocavit :

zo Servivit crgd Jacob pro kacl\cl feptem nomeneji.is. Gad .

annis, &
videbantur illi pauci dics pr:e a 12 Pcperic quoque Zclpha alterum.
nioris magniiudinc. 1 3 Dixitq ue Lia ? Hoc pro bearitudine mea:
11 DixitqjadLaba; Da mihiuxore mea;quia Beatam quippemedicent muliercs tpropte-
ja m tepus impletu rn eft , ut ingrcd lar ad illa re.T appellavit cum, Afer.
'22 Qui vocatis multis amicorum curbisad i4_Egrefi"us autem Riibcn tcmpore meflis
convivium, fecit nuptias. tricicea? inagrum, reperit mandragorasjquas
EtvefpcrcLiafilia fua inti oduxitad cu, matriLixdctulit.DixitqueRacJi^l 5 Da mihi
2.<. Dansanqillam filise, Zelpham nomiite parteni dcmandragoris filiitui.
Ad qu^m ciVih ex morc Jacob tuilfctingrel- 15: Ilia refp5dit-pV.rumne tibi videtlir,qu6d
fu5, faftq uianeviditLiam.- pr2eripucri.smaritummihi,riifi etiahi hiandra-
2; Et dixit a.d focerum fuum : Qiud c/l , gorasfiliimeitulerfs?. A.-tRachel 5 Dormiat
quodfaceicvbluilli? houlie pro Raclielfcr- tecum hacnofte pro inahdrc.^oris filiitui
v.ivi tibj? quare impolliiRi mihi ? 16 Rcdepntiquc ad velperam Jacob de a-
26 Refpondit Laban: Non cft in locono- gro, egrcflacll inoccurfUm ejus Lia, &ad
Itro confuetudinis, ut minorcs antetrada^ me, inquit, intrabis^ quia mercedccondu-
musad nuptias. , xittcpromandragoris filii mei. Dormivit-
27 Iniplehebdoniadam dierum hujus co- quecumea riofleilla.
yu\x: & hanc
quoque dabo tibi proopere, 17 Etexaudivit Dcus preces ejus* conce-
quo ferviturus es mihi feptem arinis aliis pitque, &peperit filiumquintum.
iS Acquievit placito, &hebdomada tran- 18 Et ait 3 Dedit Deus mcrcedem mihi ,
fa^ta, Rachcl duxit uxorem: quiadedi ancillam meaui viro meo, appel-
29 Cuipater fcrvam Balam tradiderat. livitquenomcneius, Iflachar.
30 Tandemque potitus optatis huptiis, a- 19 Rurfum Lia cocipies , peperit fextu filifi,
morem fequcntis priori.praettiUt , fervieris 20 E^aitjDotavit mcDeus dotebonaj et-
apud eumfcptem annis aliis. iam hac vice mecum erit maritiis meUs, eo
3 1 yidensaute Dns, quod defpiceretLiam, quod gcnuerim ei fex filios, & idcirco appel-
iperuit vulvaejus, fororefterilipermanete. lavit nojnen ejus , Zabulon .

?2 Qua: conceptun^ gcnuitfilium^vocavit- 21 Poftquahipeperitfiliam nomineDinam.


quenomc ejusRuben,diceris:vidit Dominus 22 KccordatusquoqueDominus Rachelis,
humilitatem mca nunc amabit me vir meus cxaudiviteam, &aperuit vuivarii ejus
,

Rurfumqueconccpit, & peperitfilium, 2 ? Qiix concepit, & peperit fihum, dicens;


Sc ait: Quoniamaudivit mcDohiinushabe- AbftulitDeus opprobrium mcum .

ricontemptui, dedit etiam iftummihi, vo- 24 ht vocavitnomencjus, Jofeph,dicehsi


cavitque nomcn cjusSimeon Addat mihi Dominus filium alterum .

H Concepitque tertio, & genuit aliu filium] 2^ Natr.autemjofeph, dixit Jacqb foccrb
tlixitquerNunc quoque copulabitur mihi ma- fuosDimitteme, utrevcrtar inpatriain,&
; itus meus, co quod pepercrim ei trcs filios, adtcrra.tn meam.
& idcircoappellavit nomen cjus, Levi. 2(S Da anhi uxores, & liberos meos, pj-o

*M2t. .35 Quartoconcepit,& peperitfilium,&: ait: quibusfervivitibi, utabeam^ tuveronofti


a.z. Modo confitcbor Domino &ob hocvo- fervitutem, oua fervivi tibi.
:

icavit eum, Judain: ccflavitque parere. 27 Ait illi Labanslnveniam gratiam in con-
fpeaii
. . ,: . . . '

peau tuo; e-xpenmentodidici, ouiabene-


oves intuerentur virgas Cc ^^arercnr
dixent mihi Deus propter te n:acu- .

lola, &vana, & diverio


28 Conftitue merccdem tuam, quam dem coJoip refH^- la
40 Divilttaue gregem Tacob, & DoJbit
tibi. vir-
gas incanahbus anie ocuios
29 At ille refpondit Tu nofti ouomodo arietum erant :
:
autem aiba, ^ nigra cua;cue,
fervienm ti;>i, & manibus meis vero,Jacob, feparatisinter Laban cxtera
quanta in :

fuerit poficilio tua. fegrcg^bus.


jo Modkum habuifti,antequam venirem 4» Iguur quando primo t^-mporeafcendc-
ad banturoves, ponebat
te,& nunc uivcs ertcdus es: benedixitcue t:bi Jacob virgas m cana-
hbusaquarum a:ueoculcs arietum,f<ovium,
Dominusadintroitum meum. Turtum eftigi- utinearum
tur,ut aliquannoorovideam etia domui mee. contemplatione ccnciperent-
Quando vcro lerotina admiiTura erat , &
U DixitqueLaban :Quid tibi dabo ? Atille 42
conceptuscxtremus, non ponebat eas.
ait Nihil volo ied ii feceris quod
: :
, poftulo aaque funt ea, cu^erant Fa-
terum pafcam , & cuftodiam pecora tua «S.qu£ pnmi temporis,
.
ferotma, Laban:
?2 Gyraomncs gregestuos, "&leoaracun- Jacob.
eVas oves vanas, iScl^^arfo vcllere:'*!' 4^ Ditatufque eil hoino ultr^ modum, &
cuod- habu t greges multos,
cumquefurvum, &maculofum, variuinque camelos,
& afinos .
ancillas, & fervos,
^ ^
tivua,
tuent, taminovibus, quam incapris, erit
merces mea. laccb , !uher:re Domlr.,, „d
CAPTJT yxxi
p^,,L cum o^^nih.s n.!.
M Rcfpondehitcue mihi cras fuftitia mea,
quando placiti tcmpus adveneritcoram te
&:omnia, cux lion fucrint varia, macu-
lofa, 4: hjrva, tam in ovibus cuam
in ca-
f^'-' ti'ii;qi,e difcedit
pris, turtime arguent. .
1

?4 DixijqiLaban Giatu PV^^P^'" '


audivitverbafiliorum
habeo,quod petis.
:
J- La ban dicentium TuJit Tacob omnia,
5$ Et feparavitind2cilla,capras,&:oves,itr qu^hierunt
:

hircos,& arictes varios,atqimaculo5osrcuari patrisno/lri, &dc illiusfacul-


tate ditatus, fafius eft
autem gregcm unicolorcm, idclf,albi,(:i: nigri iaclvtus:
2 Animadvcrtit quooue facie m
vcllcris , tradidit in maiiu filiorum fuorum Laban,nu6d
non efletergafe/lcnt heri, &:
.

x6 Et pofuit fpatium itineris tnum die- nudiuftertius


Maxime dicente /ibi Domino : Revertrre
ruminteric, & gcnerum qui pafcebatrc- in?
terrampatrum tuorum, & ad generatio-
liquos greges ejus
nem tuam, eroque tecum
?7 ToUens ergo Jacobvirgas poouleasvi-
4 Mifit, &: vocavit Racliel , & Liam in
ndes, & aaiygdalinas , &: ex plarants, ex agrum,
ubi pafcebat gregcs.
partc decorticavit cas detraftifque corti- J Dixitqueeis: Video facicm
;

cibus, inhis, oucefpoliata fuerant , candor patrisveftri,


quodnon fiterga me/icut hcr-. cS: nudiufter-
apparuit, illa vero , qu£ integra fucrant,
peusautem patris mei fi itmecum.
viridia permanferunt atque in hauc mo- 6 Et ipfx noftis
:
, quod totis viribus meis
dum color effectus eft varius. lervienm patri veftro
38 Pofuitque eas in canaiibus, ubi effun- Sed
7 8c pater vefter circumvenit m'',&
debatur aqua ut cimr venuTent grcges ad bi- mutavit
:
mercedem meam decem vicibus;
^"'^^ oculos haberent virgas , & cc tamen

r"'"' non dimi/it eum Deus, ut noce-i
inafpcctuearum conciperent. ret mini .

19 Faaumrue eft,utinipfo calorecoitus. 8 Si quando dixitj Var iae erut


j

mercedes tue.

pa-
. . . . ,.,
. . . , :

pariebantomncs ovci varics fotus: qyando 3^ Ingrcfliis itaquc Laban tabcrnaculum


verocccntrarioait Alba cnxque accipies Jacob, & Li3E,& utriufque famula;, non in\.Q
:

pro mercedero mnf s .^reges alba pcpererunt. nit Cumque intraflet tentorium Racliclis . ,

y TulitqueDeus fubllantiam patrisveftri, ?4 Illa fcftinans abfcondit idola iubtcr


ikdecUt niihi. ftramf nta camcli, & feditdefiiper fcrutan- :

10 Poftquam enim conccptus oviumtem- tiqiic omnc tcntorium , & nihil inveiiienti
pusadvenevat.kvavi oculos ukos, & vidi in ?5 Ait: Neirafcaturdominusmcus,qu6d
fomnis^fcendentcs mares fuper f?min2s, va- coram teaflurgere nequeo quia juxta con- :

rios, & maculofos 6c diverforum calorum . fuetudinemfarniinarum nunc accidit niihi;


,

11 DixitqueangclusDei ad me infomnis i.f dclufa foiicitudo qua:rentis eft.:

Jacob? Et egorefpondi Adfum : ^6 Tumcnfque Jacob , cum jurgio ait


. :

12 Qui ait Leva


: oculostuos , vide uni- Quam &
ob culpam mcnm , & ob quod pecca-
verfos mafculos afcendentes fuper focminas tum meum fic exarfifti poftme?
varios, maculofos, atque refperfos . Vidi 37Etfcrutatusc$omncm fupclleftilem mc-
cnimomnia, ciur>'fccittibi Laban. am ? Quid invenifti decunftafubftantia do-
' ubiunxifti ]a- mustux^ ponehiccoramfratribusmcis, &
1? F-SO fumDcus Bethcl,
pidem, &: votum vovifti mihi. Nunc ergo fratribus tuis, & judiccnt inter me, & te
furge, 8c egrcderede terra hac, revcrtens ?8 Idcirco vigint' annis fui tecum? ovcs
in terrain nativitatis tux. tuae, &caproE: ftcrilcs non fucrunt, arietes
14 RefpondcruntqueRachel,^ Lia Num- grcgis tui non comedi. t

quid habcmusrcfidui cuidqu^m infacultati- 9 Nec captum a bcftia oftendi tibi, cqo 3!

bus, & hxrcd;tate domus patris noftri? damnum omne reddebam quidquid furtim :

15 Nonne quafi alienas rcputavit nos, pcribat, ^ me exigebas: &


vendidit, comeditque pretium noArum ? 40 Die, noftuque seftu urebar , gelu , &
16 Scd Dci-.s tulitoves patrisnoftri, &:cas fugicbatque fomnus ab oculis mcis
tradiditnobis, ac filiis noftris unde om- 41 Sicaue per viginti annos in domo tua
:

nia, quce pr.Tcepit tibi DcMS, fac . fervivitibi, quatuordecim pro filiabus, &
17 Surrcxit itaque Jacob,& impofitis libe- fex pro grcgibus tuis 5 immutafti quoque
ris , ac conjugibus fuis fuper camelos , abiit merccdcm mcam dcccm vicibus.
18 Tulitcjomnc fubftantianl fu?,&: grcges, 42 NifiDcus patrismeiAbraham,&timor
tifequidquid in Mefppotamia acquilierat^per- Ifaac afyuiflfet mihi,forfitan modo nudum inc
gens ad Ifaac patre fuum in terram Chanaa dimififlesrafflif^ioncyi meam,&labofcm ma-
19 Eo tempore ieratLaban ad tondendas nuum mcaru refpcxit Deus, & arguit te heri
oves , &
Rachel furata cft id ola patris fui 43 Rcfpondit ei Laban Filiae mex & : , filii

20 Noluitque Jacob confiteri focerofuo, & greges_tui,& omnxa, quce cernis mca fiint
quod fugeret. quid poflum facere & nepotious mei<
fiiiis ,

n Cumqueabiiflet tamipfc, qua'momnia 44 Vcnicrgo, &incamus foedus: ut fiti


qu3E juris fui erant, ^^amne tranfmiffoper- tcftimonium inter me, &te.
geret contra incntem Galaad 45 Tulit itaque Jacoblapidcm , Sc crexit
21 Nuntiatum eft Laban dietertio, quod illum in titulum .
fugeret Jacob 46 Dixitque fratribus fisis : AlTcrte lapi
23 Qui, afliimptis fratribus fuis, perfecu- des. Quicongregantcs fccerunt tumulum,
tus eft cuHi diebus feptem, &
comprehendit comederuntque fuper cumJ
eum in monte Galaad . 47 Quem vocavitLaban Tiimulum teftis:
24 Yiditq^in fomnis diccntem fibi Diim:Ca- & Jacob , Acervum teftirnonii , utercye
ve,ne quidqua afpere loquaris contra Jacob. juxtaproprietatcmlingucefa:': .

25 Jamque Jacobextenderat in monteta- 48 DixitqueLaban fumulus ifteerittfftis :

bcrnaculum: cumqueille confecutus fuiflet inter me & te hodie , & idcirco appel latum
cum cum fratribus fuis , in eodcm nionte eft nomcn cjusGalaad»id cft, Tumulus tcfti<;.
Gala.id fixit tentorium . 49 Intueatur , & judicet Dominus intcr
26 Etdixitad Jacob; Quareita egifti:utcla ^ios, quandoreceflcrimusanobis,
mea]-)igeresfilias mcasquafi capcivas gladio? 50 Si afflixcris filias meas,& fi ir^troduxeris
17 Cur ignorante me fugere vohiifti, nec. aliasuxoresfupercas : nuJlus fcrmonisno-
indicaremihi, ut profequerer te cumgau- ftri teftis clt abfque Deo,qui pr§fcns refpicit.
dio, &canticis, &
tvmpanis, & citharis? 51 Dixitguerurfiis ad Jacob En tumuius :

28 Nonespaflus, ut ofcularcr filios meos, hic, &lapis, quem erexiinter me, &te.
& filias: ftulte operatys es & nunc quidcm 52 Tcftiscrit: tumulus, inquam , ifte, &
:

29 Valet manus mea redderetibi malum lapis fint in teftimonium , fi aut ego tranfie-
;

fed Deus patris tui heri dixit mihi Cave , ne ro illum pcrgens adtc, auttu prxtcrieris ,
:

loQuaris contra Jacob quidquam dur^us maluni mihi cogirans.


u Efto,ad tups ire cupiebas,& defiderio erat 53 DeusAbraham,&DeusNachor, judi-
tibidomuspatris tui:cur furatuscsdcos meos cetinternos , Deus patris corum . Juravit
? I Refpondit Jacob Quodinfciote profe- ergo Jacob pcrtimorem patrisfuilfaac j
:

(fi:ussu,timui,ne violeter aufcrres filias tuas. Immolatifqueviclimisin monte, voca-


? 2 Quod autcm furti mc arguiszapud quem- vit fratrcs fiios , ut cderent panem Qui .

curncueinvcneris dcostuos, ncceturcoram cum comcdiflcnt manferunt ibi. i ,


'

fratribus nofti is: fcrutare,quidquid tuorum 55 Laban vcro dc noftc confurgcns, ofcii-
apud meinvciKris, aufer hjecdiccns ,igno- latus eft filios, &filiasfuas, &beneclixitil-
:

rabat, quod Rachclfurata cflet idola . ]is rcvcrfufc uc cft in locum fuiim . :

C A-
. . : &
. :,
.. . . . &

22 Cumque mature furrcNiiTet^ tulit duas


c A V V r XXXII. uxorcsiuas, &
totidem ifamulas cum unde-,
mmiiosy fjT rnuneva ad frntYtm
Jftrcb vtfis ar.^tlis.,
fuum Efatt terriitis mirtit , sntereh cum angelo Iti
cim filiis , & tranfivit vadum Jacob . ,

rinni^ (y hKedifiior.tm y ac r.omirtij th;kationem y 2? Trddudiique oiurtibus, cuce ad feper-


tnHo femeris nervo acceps't , tinebant,
A I T.Acob"''quoqiieabiititin.ere, quocspe- 24 Manfit foliis eccc vir ludabatur cum : &
infr. j fueruntnueciobviim nngeliDei. eo ufque mane.
rat:
48. c. a Qiioscum vidifict, ait: Caftra Dei funt; 25 Qui cum videret , quod eum fuperare
t6t harc appellavit nomen lociiiliusMaha- nonporiet, tcsigit
: nervum femorisejus, &
iiiim, id e(h Callra . iiatim cniarcuit. ,
, .

3 Mifit auteni& nutips antefeadEfaiifra- z6 Dixitquc ad eum : Dimitte me , jam


trcm fuum in terram Scir^in regionem itdom: euim afcenditaurora: Rcfpondit; Non di-
^ Prxcepitqueeis, dicehs: Sic loquimini mittamte, nifibenedixerismihi.
domino meo Efau Hxc dicit frater tuus Ja- 27 Ait crgo: Quod rtomen cfh tibi? Ref-
:

cob. Apud Labahperegrinatus fuin, 6c'i'ui pnndit: Jacob.


^
ufque in 28 Atillc,Neqt!aquam,ihquit;Jacobappel-
praclentcJii diem..
5 Habeoboves, &afinos, &oves, &:fcr-
labitur nomeu tuum, fedlfrael: quoiiiam
VQS, &ancillas: mittoque nunclegationem ficbntrnDeum fortis fuifti, qliantd magis
a.d dominum mcuin , ut invehiam gratiam in contra liomines prxvalebis ?.
confpedu tuo. . .
, . > ,• 25? Interrogavit eum Jacob Dic mihi , :

6 Rcvcrfiq: futiv nqntii ad Jacob,, dicehtes quo appellaris nomine ?, Refpondit Cur ;

Veni nusad Efau fratrem tuum - ecce pro- & quxris homen meuili ? Et bencdixit ei in
pf.rat tibiin occursacum quadringetis viris. ebdem ioco
7 Ti.mnit Jacob valdc:& pcrterritus divifit 3 6 Vocavitque Jacob iiomen loci illius Pha-
popul;:m , qui fc.cum crat, greges quoque, micl, dicens: VidiDcum facie ad facicm ,
ovej, boves, &
camcio5 , in dnas turmas j & &falvafa£l:aeftanimamea..
8 Dicens Si venerit Elau ad unam tur-
: ?i Ortufque.cft ,ei ftacim fol,, poftquam
hiam, & percufleriteam , alia turmi, quce
" tranfgrefiiis eft Phanuel: ipfe vero claudi-
reiiqua eft, falvabittir . cabat pede. ,

9 Dix.itqi JacobrDeus patris mei Abrahjlm, ? 2 (^uain ob caufam non comedunt nervum
& Deu.s patris mci Ifaac Domine, qui dixifti fililirrael, quiemarcuitin fcmore Jacob ,
:

mihi Rcvertereinterram tuam,


; iji lo- ufque in pra:fentem. diem &
,c6 cuod tetigerit :

cuin nativiratistux, benefaciam tibi &


iiervuin fcmonsejus, &obftupuerit.
10 Minor fum cundis miferationibus tuis
& vcritatctua, quam explevifli fervo tuo. c A P t X 3: X I II. ^ u
In bacuio meo rranfivi Jordanem iftuni lacol al Ef.iu oecuyrente bcnixr? cxcipitnr , ^greqtie
edlgit , iit rntDtera accipiat , dom-irrqne revertatur
: & .'

ni;nc cuir. duabus turmis regredior iti Socoth pritn:'im ,


fic Taroht eoah f< dirnifjo
I Erue mc de mann fratris mei Efau , cuia
I
deintliin Salem firofeSltis a^ri partfmemit: f.xsf-
valde eum timeo : nefbrte veniens percu- qve lal e-.nr.ctilis altare erexit
tiat matrem cum filiis Leyans auteni Jacob ociilos fuos, vidit i "in
1 Tu
locutus cs,qu6d bencfaceres mihi,
2 venientem i-fau, &cum co quadrin- & illi
dilatares femenmeum ficutarenam maris , gentos viros divilitque filios Lia:, & Ra- :

qux prxmultitudine numerarinon poteft clul, ambarumque famularum .

; (Cumq^dormiiTet ibi nofle illa, feparabit 2 Vt pofuitutrainqueancillam , &liberos


de his, qux habebat , muiieraEfau fra^tri fuo earum, in principio Liam vero, & filios :

14. Capras ducentas, hircos viginti, oves ejus, in fecundo loco Rachel autem, & :

duccntas, & arietes viginti. Jofcph novilTimos


15 Camelosfstascum pullis fuistriginta , F.t ipfe progredies adoravit pronus in ter- 3;

vaccas quadraginta, &tauros viginti, a/i- pticsjdonecappropinquaretfratcreius.


r.^ ft

n.i:; vigihti , pullos earum decem & . 4 Currens itaque EQu obviAm fratri fuo ,
Et mifit pcr manus fervorum fuoru fin- ampiexatus eft eum ftringcnfque collum :

gulos fecrfum greges,dixitq;pueris fqis An- : eju.s, &orculansflevit.


t
cecedite me:& fit fpatiu inter grege,&grege. 5 Levatlfque.oculis, vidit mulieres, par- &
17 Et praecepit priori dicens Si obvium : vulosearum , &ait: Quid fibi voluntifti>
habucris fr.itrem meum Efau interrqga- : & fiad tepertinent?Refpondit Parvulifunt, :

veritte Cujus cs? aut, Ojicjvadis? aut ,


. qiios doiiavit mihi DeuS fervo tuo .
Cuiusfuntifta, qua-fequeris? 6 Et appropihquantesancilla', filii ca- &
i§ Refpondebis: Servitui Jacob, Jniinera rum , incurvati funt.
miiit domino meo Efau ipfequoque poft : 7 Accelfit quoque Liaeum pucrisfuis: &
nos vcnit. ci\m fimiliter adoraflent, extremi Jofeph ,
9 Similitcr «ledit madata fecudo,
1 tertio, Racheladoraverunt. & &
^'c;finflis,quifequebaturgreges,dieens:Iii(lL' 8 bixitaue Tnfau: Quxnam funt iftae turmx,
verbis loquimini adEfau,cum inveneritis eu. quasobviimhabui ?.Refpondit : Utinveni-
20 Et addctis:Ipfe quoo; fervus tuus Jacoh rem gratiam coram domino meo.
iternoftrum infequitur di^itenim:Placai>o 9 Atillcait: Habeo plUrima, frater ihi ,
:

illum muneribus, qusepricedunr,& polte^ fint tua tibi.


vidcbo illum, forlitan propitiabitur mihi 10 Dixitque Jacob Noli ita , obfecro fcd : :

21 Pixcefferunt itaquemunera anteeum fiinvenigratiam inoculis tuis, accipe mu-


ipfc veromanfit hodieillain caftris. nuiculUm de manibus meis fic enim vidi fa- :

ciem
. . .. . .. . :.

E N K S I S. 2^
cienituam, qiiali vidciim vultum Dci , inquit , necefle
: cllio hoc uno
tua: . Non eft :

niihi propitiiis, tantum. indiaeo , ut inveniam gratiam in


.
'

1Etfufcipebeuedidioncm><]uamattuJiti- cc.nfpcdu tuo, dominc mi,


1

bi , ik quam donavit ,nihi Deus tribucns oin- Rcvcrfus eft itaque illo die Efau ituiere,
I

nia Vix fratrc compellente fufcipiens


.
quoveacrat, inSeir.
12 Ait , gradiamyr fimul , eroque (bcius 17 Et Jacob venit in Socoth ubiaedilica- :

itineris tui. ra domo, & fixis tcncoriis,appclhivi.t noi!'.en


15 DixitqueJacob:Nofli,domincmi,q!;iod
lociilliusSocoth, idcll:, tabcrnacula.
parvulos habeani cencro.s , i*c over, ik bovcs 18 Tranfivitque in SaJem urbem SichiiiiO-
t?tas mccum:q',:a,v H plus in nmbulando fecc- rum, qucccftin terra Cha.iaan , po/i(;uam
folabs)rare,moricntur unadiccuncUgregcs. reverfuseitdeMefopoiamia Syria:: &habi-
14 PrcLcedat Jominui; mcu^ antc lcrvum tavit juxta
oppidum
fuum ego lefiuar pau.lati;n vcfligia ejus, fi- 19 Emitqucparccmas;ri;, in qua fixcrat ta-:,
cutvide.rt) paiv<ilps meps pofle, donecvc- bcrnacula, k filiis Heuior pacris Sichem ,
iiiamad dominum meum in Scir centum aguis«
i^ RclponditEfau Orote, utdepopulo, 20 Et ereftoibialiari, invocavitfupcr il-
:

cuimccunitil, faltcm focii remaneanc viae ludfortilfimum Deum Ifi ael.

C A P U T X X y I V. 8 Locutus eft itaquc Hemor ad eos Si :

Ot' Dt>:£ rapiiitn , ar (hi-priim Shhem Sichmifarnm chcm filii mei adhxfit auima filise veftra:
a
principi' Srcliemiiie priiis circumcifi , a Si-
fi/iff ,
date eam illi UKorem:
menvty Z,tv Dina fmirilHi perimuntrir , at^i/e
't

areljduss lacob yiliis tirbs eorum Tciflatnr : quapi O' 9 Et jungamusviviflim connubia irHas ve- :

fterSimeort (y Lsvi a petre ar^tiumur .


ftras tradite nobis, & fiiias noftrasaccipicc
10 Et habitate npbifcum terra in pQ':f-
:

I "CGrefla eftautemDinafiliaLi.T, ut vi- ftaie veftra eft, excrcete, negoiiamim, ik


JIj deret mulieres reqioni^illius . .poflidece eam..
2 Quam cuip vidiflct Sichem filiusHemor 11 Sed &
Sichemad patrem, fratres &ad
Hev2i,princepsterr2illius,,adamavit eam: cjus aic invcniam gratiam coram vobis
: :

&rapuit, &dormivit cum illa, vi oppri- & qusecumque ftatueritis , dabo


mens virginem iz Augete do tem, & munera poftulate, &
3 Et ^onglutinata eft aaimaejus cumea, libentertribuam, quod pederitis : tantinn
triftemquedelinivit blanditiis. date mihi puellam hanc uxorem
4 Et per.qens ad Hemor patrem fuum, Acci- 1 3 Refpodcrynt filii Jacob Sichem;& patri

pe,inquit,mihi puellamhancconjugcm ejusindolo, fxvicntesob ftuprum fororis


5 C^odcum audifljet Jacob, abfentibusfi" 14 Non poffumus facere, quod petitis, nec
liis,&inpaftu pecorum pccupatis, filuit , darefororem noftram homini incircumcilb:
donec rcdircnt. quodillicitum , & nefarium eftapudnos.
Esreflbautem Hemor patrcSichemutlo- 15 Sed in hocvalebimiisfxdcrari, fi vo-
cncrctur nd Jacob. lueritis efle finiilcs noftri , circumcidatur
7 iacce filiicjus veiai^baut deagro: audJ- in vobis omnis mafcujinifexus :

toque quod acciderat, iratifunt valde, eb i(? Tuncdabimus, &accipieinusmutub fi-

qubd fjedam reyi opcratus efletinlfrael, &


liasveftras, acnoftras: i^rhabitabimusvo-
vinlata filia Jacob , rem illicitam perpe- bifcum , erinnifque unus populus
tralfct. 1 7 Si aLirciri cjrcumcidi noIueritis,tallemnA

filiain
:. . . .

?o ^ ^ L I B E R
tiiiam nortram, &
reccdeinus. 6 Vcnit igitur jacob Luiam , qux eit v.-.
)

18 Placuit obiatio eorum Hemcr , &


Si-jterra Chan2an,cognomento Bethcl ipie , :

cheiii filio eius: _ !& omnis populus cum eo


19 Nec diftulit adoieicens , cuin ftatimj 7 >Ertincavitcueibiajtare,&a??ellavitno-
ci:od petebatur , cxpleret : amabat enim menlociiilius, Domus Dei ibi enim-^cp- :

puellavaldc, & ipie cratinciytus in ohini;paruiteiDeus, ciimfu^eret fratrcmfuum.


domo patris fui. ^ Ecdem tempore. mortua efi Debora nu-
i

Ingreflique portam urbis , locuti funt jtrix Rcbeccx, &fe?alta eftad radices Be-
adpopuJum- ^ .
jtliel fubter quercum vocatunique eil no- :

2 1 &volunthahita-:men loci illius, Quercus fietUs.


\'iriiftipacincifunt,
renobircum: negotienrurin terra , & exer-j 9 Apparu:t autcm irerum Deus Jacob ,
ceanteam qiis iparioia, & lata cultorihusj poftquam reverlUs eft de Mefopotamia Sy-
,

indiget: filias eorumaccipicmus uxores , & rix, benedixitque ei, !

noflras illis dabimus. 16 Dicensr- Nonvocaberisultra Jacob,fcd


I

22 Unum eft , cuo diftertur tantum ho- liraeieritnomentuu.EtapDellaviteCiIirael.


num Si circumcidamus mafculos ncftros,! 11 Di>:itc;ei:Egobeusomn potens^crefcc,
.

ritum qenris imitantes. j& nuiltiplicare: getes,& populinationum ex


23 Et!ubftanriaeo!L'm & pccora, & cun- 'teerunr, regesde lumbistuis egredientur.
,

cta, CU2 poifident ^r.oftra er^at taHtwm li Terramque, quain dedi Abtaham &
: ,

in hoc accuiefcamus, & habitantesllmul , Ifaac, dabotibi, & femini tuo poft tc
unuiu o/rician:us populura. Et reccifit ah co. I j

24 AficnJique funt omnes, circumcilis cun- 14 lUeveroerexittittilumlapideum inlo-


fiis m.arihus. Co cuo locutus fuerat ei Deus : iibuns luper
25 Etecce cie tcrtio, quando gravifTimus jeumlibamina, &eftiindensoleum
vulnerum doior eft: arreptis, duo filiija-| 15 Vocanlcuenomenlociillius, Bethe
ceb, Simeon, &LevifratresDin3», giadiis! \6 Egrellusautem inde, venit verno tem-
ijigreili funt urbem confidenter; * intcrfe- pore ad terram, qus ducit Ephratam ; in
,

»Infr. I
Ctilque omnibus mafculis, jcua ciim parturiret Rachei,
40.a.6
26 Hemor,.& Sichepariternecaverunt,tol-; 17 Ob diificultatem partus pcricHtaricx
lcrtesDinam de domo Sichcm fororem lua . pit . Dixitque ei obftetrix. Noli timcrei

: - Qtjibus egreflis , irruerun t fuper occifos qHia & hunc habebis filiura
(

CTtcri filil Tacob & dcpopulati funt ur-| iX Egredicnteautemai-iima oridolorc, &
:

bem in ulrionem ftupri. imminentejam morte, vocavitnomefiiiilu


:8 Oves eoru^armcnta,&afincs,cun(fiacj .Beiion:, id cil, filiusdoloris mei: pater vero
vafcantes, ous in domiibus , & m
agris erant appeilavit eCi Benjamin, id eft,fi!ius dcxtera:.
29 Parvulosquoquecorum, &uxorcsdu- 9 MortuacftergoRacheL,& fepultaeftin
xerunt captivas. via,cua: duci:£phratam,h.Tceft Bethlchcm..
Quibus patratis audader, Jacob dixit 20 Erexitrue tacob tituluni lupcr fepui-
ad Simcon, &Levi: l urbaftis me, &odio- chrum eius. Hic eft titulus monumcnti
fum feciftis mc Chananais , & Phercxjtis na- Racliel, ulqueinprxfentemdiem.
bitatoribus terrz hujus j nos pauci lumus , it Egreflusinde, fixitubcnuculum trans
illi congregati percutient me , & delebor Uirremi;reg:s.
ego, & doraus mea . 2 3 * Cumque habitaret in illa regione ,
\ f RelponderuniJ Num.cuid utfcortoabu- abiitRubcn, dormivit cum Baia concu- &
ti debuerc forere noftra? bina patrisiui quod illum minime latuit. :

C A P U T X V. XX Erantnutem filii jacoD duodecim


C*w laceh idela hrrumiux^e Sichn dtfodi^ftt y ij 2? Filii Lisrprimogcnitus Rube,& Simcon..
i
.

her.tt porr.ir.o ar.er.dit in Bchel , ,ti ^di^cafo


S: L€\ i , & Tudas , & Iflachar , & Zabuion
^
.

elrart De9 facrificayu.r.ryaq^t Df! app^ri.icnr


,^ fihi Rachcl Jolcph, & Bcnjamin
,
: :
cer.fortatM ftit , Vllora t^inr ; r.r. ftitur Bi
ri.tjr.in citm v.frtt inatrit Rachel \ R.»ieti cam 25 Filii Baii ancills Rachelis Dan , & :

Bala iitceHurr, comv.ittit t nKv.eratattr filii lacoh y Nephtali


lui-As patrr Ifaac tnpritur 2'5 FiliiZelphafancillsLiz: Gad, &Afcr:
A Nterca locutus rft Deusad Jacob Sur- jhi Innt filii Jacob, qui nati funtei in Mefo-
:

Sup, & afcende Eetiiel, & habita ibi ,i?otamia Syrio».


Xge,
iS. c. facque altare Deo , qui apparuit tibi ,! i7 Venit etiam ad Ifaac patrcm fuum in
5J. quando fugiebas Eiau fratrcm tuum. iMambre,civ:tatem Arbee,Ha;ceft Hebron :

2 Jacob vero convocata r.iiin domofua.ait: !in cua pcregrinatus eft Abraham. & Ilaac
: .

Abiicitedcos alienos,cui in medioveftnsut 28 Etcompletiluntdiesllaacccntumodo-


& mundainini, ac mutatevefrin-.e.ntaveftra ginra annorum.
g Surgi:e,& alcendaniusinBethei-utfacia- 2? Coniumptufquc aetate mortuus eft & :

mus ibi alrareDeo: quiexaudivit mcindie aopofttus eft populo fuo l'cncx, & plenus
tribulationismeje, & focius fuititineris mei. dierum : & iepelierunt eum Elau , &Jacob
4 Dcdcrunt ergo ei omnes deosalicnos , filii iui.
quo5 li?.bebant & inaurcs,qu£erant:n au-
,

ribuseorum: atilleinfoditeas lubtcr tcre- C A P TT T XXX I.^ V


binthum , cux eil; coft urbein Sichem .
'Efatitbm uxoricBi , ^
fiHisafratre Taceb »h nimiatn
utri:i'ote opniertiatn feparatur : fiiiormm k.faM gt-
5 Cimiqueprofeftieflcnt, terror Dfi inva- r.eAlogia cvm habitatiotie dtfcrii itnr
.

ftt omncs per circuitum civitates , & non I lunt autem cenerationes Efau ,

funt auii penequi lectdentes. J Jy^


ipfe eft Edom
2 Elau
.: . . . . :, . : . . ,

N S.

Frui.icccpir i!xoresdcfilialnisCh.-inaan:|
2 ?i Rcqc;>ai)tem, qui regnavcrunt in terra
Ada nli;iinFJon Hetl;jei,& Oolibiinu/iiunij Edom ,.ant<?ou.im haL«rcnt regc«v filii If-

Anx filix Scbcon FIev;ti racl , fue runt hi


Baremath quoquc filinni irmacl roroiTni ?2 Bcla filius Beor, nomcnque urbis eju^
?

Nabaioth Dcnaba
c.Pa- 4 Pepcrit autcnr Ada , Eliphaz Eafe- 35 Mortuu/;f ftantemBe)a,& rcgnavitpro :

al. I. math f;enuit R.ahuel: to Jobab filius 7arcC de E^^fra.


.:9-
5 Oolibamfl genuit Jehus,&'Jhelon,&Core, ?4 Crimque mortuuscrtet Jobab, fegnavit
hi filii F.rau,ciii natiiuntei in tCrraChanclaii. proeo H!;fam de terra Thcni inorum .
r, TulitautemEfauujcorcsfuas,&filios, ik 3f Hoc quoque mortuo, rcgnavit pro eo
filias, <Sc omncmaniiiiam domusfua:, & fub- Adad filius Badad, quipcrcuflit Aladianin
Itantiaitijd^ pecora,A: <:'unda,f]UeE haberepo- regione Moab; & nomciiurbis f:;UsAvith .

tcrat in tcrra Chanadn ik abiitinakeram 56 Ciimquc mortuus ertetAdad, regnavit


:

rcgionCni, rcceifitque k fratrefuo Jacol) pro eo Semla dc Mafrcca.


7^- l)ivitcsenini crantYalde,& fimulhabi- 37 Hoc quoque mortuo rcgnavit pro eo
Sup.
j.a.6 tarenon ppterat:nec fuftinebatcosterra pc- Saul de fluvioRohoboih.
regrinationiseorii pr* multitudinegregum. 58 Cumque & hicobiiflct, fucccHfit in re-
• Jof. '8 Ha^^itavitque Efauiri nionteSeir, ipfe gnum Balanan filius Achobor.
i4.a.4 eft Edom 19 li\o quoque mortuo, rc^navit pro eo
9funt i^enerationes Efau patris Adar nomenque urbis cjus Phau & appel-
Hx autem , :

Edom
monte Se:r. in labatur uxor ejus Meetabel , filia Matred
E 10 Etluc noniina filiorumejus "^'Eliphaz fillx Mez.-iab. :

Hr. filius Ada uxoris Eiau Rahuelquoque filius 40 Hxc ergo riominaducuni Ffau, inco-
:

I.C.J4 Bafemath uxoris ejus. gnationibus , & locis , & vocabulis fuis :

1 Fueruntque Eiiphar filii


1 Theniam , duxThamna,^ duxAlva, duxjetheth,
:

Omar, Sephb, &:Gatham, &rcne7.. 41 DuxOoIiivama, dux Ela , dux Phinon


I
12 Erat .iucem Tlumna , concubina Eli- 42 DuxCcnczjduxTheman, duxMabfar,
phaz filiiEfau qux peperitei Amalcch hi <4? bux Mabdiel , dux Hiram
: hi duces : :

funt filii Edom habitarites in terra imperii fui, ipfe


Ada uxoris Ffau .

? I autc Rahuel: Nahath,& Zara,SaKn- ell: Efau pater Idumazorum.


Filii
ma, &iMeza: hifiliiBafemarhuxorisEfau. C A P TT T X X V I 1.
14 Ifti quoque crant filii Oolibama filix lofeph fratres apud pntreiu de crimine arcufam , vtfa'
A.nd2 filixSebeon, uxorisEfau, quoi genuit que fomni a narrnvs , fratrum odium in fe concitat
atiare primum voletues iUumoccidere y confilio R.
ei, Jehus, &Jhelon, &Corc. I

tenprrnio in cilierr^am JeirHiiitur ^ deinde venditur


15 Hi duces filioru:n Efau Filii Eliphaz :
Ifmaelifii ir.fcioR.uhen.- a patre atittm exijliman-
primogcnitiEfau dux Themam,duxOmar, ; te.eum k fera ccctftim ln^ettir , interea lofe^h i
dux Sepho, dux Cenez, j£j;ipto Putiphari venditur .
16 DuxCore,duxGathan, duxAmalech: I T TAbitavit autem Jacob in terraCha
hi filii Eliphaz in terra Edom, hi filii Ada. & Xinaan, in qua paterfuus percgrina-
17 Hi quor;uc filii Raliuel filii Efau dux : tus eii:.
Nahath, duxZara, dax Samma dux Me- 2 Et hx funt generationes ejus: Jofeph cum
zat hiautemducesRahuel in tcrraEdom : fedecim cflctannoruni,pafccbatgregem cum
ijH. filii Bafemath uxoris Efau . fratribus fuis adliuc puer : &
erat cum filiis
i3 Fli autem filii Oolibama uxoris Efau Balxj, &
Zclpha; uxoru patris fui: accufavitqj
dnxTehus, dux Jhelon, dux Core: hidu- fratresfuosapud patrem criininepaifimo.
ces Oolibama filix Ans uxoris Efau . I Ifrael autem diligebat Jofephfuperom-
\p Ifti iiintFiliiEfau, &hi duceseorum: nes filios fuos, eo quod in fenedtute genuiflet
ipfe eft Edom eum fecitqueeitunicam polyriiitam.
:

C 20 SeirHorra;i habitatores 4 Videntes autem fratres ejus,qu6d a patre


Ifti funtfilii
terrsE Lothan, : Sobal , &
Sebeon , &
Ana plus cundisfiliis amaretur, oderunteum , &
ral. 1 ii EtDifon, Efer, & &
Difan hi duces nec poterant ei quidquam pacifice loqui
:

c.iS. Korrxi fiiii Seir, in terraEdom


, 5 Accidit quoque, utvifum fomnium re-
21 Fadifuntautem filii Lothan Hori, ferret fratribus iuis : quae caufa majoris odii
: &
Heman^ eratautem foror Lotan, Thamna. feminarium fuit.
27 Etifti filiiSobal: Alvan, &Manahat , 6 Dixitqueadeos: Auditefomnium meum,
&Ebal, &Sepho, &Oriam. quod vidi.
24 Et hifiliiSebeon: A:a,&Ana. Ifteeft 7 Putabam nos ligare manipulosinagro ,
Anaquiinvenit aquas calidasin folitudine, quaii confurgere manipulum meum, & &
crim pafceretafinas Sebeon patris fui ftare , veftrofque manipulos circumftantes
25 Habuitq; filin biso,& filiam Oolibama. adorare manipulum meum.
26 EtiftifiliiDiion : Hamdan , &Efeban, 8 ReTponderunt fratres ejus: Numquid rex
6 Jethram , & Charan nofter eris? aut fubiiciemur ditioni tuaE?Haec
.
27 Hiquoquefili Efer: Balaan, &Zavan, ergo caufa fomniorum, atque fermonum, in-
j& Acan. vidii?, &odiifomitem minirtravit
2;!?
9 Aliud quoqjvidit fomnium,quod narras,
HabuitautemfiliosDifan:FIus,& Aram.
I
Hi ducesHorrxorum duxLotan,dux fratribus,ai t: Vidi pet fo;nnium,quafi foleni,
29 :

Sobal, dux Sebeon,, dux Ana &lunam,& Aellasundecunadorareme.


.

?o DuxDis6,duxEfer,dux Disa: ifii duces 10 Quodcum patrifuo,& fratribus retulif-

_
I
j

Horrxorum, qui imperaverunt in tcrra Seir fet,increpavit cum pater fuus, & dixit Quid .
' :
. . . , ,, . . : 1

32

fibivuk hoc roiimiujn, quod vidifli? num camelos eorum, portantes aromata, &
&
ego , 8c matertun,&fratrestuiadorabimus refinam, &ftaden, in.^gyptum.
te fuper terram? 26 Dixit erspjudas fratribus fuis . Quid
I I Invidebant ei igitur fratres fuij pater nobis prodeft, ft occiderimus fratrem no-
vero rem tacitus con/iderabat ftrum, &cclaverimusfanguinemip|ius?
1 2 Cumque fratresillius in pafcendis gregi- 27 Mciius eft, utvenumdetur Ifniaelitis ,
bus p.atris morarentur in Sicheni & manusnoftr? non polluantur:frater enim,
1 3 Di:?itad emnlfrael. Fratres tui pafcunt & ca ro noftra eft Acquieverujit fratres fer- .

ovesiiiSichimis veni, mittam te ad cos. monibus iilius.


:

Quo refpondente, 28 "•EtprcetereuntibusMadianitisnegotia-


14 PrKfto iiiai,aitei: Vade,&: videfi gun- toribus, extrahcnteseumdecifterna, ven-
(ftaprofpera linterga fratrestuos, & pecora: dideruiiteum Ifmaelitis, vigintiargcnteis ;

^ renuntia mihi, quid agatur . JMiflus de val- quiduxerunteum in j^gyptujn .

le Hebron , venit in Sichcm . 29 Reverfufque Rubcn ad cifternam, iion


15 Invenitque cumvir errantein in.agro , mvcnit puerum .

& interrogavit, quid quxrerct 30 Et fciftis veftibus pcrgens ad fratres fuos,


16 At ilie refpondit t^ratres meos quaerp ait: Pucr non comparet, &egoquoibo?
:

indica mihi, ubi pafcaiit grcgcs. 31 Tuleruiitautemtvmicamejusj &infan-


17 Dixitque ci vir Reccfterunt de loco guine hxdi , quem occiderant, tinxerunt
:

ifto audiviautem eos diccntcs. Eamus in 31 Mittcntes quiferrcntad patrem , &di-


;

Dothain. Perrcxitergo Jofeph poft fratres ccrcnt: Hancinvenimus 3 vi^C utrum tuui-
fucs, &:inveniteos inDothain. ca filii tui fit, an non.
18 Quicu vidiflcnteu procul,antequ*im ac- 5 : Quam cii m ap,noviftet pSter , ait Tuni- :

cederet ad eos, cogitaverunt ilfum occidcrc. ca iiliimei eft, fera peflima comedit eum ,
i5> Etmutyoloqucbantur Eccefomniator beftia devoravit Tofcph
:

yenit. 34 Sciflifquc vcftibu.s, indutyseft cilicio ,

20 Venite, occidamuseum ,& mittamusin lugcnsfilium fuijm juiilto tempore.


|,ciftcrnam veterem dicemufque, fera pcfTi
:
35 Congrccaiis autem cuniiis .iiberis cjus,
madcvoraviteum &'tuncapparebit, quid ut lenirentdolorc.m patris, nolyitconfola-
:

illi profint fomnia fua tionem accipere, ledait: Defcendaiiiad ri-

21 '^'
Audiens aute hoc Rubcn,nitebatur H liuai meum lugcnsifiinfernum . Etillo per-
fr. berarecumde manibuscorum, &
dicebat: feverantc in fietu,
22 Noninterficiatisaniinamejus,nccefl'un- 36 Madianitx vendiderunt Jofeph in ^.:;y-
datis fanguine fed proiiciteeum in cifterna pto Putiphari eunucho Pliaraonis , m^^i-
:

hacque eft in folitudine.,manufq;veft.ras fer- ftro militum .

vateinnoxias:hocautedicebat,volescripere
eum de manibus eorum,& rcdviere patrifuo. € A P U T XXXVIII.
]rtdas ex uxoyf CLavana/t trJbns filih fufce^tit ^ fri-
21Cofeftim igitur ut pervenit ad fratrcs fu-
os, nudaverunteu tunica ta.lari,& polymita
mum ^ deinde fee»ndiemThamar fo\iulavit :
maytuts^ earr infcitu -pro fcorto covnovit
qui-
lus y
24 Miferiiutqueeuniincifternam veterem- eonenlitu Phares ^ t(y Zaram gfniti
que non liabebat aquam. I TnOdem tempore defccndens Judas a
25 Etfedentesut comcdcrcntpancm,vidc- Xl» fratribus ftiis , divertit ad virum
runtlfmaelitas viatorcs ve;iirc de Gaiaad , Odbllamitem, nomine Hiram .
. . . , , .

2 Viditque hominis Chana- mihi, ut iruaris concubiui mco ?


ibi filiam
naei vocabulo Sua
, accepta uxore , i^Dixit.Mitcamtibihfdudegrei^ibus.P.ur-
; Sc
ingrefliis eft ad eam . suq jilladicete:Patiar,qu9d vis,fidederis mi-
l Qux concepit , & peperit filium ,
8c hi arrliabone, donec mictasjquod poUiccris.
vocavit nqmen ejus Her. i8 Aitjudas: Quid tibi vis proarrhabone
4 Ruriumque concepto foetu , natum dari? Refpondit: Annulumtuum, & armil-
filium vocavit Onan. lam,& ba^uium^qucm manu tenes Ad unum .

5 Tervium quoque peperit quem appel- igitur coitum mulier conccpit,


:

Javit Sela, quo nato, parere uUracePjwit ip Et lurgens abiit depo/itoque habitu. :

6 Dedit a^tem Judas uxo.rem primoge- quefumpferat,indutaell;viduitatisvtftibu5.


nito fuo Her, nomine Thamar 20 Militautem Judashoedum per paftorcin
.
j

7 Fuit quoque Her primogenitus Judx , fuu Odollamitcm , utreciperei-pignii.?,, quod


'

nequam in confpc<^lu Dni:&: ab eo occiius cft. dederat mulieri^ qui cum non invenilVct ca
' •

8 Dixit ergo JudasadOnam filium fuum 21 _Interrogavichomineslociiriius:l]bieii:


:

Ingrcderead uxoremfratris tui, & fociare mulicr, qua: fedebat in bivio ? Refpon knci-
buscundis Nonfuitinloco ifto merctrix
]

illi, ut fufcites femen fratri tuo. : .

9 Ille fciensnon fibi nafcifiiios, introiensad 22 Reverfuseftadjudam,&:dixicei Non :

uxorem fratris fui, femen fundebat in ter- invenieam: fed & hoinineslociiliius dixc-
ram, ne libcri fratris nominenafcerentur runt mihi , num.quam fedifle ibi fcortum .

10 Et idcirco percuflit euniDominus, eo 25 Aitjudas: Habeatfibi, ccrte mendacii


cuod rem deteftabilem faceret. arguere nos non poteft: ego mifi hffidlim,
1 1Quam ob rcm dixit Judas Thamar nurui quem promiferam, & tu non inveniftieam .

fux: Efto viduaindonio patris tui, donec 24 Ecceaute;xi poft tresmeniesnunciaverut


crefcat Scla filius meus timebat enim , ne ik Judce, diccntes Fornicata eft Thamar nurus
: :

ipfemoreretur, ficutfratresejus .Quaeabiit, tua, 8c vidctur utcrus illius itxtumefcere Di- .

& habitavit in domo patris fui. sitqueJudas:Prodncitccam,utcoiriburaLur.


12 Evoh\tis aucem multis diebus mortua 2 5 Qua- ciim duceretur ad pocnam , mifit ad
eft Sua uxor Jmlx qui poft ludum con- focerum luum, dicens De virp cujushxc
: :

folatione fufcepta,_afccndebat ad tonfores funt ,coix?cpi, cognofce cujus iit annulus :

ovium fuarum, ipfe, ik Hirasopiliogregis armilla , 8: baculus. &


Odollamites, inThamnas 26 Qui, agnitis muneribus , ait : Juftior
1? Nuntiatumq;cftThamar,quodfocerillius me eft quianon t^r.-ididieamSelafiliomco
:

afccnderet inThamnasad tondendasoves. Attamen ultra non cognovit eam.


14 Qux , depofitis viduitatis veftibus , 27 Inftante autem partu , apparuerunt
'Ma-.
affumpiit iheriftrum : &
mutato liabitu , gemini in utero : a,t;que in ipfa effufione i.a 3.
fedic iu bivio raneris, quod ducit ThAr»^- infantium, unus protulit manum , in qua
nam : eo quod creviflct SeU, &
iion eum obftetrix ligavit coccinum, dicens.
accepifl^et maritum. 28 Ifte egredietur prior.
15 Quam cum vidiifet 29 Illo vero retrahente manum, egreffus
Judas , fufpicatus
eft efle meretricem : operuerat enim vul-
eft alter dixitque mulier Quare divifa : :

tum fuum, ne agnofceretur eft propter temaceria? ob hanc caufam &


1 6 Ing redienfque ad eam, ait Dimitte me vocavit nomen ejus Phares.
:

utcoeam tecnni ncfciebat enim quod nu- 30 Pofteiegreifuseftfraterejus, incujus •iPir


: ,
•'^

rusfuaeflet. (^a refpondente ; Quiddabis manu erat coccinum quem appeilavit Zara :

C C A-
L I B

c p T' T XXXIX. :
abfcue arbirris faccret
veftmienti
:

2 Et illa aporehf n<a lacinia


.

frauo(.,t9fam ^,im,r.:f}ra-et /nm.uam , ejus, diceret- Dormi mecum. Qui


rehao
rtm l eiqut
h.ram Utl»' dt ftrrf.v trvtt^^ptilan
in manu ejus pallio fugit , & egreflus eft
CC^Itrr.rtr.s

,,./!•
^

tevr acc, uu>r d dotr.in^tn , ,» CarCtrtm cor>.


foras.
cvflodis jfratiam drmtreiur a q-.io
muher veftem in ma-
iifli-r : uiri
vir.Rortm cnram aCCjtt
,
M Cum.que vidiflet
crr.r,i:.tr.
.

n-bus fuis, &


conremptam,
fe efle
Gi:ur Jole^h AvX'\xs eft :n Kzs-otvm ix Vocavitad fe hominps domus fu2 & ait ,

remircue eum Puriohar eunuchus Pha-


ad eos En introduxir virum H^^bracum, util-
raonis , princ^-s evercitus fui , yir /t^y-
:

luderctnobis! ingrefliis eft ad m.e, utcoiret


ptiiis de raanullraael:tarum,
aquibusper-
mecuni cumaue ego lucclamaflem,
:

ductus erat. rel:qu:t pal-


& 15 Et audiflet vocem meani ,
2 Fuitque Dominus cum eo ,
erat vir
habitavitque in lium , cuod renebam 6c fugit foras. .

in cundtis nrofpere agens:


\6 In ar^umentumergofideiretentumpal-
domo domini iui .
maritorevertenridomum
ellecura lium oftendit
.

optime noverat Donunum


iT Et ait Insrefluc eft ad me fervus
? Qi>i He-
eo tk omnia <^ux gereret , ab eo dirigi :

br.tus, quemad..nixifti,urilluderetmihi:
, ,

in manu iliiu^. .
18 Cumcue audiflet me clamare, reliquit
.

ricm.i-
4 InvenitcueTofcpheratiamcoram pallium, quod tenebam, &: fusit foras.
no luo^&miniftrabatei, a cuo prspofirus 19 His auditis dominus & nimium cre-
omnibus cuberhabat crediram lib:domum, dulus verbis coniugis , irarus eft valde:
,

& univerTa, cus ei tradita tuerant.^Egyptii ;o - Tradiditque Jofeph in carcerem , Pfal-


Dom-nus domui
5 Eenedixitcue
ubi vindi regis cuftodiebantur , & crat
»04.b,
propter Jofeph, 8c multiplicavit tam in idi-
ibi claufus.
bus cuam in agriscunfiam eius lubfraiuiam ^ r \. a : _

21 Fuit autem Dom.inus cum Joleph ,


cc
6 Nec cuid^uam aiiud noverat , nifi pa-
mife-tus eft illius , & dedit ei gratiara
in
ncm, ouo veYcebatur. Erat autem Jofeph
confpectu principis carccns.
pulchra facie , & deccrus alpeftu
^

22 Qui tradi(^it in manu illius


umvcrios
.

iniecit domma
^

7 Poft muitos itaque dies


& ait Dormi vindos cui in cuftodia tenebantur : &
fua oculos fuos in jofeph,
,
;

quidcuid fiebat fub ipfo erat. ,


mecum . -
'2? Ncc noverat aliquid, cundis ei credi
. .

8 Qui necuaquam accnrelcens open ne-


eam Ecce dominus meus, tis Dominus enim erat cum illo,& o.m :

farioTdixit ad :

nia opera eius dirigebat.


omnihus mihi traditis, ignorat , quid ha-
beat in domo fua C A P U T X L.

9 Nec cuidquam eft , quod non in mea Et>nt.cf,ormm Phamom, iti earteri loft^h ftwu* i»

fit poteftate , vel non tradiderit mihi , terprttntHJs atttrum frifl,xt rtftttttendmm
quomodo f r^itrtdnm pr^dixit qn* «mna
prster te , cuae uxor ejus es : aht->m fufftr.dio :

ergo pcfTum hoc malum facerc, ^'^


& pccca- in Tharaor.i, nmJalitio evenemrj .

peccarent
re in Deum meum? TTI-^ i"^^ ^^^'^ , '

10 Hujufcemodi verbis per fingulos di-^s J~l duo eunuchi , pincerna regis ^gy
& mulier moiefta erat adolefcenti, & ille pti, & piftor,contra
domino fuo.
eos Pharao ( nam alter
recufabar ftuprum /2 Iratufque
alter piftoribus)
1 Accidit autem quadam die , urTintra- Ipincernis prxerat,
& opcris quidoiam \ Mifit eos in carcerem principis mil
1

rrr Toleoh domum , 1

tum.
rum, in quo erat vindus Jofeph. & 19 Poft quos auferet Pharao capuc cuum, ac
4 At cuAos carceris tradidit eos^ofeph fufpendec te in cruce, ik lacerabunc volu-
qui & miniftrabat eis. Aliquantulum tem- cres carnes tuas,
poris fluxerat , ik illi in cuftodia tenebantur. 20 Exinde diestertius natalitiusPharaonis
$ Videruntque ainbo fomnium node una erat: qui faciens grande convivium pueris
juxta interpretationcm congruam fibi fuis , recordatus eft inter epulaS magiftri
6 Ad quos cum introiftet Jofeph mane pincernarum, piftorum principis. &
8c vidiflet eos triftcs, 2 1 Reftituitque alteruni in locum fUuni ,
7 Scifcitatus eft eos, dicens : Cur criftior ut porrigeret ei poculum:
eft hodie foJito facies veftra? 22 Alterum fufpendit in patibulo , uc
Qui refponderunt Somnium vidimus,
: &
conjedoris veritas probaretur
non eft, qui interprctetur nobis Dixitque 2^ Et tamen luccedentibus profperis ,
.

adcosjofeph. Numquid non Dei eft inter- prxpoiitus pincernarum oblitus eft inter-
pretatio? referte mihi, quid videritis. pretis fui.
9 Narravitprior, prxpoftruspincernarum
fomniumfuum : Videbam coram mevitem ,
C A P O T X L I.

10 In qua erant tres propagines , cre- Soninia Phayaonls de bohut , ^ fpirh


ciim nemo »

fcere paulatim in gemmas , poft flores & fjius vahret interpreiari ,


uniciis lofe-^h tnterpre-
tatur , ioteoque toii j^gypto -pr^ficitur y ex
Uvas maturefcere. jSfe^eth data Jihi a Tharaone uxore duos fiiflulit
«I Calicemque Pharaonis in manu m?a :
filios ante feptfm famis annot . Steriliidt tandem
tuliergo uvas, & exprefli calicem , quem m fertilitati fxtccedi
tenebam, & tradidi poculum Pharaoni. Oft duos annos vidit Pharao fomnium
iz Reipondit Jofeph Hxc eft interpre-
: 'P Putabat fluvium.
fe ftare fupet
Tres propagines , tres ad-
tatio foninii : 2 De
quo afcendebintfepteni boves, pul
huc dies funt chrae, & craflje nimis : & pafcebantur in
I? Poft quos recordabitur Pharao mini- locis paluftribus.
fterii tui , (k reftituet te in gradum pri- ? Alix quoque feptem emcrgebantde flu
ftinum dabifque ei calicem juxta offidunl mine, fccdae, confeftaeque macie,^i: pafce-
:

tuum, ficut ante facere confueveras. bantur in ipfa amnis ripa in locis virentibus.
14 Tantum memento mei, ci~im bene tibi 4 Devoraveruntqueeas, quarum mira fpe
fuerit , &
facias mecuni mifericordiam cies, : &
habitudo corporum erat. Ex per-
ut fuggeras Pharaoni , ut educac me d gefatlus Pharao,
ifto carcerei
5 Rurfumdormiyit, viditalterum fom- &
1 5 Quia fu rto fublatus fu m de terra Hebr§o* nium Septem fpicae pullulabant in culmo
:

rum, Sc hicinnocensinlacummilfusfum. uno plenx, atque forniofae.


• 6 Videns piftoruni ma^ifter, quod pru- 6 Alix quoque totidem fpicae tcnues , &
denter fomnium diflolviflet , ait Et ego percuflx uredine oriebantur,
:

vidi fomnium , quod tria caniftra 'fariilse 7 Devorantes omnem priorum pulchritu-
haberem fuper Caput meum dinem Evigilans Pharao poft quietem,
:

7 Etin uno caniftro, quod erat excel|lis, 8 Etfaclomane, pavoreperterritus, mifit


portare mc putabam omnes cibos, qui fiunc ad omnes conjedores y^lgypti, cunftofque
arte piftoria, avefquecomedereexeo fapientes accerfitis narravit fomnium
: &
Refpondit Jofeph. hlxc eft interpretatio nec erat, qui interpretaretur
fomnii Tria caniftra,tresadhuc dies funt
••

^ Tunc dem.um reminifcens pincernarum


G 2 magi-
. . . : , ; . . .. . . :.

r.a':'fter , 3ir : Connteor peccatuni meum 16 Ec prxparctur futurx feptem annoruin


:

lo^lratus rcx fervis luis , me , & magi- fami cu^opprefluraeft ^gyptum, Sc no


, i

ftrum piftorura retrudi juirit m carcerem confumetur terra inopia.


pr-lncinis militum ••
l" PlacuitPharaoni confiliujn, cunctis &
1 1Ubi una noite uterque vidimus iommum miniltris ejus
prsfagum fu.urorum . inyenirc 58 Locutufque eft ad eos : Num
12 Era: ibi puer HcbriMis , e.rjldem ducis poterimus talem virum , qui fpiritu De:
militum tamul-js: cui narrantes iomnia plenus fit^
1 5
Audivimuscuidquid pofle^ rei prohavit 59 Dixitergoad
^ Jofeph:
. -
Quiaoftcndir
_ tib;
cventus ego en^m redditusfum officio mco :jDtus orania,qu3E locutus es,numcuid lapie;i
:

& ille fufpenras efl in cruce. tiorcp.i , conii.r.ilem tui invenire potero ? &
14 Protiiius ad regls iir.perium cductum de 40 Tu erisfuperdomummeam,&adtiji • Pfil. -^'

carcere Joiep.h totonderunt ac vefte mu- oris imperium cuncius populus obedict: u:;o 104.
:

tata , obtulerunt ei tantum regni folio te pra^cedam b. zt,


iMar.
ij Cui ille ait : Vid; fomnia , nec eft , 41 Di.-^itquerurfuiPharpoad Jofeph: Ecce,
i.t.3;.
Qui cdillerat : qux audivi tc fapientiflime conftitui te fuper univerfam terram /f.c:- pri Aa.7.
coniicerc 42 TulitqTjcannulum de manu fua, &: dedir b.i.
1(5 Refpondit Jofeph Abfcuc me Peu£ eum in :ri.tnu ejus veftivitquecum ftola bvi-
:
I
:

rcfoondebit proTpera Pharaoni Jina, &:co!lotorquem auream circumpoiuit


I 17 Karravit ergo Fharao, quod yiderat: 43 Fccitque eum afcer.dcrc fupcr currum
putabam me ftare fuper ripam ^umin-f, fuum fecundum , clamatite prcccofie, ut om-
18 Et feptci^i bovesde amneccr.fcenderc. nes c«ji-a»n eo gcnu flederent , & praepoiitum
pulchrasnimis, 5c obelis carnibas cujein -iefle lcircit univerfE terrx rEgypti: .
^

pall:u paludis virefta carpebar.t. _ 44 Dixir quoque rcx ad Jofeph Ero :

li? Et ecce, has .fequebantur a.Vx feptcm fum Phan^o abfquc tuo imperio nc.-r. :

boves in tautumdeformes &mr.c:ie:itJE, u:!m.ovebi: quifciuain nianum , aut pedem in


,

r.unquani tales in terra /Egypti videnm : om.ni terra /Egypti .


ao Quae, devojatis,& confumptis prioribus, 45 Vertitcuenomenejus, 8c vocavit cum
21 KuUum dedcre veft:,:?ium hngua 7t.f: pzi3.C2 , Salvatorcm m.und
faturitatis De- . i .

fed fimili iqualcre torpcbant .]di:queij]i uxorem Afeneth filiam*P:it:phare


macie , Sc
Evigilans, rurfu.N lopore deprelTus. jfacerdotis Hcliopoleos Egrefius cft itaque ,

22 Vidilouirxium:Septemlpic£puiluiabant Jofeph ad terram ^gvpti


in culmo uno , pknx, atque pulcnerrims . ^ 4-*^ ' Triginta autem annorum erat , quando

2? Aiis quoque feptem tenues, &


percufi^i ftetit in confpeftu regis Fharaonis ) Sc cir-
uredine, oricban-ur a ftipula : cuivi: o:i:nes regiones ^gypti
24 Qiix priorum pulchritudinem devo- 4-r Venitqucfertilitas feptem annorum: &
raverunr. Narraviconjcdoribusfomnium, n m^.nipulos redada; fegetes congrcgatx i

&: nemo eft, qui ediflerat u:ir in horrea .^gypti


2 ) Refpondit Jofeph: Somn:um. rcgi.s unum S Omni> etiam frucum abundantiain fin-
qux faCJurus eft Deu>,oft,endit Phai-aoni. tgu] s urbibus coiid:t.i eft
2^ Septcm bovcs pulchrx , & feptcm fpicx 49 Ta:itr.que fuit abuudantia t:itici , ut
p!en£ feptem ubertatis 3 r>ni funt eamdem- arcnde maris co^quaretur,
: :
copia menfu- &
que vjm fom-iii co:iiprch.endunt. ra:n e.xcederet.
'^7 Scp;em qu oqucbovestenues.atqucna • Nati
50 funt autem Jofeph filii duo , ante- •Infri
ciknts, qu2 afceuderuntpoit ea<; , & fcprern
,

quam veniret fames quos pepcrit ei .\fcneth 4S. c.


:

fpics tenues , & vento ure.ite percufljc : filia Putipharc facerdotisHeliopokos. -o 49«
feote.m anni venturx funt faniis. 51 Vocavitcucnomen primogcniti, Manaf- k.f.
28 Qui hoc ordine complebuntur fes,dicens Obl:v:fcimefecitDeusomnium.
:

iQ Ecce fepte.n anni venient fertllitacis laborum meorum, domus patris mei.
magns in nnivcria terra j^gypti: 52 Nomen quoque fecundiappellavitEph-
^rTQuos fequentur fepte:n annialii tanci: . raim , dicenv Crefcere me fccit Deus in ter-
:

fterilitatis,ut oblivionitradatur cunccare- ra pa-Joert.i::s mejs.


tro aburidantiaj confumpturaeficninifames 5? Igitur tranf.iais feptcm ubertatis annis, j

omncm terram. qui fuerai;: in .%;:yrto:


31 Et ubertatis n-:^5mtudincm perdirurai 54 Cc:3en;:;: venire feptem anni inopix
cft inopi2 magmtudo. Iquos prxdi.xera: Jofeph : in univeifo &
12 Quod autemvidiftifecundoadcamdem orbefames pr^valuit^ in cunSa autem tcr
rcrnpcrtinenslomnium:firmitatisinaicium. r.i iEgvpri pan's crat.
cft , eo quod fiat fermo Dei , &
vclociusj 55 (^a cihriente , clamavit populus ad
:r,pleatur. P^haraoncm , ahmenta pctcns , quibus ille
^
n Nunc ergo proviacatrexvirumfapien-lrdpondit ice ad :
Jofeph : & quidquid
tem, &
induitnum, &
prjeficiat cum tcr-jipfc vobij di:;crit
, facite.
rs -^S);?"' 5^ <^^«''cebat aufcmquotidicfamesinomni
r, o I

54 Qui conftjtuat pr^^ofitos per cur.aas, terra , aoeruitcue Tofeph univerfa hlorrca,
regiones: &
quintam partem fruauum pcr vcndcbat ;Eg'vpt'iis nam illosoppref-
illoso , & :
&
leptem anncs ftcnliratis, iferat fames
;5 r^ui jam nuncfutur^^^^^ Omnefqueprovincis venicbantin .Tgv-j
hcrr.a: & om:;e frumentum luo P.nar.-icn:s p:um, u: e.merent cfcas, & malum ino|ii
:{\.ite condatur -jfervcturqucin u: tempcrcrcnt.

C A-
C A P U T XX I T. 14 Hoc eft, ait quod locutus fum : Ex-
Fmfres lofeph , cogente fame t ^gypt"m -pre ploratores eftis .
emendii frxmentii h patre al eo co^nofcuntur^
tiiiffi ,
Jam nuncexperimentuin veftri capia»m;
15
ttc (i'iri:iiiraiJantur.f in carcerem coniiciuntur ^
per falutem Pharaonis non cgredimini hinc
tandem Simont in vinc^if yeli^o > rever^nniur , ac
pec:ininm infaccum cuiwfqut indttitm nna fnm frn- donec veniatfratervefter minimus.
niento tnfcii referunt i(5Mittiteexvobisunum,& adducat eu^vos
I A IJdiens autem Jacob quod aliiiicnta .lute eritis ih vinculis, donec probentur,qu2
x\ vendcientur infiliis dixiftis/atrum vera,an falfa fmt^alioquin per
Aigypto, dixit
fuis Quarenegligitis ?
:
falutem Pharaonis exploratores eftis
2 Audlvi , ouod triticum venumdetur in )7TradiditergoilIoscuftodi?tribtis diebus.
/Egypto ; defccndite , emite nohis ne-& 1 8 Dieautc tertioedudisde carcere,ait: Fa-

cefiaria, utpoflimUs vivere, &non confu- cite,qua: dixi^&vivetis Deum enim timeo :

mainur inopia. 1 9 Si pacifici eftis,frater veftcr unus ligetur


3 Defcendentes igitur fratres Jofeph de- in carccre j vos autem abite, ferte frumen- &
cem , ut emerent frumenta in /Egypto j ta, quffcmiftis, in domes veftras
4 Beniafnin domi retento ^ Jacob, quidi- 20 Et fratrem veftrum minimujn ad me
xcr.u fratribus ejus Ne forte in itinere| adducite, utpoflim veftros probarefermo-
: 4J. i
quidquam patiatur mali. nes,& non moriamini FeceruhtjUtdixerat .,
]
.

5 Ingreifi funt terram j^gypti cum aliis , 21 Etlocuti lunt ad invicem: Meritdhaec
qui pergebantad entendum. Erat autem fa- patimur , quia peccavimus in fratrem no-
mcsinterra Chanaan. ftrum , videntes anguftias ahimae illius, dum
6 Et Jofcpherat princeps in terra >^gypti, deprecaretur nos,<& non audivimus ^ idciico
atquead ejus nutum frumenta populisven- venitfupernos iftatribulatio.
d^bantur. Cuniq j adoralTent eum fratres fui, 2 2 Ex quibus unus Ruben^ait^Numquid non Sap.
' Nolitepeccarerin puerum^
7 Etagnoviflet eos , quafi ad aliehos duriiis dixivobis j & J7.
loquebatur, interroganseos Unde venilHs ? nonaudiftis me? en languis ejusexquiritur.
:

qiui refponderunt De terra Chanaan , ut 2? NefciebataUte quodintelligeret Jofeph,


:

emamus vidiui neceflaria . eo quod per interpretem loqueretur ad eos .

8 Ettameh fratresipfe cognofcens, non eft 24 Avertitque fe parumper , & ilevit 3 & re-
cognitus abeis verfus Jocutuseft adeos.
9 Recordatufque fomnioruni, qua? ajiquan- 25 ToUenfqueSimeon, & ligans, illis pra:-
doviderat,aitadeos Exploratores eftisjUt fentibus, juilitminiftris, ut impJerent eo
:

videatis infirmiora terrce, veniftis rum faccostritico, & reponerent pecunias


10 Quidixerunt Non cftita, domine,fed finguloriim in faccujis fuis, datisfupra ci-
:

fervitui verierunt, ut emerent cibos bariisin viarn j qui fecerunt ita


.

11 Omnes filii unius viri fumus paciflci 26 At iJ Ji portantcs frumenta in afinis fuis,
:

venimus, nec quidt^uam


*
famuli tuimachi- profedi funt .

nantur mali . 27 Apertoqueunus facco, ut daret jumen-


11 Quibusille refpondit Alitereftjimmn- to pabulum in diverforio , contempJatus
:

nita terrxhujus confiderare veniftis pecuniam in ore facculi,


1? Atilli: Duodecim inquiunt, fervi tui 28 pixit fratribus fuisi Reddita eft mihi pe-
fratres fumus, filiiviri imius in terraCha- cunia, enhabetur infacco. Et obftupefadi,
naan; minimus cum patre noftroeft, aJius turbatiquc, mutu6 dixerunt, quidnam eft
non eft fuper hoc quod fecit nobis Deus ?
C 3 29 Vc-
. . . . . ..

29 Vcneruntque ad Jacob patremfuum in cipere polfitisj ac deinceps quse vultis, e-


terra Chiriann , &
narraverunt ei omnia, mendi nabeatis licentiam .
cnx accidincnt (ibi , dicentes ?5 Hisdidis, cum frumcnta effunderent,
?o Locutus eftnobis Dominus terrx dure, finguli repererunt in ore faccorum , ligatas
&putavitnos explora ores e fle provinciat; pecunias; exterritifque fimulomnibus,
31 Cui refpondiinus Pacifici fumus, nec
: ?6 Dixitpater Jacob? Abfque iiberismeef-
ullas molimur infidias fefcciftis, Jofephnoneft fuper, Sirneonte-
?2 Duodccim fratres unoparre geniti fu- netur in vinculis, & Benjamin auferetis j in
mus uniis eft fuper , minimus
: fum patre me hxc omnia mala reciderunt
noftro efl: in terra Chanann . ?7 Cui refponditRuben Duos filios meos
:

35 Qui ait nobis : Sicprobabo, quod paci- interfice, fi non reduxero illum tibi^trade il-
fici fitis : Fratrcm veftrum unum dimittite lumin manu mea; & ego eum tibireftituam .

apud nie, &cibaria domibus veftris nc'cef- ?8 Atille: Non defcendet, inquit, filius
fariafumite, & abite. meus vobifcum , fratcr ejus mortuuseft,&
5(4 Fratremque veftrum minimum adduci- ipfefolus remanfit} fi quidei adverfi acci-
teadme, ntfciam, quod non iitisexplora- derit in terra , ad quam pergitis , deducetis
tores 3 <:<>.' iftum, quiteneturin vinculis, re- canos meos cum dolore ad inferos .

CAPUT XLIII.
veret^fi haberemus tratre, &c nos refpodimus
jCgre impftrarunt fratrti loffp/f d patre t ut !n jE eicolequenter iuxtaid, quod fuerat fcifcita-
gfpnim ret>ertentei addhij munetihut , ae duplici tusjnumquid fcire potcramus,quod didurus
pecnnlai Seniamin fetum ducerent : qui y invitnti eflet ; Adducite fratrem veftrum vobilbum ?
ad eonvivium > edufio Simeone de carcerf , fimul 8 Judasquoquedixit patri fuo 3 Mitte pue-
epulanfur cum lojeph
rummecum, ut proficiicaniur , poflimus &
I Tl^terimfamesomneni terram vehemen- vivere j ue moriamur nos,& parvuli noftri
J[ ter
premcbat. 0 Egofufcipiopuerum^ de manu meare-
''
Infr.
2 Confumptifquecibis,quosex ^^yptodcT quire illum, nifi reduxero, reddidero eum & 44- g-
tuierant , dixit Jacob ad filios fuos: Reverti- tibi, eropeccati reusinteomni tempore.
mini, &emitenobis pauxillum efcarum. 10 Si non intercefliflet dilatio , jam vice
\ Refpondit
Tudas 5 Denuntiavit nobis vir altera vcniflejnus.
illefubatteftationcjurisjurandidicensjNon 1 Igitur Ifrael pater eorum dixit ad eosjSi
1

videbitis faciem meam , nifi fratrcm veftrum fi!cneccfl"ceft , facite, quod vultis^ fumitede
miuimum adduxeritis vobifcum optimisterrxfruClibusin vafisveftris, & de-
.

4 Sierpovis-^um mittere nobifcum, perge- ferte viro munera,modicu refinaE,& mellis,&:


mus pariter, &: ememus tibi neccffariai ftoracis,ftact:cs;,& terebinthi, & amygdalarii
5 Sinautenrnon vis , non ibimus^vir enim, 1 2 Pecuniam quoqueduplicem ferte vobif-
ut fxpe diximus , denuntiavit nobis, di- cum i &:illam, quam inveniftis infacculis,
' Non videbitis
faciem meam abfque rcportate , ne forte errore fiiftumfit;
*Sup. censj
fratrevcftrominimo. I? Sed &fratre veftru tollite,& itead viru.
6 Dixit cis Ifrael j In meam hoc feciftis 14 Deusautcm mcus omnipotcns f.Tciat vo-
B miieriam, ut indicaretis ei, &alium}iabe- bis eum placabilem j & remittat vobifcu ra- !

revosfratrem. trem veftrum,qucm tenet,& hunc Bcnjamin^


7At illi refponderutilnterrogavit nos homo ego autem qilifi orbatus abfque liberis ero .

per ordincm noftram progenicmj fi pater vi- j Tulerunt ergo viri munera,
i pccuniam &
dupli-
G F, N E S I b . 57

pliceni , Sc dercenderuntque 25 Illi vero parabant munera, donec in-


Beniamin :

in /agyptum, &'fteterLint coram Jofcph. grederetur Jolcph meridie :audierantcni;ri,


16 Quos ciim iJlc vidirtet, &Beniainin fi- quod ibi comefturicflentpanem,
miil, pracepit difpcnfatori domusfux, di- 26 Igituringrefluseft Jofeph dwmim fuam,:
ccns Introcluc viros domum, &:occidevi- obtuieruntque ei munera, tencntes in uni-
:

dimas, & mllrrue convivium quoniam ho- nibus^iuis & a^loraverurvt proniin terram
: : .

diemecum funtcomefturi meridie. 2'7 Arilleclementer refalutatiseis,intci ro-

17 Fecit ille, quodfibi fueratiaiperatum gavkeos, dicens: Salvus nceft pater veftcr
6c introduxit virosdomum. fencx, de quo dixeratis mihi ? Adhuc vivit
18 Ibiquc extcrriti, dixerunt ijmtuo: Pro- iH Quirefponderunt :Sofpeseftfervi:stuus
ptcr pccuniam , quam retulimus prius in pater noftcr: adhuc vivit Et incurvati , .

iaccisnoftris introdudifumus: utdevolvat adoraverunt cum .

n nos calumniam, 8c violenter fubiiciat 29 Attollens autem Jofcph osulos, vivh


[Beniamin fratrem fuum uteriiium , & ait:
I

fervituti ik nos, 3c alinos noftros


19 Quamobrem in ipfis foribus accedentes Ifteeftfrater vefter parvulus, de quodixe-
ad dilpenfatorem domus, ratis mihi? Et rurlum. Dcus, inquit, mi-

•Sup. 20 Locutifunt:Oramus,l>ne,utaudiasnos fereatur tui, fili mi,


4i.a.} Jam ante defcendimus ut emeremuselcas
, ?o Feftiflavi-tq3indomum,quiacomotafue-
E 2i'Quibus emptis, ciim veniAemus addi- rant vifceracjusfuper fratre fuo, & crumpe-
verforium, aperuimus faccosnoftros,& in- baait lacrymae: & introiens cubiculu m,flevit.
I

venimus pecuniam in ore faccorum quam 31 Ruriiimqu€l.otafacieegreftiis, continuit


:

nunceodem pondere reportavimus. jfe, & ait: Ponitepanes.


22 Sed & aliud attulimus argentum , ut 3 2- Quibusappofitis,feorfuni Jofephj&feor-
j

emamus, quxnobis neceHaria funf noneft fumfiatribus, ^^gyptiis quoque, qui vcfcc-
in noftra confcientia, quis pofuerit eamin bantur fimul, feorfum (illicitum eft enim
marfupiis noftris . ^gyptiiscomedere cum Hebrxis , & profa-
j

23 Atillerefpondit: Pax vobifcum , nolite nun> putant hujufcemodiconvivium )


timere: Deus vefter, & Dcus patris veftri 3 5 Sederunt coram eo , primogenitus juxta
deditvobisthefauros in faccisveftris, nam primogenita fua, & mininuis juxta aetatem
pecuniam, quam dediftis mihi, probatam luam F.t mirabantur nimis, .

egohabeo. Eduxitquead eosSimeon. 34 Sumptis partibus, quas ab eo accepc-


I

24 Et introduftis domum, attulitaquam rant j majorque pars venitBen amin, ita ut


8c laverunt pedes fuos, deditquepabulum quinque partibus excederet. Biberuntque,
afinis eorum. & inebriati funt cum co .

CAPUT XLIV. tium, quod dedit


junioris. Fadumque eft ita
tritici, poneinorefacci
lofe^h lulet alfcondi fcy^hum fuum in facco JBenia
min , pofl eum inventum j
Et orto mane, dimilfi funt cum afinis fuis
mvocatos ab itirttre 3
frntres fiirti arguit \ ludat auttm ^ro Jamqueurbem exierant, & proceflferant
Beniamin f* 4
in fervitutem offert , paululum
tunc Jofeph accerfito difpenfi- :

I 'pRxcepit autem Jofeph difpenfatori tore domus, Surge, inquit, & perfequcre
JL domusfu§,dicens:Imple faccos eorum viros3 &apprehenfis dicito: (;)uare reddi-
frumento ,quantum poflunt capere i & pone diftismalum pro bono?
pecuniam iingulorum in fummitate facci 5 Scyphus,quem furatieftis^ipfeeft , in quo
2 Scyphumautem meum argeiiteum,&pre- bibitdominus meus, &in quo augurai ifo-

C~4 kTl

/
. . . . . ; . . . . . ) . . ,

40 L I B
llet pefliinam rem fecilris .
: contigeric, deducetiscancs meos cum moe-
: 6 Fecic ilk, ut jufTerat . Et apprehen/is rore ad inferos
per oroineni locutuseft. 30 I-qitur fiintravero ad fervum tuum pa-
_

Qui rcfponderunt . Quare fic loauitur tremnoftrum, puer nefuerit ( cum anima &
dominus norier, utlervi tuitantum flagitii illius ex huius anima pcndeat
commiierint ? 31 Videritque cum non efle nohifcum, mo-
8 Pecuniainjcuam invenimus in fummitate rietur , &
deducent famuli tui cahos ejiis
faccorum , repoi tavmius ad te deterra Cha- ciim dolore dd inferos .
i^aan & quo mcdo confequens ell: , utfurati
: 32 EgoproprieferVuStuus fim , quiihnie-
iimus de domo domini tuiauru^vel argentu ? a:hhunc recepifidem, &fpopon'di diccns'"^'

9 Apud cuemcumque fuerit invcntum fer- Nifi redi-.kero elim , peccati reus ero in pa- .9.
vorun: tuorum , quod qusris , moriatur , & treln ineum omni tenipore
noserimus fervi dcmininoftri. 53 Mahebo
Itaque fervus tuus pro puero
10 Qiiidixiteis:Fiat juxta yeflram fenten- inminifterio domini mei, puer.aicendat &
tianird pud quemcumque fuerit inventum,ip- cumfratribus fuis.
fe nt icrvus meus , vos autem ericis innbxii 34 Noncnimpoflum redire adpatreinnie-
\iIraque feftinato depohences in terran um , abfente puero : lie calamitatis, qua? op-
laccos , aperuerunt finguli. preiluraeft patrem meum, teftisaififtam
12 Quos lcrutatuSiincipiens a maiore,ufq:ad C A P JJ
T X L
V.
minimn;inve)nt fcyphum in facco Beniamin lcfe^h fe frattikus manifeflat , eofque tertitos cum tf-
13 At illi , fciilis veftibus oneratiique eul» amplexatun quare Fr^arno ttra cnmtota domo
,
fiia exitltans y Dr^cepit ^ ut advocaretur patercuTn
rurfum aiinis^ reverii funtin oppidum tK-.ivi-rfa domofiain ^gy^ium : idem mnltis xeriis
14 Primufq; Judas cu fratribus inqreflus efl; denur.iiat lofepi > fran efque multis dor:atoi tnuneri-
ad^ofeph('ntcdum enim de loco abieratjom- biis ad patrem remittii

nifque ante eum pariter ih terracorruerunt I "TVTOii^e poferat ultra cohiberejofcph


xj^Quibusilleait Cur ficagere voluiftis
: JLN multis coram aftantibus unde prse- :

anignoratis, quodnonfit fiinilis mei in au- ce pit , ut egrederentur cundi foras , riul- &
gurandi fcientia ? lusinterefletalienus ^.gnitioni nmtua;.
16 Cuijudas :Quidrefpondebimus,incliit 2 Elevavitque vocem cum fletu} qua audie-
dcmino meo?velquid loquemur,autiufte pc- ruht .^gyptii, omnifquedomusPharaonis.
cerimus obtendere ? Deus invenitiniquitate 3 Et dixit fratribus fuis Ego lum Jofeph , :

fervoru tuoru : en onmes fervi fumus domini adhucpater meusvivit? Non poterantref-
mei,& nos, &: apud que invehcus efl fcyphus ponderefratres nimioterrore perterriti.
17 Reipondicjofeph: Abfita nie,ut jicaga 4 Ad quos illeclementer Accedite , in- : B
qui furatus eft fcyphum , ipfe fit fervus liieusj quit, ad nie. Et cum acceflilfent prope,
7.b.ij
vos autem abite liberi ad patrem veftrum Egofum, ait, Jofcph, frater vefter , quem
18 Accedensautem propius Judas , confi- vendidiftis in v^gyptum
denterait Oro,domincmi,loquatur fervus
:
5 Nolite pavere, neque vobis durum efle
tuus verbum in auribus tuis, &neirafcaris videatur, quod vcndidiftis me in hisregio-
famulocuo: tu eSenim poftPharaonem . nibus 3 ^" pro falute enim veftra mifit me Dc- »Inff.
19 Dominus nieus .
• Interrogafti priiis fer-
usantevos in/Egyptum.
10.
vostuos: Hal-^etispatrem, autfratrem? 6 Biennium eft enim , quod coepit fames efle
20 Et nos refpondimus tibi dominomeo: in terra j & adhuc quinque anni reftant , qui
Eft nobis pater icnex , & puer parvulus , qui bus necarari poterit, nec meti.
in ieneftutc illius natus eft, cujusuterinus 7 Prsmifitque me Deus, ut refervemini
frater mortuus eft: & ipfum folum habet fuperterram, &efcas ad vivendum habere
macer fua , pacer vcro ccnere diligiceum poflitis. .

1 1 Dixiftique fervis tuis $ Adducite eum ad 8 Non veftrd (CorifiHb, fed Dei voluntate
me, 5i:pmiamoculos meos fuperillum. huc miflus fuirii qiii Fecitine quafi patrem
22 Suggellimus domino meo: Non poteft Piiaraonis , donlirium univerfje domus &
puer relincuere patrem luum fi enim illum eji:s , ac principem in omn: terra .^gypti

dimiferit, morietur. 9 Feftinate , & afcenditc ad patrem meum


25

Etdixifti fervistuis Nifi venerit fra- & dicetis ci Hasc mandat filius tUus Jofeph.
: :

tcr vefter minimus vobifcuin, riohvidebitis Deus fecit me dominum univerfxterroe If.'
a m p 1 II s fa c i e m m ea m
*
gyptij defcende adme, nemoreris.
24 Cum ergo afcendiflemus ad famulum 10 Et habitabis in terra Geflen j erifque
tuum patrem noftrum, narravimus eiom- juxtametu, &filiitui, &filiifiliorum tuo-
nia, qualocutuseft dominus meus. rum, oves tus, &armcntatua, &univer-
25 Et dixit paternofter: Revertimini, & fa, qux poflides.
einite nohis paruin tritici 11 Ibiquete pafcam ( adhuc enim quinque
2^ Cui diximus Ire non poflumus: fi frater annirefidui funt famis) ne&tu pereas, &
:

nofter minimus defcenderit nobiicum , pro- domustua, &omnia, qusc poflides.


ficifcemurfimul: alioquin illo abfentc, non I 2 En oculi veftri,&oculi fratris mci Benia-

audemus viderc faciem viri min vident, quod os meum joqiiatur ad vos.
27 Ad quceiJlerefpondit :^' VosfcitiSjquod »3 Nuntiate patri meo univerfam gloriam
duos filiosgenuerit mihi uxormea. meam, &cun(fta, qux vidiftis in Aigyptoj
28 Egreffuseft unus,& dixiftis: Beftiadevo- feftinatc, &adduciteeum adme.
ravireum: &liucufQiTe noncomparet. 14 Cumque amplexatus recidiflet incollfi
2y Situleritis &iftum, &aliquid eiinvia Beniamin fratris Aii, flevit- illo quoque fimi-
Jiter
n E N E S I S. 4i__
[iitcr flente fuper collum cius. r . cluPharncnis imperiu: ii:cibaria iiiitinerc
I 15 brcuJatuf^-iiic eft Jofeph oriii^es fratrcs 22 Singuli.squoqufeproferrijuflitbihasfto-
j

fuos , &ploravit fuper fingulospcft quxjJas;; Lcnian-iin vero dedit trecentos argen-
^

aufi liint ioquiadeum. teos cum quinque ftolis optimis


j
:

tC, Auditumquc cft , & cclcbri fermone, 25 Tantumdem pccunia , 6c veftium mit-
vaigatum in aula regis Vencrunt iratres tcnspatrifuo; adilcns&.afinos decem ,qui
:

Jofeph: &2avifuseft Pliaraoj aiqueomnis iubvchcrcnt cxoninibusdivitiis /tgypti; &


familia ejiis. toiidcm afinas, triticum in itinere, pancf-
I

17 Divitque ad Jofcph, ut imperaret fra- que portr.ntes.


tribusfuis, dicens: Onerantcs jumenta, ite 24 Divilit ergo fratres fuos , Sc proficif-
|

jntcrram Chanaah, ccntibusait Neiralcimini in via :

18 Et tollite inde patrem veftrum , $c co- 2) Qni afcendentes cx i^-gypco , venerunt


gnationcm, &vcnite ad nie &: ego dabo in tcrram Chanaan ad patrerti fuum Jacob
:

vobis omnia bona ^gypti , ut coincdatis 26 Etnuntiaveruht ci , diccntes Jofeph fi- :

meduliamterra;. liustuus vivit:& ipfe dominatur in omniter-


I n Prsecipc etiam,ut tbllant plauftra de ter- ra TEgypti. Qiio audito Jacob , qua/i de gravi
ray^gypti.ad fubvedlionem parvulorum fuo- fomnoevigilans, tamen non crcdebat cis .
rUm,ac conjugum , &
dicito sTollite patrem 27 Tl!i ccoptra referebant omncm ordinciii
I
I

vcftrum>& properatequantocyusvenicntes. rci Cumquc vidiflct pJauftra, : univcrfa &


20 Ncc dimittatis quidquam defupelleftiii qu;^ n-iiferat, rcvixit fpiritus ejus
'

vcilra,quiaomnesopes/Egyptiveftr32erunt. 28 Etait: Sufficitmihi , fi adhuc Jofeph fi-


&
i

21 Feceruntque filiilfrael , ut eis mandatfi Jius meus vivit|


vadam, videbo illuni, :

fucrat. Quibusdcdit Jofeph plauftralecun- antequam moriar.

C A P U X L 6 Et Omnia, qucc poflederat in terra Cha


naan: vcriitquein /Eg^ptum cumomnife lof.
lacol rer.ivata Dei-prom'ffio»eeum nr.lverfiijiliis ^ ac
nepoiihs » <juorum nomina reienfemur , in j^^-jptum mine fuo,
7 Filii ejus, & ncpotes, filige ,
Pfal.
Aefcer.dit : eui occurrer.t lofeph , fuadet^ut Fharao- cunaa & t04.b.
ni fe efjepaftoresovtum dtcant , fimul progcnies. 12.
I "QRoieaufquelfraei cumomnibus, quae 8 Hsec funtautein rioinina fiJiorum Ifrael, B
JT habebat ,venit ad puteum juramenti qui ingrefli funt in i^lgyptum, ipfecumli- m ji.
&maaatis ibi vidimisDeo patris fuilfaac, berisiuis. Primogenitus Ruljcn.
i Audivit eumper vifionem nodisvocan- * Ex-
5? FiliiRuben; Henoch, &PhaIlu,&He-
tem fe, & dicentem fibi: Jacob, Jacob , iron, Charmi. & od.
a. 2.6.
I.

cui refpondit: Ecce adfuni. 10 Filii Simeori: & Jamin & Jamuel , , b. 14.
^ AitilliDeus:Egofum fortiflimusDeuspa- Ahod, &Jachin & Sohai-, & Saul filius , Num,
rris tui nolitimere , defcende in y^gyptum
: Chanaanitidis. i6.a.y
quia in gentem magnam faciam teibi 1 Filii Levi Gerfon, & Caath, & Merari
1 :
i.Par.

12 Filii Juda Her, & Onan


a.i.
4 Ego defcendam tecumilluc, &egoinde &SeIa, &:
r.
, & }.
adducam te revertentem Jofeph quoque : Phares, & Zara mortiiifuntautem Her ,.& , Exod.
ponet manusfuasfuperoculostuos . OriaLn in terra Chanaan . Natique funt filii 6.c.if
5 Surrexitautem Jacob^ puteo juramenti Phares, Hefron, &HamuI, i.Par.
•'
tulcruntque eum filii cum parvulis, & uxo- I? Filiilflachar: Thola, &Phua,&Job, 4.C.14
ribus fuis in plauftris, qux mifcratPharab & Semron.
ad portandum fenem , 4 Filii Zabiilon i Sared, & Elon,& Jahelel.
14 Hi
. . . . .

B
15 Hi quos genuit in Mefopota- liusabfqjuxoribusfilioruejus, fexaginta lex.
filii Liaj, /

miaSyrixcum Dina filiafua, omnesanims 27 Filii autem Jofeph, qui natifunt eiinf
filiorumejus, &:filiavuin triginta tres terra /Egvpti, anima? dux Omnrs .mim.K i' Dent
. .

16 FiliiGaci: Sephon , & Ha?gi , &Sum, domuy J.icob, qu:E ingreflle funt in Jtgyp- 1?.
10. d.

&Erebon, ^'^Heri, & Arodi, & Areh tum, fuerc feptuaginta.


17 -FiliiAfcr Jamne, : &
Jelua, & JefluiJ 2^ Miiit autem Judam ante fcad Jofeph,
i.Par
h. i.t & Beria, Sara quoque foror eorum Fiiiil utnunLiarc ei, & occurreret in Gellen
i. Par, Beria: He^er, &Melchiel. 2i? Qiio cum perveniflct^junk^^o Jofeph cur-
j. a.j 18 Hi filii2,elpliK, quam dedit Laban Liac ru '.uo^afcendit obviam patri fuo ad eumdem
j

D
4d.i.i aiix fuae, & hos genuit Jacob fedecimani- locum videnfqueenm , irruit fuper coUum :

i.Par
mas. cjus , & inter amplexus flevit:
Filii Rachcl uxorisjacob: Jofeph, &
7. a.i
:!o Dixitque pater ad Jcfepli Jam Ixtus :

Eeniamin. nioriar, quia vidi faciem tuam, & fuperfti-


20 Natique funt Tofeph filiiinterra 7£- em te relinquo.
'-^

gypti, quos genuit ei Afeneth filiaPutipha^ ?i At illelocutus eft ad fratres fuo'; , &ad
|Par.7.
f.JO. ris facerdotis Heliopoleos ManaiTes , & omnem domum patris fui : Afcrncam, &
:

C Ephraim . nuntiabo Pharaoni, dicamque ei Fratrcs :

zf Filii Beniamin Bela , : &


Bechor, & mei, &domus patris m.ei, qui crantin ter-
41. f.
Asbel, & Gera, & Naaman , Echi, Sc raChanaan , venerunt adme; &
os, &Mophim, &Ophim, & Ared 33 Ft funt viri paftores ovium , curamquc .
i.Par.
7.b.6. 22 HifiliiRachel, quos genuit Jacob: om- habentalendorum gregum: pecora fua, &
S.a.1. nes animx , quatuordecim armcnta, &omnia, quae liabere potuerunt,
.

2? Filii Dan: Hufim . adduxeruntfecum .

24 Filii.Nephtali : Jaficl, &Guni, &Je- Cumque vocaverit vos , & dixerit :

& Sallem Quod eftopus veftrum?


25 Hi filii Balse , quam dedit Laban Ra- Ij. Refpondebicis: Viri paftorcsfumus fervi
chcli filiae fux : &
hos genuit Jacob omnes tui,ab infantia noftra ufque in pref^nsj&nos, :

nimce, feptem . patres noftri . Hxc aut;em dicetis , ut habi- &


26 Cunft^ animce,quce ingrefl§ funt cum Ja- tare poifitis in terra Gcflen: quia detefliantur
cobin j^gyptu , egrelfaEfunt de femoreil &
jEgyptiiomnes paftoresovium

CAPUT XLVII. vencrunt de terraChanaan


ftuntinterraGeflen.
: &ecce conf]_

hfeph t advfntu patrrt , i^T /''atrum Phayaoni nun 2 Extremos quooue fratrum fuorum quin-
tiaioy t '^rronucit Irtceb cum fHis ad Phamonem queviros conflituit coramrcge:
ter<a G^ffen concedit- r iis nd inhahiiandnm , /tf-
? Qiiosillcint'rrogavit:Qijid habetisope-
v.ittV" tempore eoi aiii: porro f/imei taTttm premit
uE^ypt!'tn y ur y venditii pecorihrtt^ rerrann q-ioi"e
ris? Refponderunt: Paftores ovium fumus
veiidtre fint coaBi : qtiofafrum eji ut quinia panfnt fervitui, &nos, & parrcs noftri.
Ruum refiluj uE^ypti perpetuo cedat y praterqtMm 4 Ad peregrinandum. in terra tua venimus^
irt poflt/^unihut facerdotum Po[l annos feptemdecim quoniam non eft herba gregibus lervoi um
lacoh plurimiim ditatus , ^«r iam moritnrui adinrat tuorum , ingravefcente fame in terra Cha-
loft^ph de fua fepultura inQhananeta .
naan j petimufqi e, utefle nos jubeasfervos
I TNgrclliiscrgo Jofeph nuntiavitPharao- Luosin terra Geflen
X ni, dicens
Pater meus , fratres , oves
: &
5 Dixit itaque rex adjofeph: Patertuus,
I
eorum, & armcnta, &
cundla, qux poflidentj & fratres tui venerunt ad te.
6 Ter-
4?

6 Tei ra Vtgypti in confpcdu tuo eft in opfi- 27" Habitavit ergo Ifrael in ^gypto , id
I

nu) Joco fac eos habitareA tra^cs eis tcrram crt, in terraGeflen ,
poflTediteam auaul- & :

Gefse.Quodfi nofti in eis efie vi; os induftnos qucpft, & multiplicatus nimis.
conflitueillosniagillros pecoruin aieorum. 28 Et vixit in eadccem, &feptemannis :

I
7 Pofthxcintroduxit Jofcph patrem fuum fadique funt omncsdies vitae illiuscentum
ad Re.qcm , &
ftatuit eum coram eo qui quadraginta feptem annorum.
:

benedicens illi, 2y Cumquc appropinquare cerneretdiem


8 Et interrogatus abeo % Quot funt dics mortis-ui;, vocabit filium fuum Jofeph, &
annorum vitae tuac? dixitadeum Siinvenigratiaminconfpeftu
:

I.) Refpondit:Dies peregrinationis mex cen- tuo, '•'•pone anumtuam lub femore meo Sup
tumtrigintaannorum^unt parvi, ifcmali, : & f-icies mihi mifericordiam , veritatem, &
& non pcrvenerunt ufque ad dics patrum ut non fepelias me in /Hgypto
meorum, quibus peregrinati funt o Sed dormiam cum patnbus meis,&au-
31

10 egrcfius eft foras


Etbcnedidorege, feras medeterra hac, condafque in fcpul-
1 1 Jofeph vero patri,&: fratribusfuis dcdit
. chromajorum meorum Cui rcfpondit Jo-
poflcliionrm in /Egyptoin optimo terrse lo- feph: Egofaciam, qnodjuffifti.
co, Rameflcs, ut pra'ceperatPharao 31 Et ille: Jura crgo inquit, mihi . Quo
iz Et alebat eos, omncmque domum pa- jurantc, adoravit Ifrael Deum, converms
tris fui, praebens cibaria fngulis. ad le^luli caput.
\\ Intoto enim orbe panis deerat, op- &
preflerat famesterram, maxime ^Egypti, & C A P XT T y L V I I I.
Jaroh ^Cgrotantfrn invifit lofe\)h , cuiut filitis Mn-
Chanaan .
naffen , Ephraim [acob fili ado\i'at , ac /r»
14 E quibusomnem pecuniam congregavit nedicit , mimretn > contradicente Jofe^ph » maiori
pro venditione frumenti, &: intuliteam in priCponit , denique fiipra fratres partem unam
jerarium regis. Jofeph trihuit
15 Cumquedefecifietemptoribus pretium, I TTIs ita tranfaftis , nuntiatum eft Jo-
venit cunfta j^gyptus ad Jofeph, dicens :
XjL feph , quod aegrotarct pater fuus: qui
Da nobis panes quaremorimur coram te,
: aflumptisduobus filiis Manafle, & Ephraim,
deficiente pccunia ? ire perrexit
\6 Quibus illerefpondit: Ad(hicite pecor 2 Didumqi eft feni jEccefiliustuus Jofcph
ra veftra , & dabo vobis pro eis cibos, fi pre- venit ad te . Qui confortatus fedit in leftulo .
% Etingrefloadfeait: Deus
tium non habetis. omnipotens'^'
7 Qux cum adduxiflent , ded it eis
1
alimf n- apparuit mihiinLuza, quxeftinterraCh.i-
taproeouis, &ovibus, ife bobus , & afinis :
naan: benedixitque mihi.
fuftentavitqueeos illo anno procommuta- 4 Etait: Egoteaugebo, &
multiplicabo
tione pecorum. & faciam tein turbas populorum; daboque
18 Veneruntquoqueannofecundo,&: dixe- tibi terram hanc, &femini tuopoft tc, in
runt ei : Non celabimus dominum noftrum. pofleflionem fempiternam .
quod deficiente pecunia, pecora fimul de- 5 Duo ergofilii tui, qui^-^^nati funttibiin
feceruntj necclam teeft, quodabfque cor- terra ^gypti , antequam huc venirem ad te
poribus , &
terra nihil habeamus mei erunt: i^'Ephraim , Manafles, ficut &
Curergomoriemur tevidente? & nos, Ruben , & Simeon reputabuntur mihi
19
&terra noftratui erimus: emenos in fervi- 6 Reliquosautem quosgenueris pofteos, ,

tutemregiam, & praebefemina , ne pereun- tuierunt, & nominefratrum fuorumvoca-


te cultore redigatur terra in folitudinem buntur in poflTelfionibus fuis
20 Emitigitur Jofeph omnemterra vtgypti 7 Mihienim, quando veniebam de Mefo-
vedentibus fingulis pofleffiones fuas prae ma potamia, mortuaeftRachelin terraClia-
gnitudine famis Subjecitque eam Pharaoni,
. naan, inipfoirinere, eratque vernum tem-
21 Etcunftospopulosejus,^noviflimis ter- pus: & ingrediebar Ephratam, &'fepelivi
minis /Egyptiufqueadextremos fines ejus . eam jux a viam Ephratae, quaealio nomine
22 PrcTter terram facerdotum, quae arege appellatur Bethlehem.
traditafuerat eis quibus & ftatuta cibaria
: 8 Videns autem filios ejus dixit adeum !
ex horreis publicis praebebantur , & idcirco Qui funt ifti?
non funt compulfi vendere poflelfiones fuas. 9 Refpondit, Filii mei funt, quosdonavitl
2? Dixit ergo Jofeph ad populos; En ut mihi Deusin hocloco. Adduc, inquit,eos
cernitis, &vos, & terram veftram Pharao adme, utbenedicamillis. j

jpoifidet: accipitefemina, &'feriteagros, 10 Oculienim Ifraelcaligabat prae nimia fe-


j 24 Utfrugeshaberepolfitis. Quintampar- ncdute,& clare videre non poterat.Ap plici-
temregidabitis quatuor reliquas
: permit- tofq;ad fe,deofcu]atus, & circumplexuseos,
to vobis in fementem, &.incibuin familiis, 11 Dixit ad fijium fuum: Nonfum frauda-
& libcris veftris. tusafpeftutuo: infuper oftcnditmihi Deus
25 Qui refponderunt: Salus noftrainma- femcn tuum.
nu tua eft, refpiciat nos tantum dominus no- I» Cumque tuliflet eos Jofeph degremio
fter, &l3etiferviemusregi. patris adoravit pronus in terram .

25 Exeotempore ufquein pratfentem diem, I? Et pofuit Ephraimad dexteram fuam .

in univerfa terra ^gypti, regibus quinta id eft .-id finiftram Ifrael Manaflen vero in , :

pars folvitur, & fadum eft quafi in legem, finiftra fua, ad dexteramfcilicetpatris, ap-
abfqtieterrafacerdotali, quaelibera ab hac plicuitque ambos ad eum.
conditione fuit. 14 Qui extendens manum dcxteram,pofuit
. . : .

^ __J__L_
fuper caput Ephraim minoris fratris fini- 18 Dixitquead patrem : NonitaconvcMit,
:

ftramautem fuper caputManafle, quimajor pater jquia hic ell primogenirus, pone dex-
natu erat, commutans manus. tcram tuam fuper canutejiis .

15 Benedixitque Jacob filiis Jofeph,& ait 19 Qui renuens, ait Scio, fiHmi. fcio : :

••Heb. Deus, incujuscoipcctu ambulaveruht patres ilte quidcm crit in populos, &multipli- &
} 1. d.
mei Abraham,& Iiaac,Deus,qui pafcit me ab cabitur: ied fratffr cjusminor, major crit
1 2.
» Su;i. adolefceilTia meaufque in pr«fentcm diem illo fcinenillius crcfcet in getites. : : &
31. d. 16 'f Angelus, quieruitniede cunftisma- 20 Iknedixitquccis inremporeillo,dicens:
•9.JI. lis, benedicatpuerisiftis: &
invoceiur fu- Intebcnediceturlfrael,atquedicetur Fa- :

a.x. pereosnomen meum , nomina quoque pa- clat tibi Dcus ilcai Eohraim, ficut Manaf- &
ivlatt.
trum meorum Abraham, &Ifaac, dc cre- fe. ConrrituitqucEphraimantcManaflen .
iS. b.
lO.
fcant in multitudinem fuper terram 21 Et ait ad Jofeph filium fuum : En ego
17 Videns autem Jofeph , quod pbfuiflet morior, eritDeus vobifcum , reducetque &
pater fuus dexteram manum fuper capi^tE- vos ad terram patrnm veftrorum.
phraim, graviter accepit: apprehenfam 2j &
Do tibi partem unam extra fratres
manum patris ]ev_are conatuseft de capite tuos , quam tuli de manu Ainorrhsi in '^'

Ephraim,& transferrefuper caput Manaffe. gladio, & arcu meo.

C A P TT ? L I X. TuJa, te Liudabunt fratres tui manus : B


Iixcob mori/iirus fimf tills fHlts fuis henediclt , ptio tu<t in cervicibusinimicorumtuorum, ado- I. Par,
riinulam tamen te^edinione oh peccata | rabunt te filii patris tui .
oimonem, <y acreni ohiurgattor.em verfa ^ /«rj/^a ,

Catulus leonis Tuda •


i dpraedam , fil

ijco morttu requiefcens accubuifti ut mi , afcendi/U :

,
jleo, &quafile«na, quis fufcitabiteum ?
A I -r TOcavitautem JacobfilioSfaos, &ait 10 AUFERETUR fceptrum de Ju- *Joa., -NON
Deut. eis VCongregamini ut annuntiem , da, &duxdefemoreejus,donecveniat, qui I.f.4f
: ,
Matt.
cucc venturafuntvobisindiebu^ novifrtmis mittcnd-is eft,& ipfeeritexpeftatiogetium I
.
X. a.6.|
j

'z Congregamini , &


andite filii Jacob ,i i » Ligansad vineam pullum fuum, ad vi &
audite lirael patrem vellru tem,6 hlimi ,afinam fuam Lavabitin vino .

l
llubenprrmogenitusmcus, ta fortitudo ftolam fuani,&infanguine uve pallmm iuum.
mea, &
principium doloris mei prior in 11 Pulchriores funt oculi ejus vino ,
: &
donis, major in imperio. dentcsejus lade candidiores.
» Sup.
4 Efhifus es ficutaqua , non crefcas quia I X Zal>u]on in littore mans habitabit,
: in &
II.
d.
aiccndiftr cubile patris tut , &
maculaftijftationenavium pertingensufqiadSidonem.
i.Par. ftratum ejus.
'4 Ifl^charaiinusfortisacculjansinter ter j

y.a.i. 5 Simcon, & Levifratres: vafainiquita' mmos.


---- -

us bellantia. Viditrequiem,quod eflctbona:& terra, 15


»Sup. 6 In confiHum eorum non veniat anima quod optimar&fuppofuit liumei um luum ad
H. d. inea, &incoctuilldrum non fic gloriamea portandum, faduiqueeft tributis ferviens
:

quiainfuroreluo occiderunc virum, & in 16 Dan judicabit populumiuum, ficut&


19 a.i volnntate fua fuftoderunt murum. alia tribus in Ifrael.
*i.a.b 7 Malediiiusfuroreorum, quia pcrtinax 17 FiatDan coluber invia, ceraftesinfe-
;

indignatio eorum , quia dura dividam mita,mordensungulas equi, ut cadataicen-


:
••

eos in Jacob , &


difpergam eos in Ifiael for ejus retro . (

1» SA-
N S I S.
45_
i8 SALIJTARF- tunm expe6tabo,Doniine. 6 Dixitquc eiPharao: Afccndc, &c fcpcli
iQ Clad, accin(fliis prxJiabitur ante euni : ficut adjuratus es. patrem tuum,
&:iprc accins;ctuv 7 Quo afcendente , ierunt cum co omnes
retronum .

20 Afer, pinguis panisejus, &


pracbebit fencsdomus Pharaonis, cunftique majorcs
Jclicias regibus. natii tcrrx' y^gypti.
21 Nephthali, cervusemilTus, dr^nselo- &
8 Dpmus Jofeph cum fratribus fuis,abfque
quia pulchritudinis. parvulis, gregibus, atquc armentis, qux &
22 •'Filiusaccrcfcensjofeph , filiusaccre- dercliquerant in terraGeflcn
fcens , &
decorus afpedu : filix difcurre- 9 Habuit quoquc in comitatu currus, Sc
runt fu per murum equitCi fada cft tui ba non modiea : &
2^ Scd cxafpcraverunt eum , jurgati &
10 Veneruntquead Arcam Arad, quxfita
funt, invideruiitqueillihabcntes jacula, eft trans Jordanem uhi cclcbrantes exc- :

24 Scdit in forti arcus cjus,&: diffoluta funt quiasplandumagno, atque vehementi, im-
vinculabrachiorum , &
manuumillius per plcverunt feptem dies.
manus potentis Jacob: indc paftor cgrcfius 11 Qiiod cum vidifl*ent habitatorestcrra-
eft, lapis Ifrael. Chanaan,dixerunt Planausmagnuseftiftc
:

25 Deus patris tuicritadjutor t(jus,& om- .ffgyptiis . Et idcirco vocatum eft nomen lo-
nipotensbenedicet tibi benedidionibus cq- ci illius, Plandus TEgypti.
lidcfuper , benedicticnibus abyni jacentis 12 Feceruntcrsofiliijacobficut pra?cepe-
deorfum,benediciionibus uberum,& vulvx rat eis.
^fJ^Bcnedi.ftioncs patris tuiconfortats funt 13 Ftpcrtanteseumin cerramCh;;naan, '•"

benediftionibus patrum ejus: donec veniret kpeherynteum in fpelunca duplici, - quam


defiderium collium cEternorum fiantinca- ; emerat Abraham cumagro in poflejTionem
n. d.
pite Jofcph , &
in vertice Naiaraei intcr fepulchri ab EphrpnHethKo contr^facicm 16.
i

fratres fuos. Mambre.


27 Benjamin lupus rapax, mane comedet 14 Rcverfiifque eft Jpfcpli in ;Egyptum C
pra:dam , ik vefpere dividet fpqlia cum fratribus fuis, omni comitatu , fe- &
28 Omi^eshi intribubus Ifrael duodccim : pulto patre.
hsc locutus ci\ eis pater fuus , bcnedixitque 15 Quomortuo, timentcs fratresejus, Sc
lingulis, bencdiftionibus propriis. mut jo cplloquentes Ne forte memor fit in- :

29 Et praecepit eis dicens Ego congregor junx, quampafluseft,


:
rcddatnobisom- &
ad populum meu^n fepelite me cum patri- ncmalum, quodfecimus.
:

bus meis in fpclunca duplici, qux eil: in agro 16 Mandaverunt ei dicentes Pater tuus :

Ephron Hethxi. prscepitnobis, antequain moreretur,


•'
50 Contra Mambre Chanaan , 17 l[;t hxc tibi vcrbis illius diceremus :
in terra
quam cmit Abraham cum agro ab Ephron Obfecro , ut dblivifcaris fceleris fratrum
Hcthxo in pofTelTionem fepulchri tucrum, & peccati, atque malitix , quam
31 Ibi fepelierunt eum, 8c Saran uxcrem exercueruntinte: nos quoque oramus, ut
ejus ibi fepultus eft Ifaac cum Rebecca con- fervis Dei patris tui dimittas iniquitatem
:

juge fua ibi & Lia condita jacet.


: hanc Quibus auditis flevit Jofeph .

32 Finitifq; mandatis,quibus filiosinftrue- 18 Veneruntquead eum fratres fui Sc pro- :

bat, collegit pedes fuos fuper Ie_^^ulum , &: niadorante^interraiu dixerunt Servi tui :

cbiit appofitufqueeftad populuin fuum


: fumus.
C A P U T L. 19 Quibusillerefpondit: Nolite timere :

Ipfe^h forfus putrtt aromatiLus conditum curans^ num Dei ppflumus refiftere voluntati ?
ad/tihitohSlH funebri y cum fenioribus JE^ypti -pro 20 Vos cogitafHs de mc malum : fed Deus
'^-
•Sup..
f.cifcitur y ut in terraH hitnaan fepeliat ijnornngna
: vertitilladinbonum, ut exaltaretnie,
folemnitate peraSIoy fratres y ob trrogatam illi in-
cut in prxfentiarum cernitis, falvosface- &
i\-
D
iuriam fihi timentesy benigne fufcepit y confola-
ret multos populos.
tur : qui y nhi mandatitm dedtffet de ftiis ojfihus in
terram (j hanaan y citmix j^gypto Jint mlj^rutttri ^ 21 Nolite timere : ego pafcam vos, &
dtferendii , in -pace qvievit . parvulosycftros 3 confolatufqueefteos, &:
1 ^~VUod cernens Jofeph, ruit fuper fa- blande, acleniter eft locutus. c. .;.<).

V^ciem patris flens, &


i \
def)fculanscum 22 Et habitavit in gypto cum omni domo
2 Prxcepitquefervis fuis medicis, ut aro- patns fui 3 vixitque centum decem annis . Et
matibus condirent patrem. viditEphraimfiliosufquead tertiam gene-
? Quibus jufla explentibus,tranfierunt qua- ratipnem . Filii quoque Machir filii M.i-
••••

dragintadies iftequippe moseratcadaye-


: nafle nati fun t in genibus Jofeph J- « S-
«9
rum conditorum flevitquc eum j^gyptus : 2? Quibus tranfadis, locutuseft fratri- •Heb.
feptuaginta diebus. bu^fui^: Poft mortemmeam Deusvifitabit M. d.
4 Etexpleto planctustenipore, Ipcutuseft vos, &afcenderevosfacietdeterra ifta ad
Jofeph ad familiam Pharaonis Si inveni : terram, quam juravit Abraham, Ifaac, &
gratiam in confpeftu veftro , loquimini in Jacob,
auribus Pharaonis: 24 Cumqueadjurafleteos, atquedixiflct
5 E6 quod pater meus adiuraveritme, di- Deus vifitabitvos; afportate oflfamca vc- Exo.
cens Enmorior infepulchro meo, '^quod
: bifcum de \oco ifto .
i8. d.
• Sup.
fodi mihi in terra Chanaan, fepclies me . 25 Mortuuseft, expletiscentum dccem vi- '9-
47- g.
»9.
Afccndam igitur,& fcpeliam patrem meum, tx fux annis. Etconditusaromatibus , re- Jot >4:
,ac revertar. pofitus cft in loculo in v^gypto.

L I-
: ., ,: . . .

4^

LIBER EXODUS,
HEBRAICE VEELLE SEMOTH.

C A P U T P R I MU M. que urbes tabernaculorum Pharaoni, Phi-


tom, (k Ramelits.
2i«mtna fiiorum Ifrael , tjui JE^yptum irtfrefft funi \
guorum mulilylicationem novut Pharao fruflrei im
1 2 QMantoqueopprimebanteoSjtafttoma-
pedire tiititur onerum impojiuotie , mafculorum c<e
gismujtiplicabantur, crefcebant &
tie I ac fuhmerjtone dt oL[{etricum miferatione «
:
I? Oderantque filios Ilrael ^gyptii , &
t[y tarum a Deo pramiatione affiigebant illudentes eis.
14 Atque ad amaritudinem perducebant
J£c funt nomina filiorum If- vitameoruni opcribusdurisluti, &lateris,
rael , qui ingrelfi funt in omnique famulatu , quo in terrae operibus
jEgyptum cum Tacob : premebantur
fin-
gulicum domibus fuis 15 Dixit autem rex j^gypti obftetricibus
in-
troierunt Hebrjeorum quarum una vocabatur Se^
:

Puben, Simeon , Levi, Ju- phora, altera Phua


das, 16 Pr*cipienseis: Quandoob/lctricabitis
3 &Benjamjn.
Iflachar, Zabulon, Hebraas, Sc partus tempus advenerit fi :

4 Dan, &
Nephtali, Gad, &Afcr. mafculiisfuerit,interficiteeum fifcemina, :

5 Erant igitur omnes animae eorinn > cui eiervate. 1

reiri funt^dc femore Jacob , feptuaginta 17 Timueruntautem obftetricesDeum, &


Jofeph autcm in j^lgyto erat. non fccerunt juxta prxceptum regis -/Egyptij
6 Quomortuo, & univerfisfratribusejus, fed confervabant mares.
omnique cognatione illa, 18 Quibusadfe accerfitis, rexait. Quid-
Aft. 7 Filiilfraelcreverunt, Sc quafigermi- nameithoc, quodfacerevoluiftis, ut pue
I*»
nantes multiplicati funt, ac roborati ni- ros fervaretis?
mis, impleverunt terram 19 Qux refponderunt: Non funt Hebra?x
8 Surrexit interea rex novus fuper ^gy- ficut Agyptiae muliercs : ipfa: enim obftetri-
ptum: qui ignorabat Jofeph. candi habent fcienriam, & priufquam ve-
9 Et ait ad populum fuum Ecce , po- niamus ad eas, pariunt.
:

pulus filiorumlfraclmultus, fortiorno- &


10 Bene ergo fecit Deus obftetricibus & :

bis eft. crevitpopulus, confortatufque e/1; nimis.


10 Venite, fapienteropprimamuscum,ne 31 Et cuia timuerunt obfi:etrices Deum,
fortemultiplicetur:&r fi ingrueritcontra nos xdificavit eis domos.
bellum, addaturinimicisnoftris, expugna- 22 Prxcepit ergo Pharao omni populo fuo,
tilquenobiscgrcdiatur deterra. dicens Qiiidquid mafculini fexus natum
:

1 Prspofuit itaque eis magiftros operum fuerit, infiumcn proiicite: qiiidquidffmi-


1

ut affligerent eos oneribus: «dificaverunt- nini, refervatc.

C A-
C A P IJ T II. vt^gyptium abfcondit fabulo.
Moyfes nafcliur y neiuti fx]>ofitm ^ inde extrafTns a 1 3 Et egreflus die altero confpexit duos He-
matre Jua Hiitrhi4i iiijfu fiUtt Pharaoniiy qux t^yfvvi braos ri.xantes dixitqueei,qui faciebatin-
:

aiioptavii : -propier yE^yptii f<edetn in Maiiitin


juriam Quare percutis proximum tuum ?
:
mtiu refis fiit^it , uhi accepta uxore Se\i(wra filia
facerdoti, , iluosgenuitfiliot ^Gerfam , (y Elitzer . 14 Qui rtipondit: Q^iis te conftituit priri-
cipem , & judicem fuper nos > num occide-
A EGrefTus eft poft hxc vir de domo Levi re mctu vis,_ficui; herioccidifti y^-gyptium?
[nfr 6
tk accepit uxorcm ftirpis lux 'rimuitMoyfe.s, drait: Quomodo palim fa-
;o
videns dum eft verbum iftnd?
:

'H,: l).
concepit^&^^-^peperit filiuin:<Si:
2 (^i.c
1. rt.
cum clegantem, abfcondit tribus menlibus 15 Audivitque Pharaofermonemhunc, &
!
X Ciimque jam celarenon poflet, fump/it qu^rebatoccidere Moyfen : qui fugiens de
fifcellam lcir eam, &
linivit eam bitumine, confpedu ejus , moratus eft iii terra Ma-
acpice: pofuitque intus infantulum, 6ccx- dian, &
fedit juxta puteum
'

pofuit eum in careftoripx fluminis Erant autcm facerdoti Madian feptem


I
4- Stante procul fororeejus , & confideran- filiae qux venerunt ad hauriendam aquam
,

j
te cventum rei. impletis canahbus adaquare cupiebant
!
5 F.cce autem defcendebatfiiiaPharao- greges patris fui
ni,-;, utJavareturin fluminc: ik puellaeejus 17 Supervenerepaftoresj&eiecerunteas
giadiebantur per crepidinem alvei . Qux fiirrexitque Moyfcs , defenfis pueJiis , &
chm vidiflet fifccllam in papyrione, niilit adaquavit oves earum.
unamefamulabus fuis: 8c allatam 18 Quoecum revertilfent ad Raguelpacrem
6 Aperiens , cernenfque in ea parvulum fuu,dixitadeas:Cur velocius veniftis folito?
vagientem, miferta ejus, ait De infanti- 19 Refponderunt: Vir .«gyptius liberavit
:

bus Hebrarorum cft hic. nosdcmanu paftorum infuper & haufit a- :

7 Cui foror pueri Vis , inquit,ut vadam, quam nobifcum , potumque dedit ovibus
:

Ar vocemtibi mulierem Hebrxam, qua nu 20 At ille IJbi eft ? inquit , Qiiare dimifift is
trire polfit infantulum? hominem, vocateeum, utcomedat panem .

8 Refpondit : Vade . Perrexit puella , & 21 JuravitergoMoyfes,qu6dhabitaretcum


vocavit matrem fuam eo:"" Accepitq^ Sephoram filiam ejus uxore
Infr
9 Ad quam locnta filia Pharaonis : Accipe, 22 Quoe peperit ei filium,quem vocavit Ger- iS. 3.
ait, puerum iftum , & nutri mihi ego dabo fam,dicens Advena fui in cerra aliena . Ai-j i.i.
: :

tibi mercedem tuam Sufcepit mulicr , 8c terum vcro peperit, quem vocavit Eliczer, i.Par.
:
j

nutrivitpuerum adultumiue tradidit filiae dicens: Deusenim patris mei adjutornieus »}. 6.
:

Pharaonis. eripuit me de manu Pharaonis


10 QuemilJaadoptavitin locum fi]ii, vo- 21 Poft multum vero temporis mortuus eft
cavitquenomenejus Moyfes, dicensj Quia rex j^gypti & ingemifcentes filii Ifrael pro- ;

de aqua tuli eum. pter opera vociferati funt afcenditque . la- :

Indiebusillis poftquamcreveratMoyfe.s mor eorum ad Deum ab operibus


' I

Hcb. egreflus eft ad fratres fuos , viditque affli- 24 Et audivit gemitum eorum, ac recor-
I. c. ftionemeorum,
&virum j^gyptium percu- datuseft foederis, quodpepigit cum Abra-
44. tientem quemdam de Hebr.^eis fratribus fuis ham, Ifaac, &: Jacob.
«i Cumquecircumfpexiflcr huc, atqueil- 25 EtrefpexitDominus filioslfrael, &co-
luc, &
nullum adefle vidiflet , perculfum novit eos.
C A
. . . .. : . . -

C A P TT T I I T. xcrispopulum meum de Jtgypto, immola-


Pcmhuj 'Moyfii ovts Ifthro foceri -pafcentt t in ru- bis Deo
fuper ir,ontem iftuip .
bo ardentt « ^ tncomh"jio apparens » mittit eum
eiiam rer.ttentem ati f.iios Ifrael de vtaKu Vha
\% Ait Moyfesad Deur.i ; Eccecgo vadam
raonis liberandos f^oliatis ^gypiis .
ad filios Ifracl , dicam eis : Deus & patrujn
veitrorum nniit me advos. Si dixerintmi-
I Ty^Oyfefnutem pafcebat ovesjethrofo hi: Quod eft nomen ciusPquid dicam eis ?
14 Dixit Dcus ad Moyfcn :
JLVJL ceri fui ficcrdotis Madian j ciimque EGO SUM
mmalfct gregcin ad interiora deferti, vcnit Q U I S Ait Sic dices filiis Hrael UM . : :

ad monteni Dei Hore'o QTJI EST, mi/itmeadvos.


2 Apparuitque ci Dominus in fir,mma 15 Dixitqueiternm Deus arl Moyfcn Hajc ;

ignis demediorubi: & videbat, cuod ru- diccs fi)iisT<racl DominusD-us patrum ve- :

7.C.10 busarderet, non combureretur fiiorum , Dcus Abralian) Dcus Ifaac, & .

3 Dixitergo Moyfes:Vadnj&videbc vifionc Deus Jacobjmifit nie ad vcs hoc nomen mi- :

hanc magnain, quare no coniburatur ruUus hi efb in xternum , C-c hoc memoriale meum
.
\

4 Ccrnens autem Dn.«,qu6d pergeret ad vi-j ingenerationcm, & generationem


dcndum, vocavit Cuni de aiedio riibi, & ait, 16 Vade, cx: congrcga feniores lirael , & di-
Moyfes, Moyfc<r. Qui rcfpondit Adlui.n. jcesadeos.Dominus Deus patrum vcllrorum
:

Nc appropies , inquit , huc :| apparuit m ih i,Deu s A braham ,Deus liaac,


|

5 At ille .
j

folvecalceamentum de pedibus tuis locus Deus Jacob, diccns \'il1tans vifitavi vos , l<c
:
\
:

cnim inquo ftas, terra fanfta efl:


, vid;omnia,que accideruntvobisin /tgypto.
6 Etait: E30 fum Deus patris tui, Dei:s 17 Et dixi, ut Cflucam vos de affiiaione
•Mat. Abraha ui Deu s liaac , &c
, Deus Jacob Ab- -^rt/p4> in terram Chananjci, & Hethsei, &
.
2:. c
lcondit Moyfesfaciemiuam: non enim au- Amorrhxi , & Plicre?.xi , & Hevxi , &: Jebu-
31.
Marc: dcbat afpicere contra Dcum.
, fti, ad terram flucntcm lade , (S(:melle.
II. c.
( 7 Cui aitDominus:VidiaffiiClionem populi IX Etaudientvoccrn tu.-im ingredierifque :

26,
i
mei in ^gypto.&clamorem ejusaudivi pro- tu, &:feiiioresIfracl, adregcm Ttgypti, &
Lucs pter du ritiam eorum,
quz prxfunt operibus dices ad eum Dominus Dcus Hebrxorum :

20. f.
S Etlciensdolorem ejus, defcepdi, utlibe- vocavitnos; ibimusviam tr;um dierum in
57-
c rcmeumdemanibus yEgyptiorum, & cdu- lolitudinem , uc immolemus Domino Deo
cam deterra iliain terrn)n bonam, & fpatio- noftro.
fam, in tcrram , qus fiuu ]a;5i:e , & mellc , ad jj; Scvlegofcio, quodnondimittet vosrex
loca Chanansi, &:Hethcei, Ajnorr^ioei , .Sgypti,uteatis, nifi per manum validam .

&Phcrcxs:i, dicHcvxi, «l>:Jebuf«i. 20 Extendam cnim manum meam, & pei'-


i> Cicimor ergofiliorum lirael vcnitad me: cutiam .fiigyptum in cundis mirabilibus
vidique affiidionem eorum, qua ab A:§y- meis, quifadurus fum in medio eorum :
ptiis cpprimuntur. poft hxc dimittet vp.s.
jo Scd veni,&: mittam te ad Pharaonem,ut 21 Daboque gratiam populo huic coram
educas populu meu,filios I]raeJ,de ^tigypto ./Egyptiis: cinn egrediemini , non exi-
11 Dixitquc Moyfes ad Dei'»n. Quis ium bitis vacui
ego, ut vaciam ad Pharacnem, & educam 22 Scd poftulabit mulicr a vicina fua, &
filios lirael de ^gypto^ ab hofpita fua , vafa argcntea & aurca ac • ,

12 Quidixitei: cgoerotccum: &hocha- vcftes ponetifqueeasiuper filios, &filiaF:

bebis ii>ni'm, ruod mifrrimte. Ciimedu- vcftras &: fpoliabitis Aigyptum. :

_-—
C A P IJ T . IV. Atilic ODiecro,inquit,Doxnine,mzcte,
.

Mofjet fu<e mifionis trihus Jij^ntt h Deo acceptis ,


quem miflurus es.
varie fe exntfat ah hnc miffione ; ta ^dem acntif-
fci$ , redttque in ^J^irvptum cum uxo.re t
14 IratusDominus in Moyfen,aic: Aaron
(y fiiH' •

fratertuusLevites, fcio, quod eloqucns fit


an^elns nunatur hlo^Ji mortem : hinc tixor circnm
CfiUt Jilium Aaron frntri Moyfi occurrit , Jtir.ul-
;
ecce ipfe egredicnr in occurfam tuum, vi-
Jue ttner.unt ad fiiios Ifmel denfque te Ixtabitur corde. •

REfpondcns Moylcs ait Non cred^^nt 15 Loquercad euni , Oc ponevcrbameain


:

mihi neque aiidient vocem mcair., orc ejus:&: ego ero in ore tuo,(&: in ore illius.
,

fed diccnt Non apparuit ribiDominus.


: &
oftendam vobis quid agc re debeatis . • , |

z Di^iterso.id eum Quid cft, quod tesics 16 Ipfe lonue;ur pro te ad popaluin,
: &
nmanutua? Rcipondit: Virga. erit.ostuum tu autem eris eiia his , qusadj :

? DixitqueDoniinus: Proiice eam in ter- Deum pertinent.


ram Proj£cit , 8c verfa eft in colubrum
. 17 "Virr^am quoque hauc fume in maHutua,!
ita ut fugeret Moyfcs. inquafaclurus cs fi.gna,
4 Dixitque Dominus ; Extcnde manum 18 AhiitMoyfe,^, reverfus eftadjcthro &
tuam, &:apprehendecaudamejus.Extendit focerum fuum.,dixitqueei Vadam, revcr- : &
& tenuitj vcrfaqueeftin vir^am tar ad fratres meos in ySgyptu , ut videam , ii
.

5 Utcrcdant,inquit,quod apparuerit tibi a d h u c v i a n t C n i a t J e t ]i r o V a d e i n p a c e


V . i :

Dominus Deu'; patrum fuorum , Deus Abra- i<? Dixit ergoDominus ad Moylen in Ma-
ham, Deuslfaae, &
Deusjacob. diari Vade, revcrtere in TEgyptum sMor-
: &
6 Dixicque Dominus rurfum Mitte ma- tuiiuntenimomnes, qui qusrebantanimam.
:

num tuam in finumtuum. Quam ciim mifiirct tuam


nfinum, protulit leprofam inftar nivi':; 20 Tulitergo Moyfes uxoreni fu.am, &fIlios
7 Retrahe , ait , inanum tuam in linum fu.-^^s, & impofuit eos fuper aiinum , rever-
tuum. Retraxit, & protulititcrum, & erat lufque eft in y^:gyptum,portans virgam Dei
limilis carni reiiqucc. in manu fua.
8 non crediderint, inquit, tibi,ncque 21 DixitquceiDominusrevertenti in ^gy-
Si
iudierint fermonem figni prioris, crcdent ptum :"Vide, utomniaoftenta, qu pofui in -e

verbo figni fequentis. manu tua, facias coram Pharaone^ ego \\\-
9 Quod fi nec duobus quidem his figr^is durabo cor ejus, & nondimittet populum :

crediderint, neque audicrint vocem tuam 22 Dicefque adeum Hxc dicitDominus: : ;

fumeaquam fluminis, 8c efHinde eam fuper Filius mcus primogenituslfrael.


aridam , & quidquid hauferis de fluvio , ver- 2^ Dixi tibi Din>itte fiiium meu^n ut :
,

tetur in fanpuinem. ferviatmihi, & noluifti dimittereeum ccce :

Io Ait Moyies Obfecro, Domine, non fum ego interiici.'.m filium tuum primogenitum
: .

cloquensab heri, 6c nudiufteriius ex quo 24 Ctimque ertet i:i itinere , in ciiver-


:

locutusesad fervum tuum , impeditioris, & forio occurrit ei Dominus , & volebat cc-
tardioris lingua: fum . cidere eum .

II Dixit Dominus ad cum Quis fecit 25 Tulit illico Sephora acuti fimam o--
:

os hominis auis fabricitus eft tram , &c circumcidit praeputi im filii fui ,
tulTi «l>:furdum, videntem & caecum? non- tetigitque pedes ejus, &: ait: Sponfus lan-
ne eqo? guinum tu mihi cs .

*Mati eao ero in ore tuo: 2(5 Etdimifiteum,poftquamdixerat: Spon-


12 Pergeigitur,
10. d.
doceboque te, rinid ioquaris. fus fanguinum ob circunicifioncm

E> 27 Dixit
. . , ; . : .

L I B £ R
:~ Dixit autcm Dorr.ir.us ad Aaron: \ a- cuncrcs lcn orts niiorum lirarl
C in occurlum Moyii in defertuni . Qui 30 Locutufque cfl: Aaron omn a vcrba ,
jcrrexit obviam ei in montem Dei , quz dixerat Dominus ad Mo/l"en, &: fecit &
•iculatus eft; eum. A'g^ui cor.-m populo .
li Narravitcue Moyfes Aaron omnia ver-' ji Et credidit populus . Audieruntcue ,
:>a Domini, cuibus miferat eum , figna, &
quod vifit-iVet Dominus filios Hrael ,
qux manHaverat . quod refpexuTct afiiifiionem illorum , Sc
:>) Vcne: unrruefzmul, & conqregaverunt proni adoraverunt .

C A P U T V. 1 1 Ite, & colligite ficubi invenire poteritis,


nec minuetur cuidquam de opcre veftro .
Meyffi « Aaron Pharair.i Dei mnndtita refe
2 Difperfufcueeft populus per omnem ter- 1
rtint t aujt lUe carrtnners gravhs irrnelhas J>re-
n:it , ntjiaiis paleit j quad andiens Moyfest orat
ram .^gypti ad colligendas pale.is,
^r» fis Domir.um, 1 1 Pr<^fedi quoque o:3cru inftabant , dicen
Por^h.'CingreIj ill funt Moyfes , & Aaron te5;ComrIeteopus veftrumquotidie,utprius •

iixeruntPharaoni Haec
^di^ dicit Do- facerelolebatisjcusdodabantur vobispaleae.
:

1...
nus D<\\s Ifrael Diir.itte nopulum meum,
: laFlagellaticuefuntjCui preerant opcribus
ut facnficet mihi in deferto. filiorum lirael, ab exadoribus Pharaonis,
"2 refpondit: Qijiseft Doir.inus, ut dicentibus.' Quare non impletis menfuram
At ille
audiam vocem eju5, &
diaiitram Iirael? ne- laterum ficutpriiis, necheri, nechodie?
'.cio Dominum , &
Ifracl non dimittam •5 Veneruntque prceooiiti filiorum lirael,
? Dixeruntoue: Deus Hebrsorum vocavit voc:ferati funt adPharaonem, dicentes; &
r.o^ , ut eamus viam trium dieru in folitu- Cur ita agis contra iervos tuos ?
dincm , &. facrificemus Domino Dco noftro 6 Palea: non dantur nobis,& lateres fimili- : 1

neforteaccidatnobis peftis aut.^ladius. terimperantur : en famuli tui fiagelliscTdi-


,

4 Air ad eos rex .^gypti Quare Moy fes mur,<!^ iniuil:eagitur contra populum tuum.
:

Aa; on fojicitatis po pulum ab operibus fuis ? - Qui ait \ acaris otio, idcirco dicitis I : &
ite ad onera veftra. Enmus, SrfucrificemusDomino/
5 DixitcuePharac Multus : eft populuster- 18 Iteergo,&: ooeramini:oale£ non dahiitur
rx : quod turba iuccrevcrit quanrc
vidctis, : vobi<^, &: reddecis confueru numcrum lateru
dederitis eis reouiem ab ooeri': us
ii ly Videbontque fe pr^pofiti filiorum Ifrael
6 Prsccpit ergo in die illo prxfectisopc- in malo, eo quod diceretur eis j Non minue
um , &
exadoribus populi, dicens: turcuidcn.im delateribus per iingulos dies .
7 Nequacuam ultra dabitis paleas pooulo :o Occurreruntcuc Moyii Sc Aaron, qui fta-
ad conficiendoslateres, ficutpriiis: fedipfi bantexadvcrib,egrcdientibusa Pharaone
vac^ant, &
colli.qant ftipulas. 2 1 Et dixefuntad eos Videat Dominus, &

B Et meniura lateru, quam prius faciebant, 'udicet , quoniam fcercre fcciftis odorcm no-
imponctisiuper eos,necminuetiscuidcuam: ftrum coram Pharaone, 5i:lerviseius & pra:-
vacantenim &idcirc6 vociferantur.dicen-
, buil^iis ei gladium, utocciderctno^.
tf s Eamus, & facrificemus Deo noftro
: . 2 2 Reverfufcue cft Moyfes ad Dominum , &

9 0?P'irnsnt:ur operibus,&exp]cantea ur : lit Domine, cur afflixifti populum iftum ?


:

non accuiccant verbis mendacibus quare miilfti me?


ic IsituregrelTi prjtfedi operum, &exafVo- 2? Ex eo enim, quo ingrcfTus Aim ad Pha-
re«,ad populum dixerunt : Sic dicitPharao : raonem, ut loquerer in nomine tuo,afflixit
Kon do vobis paleas: populum tuum, & non liberafti eos.
C A-
X o D 5«
C A P U T V I. 2 2 Filii quoque Oxicl : Mifael , & Elifa
Vft^innimat Mey/e» , fl retelat nsmeri finmt Ulova phan, & Sethri.
fulaiiirque Ifraeihas -per hioifen , ifna: Chnngan 2? Acc^pit autem Aarori uxorein Elifa-*
fromiffione , rerenletur g^enealoQta R-uben , Simeo- bcth , Aminadab fororem. Naha-
filiam ,
rtii t (y Levi ufque a 'd Moyfen
> Aaron . lon , qus pcperit ei Nadab , & Abiu , 6c
i T^IxitqucDominus ad Moyfen Nunc EJcazar, 6c Ithamar., :

-L/videbis, qux fafturusiiin Pharaoni 24 FiJiiquoqueCore: Afer, & Elcana,&


per manum enim fortcin dimittet eos, & in Abialaph hae llintcognationesCoritarum :

liianu robufta ciiciet illos de terra fua. 25 At vero Elcazar filius Aaron accepit
X Locutufque eft Dominus ad Moyfen , uxorem de filiabus Phutiel quae peperit :

diccns Ego Dominus.


: ei Phinecs., hi funt Principes famlliarum
3 Qj^ii apparulAbrahani, & Ifaac, & Jar Lcviticarum per.cognationcs fuas<
cob, in Deoomnipotente: & nomen meum 2(5 Iftc eft Aaron, & Moyfes, quibhs prae
ADON AI non indicavi eis eepit Dominus , ut cducerent filioS Ifrael
.

4 Pepigique focdus cum eis, ut darem eis de terra i^gypti per turmas fuas*
terram Chanaan , terram peregrxnationis 27 Hi funt, qui Jdquuhtur ad Phafaonem
eorum, in oua ftierunt advenx: fegcm .^gypii, ut educnit filios Ifrael de
5 Ego audivi gemitum filiorum Ifrael , ^gypto: ifte cft Moyfcs, & Aaroh.
quo Jtgyptii opprerterunt eos & recor- 28 In die , qua locutus eft Dominus ad
:

datus fum pacti mei. Moyfen in terra TEgypti


6 Ideo dic Hliis Ifrael Ego Dominus , 29 Et locutuscftDominus adAioyfen, di
:

quieducam vos de ergaftulo /Egyptiorum cens Ego Dominus loquere ad Pharaonem : :

Sc eruam de fervftute: ac redimam in bra- re^ein /tgypti, omnia,cu3C ego loquor tibi
chio excelfo , dc judiciis magriis. 50 Et lut Moyfescora Dno : Enincircumci-
7 Et afllimam vos mihi in populum , & fuslabiis fum, quomodoaudietmePharao?
cro vefter Deus: 6c fcietis, quod ego fum
Dominus Deus veller , qui eduxerim vos C A P U T VII.
de ergaftulo ^gyptiorum Moffes , AarOn ad Vharaonem loquuntur « vlr
gam vertinat in ferpentem ^ (t afuam virjfa t per.
^
8 Et induxerim iri terram , fuper quam Cuffam in fanguinem : Jimilia faciunt tnagi Pka.
levavi manum meam, utdarem eam Abra- raonis fiis incantati-jnibus ^ einam eb caufant Pka
ham, Ifaac, & Jacob
daboque illam vo- : rao induratur y ne dimittat TJebr^eot
bis polfidendam, ego Dominus. I T^Ixitque Dominus ad Moyfen Ecce .

9 NarravitergoMoyfesomnia filiislfrael cohftitui te Deum Phardonis , &


quinon acquiev erunt ei , propteranguftiam Aaron frater tuus erit propheta tuus.
fpiritus, & opus duriflimum. 2 TU loqileris ei omnia , quae mando
10 Locutufque eftDiisad Moyfen, dicens tibi & ille loquetur ad Pharaonem , ut : :

1Ingredere, & Joqueread Pharaone rege dimittat filios IfraeJ de terra fua.
1

/Egypti, ut dimittat fijios IfraeJ de terra fua. Sed ego induratpcorejus, Sc multipli :?

12. RefponditMoyfescoramDomino: Ecce cabofigna , & oftcnta mea in terra ^gypti.


fijii IfraeJ non audiunt me: & quo modo 4 Et non audiet vos immittamque ma :

ciudiet Phario , prsfertim ciinl incircum- num mram fuper ^gyptum , & educam
cifus fim Jabiis ? . exercit:um , popiiJum meum filios IfraeJ &
I? Locutufque eftDominusadMoyfen,
de terra ^gypti per judicia maxima. &
Aaron, &
dedit mandatum ad fiJios Ifrael, 5 Etfcient^gyptii, quia ego fum Dns , qui
& ad Pharaonem regem .ffgypti , ut edu- extenderim manum meam fuper j^Egyptum,
cerent fiJios IfraeJ de terra ^gypti: edtixerim filios Ifrael de medio eorum &
14 "''Iftifunt principesdomorum perfami- 6 Fecit itaque Moyfes , Aaron , ficut &
Jias fuas. FiJiiRuben primogeniti Ifraelis: prjEceperat Dominus ita egerunt. :

Henoch& PhaJJu, Hefron Charmi. &


7 Erat autem Moyfes oftoginta dnnorum
1 5 Hae cognatiohes Ruben FiJii Simeon Aaron. oftoginta trium , quando locuti
.
••
&
JamueJ , Jamin , & Ahod , &
Jachin , funt ad Pharaonem. &
& Soar , &
Saur fijius Chananitidis . Hae i{ Dixitque Dominus ad Moyfen, Aaron & ••

progenies Simeon. $> Cum dixerit vobis Pharao , Oftendite


16 Ethsc nomina filiorumLevi percogna- figna: dices adAaron: Tollevirgamtuam
tiones fuas:Gerfon,& Caath,& Merari . Anni proiice eam coram Pharaone , ac ver- &
aute yitse Levi fuerunt ccntu triginta feptem. tctur in coJubrum..
17 * FiJii Gerfon: Lobni, Semei, pcr I o &
Ingrefli itaque Moy fes, Aaron ad Pha- &
cognationes fuas. raonem,feceruhtficut praeceperatDominus,
18 Filii Caath , Amram ,
•^;
&
Ifaar, Sc tuJitque Aaron virgam coramPharaone , &
Hebron,&OzieJ: anni quoquevita: Caath fervis ejus, quae verfa eft in colubrum .
centum triginta tres. ' I I
'^
Vocavitautem Pharao fapientes,& ma- Iti.
\9 FiJii Merari MohoJi , &
Mufi ; hae Jeficos:& fecerunt etiam ipfi per incantatio-
:
tiloth.
4. b.6.
cognationes Levi per famiJias fuas. nes i^gyptiacas, &arcana quaedam fimilitefi
20 Accepit autem Amram uxorem Jo- 2 Projeceruntque finguJi virgasfuas,q'JaB 1

chahed patrii^eiem fuam % quae peperit ei verfae funtindracones fed devoravit virgi :

Aaron, &c Moyfen. Fueruntque anni vita. Aaron virgas eoruni .


Amramj ccntum. triginta feptem. ? Induratumqueeftcor Pharaonis,&non
I

21 Filii quoque Ifaar : Core, & Nepheg, audiviteos, ficut praeceperat Dominus.
& Zechri. 14 Di it autem D<Jminus adJVloyfen: In-
D gra-
. ' ; . ,,

5* 1. I T. R

gravatuui eft cor Pharaonis, non vnit di-


mitter^ popuiuni.
VIII. CAPUT
Seninda uEgypii p/''^^ ((1 tanarum : pra <fua*tim
1 5 Vacle ad cun-! mane ,^ cccc egredictur ad (iblatior.e pwniittit Pkamr liopiiiina diniriet ft ner
flquas : &
iliabis in occurfum ejus fupcr ripam fecit quare ttiiiiituy lenia /tinip/jum : q:'n>-ta ;

fluminis, &
virgam ,qux converfacft in dra- miifi:ii,tirii propter C::as niy/um p>on:iifi.' l'/:arBit
;

conem, tolles in manutua. [i fiii.Tt Tfyael dimiffutinn > qfioii «a.yi fai it .

Dicefqne ad eum
1(5 Dominc Deu^ Ke- I T^I^Jt quoque Dominus ad Movfcn
:
:

brsorum itiifit niead te,^dicens Dimitte po- 4.-^ Ingrcdcre ad PJiaraonem , 8c dices
:

pulum meum , ut facrificet mihi in dcfcrto ad. eum Hcrc dicit Dominus Dimitte : :

& ufq|.iea(l prasfcnsandircnoluifd popuium meum, ut iacrificct mihj:


17 Hsec igitur dicitDominus: In hocfcies, 2 $in autem nolueris dimirtcre, ecce ego
quod {imDominus: ecce pefcutiam virga, percutiam oinnes terminos ruos ranis.
q^us in ir.anu mea eft, {iquam j^uminiSj" & 3 Etebulliet ffuviusrnnas, quaErafccndfnt,

vertetur in fanguinem. & ingrcdientur domtnn tuam ctibiculum ,

18 Pilccs quocue , qui funt in fiuvio, mc- lettuli tui, fuper fh atum tuum in do- {<(. , <!s:

rientur, Cv: computrcicent aqus , .Jc affli- mcsiervoram tuorum, 8c in popuhin^ tuum
gentur .^gyptii bibentcs aquam flujinnis. 6: in feivos tuos, in reliquias ciborum &
19 Dixit qupque Domirius ad Moyfen tuorlim. :

Dic ad Aaron , Toile virgam tuani , 8c 4 Etad te, & ad populum tuuni , &:adom-
extende manum tuam fuper aquas ^gypti, nes fervos tuos intrabunt rance.
^fuper fiuvios eorum , 8c rivos, ac palu- j Dixitque Dominus ad Moykn: Dic ad
des, & omnes lacus aquarum utrcvfrcan- Aaron Extende manum tuam fu pcr fluvios
, :

tur in fanguinem 6c litcruor in omni terra ae fuper rivos,& paludes, &edu(; ranas fu-
:

/Egypti,tam in ligneis va{:s cuamin iaxcis. per terram j^Tcgypti.


o Feceruntque Moyfes, &: Aaron , ficut 6 Et extendit Aaron manum fuper aquas
praeccperat Dominus " &: eleyans vir- .fflgy pti, & afcenderunt ranx, operueruntque
:

^lnfr. garn pcrculfit aquam l^uminis coram Pha- terram >Egypti.


17 b.j
Pr.77.
raone , Sc ejus j qu2 yerfa eft in 7 Fecerunt autem malcfici per in- &
fapguineni. cantatipnes fuas fimiliter , cduxeruntque
C.49. 7-b.7
21 Ftpifccs , quierantinfliumine, mortui ranas fuper terram ^gypti
runtjcomputruitquc.fluvius,^: noh pott-rant 8 VocavitautcmPharaoMoyfen,& Aaron,
Mgypiii bibereaquam f!uminis, 6c'fuit(;in- &^dixit eis Orate Dominum , ut aulcrat :

guis in tota tcrra Ttgypti. ranas^me, & a populomeo: & dimittam


21 Feceruntque limiliter malcHci j^'gy- populum, ut iacriricet Domino.
-^'

ptiorum incantationibusfuis,'& indun^.tum o Dixitcue Moyfc.s ad Pharaoncm Con- :

"•7,b,7 efl cor Pharaonis, ncc audivit eos , ficut flitue mihi , quando deprecer pro te , &
pracceperat Dominus. pro fervis tuis , pro popiilo tuo ui & .

21 Ayertitque fe, & ingreflus eft domum abigantur ranx te, & domo tu.-> & , .1

fuam, nec appofuit coretiam hac vicc. fervis tuis, & i populo tuo & tantum in :

24 Foderunt autem omnes j^igyptii per cir- flumine rcmaneant.


cukum fiuminjs aqu.im, ut biberent: non !0 Qui reipondit. Cras, At ille: Juxta,
cnim poterant bibere de aqua fuinnni.s. inquit, verbumtuum faciam iitfciar ,quo- :

25: Impletiqucfuntfepteni dies, poftquam niam non eftficut Dommus Deus nofter.
. ——
p.cr<;ul?lt DomiKus fluvium:
— '

^
Et recedent ran.v a te & ^ domo tua &
.
1 1 ,

a fcr-
,
A fcrvistiiis, &ipopulo tuo: &tantiimia 2] Ponamq; diy-j-fionem intcrpopuiri hieu
fluminc rcmancbunt. &: populmn tuum: craseric /ignum iflud.
12 EgrefliqifuntMoyfes^& AaronaPhirao- 2).^ FecitqncDusita . Et venit mufcagra- ''

nc tk clamavit Moyfcs ad Dominu pro fpcjn viiilmaindonios Pharaonis ,


: rervorume- i6.b.9 &
lione ranarutn,.quani condixeratPharaoni jus,& inomncm terram vtgypti : corrupta-
I? Fecitque Doniinu;. juxta verbuniMoy quccft terraab hujufcemodi mufciis.
fi : mortUaE func laiix dedomibus, iL- de 25 VocavitqjPharao Moyfcn, Aaf6,&ait &
villis, &
de agris. cis: Ite,& flicrificateDeo veftro in terra hac.
14 Congregavcruntquc eas in immcnios 26 F.taitMoyfes: Nqn potefl: it^ fieri: abo-
agqeres, &computruit tcrra. min.itioiies enim j?Egypciorum immolabi-
15 VidensautcmPharaq, quod data cfiet niusDominoDeo noitro quod fi maftave- :

requies, ingravavit corfuum, &nonaudi- limus ea, cuae colunt jtjyptii , coram eis,
vit CGS, ficut pra^ceperatDoininus: lapidibusuos obruent.
16 DixitqueDominusad Moyfen: Loquere 27 Vi.^^m triumdicrum pergemus in fblitu-
adAaron: Extcndevirgamtuam, &percu- dincm, & facrificabimus Domino Deo no^.
ce pulvcrcm terrae: & fintfciniphes
inuni- firo, /icut pracepit nobis.
vcrfa terra A^gypti. 28 DixicqjPkarao ;E§o dimittam vos, ut Gi-
17 Feceruntqueita, Et extendit Aaron ma- crificetis Dno Deo veftro in delerto veru«- :

num, virgam tenens percufl^tquc puive-| tamen.longiiis ne abeatis , rogate pro me


:

rcm terrae , & fafti funt fciniphes in homini- 29 Et ait Moy fes :. Egreffusa te, oraboDo-
bus, &
jum.entisj omnis pulvis terrs verfus 'pi^V''^ ^^"'^^^^^ mufcaa Pharaone, ^ a &
elHn fciniphes pertotam terram ^'Egypti. lervisfuis, & apopuloejus crasj verumta-
18 Feceruntque fimilicer malefici incanta- ^oM ultra fallere, ut non dimittaspo-
tionibusfuis, uteducerentrciniphcs, & non F"!"""» facrific^e Domijio
potuerunt , erantque fciniphes tain in homi 30 Egrellufque Moyfes it PlVaraane , ora-
n ibu s q u :i m in j u m entis vit Dominum.
19 Et dixeruntmalefrciadPharaone rDigi- 3 1 Qui fecit juxta verbum illius , & abflulit
tusDeiefthic induratumq;- eflcor Pharao-
: mufcas a Pharaonej& a fervis fiiis> & k popu-
nis,& non audivit eos, ikut pra:ceperat Dns. loejus: nonfuperfuit neunaquidem..
20 DixitquoqueDominusadMoyfen ;Con- 32 Ecingravatumeft cor Pharaonis , itaut
fiirge diluculo, & fta coram Pharaofe: nechac quidem vice dimicteretpopuluua
e- .

gredietur enim ad aquas & dices atl enm , :

HaecdicitDominus: Dimitte populum me- C A P U T IX.


um, ut facrificet mihi. jQjtinta pfi^ffffl pffli' >n inmenth ^ fexia ulcerum yfc

21 Quqdfinondrniiferis eum ,ecceesoim-l pt!inagrar,dintiytonitruoru)ni^ fuhninum ohqiunml :

promittit Pharao fe dimiffurum pgpu/um , y? cejff ,


mittam in te, & in fervos tugs, & in populum ]

veriimr.ec id compiet ^ (y rmfumfe oldnrat


tuum,& in domos tuas, omne genus mufcaru, lus antem flliortm Ifrael in his malii uUum "patiA
&iniplebunturdomus;Egyptiorumufcisdi-! iur (inmnum .
. . .

verligeneris,& univerfa terra,inqua fuerint. DI.->>itautemDnsadMoylen Ingredere^ :

^^^-^Faciamque mirabilem indicillaterramj adPharaonem, loquere ad eum :i & ,

Geflen, inquapqpulusmeus eft ut non ftnt'Hjec dicit Dominus DeUs Hebrsorum Di


, :

ibi muicsj fcias & , quoniam egoDominus mittepopulum meum > utfacrificet niihi
ih liiedro terrx . i Qnod fi adhuc iicnuis, & retine.-) cos.
1

l V.czz
, . .

5 Eccemanu,«mea erit fuperagrostuos :& tc fortitudinem meam , &:narrctur nomen 'Rom


jfuper ccuos, &:alinos, &camelos, &. bo- nieum in omni tcrra . 9.d.i7
vcs, &
pves, peftis valde gravis. 17 Adhuc retines populum meum, &:non
1

4 EtfocietDominusmirabile, interpofTer- visdiniittereeum?


fioncs Ilracl, &
poflefliones /Egyptiorum , 18 Enpluam crashacipfa hora grandinein
|

utnihilomninopereat exhis,qu3Epertinent multamnimis, qualisnon fuitin jfigypto,^


ad fiiios JiVael die,qua fundata eft,ufqj in prsfens tempus
5 Conftitpitque Dominus tempus, dicens 19 Mitteergojamnunc,& congrega jumen
CrasfacietDpminus verbum iftud in terra . ta tua, &
omnia,quae habes inagro homines
:

6 Fecit ergo Dominus verbum hoc altera cnim, &jumcnta, &


univerfa , qux inventa
die mortuaque funt omnia animantia j?- fuerintforis, nec congregata de agris ceci-
:
,,

gyptiorum deanimalibu?
: vero filiorumlf- .deritque fuper ea grando, morientur.
rael nihilomnino periit. 20 Qui timuit verbum Domini de fer\
7 Et mifit Pharao advidendum: nec erat Pharaonis, fecit confurgcre fervosfuos,&
quidquam mortuum idehis, quce poflidebat jumenta iii domps
,

Ifrael Ingrayatumquc eft cor Pharaonis ,


, & 2 1 Qlii^utem neglcxit fermonem Domini,

non dimilitpopulum dimilit iervosfuos, &jumenra inagris.


8 Etdixit Dominus adMoyfcn, &Aaron: Z2 Etdixit Dominus ad Moyfen Extend :

Tolliteplenas manus cineris de' caniino , & manum tuam in coclum, utfiat grando in
fpargat illu Moyfes in celu coram Pharaone. univerla terra ^gypti, fuper homines, &
9 Sitqj pulvis fuper omnem terram ^gypti, fuper jumenta, &fuper omncin herbam agri
eruntenim in hominibus,& jumentis ulcera, in terra y^gypti. '

& velfic§turgentesin univerfa tcrra ^gypti: 2? ^Extcnditq-Moyfes virgam inca-lum , & » Sup,
10 Tuleruntojcincrem de camino , & itete- Dominusdedittonitrua,&gradinem,acdif-
16. c.
runt coram Pharaone,&fparfit illum Moyfes currentia fulgura iuper terram:pluitqi Do- 16. 8c
in cprlum, faftaque funt ulcera veflicaruni minusgrandinem fuper terram A'gypti.
'

19. d.
turgentium in hominibus , &
jumentis . 24 Et grando,& ignis mifla pariter fcreb 19.
11 Ncc poterant malefici fl-arecoram Moy- tur tantaquc tuit magnitudinis,quanta ante
:

fe propter ulcera, quje in illiserant, & in numquam apparuit in univerf^ terra


^gy-
omni tcrra ^gypti . ^ pti, exquogensilla conditaeft.
2 InduravitqueDominus cor Pharaonis, 25 Et percufl^t grando in omni terra j^-
& ncnaudivit eos, ficut locutus eftDomi- gypticnnfta, cux fuerunt inagris, ab ho-
nus ad Moyfen . mine ufque ad jumcntum :cundamquc her-
DixitqjDfisadMoyfen ^Maneconfiir^re, bain agri percuHlt grando, &omneJignum
&
& fla coram Pharaone , dices ad ciim , Hxc regionis confregit . '

dicit Dominus Deus Hebrxorum, Dimitte 26 Tantum in^erra GcfTen , ubierant filii
popuhimmeum, ptfacrificet mihi. Ifrael, grando non cecidit.
14 Qliia in hac vice mittamomncs plagas 27 Mifitque Pharao, &vocavit Moyf?n>
meas fupcr cor tuun? ,& fuper fervos tuos, &
Aaron , dicens ad cos Pcccavi etiani
:

& fupc»' PPPV^"'" tuuni j ut fcias, quod non nunc: Dominus juflus cgo , : &
populus
fit f jr.ilis mei in pmni terra, meus, impii :

1 5 Kuccnim 'xtendens manfi p^rcutiam te, 28 Orate Dominum, ut definant tonitrua


& pcpulnmiuum pefte , pcribifquedetcrra Dei, &grando: ut dimittam vos,&nequa-
\6 *Idciicoautem pofuite,utoftendam in quamhicuitra maneatis.
o I.
55
j
i<) AitMoylcs:Ciimcgrefl'i.'sfuerodcurbe, F.greflufauc Moyfcs a Pharaonccx ur h'*
'cxtcndani palnias nieas ad Dominu-m , cef- tctcndit manus ad Dominum 6c ccllavcrunc :

fal)iinc tonitrua., tk grando non erit ut : fcias tonitrua, &grando, nec ultra ftillavit plu-
ouia Domini ell terra . via fupcr tcrram
jo Novi au .cm, quod ^ tu & fervi tui H Vidcns autem Pharao qu6d coflanVt
,

nccdum timeatisDominum Dcum pluvia, &grando, tonitrna, auxit pcc-


j
ix iinum crgo & hordeum la.fumcft,e6 catum
, :

iquod hordeum cfiec virens, tk linum jam 3) Et ingravatum efl:<;o.r eius, &:fervornm
foliiculos gernunaret: illius, &:induratum nimis : nec dimific fi-
32 Triticum autcm, & far non funt laefa, lios Ifracl , ficut praecepcrat riominus per
quia icrotina errinr.

C A P U 1 '
'i'ji(C<. u6 paticPiur hoc icandaium dimitte :

homines, ut facrificent Doinino Dco fuo,


Offnvum Ji^num , feti flajga > «fl /ociifltirum : rjuthu.
nonue vides, cuod pericrit/Egyptus?-.
allarh ^ ohdiiratus Pharno ne fic quidem iuxta con
8 Revocaveruntque Moyfcn , & Aaronad
difium dimittit popufntn : quapropter nonum addi
tur, nemp? tenebrarum denfiJfimarHm , propter quas Pharaonem, qui dixireis:Ice,racrificateDno
permittit P/tarao ut exeant : fed emnium , eriam Deovellro: quinam funt, qui iturifunt?
fecorum mijfiontm, utgenie Mo^fe ^idem denegnt t 9 AitMoyfes: Cumparvulis noftris,
Moyfique minatiir mortem . niorihus, pergemus, cum filiis, &hliabus,
I TJTdixit Dominus ad Moyfcn Ingrc- : cnmovibus, &armentis: eft enimfoiemni-
deread Pharaonem egoenim indura-
Jt-i : tasDominiDei noftri.
vi cor ejus, & fervorum illius : ut faciam 10 Et refpondit Pharao Sic Dominus.fit :

figna meahcecineo. vobifcum, quomodo cgodimittam vos, &


2 Etnarresinauribus filii tui , & nepotum paryulos veftros cui dubium eft , quod
:

tuorum, quotics con riverim .Sgyptios,&: peflime cogitetis ?


ligna niea fecerim ineis : &fciatis, ouia cgo
fietita.feditetantum viri,& facrifi- 11 Non
Dominus . cateDomino hocenim ipfi petiftis . Sta- : &
% Introierunt ergo Moyfes , &
Aaron ad timqueejcai funt deconfpeftu Pharaonis .
Pharaoncm , &
dixerunt ei: Hxcdicit Do- ij Dixit aucem Dominus adMoyfen: Ex-
minusDeus Hebrxorum Ufquequonon vis tendemanum tuamfuper terram /^gyptiad
:

fubiici mihi? dimitte populum nieum , ut locuftanj, ut afcendat fupcr eam, &dcvo-
facrificet mihi. ret omnem herbam , qu^ refidua fuerit

B 4 Sin autem refiftis, &non visdimittere grandini.


-^'

Sup. eum, ecce cgo inducam cras locuftam infi- ij( EtextenditMoyfesvirgamfuperterram
16. b. nes tuos TEgypti: &Dominus induxit ventum ureu-
5 Qu^operiatfuperficiemterrae, nequid- tcm tota die illa, & node: &niane faclo ,
«9.
quamejusappareat, fed comedatur, quod ventusurens levavit locuftas .

refiduum fuerit grandini corrodct enim 14 Qusafcenderunt fuper universa terram


:

omnialigna, qusgerminant inagris. i^Egypti: &federuntin cundis finibus .flEgy-


6 Etimplebuntdomos tuas,& fervoriituo- ptiorum innumerabiles , quales ante illud
&
rum, omnium /Egyptiorum quantam non tempus non fuerant , nec poftCik futurs func.
:

videruntpatrestui,^^'avi, ex quoortifunt I 5 Operueruntq^univerfamfuperficie terre,


fuperterram, ufquein pr:^fentem diem A- va^lantcsomnia Devorata cAt igiturherba . .

vertitquefe, &egreflus efta Pharaone. rerrae, &quidquid pomorum in arboribus


7 Dixeruntautem ierviPharaoHisadeum fuit,qu3e grando dimiferat nihilque omnino : :

'
D 4 vi-
: : . '

v.-c-«reiicr'_.T^ eir;r ]:'n 5, & ^er^ii f r . £ v ^T^~?


^
15 Qnam cb ren Vcfcnrjs P!iariovocav'-t ^t^
er^t: -abicuaicuc:uiTeiii

. .7 ^«,«:dimimtc?ec«rJn.n:ii;iccafl, SnS^^-'^^^^ ^^^^ ^ ^ "


lucTicc.&rogatcDon-.rcmDeamvdHi- "
- =
"^^nta ren:i::eaat, par-
titacier2ta>i3e3iortcin lilim . '"i ~r'
iS EsrdluJGne Moyfes dc coniDc&u
PLa- ^ca"^-
:s qnocnc, & holo-
raoms, oTavirDooiiniiin. ' ofiferamas Domxno
^Dft^ f
t9 Qm^Tctcatrannm ab
occiacnteve- z6 i
O :
rgcnt nobiicnai : noii
Tec:: :a EEare rnbrD.-n: no3 reiraniinieiina : : qD^Tiece&ria fiint
: Boltr: r rziertini
-.

: -
-
^j^^us cor Pharacnis^^ncc ia:v:un, : -~:iar:,do-
:

ncc - ocmn
5n :k-

es, fionTiceboultrafiiCieni
tuani.

tuoi anciJiz. c-2 ci: ad =0:^:1: , & csmia


.primocenita iu.-r.en:oram.
^ En:cue clar^ior magaES in nnivcriater-
ra Agypti, qoalis nec aate fuit,
nccpoftca
tuturns eft.
1 "pTdixit Donincs ad Mojrfcn : Adhuc 7 Apcdomljesantem
filios Ifraelnon mu-
J-^una placa tangiaiPharaoncm , & t.e:canisabhomincaiqne adpccus rutfcia-
^ipoit haic cimirtctros , &cxire t:s, quanto
miraculo dividat DoaiinusjS;-
conpejlf t gyptios, eSflirael.
2 * Dicei ergoomni plcbs, vportnlctvir' l Dcfcendcrtquc
ab amico Juo, &'malicra viclna foa, vaia omnes fcrvi tai ifti ad
» S-II
-
mc, &adorabunt mc, dicentes: Egrcdcre
argcnta, & aurea.
\ Dabit autenj Dominns gratiam popalo poAhxc
m
, & omnis populos, cui fab>edi;i eft dhi:
esrcdiemnr.
faocorain^Svptiis. ^ Fnitcuc Morf^s v -
9 Etexivita Phaiaoneirams n-.-rfs. Dixit
:4T 2.1 cugcusvaldein tcrra j^g jpd , coraiiiervis ajreni Dominus ad Alo>-toi Non audiet .
l^caraon;*, Oc oa:ni populo.
vos Pharao , ut mujta ligna fiant in ttrra
4 ^;-^-: lizcdicitDominas: McGianofie A57?ti.
^rcdi^r in itgypmm
10 Mor /cs an tens , & Aar on fccerr: vx oitmia^
5 Et niorictur omnc priirc^enitran in ter- £.ltenta, cux fcrirta :'untcora:n
ra yE57i.t;ortm a primc^cnito Pharaooe.
,
Pharaonis, h: i.-^duravit Domians cor P.Waonis, nec
^ . ^w.::n :^i-oeiii5, uiqnc ad prifnogcni-
djn:i£ti?liosIi:acldc tcrra fua
C A P TT T X I J. disfiiis/Egyptifaciam judicia ,egoDns.
^

Pafcholts ffji}u {mmolamJt % cnfr.idtndi rltit dnln 15 Eritaiite fanguis vobis in fignuni in aedi-
rato , ac Ultirato > ei"ft"f /"'^fj/r.e dtmorutn f"per-_ busjih quibuseritis videbofanguinem, ;'
& &
liminttrilns H/iio , angel"i cAfts omvibus jS^ypti jtranfibovos nec erit^in vobis plagadifper- :

pri,r o^eftitif Ifrotlitas i>:t ttflos reli r.quit qui c»m


,

e^redi^ntnr : de rltii
dcns, ruando percuflero terram ^gypti
fpollij., <(y tliviii j^E^yV*'
HHabebitisautem hunc diem in monume-
i

Phafe , Hc a^rnorum
er,i , rempore hahhatioi:is
Ilratl in JEgjpto .
tum 4fe celebrabitis eum folemnem Domino
:

I 1p\Ixicquoque Pominiis iid Moylen , 8c ingencrationibus veftris cultu fem-piterno


Aarcih intcrraTEcypti: 5 Septem diebus axyma comedetis in die
1 :

Menfis iftc vobis principium n -cnfvum primo non erit fermentum in domibusve-
I

! 2 :

primuserit in menfibus anni ftris: quicumque comedcrit ferjnentatum ,

? Loquimini ad univerfum cflctum filiorum peribitanima illn delfrael, aprimodieuf


Hrael, &rdiciteeis: Decimadie menfshu- queaddiem feptiii-um.
itis tol]at unufquifque asnum perfamilias, 16 Dies prima erit fanOa, atque folemnis-
oc domo^ ft'as .
^
& dies feptiir.a eadem feftivitate venerabi-
4 Sinautem minor eft numeruSjtitfuffice- lis nihilopcrisfacietisin eis, exceptishis, :

>e polllt advefcendiim agnum, aflunictvi- quaead vefceiidum pertinent


cinum fuum , qui jundus eft domui fus , jux- 17 Etohfervabitis aTyma in eadem enim :

ra niunerum animarum, qus fulficere pof- ipfa die educam exercitum veftrum deter-
funtad efum a^ni rayEgypti; &cuftodictis diem iftuminge-
5 Erit autem agntis abfquc macula , ma- ncrationes veftras ritu perpetuo.
fculus,anrticulus juxta quem ritum tolletis
: 18 '•primomenfc , quartatlecima diemeii- *Lev
hoedum .
^ fis ad vefperam, con^edetis ay.yma, ufque a.; i

^ Etfervabitiscuin ufrjad cuartam decima addiem vigefimam primam ejufdem menfis Num,
28. c
d iem m en fis h iu im molabi tc ; eum. univef-
u s
• ad vefperam
16.
famultitndofiliorum Ifraelad vefperam i<? Septem diel us fermentum non invenie- .
|

7 £t fumentde fanguine ejus,ac ponentfu- tur in domibu5 veftris: cui comedcrit ferme-
per utrumque poftem,& in fuperliminaribus tattim, peribit anima ejus de c?tu Ifrael, tam
domorum , inquibuscomedentillum. deadvenis quain deindigenis terrae. ,

8 Et cdcnt carncs nofte illa aflasigni, 20 Omne fermentatum non comedetis in


^

& :

azymospanescum laflucis agreftibus. cuniftis habitaculis veftris edetis azyma .

*9 Non comccetis ex eocrudum quid ,nec 21 Vocavit autem Moyies omnesfeniore


cofiumaqua, fed tantum affum igni : caput fijioruni Ifrael, &dixit ad cos: Itctollen-
cunipedibus ejus, &inteftinis vorabitis. tes animal per familias vcftras, & immolate
10 Nec remanebit Ouidquam ex eo ufa^ma- Phafe. Hebr. ^
ne: fi quid refiduum fucrit, iqne comburetis 22 Fafciculumq; hyftopitingiteinranguine -Ii I. c.
II Sic autcm comedetis illum: Renesve qui eftin limine, & adfpergite exeofuperli-
ftros accingetis, & calceamcnta habebitis n-i i n a r e, u t r u m qa e p o ft e m n u u s < e ft 11 in & : I ] '

in pedibus, tencntes baculos in manibus, egrediatur oftium domusfux ufque mane. &
comedetisfeftinanter eft cnim Phafe ( id eft 2^ Tranfibit enim Dominus pf-rcutirns 7E-
:

tranfitus ) Domini. gyptios: cumque videritfanguine infuper-


1 2 Et tranfibo per tcrram
^gy pti no&e illa, liminari, &in urroque pofte , tranfrcndet
percutiamquc omne primogcnimm interra oftitim domus, &nonfinet percufforemin-
-Ssypti,abhomineufquead'pecus, & incnn- gredidcmcsveftras , lazdcre. &
24 Cu^
. .. .,
. , . . . . .

5'^ B
24 Cuftodiverbum iftuaiegitimumtibi, & 47 OmniscftusfiliorumlfraelfacietilJud .L
filiistuis uiqucinacternum . 48 Quod fi cuis pcregrinorum in vftram JQ.
r
25 Ciimcueintroieritisterram, quamDo- voluerit tranfire coJoniam, e\:facere Phafe }6. •

minus daturus eft vobis , ut pollicitus eft Domini, circumcidetur pnus omne maicu-
obfervabitis cxremonias iftas. linumejus, &tuncnte celebrabit ^ eritque
26 Etcum dixerint vobis hiiivcftri: Qux iicutini-igenaterra; ftcuisautem cncunici- ;

eftifla religio.^ fus nonfuerit, non vefceturrxeo.


27 Dicetiscis: Viftima tranfttusDomini eft, 49 Eadem lcx erit indigena^, &colono ,
quando Lranftvit luper domos filiornirrael in qui pcregrinatur apud vos .

vtgyptOipercuties A^gyptioSj&domosnoftras 5 0 Feceru ntque oinnes filii Ifracl, ficut pr?-


liberans Incurvatulque populus adoravit ccperatDominus Moyfi, & Aaron.
.

28 Et cgrefh fi]ii Ilrael fecerunt ficutprce- 51 Et ea.dem die eduxit Dominus filioslf-
ceperatDominusMovfi, &Aaron. raeldeterra^gvptiper tun-nas fuas
20 Factum eftautem in nodismedio, pcr- C A P TT T X I I 1.
cuilit Dominusomne primogenitum in terra lahet Deui ftbi offerrt prhr.cgrnita homir.vm f<^peeO'
j^gypti, aprimogcnito Pharaonis , cui in
rujn Hheraiiontj ab ./Sj^ypto rf/ifio-.e Phaley
ac Vrim^^eniiorum roK.fec> Ptione vtemi .;!fe
, ^
Inde
^

• Sup. folio ejus fedebat, ufcuead primogenitum


-'•

IfTaeiem educit Deu, nor, per PhiliftLtam fed ^ .


iS. b. qux erat incarcere, &omnepri-
captivse, per defertum ojfa lofephfrcum defert ctlumna
& II.
mogenitum jumentorum.
.•

i^nls y ac nulis efi dux itineris .


,

b. ly,
3:0 Surrexitque Pharao nofte, 8c omnes, i r Ocutulque cft Dominus ad Moyfen
ferviejus, cunftacue ^gyptus: &ortuseft J_jdiccns:
clamormagnusin ^Egypto: nequeenimerat 2 San&ifica niihi omne primogenitum Inf.
domus, in qua non jaceret mortuus. quod aperit vulvam in filiis Ifrael, tam de. C.9
? I Vocatifc-Pharao Moyfe,& Aaron nofte, hominibus , quam de jumentis mea funri^'",^* :

ait: Surgitc&egrediminia populo meo,vos enim oninia. .


Luc.i,
&filiillrael ite,&immolateDho ficut dicitis. ? Et ait Moyfes ad populum Mementote d.ij. :

?2 Oves veftras, &


armenta ailumite, ut diei hujus , in qua egrelli eftis de ^gypto, Levi. &
petieratis , & abeuntes benedicite mihi dedomo fervitutis, quoniam in manu forti 17. c»
eduxit vos Dominus de loco 16.
53 ITrgebantque ^syptii populum deter- ifto : ut non co-
ra exire velociter, dicentes : Omnes m.o- medatisfermentatum panem
riemur. 4 Hodieegrediminimenfe novaru frugum.
?4 Tulit igitur populus confperfam fari- 5 Cuir.cueintroduxerit te Dominus in ter-
nam , antecuam fei mentaretur &ligansin :
ram Chanan?i,& Heth§i,& Amorrh?i,&He-
palliisjpoluitluper liumeros fuos, quam juravit patribus tuis,ut
v2ei,& Jebufii,
» Sup, ?S Feceruntcue filiilfrael, =' licur prxcepe- darettibi,tcrram fluontem lafte, melle,ce- &
ii.a.i ratMoyfes & petieruntab j^gyptiis vafaar- lebrabis hunc morem facroruin men fe ifto
gentea, &aurea, veftemcue plurimam. 6 Septem dicbus velceris azymis: &indie
36 Dominus autem dedit gratiani populo fcptimoerit folejrnitasDomini.
coram jjgyptiis, ut commodarcnt eis: &1 7 Azyina comedetis feptem diebus non ;

fpoliaverunt TEgyptios . apparehitapud tc alicuid fermentatum , nec


|

57 Profcfftique funt filii Ifrael dcRamefle n cunttis finious tuis


inSocoth, fcxcenta feremillia pcditumvi- 8 Narrabiique filio tuoin dieillo, dicens: B
rorumabfque parvulis. Hoceft, quodfecit mihi Dominus, quando
?8 Sed&vulgus proniifcuum innumerabi- egreflus fum dci^Egypto.
lc afccndit cum eis , oves , armenta, & &
ani- 9 Eterit quafifignumin manu tua,&quafi
mantia diverfi generis multanimis mojinnentumanteoculostuos:
. utlexDo- &
39 C oxeruntquefarinam , quamdudumde mini femperfit in oretuo, in manu enim
conlpcrfam tulcrant^&fecerunt
.flEgypto fub- forti Cv^uxit te Doniin-Js de .^gypto .
cinericios panesazymos: neque enim pote- 10 Cuftodies hui ifcemodi cuitum ftatuto
rantfernicntari jcogcntibus exire ;9:gyptiis teniporc a diebus in dies
& nullam facere finentibus moram, nec pul- 1 Cumcueintroduxeritte Dominus inter
1

mentiquidquam occurrerat prsparare ram Chanana^i, ficut juravit tibi, & patri-
40 Habitatio autem filiorum Ifrael , qua bustuis, &dederit 'ibieam;
•Infr.
manfcrunt in .^Egypto, fuit quadringento- 2 1Separabis omnc quodaperitvulvamj
,
II. d.
rum trigintaannorum. Domino, &quod primitivum elHnpecori- 19. &
41 C>uibus expletis , eadem dieegreflus eft bus tuis quidquid habueris malculini fe- J*. c. :

omnis exercitus Domini de terra ^gypti xus, confecrabis Domino )9. .

42 Nox iilacft obfervabilis Domino,quan- I? Primogenitum afini mutabis ove quod £ze- :

ch 44.
do eduxit eos de terra ^gypti hanc ob- fi non redemeris, interficies: Omne autem
:

g- 33.
fcrvare debent omnes filiilfrael in genera- primogenitum hominis de filiistuis pretioi^'^'
tionibus fuis. rcdimes.
45 Dixitque Dominus ad Moyfcn & Aa-1
14 Cumque interrogaverit te filiu.»: tuus
,

ron Hsc cft


: cras, dicens: Quid eft hoc refpondebisei
religio Phaie Omnis alieni-
:

gena non comcdet cx eo In manu forticduxit nosDominus deterra


44 Omnisautcm f<^rvusemptitius :circum- /Egypti, dedomo fcrvitutis .

cidetur, &
fic comedet. 15 NacuminduratuseflctPharao, nollet &
45 Advena,& niercenarius non. edent ex eo. nos dimittere, occidit Dris omne primogeni-
Nu.9. ^^'•'•In una domo comedctur.- nec cfterctis dc tum in tcrra ^gypti , k primogenito hominis i

b.ix.
carnibus ejus for.is.'-'nec osiiliuscofringetis ufq^ ad primogf niturn jumentorum: idcirco
i
I

immolo I
O D 59
immoloDomino omne quod aperic viilvam cltjuxta mare rubrum : & armati afcendo-
mafculini fexus, & omnia piimogenica fi- runt filii ifrael de tcrra ^gypti

liorum mcorum rcdimo. 19 TuIitquoqjMoyfesofla Jofeph fecum:e6


16 Ericigicur quafi /ignum inmanu tua & : quod adiuraflct filios Ifraehdiccns Vifita- :
•••

Gen.l
quafi appenfum qui^, oh recordacioncm , bitvos Dcu'.,cfterteofla mca hinc vobifcuni. ^o. d.'
inter oculos tuos eoquodin manufortie-
; 20 Profcdique deSocothcaftrametatifunt ly- !

duxit nos Dominns dc ,S;gypto. in Etham iii cxtremis finibus folitudinis •Nu.l
14. c.i
17 Igitur ciim emififlet PharabpopUlum, 21 Dominus autcm pra;ccdebat eos ad II.
noneosduxit Deus per viam terr.t- Philift- oftendcndani viam , per dicm in coJumna i.Cor.
1

'

hiini , qux vicina eft reputans ne forte pcc- nubis,


: &
per no6tem incolumna ignis, ut lo.a.i
niteret eum, fi vidiflet adversum fe hella dux effet itincris utfoque tempQre. Nah.9.
confurgerc, & revertereturin ^i^gyptum. 2z Numqua defuit columna nubis per dicm,
18 Scd circumduxit pcrviam dcferti qus neccolumnaignisper noftcm^ cora populo.

C A P UT X I V. illi egrefli erant in manu excelfa


Tharaocvm fuit Jfratlem perfeqtihin ^ Angelns tnco- 9 Cumqueperfequerentur j^gyptii vefti- I.

lumna nubts medium fe tnierponit , IA.oyfe< dtvidit gia proecedentium , repererunt eos in caftris Mac.
mart rubrnm , i^uod ficco petie tranfeuni Heh>-<fi : fuper mare a.9.
yEgyptii ttim ah Anj^elo ^ tumab aquis recurrentihui
omnis equitatus, currus Pha- 4.
:
.Tofuc &
(umuniverfoequitatu nc curribni fubmerguntur .
raonis, &univerfus exercitus erantinPhi- i4.b.6
t
hahiroth contra Beelfephon.
I TOcutus eft autem Dominus ad. Moy- 10 Ciimque appropinquaflet Pharao , le-
J_jfen, dicens: vantes filii Ifraeloculos, viderunt j^Egyptios
2 Loqucre filiis Ifrael Reverfi caftrame- poftfe: &timuerunt valde clamaverunt-
: :

teniur eregione Phihahiroth, quaseftinter que ad Dominum j


Magdalum, &marecontra Beelfephon: in 11 Et dixerunt ad Moyfen; Forfitan non
confpedu ejus caftra ponetis fuper mare . erant fepulchra in ^gypto, ideo tulifti nos
? Didurufque eft Pharao fuper filiis Ifrael utmoreremur in folitudine, quidhocface-
Cearftati funt in terra conclufit eos de- re voluifti , ut educeres nos ex /Egypto ?
,

fertum. 12 Nonneifteeft fermo, quem loquebamur


4 Etindurabocor ejus,ac perfequetur vos: ad te in -^gypco , dicentes ; Recede a nobis
tk glorificabor in Pharaone , &
in omni utferviamus ^gyptiis? multo enim melius
exercituejus: fcientque ytgyptii, quia cgo erat fervireeis, quam moriinfolitudine.
fumDominuss Feceruntqucita I? Et ait Moyfes ad populum Noliteti- :

5 Et nuntiatum eft regi ^gyptiorum, quod mere: ftate, videte magnalia Domini , &
fugifletpopulus:immutatumquecftcorPha qux fafturus eil: hodie .^gyptios cnim , :

raonis, &:fervorumejusfuperpopulum , iSc quos nunc videtis, nequaquam ultra vide-


dixerunt: Quid voluimusfaccre, utdimit- bitisufquein fempiternum
teremus Ifrael , ne ferviret nobis ? 14 Dominus pugnabit pre vobis , vos &
6 Junxitergocurrum, &
omnem populum tacebitis.
fiium aflumpfit fecum. 15 Dixitque Dominus ad Moyfen Quid :

7 Tulitque fexcentos currus eleftos , Sc clamasadme? Loquere filiislfrael, utpro-


quidquid in .Slgyptocurruum decus ficifcantur.
fuit : 8c
totius exercitus. 1 6 Tu autem eleva virgam tuam,&- extendc

8 InduravitqueDominus corPharaonis re- manumtuarafupermare, & divideillud ut :

gis TEgyptijii: pcrfccutnseft filioslfrael at gradiatur filiilfrael in mcdio mari perficcd.


:
. . , . &
, . . . . .
. , ,,

L I B E H
if Egoautcm indurabo cor yE^yptioruin
I
4 Currus Pharaonis, &
exercitum ejus
ut perfequantur vos &glorificabor in Pha : projecitin mare eledi priiicipes ejus fub-
:

'raone, &inomni exercitu cjus,


I

incur- & merfi luntimnari rubro.


[i-ibus, &
in equitibus illius. 5 Abyifi operueruht eos, dcfcenderunt in
i8 Etf: icttt vTpyptii, quia ego fum Domi-
)
profundum quafi lapis.
nus, cr.m glorificatusfueroin Pharaonc, 6 Dcxtera tua,Dne,magnificata eft in forti-
in curribus , atqueinequitibusejus. tudinejdextcTci tiia.Dhe,percuHitinimicum.
I
19 Tollenfq;^eangelus Dei^quipfarcedebat 7 Et m
multitudinc gloriiE tu£ dcpofuifti
1
ta/lra Ifrael,ahiit poft eos:& cuhi eo paritcr adverfarios tuos mififti iram tualn , qux
:

coliimnanubis, pripradimitterispoll; tergEi devor.ivit eos licut ftipulam.


\ zn Stetit inter Caftra /Egyptiorum,& caltra 8 Et in fpiriru fui oris tui congregatxfunt
ijfracl: &
erat nubes tenebrofa, &illumi- aqujs lletit unda f]Ucns, coiigregatx funt
:

nans noftem, itaut ad feinvicem toto no- medio mari.


abylfi in
dis temporeaccederenon valerent. 9 Dixit inimicus: Pcrfequar , & compre-
I
21 Cumcue extendifletMoyfesmanum fu- hendam, dividam fpolia, implehituranima
per mare , abftulitillud Dominus fiantf vcn- mea: evaginabogladium meum, intcrficiet
to velvinenti, &i!rentetota node, &ver- eos n-^anus mea.
titinficcum ; divifaaueeftaqua ^ 10 Flavitfpiritustuus, &
operiiiteos ma-
Pfal. 22 Etingrcnifunt filiilfrael permedium re: fubmcrli funtquafi pluhibum in aquis
.11' b. ficci maris enit cfiim aqua quafi murus ii
; vehementibus.
;»J. « dcxtera eoruni, & Ixva. 1 1Quis limilistuiih fortibuS Domihe?quis
Jo4 d.
2? Perfequchtefqtjc /Lgyptii ingrefft fuht fimilis'tui, magnificusin fanftitare, tcrribi-
pcfl: cos , &
oinhis equitatusPharaonis, cur- lis, atquelaudabilis, faciens mirabilia?
iij.a. tuseius, &equitcs, per medium maris j 2Extedifti manutua,&devoravitcostcrra.

24 Jcin-!queadx'eneratvigiliamatutinar& 15 Dux fuifti in mffcricordia tuapopulo ,


F ecccrefpiciens Dominus fuper caftra j^^gy- quem redemifti: & portafli eum in fortitu-
Hebr. puorum pcrcolumnam ignis, &nubis, iri- dinetuaad habitaculutn fandlumtnum
U. ri.
terfccit exercitum eorum: 14 AfcenderuntpopuH, &iratifunt: do-
25 Et fubvertit rotas curruum, fereban- lores obtinueruht habitatores PhiHfthiim
1«. b. turcuein profundum. Dixeruntergo v^gy- 15 TunccontUrbarifuntprincipesEdoin ,

i;. ptii : Fiigiamus Ifraelem : Dominus enim robuftoS Moab


obtinuit tremor : obrigue-
piignat proeis contranos runt omncs habitatores Chanaan
2(5 Et ait Dominusad Moyfen:Extende ina 16 Irruatfuper eos formido, &pavor, in
fiumtuamluper mare, utrevertantur aquse magnitudine brachii tui fiaht immobiles :

ad ^gyptiosfupercurrus,&equites eorum. quafi Japfs , donec pertranfcat populus tuus


27 Cunlque cxtendiflet Moyfes manum cori- D.omine, donec pertraiifeat populds tuus
tra mart, reverfurn ert primo diluculo ad ifte, quem polTcdifti.
priorem locum fugientibufque ^gyptiis
: 17 Introduces eos , &plantabisin monte
«ccurreruntaquac, &involvit eosDominus hasreditatis tuoe , fi rmifl^mo habitaculo tuo
in inediis fluftibuS. quod operatusts, Dhc: fanduariumtuunr,"
2S Reverf<£que fant aquse, &operuerunt Domine, quod firmaverunt manustuae .

currus, &
equites cundi exercitiis Pharao- r S D o m i n u s r eg n a bi t i n a: t e n u m , & ulrr a. 1

nis, qui fequentes ingrefli fuerant mare nec 19 Ingreflus eft enim eques Phar.w cum cur-
:

unusouidem fuperfuit exeis. ribu5j&cquitil-)us ejusin marc:&rediixit fu-


29 Filli autem Ifraelperrcxerofit per me- per eos Dfisaquasmaris: filii autem Ifracl
diumficci maris, &aqu3eeiserantquafi pro ar.:hulavcrunt per ficcum in med io ejus
miiro a dextris, afiniftris: & 2oSupfitergoMaria propheiina,lororAar6,
50 Liberavitque Dominus in dieilla Ifrael tymnanum in manu fua3egrefl'a;q;funtomnes
dc manu iSgyptiorum . mulicrcs poft eam cum tyrtipanis,& clioris,
I I Etvide^unt ^gyptiosmortuosfupcr lit- 21 Q^iibuspracinebat, dicens: Cantemus
tusmaris, &
m.anum magnam , quam exer- Domino gloriose enim magnificatuseft, e-
cueratDominuscontra eos tinuiitque po- quum ,& afcenforemejusdejccitin mare.
:

pulusDominum, &
crediderunf Domino , 2: Tulit autem MoyfesTlrael demari ru-
&Moyfi fervo ejus. brO &egreffifunt ih defertum Sur ambu- v :

lavei urttquetrihOsdiebus per folitudinem,


C A P T X V. U & non inveniebant aquanl
Moy fei ) fjr Ifraelita , gratlis Des cnm ear.tu per
25 Etveneruhtin Mara, ne<? poterant bi-
aifis , venjunt in Marat/j , iill amarituilir.e aqua
rum h Mt^ife verfa itt ctulcedinM > pergunt in berCaquasdeMara, ^o qU6d cflentamara: f
Ellm., vti 12. fohteit 70. palm* erant ^ unde&congruum loco nomenimpofuit,vo-
»Tni]nccecinitMoylcs, & filiilfraelcar cansillum IVlaraideft, amaritudincm
i

X
menhoc Domino, &clixerunt: Can 24 Et murmuravit populus contra Moyfehj
temus Dcmino glorioseenim magnificatus diccns: Quid bibemus?
:

cft cquum, &afcenforem dejtcitin mare. 25" Atilleclamavrtad Domiiunnjquioften-


,

2:
•"
Fortitudo mea, &lausmeaDominus, dit cilignu jn quod cum mififlet in aquas,in :
10. Cl.
& fadus eft mihi in falutem , ifte Deus meus dulcedinem verfae funt, ibi conftituitef Tu.
&glorificabo eum Deus patris mei , : &
prcecepta,atque judicia & ibi tentavit eum dith y,
ti a I exaltabo eum. 26 Dicens: Siaudicris voccm DominiDei y-

Pralm.
3 Dominv'$ quafi vir pugnator , omnipo-
tui ,&quodreftum eft,corameofeceris, Eccli.
38.a.2
&
i>7c. tcns nomcn ejtis obedieri^mandatis ejus,cuftodierifqueom-
14. -
nia
o I. 61

nia prxcf-pta illiu» languoreni, , cundum i 27 Veneruntautem in Elim fi4ii irrael.uhi


cjuempofui in /tgypto , non inducain fu.per j
rant duodccim fontes aouaru,&: feptua;;!!-
te ego cnim I>ominu£ fanator tuus
:
. • la palma: : &
caftramctati fun»- iuvta a luas

C A P U T X V_I. _
coramDno :audivitenim murmur veftrum
Miirmurantilttj in dtfettoSin dt cihcrvm inopiu Ifraf- 10 Cumque loqueretur Aaron ad omnem
/if/i, miitit l)t>mintis cetnrniies t -pluit Mtjn ttd
ccctumfiliorumifrael, refpexerunt adfoli-r
faiuritater>t
tnnnna collis^endo
j
iujjio

y
Doviini tie Sabhato fert ando,
t[y in moniint ^ffnm repanende
^ tudinem &eccegIoria Dominiapparuic in
:
>
9.1/ eos altiit qugtidie ])er quadra^inia aynos nubc.
1 Locutus eft autem Dominus ad Moy fen
1

A I TJliofcftique funt deE'im, &-venitom- dicens:


X
nis multitudo flliorum liraelin defer- 1 2 Audivi murmurationes filiorum Ifrael, •^

ti.*.} tuni Sin, quodefl:interF,lim,&Sinai quin- loquereadeos Vefpere comedctis carnes,


: : 4j.a.4
to decimodie mf nfis fccundi, poflquam e- &mane faturabimini panibus: fcietifquc ,
grefli funt de tcrra y^Eaypti. quod ego fum Dominus Deus vefter
2 Et murmuravitomniscongregatio filioru 13 Faftum eft ergovefpcre, & afccndens
Ifraelcontra Moyfenj& Aaronin fulitudine. coturnix, cooperuit caftra mane quoque :

Dixeruntquc filiiliiael adeos: Utinam ros jacuit per circuitum caftrorum


5 .

mortuieflemusper manum Dominiinterra !<}• Cumqpperuiftetfuperficiem terr3c,^'ap- D


iEgypti, quandofedebamusfuper ollas car- paruitinfolirudine minutum, 8c quafi pilo
nium,&comcdebamus panem infaturitate tufum ,in fimilitudine pruinsefuper terram i li.b.7
cureduxiflisnosin defertuniiftud, utocci- 15 Quod cum vidifl'ent filii Ifrael, dixe- i
mxm.
c.
deretisomnen^mukitudinem fame ? runtad invicem Manhu? quod fignificat: 77. :

4 Dixitautem Dominusad Moyfcn: Ecce, Quidefthoc? Ignorabant enim , quideflet. Siip. !

ego pluam vobis panes dccoclo: cgrcdiatur Quibus ait Moyfes: Iftc eftpanis, quem 16. c.
populus, &coJ]igat, quarfufficiuntper iin- Dominus dcdit vobis ad vefcendum jio.

gulosdics: uttentcmcum, utrumambulet 16 Hiceii:fermo,qucm prscepit Dominus LToan. :


6.d.3l
inlegenica, an non. Colligat unufquifque ex eo quantum fufficit » !. I

5 Dicautemfextoparent, cuod inferant advefcendum: goinor per fingula capita 3 Cor.


:
'

&fitdup]um, quamcolligere folebanc per juxtanumerum animarum veftrarum, qua? lo.a i I

(ingiilos dies habitantin tabernaculo, fic tolletis


DixcruniqacMoyfcs,^ Aaronadomnes 17 FcGeruntque ita filiilfrael: & college-
6
filios Ifracl: Vefpere fcirri.s , quod Domi- runt, alius plus alius minus , .
'

nus cduxerit vos de terra /Ecypti 8 Et mcnfi funt ad menfurarn gomor:- nec 1

7 Et manevidcbitisgloriam Domini:audi- qui plus coliegerat, liabuitaniplius : nrcqui


vitenim murmur vcfvrum contraDnm nos : minus paraverat , reperit minus : fed finguli Cor.8,
vcro quid fumus, quia mulfitaftis contra nos? juxtaid,quodederepoterant,c5gregavcrut. b.ij. ,

8 Etaii; Moy fes Dabit vobis Dominus vef-


:
19 Dixitque Moyfes adeos: Nulius relin-
pcrecarnes edere,i\: mane panes rn faturita- quat ex eo in mane.
tc c6 quod audierit murmurationes veftras,
: 20 Quinonaudierunteum, fed dimiferunt
quibus murmurati eftis contra eum , nos quidamexeis ufquemane, & fcatereccepic
enim quid fumus? nec contra noseftmur- vermibus, atque computruit: & iratus el^
mur ycftrum, fcdcontraDominum. contra eos Moyfes.
9 DixitquoqueMoyfesad Aaron,Dicuni- 21 Coiligebantautem manefinguJii, quan-
verfs congregationi filior u Ifrael Accedite tum fufficere poreratad vefcend^m: cumquc
:
. . . : . .. . ,

6i I B E R
iaicaluifTet fol, li^uefiebat. vobis cibos duplices; maneat unufquifque
22 Indieauteinlextacollegenintcibos du- apudfemetipfum , nullus egrediatur delo-
plices, ideft, duogomorper fingulos ho- co fuo di° fcpti:no.
mines ; venerunt autem onines principes ?o Etfabbatizavitpopulus diefeptimo
inultirudinis, &
narraverunt Moyfi ? I Appeliavitquedomus Ifraclnomenejus

25 (;)ui ait eis Hoceft,cuodlocutuseft Do- Man quoderat cuaii femen coriandri al-
:

minus; Requies fabbati fandifTcata eftDo- bum, guftufqueeiusquafilimilx cum melle.


minocras:quodcumqjoperandumell;,facite 32 Dixitautem Moyfes:lfteeftfermo,quem
& quscoquendafunt^coquite rquidquid au- prxcepitDominus Iniplegomor ex eo, : &
tcm reliquum fuerit,reponite ufque in mane. cuftodiatur in futurasretro generationes :

24 Feceruntqjita^ut pra;ceperatMoyres,& utnoverint, panem, cnoaluivos in folitu-


noncopucruitaieqjvermisinventuseliin eo. dine, quando edufti eflis de terra ^gypti
25 Dixitque Moyfes, Comedite illud ho- l\ Dixitque ^ioyfes ad Aaron Sumevas :

die, quiafabbatum elt Domini: non inve- unilm , &


mitte ibi Man, quantum poteft ca-
nictur hodie in agro. pere gomor: reponecoram Domino ad &
2(5 Sex difbuscolligiteiin dieaute fepcimo fervandum in generariones veftras

fabbatum cfi: Dni , idcirco non invenietur ?4 Sicut proscepitDominus Moyli Pofuit- .

27 Venit<"uefeptimadies, &
egreifi de po- queillud Aaron in tabernacuJo refervandu
pulo ut colligerent, non invencrunt 35 Filii autem Ifrael coiiiederunt Man
28 Dixitaut? Dfisad Moyse. Ufqiiequo non cuadragintaannis,donec venirent in terram
vultiscuftodiremandata mea,&Iegemeam ? liabitabilem hoccibbaliti funt, ufquequo :

29 Videte , quod Dominus dederit vobis tangereiit finc^ terrx Chanaan.


fabbatum, &:propter hoc diefexta tribuit 3<5 Gomor autem decima pars eft Ephi

C A P TJ T. X VII. dicens: Quid faciam populo huic ? adhuc


R.!irfum murmurantihus in R.apf}idlm oh aqii* pf>tu pauluhnn, &
Japidabit me.
rinm /ihii Ifrael y (fa* Dominiti aquam de petra: 5 Et ait Dominus ad Moyfen ; Antecede
AmaleciiJ invaiiunt HeLraof , fed pi/^naaie lo
fue I {y in monie Mo-jfe extenfis manibus orante
populum, & fumetecutnde fenioribus If-

vincnntur , rael ; & virgam, qua"'- perculiifti fluvium ,

manutua, &vadc.
tolie in
i TGitur profcfta omnis multitudo filio- 6 Enegoltabo ibicoramte, fupra petram
Xrumlfrael de deferto Sin per manfio- Horeb percutiefque petram , & exibit ex
;

nesfuas, juxta fermonem Domini, caftra- eaaqua, utbibatpopulus. Fecit Moyles ita
nietati funt in Raphidim , ubi non erat aqua coram lenioribus IfraeJ:
ad bibendum populo. 7 Etvocavitnomenloci illius, Tentatio ,
2 " Quijurgaruscontra: Moyfen, ait Da propter jurgium filiorum Ifrael , & quia
t
Nu.
1 o.a.4
nobisaquam, ut bibamus. Quibus rcfpon- tenraverunt Dominum dicentes : Eft ne ,

dit Moyfes . Quid jurgamini contra me ? Dominus in nobis, ari non?


cur tentatis Doniinum ? 8 Venitautem Amalec, & pugnabatcon-
3 Sitivit ergo ibipopulusprae aquae penu- tra ifraeJ
in Raphidim .

ria, &murmuravitcontra Moyfendicens , 9 Dixitque Moyfes adjofue: Eligevirosr


Curfecifti nosexire de/Egypto, utoccide- &egreUus, pugriacontra Amalec crasego ;

res nos , & liberos noft ros ,,ac jumenta fiti ? ftaboin vertice coJlis, habens virgara' Dei
4 Clamavit autem Moyfes adDominum , in manu mea.
10 Fe-
E X O D I. <5?

10 Fecitjoruc, utlocntiiseratMoyres, &


Fugavitf uejofue Amalec, &populum r?
pugnavitcontra Amalcc:iMoyresautc,&:Aa- ejus in ore qladii.
ron,Si Htir afcenderuntrupervertice collis. 14 Dixitautcm Dominusad Moyfcn Scri :

11 Cuniruc levaretMoyfcs manus, vince-j be hocob monimentum inlibro Sc trade :

batlfracl: fm aufcem paululuni remififlec auribusjofuc: delebo enim memoriam A


fuperabat Amalcc. inalcc fub coclo. l

12 Manus autcm Moyfi erantgraves: fu-j 15 j^^dificavitque Moyfcs altarc &voca- :

mcntes igitur lapidem , pofucrunt fuhtcr vitnomen cjus, Dominus exultatio mea ,
eum, in quo (cdit: Aaron autem, Hur diccns &
fuflcntabant manusejus ex utraque parte 16 Quia iiianus frilii Domini , bellum &
Et fadum efl:, utmanusillius nonlaflaren- Domini crit dontra Amalcc , a generatione
tur ufquead occafum folis. in gcncrationcm

C A P U T XVIII. I
in itinere,& quod libcraverat eos Dominus
ietf'ro focer I^oyfi tixorem rnm fiUis ad eum redufit :
j? Litatufqueeft Jcthrofuperomnibusbo-
/•r auditis Dei «peribus , cntn Domianm
Inudafjet , inis, quiE
I

fccerat Dominuslfracli, eoquod


eique facrificn(fet , fanum confilinm lAoyfi dedit in
confiituendis iudiciorum magiflratibus « qui minora
lcruilTetcumdemanu ^gyptiorum
diiiidicer.t .
EtaicBenedidusDiis, quiliberav-itvos
10
de manu /E;gyptiorum,& de manu Ph.iraonis
1 /^UinqueaudifTct Jethro, facerdosMa- .quieruit populum fuum de manu vligypti.
v_Jdian, cognatus Moyfi, omnia, qucv II Nunc cognovi, quia magnus Dominus
I

feccrat Deus Moyfi , & Ifrsieli populo fuo , &: fnper omnes deos: eo quod fuperbeege- * Sap.

quod cduxiflet Dominus Ifrael de ^gypto jrint contra illos. I. b.4.


2 Tuiit Sephoram uxorem Moyii , quam 2 Ohtulitergo Jcthro cognatus1Moyfi ho- 10. c.

remifcrafc: locaufla, &horn?.sDeo: veneruntque Aa- C


? Etduos filioscjus,quorumurius vocaba- ron, & onincs fcniorcs Hrael, utcomede-
16. d.

. turGcrfam, dicente patre Advena fui rent panern cu m eo coram Deo


:

i
in terra aliena 1; Akeraautcm diefeditMoyfes, utjudi- 8. 4.

4 Alter vero Elierer Deuscnim,ait,pa- caret populum, quiaffiftebat Moyfi^mane


: .8.

trismciadjutor meus, & eruit me de gla- ufquc ad vefperam


dio PharaoniS. 14 Quoidcrim vidifletcognatusejus,omnia
5 Venitergo Jethro cognatusMoyfi,& fiiii fci.licet, qujE agebat in populo, ait Quid :

cjusi &uxorejus, ad Moyfen in dcfercum efthoc, quodfacis in plebe? cur folus fe-
ubieratcaftrametatus juxta montem Dei des, & omnispopulusprGeftolatur de manc
6 EtmandavitMoyfi, dicens: Egojethro ufquc ad vefp^eram?
cogratus tuus venioadte, dS(:uxor'tua, 8c Cui Refpondit Moy fes Venic ad me :

duo filii tui cum ca. populus quscrens fententiam Dei


B 7 Qiii egreflTus in occurfum cognati fui , 16 Cumque acciderit cis aliqua difcepta-
adoravit, & ofculatus eft eum falutave- tio, vcniuntad me, uc judiccm intcrcos, &
:

runtcuefemutuo verbis pacificis. Cumque oftcndam praeceptaDei, &legcscjus.


intraflet tabernaculum 17 Atille: Nonbonam,inauit,rem facis.
8 NarravitMoyfcscognatofuocunfta,qu3e iH iStuIto laboreconfuriieris& tu,& popu-
*Deti.i
feccratDnsPharaoni:&^gyptiispropterIf- lus ifte,qui tccum eft: ultra vires tuas cft ne-
i.b.tz-
rael;, univerfumq j laborem, qui accidiflet eis gotium,"''folusilludnon poterisfuftinere.

19 Scd
, . . . . . , , : .. , .
.. 7

<?4- L I B
«9 Scdaudiverhamea^ata; confilia, & erit enjmtcrtiadefcendetDominus coram omni
DeustecCi . Eftotu Deu plebe fupcr jnontrm Sinai.
popu]oinhiS;,f;uxad
pertinent, ut referas, qn.r dicuntur ad eum 12 Conftituefoue tcrminospopulopercir-
20 Oftcndafquc populocxrcmcnias, «& ri- cuitum,&dicesadeos:Cavete,neafcendatis
:
r
" Heb,
tum colendi, vianique , per quam ingredi in montcm , - nec tangatis fines illiu* om- ' «• c'
&
'
:

debeant, opus, quod faceredcbeant. ni?;, cuitctigcritmontem, mort.- '^'


morictur.
21 Provideautem deomni plebe viros po- t V Manusnont.in7rteuni,fed
lcii idibus op
tentes, &
timentes Deum , iu qnibus/itv c- primr tur, aut cokxlietur jacuiis:
fiveiumetii
ritas , Sc qui oderintavaritiam , ik conftitue iu.vrit, i-vehomo , nonvivet: cum
cccperit
ex eis tribunos , &
centuriones, Si quinqua- clan-^erebuccina tuncafcendantin
monte.
genarios, &
decanos. 14 Dcfcenditcnf» Movfes de montc ad po-
,

22 Qni judicent populum omnit(°mpore pulum, faiiaificaviteum. Cumquelavif-


:
&
quidquid autem majus fuerit, rcferant ad lent veftimenta fua,
te, & ipfiminora tantummodo judicent le- «5 Aitad eo.s^Eftote parati in dirm tertium
viufquefittibi , partitoin aliosonere. & neappropinquetisuxoribusveftiis.
2] Si hoc feceris,implebis imperium Dei, & Jamqueadvenerattcrtiusdic.N, &: mane
prf cepta ejus {^oteris fuftentaret&omnis hic mclaruerat &cccec(rperunt audiri toni- :

populus revertetur ad loca fua cum pace trua, ac micare fulgura, nubcs denftifi- &
24 Quibus auditis , Moyfcs fecit omnia ; ma operire montcm , clangorque l^uccinx
qu£ ille fusgellcrat: ychementiusperftrcpebat: timuitpopu- &
25 Et eledis viris ft renuis de cunfto Ifrael lus, qui erat in caftris.
conftituit eos principes populi, tribunos, & 17 Ciunque cduxirfeteos Moyfesin occur-
centuriones,& quinquagenarios, dc decanos: lum Dcidelococaftrorum , fteteruntad ra-
2(5 Qui judicabant plebem omnitempore dices montis. :

quidquidautem gravius erat, referebantad 18 • Tunc autem mons Sinaifumah.it: co D


eum , faciliora tantummodo judicantes quod defcendiflet Dominus fuper eum in DSQ.
27 Dimifitquecognatumfuum qui rever igne, ik afcenderet fumus ex eo quafi de for-
:

fus abiit in terram fciani naccj eratqucomnis mons tcrribilis


19 Et fonitus buccinx paulatimcrefcebat
C A P T
.
y I X. inma.uis, &proli.xius trndebatur: Moyfes
Ifrtelhie motii c--'P'ii ver.itAt »» Sha: Moyfei inf-
loquebatur , & Deus refpondebat ei
fii Dei afcendh tn mor.tem-^ rr.onha tiiis rffert /zd
populiitn , ffii fanciljjcari iitbett/r > ui defcendnt 20 DefcenditqjDon-iinus fuper montcm Si-
Doiainti} ia fidgnre > {y tontirut coram omni p!e- naiinipfomontis vertice, & vocavit Moyfen
Moyfi hcuTuru!
le . in cacumen ejus . Qi) :> c^m afcen dilVet
A 1 l^^Enfe tertio egrcftionis Ifra?! dcter- 21 Dixitadeum: Dcfcende, 8c conteftare
iVJL ra .S;gypti, ;ndie hac venerunt in populum: ne forte velit trnufcendcre ter-
?? c.
«9.
folitudinem Sinai minosad videndum Dominum, &pereate:;
2 Nam profe(5li de Raphidiin , pervc- eis plurima multirudo. &
nicntes ufque in defertum Sinai, caftrame- 22 Sacerdotfs quoquc , qui acccdunt ad
tatifuntin eodem loco, ibique Ifi-ael fixit Dominum , lanclilicentur , ne percutiat eos
tentoria e regione montis 23 DixitqucMoyfesad Doniinum; Non po-
3 Moyfes autem afcenditad Deum, vocn- teritvulgusalcendcrc in montemSinai, tu

7.C.1S
vitq^eum Dominus demonte, i<f ait :Ha:c di- enim teftificatus es , & jufTifti ,dicens,Pone
ces domui Jacob,& annuntiabis filiis Ifrael terminoscirca montem , fandifica illum
<!l'

4 Vosipft vidiftis, quxfecerim .flEgyptiis , ^24 Cui ait Dominus: Vade,defcende:afccn-


quomodo portaverim vos fuper alas aquila- defque tu,& Aaron tceum:f»cerdotes autem,
rum , &:a(T"umplerim mihi. & populusne tranrennt terminos, nccafcen-
5 Siergoaudieritisvoccm nieam, &cu- dant ad Dominum , ne forte interhciat illos
Deu. ftodieritispaclummeum, eritismihi in pe- 25 Deicendztoue Moyfcsad populum, &
29.3.2 culium dccundis populis mea eft enim : omnia narravi: cis.
omnis terra. C A P rj T X X.
6 Etvoseritismihiinregnum faccrdota- 4"^fhii rjice Dei ex Sina tnonte decaloj^Hm p-omid
B gnt loti potiido ^ fd i, ,navi,it Moyfe tnterwir.tiol
le, &gcnsfanfta: hsc funt verba, quxlo-
mandata Dei fi/'i eypaiu : MoyJe< folatur jio-ji,
ij.a.i queris ad filios lirael. lam ac terreum , ant Inpideuin dc inlefli, f r.u
7 VcnitMoyfes: & convocatis majoribus
:

'iPet. diliis ahare facere itiletur , ad quod non


Jit pe>
i*b.9. natu populi, expofuit omnes ferniones, quos gradtii afcendendum
mandaverat Dominus. T Ocutufque eft Domiuus cundos fcr-
I

8 Refponditque omnis populus fimul Jlj mnnes hos


:

Cunfta , qux loctitus cft Dominus , facie- 2 Ego fum Dominus Doustuus, quiedu.xi
Dei.
mus Ciunque rctulilfet Moyfcs verba popu-
. tedeterra j^gypti, dcdomofervitutis. y. a.6.

li ad Dominum l Nonhabebis dcosalienoscoram me Pfgo


9 Ait eiDominus:Jam nunc veniam ad te in 4 Non facir,'; li! i fculptilc ucque om- C. II. ,

caligine nubis,utaudiatm.epopuIusloquen- nemfimilitudineniiquxeftin coclodefuper, 96. b.


L-vit.
tem ad te, ik ut credat tibi in perpetuu.Nun- Ik quxin tcrra dcorfum, nec eorum,
qus ib. a. I

tiavit ergo Moyfcs vcrba populiad Dominu. funt in aquisfub terra. Deut.
10 Qui dixit ei Vade ad populum S<.
.•
; , $ Non adorabisea, neque coles egofum 4 c.i? :

faniflifica illos hodie , & cras , laventquc DoniinusDcustuusfortis, zclotes, viiitans Jof.14
vcftimcnta fua. iniquuatempatrii in filio.s,in terti;l,5: quar- cl.14- .

II F.t ftnt parati in diem trrriijm : indio tam generatibnemeorujn, qui oderuntmc:

6 Et~
X o

d Et faciens mifericordiam in millia his, HsEC dices fihis Ifrael: Vosvidiflis, quod
B qui diligunt me,&: cuftodiunt praecepta mea. vobis.
D
de cceIo ioeutus fuiii.
Deut.
7 Non aflumes noinen Domini Dei tui
^*'
23 Non facietis deosargenteos, necdeos iS.
•Deui
in vanum nec enii;q habebit inront;em Do-
: aureos facictis vobis. 16.
f.b.ii
Levit. minus eum , qui afllimpferit nomen Do- 24 Altaredeterrafacietismihi, ofFe- &
19- c mini Dei fui fruftra. retis fupe? eo holocaufta , &
pacifica vcflra
27.b.5
l8.a.7
8 Memento, yt diem fabbatifandifices.''-" oves veflras, &
boves , in omni loco , in.quo
Matt.
y.c.17
9 diebus opcraberis facies oni- & memoria fueritnominis mei yeniamad te, :

nia opera tua. benedicam tibi. ik


*Ezec.
20. b. 10 Scptimo autem die fabbatum Dwnini 25 ^ Quodfialtare lapideum fecerismihi •Deui
iz. Dei tui eft non facies onme opus in eo,' non xdificabis illud de fedis lapidibus: fi T7a,j-
:

Deut. tu , iSc filius tuus


, ^ filia tua, , fervusj enim levaveriscultrum fupereo, polluetur f.ji.
Iof.3,
S b.i j tuus, & ancilla tua, jumentum tuum ?5 Nq!> afcendes per gradus ad altare
, &|
Inf.ji
b.14. advena, qui eft intra portas tuas: meum , ne reyeletur turpitudo tu». >.

"Gen. 1 1 Sex enim diebus fecit Dominus coe- C A P U T XXI.


z.a.z. lum, & terram, & mare, iSc omnia, qua;
Prfcepta iudiciaUa ijtioad ttnptitlos fervost an-
"Deut
J.b.i6
in eis funt , &
requievit in die feptimo ,
cillas , farta > homicidia , parrtcidta « pln^^ium ,
idcirco benedixit Dominus diei fabbati , •parenium majedl^d , rixat , talionis. -pxnai ,
Mact.
& fanftificavit eum. atque comupetatn tovem .
C 1 2 Hpnora patrem t;umji , & matrem tuam 1 TTitc funt judicia, quxpropones eis Deu*.
i?.a 4 ut fis longavus fuperterrama. qivaui Domi-, 2 XjI, Si eru.eris, fcrvuui Hebrxum , fex /f. c.
Epkef. nus De^s tuus dabit tibi. aniiis feryiet tit>i iu^ feptiino. eg,2ediet.ur
6. a.x.
•Matt
13 Non occides. liber gratis. A
yc.i6 14 Non mocchaberis. 3 Cumquali vefl:eintraverit,cum
taliexcat: 3erc.
J »•
Rom 15 Noji furtum facies. fihal->ensuxorem,& uxoregredietiir fimul
14.
7 b.7. \6 Non loqueris contra proximusn tuuni 4 Sini autem dominiis dederit illi uxo-
XJ.C.9 falfum teftimonium. rem, pepereri,t fih'os, filias mulier, & & :

17 Nonconcupifcesdomum.proximitui, & liberi ejus erunt domini fui , ipfe vero


nec deliderabis uxorem ejus, non fervum exibit cum yeftitu fuo,.
nonancillam, nonbovem, nonafiouixi , nec 5 Quod fi dixerit fervus : diligo domi-
omnia, oux illius funt. num meum, & uxorem, ac iiberos , non
18 Cundus autem pQpulusv.idebatvoees, egrediar liber:
ii:lainpades,&fonitum buccinje, montem- 6 Oftereteum donainusdiis,&:app.licabi:ur
que fumantem s. & pertcrrit;i,ac pavore eo!j ad-oftium, & pofles perforabitque aurem
,
cuiTi , fteterunt procul, ejus fubula: & erit ei fervusinfa^culum.
1,5? DicentesMoyfi: Loquere tu nobis., & 7 Siquisvendiderit filia.m fuam in famu-
audiemi^s : non loqua^tur nobis Dominus lam, non egredietur , ficut ancillse exire
ne rorte moriamur. confueverunc.
20 EtaitMoyfesadpopulum :NoUtetime- 8 Si difplicuerit oculis domini fui , cui
enimprobaretvos, venitDeus, & ut tradita fuerat, dimittet eam populo au-
re: ut :

terror ilhus efl^et in vobis, & non peccaretis tem alieno vendendi non habebit potefla-
Hebr,
II, c I
ai Steticquepopuhisdelonge. Moyfesau- tem, fi fpreverit eam.
1 18* [tem acceflitad cahginem in qua erat Deus 9 Sin autem filio fuo deP^onderit eani
22 Dixit prxterei Dominus ad Moyfen juxta morem filiarum faci^^t illi.
;

Qiiod
. . , . ,,

B R
10 Qu6dfialterameiacceperjt,providebit verit,
& ille mortuus fuerit vendent bovcm :

puellx nuptias,-& veftimenta, pretiuni vivum,<?v- dividentpretium , cadavqrautem


pudicitiae uon negabit. mortui inter fe difpertient.
11 Sitriaiftanonfecerit,egredieturgratis ^6 Sinautemfcichat, quod boscornupeta
abfque pecunia. , .
efletab heri, & nudiuffertius & non cufto- ,

12 Quipercufleritnominem volensocci-
,
diviteum dominus iuus reddetboveni pro :

»Lev.
derc, morte moriatur. bov e , & cadaver intei^rum accipiet
ij Qui autem non eftinfidiatus ledpeus , C A P U T XXII.
Ucur. conflituam Furt!, damnique tlUii pcena ^e\i9j!tiy ct/mmodat! ,
illum tradidit in manus ejus :

lex
^
maleficorum
beflialita
19.8,2 conduEii ntque ft-.ip i
-^

tibi locum, in ouem fugere debeat.


^ y

tij, /acri/iiii iiiololai' ici fup-plicium^ ativen£ ^vi-


14 Si quis perinduflriam occiderit proxi- du<e , ((y -pupi/Io nocemium -pxnie : mutni ujura y ^
mum iuum, &
per infidias: ab altari meo pi^noriilex , ac obediemijt ^ decimarum primitia-
evelle.s eum , ut mcria ur. '
pria-.o^enitorum : de carne a htliiis
prdgu^ata .
' .s :

15- Qu,i percuflrrit patrem fuum, aut ma- I


'
uranisfucritbovem,
qui,'.iuraT autovem,
trein, mortemoriatur* occideirit) vel vcndiderit: quinque v3 &
Levit 16 Oui furatusfuerithominem,& venrlidc- bovesprounobove reftituet, 8c quatuoi- '^'

20. b. 9
riteum,conv!ftusnoxs, mortemoriatui". oves pro una ove.
Prov.
2C. c.
!7 Oni maledixerit patii iuo, vel matri, 2 Sieftringensfur domum, fivefuffodiens
20. mortc moriarur. fuerit inventus , accepto vulnere mortuus&
D 18 Si rixatifuerintviri, 5: percufleritalter fuerit: percuflorrtoneritreus fanguinis.
Matt. proximumfuumlapide, vel piigno, & iiie 3 Qii6dfiortofolehocfecerit,homicidium
mor tu s no n fu e it ff d jacu er it n ledu lo
i; j , perpetravit,&ipfemorietur. Si nohabuerit,
i :

Marc.
!7.b.io
19 Sifurrexerit, & ambulaveritforisfuper quod pro furto rcddat ipic vcnundabitliri ,

baculumfuum, innocenserit, quipercufle- 4 Si inventum fherit apudeum, quod fu-


rit, ita tamen ut operasejus, & impenfas in ratus eft viven,s, fivebos, liveaftnus, five ,

medicos reftituat ovis: duplum reftituet.


20 Qui percuflerit fervum fuum, vel an- 5 Si laeierit quifpiam agrum , vel vineam,
cillam virga, & mortui fuerintin manibus &dimiferit jumentum fuum, utdepafcatur
ejus, criminis reus erit. aliena: quidquid optimum habueritinagro
21 Sinauteunodie>velduobusfuper vixe- fuo, vel in vineiprodamniaEftimationere-'
rit,n6fubj2c.ebitp§ne,cuia pecunia illius efti ftituet.
22 Si rixati fuerintviri,&:percufleritquis 6 Si egreflus ignis invenerit fpinas, com- &
muliercm prxghantemj&abortivum quidem prehenderitacervosfrugum , five ftantcsfe-
fecerit, fed ipfa vixerit, fubjacebitdamno, getesinagris, reddet damnum, qui igneiri
quantummaritusmulierisexpetierif , ar- iuccenderit. &
bitri judicaverint. 7 Si quiscommendaveritamicopecuniam
21 Sin aiitein mors ejus fuerit fubfecuta aut vas in cuftodiam, ab eo , quifufce- &
reddet animam pro anima,- perat,fuitoablatafuerint: fl inveniturfur
E 24 OcujunlproocuI(),dentemprodente, duplum reddet.
'Mar. manum pro manu, pedem pro pede, 8 Si latet fur, dominusdomusapplicabi-
' a }? 25 Aduftionchi pro aduftione, vulnuspro tur ad deos, & jurabit, quod nonextenderit
Leviu vulnere, livorein pro livore, manum in rem proximifui^
z-i. d.
to.
25 Si percuflerit quifpiam oculum fervi p Ad perpetrandamfraudem,taminbove,
Deut. fui, aut ancillxjdfclulcoseosfeceritjdimittet quam in afino, ove,ac veftimento, & quid- &
?9' '^. coslibcrosprooculo, quemeruit. quiddamnuminferrepoteft ad deosutriuf- :

27 Dentem quoquc fi excufleritfcrvo, vel qUecaufapervenieti fi illi judicaverint, &


ancillx ,fuce fimiliter dimittet eos liberos duplum reftituet proximo fuo.
zS Si boscornupcrcufleritvirum, autmu- I o Si quis commendaverit proximo fuo afi-
lierem, & mortuifuerint,
lapidibusobrue- num,bovem,ovem,& omnc jumentumadcu-
tur: &noncoinedenturcarnesejus, domi- ftodiam,&mortuumfuerit,autdebilitatum,
nus quoque bovis innocens erit. velcaptuab hoftibus, nullufquehoc viderit:
29 Quodfiboscornupetafucritabheri, &
I I Jusjurandueritinmedio,qu6dnonexte-

nudiuftertius, &
conteffati funt dominum derit manu ad rem proximi fui:"''"'lufcipietque
ejus, nec rec]uferiteum,occideritquevirum, dns juramcnrum,&illereddere noncogetur.
autmulierem &boslapidibusobructur,

Sc • 2, Quodfifurto ablatum fuerit, reftituet
dominum ejus occident. damnum domino.
50 Quod fi pretium fuerit ci impoiitu, dabit 1} Si comeftum ^ heftia, deferatadeom,
proanimafuaquidquid fuerit poftulatus. quod occifum eft, & non reftituet.
31 Filium quoque, &: filiam ficornu per- i4Quia proximofuoquidquamhorum mu-
cuflerit, fimili fententis fubjacebit. tuo poftulaverit, & debilitatum,aut mortuu
^2 Sifervum, ancillamque invaierit, tri- fuerit dno no pra:fente,redderecompelletur.
^intaficlosargentidofninodabit, bos vero 15 Quod fi improefentiarum dominus fue-
iapi<.'ibus opprimeiur. rit, nonreltituet, maximcficonduftum ve-
?5 Si quisaperueritciflernam,&foderit, nerat pro mcrcede operis fui.
Sc nonoperueriteam, cecideritquebos,aut 16 '''Sifeduxcritquisvirginemnecdumde-
iflnu,<^ in eam, fponfatam, dormieritque cum ea: dotabit
4 Reddetdominuscifternspretiu iumen- eam, & habebit eam uxorem.
f)vi iy: quodautem mortr.um efl:, ip/ius erit. 17 Si pater virginis dare noluerit, reddct
^5 Si bos alienus bovemalteriusvulnera- pecuniam juxtamodum dotis,quam virgincs
I *

accipcre confueverunt. I? Omnia; quje dixi vobis, cuft;odite. Et


18 Aialeficos hon pateris vivere. per nomcn externorum deorilm non jura-
I <) (^ui coicrit ciijumento,morte moriatur. bitis,nequc audietur. cx ore veftro.
L ev. 20 '^'
C^i immolat diis , occidetur, prs- 14 Tribus vicibus pcr fingiilos annos mihi
19.3.4 t^erquain Domino foli. fefta cclcbrabiti.s.,
D 21 Advenam non contriflabis , neque af- 15 Solcmnltatem a/.ymorum cuftodies ,

Zacb. fiiges eum : advenx enim 6c ipfi fuiftis in Scptcm diebuscomedesaxYma, * ficutprae- C
7.C 10 Sup.
terra >?vgypti : cQpi tibi, temporemelifis novorum,quando
J.a.j
22 Vidua', pupillo non nocebitis.
^ egrcliuses de v?;gypto: non apparcbis in '^'
Jnf.n
2j Si la-feritis eos , vociferabuntur ad confi)cftu meo vacuus. , CII.
me , &
cgo, audiam clamorem eorum. t6 Et Iblemnitatcm 'meflls, primitivorum Deut,
10. d.
24 Et indignabitur fiiror meus , percu- operis tui, quaecumquefcminaverisin agro, 16.
tiamqiie vos gladio , &
erunt uxores ve- foleinnitatem quoqucinexitUanhi . quando •Eccl.
ftra;vidus, &
filii veflri pupilli. congregaverisomnesfrugestuasdc agro. jy.a.6
25 Si pecuniam mutuam dederis populo 17 Ter in anno apparebit: qmrie mafculi-
meopauperi, quihabitatrecum, rlonurge- num tuum coram Domirio Deo tuo.,
bis euni quafi exador, necufuris opprimes 18 Non immolabis fuperfrumcntofangui-
2£> Sipignusi proximotuoacceperlsvefti- nem viftiniaj mese , nec, remanebit adeps
mcntuiu,. ante. folis occafunl reddes ei. folemnitatis meo; ufque mane.
^7 Ipfum enim efl: folum ,, quo operitur, 19 Primitias frii,gum terra: tuje deferes in Cleut.
indumcntuincarnis ejus, ncc habet aliud, domum Domini Dei tui: Non coques hoe^ 4.C. iz
nquodormiat: fi clamaveritadme, exau- duni in lafte niatris fuae Infra . ,

diam e;;m, quia mifericors fum: 20 F.cce ego mittdm angelum meum, qui J4. «1.
•»
Aft. 10.
1% Diis non d^trahcs , & principi po- -^'
prxcedat te, cuftodiatin via, &intro- Deut. &
•Lev. puli tui non malediccs. <
,
ducat, in lociim, quem paravi. 7.b. II
ii.b.S i^) Decimas tuas , & primitias tuas non 21 Obfervaeum, &
audi vocem ejus, nec
Ezccli. tardabis reddere ;• primogenitum filio-: contemhendum putes quia hon dimittet :

44. g- rum tuorum dabis mihii . ,


cum peccaveris, &, efl; riomeri meuin in illo
jo.
Supr»
!
\o De bobus quoque, &: ovibus fimiliter ,
22 Quodfiaudierisvocem ejus, feceris &
i|.a.2 facies feptcm dicbus fit cum matre fua j
: omnia, qUa: loquor,, inimicus ero inimicis
i&b. II die odava reddes ilhmi mihi. tuis, &
affliganl affligentes te.
D
Inf.,}
b. 19
\ Viri fahfti eritis mihi
I carnem , quse : 2j Prxcedetque te artgelusmeus, in- & ,

''Infr.
a beftiis fucrit pracguftata non comede- , trodiicet tead Amorrh2Eum,& Hethaeum,^
tis , fed proiicietis canibus. Phcreza:um ,C^ianari3eumque, & Hevceum, Jof.i4
&:Jebufaeum , quos ego conterani C.IJ.
C A P I ITT T X X K_ 24 Nori adorabis deos eorum , nec coles' Deut.
Lf^^s prafixtt iudtcjhns : los ^ fy aftnus inimici fer" 7.C.IT.
vandiis > nort accipienda a iudtcibus miinera 1 de
eos non facies opcra eorum, feddeftrues
:

anni y fT diei feptimi quitte t tribufgue feflit pr^- eos, & confringes ftatuas eorum.
cipttis ! promittit Deus fe populo Anfelum in du- 25 Servietifqije Domino Deo veftro , ut
cem itineris prjemiffuriim ,
bus pr<ecepta s dt idololatrta ,
pramium fervanti-
faedere Chana-
^ benedicani panibus tuis , aquis, & & aa
teram infirmitatenr de medio tui .
n<tornm fugiendis , deqne eis exterminandis .
2(5 Non eritinfc2Ciinda,nec fterilisin terra
I "KJOn fufcipies Yocem mendacii nec :
t:ua numerum dierum tuoruniimplebo
-LN junges manuni tuam, ut proimpio ;

dicas falfum tefiiimoniunii 27 Terroremmeum mittam in prxcurhnn


2 Non fequeris turbam adfaciendum ma-
tuum l & occidam omnenl populum , ad
lum, nec in judicio plurimorum requicfces quem ingredieris , cun^toriimque inimico-
fententia», ut a vero devies.
rum tuorum coram te terga vertam:
3Pauperisquoq;nonmifereberisinjudicio: Emittenscrabronespniis, qui fugabunt
Oeut.
»Deut 4 Si occurreris bovi inimici tui , aut afino ""'^^^ Chanansum, Sc Hethaeum , ante 7.C.14
ii.a.i
erranti, reduc ad eum.
juam introeas.
i

2g Non eiiciam eos^facie tua anno und.


5 Si viderisafinum odientis te jaccre fub
onere, non pertranfibis,fed fublevabis cu eo.
ne terra in folitudinem redigatur, cre- &
fcnnt contra te beftix.
6 Non declinabisinjiidicium pauperis.
10 Paulatim expellam eos de confpedu tuo,
7 Mendacium fiigies: infontem, 6c juftum
non occides: qliia averfor iinpium. donec augearis , polfideas terram &
•Dan. & Nec accipies munera,qu2eetiamexcx- 31 Ponam autem terminos tuos k mari
ij. f. cant
prudentes, &: fubvertunt vcrba jufl:oru.
rubro ufqiie ad mare PaliEfl:irioriiiij , ^ &
deferto ufque ad fluvium tradarii in ma- :
9 Peregrino molcltusnoneris fcitis enim
B adyenarum animas} quia&ipfi
peregrini
nibus veflris habitatores terrx,
:

eiiciam &
*Deut fuiftis in terraj^gypti. eos de confpedu vefl:ro.
16. d.
o Sex annis feminabis terram tuam , 52 Noninibiscumeisfcedus, nec cumdiis &
18. Deuf.'
eorum
EccH. congregabis fruges eius.
20, d. 1 1 Annoautemfeptiriiodimitteseam,& re- 5? Nonhabitent interratua,nefortepec- Uf.H
faciant in me, fi fervieris diis eorum :
n. quicfcere facies, utcomedantpauperespo- care te
tibi certecrit in fcandalum .
p.ulitui,&quidquidreliquum fuerit, edant quod
Gen.
46.3, j
bcftix agri ita facies in vinea,& oliveto tuo:
:
C A P U T X X T V.
Moyfesa Deolatas h,^n ad pnpulum refert , popiilus
1 2 Sek diebus operaberis feptimo die cef- eat acceptat (V fcedus faucit intty Deumt
:
po- ;

fabis , ut requiefcat bos, & afinus tuus & rc~ pulum oLlatis Domino facrificiify faderifqut fan- :
,

frigeretur fiHusancillcEtuae , 4'cadvcna, ^uine in poptili.m refperfo , Moyftst c^ettrisad ra-

B 2 ilicem
. : . . , : ,,

B
dicem ynonriT manrntihtu t folus hi montem afcen- 9 Afcenderuntque i^loyfes , ik Aaron
,1'it't ttt tabulat legis aecipiat
^uadra^inta diebui <(3-
>
noFlibus permanfit
nhi cum Domsno
.
Nadab, & Abiu, & feptuaginta de feniori-
bus Ifrael
I TVyTOyfi quoque dixit Afcende ad 10 Ec viderunt Deum Ifrael , & fub pe
:

IVX Doniinum tu, & Aaron , Nadab , dibus ejus quafi opus lapidis iapphirini
& Abiu Sc feptuaginta fenes ex Iffael & quafi coelum, ciim ferenuni eft.
, ,

& adofabitis prbcul. Nec fuper cos qui proculreceflerant de 1 1 ,

z Soiufque Moyfesafcendet ad Domirium Ifrael, mifit manum fuam videruntque , filiis ,

& non appropinquabunt hec populus Deum, ^ comederunt, ac biberunt.


iffi !

afcendet cujn eo. a Dixit autem Dominus ad Moyfen



I ;

Venit ergo Moyfcs & narravit plebi om- Afcende ad me in nionteni & efto ibi da-
3 , , :

nia verba Domini, atque judieia refpon- boque tibi tabulas lapideas, & legcm, ac
s
ditque omnis populus una voce : Omnia mandata, quas fcripfi, ut doceas eos.
verbaDomini, quae locutuSeft, faciemus. II Surrexerunt Moyfes & Jofue mini- ,

4 Scripfit autemMoyfes univerfos fermo- fter eius afcendcnfque Moyfes in mon- :

ncsDominij & inaneconfurgensidificavit tem Dei,


altare ad radices montis, & duodccim ti- 14 Senioribus ait Expeftate hic, donec :

tulcs per duodecim tribus Ifrael revertamur ad vos . Habetis Aaron , &
5 I^lifitque juvenes de filiis Ifracl, & obtu- Hur yobifcunii fi quid natum fuerit quae-
lerunthplocatifla, immolaveruntque yi&.i- ftibnis, referetis ad eos.
hias pacificas DOmino vitulos duodecim
,'
15 Cumquc afcendiffet Moyfcs > operuit
6 Tulit itaque Moyfes dimidiam partem nubes montem
fanguinis , & mlfit in crateras pa!rtcm 16 Et habitavit gloria Domini fuper Sinai
:

autem refidiiam fudit fupef altare. tegens iJknn nube fex diebus: feptimoaii-
7 AlTumenfque volunVen foederis , legit tem die vocavit eum Dominus de niedio
audientc populo , qui dixerunt Onmia , caligints. :

qux locutus eft Dominus , laciemus , & 17 Erat autem fpecie§ gloria? Domini
erimus obedierites. quafi ignis ardens fuper verticem iVAontis
3 ille vero rumptiim fanguinem refperfit in c.onfpedu filioruai Ifrael.
ih populum , &: ait Hic eft fanguis fce- 18 IngrelVufque Moyfes inedium nebulaz ,
:

derij , <juod pepigit Dominus vobifcum afcendit in montem, & fuit ibi quadragin-
yper cunciis fermonibus his. ta diebus, & quadraginta noftibus.

C A P U T XXV. tis :Aurum , &: argentum, dc xs,

IkletMr •primittaruin , ac dt»erum ohlatip ad Dei 4 Hyacinthum, &: purpuram,coccumque


tabernaculii):i fermandurn , arcam fifderls , vien bistindum, &byflum,piJoscaprarum,
fnm fanum pre^efifionij , f[op fepitept candela 5 Ecpelles arietumrubricatas, pcJlefque
iirutrt , cunElaqtie illii pen(nri2tia : hcrutn emnium ianthinas, Sc ligna Secim:
m»»firaiur exein-plar
6 OJeum ad iuminaria.concinnanda:aroma-
s T Ocutus cft Dominus ad Moyfe.n
unguentum,&thymia)nata bonioaoris. , di- tain
7 Lapjdes onychinps, & gcmmas ad ornan-
2 loquere filiis Ifrael , ut toll^nt mihi
ac rationale, dum ephod,
priniitias ab omni homine , qui ofterct 8 Facientque mihi fanftuarium , & habi-
ultroneus , accipietis ea. tabo in medio eorum iHebr.
? Haec fu»t autem , quae accipere debe- 9 JuxtaomnemfimiJitudinet.il^ernaculi 9. a.i. '
f X O D I. 69

qiiod oftendam tibi : dc omnium vaforum in 3 5 Sphxruls fub duobus,<;al^mis pertri^


rultum.ejiis, fitquefacietisillud Ibca , qui fimul fex fiunt, procedehtes de ha-
10 Artrain delighisSctini compingite, cu- ftili jjtio
jus longitudo habeat duos , ik femis cubitos 36 Et fphxrulx igitur ,
: calariii ex ipfo &
Jatitudo, cubitum, &dimidium :altitudo, erunt, univerfaduftilia deaurb puriflimo.
cubitnm rimiliter, ac femifleni,. 37 Facies.&lucern^sfeptem, &:^poneseas
1 1 Et deaurabis eam auro, mundiniwVo in- fuper candelabrum , ut luceant ex ndverfo
tus, &foris; facicfque fupra coronam au- 38 Emunftoriaquoque, ubi quxcmunda &
ream per circuitum : funt cxtinguantur , fiant de auro purillimo
12 Et.quatuorcirculo? aureos,qubs ppnes 35? Omne pondus candelabricum univerfis
per quatuor arexanculoj.^duocirculi iint in vafis fuis habcbit tnlentum auri pUriflimi
Jatcreuno , &duo inaJttro. 40 tnfpice, &
fnc fecundiim, excmplar
1 ? Facies quoque veftes de lignis Setim , 8c quod tibi in mohtehionftratum eft
operies eosauro.
C P T X X V L
14 Inducefqueper circuJos, qui funtin ar- FoTma if^- conftrutl io t aleyvaculi
A U
Mofnh!% veli» aytd. >
cxlaterihus, utporteturincis: propii iatort i ^menfdf , randtlabri tentorii iux-
, ^
15 Qui femper erunt incirculis, nec um- *a fiias tjuttqne tnenfiirat .

quam extrahentur ab eis I TPAbernaculum vero


ita facies: Decem
16 Poncfqueinarca teftificatibnem,quahi X
cortin.-isdebyflb.retortas , &liyacin-
daho tibi. tho, acpurpura, coccoque bis tin<ao, va-
i7Facies& propitiatoriudeauro.i-nundifli'- riatasopere plumario facies.
mosduoscubitoSj&dimidium tencbitlongi- 2 Lo.ngitudo cortinae unius hnbebit viginti
tudo eius, & cubitum , ac femiflem latitudo odocubitos latitudp,, quatlibr cubitorum :

18 DuosquoqueCherubim aureos, &


pro- erit ..IJnius meniurae ifientuniverfa tentoria
3 Qiiinquccortihxfibi jungfentur mutu6,&
du»5liJes facies,ex utrnque pnrte oraculi.
19 Clierubim unus fit in laiere uno, &
alter alise quinque nexu fimili cohxrebunt
in altero 4 Aqfulas hyacinthinas ,in lateribus , ac
20 Utrumque latus propltiatorii tegant ex- fummitatibus facies cortliurum, utpolfint
pandentes alas, & operientes or^culum , tef- iijvicem cppulari.
piciantque fe mutuoverfis vultibus inpro- 5 Quinquagenasanrii.las cortina habebit in
pitiatorium ,quoDperienda eftarca. utraque,parte,ita inf^rtas, ut anfa cohtra an-
2 1 In qua poncs teftimoniu,quod dabo tibi. fam veniat, &
altera alteri poflit aptari.^
22 Inde prscipiam, &lbquar ad tefupra <5 Facics&jiuinqudgiota circtiiQS aureo.s ,
propitiatorium, ac de medio duorum Cheru- quibus cortinarum vela jungerida funt, ut
])im,quieruntfuper arcam teftimonii, cun- unum tabcrnaculum fiat
&a, qucf mandabo per te fijiis Ifrael
.,
7 Facies & faga cilicina uftdecim , ad ope-
2 ? Facies & menfam de iignis Sctim.haben- rienduin tevlum tabernacuii.
tc duos cubitos Jongitudinis ,& in latitudine 8 Longitudo fagi unius ,habebit triginta c\x
cubiturn , & in altitudine cubitri,ac fetnifse bicos: &latitudo quatudr; aequa erit men.
.

24 Et inautabis eam auro purifflmo facief- furafagorum omnium .


:

queilli Jabium aureum per circuitum .9 Equibusquinque junges feorfuhi , & fex
.

Et ipfi labio cbronam interrafilem aJ- fibi mutuo copulabis , ita ut fextum fagum iri
tam quatuor digitis : & fuper illani , alteram fronte tedi duplice$. _
,

coronam anreblam lo Facies & quinquaginta aiifas in orafagi


2<J Quatuor quoque circulos aureos
prapa- unius , ut conjun^i cu:n altero queat i &
rabis, &pones eosin quatuor angulisejuf- quinquaginta anfas in orii fagi alteriiis , lit
dcin menfx per fingulos pedes cum altero copuletur. ,

27 Subter corona erut circuli aurei, ut mit- II Facies & quinquaginta f/bulas aeneas
tantur vedes per eos, & poffit menfa portari. quibus ju ngantur ahfs , ut unum ex omnibu
28 Ipfos quoq^veftes faciesdelignisSetim, operimcntum fiat .,
.
.

& circiidabisauro ad fubvehendam menfam. 12 Quod autem fuperfuerit in fagis, quoe


19 Parabis&acetabula,acphialas , thuri- pai antur tefto, id cft^ , unum fagum, quod
bnla, & cyathos , in quibus oftercnda funtli- ampllus eft, e^c mcdietate ejus operiespo-
bamina, exauropuriflimo. fteriora tabernaculi.
30 Et ponfs fuper menfam panespropofi- §3 Etcubitus ex una partepedc^bit, &^alter
tionis in confpcclu meo femper. exaltera, quipluseftinfagorum longitudi--
D 31 Facies &candelabrum duftile deauro ne, utrumquelatus tabernaculi protegens.
mudiflimo;haftiJeejus , & calamos,fcyphos, 14 Facies,& operimentum aliud ted:o de
& fpliaeruJas ,ac lilia cx ipfo procedentia , peJlibus arietum rubricatis:& fuper hoc rur-.
32 Scx calami ingrcdientur de lateribus, fum aliud operimentu de janthinis pcllibus
tres exunolatere, &tresex altero. t5 Facies & tabulas ftantes tabernaCulide
3? Tresfcyphiqiiafi in nucis moduperca- lignisSetim.
lamos fingulos,fphcerulaq^fimul, & lilium: & i6QueCn?ul§dehoscubitos longitudine m .

calamo al- habeati& in latitudine fingulos , ac fclnjflem.


tres fimiliterfcyphi infiarnucis in
tero,lphxruJaq-fimul &
lilium;hoc erit opus 17 In lateribus tabulse,
dvx incaftratura»
fex cakmoru.qui producendi funt dehaftili. fi"t q,uibus tabuJa alteri tabula: coHneaatur,
34 In ipfoautemcandelabroeruntquatuor ato'in huncmodu cunftx tabulx parabutur.
icyphi in nucis uiodum
, fpharuJsqUe per iS^Quarum viginti erunt inlatere meridia-
finguJos, &Jilia. o, qSodvergit ad Auftrum .
,

E 3
; . .. , . : . :

19 Quib us quadraginta bafcs argenteas meridiano : menfa enim ftabic in parte


fiindes,iit hinse bales fingulis tabulis per Aquiionis
duos angulcs fubiiciancur. ^6 Facics&tentorium inintroitu tjiberna-
20. Inlaterequonjfecudb tabernaculi^quod culi de hyacintho, &
purpura, coccoquebis
vci gjtad aquiJonem /viginti tabuls erunt, tinfto, &
byfloretorta, opere piumarii
Quadraginta habentesbaleaargenteas: 37 Et quinque columnas deaurabis ligno-
bin.T bales iingulis tabulis fupponentur. rum Setim, ante quas ducetur tentorium ;

22 Ad occidentrJcm verd plagam taber- quarum eruntcapitaaurca, & bafes xncx.


naculi facies fex tabulas,
C A P U T X X V J I.
2? Et rurfum alias duas , quce in angulis Altart hohcau^oiHmy atrtiim tabeynaeuli , terto-
erigantur poft tergum tabernaculi. riiim , rolumn£ , oleuxit iticernarum parari iu-
24 Eruntque conjunftx a deorlum ufque hentur , earum accenjto ,

furfum, &
una omnes compa^o retinebit., i "CAcies & altare de lignisSetim, quod
Duabus quoque tabulis, qux in angulis po- X"^ habebitquinquecubitos in longitudi
nendae funt, limilis junfiura fervabitur. ne, &
totidem in latitudine, id e{[ quadrum 3S.C.6
25 Et crunc iimui tabuJi^e ofto , bafes ea- & trcs cubitos in altitudine,
rum argentesE ledecim, duabus bafibus per 2 Cornua autem per quatuor angulos ex
unam tabulam lupputatis. ipfo crunt: tk operies iliud cere.
26 Facies &
veftes de lignis Setim quin- 3 Faciefque in ufus ejus lebe^es ad fufci
que ad continendas tabulas in uno latcre piendos cinercs, &
forcipes, atque fufci
tabernaculi, nulas, &
ignium receptaculaj omnia vala
27 Et quiuquealios in altero, 8c ejufdem ex sre fabricabis.
nunieri ad occidentalem plagam 4 Craticulamque in modum retis aeneam
28 Qui mittentur per medias tabulas a per cujus qiiatuor angulos erunt quatuor
fummo ufqr!.e ad fummum annuli ^rnei,
29 Ipfasquoqj tabulasdeaurabis, &fundes $ Quos poncs ful^tcr arulam altaris : crit-
in cis annulos aureos, per quos veftes tabula- que craticula ufqiie ad altaris medium.
ta contineant quos operies lajninis au rcis
: 6 Facies &
vcftes altaris de lignis Sctim
30 Et crigestabernaculum juxtaexemplar, duos, quos operies laminis xneis
quod tibi in monte monflratum c/i
'^"
7 Et induccs per circulos , eruntque ex
?4. C 1 1
Facies &
veludehyacjntKo,& pyrpura utroqi:e latcre altaris ad portandum.
lO.
coccoque bis tindo , &
byflb retorta , o pere 8 Nonfolidu)n, fedinane, cavumin- •Snp. &
plumario,& pulchra varietatecontextum trinfecus facies iilud , ficut tibi in monte 10. d,
52 Quod appendes antequatuor colunmas monftratum efJ:. 24.
&
de lignisSetim, qux ipfae quidem dcauratx 9 Facics atrinm tabcrnaculi , in cu jus au-
eiunt, & habcbuntcapitaaurea, fed bafcs ftrali plagacontra meridiem erunt tentoria
argenteas. de byflb retorta centum cubitos unum latus :

53 Infcreturautem velum per circulos , in- tenebit in lougitudine.


tra quod ppnes arcam tcftimonii, quo ei; San- 10 Et columnas viginti cum bafibus toti-
ftuariu,& Sanftuarii fanftuaria dividentur. dem ;tneis, qux capita cum caelaturis fuis
?4 Pones &
propitiatorium fuper arcam habebunt argentea.
tcftimonii in Sanfto fanftorum. 1 1 Similiter in latere Aquilonis perlon- &
?5 Mcnfamque extra velum &
contra gum erunt tentoriacentumcuhitorfbcolum-
:

n-.:nram candelabrum in latere tabcrnaculi na: viginti, bafesienea: cjufdem numeri, & &
capita
E X O D I .
71

capita carum cum caelaturis fuis argentea 17 _Omn.cs columnx- atrii pT circijitum
12 In latitudine veroatrii, quod refpicit veftitx' crunt argenteis kraiui.s,-. capiti^bus
ad occidentem ,erunttentoria perquinqua- argenteis, dc bafibus $nei^.
gintacubitosj&columna decem , bafcfque 18 In lonc^itudine occupabit atriumcubi-
totidem . tos cenrum , in latitudine quinquaginca
I? Ineaquoqueatriilatitudine, qu2 refpi- altitudo quinque cubitorum erit 5 iierque '

cit ad orlentem, quinquaginta cubiti erunt de byflb retorta, & habebic bafcs oeneas.
14 In quibus quindecim cubitorum tento- 19. Cunfta vafatabernaculi in omnes u't)s.,
ria latcri uno deputabuntur , columnGeque & cseremonias , tam paxillos ejus , qivkm
tres, &: bafes totidem : atrii , ex jtre facies.
15 Et in latere altero erunt tentoria cu- 20 Prscipe filiis Ifrael , ut afterant tibi
bitosobtinentia quindecim, coiumnse tres, oleumdearboribusolivarum puriflimu, pi-
8c bafes totidem loque contufum ut ardeat lucerna femper
:

16 In introitu vero atrii fiet tentorium 21 Intabernaculoteftimoui, cxtra velum


cubitorum viginti ex hyacintlio , & pur- quodoppanfum eft teftimonio Et colloca-
pura , coccoque bis tindo , & byflb re- bunteam Aaron, &
filii ejus, ut ufquemaue
torta , opere plumarii columnas habebit luceac coram Domino. Perpecuus eric oultus
:

quatuor, cum bafibus totidem. per fucceflionemeorumifiliislfrael. .4-..

E 4 C A-
: ,, : : . , . :

C A P U T XXVIII. tinao , & bvffo recorra .

P^n;*...;/^ h.du.-^errMjl^.r^h, JPJ^^ ths dt] .^^ Quadraiigulum erit, & duplex: men-
Jtrib-rjMr . auram palmi habeDic tain in longitudine ,
1 A Pplica quccue ad te Aaron frarrem 'cuan! in latitt:dine .

jrjL:ui:mcumfil:isfu:5deraediofiliorum! i" Poneique irt eo quatuor ordines lapi-


ilfrae^jUt raccrriorinfungantur mihi Aaron dum in prirab verfu erit lapisfardi
:
;

!Nadab, &:Abiu, Eleazar, &:Ithamar. topaxius, &:fmaragdus :

2 Faciefcje veftein fan6am Aaron fratri i8 In fecundo carbunculus , fapphirus y


^tuoingloriam, & decoren. & jalpis
% Et loqueris cuniS:s fapietibus Corde,quos J9 In tertio irgurius , achates , ame- &
replevi fpiritu prudentix, ut faciant veftes jthyfhis
Aaron, in cu'hus fanfcif.carjs miniftret mihi, 20 In quarto chryfolitus, onychinus ,
j
be- &
4 Hxc autemeruntveft:mento,quxfccienr: :ryllus: inclufiauro erunt per ordines fuos
Rationale. &lupernumera]e, tunica:r.,&- li- 21 Habebuntcue nomina filiorum Ifrael
j

neam ftri^am, cidarim , & balteum Facient ;duodecim nominibus czlabuntur , finguli
.

ve/limenta landa fratri tuoAaron, Scfiliis lapides nomJnibus /ingulorum per duode-
ejus, ucfacerdotio funranturmihi. cim Tribus
5 Acciaietcjaurum, &
hvacinthum, 8c pur- 22 Facics:n rationali catenas fibi invicem
pu^am, "coccumcuebistiniSu^^&byffum. icohcerentes ex auro puriffimo :
Facientautem fupcrhumerale deauro, &
Et duos annulos aureos , quos pones in
1

hyacinrbo, & purpura, ccccoque bls tinfto, utracuerationalisfummitate


& ovfio retorta, crere pciymito . 24 Catenafque aureas junges annulis, qui
7 D'jasoras junfias habebit inutroque la- fjr.tinmargiuibus ejus.
terefummitatum , utin unumredeant. 25 Et ipfarum catenarura e.i?trema duobus
S Ipfa cuocue textura, Sc cunda operis va- copulabis uncinis in utroqueiaterefuperhu-
netas eritexauro,& hyacintho , &
purpura, ''neralis, quod rationale refpicit.
coccocuebis tinSo , &' byfib retorta . 26 Facies,&duosannulosaurcos, quospo-
9 Sumefque duos lapidesonvchinos,&rcul-'ncsin fummitatibus rationalis in oris cu3e .

pes in fis nom.ina filiorum liVael : e regione funt fuperhumeralis . &pofteriora


i'o Sernor.iina in lapide uno
, &
fex reliqua ejusafpiciunt.
inaltero, juxta ordinem nativitatis eorum . 27 Nec ncn &aHos dnos annulosaureos,
II Operefculptoris. & cxlacura gem.marii qui ponendi funtin utroque laterefuperhu-
fculpes eos nominibus fi:iorum Ifrael, inclu- meralis deorfum, quod refpicit contra fa-*
fosauro, atcue circumdatos ciem jnndurz inferioris, ut aptari poffit
wEtponcs inutrocue latere fu:?erhume- cum fuperhumeraii
ra]:s, memoriale filiislfracl Portabitc; Aa-
. 2? Et ftringatur rationalc ahnulis fuiscum
ron nomina eornm coram Domino fuper u- annulis fuperhuhieralis vitta hyacinthina,
trumquehum.erurn, ob recordationera. utmaneat juudura fabrefafia , &afe invi-j
,

13 Fac.es & uncinos exauro, cera rationale, & fuperhumerale nequeant'


14 Et duascatenulasex auropuriffimofbi feparari. >

jnv:cem cohsrencf s, cuas inferes uncinis 29 Portabitcue Aaron nomina filioniJn If-,
.
j

15 Rationale quocue judicij facies opere'racl in ratiohali judicii fuper pefius ftium,i
polymro juxta texturam fuperhum.craiis , ex jquando in$redietur Sanduarium , memoria-(
auro, r.yacintho, &purpura, ccccocue bis 1 e ccram Dom ino inarternum.

50 Po-
o 73
Ponesautcminrationali judiciiDodri-
30 tunicis lincis > cingefque balteo.
mni , & Veritatcm, quae er u nt in pedtore Aa- 9 Aaron fcilicet, &
libcros cjus,& impones
ron , quando ingredietur coram Domino & ; cis mitras; eruntq5 facerdotcs mihi rcJigione
gtilabit judicium filioruin Ifrdel in pc6iore pcrpctua. Poftqiiam initiaveris manu s coru
iiio , in confpedu Domini femper 10 Applicabis& vitulum coramtaberna- •Lev.
3 1 Facies ^ tunicam luperhumeralis to- culo tf ftimonii Imponentque Aaron,& fiJii
.

tam hyacinthinanii cjus manusfuper caputilJius,


3* In cujus mediofupra eritcapitium , tk 11 Et maftabis cum in confpe£lu Domini,
ora per gyrum cjus textilis, iicut fieri folet juxtaoftiumtabcrnaculi tcftimonii.
in extrcmis veftium partibus , ne facile ruirj- la Sumptumquc dc fanguincvituIi,Pohes
patur. fuper cornua altaris digito tuo, reliquum au-
?3 Deorfum vcro, ad pedes ejufdemtuni- tcmfanguinem fundes juxta bafim cjus.
C£ , pei- circuitum , quafi maja punica fa- 1 3 Sumes & adipcm totum , qui operit in-
, cx hyacintho i & purpura , ik: coeco bis teiiina,
cie^ &
reticulum jecoris , ac duos rencs,
tindo, mixtii9in medio tintinnabuliis. & adipcm, qui fuper eoseft, &ofteres in-
34 Ita uttintinnabulum fitaureum, &
ma- ccnfum fupcr altare.
lum punicuni , rurfumque cintinnabulum a- 14 Carnes vcro vituli,&coriri,& fimu cobu-
liudaureum, & malum punicum. rcs foris extra caftra,e6 quod propcccatisfit.
Ec. 35 Et vcftietur ca Aaron inbfficiomini- 15 Unum quoquearictcm fumes,fuper cu-
b.u.
fterii, ut audiatur fonitus , quandoingredi- jus caputponent Aaron, filiiejus manus &
tur, &egrcditur Sanftuariumin confpedu \6 Quemcummad.iveris , tollcsdefangui-
Domini, &nonmoriaturi nccjus, &fundcs circa altarc.
36 Facics & laminam de aUro purifTimo in 17 Ipfum autcm arictcm fecabisin frufta
;

qua lculpcs opcrc c§latoris Sandu Domino lotaqucinteftinacjus, ac pedes poncs fuper
37 Ligabifque cam vitta hyacinthina , Sc cohcifas carnes , &ftiper capUtilliiis,
critfupier tiaram 18 Et ofteres totum arietem iH ihcehfum fu-
38 Immlriensfronti pontificis Probabitqj peraltarc: ©blatio cftDomino, odor fua-
:

Aaron iniquitatescorum , qua: obtulerunt,& vilfimus viftimae Domini


fanftificaverritfiliilfrael, in cunftis muncri- 1 9T0IICS quoqiarietchi a]tei-um,fuifJer cu jus

bus,& donariis fuis. Erit autcm lamina seper caput Aaron, &
filii ejus ponent hiahus.

in fronte ejus, ut placatus fit eis Dominus 20 Quem eum immolaveris,fumcs dc sagui-
.

39 Stringefquetunicam byiro,& tiaram byf- heejus, & ponesfupcr cxtrcmum auriculae


finam facics , & baltcum opere plumarii dextcrae Aaroh,& fiJibrum ejus,& fupcrpoJ-
40 Porro filiis Aaron tunicas lineas parabis, lices manu S corum, ac pedis dextri, fundefq j
& balteos , ac tiaras in gldriain, & detorem fanguinem fuper altare per circuituin
:

41 Veftiefque his omnibus A.aron fratrem 2 Cumque tiilcris de fahguinc,qui eft fuper
1

tuum, & fijios ejus cumeo. Etcunftorum dltare, & de oleo iindionis , afpcrges Aaron,
Confecrabis manus , fandificabifque illos , ut & vcftes ejus , & filios, & veftimcnta eorum
faccrdotio fungantur mihi. Cbnfecratifque ipfis, & veftibus,
42 Facii;s &
feminalia linea,ut bperiat carhe 22 Tollcsadipcm deariete, &caudam,&
turpitudlnis fuae, a rchibus ufque ad femora arvihaln, quae operit vitalia, ac ritticulum
43 Et utentur eis Aaron,& filii cjus,quando jecoris, & duos rcnes, atque adipem, qui
ingredit;turtabernacUlutefiimonii,veJquad'o fupercoseft, armumquc dcxtrum ,e6 quod
appropinquatadaJtarc,utminiftret:,insadua- fitaries confecrationist
rio,neihiquit:atis rei moriatur. Legitimu sc- 23 Tortamquc pahis Imius cruftulam con-
:

piterniim crit Aaron,& fehiini ejus poft eUm. fperfamoleo, laganum decaniftro aiymoru
quo.d pofitum eft ih cohfpedlu Dpmihi
C A P TJ t X X I 3t. s^Ponefq^ojnnia ujper manus Aaro,& filio-
iQuf fuerit facerdoium confecratio ytitufquethlaihnh rucjus,& iandificabiseos
pro illis , qui his ohleitionibus vefceritur : ac de elevanscora Dho.
duohut agttit antiiculis quotidie offertndis
. 25 Sulcipiefque univerfa de manibus eo-
A I QEd& hocfacies, ut mihi ihfacerdotio riim : &
incendes fupcr altare in holocau-
Lev. 9
a-7.
O cohfefct-ehtur ToUe vituluhi de armen- ftuh] , odoi-em fiiavinimum in confpedu Do-
.

mini, quia oblatio ejuseft


to, &arictcsduoS immiculatos.
z PahefqUeaxymos,& crUftulam abfojfer- 26 Sumcsquoq^ pcdufculumdearietcquo
nieto,qu?confperfx fitoleo,lagana qubqjazy- initiatus cft Aaron^fanftificabifque illud ele-
ma oleo lita : de fimila triticea cunfta facics. vatum coram Dfio, cedet in partem tuam . &
3 Etpofita incaniftrooffercs: vitulumau- 27 SanftificabifQue& pcdufculumcofecra-
fem, &duos arietes. tum, &
armum, quem dc ariete fcparafti
4 EtAaron , acfilios eju.*; applicabis ad o- 28 Qu o initiatus cft Aarom, filii cjus', cc &
ftium tabcrnaculi tcftimohii . CumqUc lave- dehtq;iaparteAaron,& fijioru cjusjureper-
rispatrem cutn filiis fuis nqua petuoi filiislfracl,quia primitivasut,&initia
5 de vidimis eoru pacificis, quaeoffcruntDho
Inducs Adron veftimehtis fuis,id cft,li-
hea& tunica,&fuperhumerali, &rationa- 29 Vcftem autcm fandam, quauteturAa-
li quodconftringesbalteo.
: ron,habebunt filii cjus pqft eum,ut ungantur
6 Et poncs tiaram ih Capite cjui, &lami-in ea , & confccrentur manus corum
nam fanftam fuper tiaram ?o Septem dicbusutetur illa, quipontifex
7 Et oleum unftionis fundes fUpcr caput pro eo fucriteonftitutusdefiliisejus, & qui
cjus: atquc bocritU confccrabitur ingredietur tabcrnaculum tcftimonii, utmi-
8 FilioSquoqueilliuSapplicabis, &indues niftretin Sanduario.

31 Arie-
.: & . :

74 ^ ^

Arietem autem conrecrarionistoUes,


? t annicu?os duos per fingulosdiesjugiter.
coques carnes ejus in loco lan^to 19 Unum agnum mane, &alterum vefpcre,
?J Quibus vercetur Aaron, & filiiejus. 40 Decimam partem fimilae confpcrfcoleo
••

Panesquoque, qui funtin caniftrp , invefli- tufo, quod liabeatmenfuramquartam par-


bulo tabernaculi teftimonii comedent. tem hin , & vinum ad libandum ejufdcni
Ut fit placabile facrificium, & fandi- menfurx in agno uno.
ficentur offlM-entium manus Alienigena 4» Alterum vero Agnum oftercs ad vefpe-
.

non veicetur ex cis , quia fanfti funt. ram juxta ritum matutinx oblationis & jux-
54 Qu6<i ii remanfcrit de carnibus confe- ta ea, qux diximus in odorem fuavitatis ,

cratis, five de panibus ufque niane, com- 41 Sacrificium efl: Domino, oblatione per-
bures reliquias igni non comedentur , quia petuaingenerationcs veftras, ad oftium ta-
:

fanftificata funt. bernaculi teftimonii coram Domino , ubi


?5 Omnia, qus praecej^i tibi, facies fuper
conftituain, ut loquar ad te.
Aaron, &
filiis ejus Septem diebus con- 4? Ibique praecipiam filiis Ifrael,
. fan- &
fecrabis manus eorum. dificabitur altare in gloria mea.
3<5 Et vitulum pro peccato offeres per fin- 44 Sanclificabo, tabernaculum teftimo^ &
gulos diesadexpiandum . Mundabifqueal- iiii cum altari , cum filiis fuis , & Aaron
tare,cuin immolaveris expiationis hofiiam , ut facerdotio fungantur mihi.
& unges illud in fandificationem 4j Et habitabo in- medio filierum Ifrael,
57 Scptem diebus expiabis alta.re, fan- eroque eis Deus &
dificabis,&erit Sanftum fan£torum,omnis, 4<$Etfcient, quia egoDominusDcus eorum,
qui tetigerit illud , fanclificabitur qui eduxi eos de terra ^gypti , ut manerem
38 Hoceft, quodfacicsinaltari Agnos inter illos, ego Dominus Deus irforum.

'•^"

X X X. arcan-i. pendetteftimonii cora propitiatorio


^nflltutto ahnr'tstl:ym!amai!s
!
quo tegiturteftimonium , ubi loquartibi.
t^ecmitt in tifiis ta-
berr.acui: exi^endie \ (y lairi anei conflruendi pro 7 Et adolebit incenlum fuper eo Aaron,
loiior.e lacerdotum^ ur.gtienti facri -pro nngendis
fa fuave fragrans, mane Qiiando componet
.

cerdctilus^ (y vajistempli , un^fionis liymiamatis


,
lucernas, incendet illud:
e5r reliqugrum , qute ad t aiernaculum f-pefiant . 8 Et quando collocabit eas ad vefperum,
^ TIjAcics quoque altare ad adolendum uret thymiama fempiternum coram Domi-
X thymiama de lignis fetim . no in generationes veftras.
2 Habenscubitum lojigitudinis, &alterum 9 Non ofleretis fuper eo thymiama com-
htitudinis, id eft,quadrangulu, &
duos cubi- pofitionis alterius, nec oblationem, &vi-
os in altitudine Cornua ex ipfo procedent.
. dimam, nec lihabitis libamina.
5 Vcirieique illud auro puriilimo , tam 10 Et deprecabicur Aaron fuper cornua
craticulam ejus , quam parietcs per cir- ejus femel per annum, in fanguine, quod
cuitum, & cornua. Facieique ei coronam & oblatum eft pro peccato , plaeabit fu-
aureolam per gyrum. per eo in generationibus veftris. Sanftum
4 Et duos annulos aureos fub coronaper fanftorum erit Domino.
fingula latera, ut mittantur in eos veftes, 11 Locutufque eft D»minus ad JVloyfen ,
6 altare portetur. dicens:
5 Ipfos quoque vcdes facies de lignis Se- 1 2 •^Qu.ando tuleris fumrnam filiorum Ifrael

tim, &
inaurabis. juxta numerum , dabunt finguli prctium pro
6 Ponefquealtarecontra velum , quodante animabus fiiisDomino, noneritplaga in &
e:s
p D I. 73r

eis, ci;m t)aerint


rcccnfiti . C A P U T XXXI.
Hoca\item dabit omnis, qiu t -anfitad Dfputntur a Domino Befeleel t ^Ooliah aJ ex'ytt-
nomen,.dimidium ficli , juxta mcnluram iiiofiem taiernacu/i y ac dtieroriim ^ qii,<: diR n f„ni :

•Lev. templi. =-'Siclusvi.qinti obolos habet . .Me- defabbati ohfervatione y de duabui la)}idt!j aiu- 1

17. c. lii legii a Domino Moyji datis .


dia par.s ricliofferetui^Domino. _
y.
14 Qui habetur injiumcro, a
viginti annis, Ocutufque cft Dominus ad Moyfcn, I T
J.K.47 & lupra, pretium.
d.ibit JL/ dicens
Ezec. Divcs non addet ad medmm licli, & 2 Eccc, vocavi exnomine Bcfelccl filium
4;. d. UrifilirHurde tribujuda.
paiiper oihil minuet
16 Sufceptamque pecuniam.quae collata dt ? Etimpltvi cum fpiritd Dci ,fapiehtia, &
iz.

^filiislfrael, trades inufus tabernaculi te- intelli|>entia , fcient a in o;nni opere. "

ftimonii,"ut fit monimentum eorum coram


4 Ad excogitandum qi\idquidfabiefieripo-
Domino, animabus eonuii. teftex auro, &argento, & xre,
& propitietur
j
7 Locutufque eft Dominus ad Moy
fen , di- j Marmore, &:gemmis, & divcrfitate li-
cens: '

r r 3 ,
gnorum
18 Facics& labrwnii «ntum cumbali luaad 6 Dedique ei focium Ooliab filium Achifa-
lavandum pouefque illud inter tabernacu- mechdetribuDan. Et incorde omniscru-
:

]um teftimonii, &altane. Et mifla aqua diti pofui fapientiam ut faciant cunfta , qux :

19 Lavabuntinea Aaron, & filii ejus ma- prxcepi tibi,


7 1'abernaculum f^deris, & arcam tcftimo-
'

nus fuas, ay pedes,


20 Q^iando ingrefluri funt tabernaculum te- nii, &propitiatorium,quodfupcream cft,
ftimonii, Sc quando acccflliri funt ad aitare &cunda vafatabernaculi. I

ut offcrant in eo thymiama Domino 8 Menfamqj &yafaejus Gandelabru purif-


21 Nefortf moriantur^legitimum fempiter- fimum cum vafis fuis, & altaria thymiamatis.
num erit ipfi, & femini ejus per fuccefliones
9 Etholocaufti, &omniavafa eorum, la-
22 Locutufque Dominus ad Moyfen
eft brum cum bali fua
21 Diccns: Sumetibiaromata , prims myr- 10 Veftes fanftasin minifterioAarofacerdo-
rhae,& eleftae quingentos ficlos , &
cinnamo- ti,&filiisejus,utfungatur officiofuoinfacris.
mimedium, id eft, ducentos cuinquaginra 1 i Olen undlionis, thymiama aromatu in &
ficlos, calami fimiliter ducentos quinqua- Sanduario, omnia qux prsecepitibi fi^cient. :

ginta . 12 Et locutus eft Dominus adMoyfen, di-


24 Cafi? autem quingentos ficlos in pondere cens ;

fanftuarii, oleideolivetismeniuramhin . 1 5 Loquere filiis Ifrael,& dices ad eos. •^'Vi-

25 Faciefqueunftionis oleum landum,un- dete,ut fabbatum meu CLiftodiatis:quia fignu


guentum compofitum opere unguentarii cft intcr me, & vosin gencrationibus veftris:
26 Etungesexeotabernaculum teftimonii ut fciatis;,quia egoDominus,qui saftifico vos.
& arcam teftamenti 14 Cuftodite fabbatum meum, fanftumeft
27 Menfamque cum vafis fuis, candelabrum, enim vobis qui polluerit illud, mortemo- :

& utei)filiaejus,altariathymiamatis, rietur qui fecerit in eo opus , peribit anima :

28 Etholocaufti, & univerfain fupelkai- illiusdemedio populi fui.


lem, quxadcultumeorum pertinet. 15 Sexdiebus facictis opus in die feptimo :

29 Sanaificabifqueomnia, &:eruntSanaa fabbatum eft, requies fanfta Domino , omnis,


faniflorum: qui tetigeritea,fanftificabitur quifeceritopusin hacdie, morictur.
50 Aaton,& filiosejus ungcs , fanftificabif- 6 Cuftodiant filii Ifrael fabbatum, & cek- 1

queeos, utfacerdotiofungantur mihi. brent illud in generationibus fuis Fr.dum :

51 Filiis quoque Ifrael dices: Hoc oleum eft fempiternum


unftionis fanclum erit mihi in generationes 17 Inter mc,&filios Ifrael,fignumqcie perpe-
veftras. tuum fexenimdiebus fccir Dominus c§-
:

52 Carohominisnonungetur ex eo,&juxta lum,&terra,& in feptimoaboperecefl; vit.


compofitionem ejus noniacietis aliud, quia 18 DeditqueDominus Moyfi,complf tishu-
fanftificatum eft , &fana:um erit vobis jufcemodifermonibusin moteSinai,''duasca-
.

?j Homoquicumque
talecompofuerit, &
bulasteftimoniilapidcas,fcriptasdigito Dei.
dederit ex eo alieno , extcrminabitur de po- C A P U T XXXII.
pulo fuo. t/loyfeahfenttt populut vltulum ttureum ttn^at , ff
adorat \ ob vitulum adoratum MoyTes Deum p>-ecn
?4 DixitqueDominusad Moyfen Sume ti

tur \ de monte defcendens tahulai frangit , vitulnm


bi aromata, ftaften, &onycha, galbanum
boniodoris, &thus lucidiifimuni , aequalis
comhurit , ^
Aarone obiurgato , idololatrai occidi
iubet , cteterifque veniam impetrat iterum confctn
ponderiseruntomnia : fo monte .

35 Faciefqucthymiama compofitum opere I T Tldensautcm populus,qu6d moram fa-


unguentarii , mixtum diligenter , & purum, y cerecdefcendendide monteMoyfes,
& fanftificatione dignitfimmn congVegatus adversus Aaron , dixit: •• Surge,
^6 Cumquein tenuiflimu pulverem univer- facnobis dcos, qui nos prarcedant Moyfi :

fa contuderis , pones ex co coram tabernacu- enim huic viro,qui noseduxitde terra A^gy-.
lo teftimonii, in quo loco apparebo tibi.San- pti, ignoramus, quidacciderit.
ftum fanaorum erit vobis in thymiama 2 Dixitque ad eos Aaron: Tollite inaures
57 Talem compofitionem non facietis in aureas dc uxorum , filiorumque, & fiiiarum
ufusveftros, quiafandum eftDomino. veftrarum auribus, &aft"erte ad me.
1 8 Homo quicumque fecerit 3 Fecitque populus ,quaejuflerat,dcfcrens
fimile, ut odo-
re illius perfruatur , peribit de populis fuis. inauresad Aaron
4''Q.nas
. . m . :;

4 ••Qiiascumille.iccepifTetjforn^
!
ij Et reverfus eft Moyfes de monte, por-
* mv rcfulorio, efcfecitex eis vitulum cohfiati-j t?tns duas rahulas tcrtinionn in nianu fua,
lem, dixeruntque; Hi funtdiitui, Ifrael , fcriptas cx utraque parte
jquitecduxcruntdeterraiEgypti. i6 Et fadas opereDei
.
fcripturaquoque :

5 Qucd eitm vidiffet Aaron , xdificavital-j Dei erat fculpta in tabulis.


I

tnrc coram eo, &


pra:conis voceclamavit; 17 Audiens autemjofue tumultum populi
dicensJ CrasfolemnitasDom.inieft. vociferantis , dixit ad Moylen I
UlulatuS :

6 Surgentefque mane , obtulerunt. holo-' pugn^; auditiir in caftris


'

,<iCor. caufta, &


hoftias pacificas, 8c fedit po-| 18 Quirefpondit, Non cft clamoradhor-
j.o.l,. pulusmanducare, bibere, & &
furrcxerunt t?ntiKm ad pugnam , neq^ue vociferatio
ludere. compcllentium ad fugam: red Vocem can-
7 Locutus efl; autem Dominus ad Moy- tantium ego audio.
9 b.ti
fen, dicehs r Vade , defcende pecca
-^"
li? C umqueappropinquaflet adcaftra, vi-
:

vit popuius tuus, quem eduxifti de terra din ^itulum, Sc choros; iratufque valde ,
^gypti', projecit de manu tabulas, confregit cas &
8 Rccefleruntcito devia, quam oftendifti ad radicem mohtis:
eis fecerantquefibi vitulnm conflatilem , 20 Arri^pienfque virtilum , qtiem fecerant
:

&adoraverunt,atqueimmolanteseihoftias,l combuflit, eontrivit ufqnead pulverem &


dixerunt Iftifuntdri tui, Ifrael, qni tC; qucm fparfitin aquam,
: dedit ex eo po' &
eduxerunt de terra ^gypti, tum filiis Ifrael i

» »•
9 Rurfumque ait Dominus ad Moyferr :j 21 Dixrtquead Aaron Quid tibi fecit hic :
38.
•»
ilnf.
''Cerno,qu6d populusifte durx cervicis fit :{ populus, utinduceres fuper eum peccatum
n.a.j. ro Dimitte me , ut irafcatur furor mcus maximum?
C contraeos, &dcleam eos, faciamque te 22 Cui illcrefpondit Ne indignetur Do- :

jgentem magnam . minus meus ru enim nofti populum iftum , :

II Moyfes autem orabat Dominum Deum quod pronus fit ad malum


i
:

Deu. fiaum, dicens * Cur, Domine , irafcitur 23 Dixeruntmihi: Facnobisdeos,quinos


:

furortuuJcontra populum tuum,cucme- p rxcedant huic enim Moyfi , qui nos eduxit :

praln. duxiftideterra TEgypti, in' fortitudine ma- deterra.S;gypti, nefcimus, quid acciderit.
I

loj.b.
j
^na, &inmanu robufta? 24 QMibus ego dixi Quis veftrum habet :

|2J.
;
Num. I
12 Nequsfodicant^gyptii: Callideedu- aurum ? Tulerunt, & dedcrunt mihi : &
ji4. c. xiteos, ut interficeret in montibus, &de- projeci illud in ignem, egreflufque eft hic
IJ. ,
quiefcat ira tua ,
leret e efto placa- vitulus.
terr.-» : &
bilis fupcr neqaitia populi tui
j
25 Videns ergo Moyfes populum , quod ef-
I? Recordare Abraham, Ifaac, &Ifrael, fet nudatus ( fpoliaverat enim eurfi Aaron
I

fervorum tuorum , quibus jurafti per temet- propter ignominiafii fordis, inter hofte* &
ipfum, dicens : Multiplicabo femen ve- "udum conftituerat)
'-^'

"Gfn. ftrumficutftellascceli:
ii.b.7
&
univerfam terram 7(5 Et ftans in porta caftrorum, ait Siquis :

hanc, dequalocutusfum, dabo fefninive- eftDomini: jungatur mihi Congregatique .


& .y.
b.7. 4 ftro, &
polfidebitiseam femper funt ad eum omnes filii Levj
8. c. 14. Placatufque efi; Dominus ,
I
ne faceret 27 Quibusait.HsEC dicit Dominus Deus li^
• 6. malum , quod locutus fu^cratadvcrsus popu- raelj Ponatvirgladinm fuperfemur fuum ;

D lum fuum ite, & reditedeporta uiquoad portam per


me-
I. 77
peccatum maximum,
mcaiumcaftroruni, &c occidat unufquifquc peccavit populusifte
fratrem, &amicuni, &
proxnnum luum fcccruntque fibi deos aureos aut dirnictc
• :

cis lianc noxam


28 Feceruntquc filii Levi juxta fermonem
dele me delibro tuo
Moyfi, ceci(ieruntque in dieill^ quafi vi- 1% Aut W npn facis,
ginti tria millia hominum . qucm fcripfifti

29 Et aitMoyfcs : confecraltis manusve- 3? Cui refponditDominus: Qui peccavcrit


ftraj hodie Domino , unufquifque in fjlio,
mihi , delebo eum de libro meo
in fratre fuo , ut detur vobis
bcnedidio 34 Tuautemvade, & duc populum iftum
?o Faftoautcmalterodiejlocutuseft Moy- quolocutusfumtibi : angelus meus praecc-
fes adpopulum Peccaftis peccatum maxi-
:
datte» Egoautem in die ultionis vifttabo&
muni afcenda^n ^4 Dominum , fi quo modo
;
hoc peccatum eorum
quivero eum deprccari pro fcelere veftro 55 Percu.lfit ergo Dominus populua^ pro
ReverfufqucadDominum,ait: Obfecro, reatu viculi, quem fecerat Aaron.
5 1

C A P TT T XXXIII. batur ad tabernaculum foederis extra caftra.


Minh Dti in papulitm fedatii ei Moyfe , populus die- 8 Cumque egrederetHrMpyfesadtaberna-
fonit ornatum fuum , !uum ^luget deliBum :
culujfurgebat univerfaplebs,& ftabatunuf-
piacatur Deus > iCy lequiiur Dominuj cum Moyfe
quifq^inoftio papilionisfui^afpiciGbatqjter-
facie ad faciem^ , qui cupit videre faciem , (y
^loriam Domini gum Moyfi , donecingrederetur tentorium .
9 Ingreflb autem illo tabernaculum focde
I T Ocutufque eft Dominus ad Moyfen , ris, defcendebat columna nubis, ^iabat &
JLjdicens Vade,afcendede locoiftotu, adoftium, loquebaturquecum Moyfe
:

& populus tuus,quem eduxifti dc terra Rgy- 10 Cernentibus univerfis, quod columna
ptijin terram,quam juravi Abraham,Ifaac,& nubis ftaret ad oftium tabernaculi Stabant .

Seminituodaboeam que ipfi, &adorabantper forestabernacu


•Gen. Jacob, dicens
: ;

n.b 7 2 Et mittampr3ecurforetuiangelum,uteii-|lorum fuoruni.


Supr. ciamChanan2um,& AmorrhxUj&Hethaeu, j
11 Loquebatur auteniDominusad Moyfcn
2). c. &Pherez2um,&Hev3eum,&Jchufa:um |faciead faciem, ficut folct locui homo ad
:

10.
5 Etiiitr^sinterramfluentelafte, &melle. jamicunifuum. Cumqueille reverteretur in
Jof.
24. c.
Non enim afcendatecunV^quia populus du-| caftra,minifter ejus Jofue filius Nun, puer,
1 1. rae cervicis es ne forte diiperdam te in via . non recedebat dc tabernaculo
:
j

i Deut, 4 Audienfquepopulusfermonemhuncpef-j 12 DixitautemMoyfes adDominum :Pr.£-


7.d.ii fimum, luxit: &nullusexmorcindutuseft Gipis, ut educam populumiftum
}
&nonin" :

Sup.
cuku fuo. dicasmihi, quemmifTaruses n^cum, pra?'
31. b 9
Deut. 5 Dixitque DominusadMoyfent Loquereifertimcum dixeris Novi teexnomine, : &
filiislfrael: Populus durx cervicises, femel inveniftigratiamcorammc.
afcenda in medio tui,& dclebo te Jam nunc I ? Si ergo invenigratiam in confpeftu tuo
.

depone ornatii tufi, ut fcia.m, quid facia tibi oftendemihi faciemtu.am, ut fciam te, &
6 Depofuerunt crgo filii Ifrael ornatum inveniamgratiamanteoculos tuos rcfpice :

fuum i monte Horeb. populum tuum gentem hanc


7 Moyfes quoque toUens tabernaculumj,te- 14 Dixitque Dominus: Facies mcaprajce-
tcndit extra caftra procul, voc^vitqj nornen det te , & requicm dabo tibi
ejus,Tabernaculum fffideris.Et oninis popu- ly Et aicMoyfes: Sinontu ipfe prsecedas,
lus,quihabebataliquaraquxftione,egredi€- necdticas nosdelocoifto.

\6 In
. . . '
, . . .. .

78 B E R
iff Inquoenim fcirepoterimusego, & po- & ••
, cui voluero , & clemens
miferebor
pu lus tuus , invcniflc nos grariain in confpe- cro, inquemmihiplacuerit.
du tuo, nifianibulaverisnohifcum , utglo- 20 RurfumojaitsNon poterisviderefaciem
nficcmurabomnibuspopulis, quiJiabitant meam : non enim videbit me homo,&: vivet
fuper terram? 21 Etiterum: Ecce,inquit,efi:locusapud
Dominus ad Moyfen Et
17 Dixit auteni :'
me , ik ftabisfupra petram J

verbuiniftud,quodlocutuses,faciam in- : i2 Cumquetranfibitgloria mea , ponam te


veniftienini gratiam corani me , ifcteipfum in foraniine petrae , 8c protegam dextera
novi ex nomine: mea ,. donec tranfeam :

Ro.
18 Quiait: Oftendemihigloriamtuam 2? Tollamque nianum nieani, & videbis
19 Refpondit: Ego oftendam omnebonum pofteriora mea faciem autem meam videre
:

tibi, & vocabo in nomine Domini corani te. non poteris.

C A ? U T XXXIV. 8 FefiinufcueMoyfe<, curvatuseftpronus


Moyfts Movii parattj tahulis redit in inontem ,
ler^iim Dti videt : probtlitaque Geniium focieta.
uli in terram, &
adorans,
te^ <[y idololatriot datifqne fr^ceptis de primo»e
9 Ait: Siinvenigratiaminconfpeftutuo,
lutify fabhnto^ az^mis^ cteterifque fe({iiy pofi 40
Domine , obfecro , ut gradiaris nobifcum
diernm teihnium corntiiuj de monte dejcendit ac ( populus enim durx cervicis eft ) & auferas
»
velata fatie popnlo loquitur » iniquitatesnoftras, atque peccata, nofque
poflideas.
i \C deinceps, Prsrcide, ait, tibiduas Dns:Ego inibo paftum viden- 10 Refpondit
JTxtabulas lapideas priorum, & tibuscunftis, ftgna faciam, quasnumquam
inflar
fcnbam fupereas verba, quse habuerunt ta- vifafuntfuper terram, necinullisgentibus:
hu\£, quas fregifti ut cern.-it populus iftc-in cujus es medio,opus
2 Eftoparatusmane , utafcendas ftatim in Domini terribile , quod fadu rus fum
montemSinai, ftabifque mecum fuper ver- I r Obfervacuncta, quae liodie mando tibi
ticem montis. e^o ipfe eiiciam ante faciem tuam Amor-
^ Nullus afcendat tccum , nec 'videatur rhaeum, 8c Chananaeum, ik Hethaeum , Phere-
quifpiam per totuni montem: boveS quo-| xxum quoque,& Hevaeum,& Jcbufium
que, & oves non pafcantur econtra 1 2 Cave,neumquam cfihabicatoribus terr?
.
]

Deat. 4 Exciditergo duas tabulaslapideas, qua- illius ju ngas amicitias,quae fint tibi in ruina :

lo.a.i les antca fuerant & de node confurgens af- I? Sedaraseorum deftrue, confringe fta-
:
{

cenditinmontem Sinai, ficut praeceperat ei tuas, lucofque fuccide:


Dominus, portans fecum tabulas 14 NoiiadorareDeumalienum Dominus
. i .

5 Cumqjdefcendiflct Dominus pcr nubem, zelotes nomen ejus, Deus eft armulator
AetitMoyfescum eo, invocans nomenD;'u 5 Ne ineas paftum cum hominibus illarum 1
Deut,
• Pfal.
6 Quotranfcuntecorameo,ait Domina- regionum
: neccum fornicati fuerint cum :
7. a.i.
i4».a.
torDomincDcus, mifericors, & clemens,' diisfuis, &:adoraverintlimulacra eorum ,
j. patiens, & multae miferationis, acverax. vocet te quifpiam,ut comedas de immolatis.
'

• Jer.
7 Qui cuftodismifcricordiaminmiljia :[ 16 Nec uxoremdefiliabuseoruinaccipies
?i. c.
18. -
qui autcrs iniquitatem, &
fcelera,atque pec-
'

tuis:ne,poftcuam ipfaefuerint fornica-


filiis
cata,nullufqueapud teperfeinnocenseft .
'•
tx,fornicarifaciat& filios ruosindeosfuos.
Deut.
a.9.
Qui reddisiniquitatcm patrum filiis, ac ne- j

17 Deosconflabilcs non faciestibi


potibus,interciam,& quartam progeniem . !
18 Solemhitatcmazymorumcuftodies. Se-fc

ptem
O D I. 19
ntenu'iebusvcrccris azymi.s, ficut praecepi tacvlis veftris per dieni fabbati.
|

ait Moyfcsad omriem catervam filio-


tibi, in tcmporc menfis novorum
menre) 4:

cnini vernitcmporiscsreflus csdc jt.qypto. nun Hrael: ifcc cftrcrnio, quem pra;cepit
1

Omncquod apcric vulvam t^cneris ma- Dominus, dicens


••

fculini , mcum erit, decundis animantibus, 5 Sepaiate apud vos primitiasDomino •Sup.
t.nni dc bobus,quam de ovibus, nieum erit
Oliinis voluiitarius, pronoanimo otitrat &
20 Primogenitum adnircdimcs ovc: fin au- easDomino: aurum, &argcntum , a:s &
J9.
tcm nccprctium pro eodederis, occidetur 6 Hyaciiithum, &purpuram, coccumque
Primogenituni filiorum tuorum rcdimcs bistinftum, &byflum, piJos caprarum.
:

nccapparcbis inconfpeftu meovacuus. 7 PeiJefquc arictumrubricatas, &janrhi-


21 Sexdiebusoperaberis, diefcpLimocef- nas, ligna Setim
fabisarare, &
metere. 8 Etoleuad Juminarin cocinnada,& urco-
* Sup. Solemnitatcm hebdomadarum facies
22 ficiaturungucntum,& thymiamaiuaviffimu,
ij. b.
primitiisfrugum meHistUiietriticcae
cibi in 5» Lapidesonychinos, &gemmas adorna-
if
Dtut. &
folcmnitatem,quandoredeuuteanni tcm- tum fuperliirneraJis, &
rationalis.
10 Quifquisvcftrumfapienscfi:, veniat,&
16. il. pbrc cunfta conduntur.
16. 2? Tribustcmporibusanniapparebit omne
fiiciat , quodDominui i;r,pcravit:
tccli- mafciilinum tuum inconfpeftu omnipoten- 1 1 Tabcrnaculum,fcilicet, & teaumejus,
jy.a.6
Supr.
tis Domini Dei Ifracl. atque operimciicun-! , annuJos, tabulata &
24 Cum enim tulerogentcs i\ facietua, & cumvedibus, paxillosj & baies:
b.
.

16. dilataveroterminostuos, nullus infidiabi- 12 Arcam, 8c\tdtcs, propitiatorium , &


* Sup. tur
terrxtuxafcendentete, &apparentein & veJum, quodanteilludoppanditur:
ij. c.
confpeduDoininiDci tuiteriiianrio 15 Menfamcumvedibus, &va/is, & pro-
9.
b'. 1
poJitionis panibusi
Nonimmolabis fuper fermento fan-
I
"'^
25
D guinem boftixmea;: neque refidebit mane H Candelabrum ad luminaria fuftentanda,
'
Deu.
ly. c. de vidimisfokninitatisPhafe. &lucernas,
vafaillius, & oJeum ad nutri-
I. 28 Primicias frugum tcrra.' tux offeres in menta ignium
Sup. domo Domini Deitui. Noncoqueshoe- f Altare thymiamatis, & vedes , & oleum
I

J4. d. dum in lafte matris fu3e & thymiama ex aromatibus


unftionis
, :

* Deu. Dominusad Moyfen


27 Dixitquc : Scribe Tentorium ad oftium tabernaculi
b.6. tibiverbaha-c, quibus&: tecum, &cumli- 16 Altare holocaufti, &
craticulam ejus
C.18. pepigi focdus.
jrael '''
.Tne.iincumveftibus, &vafisfuis labrum, :

28 Fuit ergoibi cumDominoqu.idvaginta


I
b^fiin ejus*. &
4.b." (dics, &:qu»idragintano£l;es panemnonco- •7 Cortinaatriicumcolumnis,& bafibus ,
:

jmedit, &aquam nonbibic, &


fcripfitinta- tentorium inforibus veftibuli,
bulis"'-" verba fccderis deccm 18 Paxillostabernaculi,
. atriicum funi- &
2.9 Cii/nque defcenderetMoyfcsde monte culis fuis:

Sinai, tenebat duas tabulas teftimonii, &


1 9 Veftimenta , quorum ufus eft in minifte-

ignorabat,< quod cornuta eflet facies fua ex rio fanftuarii, veftcs Aaron pontificis , ac fi-
confortio fcrmonis Domini; liorumejus, utficerdotio fungantur mihi
j6 Videntesautem Aaron,& filiilfraelcor- 20 Egreflaqueomnis multitudo filiorumlf-
nut.aMoyfi,facie,timueruntpropeaccedere. raelde confpeftu Moyfi
?i Vocatiqueab eo, reverfi funt tam Aa- 21 Obtuleruntmentepromptifllma, atque
ron,quaiTi principesfynagogx . Etpofliqu^m devota primitias Domino , ad faciendum
locutus efi: ad eos, opus tabernaculi teftimonii Quidquidad .

?2 Venerunt ad eumetiam omnes filiilf- cultum,& ad veftesfanftas neceflarium crat


rael quibus prscepitcunda, qua:audierat 22 Viricum mulieribusprsbueruntarmil-
:

^ Domino in monte Sinai las, &inaures,annulos,&dexcralia ; oin-


I.
Cor.j. 3? Impletiique fermonibus, ^pofuitvela- ne vasaureum in donaria Domini fepara-
men fuper faciem fuam . tum eft.
?4 Quod ingrefllisad Dominum;& loquens 25 Siquishabebathyacinthum, purpu- &
cumco, auferebat, donec exiret, &
tunc ram, coccumque bis tinftum , byflhm , &
loquebaturad fiJios Ifrael omnia, quae fibi piloscaprarum , pellesarietum rubricatas,
fuerant imperata. janthinas, &
?5 Qui videbant facicm egrcdientisMoyfi 24. Argenti, j;rifque metalla, obtulerunt
cfle cornutam, fedopcriebatille rurfus fa- Domino, lignaqueSetim in variosufus.
ciemfuam , fiquandoloquebaturadeos 25 Sed& mulieresdoda:, qu^ neverant
C A P U T XXXV. dederunt hyacinrhum, purpuram, & vcr
,

P>^^cifhur falbatum , pettintuy


ytCx ac nrti/ices ad cor.flmendn
primhtte
.

emniay
<]i'<e
^ iona-
dtfla
miculum, ac byflum,
26 Et piloscaprarum, fpontepropriacun-
ftinit quibus deputati a Domino dicuntur Befeleel
t fta tribuentes.
6- Ooliab.
27 Principes veroobtulerunt lapidesony-
TGitur congregata omni turbafiliorum chinos, & gemmas ad fuperhumerale , &
i

.
Alfrael, dixit ad eos Hxc funt
. quse rationale,
}unn Dominus fieri. 28 Aromacaque , & oleum ad luminaria
2 Sex diebus facictis oous: feptimus dies concinnanda, & ad prxparanduni unguen-
eritvobisfanaus, fabbatum, & rcquiesDo- tum, acthymiamaodorisfuaviflimicompo-
miniquitcceritopusinco, occidetur. neridum.
? Non fuccendetisi^ncm in omnibus habi- 29 Omnes viri,&muliercs mentedevotaob-

tu-
. , , .. . . . . : : , .

8o B
D tuler u nt cionaria , ut fierent opera , qux ju f- in auro &
argcnto, oerc. &
lcrat Dcniinus per man uni Moyfi . Cunfti fi- ?5 ScuIpendifqueJapidibus, &:operecar-.
liilfrael voluntariaDomino dcdicaverunt. pcntario. Quidquid fabre adinveniri potcft
30 Dixitque Moyfesad filios Ifrael: Ec- ?4 Dcditin cordeejus : Ooliab quoque fi-
31.8.2 cevocavitDominus ex noniine Bcfeleel ii- lium Achifamecli detribu Dan:
lium UrifiliiHurdetribuJuda. 35 AmboscrudiviE fapicntia,utfaciantope-
31 Implevitquecum fpiritu Dei,fapicntia, ra abietarii, pcjymitai ii,ac pliimarii de hya-
& inteJligentia,&: fcientia,& omni doftrina cintho acpurpura^coccoojbistindoAbyflb
23 Ad excogicandum, &faciendum opus <i\: tcxantomnia,acriOva cu><:quereperiant.

C A P U T XXX V I. aUe';!?!^ alias quinq^ fibiinvicemcopulavit


QhlMth plufqxam opiis tjjet donarth , ^nrntur taltV' 1 1 Fccis & anfas hyacinthinas in ora corti-
naculum iuxta omnes fartes fuas , retrpe cortirat , nx. unius ex utroque latere
ftiga > opeiteria > talulata > veiles , velum , (y
, &
in ora corti-
t^Atorium .
ns altcrius fimilitcr.
12 Ut cpntrafeinvicenivcnirentanfa:, &
I TCEcit ergoBefcleel, &:Ooliab, &
om- mutito jr.ngcrentur
J7 nis virfapicns, quibus deditDominus I? r\?dc &
quinquaginta tudit circulos
fapientiam, intclleftum, utfcirentfabre aurecs, qui mordcrent cortinarum anfas,
operari, qus in ufus San^tuarii negeflaria &fierct unum tabernaculum
funt, &quce pracepitDominus. 14 Fecit&fagaundecimdepili^ caprarum
z Ciimque vocafleteosMoyfcs, & omncm ad opericndum tcftum tabernaculi
eruditum virum, qni dederat Domijius fa- 15 Unum fagum inlongitudinehabcbatcu-
pientiam , &
qui fpppte fua obtulerant fead bitostrigin^ta, &in latitudine cubitos qua^
facicndum opus, tuor, unius menfur^ erant omnia laga
3 Tradidit eis univcrfa donaria filiorum 16 Quorum quinquejunxitfeorfum , &fcx
Ifrael. Qiii cum inftarent operi, quotidie alia feparatim
manc vota populus ofterebat 17 Fecitque anfas quinquaginta in pra fagi
4 Unde artifices venire compulfi unius, &
quinquagintain orafagialterius ,
5 Dixcrunt Moyfi Plus otiert populus utfibiinvicem jungerentur,
:

qu^m neccfi'ariurn eft. 18 Et fibulas xncasquinquaginta, quibus


<$ Juflit ergo Moyfes prsconis voce cantari: nciftcrcturteftum, utunum palliumcxohi-
Necvir, nec niulier quidquam offeratultra nibus iagis fieret.
in operc Sanftuarii. Sicque cefiatum eft a 9 Fecit
1 &
opertorium tabernaculi de pel-
muneribus offercndis, libus arietum rubricatis aliunde dcfuper
:

"7 Eo quod oblata fufficcrent , & fupera- velamcntum dc pellibus jantliinis


bund.irent. 20 Fccit &
tabulas tabernaculi de l;gnis
8 Fcceruntcj omnes cordc fapientes ad ex- Setiiii fiantes
plcndum opus tabernaculi, cortinasdece de 21 Dccem cubitorum erat longitudo tabu-
byflo retorta, &
hyacintlio , & purpura,coc- Ix urtius : &unumaG femiscubitum latitu-
coqi bis tinftcopere vario,& artc polymita: do retinebat
9 Quarum unahabebatin longitudine vi- 22 Bin:i incaftraturajerantperfingulasta-
gintiofto cubitos, &
in latitudine quatuor bulas, utslteraalterijungcretur Sic fccit
: .

una menfura erat omnium cortinarum . in omnibus tabernaculi tabulis.


10 Conjunxitquecortinas quinque,alteram 2j Equibus vigintiadplagam meridianam

eranc
D 8i

eranc contra auftrum , cum quadraginta quos pofuit cx utraque partc propitiatorii :
'

bafibus argcntcis. 8 Cherub unum in fummitatc uniu.s partis, B


24 Du2E baTes fub una tabula ponebantur (k Chcrub alccrum in fummicatc parti.s ahc-
exutraquc parte angulorum, ubi incaftra- rius: duosChcrubim in fingulis lumuncaci-
CurcC lacerum in angulis terminantur, bus propitiacorii
25 Ad plagam quoque tabernaculi, qux re- 9 Excendcntcsalas,& tegcntcs propitiato-
fpicit ad aquiloncm , fecic viginti tabulas rium, feque nuicuo, 6: illud rcfpicienccs .

xc> Cum quadraginta bafibus argenteis , l o Fccic& mcnfani de lignis Setim in lon-
duas bafes per fingulas tabulas, gitudine duorum cubicorum, Sc in laticu-
27 Contra occidcntem vero , id efl: , ad eam dine unius cubiri , qux habebac in lacicudine
parcem tabernaculi , quce mare refpicit , cubitum , ac femiflcm .

fecit fex tabulas, ;i Circumdc('.itque eam auro mundiilimo,


28 Et duas alias pjcr fingulos angulos ta- & fecic illihibium aurcum pcrgyrum,
Ijcrnaculi rctrp : 12 Ipfique habio coronam auream incerra-
29 QuA' jui>^t?eeranti deorfum ufque fursu, filem quasuor digicorum , & fuper eamdem
& in unam compaginem pariter ferebantur alteram coronam auream .

Ir^fccic ex utraque parte per angulos 13 Fudic quacuor circuhis aurcos, quos
Uc odo effent fimul tabulce, &
habe- pofuic in, quacvior angulis periingulos pe-
renc bafes argenceas fedecim , binas fcili- des menfs
^ec bafes fub fingulis tabulis. 14 Concra coronam : mifitque in eos ve-
D gi Fecit &: veftes de lignis Setim, quin- ^tes, uc pofl^cc menfa portari.
que ad contaiendas tabulas unius lateris 15 Ipfos quoque vedcs fccic de lignisSe-.
tabernaculi tim, 3c circumdedic eos auro.
32 5t quinque ajios ad alcerius laceris 1 6 Ec va,fa ad div erfos ufus menfs, acetabu-

coapcandas tabulas, 8c excra hos quinque phialas, & cyachos , & thurih u la, ex auro
la, ,

aliosycftesad occidentalcm plagam ;aber- puro, in quibus ofterenda funt lil^amina .

naculi concra mare, 17 Fecic 8c candelabrum dudile de auro


?3 Fecic qnoque veftem alium , qui per me- mundiifimo. Decujus vedc calami , fcyphi,
dias tabulas ab angulo ufque J^d angulum fpharrulxquc, ac lilia procedebanc:
pervenirec. 18 Sex in utroque laterc, cres calami ex
34 Ipfa aurem tabulata deauravit , fufis parte una, & cres ex altera
bafibus earum argenteis Et circulos eoruni
. ij? Tres fcyphi in nucis modu per calamos

fecit aureos , per quos vedes induci poflent fingulos,fphxruh^q; fimuh& liha5& cres fcy-
quos&ipfos laminis aurcis operuic. phi inftar nucis in calamo alcero, iphxrulxoj
I

FeciE& velum dehyacincho & purpura fimul lilia ^quunj eracopusfexcalamo-


: , .

vermiculo, ac byflb recorca , opere pojymi- rum , qui procedebant dc ftirpe candelabi i,,
j

tario, varium, atque diftin^lum . ZQ In, ipfo, aucem yctte eranc quatuorfcy-
3(5 Ec quacuor columnas de lignisSecim, jphi in nucis modum, fphsqrulaeque per fin^
quascum capitibusdeauravic, fufis bafibus gulos fimul, 8c lilia
earum argenceis. 21 Ec fphxrulx fub duobus ealamis per
37 Fecic & tentorium in introicu taber- Ipca cria, qui fimul fex fiunccaknii, pro.-:
naculi ex hyacintho, purpura, vermiculo, ccdences de vedc uno.
byfloque retorca, opere plumarii. 21 Ec fphcerulx igitur, 8c calami ex ipfo
?8 Ec columnas quinque cum capicibus eranc, univerfa dudilia exauro puriffimo .

f;jis , quas uperuit auro , bafefque earum 23 Fecit & lucernas fepcem cum emundto-
fudic jeneas. ri^ fuis , 8c vafa , ubi ea , qux cmuncta
funt , excinguancur , de auro puriflimo.
C A P TT T XXXVII. 24 Talencum auri appendebat canidelar
Ftrmatur arca > •pro-ptttatorium « Chenihtrn > menfa *
candelahrum ) lucernit » altare tfjymiamath , pra ibrum cum omnibus vafis hiis.
^uo thymiama componitur , 25 Fecit Sc altare tliymiamacis de lignis
I inEcic auccm Befelcel &arcam de lignis Secim, per quadrum iingulos habens cubi-
j

X Secim habenceni duos femis cubicos in cos , 8c in lacicudine duos; e cujus angu-«
j

lougicudine,& cubicum, acfemiflem in la- lis proccdebanc cornua.


'

cicudinc , alticudo quoque unius cubici fuit 26 Veftivicque illud auro purh^mo cum
8c dimidii : vertivicque ea,m auro puriflimo craticula, ac pariecibus , Sc cornibus.
intus, ac foris. 27 Fecicque ei coronam aureolam per gy-
2 Et fecit illicoronamaureampergyrum, rum, &
d^uos apnulos aureos fub corona per
3 Conflans quacuor annulos aureos per fingula latcra , u c miccantur in eos ve^lcs , 6c
quacuorangulos ejus duos annulos in la- polfic alcare porcari.
:

cere uno, & duos in altero. 2,8 Ipfosautem veftes fccitdelignis Setim,
4 VeftesquoquefecitdelignisSetim, quos 8c operuit laminis aureis .

vefiiivit auro , 29 Compofuic 8c oleum ^d fan(f^ificationis


5 gt quos raifit in aunulos, qui erant in unguentum , & thymiama de aromacibus
lateribus arcs ad porcandum eam mundilfimis, opere pigmencarii.
6 Fecit & propiciacorium, id cft, oracu-
lym , de auro mundifllmQ , duorum cubi- C A P U T XXXVIIT.
corum , 8c dimidii in longicudine, & cubici
Fahrlcatur altare holacanftornm l um lal'0 leneo
atrio.t ohlataque donsria rectnfentur
> ^
ac femis in lacicudine.
,
A
I TCEcic 8c alcare holocaulti dc lignisSe-j i.Vu-
7 Duos eciam Clierubim ex auro du6lili. JL tim, quinque cubicorum per quadrum , |
l.b,;

F 8c trium
, . b , . . . .

L I B E R
^ altitudine.
triuiii in ex hyacintho,purpura,vermiculo, iv: byflb,
3 Cuius cornua de angulis procedebant, 24 Omnc aurum , quod expenlam cH in
opcruitque illud laminis zneis. opere Sanctuarii , Sc quod oblatum ejt in
l Etinufusenis
p..irivit ex arevafa diver- donariis viginti novem talentorum ftiit ,
fa, leberes, lorcipes, fufcinulas, uncinos, &
feptmgentorum triginta ficlorum , ad
Sc igniuiii reccptacula . mcniuram Simdudrii
4 Craciculamque ejus inmodum retis fecit 25 Oblatum cfl autcmabhis, qui tranfie-
aeneain, &
fubter eaiii in altaris medio arula riintadnumerum i vipinti annis, & fupra,
5 Fufis quatuor ahnulis per totidem rctia- defexcentis tribus millibus, quingentis &
culi fummitates, ad immittcndos veftesad quinquaginta armatorum.
portandum :. z6 Fuerunt praeterea centum talenta argen-
6 QuDs &
ipfos fecit de lignis Setim, &
ti, _e quibus confiats funt bafcs Sanduarii,
operuit laminis oeneis : &
iritroitus, ubi veliJm pendet.
• Sup. 7 Ihduxitque in circulos , qui in late- 27 Centum bafes fadx funt de talentis
*7.b.S rihus altaris eminebant Ipfum autem al- centum , /inguiis talentis per bafes fingu-
.

tare ron erat folidum , fed cavum ex ta- las iiipputatis,


Ibulis, &
intus vacuum. 28 Deinilleautem feptingentis, 8c feptua-
8 Fecit&Iibrum xneum cum bafi fua de ginta quinque , fecit capita columnarum,
'fpeculis mulierum, quse excubabantin oftio quas & ipfas veftivit ar;^cntd i
tabernaculi. 2p Jtris quoqueoblata funttalcnta feptua-
j
9 Fecit ik atrium, in cujus auftrali plajja ginta duo millia, 6c quanrin^.enti iupra ficli,
craht tentoria de byllb retorta , cubito- 7.0 Ex quibus fufx ibnt bafes in introitu
jrum centum tabernaculi teftimonii , & alta^-e ceneum
I
lo Columna: snecc viginti cum bafibus cum craticula fua, omniaque vafa, qus ad
jfuis , capita columnarum , & tota operis ufum cjus pertinent.
|cslatura;, Sc argenres. H
Et bafes atrii tam in circuitu , quant
I
n ^qucadfeptentrionalemplagamtento-jin ingrefla cjus , d: paxilli tabernaculi j
ria,colum,na:,bafefque,&capitacolumnaru atque atrii per gyrum
ejufdehi menlurs,& operis,ac mctallijcrant.
12 In ea vero plaga , nuse adoccideniem
C A P TJ T XXXIX.
j
JPonti^calitt , facndetaViaque condciuntnr omnmen.
jrefpicit, fuerunt tentoria cubitorum quin- in , totiimque iniunclum opuj ^erficitiir henedicit .•

|quaginta, columna; decem cum bafibus iuis Moyfet pepulo .

asnea: , &
capita columnarum , tota operis I 1~^Ehya( &
E hyacintho vero, purpura , vermi- &
'cslatura, argentea,