You are on page 1of 58

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä 12_setgets last.indd 611 5/25/2005 4:49:21 PM
Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä 12_setgets last.indd 611 5/25/2005 4:49:21 PM

12_setgets last.indd

611

5/25/2005 4:49:21 PM
5/25/2005
4:49:21 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Óäèðäàìæ áîëîâñðóóëñàí àæëûí õýñãèéí ãèø¿¿ä ;

Ã.Äîðæõàíä

Ë.Íàñàíöýíãýë

Í.Îð¸ë

Ñ. Äýëãýðöîãò

ÑÝÊÝ-èéí Åðºíõèé ýì÷, Ìîíãîë Óëñûí ýð¿¿ëèéã õàìãààëàõûí ãàâüÿàò àæèëòàí, êëèíèêèéí ïðîôåññîð ÑÝÊÝ-èéí Ýì÷èëãýý ýðõýëñýí îðëîã÷ äàðãà, Àíàãààõ Óõààíû Äîêòîð ÝÌØÓÈÑ-èéí Ìýäðýë ñýòãýöèéí ýìãýã ñóäëàëûí òýíõìèéí áàãø, Àíàãààõ Óõààíû Äîêòîð, Äýä ïðîôåññîð ÑÝÊÝ-èéí Ǻâëºõ ýì÷, Êë ïðîôåññîð

612 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 612 5/25/2005 4:49:21 PM

12_setgets last.indd

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 612 5/25/2005 4:49:21 PM

612

5/25/2005 4:49:21 PM
5/25/2005
4:49:21 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

1. ÓÕÀÀÍ ÁÀËÀÐÒÀÕ ÁÀÉÄËÓÓÄ F05

Òîäîðõîéëîëò

Óõààí áàëàðòàõ, öààøëààä óõààí àëäàõ íü;

 

Ñýòãýöèéí

 

õóðö

-Ãýíýò õóðöààð ýõëýõ áà ¿ðãýëæëýõ õóãàöàà íü õàðüöàíãóé áîãèíî -Áèå ìàõáîäü, ìýäðýëèéí òîãòîëöîîíû õ¿íä, õ¿íäýðñýí, íýí ÿàðàëòàé ýð÷èìò áîëîí ñýõýýí àìüäðóóëàõ ýì÷èëãýýíèé òóñëàìæ øààðäàãäàõ ýìãýã¿¿ä óõààí áàëàðòàõ, óõààí àëäàõ ãýæ íýðëýäýã ñýòãýöèéí ººð÷ëºëòººð èëýðäýã.

õ¿íä

ººð÷ëºëò ìºí

 
 

Ухаан

балартах,

алдах

нь

Øàëòãààí

сэтгэцийн эмгэгийн бус харин бие махбодь, мэдрэлийнтогтолцооныөвчнүүдийнонцгойлонтэмдэглэхэд хүнд, хүндэрсэн үеийнх нь эмнэлзүйн түгээмэл хэлбэрийн илрэлийн нэг мөн. Үүсэх шалтгаан нь өвөрмөц бус, олон төрөл.

Ухаан баëартахад хүргэдэг өвчнүүд бүлэг:

 

Хүнд хордлогууд

 

Бие махбодийн өвчнүүдийн төгсгөл байдлууд

 

Халдварт өвчнүүд

 

Мэдрэлийн тогтолцооны зарим өвчнүүд /тархины цусан эргэлтийн хурц өөрчлөлтүүд, тархины бүрхүүл хальс, эд эсийн үрэвсэл г.м./

Àíãèëàë

Ухаан нойрмоглож балартах

 

Ухаан дэмийрч балартах

Ухаан мэнэрч балартах

Ухаан зүүдчилж балартах

Ухаан бүрийтэж балартах

Ухаан балартах байдлуудын эмнэлзүй нь ерөнхий шинж тэмдгүүдээсээ гадна өвөрмөц нэмэгдэл шинжүүдээс бүрддэг

Эмнэл зүй

• гадаад орчны юмс үзэгдлийг тусгахгүй, эсвэл хагас хугас төдий таньж тусгадаг болох

• орон зай, цаг хугацаа орчны баримжаа, мэдрэмжээ алдах ба мөн хүн ялгаж танихгүй болох,

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 613 613 5/25/2005 4:49:22 PM

12_setgets last.indd

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 613 613 5/25/2005 4:49:22 PM

613

613

5/25/2005 4:49:22 PM
5/25/2005
4:49:22 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

• үг яриа нь хэдийгээр буруу бус боловч, агуулга нь үл ойлгогдох ганц нэг салангид үгнээс бүрдэх

• ухаан балартсан байдлаас гарсны дараа тухайн үед орчиндоо болж байсан үйл явдал, тэр байтугай өөрийн биедээ илэрч байсан зовиур шаналгаагаа санахгүй, санасан ч ганц нэгхэнийг бүүр түүрхэн санах Эдгээр дөрвөн шинж хурцаар, нэгэн зэрэг илрэн, богино хугацаанд үргэлжлэн арилсан тохиолдолд ухаан балартал гэсэн оношийг тогтооно. Аль нэг шинж нь зөвхөн дангаараа илрэх буюу шинж тэмдгүүд хэсэгчлэн илэрсэн тохиолдолд энэ оношийг тогтоохгүй.

Ухаан балартах байдлын оношийн хэмжүүрүүд

Ухаан

Ухаан балартлын ерөнхий шинжүүдээс

 

балартлын

Өвөрмөц шинжүүд

хэлбэрүүд

Илрэх

Илрэхгүй

Ухаан

Бүгд

-

Сэтгэцийн бүх үйл ажиллагаа, үг яриа, хөдөлгөөн удаашрах

нойрмоглож

балартах

 

Ухаан дэмийрч

Бүгд

-

Дүрсийн гажуу тусгал, дэлгэц дээрхи аймшгийн агуулгатай кино адил харааны хий үзэгдэл, сэтгэлийн хөдөлгөөний тогтвороо хэт алдах, хөдөлгөөний ихсэлт

балартах

Ухаан мэнэрч

Бүгд

-

Холбоосгүй, үл ойлгогдох үгсийг шивнэн давтах, ор дэрний хэмжээнд зогсолтгүй хөдөлгөөнтэй байх

балартах

Ухаан

Бүгд, зарим үед бүрэн бус хэсэгчилсэн байдлаар

Орон зай, цаг хугацааны баримжаагүй болох, санах ой үгүй болох, үг яриа холбоос агуулга, бүрэн байдлаа алдах

Зүүдлэх хэлбэрийн ихээхэн зөнт агуулгатай, тухайлбал харь гаригт очоод байгаа мэт харааны хий үзэгдэл бий болж, уг хий үзэгдлийнхээ үйл явдалд өөрөө оролцож байгаагаар өөрт нь дүрслэгдэнэ.

зүүдчилж

балартах

Ухаан

Бүгд

 

Их биеийн булчин мөчийн хөдөлгөөн гадна талаасаа хэвийн мэт харагдах

бүрийтэж

балартах

Дүрсийн хурц дэмийрэл, хий үзэгдэл, түгшүүр хилэн хосолсон уур уцаар, ширүүн дошгиролд орох

Орчиндоо аюултай, санаа сэдэл чиглэсэн зорилгогүй үйлдэл хийх

ЖИЧ: Нойрны өөрчлөлт /ялангуяа нойргүйтэх/, ухаан балартлын аль ч хэлбэрийн үед

614 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 614 5/25/2005 4:49:23 PM

12_setgets last.indd

614

5/25/2005 4:49:23 PM
5/25/2005
4:49:23 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

байнгад илэрдэг. Ухаан балартлын хэлбэрүүдийн оношийн учир холбогдол

Ухаан балартлын хэлбэрүүд

Ямар өвчний үед илрэх вэ ?

Ухаан нойрмоглож балартах

Бие махбодийн ба мэдрэлийн

Ухаан дэмийрч балартах

тогтолцооны өвчнүүд халдварт өвчин, хүнд

Ухаан мэнэрч балартах

хордлогууд

Ухаан зүүдчилж балартах

Ухаан бүрийтэж балартах

Шизофрени, Эпилепси, тархины гэмтлүүдийн алсын үлдэц үе, тархины органик өөрчлөлт бүхий өвчнүүд

Ялгах онош:

Ялгах онош

Анамнез

Эмнэл зүй

   

ухаан алдах

архи үнэртэх

Их хэмжээний архи /биеийн 1 кг жинд 3.5 мл-ээс илүүтэй оногдох/ уусан

нүүр царай цайх, зэвхийрэх

архины хүнд

халуун буурах

хордлого,

амьсгал өнгөц удаан, хэм алдагдалтай болох

шартах хам

шинжийн

судасны цохилт олширч хүчдэл дүүрэлт нь багасах

шөрмөсний рефлекс багасах

хүнд хэлбэр

таталт уналт өгөх

 

цусан дах этилийн спиртийн концентраци 3-5 промильд хүрсэн байх

   

ухаан алдах

толгойн гадна хэсгийн шарх, цус хуралт зэрэг өөрчлөлт нүдэнд харагдах

тархины

гэмтэл

Толгойн

"нүдний шил зүүх" шинж илрэх

хэсгээрээ

огиулах, бөөлжих

 

осолд өртсөн

мэдрэлийн тогтолцооны голомтот өөрчлөлт илрэх

дүрс оношлогоонд гавлын яс гэмтсэн, цус хуралт үүссэн өөрчлөлтүүд илрэх

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 615 615 5/25/2005 4:49:23 PM

12_setgets last.indd

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 615 615 5/25/2005 4:49:23 PM

615

615

5/25/2005 4:49:23 PM
5/25/2005
4:49:23 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

   

ухаан алдах

царай нүүр хөхрөх

амьсгал

амьсгаадах

Хүчилтөрөгчийн

хурдсах

хүчил-

дутмагшлын

удаашрах

төрөгчийн

эсвэл

өнгөц болох

дутмагшил

нүүрсхүчлийн

тасалдах

хордлогын

хэм алдагдах

нөхцөлд өртсөн

зүрх судас:

судасны цохилт цөөрөх

артерийн даралт буурах

мэдрэлийн тогтолцоо

рефлексүүд буурах

булчингийн чангарал буурах

   

ухаан нойрмоглон балартаж, орчны баримжаа алдах

хөдөлгөөн хэт ихсэх ба эсвэл бүрэн сааталд орж хөших

зүрхний цохилт хурдасч, хүчтэй болох

хөлрөх

хүнд стресст

өгөх хариу

урвал

Хүнд стресст

өртсөн

чичирч салганах

амьсгал давхцах

булчин хөших, шөрмөс татах, булчингаар өвдөх Эдгээр өөрчлөлт илэрснээсээ хойш, хэрэв стресс үүсгэсэн процесс зогссон бол 8 цагийн дараагаас, үргэлжилж байгаа бол 48 цагаас доош хугацааны дараагаас багасч эхэлнэ.

Øинжилгээ

Дараахи шинжилгээнээс эмнэлзүйн оношоо батлах, үгүйсгэх, ялгах оношид нэн түрүүнд зайлшгүй шаардахыг нь оновчтой сонгон яаралтай хийлгэнэ.

Шинжилгээний үзүүлэлтийг "Эмнэлзүйн удирдамж, стандарт". 2004. УБ номын лабораторийн шинжилгээ гэсэн хэсэгт бичигдсэний дагуу оношзүйд ашиглана.

цус, шээсний ерөнхий ба биохимийн

нян судлалын

хор судлалын

тархины цахилгаан бичлэгийн

зүрхний цахилгаан бичлэгийн

зарим төрлийн дүрс оношлогооны

616 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 616 5/25/2005 4:49:24 PM

12_setgets last.indd

616

5/25/2005 4:49:24 PM
5/25/2005
4:49:24 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

ªâ÷òºíèéã õºòëºõ óäèðäàìæ

ªâ÷òºí, àð ãýðèéíõýíä ºãºõ ìýäýýëýë

• îð÷íîî òóñãàõã¿é, õ¿í òàíèõã¿é

• îðîí çàé öàã õóãàöààíû áàðèìæààëëàà àëäñàí

• ¿ãèéí äóóäëàãà, àãóóëãà íü îéëãîãäîõã¿é

• õºäºë㺺íèé èõñýëò ýñâýë áàãàñàëò áîëñîí

• íîéðã¿éäñýí

Ýíý áàéäëóóä ãýíýò, öîãö áàéäëààð èëýð÷ áàéãàà íü õ¿íä ºâ÷íèé øèíæ áºãººä òàâèëàí íü ýðãýëçýýòýé.

ªâ÷òºí, àð ãýðèéíõýíä ºãºõ çºâëºãºº

• ÿàðàëòàé òóñëàìæèéí öààøëààä ýð÷èìò áîëîí ñýõýýí àìüäðóóëàõ ýì÷èëãýýã ýìíýëýãò õýâò¿¿ëýí õèéëãýõ øààðäëàãàòàé

• ºâ÷òºí áèåý àð÷ëàõ ÷àäâàðàà àëääàã ó÷ðààñ àñðàã÷, ñóâèëàã÷ íàðààñ ãàäíà ãýð á¿ëèéí õàìãèéí îéð äîòíî õ¿ì¿¿ñèéí îðîëöîî àñàðãàà ñóâèëãààíä íýí ÷óõàë ó÷èð õýí íýãíýýð ºâ÷òºíã ñàõèóëàõûã çºâøººðíº,

Ýì÷èëãýý Ýì÷èëãýýã ýð÷èìò ýì÷èëãýýíèé ãîðèìîîð

• åðºíõèé /àìèí ÷óõàë ýðõòí¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààã õýâèéí áàéäàëä îðóóëàõ/

• ñýòãýöèéí ãýñýí 2 ÷èãëýëýýð õèéíý

Ýð÷èìò ýì÷èëãýýíèé åðºíõèé àðãà õýìæýý íü:

1. öóñíû ýðãýëòèéí ¿éë àæèëëàãààã õýâèéí áàéäàëä îðóóëàõ

2. àìüñãàëûí ¿éë àæèëëàãààã õýâèéí áàéäàëä îðóóëàõ

3. ýëýã, Ẻðíèé ¿éë àæèëëàãààã õýâèéí áàéäàëä îðóóëàõ

4. õîðäëîãîîñ ãàðãàõ

5. àìèíä àþóëòàé øèíæ òýìäýã, õàì øèíæ¿¿äèéã /õýò ºíäºð õàëóóðàõ, àðòåðèéí äàðàëò õýò ºíäºðñºõ, ñóäàñíû äîòîðõè á¿ëýãíýëò òàðõìàëààð èõñýõ õàì øèíæ ã.ì./ àðèëãàõ

6. õ¿÷èë ø¿ëòèéí òýíöâýðèéã õýâèéí áàéäàëä îðóóëàõ

7. óñ, ýëåêòðîëèòèéí òýíöâýð, àëäàãäëûã õýâèéí áàéäàëä îðóóëàõ

8. ãàâëûí äîòîîä äàðàëò èõñýëò, òàðõèíû õàâàíòëûã àðèëãàõ

9. òàðõèíû áîäèñûí ñîëèëöîîã õýâèéí áàéäàëä îðóóëàõ

¿íäñýí ÷èãëýë¿¿äòýé áàéõ áºãººä ºâ÷íèé ¿íäñýí îíîø, ýìíýëç¿éí áàéäàë, òóõàéí ºâ÷òºíèé õóâèéí îíöëîãîîñ õàìààðàí øààðäëàãàòàé ÷èãëýë¿¿äèéã íü ñîíãîí “Ýìíýëç¿éí óäèðäàìæ, ñòàíäàðò” /2004.ÓÁ/ íîìîíä áè÷èãäñýí àðãàç¿éí äàãóó õèéíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 617 617 5/25/2005 4:49:24 PM

12_setgets last.indd

617

617

5/25/2005 4:49:24 PM
5/25/2005
4:49:24 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Ñýòãýöèéí ýì÷èëãýýíä ºäðèéí öàãààð ãàëîïåðèäîë ºäºðò 0.5- 1.0 ìã-ààð 1-2 óäàà óóëãàõ, ýñâýë 2-10 ìã áóë÷èíä òàðüæ áîëíî, îðîé ýñâýë øºíèéí öàãò àìèíàçèí 50-100 ìã óóëãàõ áóþó áóë÷èíä òàðèõ, áåíçîäèàçåïèíûã áàãà òóíãààð /2.0-5.0 ìã/ óóëãàæ õýðýãëýæ áîëíî.

ªâ÷òºíä õàíäàõ õàíäëàãûí óäèðòãàë

• óõààí áàëàðòàõ áàéäàëä îðñîí ºâ÷òºíã ñòàöèîíàðò ýð÷èìò áà ñýõýýí àìüäðóóëàõ, ýñâýë òýäãýýðòýé ä¿éöýõ òàñàã, ïàëàòàíä ÿàðàëòàé æóðìààð õ¿ëýýí àâ÷ õýâò¿¿ëíý

• ¿íäñýí ºâ÷íèé îíîøèéã ÿàðàëòàé òîãòîîõ ¿¿äíýýñ õîëáîãäîõ ýì÷ íàðûí çºâëºãººíèéã íýí äàðóé çîõèîí áàéãóóëàõ

• ýì÷èëãýýã ÿàðàëòàé, ýð÷èìòýé, ýìãýã æàìûí äàãóó èæ á¿ðíýýð õèéíý

• ýõíèé ýýëæèíä áèå ìàõáîäèéí ººð÷ëºëòèéí ýñðýã ýì÷èëãýý øààðäàãääàã, ñýòãýöèéí ººð÷ëºëò èë¿¿òýé èëýð÷ áàéíà ãýæ ¿çýýä ñýòãýöèéí ýìíýëýãò õ¿ðãýõ ãýæ öàã àëäàæ áîëîõã¿é, ñýòãýöèéí ýì÷èëãýý õîöðîõã¿é

• îíîø òîãòîîãäîõîä õ¿íä áàéãàà íºõöºëä ýìíýëã¿¿ä áèå áèå ð¿¿ãýý èëãýýæ, öàã àëäñàíààñ õ¿íäðýë ãàð÷ ýì÷ õàðèóöëàãà õ¿ëýýäýã ¿çýãäýë áàéäãèéã öàã ÿìàãò àíõààðàõ

• óõààí áàëàðòàõ áàéäàë ãýñýí îíîø òîãòîîãîîä ãýðýýð áà àìáóëàòîðèîð ýì áè÷èæ ºãººä îðõèæ áîëîõã¿é, çààâàë ñòàöèîíàðò õ¿ðãýõ íü ç¿éòýé. Ñòàöèîíàðò õ¿ðãýõ õ¿ðòëýý õ¿íä øèíæ òýìäã¿¿äèéã, òóõàéëáàë ç¿ðõ ñóäàñíû ¿éë àæèëëàãààíû õóðö äóòìàãøèë ã.ì. õºíãºð¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí ÿàðàëòàé òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ ç¿éòýé.

• Õàðèí ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæèéí àíõàí øàòàíä ýðñ ýð÷èìòýé ýì÷èëãýý õèéñýí áàéõ íü ºâ÷íèé ýìíýëç¿éã á¿äãýð¿¿ëäýã ñºðºã òàëòàéã áàñ àíõààð÷ áàéõ

2. ÌÝÄÐÝË ÑÓËÜÄÀÕ ÍÅÂÐÎÇ

F48

Òîäîðõîéëîëò

Ìýäðýë ñóëüäàõ íåâðîç íü;

Ñýòãýöèéí ãýìòëèéí øàëòãààíòàé

Òàðõèíû á¿òöèéí áóñ, ¿éë àæèëëàãààíû ÷èãëýëèéí ººð÷ëºëò áèé áîëäîã

Õóâü õ¿íèé ñýòãýöèéí ÷àíàðûí îíöëîã áàéäàëòàé õ¿ì¿¿ñ èõýâ÷ëýí ºâ÷èëäºã

Ñýòãýöèéí õºíãºí ººð÷ëºëòººð ýìíýë ç¿é íü èëýðäýã

Ýäãýðýõ òàâèëàíòàé ºâ÷èí þì.

618 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 618 5/25/2005 4:49:24 PM

12_setgets last.indd

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 618 5/25/2005 4:49:24 PM

618

5/25/2005 4:49:24 PM
5/25/2005
4:49:24 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Øàëòãààí

Ñýòãýöèéí øàëòãààí

Ñýòãýë çîâîîñîí õóâèéí ¿éë ÿâäëóóä

Àþóë ãàìøãèéã í¿äýýð õàðæ, áèåýð òóóëñíààñ ¿¿ññýí ñýòãýëèéí çîâëîí

Íèéãìèéí ñºðºã áàéäëóóäààñ ¿¿ññýí ñýòãýëèéí çîâëîí

Ýäãýýð ¿éë ÿâäëóóä òóõàéí õ¿íèé äîòîîä ñýòãýë, áîäîëòîé íü õàðøèëäàí, áèå ñýòãýö íü ñóëüäàæ ÿäàðñàí ¿åä òîõèîëäîõ íü ñýòãýöèéí øàëòãààíòãýæ íýðëýäýã ºâ÷èí ¿¿ñãýã÷ õ¿÷èí ç¿éë áîëäîã

Ýìíýëç¿é

ªâ÷òºí äàðààõ á¿ëýã øèíæ¿¿äýýñ çîâèóð áîëãîí ºã¿¿ëäýã

çîâèóð áîëãîí ºã¿¿ëäýã 12_setgets last.indd Áèåèéí  

12_setgets last.indd

Áèåèéí

 

ñóëüäëûí

øèíæ¿¿ä

Îþóíû

ñóëüäëûí

øèíæ¿¿ä

Öî÷ðîë

èõñýëèéí

øèíæ¿¿ä

Ò¿ãýýìýë

çîâèóð-

óóä

àìàðõàí ÿäðàõ, òàìèð òàñðàõ, ýöýæ ñóëüäàõ, àæëûí ÷àäâàð áóóðàõ, àæëûí ÿëèìã¿é à÷ààëëûã äààõàà áîëèõ, àìðàõ ¿åä ÿäàðãàà íü ãàðàõã¿é áîëîõ,

ýõýëñýí àæëàà ã¿éöýýæ ÷àäàõàà áîëèõ, õºäëºõ, ÿðèõ, äóóãàðàõààñ çàëõóó íü õ¿ðýõ, áèåèéí ýð÷ õ¿÷, ñýðãýëýí öîâîî áàéäàë, èäýâõè àëäðàõ

îþóíû õ¿÷ àëäðàõ, àæëûí ÷àäâàð íü áóóðàõ, îþóíû õ¿÷ øààðäñàí àæëûí äàðàà ÿäàð÷ ñóëüäàõ, ºäºð òóòàìäàà ýðõýëäýã ìýðãýæëèéí àæëûí á¿òýýë, ¿ð ä¿í íü áàãàñàõ, àíõààðàë ñàðíèìòãàé, òºâëºðºë ¿ã¿é,

¿¿íèé óëìààñ ìàðòàìõàé áîëîõ, õýðýãòýé õýðýãã¿é ýëäýâ ç¿éëñ õàð àÿíäàà òîëãîéä îðæ èðñíýýñ “òàðõè ÿäàð÷” òîëãîé ñýðãýëýí áóñ “ä¿éíãý” áîäîõ ñýòãýõ ÷àäâàð ìóóòàé áîëîõ, öààøäûí çîðèëò òºëºâëºãºº íü áàãàñàõ

óóð óöààð èõñýõ, ñýòãýëèéí õºäºë㺺í òîãòâîðã¿éäýõ, õ¿ëýýö, òýñâýð òýâ÷ýýð, áèåý áàðèõ ÷àäâàð áóóðàõ,

äóó ÷èìýý, ãýðýë ãýãýý çýðýãò õýò ìýäðýã, äóðã¿é áîëîõ, áèåý ÷àãíàìòãàé áîëîõ, àìàðõàí óéëàõ

- òîëãîé ºâäºõ

- íîéð õÿìðàõ

- õºëðºõ, ç¿ðõ äýëñýõ, ãàð õºë õ¿éòýí îðãèõ, òîëãîé ýðãýõ

- ñýòãýë ò¿ãøèõ

- ñýòãýëýýð óíàõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 619 619 5/25/2005 4:49:24 PM

619

619

5/25/2005 4:49:24 PM
5/25/2005
4:49:24 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

ªâ÷òºí ºâ÷èëñºí òóõàéäàà ýìíýëãèéí ìàãàäëàãàà õ¿ñäýã òàë áèé.

Îíîøèéí õýìí¿¿ð¿¿ä

Áèåèéí áîëîí ñýòãýöèéí ñóëüäëûí, ìºí öî÷ðîë èõñýëèéí á¿ëýã øèíæ¿¿ä òóñ á¿ðýýñ 1-2-îîñ äîîøã¿é øèíæ èëýðñýí áàéíà.

Ýäãýýð øèíæ¿¿ä çààâàë äàðààõè ºâºðìºö ºí㺠àÿñòàé áàéíà:

• Ñóëüäëûí õàì øèíæèéí ýíãèéí õýëáýð¿¿ä (õ¿÷ àëäðàõ áà åðºíõèé ñóëüäëûí áàéäàë) èõýâ÷ëýí èëðýõ

• Ñýòãýöèéí áà áèåèéí ñóëüäëûí øèíæ¿¿ä õîñëîí èëðýõ

• ªâ÷òºíèé çîâèóð øàíàëãàà íü ¿å ¿å èõýñ÷ áàãàñàõ äàâòàìæòàé áàéõ

• Ñýòãýö ãýìòýë ¿¿ñãýñýí íºõöºë áàéäàë äàâòàí íºëººëºõ áóþó áèå ñýòãýöèéí õ¿÷ øààðäñàí àæëûí äàðàà ºâ÷òºíèé çîâèóð èõñýõ

• ßëèìã¿é ç¿éëä ñýòãýë ñàíàà íü õýò çîâíèõ, ÿìàð íýãýí ìóó ç¿éëñ çºãíºõ, òýñâýð òýâ÷ýýðã¿é áîëîõ, ñýòãýëèéí òýíöâýð àìàðõàí àëäðàõ, áóë÷èí ìàõ ºâäºõ, õºøèæ ÷àíãàðàí áèå òàâèðàõã¿é ÷ºëººòýé áóñ áàðèãäìàë áàéõ çýðýã ºâºðìºö øèíæ¿¿ä èëðýõ

• Ñóëüäëûí çàðèì øèíæ¿¿ä íü ìºí ºâºðìºö ºí㺠àÿñòàé áàéõ, òóõàéëáàë íîéð ºíãºö, ç¿¿ä èõòýé, óíòààä ñýðñíèé äàðàà áèå àìðààã¿é, íîéð õ¿ðýõã¿é áàéãàà ¿åä ººðèéí õóâèéí çîâëîíã áàéíãà ýðãýö¿¿ëýí áîäñîí, íîéð õ¿ðýõã¿é áîëîâ óó ãýæ ñýòãýë ò¿ãøèí õ¿ëýýñýí ºí㺠àÿñòàé áàéõ áà õýâèéí íîéðòîé ¿å, íîéð õÿìàðñàí ¿å ýýëæëýõ, òîëãîéí ºâäºëò õ¿÷òýé áóñ, íýëýíõ¿é áóþó ìàëãàéí õ¿ðýýíèé îð äàãàñàí áàéðëàëòàé áàéõ, óéëàõ íü èõýâ÷ëýí ººðèé㺺 ºìººðºõ, ºðºâä¿¿ëýõ ãýñýí øèíæòýé áàéõ áà óóðëàõäàà áèåý áàðèõ ÷àäâàðàà àëääàã áàéõ

ªâ÷íèé äîòîîä çóðàãëàëûí áóþó òîäîòãîë øèíæ¿¿ä

Çîâèóð øàíàëãàà, áàéäëàà èëýðõèéëýõ, ýì÷òýé õàðüöàõ çýðýãòýý í¿¿ðýìãèé, íóóõ þìã¿é, áîäèò áàéäëûã ñàíààíààñàà ÷èìæ ÿðèõ, ÿðèàí äóíäàà òºðõ áàéäàë íü îëîí ÿíçààð õóâèðàõ

Ãàäíû íºëººëºëä ñýòãýëç¿éí, õýâèéí áóñ õ¿÷òýé õàðèó óðâàë ºãºõ

Ñýòãýëèéí õºäºë㺺í òîãòâîðã¿éäýõ

Óõàìñàðò óõààíû õ¿ðýý íàðèéñàí ñýòãýö ãýìòëèéí àãóóëãàä òºâëºðºõ

Äîòîîä ñýòãýëäýý çºð÷èëòýé áàéõ

620 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 620 5/25/2005 4:49:25 PM

12_setgets last.indd

620

5/25/2005 4:49:25 PM
5/25/2005
4:49:25 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

 

- Ñýòãýö ãýìòýë àâñíû äàðàà óã ºâ÷èí ¿¿ññýí áàéõ, ñýòãýö ãýìòýë àâàõ íü áèå ìàõáîäü, ìýäðýë ñýòãýöèéí ¿éë àæèëëàãàà, ôèçèîëîãèéí õýâèéí áàéäàë íü ñóëüäàæ, ÿäàð÷ äîðîéòñîí ¿åä òààðñàí áàéõ

- ªâ÷íèé ýìíýëç¿éä ñýòãýö ãýìòëèéí àãóóëãà òóñãàëàà îëñîí ñýòãýöèéí øàëòãààíûõ íü áîëîí ýðãýö¿¿ëýí áîäîõ áîäîë ñàíààíûõ íü ãîë ñýäýâ íü áîëñîí, áèé áîëñîí çîâëîíãîîñ ãàðàõ çàìàà ººðºº øèéäâýðëýæ ÷àäàõã¿é áàéäàëä õ¿ðñýí áàéõ

ªâ÷íèé åðºíõèé õýìí¿¿¿ð¿¿ä íü

- ªâ÷èí ¿¿ñýõýä õ¿ðãýñýí ýìãýã òºð¿¿ëýã÷ äîòîîä, ãàäààä õ¿÷èí ç¿éëñèéí íºëººëºë, ýäãýýðýýñ ¿¿ññýí ººðèéí ºâºðìºö ºí㺠àÿñ á¿õèé ýìíýëç¿éí øèíæ¿¿ä èëðýýã¿é áàéõ

- Õóâü õ¿íèé ñýòãýöèéí ÷àíàðûí äàðààõ îíöëîã á¿õèé õ¿ì¿¿ñ ìýäðýë ñóëüäàõ íåâðîç ºâ÷íººð ºâ÷ëºõ íü ýëáýã áàéíà. ¯¿íä:

o Òºâ ìýäðýëèéí òîãòîëöîîíû äóíäàæ õýâ øèíæèéí áºãººä õóâü õ¿íèé ñýòãýöèéí ºâ òýãø õýëáýðèéí õºãæèë á¿õèé áîëîâ÷ þìñ ¿çýãäëèéí ìºí ÷àíàðûã ºíãºí òàëààñ íü ä¿ãíýäýã øèéäâýðã¿é, õ¿íèé àÿñ äàãàìòãàé, ñýòãýëèéí õºäºëãººíºº ãàäàãø èëýðõèéëäýãã¿é, ººðòºº õýò øààðäëàãà òàâüäàã, ººðèé㺺 äîîãóóð ¿íýëæ öýãíýäýã ýìçýã ìýäðýìæòýé õ¿ì¿¿ñ

 

- ªâ÷èí äààìæðàõ ÿâöã¿é, õàðèí äîëãèîí ìàÿãèéí þì óó, ýðãýí õºãæèõ ÿâöòàé áàéõ

ßëãàõ îíîø

ßëãàõ îíîø

ßëãàõ ¿íäñýí øàëãóóð øèíæ òýìäýã

Ñýòãýë

ò¿ãýýìëýýð

Ñýòãýöèéí ãýìòëýýñ ¿¿ñýýã¿é áàéíãûí ò¿ãø¿¿ð áèé áîëîõ

ò¿ãø¿¿ðëýõ ººð÷ëºëò

F41.1

 

Áèåèéí

øàëòãààíò

Ýì÷èéí ¿çëýã, ïàðàêëèíèêèéí øèíæèëãýýãýýð ÿìàð ÷ èëðýëã¿é áèåèéí ºâ÷íèé çîâèóðóóäûã ºâ÷òºí ºã¿¿ëíý

ñýòãýöèéí

ººð÷ëºëò

F45

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 621 621 5/25/2005 4:49:25 PM

12_setgets last.indd

621

621

5/25/2005 4:49:25 PM
5/25/2005
4:49:25 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Øèçîôðåíè, øèçî õýâ øèíæèò ººð÷ëºëòèéí

Á¿õýíä õ¿éòýí õàíäëàãàòàé, õ¿íä ¿ãýý õýëäýãã¿é, õ¿íòýé íèéëäýãã¿é, çîðèëãîã¿é, ýòãýýä áîäîë ñàíààòàé, óäìûí ºãºãäºëòýé

õºíãºí

õýëáýð

F20,

F21

 

Ñóäàñíû

ýìãýãèéí

Ñóëüäàë, ñýòãýöèéí îðãàíèê øèíæ õàâñðàí èëðýõ, ç¿ðõ ñóäàñíû ººð÷ëºëòèéí áîäèò øèíæ¿¿ä èëðýõ, ºâ÷òºí àõèìàãäóó áàéõ, óðãàë ìýäðýëèéí òîãòîëöîîíû ¿éë àæèëëàãààíû ººð÷ëºëòèéí øèíæ èëðýõ

øàëòãààíò ñýòãýöèéí

ººð÷ëºëòèéí

ýõëýë

F01

Мэдрэл сульдах невроз өвчний эмнэлзүйн онош, ялгах оношийг энэ удирдамжийг үндэс болгон аль ч шатны эмнэлгийн эмч, мэргэжилтнүүд тогтооно.

Ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýý

Îíîø, ÿëãàõ îíîøèéã òîãòîîõîä ýìãýã ñýòãýë ñóäëàëûí øèíæèëãýýíèé äàðààõè ¿ç¿¿ëýëòèéã àøèãëàíà.

• Ìåõàíèê áà óòãà÷èëñàí îé òîãòîîëòûí áàéäàëä ýìãýã ººð÷ëºëò èëðýõã¿é

• Îþóíû àæèëëàõ ÷àäâàðûí õºäëºëç¿é ýðñ õýëáýëçýëòýé, òîãòâîðã¿é, îþóíû àæèëëàõ ÷àäâàðûí ºãñºëòèéí ýõëýë óäààøðàëòàé

• Ñýòãýöèéí ¿éë àæèëëàãààíû äîòîîä ñýäýëò ¿ã¿é áîëñîí, ñýòãýëèéí õºäºë㺺í, çîðèã ýðìýëçëèéí õ¿÷ýý çîõèöóóëàõ ÷àäâàð íü áýðõøýýëòýé áîëñîí

• Ñýòãýõ¿éí ïðîöåññèéí õóâü õ¿íèé ñýòãýöèéí ÷àíàðûí ººð÷ëºëò ãîëëîí èëýð÷, ñýòãýëèéí õºäºë㺺íèé ºí㺠àÿñ, õóâèéí õàíäëàãûã äàãàñàí áîäîë ä¿ãíýëò ¿¿ñýõ, ñýòãýõ¿éä õóâèà áîäîõ ÷àíàð íºëººëºõ, þìñ ¿çýãäëèéã ºíãºí òàëààñ íü îéëãîæ ñýòãýõ, ñýòãýõ¿éí íàðèéí ÿëãàâàðòàé ÷àíàð îíîõ ÷àäâàð íü áóóðàõ, áîäîìæ òóóøòàé áóñ ¿¿ñýõ

• Áèåý öýãíýõäýý ººðèé㺺 ÿëàíãóÿà àç æàðãàë, óõààíû õýìæýýíèé õóâüä äîîãóóð ¿íýëýõ ¿íýëãýý äàâàìãàé èëýðíý.

ªâ÷òºíèéã õºòëºõ óäèðäàìæ

ªâ÷òºí áîëîí

àð ãýðèéíõýíä

íü ºãºõ

ìýäýýëýë

- ñóëüäàë, ÿäàðãàà íü ò¿ãýýìýë òàðõñàí áºãººä áîãèíî õóãàöààíä ¿ðãýëæèëäýã, ò¿ð çóóðûí øèíæòýé ýìãýã ººð÷ëºëò ìºí

- ýì÷èëãýýíèé ¿ð ä¿í ñàéí àâäàã

- óã ýìãýãèéí ¿¿ñýëä ñýòãýö ãýìòýë ãîë øàëòãààí íü áîëñîí

622 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 622 5/25/2005 4:49:25 PM

12_setgets last.indd

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 622 5/25/2005 4:49:25 PM

622

5/25/2005 4:49:25 PM
5/25/2005
4:49:25 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

ªâ÷òºí áà àð ãýðèéíõýíä íü ºãºõ çºâëºãºº

Ýì÷èëãýý

- áîãèíî õóãàöààíû (õî¸ð äîëîî õîíîãîîñ èë¿¿ã¿é) àìðàëò ºâ÷òºíã õýâèéí áàéäàëäàà àëõàì àëõìààð ýðãýí îðîõîä íü ÷óõàë áîëîõûã çºâëºíº

- ºâ÷òºí ººðºº ýì÷òýé çºâëºí õºòºëáºð çîõèîæ, áèåý ààæèì ààæìààð èäýâõæ¿¿ëýõ,

÷èéðýãæ¿¿ëýõ áîëîìæòîé áàéäãèéã çºâëºíº

- ºâ÷òºíèé ñýòãýëä òààëàãäñàí ìºí óðüä ºìíº íü ¿ð ä¿í ºã÷ áàéñàí èäýâõæ¿¿ëýõ àðãûã ñîíãîí îëæ çºâëºíº

- ºâ÷òºíä óã ýìãýãèéã ¿¿ñãýñýí ñýòãýö ãýìòýë ñºðºã ¿ð äàãàâðóóäûã íü àðèëãàõ íü ºâ÷íèé ýäãýðýõ ãîë íºõöºë áîëîõûã çºâëºíº

- Ñýòãýöèéí ãýìòýë ó÷ðóóëñàí àñóóäëûã øèéäâýðëýõ

- Ñýòãýë çàñàë ýì÷èëãýýíèé òîõèðîõ àðãûã õýðýãëýõ

- Áåíçîäèàçåïèíû á¿ëãèéí ýì¿¿ä (ñåäóêñåí 5 ìã-ààð õîíîãò 4-6 óäàà óóëãàõ) 10 õîíîãîîñ èë¿¿ã¿é õóãàöààãààð õýðýãëýõ

- Ñýòãýë òàéâøðóóëàõ ýì (áðîìò íàòðè 3% - 15.0 óóñìàëààð ºäºðò 3-4 óäàà óóëãàõ) õýðýãëýõ

- Åðºíõèé ÷èéðýãæ¿¿ëýõ ýì÷èëãýý (ãëþêîç, âèòàìèíóóä ã.ì) – ã äîëîî õîíîãîîñ èë¿¿ã¿é õóãàöààãààð õèéõ

- ªâ÷òºí íýã á¿ðò òîõèðñîí èäýâõæ¿¿ëýõ õºòºëáºð çîõèîí ìºðä¿¿ëýõ

Өвчтөн, ар гэрийнхэнд өгөх мэдээлэл, зөвлөгөөг бүх шатны эмнэлгийн эмч, мэргэжилтнүүд өгөх ба эмчилгээг ч нэг адил хийнэ

Баг, сум, сум дундын эмнэлгийн эмч нар нь энэ удирдамжинд заагдсан эмийн эмчилгээг хийнэ

Сэтгэл засал эмчилгээ хийх, сэтгэцийн гэмтлийн үр дагаврыг шийдвэрлэх асуудлыг аймгийн нэгдсэн эмнэлгийн сэтгэцийн эмч, сэтгэцийн тусгай мэргэжлийн эмч нар хариуцна

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 623 623 5/25/2005 4:49:25 PM

12_setgets last.indd

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 623 623 5/25/2005 4:49:25 PM

623

623

5/25/2005 4:49:25 PM
5/25/2005
4:49:25 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

3. ØÈÇÎÔÐÅÍÈ F-20

Òîäîðõîéëîëò

Эмнэлзүй нь сэтгэцийн үйл ажиллагааны нэгдэл алдагдал,

хувирлын эерэг, сөрөг өвөрмөц шинжүүдээр илэрдэг гүнзгийрэн хөгжих архаг явцтай, төрх үйл, дасан зохицохуйн

өөрчлөлтөнд хүргэдэг сэтгэцийн

үндсэн өвчин.

 

Дотоод шалтгаан

Øàëòãààí

Дээд мэдрэлийн тогтолцооны болон хувь хүний сэтгэцийн чанарын хэв шинжийн онцлог байдал

Удмын өгөгдөл

 

Бие махбодийн дархлал зүй, урвалж чанарын онцлог

Урьд өмнө өвчилсөн өвчин эмгэгийн үлдэц өөрчлөлт зэргээр нөхцөлдсөн бие махбодийн физиологийн байдал

Àíãèëàë

Ангилал F20 Шизофрени F20.0 Дэмийрэлт шизофрени F20.1 Хүүхдэрхэх шизофрени F20.2 Кататоник шизофрени F20.3 Ялгаварлалгүй шизофрени F20.4 Шизофренийн дараах сэтгэл гутрал F20.5 Үлдэц шизофрени F20.6 Энгийн шизофрени

 

F20.8 Шизофренийн бусад хэлбэрүүд F20.9 Тодорхойгүй шизофрени Шизофрени өвчний явцын хэлбэрийг 5-р тоон тэмдэгтийг хэрэглэн ангилна. F20.х0 тасралтгүй явцтай F20.х1 даамжрах үлдэц согог бүхий үе үе хөдлөх явцтай F20.х2 тогтонгишсон үлдэц согог бүхий, үе үе хөдлөх явцтай F20.хЗ үелэх явцтай F20.х4 бүрэн бус засралын байдалтай

F20.х5

бүрэн

засралын

байдалтай

F20.х8 бусад F20.х9 нэг жил хүрэхгүй хугацаагаар үргэлжилсэн

624 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 624 5/25/2005 4:49:26 PM

12_setgets last.indd

624

5/25/2005 4:49:26 PM
5/25/2005
4:49:26 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Ýìíýëç¿é

Одоогийн зовиур

аливаа зүйлийг ухаарч ойлгох, сэтгэн бодох байдал мөн анхаарлын төвлөрөлт нь эрүүл үеэ бодвол их хүч шаардсан, хүнд хэцүү, бэрхшээл зовлонтой боллоо гэх

хий зүйлс сонсох болсноо илэрхийлэх

шаналгаа

өвчтөний зүгээс

эрүүл хүнд байхааргүй хэвийн биш бодол санаа, бүр итгэл үнэмшил /тухайлбал өөрийг нь хүмүүс мөрдөөд байна, эсвэл өөрөө жирийн хүнд байх боломжгүй ер бусын авьяас чадалтай болсон гэх мэтийн/ уг өвчтөнд бий болж түүнийгээ үг яриа, үйл төрхөөрөө илэрхийлэх

бие махбодийхоо талаар хүний санаанд багтамгүй сонин зовиурууд / тухайлбал бие дотор нь амьтан буюу өөр ер бусын зүйлс байгаа гэх мэтийн/ илэрхийлэх

сэтгэц нөлөөт эмийг хэрэглэхтэй холбогдсон /ихэвчлэн хэрэглэхээс татгалзсан/ асуудлууд тавих

Ар гэрийнхнийх нь зүгээс

төрх үйл нь хэвийн биш болсныг

гэр орны болон хувийн ариун цэвэр, эрүүл ахуйн хэвшлүүд нь алдагдсаныг

 

сэтгэл нь хүйтэн, хөдөлгөөнгүй болсныг

сэтгэцийн байдал нь дээрдтэл өөрсдөөсөө түр ч гэсэн тусгаарламаар байгаа зэргийг илэрхийлэх Жич: Дээрх байдлуудын талаар ажил сургууль, оршин байгаа газрын нь зүгээс мэдээлэл ирж эхэлдэг

Оношийн

 

хэмнүүрүүд

хүнээс зайлж холдох, үгээ хэлэхгүй болох;

амьдрахуйн зорилго, төлөвлөлт багасах, үгүй болох, биеэ гамд нь хаях

Сөрөг (негатив)

сэтгэхүйн өөрчлөлтүүд хэт хийсвэр, эсвэл тасархайтсан утга бүхий үг яриагаар илэрхийлэгдэх

шинж

сэтгэлийн хөдөлгөөн багасах, үгүй болох, хөрөх

хий үзэгдэл

Эерэг (позитив)

дэмийрэл

шинж

сэтгэцийн автоматчилал

зөгнөлт дэмийрэл

кататони

гебефрени

ухаан зүүдчилэн балартах

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 625 625 5/25/2005 4:49:26 PM

12_setgets last.indd

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 625 625 5/25/2005 4:49:26 PM

625

625

5/25/2005 4:49:26 PM
5/25/2005
4:49:26 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Төрх үйл, дасан зохицохуйн өөрчлөлтүүд

     

- сэтгэц хөдөлгөөний дошгирол, тайван бус байдал

   
 

- хэвийн бус төрх үйлдэл

Сэтгэцийн

Сэтгэцийн процессууд

Өөрчлөгдөнө

Өөрчлөг-

процессуудын

дөхгүй

өөрчлөгдөх

байдал

Сэрэхүй, хүртэхүй

+

 

Төсөөлөхүй

+

+

Ой тогтоолт

Сэтгэхүй

Оюун ухаан

Сэтгэл хөдлөл

+

+

+

Зориг эрмэлзлэл

+

Ухамсар

+

ßëãàõ îíîø

Сэтгэл гутралын шинж тэмдгүүд /сэтгэлийн хөдөлгөөн гунигтай дорой болох, ирээдүйдээ итгэлгүй гутранги үзэлтэй болох, өөрийгөө буруутгах гэх мэт/ давамгайлан илэрнэ

Сэтгэл гутрах

эмгэг F32

Сэтгэлийн хөдөлгөөний хоёр туйлт эмгэг

F31

Сэтгэл хөөрөн баясах шинжүүд /хөөрөл, сэтгэл санаа өндөр болох, өөрийгөө дээгүүрт үнэлэх, биеэ магтах/ давамгайлна.

Архинд донтох эмгэг F10 ба эмэнд донтох эмгэг F11

Архи болон сэтгэц идэвхит зарим бодисын /сэтгэц эрчимжүүлэх, хий үзэгдэл үүсгэх гэх мэт/ архаг хордлого ба тэдгээрийг үгүйлэн шартах байдлууд нь солиорлын шалтгаан болж болдог

Өвчтөнг хөтлөх

удирдамж

Өвчтөн, ар гэрийн хүмүүст өгөх мэдээлэл

Өвчтөн, ар гэрийнхэнд өгөх зөвлөгөө

Эмийн эмчилгээ

Сэтгэц нийгмийн нөхөн сэргээх хөтөлбөр

Мэргэжлийн эмчээс зөвлөгөө авах зэргээс бүрдэнэ

ªâ÷òºí áîëîí àð ãýðèéíõýíä ºãºõ ìýäýýëë¿¿ä

сэтгэц хөдөлгөөний догширол, хэвийн биш төрх үйл нь сэтгэцийн эмгэгийн шинжүүд мөн болохыг

шинж тэмдгүүд нь цагийн уртад илрэх, арилах зүй тогтнолтой

626 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 626 5/25/2005 4:49:26 PM

12_setgets last.indd

626

5/25/2005 4:49:26 PM
5/25/2005
4:49:26 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

байдгийг болон өвчин хурцдан дахилт өгөх шинж байдлыг урьдчилан таамаглах, угтуулсан бэлтгэл хийх боломж байдгийг

• эмийн эмчилгээ нь эмчилгээний гол цөм мөн бөгөөд эмийг тасалсан тохиолдолд өвчин хурцдах, өвчтөнтэй холбоо бүхий ужиг бэрхшээлүүд дахин бий болох хандлагатай болохыг

• өвчтөнийг эмийн болон нөхөн сэргээх эмчилгээнд хамрагдах оролцоход ар гэрийнхний тус дэмжлэг нэн чухал бөгөөд эмчилгээний үр дүнд ихэд нөлөө үзүүлдгийг

• өвчтөн, тэдний ар гэрийнхэнд улс олон нийтийн байгууллагууд, хамт олноос үзүүлдэг тодорхой туслалцаа дэмжлэгүүд байдаг бөгөөд тэдгээрээс авч ашиглах шаардлагатай гэдгийг тус тус мэдээлж болно.

Өвчтөнд өөрт нь болон ар гэрийнхэнд нь өгөх зөвлөгөө

• эмчилгээний төлөвлөгөөг ар гэрийнхэнд нь танилцуулж тэдний саналыг тусгахын зэрэгцээ өвчтөнг эдгэрэхэд гэр орныхных нь тус дэмжлэг нэн чухал байдгийг онцлон тэмдэглэж ойлгуулах

• эмийг зохих зааврын дагуу хэрэглэхэд өвчний дахилт хурцдалаас сэргийлэх боломж өгдгийг хэлэхийн зэрэгцээ эмийн дагалдах гаж нөлөөний талаар урьдчилан тайлбарлаж өгөх

• өвчтөнг өөртөө таарсан хөдөлмөр эрхлэх, гэр орны өдөр тутмын ахуй амьдралд тус нэмэр өгөхөд нь аль болохоор хөхүүлэн дэмжих

• өвчтөнг нийтээр тогтсон хэв ёс дэг журмыг сахин биелүүлэх болон

биеэ зөв авч явахад /ж: хувцаслалт, гадаад үзэмж, төрх үйлээ/ нь аль болохоор хэвшүүлэн тухай бүрт нь хөхүүлэн дэмжих

• сэтгэлийн дарамт ба өвчнийг сэдрээх хүчин зүйлийг аль болохоор багасгах үүднээс

o

өвчтөнд эмгэг бодол санааг нь буруу гэх талаас нь өөрт нь ойлгуулах гэж зүтгэж маргахын хэрэггүй

o

өвчний илрэлийг нь шоолох, өвчний илрэлтэй нь холбогдуулж өвчтөнг аашилж загнахын хэрэггүй

o

өвчнийшинжтэмдэгхичнээнудаанхугацаандүргэлжиллээ ч бүх үеийнх нь туршид сэтгэлийн ямар нэгэн дарамт өгөхгүй байх аль болохоор тайван байлгахыг эрмэлзэх

o

сэтгэц хөдөлгөөний ба бусад догширлын үеүдэд өвчтөний аюулгүй байдлыг хангах, эмнэлэгт хэвтүүлэн эмчлэх нь гол асуудал мөнийг онцлон тэмдэглэнэ.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 627 627 5/25/2005 4:49:27 PM

12_setgets last.indd

627

627

5/25/2005 4:49:27 PM
5/25/2005
4:49:27 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Эмийн эмчилгээ

Хэрэглэх эм

Тун

Заалт Хурц догширол голлосон солиорлын байдлууд

Аминазин

100

- 200 мг

/хлорпромазин/

өдөрт 3 удаа

Левомепромазин

100

- 200 мг

 

/тизерцин/

өдөрт 3 удаа

Трифтазин

-10 мг өдөрт 3 удаа

5

Хий

үзэгдэл,

дэмийрэл,

/стелазин/

сэтгэцийн

автоматчилал, зөнт

Галоперидол/

- 5 мг өдөрт 3 удаа

2

дэмийрэл

галдол/

   

Эерэг, сөрөг шинж хосолсон,

Рисперидол

2

- 6 мг өдөрт

дагалдах үйлчлэл хүчтэй илэрдэг үед

Модитен депо

25

мг

булчинд

- Төрх үйлийн өөрчлөлт

/флуфеназин-

14-28 хоногт 1 удаа тарих

- Эм тарианаас татгалзах

депо/

- Эмчилгээг батжуулах

Эмийн тун нь өвчтөн тус бүрт их бага харилцан адилгүй байж болно. Анх удаа солиорол өгсөн өвчтөний эмийн эмчилгээг солиорлын шинжүүд нь арилснаас хойш хамгийн багаар бодоход 3-6 сар үргэлжлүүлэх ба өвчин нь давтан хөдөлсөн өвчтөнүүдэд үүнээс удаан хугацаагаар үргэлжлүүлнэ. Эмчилгээний үр дүнг батжуулах, үлдэц илрэлүүдийг арилгах, дахилтаас урьдчилан сэргийлэх боломжийг энэ арга зүйгээр хангана. Удаан үйлчилгээтэй нейролептик эмүүд, тухайлбал модитен депог 25 мг- аар 14-28 хоногт 1 удаа тарих нь эмийн бодисыг биед удаан хугацаагаар үйлчлэх нөхцлийг хангах, сайжрал, эдгэрэлтийн хугацааг уртасгах сайн талтайн гадна үнэ нь харьцангуй хямд, эм тарианаас татгалздаг өвчтөнд хэрэглэхэд ихээхэн тохиромжтой байдаг.

Багийн эмч, аминазиныг 50-100 мг-аар уулгах буюу тариад аймгийн нэгдсэн эмнэлэгт сэтгэцийн тасагт хүргэнэ.

Аймгийн нэгдсэн эмнэлгийн сэтгэцийн эмч нь тухайн үеийн сэтгэцийн байдлын оношийг тогтоосны үндсэн дээр энд бичигдсэн эмийн эмчилгээг хийнэ.

Эмийн гаж нөлөө илрэх боломжтойг өвчтөнд урьдчилан ойлгуулсан байх нь зүйтэй.

628 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 628 5/25/2005 4:49:27 PM

12_setgets last.indd

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 628 5/25/2005 4:49:27 PM

628

5/25/2005 4:49:27 PM
5/25/2005
4:49:27 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Эмийн гаж нөлөөний үед авах арга хэмжээ

Эмийн гаж нөлөө

Уух эм

Хурц дистони

бензодиазепин, циклодол

Хурц акатизи

дээрхи эмүүдээс гадна бета-блокатор /пропранолол гэх мэт/

Паркинсоны шинжүүд

циклодол

Сэтгэц - нийгмийн нөхөн сэргээх хөтөлбөр

− Солиорох эмгэг бүхий өвчтөнг сэтгэцийн эмнэлэгт удаан хугацаагаар хэвтүүлж эмчлэхээс аль болохоор зайлсхийх

− "Сэтгэц нөлөөт эмийн эмчилгээг зүй зохистой хийсэн, ар гэрий н хэн болон нийгмийн талаас үзүүлсэн туслалцаа шаардлагын түвшинд байсан нөхцөлд өвчтөн 1-4 долоо хоногийн дотор эмнэлгээс гарах боломжтой хэмжээний сайжрал эдгэрэлт авч болдог.

− 6 сараас дээш хугацаагаар сэтгэцийн эмнэлэгт хэвтэж эмчлүүлсэп өвчтөнүүдийн өвчин нь огцом архагшиж, нийгмийн статус /хуулиар олгогдсон эрх үүрэг, нийгэмд эзэлсэн байр суурь гэх мэт/ нь эрс хөндөгдцөг. Иим тохиолдолд нийгмийн реабилитаци нэн чухал.

Сэтгэц – нийгмийн реабилитацийн хөтөлбөрүүдийг эрүүл мэндийн тусламжийн аль ч шатанд хийнэ

Сэтгэц нийгмийн реабилитацийн хөтөлбөрүүд нъ:

− "гэр бүлийн тусламж" хөтөлбөр

− хөдөлмөр эмчилгээ

− соёлын чиглэлийн реабилитацийн хөтөлбөрүүд байна.

Эдгээр хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх арга зүйг энэ номонд бичигдсэн "сэтгэц - нийгмийн реабилитацийн тусламж үйлчилгээ" - ний удирдамжийн хэрэгжүүлнэ. Мэргэжлийн эмчээс зөвлөгөө авах шаардлагатай үе.

дагуу

- Хэрэв хүндрэл бэрхшээл бага бол шинээр өвчилсөн тохиолдол бүрт

- Солиорлын шинжүүд нь сэтгэл гутрах эсвэл сэтгэл баясан хөөрөх шинжүүдтэй хослон илэрсэн үед

- Нийгмийн тусламжийн байгууллага мэргэжлийн хүмүүст хандан гэр бүлд нь учирсан бэрхшээл хүндрэлийг арилгах, реабилитацийн тусламжийг чанаржуулах

- Эмийн гаж нөлөө нь хүнд илрэлтэй үед

Мэргэжлийн эмчээс зөвлөгөө авах заалтуудыг баг, сум, сум дунд, аймгийн нэгдсэн эмнэлгийн ерөнхий мэргэжлийн эмч нар хэрэгжүүлнэ.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 629 629 5/25/2005 4:49:27 PM

12_setgets last.indd

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 629 629 5/25/2005 4:49:27 PM

629

629

5/25/2005 4:49:27 PM
5/25/2005
4:49:27 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

4. ÎÞÓÍÛ ÕÎÌÑÄÎË

F7

Òîäîðõîéëîëò

Óäìûí áîëîí äîòîîä; îðãàíèê áîëîí ãàäààä; õàâñàðñàí (äîòîîä, ãàäààä) àëü ÷ øàëòãààíààð ¿¿ñäýã

Òºðºëõèéí ýñâýë 3 íàñíààñ ýõýëñýí

Îþóí óõààíû äóòóó õºãæ뺺ð (IQ70%) èëýðäýã

Äààìæðàõ ÿâöã¿é

Áèå ìàõáîäèéí ñîãîã õºãæë¿¿ä äàãàëäñàí ýìãýã áàéäëûã õýëíý

Àíãèëàë

F70 Îþóíû õºíãºí õîìñäîë F71 Îþóíû õ¿íäýâòýð õîìñäîë F72 Îþóíû õ¿íä õîìñäîë F73 Îþóíû ã¿íçãèé õîìñäîë F78 Îþóíû õîìñäîëûí áóñàä õýëáýð F79 Îþóíû õîìñäîëûí òîäîðõîéã¿é õýëáýð F7õ0 òºðõ ¿éëèéí ººð÷ëºëò ¿ã¿é áóþó íýí áàãàòàé F7õ1 àíõààðàë òàòàõóéö áºãººä ýì÷èëãýýíèé àðãà õýìæýý øààðäàãäàõ õýìæýýíèé, òºðõ ¿éëèéí ìýäýãäýõ¿éö ººð÷ëºëòòýé F7õ8 òºðõ ¿éëèéí áóñàä ººð÷ëºëò¿¿äòýé F7õ9 òºðõ ¿éëèéí ººð÷ëºëòòýé ýñýõ íü òîäîðõîéã¿é

Ýìíýëç¿é

Îäîîãèéí çîâèóð øàíàëãàà

Õ¿¿õä¿¿ä

- ªñºëò, áîéæèëò íü (õýë, õºëä îðîõ õóãàöàà, òýð÷ëýí ãàð í¿¿ðýý óãààõ ãýõ ìýò õàìãèéí ýíãèéí äàäàë ÷àäâàð ýçýìøèõ ¿å íü) óäààøðàõ

- Ñóðëàãûí àìæèëò íü ¿åèéí õ¿¿õä¿¿äýýñ õîöðîõ áà õè÷ýýëèéí õºòºëáºðèéã õàíãàõ ÷àäâàð áîëîìæã¿é áàéõ

- Áóñäààñ ãàæ òºðõ ¿éëòýé íü õîëáîãäñîí àñóóäëóóä ãàðàõ

630 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 630 5/25/2005 4:49:27 PM

12_setgets last.indd

630 5/25/2005 4:49:27 PM
630
5/25/2005
4:49:27 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

ªñâºð

- ¯å òýíãèéíõýí íü òîîõã¿é, øîîëîõ ãýõ ìýòèéí õ¿íäðýëòýé õàðüöàà áèé áîëîõ

íàñíûõàí

- Áýëãèéí äóð õ¿ñýëòýé õîëáîî á¿õèé ººðò íü òîõèðîõã¿é òºðõ ¿éë áèé áîëîõ

Íàñàíä

- Ãýð îðíû ºäºð òóòìûí ýíãèéí õÿëáàð àæèëä

õ¿ðýãñýä

(õîîë õèéõ, ãýð îðíîî öýâýðëýõ ãì) ò¿¿ðòýõ, õèéõ ÷àäâàðã¿é áàéõ

- Íèéãìèéí àìüäðàëûí åðäèéí àëõìóóä (àæèë îëîõ, ãýðëýõ, õ¿¿õýä àñðàõ ã.ì) äýýð íü áýðõøýýë õ¿íäðýëòýé àñóóäëóóä ¿¿ñýõòýé õîëáîãäñîí çàðèì çîâèóð èëýðõèéëíý.

Îíîøèéí õýìí¿¿ð¿¿ä

   

Îþóíû õîìñäîë

Îíîøèéí

Õºíãºí

Õ¿íäýâòýð

ÿíçãèé

øàëãóóð

Õ¿íä

Òàíèãäàæ

Èõýíõ òîõèîëäîëä 1- 2-ð àíãèä ñóðàëöàæ áàéõ ¿åä

   

îíîøëîãäîõ

3-5 íàñíû äîòîð

2-îîñ ºìíºõ

íàñ

íàñàíä

¯ã ÿðèàíû

¯ã ÿðèàíû äàäàë, ÷àäâàð ýçýìøèõ íü ñààòàëòàé áàéõ áîëîâ÷ ºäºð òóòìûí ýíãèéí ÿðèàíû õýë íýëýýä õàíãàëòòàé ýçýìøñýí

Õýë ÿðèàíû áîëîí õ¿íèé ¿ã îéëãîõ ÷àäâàð ýðñ óäààí áóé áîëæ, á¿ðýí ã¿éöýò õºãæëèéã îëîõã¿é, çºâõºí àìèí õýðýãöýýíèé 200-300 ¿ãíèé äîòîð õ¿íòýé õàðüöàæ, ¿ãèéã õàçãàé äóóäàæ, ñàíààãàà àãóóëãà õîìñòîé, ä¿ðìèéí àëäàà èõòýé, á¿ðýí ã¿éöýò áèø, áîãèíî õýìæýýíèé ºã¿¿ëáýðýýð èëýðõèéëäýã, öººí òîõèîëäîëä íýí õÿçãààðëàãäìàë õýìæýýíä àëäàà îëîíòîé ìóóõàí óíøèõ, áè÷èõ, òîîëîõ äàäàë õàãàñ äóòóó îëäîã

¯ã ÿðèàãààð õàðüöàõ, îéëãîõ ÷àäâàð ¿ã¿é, çºâõºí ãàæ äóó àâèà ãàðãàíà, ¿éëäëýýð èëðýõ õàìãèéí ýíãèéí /òîëãîé ñýãñðýõ, ãàðààðàà çàíãàõ ãýõ ìýò/ õàðüöààãààð íýí õÿçãààðëàãäìàë õýìæýýíä õàðüöàíà

äàäàë,

÷àäâàð

õàðüöàíà äàäàë, ÷àäâàð 12_setgets last.indd Çîíõèëîí òîõèîëäîõ

12_setgets last.indd

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

631

631 5/25/2005 4:49:28 PM
631
5/25/2005
4:49:28 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

 

ªºðòºº ýíãèéí ¿éë÷èëãýý (õîîë óíäàà õ¿íèé òóñëàëöààã¿éãýýð óóæ èäýõ, õóâöàñëàõ, öàãòàà áèå çàñàõ ãýõ ìýò) áèå äààí õèéõ ÷àäâàðòàé áàéíà

Ýð¿¿ë õ¿íèé áàéíãûí õàðàà õÿíàëò, óäèðäëàãûí äîîð õàìãèéí ýíãèéí õÿëáàð àæèë òºðëèéí áà àìèà àð÷ëàõ õÿçãààðëàãäìàë õýìæýýíèé äàäàë çóðøëûã èõýýõýí àëãóóð õóãàöààíä ýçýìøèõ õýìæýýíèé ÷àäàâõèòàé áàéíà

Íýí õÿçãààð

ëàãäìàë áàéíà

ªºðòºº

¿éë÷ëýõ

÷àäâàð

   

ªºðºº

Èõýíõäýý

Õîîë óíäàà ººðºº áàðüæ èäýæ ÷àäàõã¿é, áèå äààí áîñ÷ ÷àäàõã¿é, õºäºë㺺í ýðñ õÿçãààðëàãäìàë, áàðàã áàéíãûí õýâòýðò õ¿íèé ãàðò áàéíà

׺뺺òýé, ýâñýë

áèå äààí

õºäºë㺺í

ìóóòàé

áîñ÷ ÿâíà,

÷ºëººòýé

õºäºë㺺í

áóñ, õ¿íèé

Õºäºë㺺-

íü áîëõè

òóñ-

íèé ÷àäâàð

áîëîâ÷

ëàìæ

÷ºëººòýé

áàéíà

øààðäàã

 

äàõóéö

áàéäàëä

 

õ¿ðñýí

áàéíà

 

Ñóðàëöàõ

Ердийн сургуулийн хө тө лбө рийн дагуу сурч боловсрох мэдлэг, чадвар, дадал эзэмших сэтгэцийн боломж нь хязгаарлагдмал байна. Унших, бичих, үгийг тод ялгавартай хэлэх, үг ярианы ухаарлын чадварууд хоцрох хандлага ихтэй. Сэтгэцийн процессуудын ээнэгшил авах боломж бүхий талуудад нь тулгуурласан өвөрмөц хөнгөвчилсөн хөтөлбөртэй сургалтанд хамруулсан тохиолдолд сурч боловсрох, х ө г ж и х б о л о м ж хязгаарлагдмал түвшинд байдаг

¯ã¿é

¯ã¿é

¯ã¿é

÷àäâàð

632 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 632 5/25/2005 4:49:28 PM

12_setgets last.indd

632 5/25/2005 4:49:28 PM
632
5/25/2005
4:49:28 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Мэргэжил,

Нэлээд хөнгөн хэлбэрийнх нь үед хийсвэр сэтгэхүй төдийлөн их шаардахгүй, харин практик дадал аяндаа суудаг, мэргэжил заавал шаарддаггүй, эсвэл хагас мэргэжлийн гар ажиллагаа б ү х и й а ж и л э р х л эх чадвартай байна. Хийсвэр сэтгэхүй хөгжөөгүй, сэтгэлийн хөдөлгөөнөө хянах чадвар сул, нийгмийн бие даасан чанар хомстой б а й х т ул н и й г м и й н амьдралд оролцох оролцоо хязгаарлагдмал байна

Үгүй

Үгүй

¯ã¿é

ажил

эзэмших

чадвар

нийгмийн

амьдралд

оролцох

чадавхи

Оюуны

     

20%-èàñ äîîø

кэоффи-

50-69%

35-49%

20-34%

циент /IQ/

 
 

9-12 íàñíû õ¿¿õäèéí äóíäàæ óõààíû õýìæýýíèé

6-9 íàñíû

3-6 íàñíû

 

Оюуны

чадавхийн

õ¿¿õäèéí

äóíäàæ

õ¿¿õäèéí

äóíäàæ

3-ààñ äîîø

íàñíû õ¿¿õäèéí

баримжаа

 

óõààíû

óõààíû

äóíäàæ óõààíû

хэмжээ

õýìæýýíèé

õýìæýýíèé

õýìæýýíèé

Оношийн ерөнхий хэмнүүрүүд:

- уг эмгэг төрөлхийн ба эсвэл 3 хүртэлх насанд эхэлнэ

- сэтгэц, зонхилон оюун ухаан (танин мэдэхүй, хэл яриа, хөдөлгөөн, нийгэмд оршин амьдрахуйн чадвар)-ын дутуу буюу саатанги хөгжлөөр илэрнэ

буюу саатанги хөгжлөөр илэрнэ 12_setgets last.indd - даамжрах явцгүй -

12_setgets last.indd

- даамжрах явцгүй

- төрх үйлийн ба дасан зохицохуйн өөрчлөлт илэрнэ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

633

633 5/25/2005 4:49:28 PM
633
5/25/2005
4:49:28 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

-

-

-

-

-

амьдарч байгаа нийгмийн орчныхоо өдөр тутмын хэвийн шаардлагуудыг ханган зохицол алдахгүй амьдрах чадвар хомс зарим нэг тохиолдолд, хэдийгээр сэтгэц оюуны ерөнхий дутуу хөгжилтэй боловч голчлон мэдэрч танин мэдэхүйн аль нэг чадвар бусдаас өндөр хөгжсөн байж болох (оюуны хомсдолын хэв шинжит бус хэлбэр)

дагалдах сэтгэцийн өөрчлөлтүүд (түр зуур солиорох эмгэг, шинж тэмдгийн уналт гм) илэрч болох (оюуны хомсдолын хүндрэлтэй хэлбэр)

толгой нүүрийн гадна талын согог хөгжлүүд (толгой, нүүрийн хэмжээ том, жижиг хэлбэр нь өөрчлөгдсөн, нүд хоорондын зай уртсах, нүд нь солир жартгай байх, дээд доод эрүү дутуу хөгжих, шүдний эгнээ гажигтай байх, ам нь хагас ангайсан, хүзүү гилжгий гм), их бие мөчний согог хөгжлүүд (мөч богино, хөл нь гадагш дотогш майга байх), мэдрэлийн тогтолцооны өөрчлөлтүүд (саа саажил, булчингийн чангарал ихсэх, багасах, рефлекс ихэсч багасах гм), мэдрэхүйн эрхтнүүдийн согог хөгжил (шулга ярих, хялар ба хараа муутай, дүлий гм) илэрнэ

оюуны кэоффициент (IQ) 70%-иас доош байх

уг эмгэгийг үүсгэсэн доорхи шалтгаануудын аль нэг нь илэрсэн байна

• удмын ба дотоод: хромосомын өөрчлөлт, бодисын солилцооны удамшсан өөрчлөлт, гавал тархины хэлбэр хэмжээний өөрчлөлт бүхий удамшсан эмгэг

• органик ба гадаад: үр хөврөл, ургиин хөгжлийн үе төрөх тойрны болон төрсний дараахи 3 хүртлэх насанд өвчилсөн өөр хоорондоо "гинжин хэлхээс" бүхий гадна төрөлтөт, тархинд органик өөрчлөлт үүсгэдэг хүчин зүйлс

• хавсарсан: дотоод гадаад аль ч шалтгаан

• тодорхой бус: үүсгэсэн шалтгааны талаар ямар нэг мэдээлэл олдохгүй байх. Жич: Нийгмийн бичил орчны сөрөг нөлөөллүүд тухайлбал амьдралын хүнд ядуу нөхцөл, эцэг эхийн боловсролын түвшин өндөр бус байх нь оюуны саатал үүсгэхэд хүргэдэг эсэх асуудал их маргаантай байдаг.

• эс удамзүй /цитогенетик/ хроматин, биохими, бичил амь судлал /микробиологи/, серолог, дархлал судлал, алганы хээ шинжих /дерматоглифик/, угийн бичиг хөтлөх /генеалоги/ шинжилгээнүүдээр өвөрмөц өөрчлөлтүүд илэрнэ.

өвөрмөц өөрчлөлтүүд илэрнэ. 12_setgets last.indd 6 3 4 Çîíõèëîí

12_setgets last.indd

634

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

634 5/25/2005 4:49:29 PM
634
5/25/2005
4:49:29 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Ялгах онош:

Оюуны хомсдол үүсгэдэггүй хүчин зүйлсийн сөрөг нөлөөллийн улмаас сурлагын амжилт гаргах боломж хомс хүндрэлтэй байх, анхаарал дутлын өөрчлөлт (F90), хөдөлгөөний өөрчлөлт (саа, саажил), хүртэхүйн эмгэг байдал (сонсголгүй гм) мь оюуны хөгжлийг саатуулдаг. Тэрчлэн хоол тэжээлийн хомсдол, биеийн архаг өвчнүүд ч оюуны хөгжилд саатуулах удаашруулах нөлөө үзүүлдэг. Эдгээр тохиолдлыг оюуны хомсдол гэж оношлохгүй.

ӨВЧТӨНИЙГ ХӨТЛӨХ УДИРДАМЖ

Өвчтөн, ар гэрийнхэнд нь өгөх гол мэдээллүүд:

- сургалтыг (амьдрахуйн арга хэвшлийн) хэдий чинээ эрт эхлэх тусам оюуны хомсдолтой хүмүүс биеэ даах, өөртөө үйлчлэх боломжийг аль нэг хэмжээгээр олдог.

- оюуны хомсдолтой хүүхдэд эелдэг харьцаа ихэд шаардагддагийг тус тус мэдээлнэ. Өвчтөн ар гэрийнхэнд нь өгөх зөвлөлгөө:

- хичээл зүтгэл, хүч оролдлогыг нь аль болохоор хөхүүлэн дэмжиж урам өгч байх

- оюуны хомсдолтой хүүхэд, насанд хүрэгсэд хэнийг ч гэсэн гэр орондоо тус нэмэр болох, сургууль ажил эрхлэх зэрэг үйл ажиллагаанд өөрийн нь хүч хүрэх хэмжээнд нь тултал оролцуулж байх

- ар гэрийнхэн нь оюуны хомсдолтой хүүхдээ асарч бойжуулахаас шантарч цөхрөн итгэл алдрах тал бий, иймд сургалтыг цөхрөхгүй итгэл алдрахгүй хийхийн ач холбогдлыг тайлбарлан зөвлөнө.

- сургалт нь өвчтөнд маш тус нэмэр өгдөгийг тайлбарлан ойлгуулах ба

харин ид шидийн юм шиг гэнэтийн эдгэрэлт энэ эмгэгийн үед байдаггүй болохыг мөн ойлгуулах.

байдаггүй болохыг мөн ойлгуулах. 12_setgets last.indd Эмийн эмчилгээ:

12_setgets last.indd

Эмийн эмчилгээ:

Биеийн ба сэтгэцийн ямар нэгэн тодорхой өвчний улмаас хоёрдогчоор илэрч байгаагаас өөр тохиолдолд оюуны үйл ажиллагааг сайжруулах эмийн бодис үр дүн бараг өгдөггүй, оюуны хомсдолыг дагасан бусад эмгэгүүдийн үед (уналт, таталт, дагалдах түр зуурын солиорол, төрх үйлийн өөрчлөлт) эмийн эмчилгээг тохирох заалтаар хийнэ. Эмчилгээ үр дүн өгч болох тохиолдлууд нь гипотиреодизм, химийн бодисын хордлого, фенилкетонури юм.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

635

635 5/25/2005 4:49:30 PM
635
5/25/2005
4:49:30 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

5. ÅÏÈËÅÏÑÈ - G40

 

Äîòîîä, ãàäààä

 

Áèîëîãèéí òîäîðõîéã¿é

 

õàâñàðñàí øàëòãààíòàé

õ¿÷èí ç¿éëñèéí øàëòãààí

Òîäîðõîéëîëò

Óæèã ÿâöòàé

Òàñðàëòã¿é ¿ðãýëæëýí õºãæäºã òºãñ ýäãýðýõ ìàãàäëàë áàãàòàé

 

Íýí áîãèíî õóãàöààíû ¿ðãýëæëýë á¿õèé, õóðö õ¿íä øèíæ¿¿ä èëýðäýã. ¯¿íä:

 
 

Óõààí àëäàí, áóë÷èíãèéí õ¿÷òýé, ýñâýë ÷è÷èðõèéëñýí òàòàëò ºãºõ

- óõààí á¿ðèéòýæ áàëàðòàõ

 

óíàëò

 

- ñýòãýë ãýíýò

 

òàòàëòûí

øàëòãààíã¿éãýýð õÿìðàí óóðñàí äîøãèðîõ

óíàëò

òàòàëòûí áóñ

Àëãóóðààð ã¿íçãèéðýí õºãæèõ, áèå õ¿íèé ñýòãýöèéí ÷àíàðûí õóâðàë ÿìàãò áèé áîëäîã

(Õýëáýð¿¿äèéã íü îíîøèéí õýìí¿¿ð¿¿ä øýñýí õýñýãò äýëãýðýíã¿é áè÷ñýí,

òýíäýýñ ¿çíý ¿¿)

Õààÿà íýãòýý ñîëèîðëûí áàéäàëä ò¿ð îðäîã

Õèé ¿çýãäýë, äýìèéðýë,êàò àòîíè(äîøãèðîë, õºøèë)

 

Òºãñãºë ¿åä íü òýíýãðýëèéí øèíæ èëýðäýã ìýäðýë ñýòãýöèéí ºâ÷èí þì.

Á¿õ ñýòãýö íü äàí ãàíö àìèíû àñóóäàëä òºâëºðñºí áóñàä ¿çýãäëèéã òóñãàõ ÷àäâàðã¿éä õ¿ðñýí õýëáýðòýé

 

Ýìíýëç¿é Îäîîãèéí çîâèóð øàíàëãàà

- óõààí àëäàæ, óíàæ òàòàõ

- óõààí áàëàðòàæ þó õèéæ áàéãààãàà ìýäýõýý áîëèõ

- óóð öóõàë ãýíýò õºäºëæ áèåý áàðèõ ÷àäâàðàà àëäàõ

Äýýðõè ººð÷ëºëò¿¿ä ººðòºº áèé áîëñíûã ºâ÷òºí ººðºº òóñãàæ ìýäýõã¿é ºíãºðäºã, ìºí ýðãýæ ñàíàäàãã¿é òóë õ¿íèé ¿ãíýýñ ìýäýæ, ýì÷èä çîâèóð

636 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 636 5/25/2005 4:49:30 PM

12_setgets last.indd

636 5/25/2005 4:49:30 PM
636
5/25/2005
4:49:30 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

áîëãîí èëýðõèéëýõ, ìºí óõààí àëäàæ óíàõ ¿åäýý áèåäýý àâñàí ãýìòýë, ò¿ëýãäýë, õóâöàñ õóíàðàà øîðîî òîîñ áîëñîí, ìýäýýã¿é áèå çàññàíààñ íîðñîí çýðýã äàì øèíæ¿¿äýýñ òààìàãëàí çîâèóðàà èëýðõèéëäýã, àð ãýðèéíõýí íü áîëîí òóõàéí ººð÷ëºëò¿¿ä ºâ÷òºíä áèé áîëîõîä äýðãýä íü õàðæ áàéñàí áóñàä õ¿ì¿¿ñ áîäèò ìýä¿¿ëýã ºãºõ íü ýëáýã áàéäàã.

Îíîøèéí õýìí¿¿ð¿¿ä

- óíàëò, òàòàëòûí øèíæ èëðýõ

- óõàìñàðò óõààí áàëàðòàõ (íîéðìîãëîõ þì óó, á¿ðèéòýí áàëàðòàõ) áàéäàë èëðýõ

- ñýòãýëèéí õºäºë㺺íèé ººð÷ëºëòèéí (äèñôîðè) øèíæ èëðýõ

- áèå õ¿íèé ñýòãýöèéí ÷àíàðûí ºâºðìºö ººð÷ëºëò¿¿ä (ñýòãýöèéí ¿éë àæèëëàãàà æèãä õýìòýéãýýð óäààøðàõ, áîäîë ñàíàà ñýòãýëèéí õºäºë㺺í çîðèëãî ýðìýëçýë íü õºäëºöã¿é òîãòîíãè áîëîõ, ººðèé㺺 Ẻöèéëñºí, õýò àìèí÷ íàðèéí òîîöîîòîé, õàðàì÷, ýìõ öýãöèéã äýíä¿¿ ýðõýìëýñýí íÿìáàé òºðõòýé áîëîõ, õýòýðõèé ¸ñîðõîã, õîæìîî òîîöîîëñîí, íààíàà íÿëóóí, öààíàà õ¿éòýí õàíäëàãàòàé áîëîõ, íóðøèí òàéëáàðëàõ, þìñ ¿çýãäëèéí òýðã¿¿ëýõ áîëîí òóñëàõ ÷àíàðòàé òàëóóäûã íýã ò¿âøèíä ¿íýëýí á¿õ ýä àíãèéã íü òîî÷èõ øèíæ ÷àíàð á¿õèé ñýòãýõ¿éòýé áîëîõ,

áóñäààñ øààðäàõ, ÿëàíãóÿà ¸ñç¿éí íýõýë èõòýé, ººíòºã÷, ÿëèìã¿é øóäàðãà áóñ ç¿éëä îíö ýìçýã õàíääàã õýðöãèéãýýð óóðëàäàã, ºñ õîíçîí ìóó þì ñàíàõ íü àìàðõàí, ò¿¿íýý ìàðòäàãã¿é, óÿí õàòàí áóñ, á¿õíèéã ººðèéíõººðºº áàéëãàõ ýðìýëçëýëòýé ã.ì) èëðýõ

- õààÿà íýã òîõèîëäîëä áîãèíî õóãàöààãààð ñîëèîðëûí áàéäëóóä (ñýòãýëýýð óíàõ, õîîñîí õººðºí áàÿñàõ, õèé ¿çýãäýë, äýìèéðýë, êàòàòîíèéí õàì øèíæ á¿õèé) èëðýõ

- ºâ÷íèé õîæóó ¿åä îé òîãòîîëò, îþóí óõààí áóóðàõ, õàãàñ òýíýãðýëèéí áàéäàë áèé áîëîõ

- áèåèéí ãàäàðãóóä ãýìòëèéí áà ò¿ëýãäëèéí øàðõ ñîðâèóä õàðàãäàõ ßëãàõ îíîø

- Èñòåðèéí óíàëò á¿õèé ºâ÷í¿¿ä

- Ýïèëåïñè õýëáýðèéí õàðèó ¿éëäýë

- Ýïèëåïñèéí ñîëèîðîë èëýðñýí ¿åä ãàäààä áà äîòîîä øàëòãààíò ñîëèîðîë F06, F20, F30, F32

- Óõààí òýíýãðýëèéí áàéäëóóä F00-F03-ààñ òóñ òóñ ÿëãàí

áàéäëóóä F00-F03-ààñ òóñ òóñ ÿëãàí 12_setgets last.indd Çîíõèëîí òîõèîëäîõ

12_setgets last.indd

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

637

637 5/25/2005 4:49:30 PM
637
5/25/2005
4:49:30 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

îíîøëîíî.

Ýïèëåïñè ºâ÷èí, øèíæ òýìäãèéí ýïèëåïñèéã (òîäîðõîé ¿¿ñýëòýé) õîîðîíä íü ÿëãàõ Ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýý

- öóñàíä êàëüöèéí ò¿âøèíã òîäîðõîéëîõ

- ºëºí áàéõàä íü öóñàí äàõ ãëþêîçûí ò¿âøèíã òîäîðõîéëîõ

- íîéðã¿é õîíóóëñíû äàðàà òàðõèíû öàõèëãààí áè÷ëýã õèéõ

- íóãàñíû øèíãýíä Ëàíãèéí áà Âàññåðìàíû ñîðèë õèéõ

- ãàâàë ÿñíû ðåíòãåí çóðàã àâàõ

- êîìïüþòåðò òîìîãðàôèéí øèíæèëãýý õèéõ ªâ÷òºíèéã õºòëºõ óäèðäàìæ ªâ÷òºí áîëîí àð ãýðèéíõýíä íü ºãºõ ìýäýýëýë

Ǻâëºãººã á¿õ øàòíû (áàã, ñóì, ñóì äóíä, àéìãèéí íýãäñýí, óëñûí õýìæýýíèéí íýãäñýí áîëîí òóñãàé ìýðãýæëèéí) ýìíýëãèéí ýì÷, ìýðãýæèëòí¿¿ä ºãíº

- Ýïèëåïñè íü ìýäðýëèéí òîãòîëöîîíû áîëîí ñýòãýöèéí ºâºðìºö ººð÷ëºëòººð èëýðäýã, èõ òºëºâ人 äààìæðàõ ÿâöòàé àðõàã ºâ÷èí ìºí

- Ýíý ºâ÷íèé ¿¿ñýëä áèîëîãèéí õ¿÷èí ç¿éëñ ãîëëîõ íºëºº ¿ç¿¿ëäýã

- Ýìèéí ýì÷èëãýý òàñðàëòã¿é õèéõ íü óíàëò, òàòàëòûí øèíæ èëðýõèéã çîãñîîõ, öººð¿¿- ëýõ, çàí òºðõèéí ººð÷ëºëò ¿¿ñýõ õóãàöààã óäààøðóóëàõ, èëðýëèéã íü 纺ëð¿¿ëýõ

áºãººä óíàëò á¿ðýí çîãññîí ¿åýñ õîéø ýì÷èëãýýã 3 æèëýýñ äîîøã¿é õóãàöààíä ¿ðãýëæë¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé

- Ýìèéí áîëîí íºõºí ñýðãýýõ ýì÷èëãýý àâàõ òàëààð ºâ÷òºí ººðºº ñàíàà òàâüäàã áºãººä ¿¿íä àð ãýðèéíõíèé òóñëàìæ äýìæëýã íýí ÷óõàë, ºâ÷òºí ººðèéíõºº áèå ñýòãýö, ýð¿¿ë ìýíäèéí áîëîìæèíäîî òîõèðñîí àæèë òºðºë, àõóé àìüäðàë ýðõýëæ áîëîõ áà ýíý òàëä íü õºõ¿¿ëýí äýìæëýã ¿ç¿¿ëæ áàéõ

- ªâ÷òºí àð ãýðèéíõýíä òºðèéí áîëîí òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãóóäààñ ¿ç¿¿ëäýã òîäîðõîé òóñëàìæ äýìæëýã¿¿ä áàéäàã áºãººä òýäãýýðèéã àâ÷ àøèãëàõ øààðäëàãàòàé ãýäãèéã òóñ òóñ ìýäýýëíý.

ªâ÷òºíä ººðò íü áà àð ãýðèéíõýíä ºãºõ çºâëºãºº

- Ýìèéí ýì÷èëãýýã ºâ÷òºíèé áèåèéí áàéäàë ñàéí, óíàëò èëðýõã¿é áàéñàí ÷ íýã ºäºð òàñàëæ áîëîõã¿éã òàéëáàðëàí ºãºõ

- Òàâòàé àìðàõ íü ýì÷èëãýýíèé íýã ãîë á¿ðýëäýõ¿¿í áºãººä ÿäðàõ, äóòóó õîîëëîõ, áèåèéí õ¿íä õ¿÷èð àæèë ýðõëýõ, ñýòãýë ñàíààãààð

638 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 638 5/25/2005 4:49:31 PM

12_setgets last.indd

638 5/25/2005 4:49:31 PM
638
5/25/2005
4:49:31 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

õÿìðàõ íü ºâ÷íèéã ñýäðýýõ, óíàëò áèé áîëîõ, îëøðîõ õ¿÷èí ç¿éë áîëäãèéã îéëãóóëàõ

Á¿õ øàòíû (áàã, ñóì, ñóì äóíä, àéìãèéí íýãäñýí, óëñûí õýìæýýíèéí íýãäñýí áîëîí òóñãàé ìýðãýæëèéí) ýìíýëãèéí ýì÷, ìýðãýæèëòí¿¿ä ºãíº

- Ñïèðòèéí òºðëèéí óíäàà õýðýãëýõ, õàëóóí íàðàíä óäààíààð áàéõ íü óíàëò äàõèõ, îëøðîõîä õ¿ðãýäýã àþóëòàé ãýäãèéã àíõàà- ðóóëàõ

- Ãàë óñíû áîëîí èðòýé ¿ç¿¿ðòýé ç¿éëñèéí äýð- ãýä ýñâýë ºíäºð þìàí äýýð áàéõ, àæèëëàõ íü óíàëò ºãºõ òîõèîëäîëä ãýìòýë ò¿ëýãäýë áèé

áîëãîõ ºíäðººñ óíàõ çýðýã íîöòîé ñºðºã ¿ð äàãàâàðò õ¿ðãýæ áîëîõ áà óíàëò ºãºõ óðüäàë äîõèî ìàø öººí ºâ÷òºíä ìýäýãääýã áºãººä èõýíõ ºâ÷òºíèé õóâüä ÿìàð ÷ óðüäàë øèíæ èëðýõã¿éãýýð óíàäàã ó÷ðààñ äýýðõè àþóë îñëîîñ ÿìàãò ñýðýìæëýõ àðãà õýìæýýíä õýâøñýí áàéõûã çºâëºõ

- Õýðýâ óðüä ºìíº íü òààð÷ ýì÷èëãýýíèé ¿ð ä¿í ºãäºã áàéñàí ýì òààðàõàà áîëèõ, ýñâýë øèíýýð àíõ õýðýãëýæ áàéãàà ýì ýì÷èëãýýíèé ¿ð ä¿í ºãºõã¿é áàéõ áóþó á¿ð óíàëòûã îëøðóóëàõ çýðýã ñºðºã íºëººëºë ¿ç¿¿ëýõ ýñâýë ýìèéí äàãàëäàõ ãàæ íºëºº èëýðâýë ýì÷èä äàðóé õàíäàæ áàéõ

- Óíàëò îëøðîõ, óõààí áàëàðòàë, ñýòãýëèéí õºäºëãººí ººð÷ëºëòèéí øèíæ¿¿ä õ¿÷òýé èëðýõ íü ÿìàãò îð÷èíäîî àþóëòàé ¿éëäýë õèéõýä õ¿ðãýäýã òóë èéì òîõèîëäîë á¿ðò ýì÷èä õàíäàí ÿàðàëòàé òóñëàìæ àâàõ øààðäëàãàòàé

- ªâ÷òºí óíàëò ºã÷ áàéãàà ¿åä:

• çàéëøã¿é øààðäëàãà ãàðààã¿é áîë ºâ÷òºíã òóõàéí áàéðíààñ íü õîëäóóëàõã¿é áàéõ

• àìàíä íü þì õèéæ áîëîõã¿é, õýðýâ õýëýý õàçñàí áîë 纺ëºâ÷ á¿õèé ç¿éëýýð äýýä äîîä ø¿äíèé çàâñðààð áîëãîîìæòîé õºøèæ, çàé ãàðãàõ

• ºâ÷òºíä áîîëò, äàðóóëãà õèéæ áîëîõã¿é

• ºâ÷òºíã õàæóó òàëààð íü õýâò¿¿ëýõ, äîîä ýð¿¿íýýñ íü äýýø ÷èãëýëýýð ºðãºæ ýð¿¿ ìóëòðàõ, õýëýý õàçàõààñ ñýðãèéëíý

• óíàëò íü 10 ìèíóòààñ äýýø ¿ðãýëæëýõ ýñâýë äàâòàãäâàë ò¿ðãýí òóñëàìæ äóóäàõ

• óíàõ ¿åä õèéìýë ø¿äòýé áîë ò¿¿íèéã àâàõ áà óíàëò çîãññîíû äàðàà õèéõ ãýñýí çºâëºãººí¿¿äèéã ºãíº

õèéõ ãýñýí çºâëºãººí¿¿äèéã ºãíº 12_setgets last.indd Çîíõèëîí òîõèîëäîõ

12_setgets last.indd

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

639

639 5/25/2005 4:49:31 PM
639
5/25/2005
4:49:31 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Ýìèéí ýì÷èëãýý Ýì÷èëãýýã äàðààõ åðºíõèé çàð÷ìóóäûã áàðèìòëàí õèéíý

- ªâ÷íèé øàëòãààíûã îëæ, àëü áîëîõ øàëòãààí, ýìãýã æàìûí äàãóóõ ýì÷èëãýýã õèéíý

- Ýì÷èëãýý èæ á¿ðýí (äåãèäðèòàöèéí, øèìýãä¿¿ëýõ, âèòàìèí ýì÷èëãýý, èë÷ëýã ñàéòàé õîîëíû äýãëýì áàðèìòëàõ çýðýã åðºíõèé ýì÷èëãýýã óíàëò òàòàëòûí ýñðýã ýì¿¿äýýð ýì÷ëýõ ºâºðìºö ýì÷èëãýýòýé õîñëóóëñàí) áàéíà

- Ýì÷èëãýýíèé ãîë õýëáýð íü óíàëò, òàòàëòûí ýñðýã ýì÷èëãýý áàéõ áºãººä ýìèéã ñîíãîõäîî

• Óíàëòûí òºðºë

• ªâ÷òºíèé íàñ, õ¿éñ

• Ýìèéí äàãàëäàõ ãàæ íºëºº çýðýã ¿ç¿¿ëýëòèéã õàðãàëçàíà

• Õýðýãëýõ ýìèéí íýð òºðºë, òóí õýìæýý íü ºâ÷òºí íýã á¿ðò õàðèëöàí àäèëã¿é, õóâüä òîõèðñîí øèíæ ÷àíàðòàé áàéíà.

- Ýìèéã ºâ÷òºíä õýðýãëýæ ýõëýõ, ýñâýë ñîëèõäîî çààâàë ìýðãýæëèéí ýì÷èéí çºâëºãºº àâíà

- Ýì÷èëãýýíèé ýõýíä òîäîðõîé íýã ýìèéã õàìãèéí áàãà òóíãààð õýðýãëýæ ýõëýõ áà òóíã ààæìààð íýìýãä¿¿ëíý, öóñíû ïëàçì äàõ ýìèéí êîíöåíòðàöè ýì÷èëãýý ºãºõ õýìæýýíä î÷ñîí ¿åä ¿ð ä¿í ãàðäàã

- Ýìèéã ýì÷èëãýýíèé äýýä òóíãààð õýðýãëýæ áàéõàä óíàëò, òàòàëò ¿ðãýëæèëñýýð áàéõ áóþó ýìèéí äàãàëäàõ ãàæ íºëºº èëýð÷ áàéâàë ýìèéã ñîëèíî, øèíýýð ýì ñîëèõäîî óðüä íü õýðýãëýæ áàéñàí ýìèéí õàìòààð ò¿¿íèé òóíã ààæìààð áóóðóóëàí õýðýãëýæ ýõëýõ áà óíàëò çîãññîíû äàðàà õóó÷èí õýðýãëýæ áàéñàí ýìèéã õàñíà, óíàëò òàòàëòûí ýñðýã ýì¿¿äèéã îëíîîð íü õàâñðàí õýðýãëýäýãã¿é

- Ýì÷èëãýýã óäààí õóãàöààãààð íýã ÷ ºäðèéí òàñðàëòã¿éãýýð õèéõ áà ñ¿¿ë÷èéí óäààãèéí óíàëòààñ õîéø 3 æèëýýñ äîîøã¿é õóãàöààãààð ¿ðãýëæë¿¿ëýí õèéíý, ýìèéã èõýâ÷ëýí ºäºðò 2 óäàà õîîë èäýõ öàãààð áóþó õîîëíû äàðàà óóæ õýðýãëýäýã

- Çàðèì ºâ÷òºíä ìýäðýëèéí ìýñ çàñëûí ýì÷èëãýý øààðäëàãàòàé áàéäàã

- Ñýòãýö íèéãìèéí íºõºí ñýðãýýõ àðãà õýìæýýíä á¿õ ºâ÷òºí õàìðàãäàíà. Óíàëò òàòàëòûí ýìèéí ýñðýã ýì¿¿äèéí íýð òºðºë, õýðýãëýõ òóí õýìæýýã 1-ð

640 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 640 5/25/2005 4:49:31 PM

12_setgets last.indd

640

5/25/2005 4:49:31 PM
5/25/2005
4:49:31 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

õ¿ñíýãòýýð, õýðýãëýõ ýìíýëç¿éí çààëò, äàãàëäàõ ãàæ íºëººíèé õýëáýðèéã 2-ð õ¿ñíýãòýýð òóñ òóñ ¿ç¿¿ëýâ.

Óíàëò, òàòàëòûí ýñðýã õýðýãëýäýã ýì¿¿ä

 

Òóí õýìæýý

Ýìèéí á¿ëýã, íýð òºðºë

Íýã

Õîíîãèéí

 

óäààãèéí

äóíäàæ

äýýä

Áàðáèòóðûí õ¿÷ëèéí óëàìæëàëûí ýì¿¿ä

     

- ôåíîáàðáèòàë

0.05 ã

0.2

ã

0.5

ã

Phenobarbitalum

0.1-0.2 ã

0.3

ã

1.0

ã

(ëþìèíàë)

0.125 ã

0.5

ã

1-2 ã

- áåíçîíàë Benzonalum (Benzobarbital)

1 áîîä.

2

áîîä.

3

áîîä.

- ãåêñàìèäèí hexamidinum (ïðèìèäîí)

- ñåðåéñêèéí õîëèìîã 1

Ãèäàíòîèíû óëàìæëàëûí ýì¿¿ä äèôåíèí2 Dipheninum (Phenytoine)

1/2 -1

3

øàõ.

8

øàõ.

øàõ

Îêñàçîëèäèíäèîíû óëàìæëàëûí ýì¿¿ä òðèìåòèí Trimethinum (Trimethadione)

0.2-0.3 ã

0.4

ã

1.2

ã

Ñóêöèíèìèäûí á¿ëãèéí ýì¿¿ä ýòîñóêñèìèä Ethosuximidum (ïèêíîëåïñèí)

0.25-0.5ã

0.5

ã

1.0

ã

Èìèíîñòèëüáåíû óëàìæëàëûí ýì¿¿ä kàðáàìàçåïèí carbamazepine (ôèíëåïñèí, òåãðåòîë)

0.1 ã

0.4

ã

1.2

ã

Áåíçîäèàçåïèíû óëàìæëàëûí ýì¿¿ä êëîíàçåïàì clonazepame (àíòåëåïñèí)

0.5-1.0ìã

4-8 ìã

10-15 ìã

Âàëüïðîåâûí õ¿÷èë, ò¿¿íèé äàâñíû á¿ëãèéí ýì¿¿ä äåïàêèí depakin (àöåäèïðîë, êîíâóëåêñ, valproate sodium)

0.3-0.45 ã

0.6-1.5 ã

2.4

ã

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 641 641 5/25/2005 4:49:32 PM

12_setgets last.indd

641

641

5/25/2005 4:49:32 PM
5/25/2005
4:49:32 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Ëàìîòðèäæèíû á¿ëãèéí ýì¿¿ä Ëàìèêòàë Lamiktal õëîðàëãèäðàò - Chlorali hydras

0.05 ã

0.2

ã

0.4

ã

2.0 ã

4.0

ã

6.0

ã

Óíàëò, òàòàëòûí ýñðýã ýì¿¿äèéí õýðýãëýõ ýìíýëç¿éí çààëò, äàãàëäàõ ãàæ íºëºº

Ýìèéí íýð òºðºë

Õýðýãëýõ ýìíýëç¿éí çààëò

Äàãàëäàõ ãàæ íºëºº, õ¿íäðýë, õýðýãëýæ áîëîõã¿é ¿å

 

Ýïèëåïñèéí èõ óíàëò, õýñýã÷èëñýí òàòàëòóóä, äèñôîðè, íîéðã¿éäëèéí ¿åä óíàëò òàòàëòûí ýñðýã ýì¿¿äòýé õàâñàðãàæ áóþó äàíãààð õýðýãëýíý, íÿðàéí öóñ çàäðàõ ºâ÷íèé ¿åä ¿ð ä¿í ºãäºã

Óíàëò, òàòàëòûí ýñðýã àëü ÷ òºðëèéí ýìèéã õýðýãëýõýä èëýðäýã

Ôåíîáàðáèòàë

íèéòëýã ãàæ íºëººëë¿¿ä:

• àðüñààð òóóðàëò ãàðàõ, çàãàòíàõ

 

• íîéðìîãëîõ, ÿäðàõ

• òîëãîé ºâäºõ, ýðãýõ

 

Ýïèëåïñèéí èõ óíàëò, Äæåêñîíû óíàëò, Êîæåâíèêîâûí ýïèëåïñèéí ¿åä áà ãåêñàìèäèí, êàðáàìàçåïèí, äèôåíèíû àëü íýãòýé õàâñàðãàí óíàëò òàòàëòûí áóñ ïàðîêñèçì, îëîí õýëáýðò óíàëòûí ¿åä õýðýãëýíý, ìºí öóñàí äàõ áèëèðóáèíû õýìæýý èõýññýí ºâ÷í¿¿ä, íÿðàéí öóñ çàäðàõ ºâ÷íèé ¿åä õýðýãëýíý

• ãóéâæ ÿâàõ, íèñòàãì èëðýõ, äîòîð ìóóõàéðàõ, ÷è÷èð÷ ñàëãàíàõ

• õîîëíû äóð áàãàñàõ

• õýë ÿðèà òîä áóñ áîëîõ

Áåíçîíàë

• öóñíû øèíæèëãýýãýýð öàãààí öîãöîñ öººðºõ, ëèìôîöèò îëøðîõ, íåéòðîôèë öººðºõ, àãðàíóëîöèòîç áîëîõ, ýîçèíîôèë èõñýõ, ìîíîöèò îëøðîõ, òðîìáîöèò öººðºõ, öóñ áàãàñàõ

Ãåêñàìèäèí

Ýïèëåïñèéí èõ óíàëòûí ¿åä õýðýãëýíý

 

Ýïèëåïñèéí èõ óíàëòûí ¿åä õýðýãëýõ áà ¿ð ä¿í ãàðàõã¿é áîë ôåíîáàðáèòàëûí õàìò õýðýãëýõ ìºí ç¿ðõíèé ãëèêîçóóä èõ õýðýãëýñíýýñ ç¿ðõíèé õýì àëäàãäàë áèé áîëñîí ¿åä õýðýãëýíý

ªâºðìºö ãàæ íºëººëë¿¿ä:

Äèôåíèí

• ôåíîáàðáèòàëûí òóí èõýäâýë óõààí áàëàðòàë áîëîõ áà óäààí õóãàöààãààð

õýðýãëýâýë äàñàë áîëäîã

   

Òðèìåòèí

Ýïèëåïñèéí áàãà óíàëò áà áóñàä ïàðîêñèçìä õýðýãëýíý, ôåíîáàðáèòàëûí õàìò õýðýãëýõã¿é áîë áàãà óíàëò íü èõ óíàëò áîëæ õ¿íäýðäýã òàë áèé, ãóðâàëñàí ìýäðýëèéí ºâäºëòºíä õýðýãëýíý

• äèôåíèí òààðàõã¿é ¿åä äîøãèðîëä îðîõ, õàëóóðàõ, àìüñãàë áýðõøýýëòýé áîëîõ, ìºí áóéë çóçààðàõ, õºõºð÷ õàðëàõ øèíæ èëýðíý

642 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 642 5/25/2005 4:49:32 PM

12_setgets last.indd

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 642 5/25/2005 4:49:32 PM

642

5/25/2005 4:49:32 PM
5/25/2005
4:49:32 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Ýòîñóêñèìèä

Ýïèëåïñèéí áàãà óíàëò, õýñýã÷èëñýí óíàëòóóä, óõàìñàðò óõààí áàëàðòàõ, ïàðîêñèçìûí ¿åä, ìºí ãóðâàëñàí ìýäðýëèéí ºâäºëòèéí ¿åä õýðýãëýíý

òðèìåòèí òîõèðîõã¿é áîë ãýðëýýñ àéõ, ¿çýõ ìýäðýëä ººð÷ëºëò îðíî

 

Ýïèëåïñèéí èõ óíàëò, ìºí ãýìòýë áîëîí òàðõèíû ¿ðýâñëèéí óëìààñ ¿¿ññýí ýïèëåïñè, ãîëîìòîò (æ íü: ÷àìàðõàéí ã.ì) ýïèëåïñè, ïàðîêñèçìûí ¿åä õýðýãëýõýýñ ãàäíà ñýòãýë õººðºí áàÿñàõ ¿åä ëèòèéí äàâñ áà ãàëîïåðèäîëûí õàìò õýðýãëýäýã, ñýòãýë õººðºí áàÿñàõ õýëáýðèéí ºâ÷èí õºäëºëººñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, ñýòãýë óíàëûí ýñðýã ñóëàâòàð ¿éë÷ëýë áàñ àãóóëäàã, ãóðâàëñàí ìýäðýëèéí ºâäºëò, ìîãîé ÿð ºâ÷íèé ¿åä ¿ð ä¿í ñàéí ºãäºã)

ýòîñóêñèìèä õýðýãëýñýí ¿åä ãýäýñ õîäîîäíû çàìûí õÿìðàë èëðýõ

êàðáàìàçåïèí õýðýãëýõ ¿åä þì õî¸ð õàðàãäàõ, ÷èõ øóóãèõ

Êàðáàìàçåïèí

äåïàêèí õýðýãëýñýí ¿åä ¿ñ óíàõ, õîîëíîîñ ãàðàõ, öóñíû á¿ëýãíýëò ìóóäàõ, ýëýã ¿ðýâñýõ

êëîíàçåïàì õýðýãëýñýí ¿åä óóð óöààð èõñýõ, ñýòãýë ãóòðàõ øèíæ èëýðäýã

Ýìèéã õýðýãëýæ

   
 

Ýïèëåïñèéí èõ áàãà óíàëò, ïàðîêñèçìóóä, òýð÷ëýí òàðõèíû îðãàíèê ººð÷ëºëòººñ ¿¿ññýí íîéðã¿éäëèéí ¿åä õýðýãëýíý

áîëîõã¿é ýñðýã çààëòóóä

Êëîíàçåïàì

ýëýã Ẻðíèé ¿éë àæèëëàãààíû õÿìðàë á¿õèé ºâ÷í¿¿ä

ç¿ðõíèé ýýíýãøëýý àëäñàí ýìãýã¿¿ä

 

Èõ óíàëò, ïàðîêñèçìóóäûí ¿åä õýðýãëýíý, óíàëò òàòàëòûí ýñðýã áóñàä ýì, ñîëèîðëûí, ñýòãýë óíàëûí ýñðýã ýì¿¿äèéí ¿éë÷ëýõ õ¿÷èéã èõýñãýäýã òóë àëü àëü ýìèéã íü áàãà òóíãààð õàâñðàí õýðýãëýõ áà ñîëèîðëûí ýñðýã ýð÷èìò ýì÷èëãýýíä õýðýãëýõ ôåíîáàðáèòàë, äèôåíèí, êàðáàìàçåïèí, êëîíàçåïàìòàé õàâñðàí õýðýãëýõ ¿åä õîðäëîãîîñ ¿¿ñýõ ýëýãíèé ¿ðýâñýë áàéíãàä òîõèîëäîõ òóë èéì õàâñðàí õýðýãëýëò áàéæ áîëîõã¿é

öóñ òºëæ¿¿ëýõ ýðõòíèé ºâ÷í¿¿ä

òóðààë

æèðýìñíèé ýõíèé 3 ñàð áà õºõ¿¿ë ¿å

Àíõààðàõ ç¿éë:

Äåïàêèí

Íýã ýìèéã ãýíýò õàñ÷, íºãºº ýìèéã õýðýãëýæ ýõëýõ ¿åä óíàëò îëøèðäîã

Ëàìèêòàë

Ýïèëåïñèéí èõ áà õýñýã÷èëñýí óíàëòóóäûí ¿åä õýðýãëýíý.

Õëîðàëãèäðàò

Ýïèëåïñèéí áàéäëûí ¿åä áà õóðö äîøãèðëûí ¿åä êëèçìýýð (3%40.0-60.0) õýðýãëýäýã.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 643 643 5/25/2005 4:49:33 PM

12_setgets last.indd

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 643 643 5/25/2005 4:49:33 PM

643

643

5/25/2005 4:49:33 PM
5/25/2005
4:49:33 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

1-ð õ¿ñíýãòýíä áè÷èãäñýí ýìí¿¿äýýñ áàãèéí áàãà ýì÷, áàðáèòóðûí õ¿÷ëèéí óëàìæëàëûí ýì¿¿äèéã ñóì, ñóì äóíäûí ýìíýëãèéí, õýðýâ èõ ýì÷ áîë àëü ÷ ýìýýñ ñîíãîí ò¿ð õóãàöààãààð õýðýãëýæ áîëîõ áà � ñýòãýöèéí ýì÷ íàð (àéìãèéí íýãäñýí ýìíýëýã áà óëñûí õýìæýýíèé òóñãàé ýìíýëãèéí) ýíý óäèðäàìæèíä çààãäñàí çàð÷ìûã ìºðäºí ýì÷èëãýýã õèéíý.

Ìýðãýæëèéí ýì÷èéí çºâëºãºº øààðäëàãàòàé ¿å

- îíîø òîãòîîõîä áýðõøýýëòýé, ýðãýëçýýòýé òîõèîëäëóóä

- àíõ óäàà óíàëò ºãñºí øèíý ºâ÷òºíèé ºâ÷íèé øàëòãààí, îíîø ýì÷èëãýýã øèéäâýðëýõ ¿å

- ýì÷èëãýý ¿ð ä¿í ºãºõã¿é áàéãàà òîõèîëäëóóä

- ºâ÷òºíèé áèåèéí áàéäàë äîîðäîæ áàéãàà ¿å

- ýìèéã ñîëèõ øààðäëàãà ãàðñàí òîõèîëäëóóä

- ºâ÷òºí æèðýìñýëñýí áóþó æèðýìñëýõ òºëºâëºãºº á¿õèé ¿å

- ºâ÷òºí ººðòºº áóþó îð÷èíäîî àþóëòàé ¿éëäýë õèéõ ýðñäýë áèé áîëñîí (ãîë÷ëîí óõàìñàðò óõààí á¿ðèéòýí áàëàðòàõ áàéäàë áà äèñôîðè – ñýòãýëèéí õºäºë㺺íèé õóðö õ¿÷òýé ººð÷ëºëòºíä îðñîí) ¿å

- ýïèëåïñèéí áàéäàë (status) – ä îðñîí ¿å, ñ¿¿ë÷èéí 2 òîõèîëäîëä ñýòãýöèéí ýìíýëýãò ÿàðàëòàé õýâò¿¿ëýí ýð÷èìò ýì÷èëãýý õèéíý.

6. ÑÝÒÃÝË Ò¯ÃÝÝÌËÝÝÐ Ò¯Ãد¯ÐËÝÕ ªªÐ×˪ËÒ- F41.1

Òîäîðõîéëîëò

ÄÝÌÁ-ûí ºâ÷íèé îëîí óëñûí X àíãèëàëä, F41.1 ãýñýí òîìú¸îëáîðîîð òýìäýãëýãäñýí ñýòãýë ò¿ãýýìëýýð ò¿ãøèõ ººð÷ëºëòãýõ ýíý ýìãýãèéí ¿åä ò¿ãýýìýë øèíæ ÷àíàðòàé, òîãòâîðòîé óäààí èëýðäýã ò¿ãø¿¿ðëýë ºâ÷òºíä áèé áîëîõûã õýëíý. Ò¿ãýýìýë øèíæ ÷àíàðòàé ãýäýã íü ò¿ãø¿¿ð òºðºõ íü ãàäíû îð÷íû áóñäààñ ÿëãàðàõ çºâõºí òîäîðõîé íýã áîëîí á¿ð íýã õ¿ðýýíä áàãòàõ íºõöºë áàéäëóóäààð õÿçãààðëàãäàõã¿é, ÿìàð ë áîë ÿìàð ÷ºëººòýé ñýëýõ, òîãòñîí áóñ ó÷èð áàéäëóóäààñ ¿¿ñ÷ áîëäãèéã õýëíý ãýñýí àãóóëãàòàé àæýý.

644 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 644 5/25/2005 4:49:33 PM

12_setgets last.indd

644

5/25/2005 4:49:33 PM
5/25/2005
4:49:33 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

ÝÌÍÝËǯÉ

Îäîîãèéí çîâèóð, øàíàëãàà:

Ò¿ãø¿¿ðëýëä àâòñàíòàé õîëáîîòîéãîîð áèé áîëñîí, èõ òºëºâ人

áèå ìàõáîäèéí òàëààñ èëðýõ äîîð äóðäñàí ºâºðìºö áóñ çîâèóðóóäûã ºâ÷òºí ºã¿¿ëíý. ¯¿íä:

• Òîëãîé ºâäºõ

• Ç¿ðõ äýëñýõ

• ×è÷ðýõ

• Òîëãîé ýðãýõ

• Õºëðºõ

• Áóë÷èí ÷àíãàðàõ

• Àþóëõàé îð÷èìä ýâã¿é îðãèõ

• Íîéðã¿éäýõ /áóñàä çîâèóðóóäûí àëü íü ÷ íîéðã¿éäýëòýé õàâñàð÷ áîëíî/.

Îíîøèéí õýìí¿¿ð¿¿ä:

Îíîøèéã äîîð äóðäñàí øèíæ òýìäã¿¿äýýñ çóðãààãààñ äîîøã¿é íü èëýðñýí òîõèîëäîëä òîãòîîíî.

ªâ÷òºíèé ºã¿¿ëëýýð èëðýõ èëðýë¿¿ä

• ªºðºº áîëîí ãýð îðíûõíû õýí íýã íü ººðò íü òîäîðõîé òºñººëºãäºæ áóé ÿìàð íýãýí çîëã¿é ¿éë ÿâäëûí çîëèîñ áîëîõ âèé, ºâäºõ âèé ãýõ ò¿ãø¿¿ðëýë, ¸ð ñîâèí, áîëãîîìæëîë ñýòãýëä íü öàã ÿìàã õàìãèéí áàãààð áîäîõîä ñ¿¿ëèéí 6 ñàðûí òóðøèä áàéõ

• Óóð óöààðòàé áîëîõ

• Àéõ ñýòãýë

• Íîéð ìóóäàõ, õàð äàðæ ç¿¿äëýõ

• Òýñâýð òýâ÷ýýðã¿é áîëîõ

• ßëèõã¿é ç¿éëä òýâäýí ñàíäðàõ çóðøèëòàé áîëîõ

• Äóó ÷èìýýã äààõ ÷àäâàðã¿é áîëîõ

• Àëèâààä àíõààðàë õàíäóóëàõ òàë íü áàãàñàõ

• Ñîëèîðîõîîñ, ººðèé㺺 óäèðäàõ ÷àäâàðàà àëäàõààñ, óõààí àëäàõààñ àéõ àéäñóóä òºðºõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 645 645 5/25/2005 4:49:34 PM

12_setgets last.indd

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 645 645 5/25/2005 4:49:34 PM

645

645

5/25/2005 4:49:34 PM
5/25/2005
4:49:34 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Áîäèò èëðýë¿¿ä:

• Áóë÷èí ÷àíãàðàõ, ºâäºõ

• Áóë÷èí áàäàéðàõ, èðâýãíýõ ìýäðýìæ òºðºõ

• Ñýòãýëèéí çîâëîíãîîñ áîëîîä òîëãîé ºâäºõ

• Õºäºë㺺í èõñýõ, áèåý ñóëëàõ ÷àäâàðã¿é áîëîõ

• ×è÷ðýõ, ñàëãàíàõ, òàòâàëçàõ

• Àìàðõàí ÿäðàõ

• Ñýòãýë íü ò¿ãø¿¿ðòýé áàéõ

• Àì õàòàõ, ç¿ðõ äýëñýõ, õ¿éòýí õºëñ ãàðàõ, ãàðûí àëãà ¿ðãýëæ íîéòîí áàéõ

• ¯å ¿å á¿õ áèå õàëóóí îðãèõ þì óó, ýñâýë æèõ¿¿äýñ õ¿ðýõ

• Àþóëõàé îð÷èìä ýâã¿é îðãèõ

• Õîîëîé äýýð þì òýýãëýõ ìýäðýìæ áèé áîëîõ

• Ãýäýñ ºâäºõ, ã¿éëãýõ

• Øýýñ îéð îéðõîí õ¿ðýõ

• Àìüñãàë äàâ÷äàõ

• Òîëãîé ýðãýõ

ªâ÷òºíèé ºã¿¿ëëýýð áîëîí áîäèò ¿çëýãýýð èëýð÷ áàéãàà øèíæ òýìäã¿¿äèéã ýðõòýí òîãòîëöîîãîîð á¿ëýãëýí ¿çâýë:

Ñýòãýö: ¯õýõèéí áà ºâäºõèéí àéäàñ òºðºõ, àíõààðàë ñàðíèõ, áîëãîîìæëîõ çàí òºðõºä õýâøèõ, íîéðã¿éäýõ, ò¿ãø¿¿ð òºðºõ, ÿäðàõ Ìýäðýëèéí òîãòîëöîî: Òîëãîé ýðãýõ, òîëãîé ºâäºõ, ÷è÷èð÷ ñàëãàëàõ, áóë÷èí ìàõ ÷è÷èðõèéëýõ, ¿å ìº÷ áàäàéðàõ, ÷èõ øóóãèõ, õàðàà òîä áóñ áîëîõ Ç¿ðõ ñóäàñíû òîãòîëöîî: Ç¿ðõíèé öîõèëò, ñóäàñíû ëóãøèëò îëøðîõ, á¿õ áèå õàëóóí îðãèõ, öýýæíèé äîòîð ýâã¿éðýõ ìýäðýìæ òºðºõ, ç¿ðõíèé öîõèëò òàñàëäàõ øèã áîëîõ Àìüñãàëûí ýðõòýíèé òîãòîëöîî: Àìüñãààäàõ, àìüñãàë á¿òýõ ìýäðýìæ òºðºõ, àìüñãàë àâàõàä áýðõøýýëòýé áîëîõ, àìüñãàë äàâ÷äàõ, öýýæèí äýýð äàð÷èõñàí þì øèã ìýäðýìæ áèé áîëîõ Õîîë áîëîâñðóóëàõ ýðõòýíèé òîãòîëöîî: àì õàòàõ, ãîðîéæ òýýãëýõ, äîòîð ìóóõàéðàõ, ãýäýñ ºâäºõ, ã¿éëãýõ, àþóëõàé îð÷èìä ýâã¿é îðãèõ, ãýäýñíèé õèé áàéíãà ãàðàõ ãýäýñ õóðæèãíýõ Øýýñ-áýëãèéí òîãòîëöîî: Øýýñ îéð îéðõîí îëîí õ¿ðýõ, ñàðûí òýìäýã èðýõ ¿åä çîâèóðòàé áàéõ, áýëãèéí ¿éë àæèëëàãàà õÿìðàõ ¯å ìº÷, áóë÷èíãèéí òîãòîëöîî: Áóë÷èíãèéí õ¿÷äýë ÷àíãàðàõ, áóë÷èíãààð ºâäºõ

646 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 646 5/25/2005 4:49:34 PM

12_setgets last.indd

646

5/25/2005 4:49:34 PM
5/25/2005
4:49:34 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Îíîø òîãòîîõäîî äàðààõ ç¿éëñèéã çààâàë àíõààðàõ, ¯¿íä:

• Îíîøèéã ºâ÷òºíèé ºã¿¿ëýë, áîäèò ¿çëýãèéí ¿íäñýí äýýð òîãòîîõ

• Ò¿ãø¿¿ðëýë ¿¿ñãýäýã áèå ìàõáîäèéí áîëîí ñýòãýöèéí ýìãýã /ÿëàíãóÿà ñýòãýë óíàëòààð èëýðäýã/ ºâ÷òºíä áàéãàà ýñýõèéã íàðèéâ÷ëýí ñóäàëæ ¿ã¿éñãýñýí áàéõ

• Ò¿ãø¿¿ðëýë íü áîäèòîé õýâèéí õàðèó óðâàë áàéæ áîëîõ òîõèîëäëóóä áàéäàã, ýíý ¿åä ýìãýã ººð÷ëºëò ãýæ îíîøèëæ áîëîõã¿éã ñàíàõ

• ªâ÷òºí òèðåîòîêñèêîç /áàìáàéí õîðäëîãî/-îîð ºâ÷èëñºí ýñýõèéã íàðèéâ÷ëàí ñóäàëæ ¿ã¿éñãýñýí áàéõ

• Ñýòãýëýýð óíàõ ýìãýã áàéíà óó ãýäãèéã íàðèéâ÷ëàí ñóäàëæ ¿ã¿éñãýñýí áàéõ

Ïàðàêëèíèêèéí øèíæèëãýý Ñïèëáåðãåð – Õàíèíû ñýòãýë ç¿éí òåñòýýð îíîøëîíî.

Эмгэг сэтгэл судлалын оношийг СЭКЭ зэрэг тусгай мэргэжлийн эмнэлгийн эмнэлзүйн сэтгэлзүйч нар тогтооно.

ßëãàõ îíîø:

• Ñýòãýë ñàíààãààð óíàñàí áàéäàë äàâóóòàé èëýð÷ áàéâàë Ñýòãýë ãóòðàõ ýìãýã (F32)-ýýñ

• Ãýíýòèéí ñàíäðàë, ò¿ãø¿¿ð îäîîãèéí áàéäëààð èëýð÷ áàéâàë Ñàíäðàõ ýìãýã (F41.0)-ýýñ

• Àéäàñ, ºâºðìºö íºõöºë îáúåêòîîñ àéí çàéëæ õîëäîõ áàéäàë èëýð÷ áàéâàë Àéäñûí ýìãýã¿¿ä (F40)-ýýñ

• Àðõè ìàíñóóðóóëàõ áîäèñ õýòð¿¿ëýí õýðýãëýæ áàéãàà áîë Àðõèíä äîíòîõ ºâ÷èí (F10), ìàíñóóðàõ áîäèñò äîíòîõ ºâ÷èí

(F11)-ýýñ

• Áèåèéí çàðèì ºâ÷èí /ñòåíîêàðäè, ìºãººðñºí õîîëîéí áàãòðàà, òèðåîòîñèêîç/ çàðèì ýìèéí áîäèñ /àìôåòàìèí, ýôåäðèí, ìåòèë êñàíòèíåñ, áåòàáëîêàòîð/ ò¿ãø¿¿ðëýõ ººð÷ëºëò ¿¿ñãýæ áîëäîã.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 647 647 5/25/2005 4:49:34 PM

12_setgets last.indd

647

647

5/25/2005 4:49:34 PM
5/25/2005
4:49:34 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

ªâ÷òºíèéã õºòëºõ óäèðäàìæ

ªâ÷òºí, àð ãýðèéíõýíä ºãºõ ìýäýýëýë

• Ñòðåññ õèéãýýä ñýòãýë ò¿ãø¿¿ðëýëèéí àëü àëü íü áèå ñýòãýöèéí ýð¿¿ë ìýíäýä ñºðºã íºëººëºë ºãäºã

• Ñòðåññýý òàéëæ ñóðàõ íü ñýòãýë çàñàõ òàéâøðóóëàõ ýì õýðýãëýõýýñ èë¿¿ ¿ð ä¿íòýé ýì÷èëãýýíèé òóñëàìæ áîëäîã

• Ò¿ãø¿¿ðýýñ áîëîîîä áèå ìàõáîäèéí ºâ÷íèé øèíæ¿¿ä èëðýõ íü öººíã¿é. Òóõàéëáàë: Ç¿ðõ äýëñëýý ãýõýä çààâàë ç¿ðõ ÷èíü ìóóäñàí áàéõ àëáàã¿é, ò¿ãø¿¿ð òºðñíººñ ë ýíý øèíæ òýìäýã èëýð÷ áîëäîã,

áàñ òîëãîé ýðãýõ, àìüñãàë äàâ÷äàõ, ãýäýñ ã¿éëãýõ çýðýã îëîí øèíæ èëýð÷ áîëäîã. Ýäãýýðèéã òóõàéí ýðõòýí ºâ÷èëæýý ãýæ îéëãîæ äóð ìýäýí ýì òàðèà õýðýãëýæ áîëîõã¿é.

• ßìàð íýãýí ç¿éëýýñ àéäàñ òºðººä áàéãàà áîë ýíý ç¿éëýýñ õîëäîõ ãýæ á¿¿ ýðìýëç, òýãâýë àéäàñ ÷èíü óëàì íýìýãäýíý. Õàðèí äàâàí òóóë, èíãýâýë àéäàñ ÷èíü àðèëíà, áàãàñíà. ªâ÷òºí, àð ãýðèéíõýíä ºãºõ çºâëºãºº

• ªâ÷òºíä ò¿ãø¿¿ðëýëèéí øèíæ òýìäã¿¿äèéã õºíãºð¿¿ëýõ, àðèëãàõ äàñãàëûã /àìüñãàëûí áà áóë÷èí ñóëðóóëàõ/ çààæ ºã÷ õèéëãýæ õýâø¿¿ëíý /õîéø ¿ç/.

• Ò¿ãø¿¿ðëýëèéã äàãàí èëýðäýã òîäîðõîé àéäñûã íü îëæ èëð¿¿ëýí, ýíý àéäàñ ñàíäðàëààñ õýðõýí àíãèæðàõ àðãà÷èëñàí çºâëºãºº ºãíº. Òóõàéëáàë ãýíýò ç¿ðõ àìààð ãàð÷èõ ãýæ áàéãàà þì øèã, áàñ àìüñãàë á¿ò÷èõ ãýýä áàéãàà þì øèã øèíæ èëýðäýã áîë ýíý ¿åäýý “ìèíèé ç¿ðõ ç¿ãýýð, ç¿ðõíèé øèãäýýñýýð ÷ ºâ人ã¿é, àìüñãàë ÷ á¿òýýã¿é, õàðèí áè ò¿ãø¿¿ðëýõ, ãýíýò áàëìàãäàí ñàíäðàõ ººð÷ëºëòòýé, èéìä õýäõýí ìº÷èéí äàðàà õýâèéí áàéäàëä îðíî” ãýæ ººðòºº ñàíóóëæ ñóðàõ.

• Åð íü èéì ýìãýãòýé õ¿ì¿¿ñò áèåèéí òàëààñ èëýð÷ áàéãàà çîâèóðóóäûã íü ñýòãýë ñàíààíû áàéäàëòàéãàà ë õîëáîîòîé ãýäãèéã ººðòºº øèíãýòýë íü îéëãóóëñàí áàéõ õýðýãòýé.

• Ò¿ãø¿¿ðëýëýý íàìäààõ ãýæ àðõè, òàìõè, ìàíñóóðóóëàõ áîäèñ õýðýãëýõã¿é áàéõ

• Íèéòèéí áèåèéí òàìèðûí äàñãàëûã äîëîî õîíîãò ãóðâààñ äîîøã¿é ºäºð õèéæ áàéõ

• Äóðòàé àæèë, ¿éë ÿâäàëäàà îðîëöîõ, ò¿ãø¿¿ðëýëèéã áàãàñãàõàä óðüä íü òóñ íýìýð áîë áàéñàí ¿éë àæèëëàãààãàà äàâòàí õèéæ

648 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 648 5/25/2005 4:49:34 PM

12_setgets last.indd

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 648 5/25/2005 4:49:34 PM

648

5/25/2005 4:49:34 PM
5/25/2005
4:49:34 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

áàéõ • Ò¿ãø¿¿ðëýë, ñòðåññ ¿¿ñãýäýã ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñ¿¿äèéí æàãñààëòûã /äýýø ¿ç!/ ºâ÷òºíä óíøèæ ºã÷, ýäãýýðýýñ ººðèéíõ íü àìüäðàëä òîõèîëäñîíûã íü íýðë¿¿ëýí òóëãàìäñàí ÿìàð ÿìàð àñóóäëàà õýðõýí øèéäâýðëýõ íü ç¿é çîõèñòîéã ºâ÷òºíä çààæ ñóðãàõ, çºâëºõ

Ýì÷èëãýý Ýì÷èëãýýíä äàðààõè çàð÷ìóóäûã óäèðäëàãà áîëãîíî:

Ýìèéí áóñ ýì÷èëãýý ãîëëîõ õýëáýð íü áàéõ

ªâ÷òºíä óã ºâ÷íèé ìºí ÷àíàðûã òàéëáàðëàí ºã÷ óã ýìãýã á¿ðýí ýì÷ëýãääýã òóõàéä èòãýë òºð¿¿ëýõ

o

ªâ÷íèé øèíæ òýìäã¿¿äèéí ¿¿ñëèéã /ñýòãýöèéí øàëòãààíòàéã íü/ òàéëáàðëàí ºãºõ

o

Áèå ìàõáîäèéí ÿìàð íýã ýìãýã áàéõã¿é áîëîõûã íü ¿íýìø¿¿ëýõ

o

Ýíý áàéäàë öààøäàà ñýòãýöèéí õ¿íä ººð÷ëºëò /ñîëèîðîë, òýíýãðýë/-ä õ¿ðãýäýãã¿éã òàéëáàðëàí ºãºõ

Òºâºãòýé íºõöºë áàéäàëä áèå õýðõýí àâ÷ ÿâàõ, õ¿ì¿¿ñòýé ÿàæ õàðèëöâàë äýýð áàéõ âý? ãýäýã òàë äýýð íü çºâëºãºº ãºõ

Òàìõè òàòäàã áîë òàìõèà õàÿõ àðõè äàðñ, òýð áàéòóãàé êîôå óóäàã áîë íýí áàãàñãàõ òàëààð íü çºâëºõ

ªäºð òóòìûí íèéòèéí áèåèéí òàìèðûí äàñãàë ñýòãýëèéí ò¿ãø¿¿ð, íàðèéí çîâëîíã àðèëãàäàã áºãººä ººðòºº òîõèðñîí õºòºëáºð ººðºº çîõèîí, äàñãàë õèéæ áàéõûã çºâëºõ

ªºðºº ººðòºº ë ãýõýýñ áèø ººð èë¿¿ òóñ õýíýýñ ÷ èðäýãã¿é. “Òà ººðòºº õýðõýí òóñ áîëîõ íü çºâ áý?” ãýñýí ñýäýâò ýð¿¿ë ìýíäèéí áîãèíî ñóðãàëò áèé. ¯¿íèéã äàðààõè àðãààð õèéäýã. ªâ÷òºí人 áè÷ýýä ºãºõ íü ç¿éòýé áàéäàã.

ªºðòºº ¿ç¿¿ëýõ òóñëàìæ. Õóâèéí àìüäðàëûí õýâ øèíæäýý íàðèéâ÷ëýí ä¿í øèíæèëãýý õèéãýýä ÷óõàì þó íü òàíä ò¿ãø¿¿ð òºð¿¿ëýýä áàéãààãàà îë. Ýð¿¿ë ìýíä òàíü ººð÷ëºãäºí ìóóäàõ íü ººðò òàíü ìýäðýãääýã íºõöºë áàéäëóóäààñ àëü áîëîõîîð õîë õºíäèé áàéõûã õè÷ýý. Æèøýýëáýë àæëàà ñîëèõ ÷ þì óó, ñàíààíä òààðäàãã¿é õ¿ì¿¿ñòýé äàéðàëäàõààñ çàéëñõèéõ ãýõ ìýò.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 649 649 5/25/2005 4:49:35 PM

12_setgets last.indd

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 649 649 5/25/2005 4:49:35 PM

649

649

5/25/2005 4:49:35 PM
5/25/2005
4:49:35 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Çàðèìäàà á¿ð ¿¿íèé ýñðýã òàë áîëîõ, òóõàéëáàë òà òýñâýðëýæ ÷àääàãã¿é þìñ ¿çýãäëèéíõýý òàëààð èëýí äàëàíã¿é ÿðèëöàõ íü òàíä òóñ áîëîõ íü áèé. Þóíû ò¿ð¿¿íä ë ýì òàðèà õýðýãëýõ ãýäýã ìîíãîë çàíøëààñ òàòãàëç. Á¿õíèéã íîì ¸ñîîð íü áàéëãàõûã áèòãèé õè÷ýý, ººðèéíõºº ñýòãýë õºäëºëèéã íóóõ õýðýãã¿é, ººðèé㺺 þì á¿õýíä áóðóóòãàõ ÷ õýðýãã¿é. Íàéç íºõ人 ìàíëàéë, òýäýíòýéãýý ñýòãýëèéí õàíàìæ àâàõóéöààð óóëç. Àìüäðàëûã ººäðºãººð õàð, àæèë äýýðýý çîâëîíãîî áàãà òîî÷. Àæèë, àìðàëò, ñïîðò, íîì ñîíèí óíøèõ, áèåý òàéâøðóóëàõ, ãýð îðíûõîíòîéãîî õàìòàð÷ áàéõ, íèéãìèéí ¿éë àæèëëàãààíä îðîëöîõîî ºâ òýãøýýð õîñëóóë.

Ñòðåññýý òàéëàõ íýã òºðºë äàñãàëûí àðãà

1. Øààðäàãäàõ íºõöºë À. Äàñãàë õèéõäýý òàéâàí àìãàëàí îð÷èíä ãàíöààðàà áàéõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëñýí áàéõ Á. Áèåäýý òààðñàí õàìãèéí ýâòýéõýí áàéðëàëààð ñóóõàä òîõèðñîí ñàíäàë, áóéäàí áýëäñýí áàéõ Â. Ìààíü ìýãçìèéí ãàíö íýã ¿ãèéã àìàíäàà óíøèæ äàäñàí áàéõ Ã. Îð÷íûõîî ¿éë ÿâäàëä îðîëöîõîîñ ò¿ð ÷ºëººëºãäñºí áàéõ

2. Òàíû õèéõ ¿éëäëèéí äàðààëàë À. ×èìýý øóóãèàíã¿é, òàéâàí àìãàëàí îð÷èíä áèåäýý òààðñàí õàìãèéí àÿòàéõàí áàéðëàëààð ñóóíà. Á. Í¿äýý àíü. Â. Áèåèéí á¿õèé ë áóë÷èíãàà õºëººñºº ýõëýí òîëãîé õ¿ðòýë ºãñºõ äàðààëëààð ñóëëà. Ã. Õàìðààðàà àìüñãàë. Àìüñãàëàà àâàõ, ãàðãàõàä á¿õ àíõààðëàà òºâëºð¿¿ë. Àìüñãàëàà ãàðãàõäàà ìààíèéí ¿ãýý /òóõàéëáàë óì ìààíèé ãýõ ÷ þì óó/ àìàíäàà óíø. Ä. Äàñãàëàà 20 ìèíóò ¿ðãýëæë¿¿ë. Öàãàà áîëñîí ýñýõèéã ìýäýõèéí òóëä ¿å ¿å í¿äýý íýýæ öàãàà õàðæ áîëíî, õàðèí ñýð¿¿ëýãòýé öàã àøèãëàõ õýðýãã¿é. Å. Äàñãàëàà õèéæ äóóññàíû äàðàà õýäýí ìèíóò í¿äýý àíüñàí ÷èãýýðýý òàéâàí ñóó.

Äàñãàëûí çîðèëãî íü: Á¿ðýí ä¿¿ðýí òàéâøðàõ, ýíý õîîðîíä þóíä ÷ ñàíàà òàâèí ¿ë îðîëöîõ, õ¿íèé ñýòãýö ñàíàñàí çîðãîîð á¿ðýí ä¿¿ðýí

650 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 650 5/25/2005 4:49:35 PM

12_setgets last.indd

650 5/25/2005 4:49:35 PM
650
5/25/2005
4:49:35 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

àìèðëàõ ìàãàäëàë òýð á¿ð ÷ áàñ ºíäºð áèø. Òîëãîéä ìýäýýæýýð áèå áèåý ñàðíèóëñàí îëîí áîäîë îðæ èðæ áîëíî, òýð á¿õýíä ¿ë àíõààð÷, ãàãöõ¿¿ àìüñãàë àâàõ ãàðãàõäàà ë á¿õ àíõààðëàà õàíäóóë. Äàñãàëûã ºäºðò 2 óäàà, õîîëëîñíîîñ 2 öàãèéí äàðàà äàâòàí õèéõ ¸ñòîé.

Ýìèéí ýì÷èëãýý

Ýìèéí áóñ ýì÷èëãýý ¿ð ä¿í ºãºõã¿é áîë:

Äèàçåïàìûã 2-5 ìã-ààð ºäºðò 1-2 øàõìàëûã óóëãàõ, ýñâýë 5-10ìã- ààð ¿äýø ºãºõ. Õàðèí ýìèéã õî¸ð äîëîî õîíîãîîñ èë¿¿ã¿é õóãàöààãààð ýíý òóíãààð õýðýãëýõ áºãººä ààæìààð òóíã áàãàñãàæ, íýã ñàð õ¿ðòýëõ õóãàöààíä ë ýìýýð ýì÷èëíý. Ýìèéí áóñ ýì÷èëãýý ÿìàð ÷ ¿ð ä¿í ºãºõã¿é áàéãàà òîõèîëäîëä äèàçåïàìûã 2-5 ìã-ààð ºäºðò 2-3 óäàà ýì÷ë¿¿ëýã÷èä ºã÷ áîëîõ áîëîâ÷ áîëæ ë ºãâºë òóíã íü áàãàñãàõ áóþó ýìýý çîãñîîõ íü íýí ç¿éòýé. Ðóäîòåëü, áóñïèðîí ãýäýã íýðòýé ýì¿¿ä áèé. Íîéðìîãëóóëäàãã¿é ó÷èð ºã뺺, ºäðèéí öàãààð áàñ ìàøèí æîëîîääîã õ¿ì¿¿ñ óóõàä òîõèðîìæ ñàéòàé áàéäàã. ªäºðò 5 ìã-ààð 3 óäàà óóëãàäàã. Õýðýâ øààðäëàãà ãàðâàë 20 ìã õ¿ðòýë òóíãààð õîíîãò 3 óäàà ÷ ºã÷ áîëäîã þì.

Зөвхөн эмчилгээний үр дүн гарахгүй байгаа тохиолдолд л мэргэжлийн эмчээс зөвлөгөө авна.

7. ÑÝÒÃÝËÈÉÍ ÕªÄªËêªÍÈÉ ÕΨРÒÓÉËÒ ÝÌÃÝà -F31

ժĪËêªÍÈÉ ÕΨРÒÓÉËÒ ÝÌÃÝà -F31 12_setgets last.indd Òîäîðõîéëîëò •

12_setgets last.indd

Òîäîðõîéëîëò

Äîòîîä, èõýíõ òîõèîëäîëäîî óäìûí õèéãýýä áèå ãàëáèð /êîíñòèòóöè/-ûí õ¿÷èí ç¿éëèéí øàëòãààíòàé

Ýìíýë ç¿é íü ñýòãýëèéí õºäºë㺺íèé ººð÷ëºëò /ñýòãýë óíàõ, ãóòðàõ, áàÿñàæ õººðºõ/-ººð èëýðäýã.

ªâ÷íèé õºäëºë¿¿äèéí õîîðîíä çàñðàë, ñàéæðàë /ðåìèññè/ ã¿íçãèé àâäàã.

ªâ÷èí õè÷íýýí îëîí óäàà õºäºëæ, îëîí æèë ¿ðãýëæèëñýí òîõèîëäîëä ÷ ¿ëäýö, ººð÷ëºëò, çàí ààø, òºðõ ¿éë àæèëëàãààíû ñîãîã ¿¿ñäýãã¿é

Õ¿íä ¿åèéíõ íü öººâòºð òîõèîëäîëä ñýòãýëèéí õºäºë㺺íèé ººð÷ëºëòèéã íü äàãàñàí õî¸ðäîã÷ ººð÷ëºëò /õèé ¿çýãäýë, äýìèéðýë, õºøèë, äîøãèðîë/ èëýð÷ áîëäîã ºâ÷èí þì.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

651

651 5/25/2005 4:49:36 PM
651
5/25/2005
4:49:36 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

Àíãèëàë

F31.0 Ñýòãýë õºíãºí áàÿñàõ áàéäëààð õºäëºõ, ñýòãýë õºäëºëèéí õî¸ð òóéëò ýìãýã F31.1 Ñîëèîðëûí øèíæ òýìäýãã¿éãýýð äàíãààðàà ñýòãýë õººðºí áàÿñàõ õºäëºëººð èëðýõ ñýòãýë õºäëºëèéí õî¸ð òóéëò ýìãýã F31.2 Ñîëèîðëûí øèíæ òýìäã¿¿äòýé õîñîëñîí ñýòãýë õººðºí áàÿñàõ õºäëºëººð èëðýõ ñýòãýë õºäëºëèéí õî¸ð òóéëò ýìãýã F31.3 Ñýòãýë õºíãºí ãóòðàõ áàéäëààð èëðýõ ñýòãýë õºäëºëèéí õî¸ð òóéëò ýìãýã .30 Áèå ìàõáîäèéí ýìãýãèéí øèíæ òýìäýã ¿ã¿é .31 Áèå ìàõáîäèéí ýìãýãèéí øèíæ òýìäýã á¿õèé F31.4 Ñîëèîðëûí øèíæ òýìäýãã¿éãýýð ñýòãýë óíàõ õ¿íä áàéäëààð äàíãààðàà èëðýõ ñýòãýëèéí õºäëºëèéí õî¸ð òóéëò ýìãýã F.31.5 Ñîëèîðëûí øèíæ òýìäã¿¿äòýé õîñîëñîí ñýòãýë óíàõ õ¿íä áàéäëààð èëðýõ ñýòãýë õºäëºëèéí õî¸ð òóéëò ýìãýã F31.6 Õîëèìîã áàéäëààð õºäëºõ, ñýòãýëèéí õºäëºëèéí õî¸ð òóéëò ýìãýã F31.7 Ñýòãýë õºäëºëèéí õî¸ð òóéëò ýìãýãèéí çàñðàë, ñàéæðàëûí áàéäëûí ¿å F31.8 Ñýòãýë õºäëºëèéí õî¸ð òóéëò ýìãýãèéí áóñàä õýëáýð F31.9 Ñýòãýë õºäëºëèéí õî¸ð òóéëò ýìãýãèéí òîäîðõîéã¿é õýëáýð

Ýìíýë ç¿é

 

Îíîøèéí õýìí¿¿ð¿¿ä

Ñýòãýöèéí

áàéäëûí

- ªâ÷íèé åðºíõèé

ººð÷ëºëòèéí

Ñýòãýë

õººðºí

áàÿñàõ

áàéäëààð

ºâ÷èí

õºäëºõ

¿åèéí

Ñýòãýëýýð

óíàæ

ãóòðàõ

áàéäëààð

ºâ÷èí

õºäëºõ

¿åèéí

Ñýòãýöèéí áàéäëûí ººð÷ëºëòèéí õýìí¿¿ð¿¿ä

• Ñýòãýë õººðºí áàÿñàõ áàéäëààð ºâ÷èí õºäëºõ ¿åä

- áèå ñýòãýöèéí ýð÷ õ¿÷, èäýâõ ýìãýãýýð èõñýõ

- ¿ã ÿðèà îëøðîõ

- íîéð áàãàñàõ

- ñýòãýë õººðºõ, õºäºë㺺í õóðäñàõ

- íèéòèéí ¸ñûã äàãàõòàé õîëáîãäîõ õóâèéí ñààòàë ¿ã¿é áîëîõ

- ººðèé㺺 äýýã¿¿ð ¿íýëýõ, áèåý ìàãòàõ

- ¿éë õºäëºë, ¿ã ÿðèà àëèâààä îðîëöîõ îðîëöîî íü îð÷íû öî÷ðóóë á¿ðèéã äàãàí ýãøèí çóóð íýí àìàðõàí ñîëèãäîæ ººð÷ëºãäºõ

652 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 652 5/25/2005 4:49:36 PM

12_setgets last.indd

652 5/25/2005 4:49:36 PM
652
5/25/2005
4:49:36 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

• Ñýòãýëýýð óíàõ, ãóòàð÷ ãóíèãëàõ áàéäëààð ºâ÷èí õºäëºõ ¿åä:

- ñýòãýë ñàíàà óéòãàð ãóíèãòàé, óðóó äîðîé áîëîõ

- àëèâààä ÿëàíãóÿà äóðòàé ç¿éëäýý ñîíèðõîõ ñîíèðõîë òààøààë ¿ã¿é áîëîõ

øèíæ

- õî¸ðäóãààð çýðãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé

áîëîâ÷

äàðààõè

òýìäã¿¿ä îëîíòàà èëýðäýã.

o

íîéðíû ººð÷ëºëò /ñýðýõ öàã íü 2 áà ò¿¿íýýñ äýýø öàãààð óðàãøëàõ/

o

ººðèé㺺 áóðóóòãàõ, äîðä ¿çýõ, ¿íýëýõã¿é áàéõ

o

ýð÷ õ¿÷, èäýâõ áàãàñàõ, ¿ã¿é áîëîõ

o

¿ã ÿðèà õºäºë㺺í óäààøðàõ

o

àíõààðàë ñàðíèìòãàé áîëîõ

o

ºòãºí õàòàõ, ñóäàñíû öîõèëò óäààøðàõ, õ¿¿õýí õàðàà ººð÷ëºãäºõ

o

õîîëíû äóð ¿ã¿é áîëîõ, æèí áóóðàõ (ñ¿¿ëèéí ñàðä áèåèéí æèíãèéí 5 %-èéã àëäñàí áàéõ)

o

áýëãèéí äóð áóóðàõ

o

àìèà õîðëîõ áîäîë òºðºõ, îðîëäëîãî õèéõ

ªâ÷íèé åðºíõèé õýìí¿¿ð¿¿ä

- ºâ÷íèé õºäëºë ñýòãýë õººðºí áàÿñàõ áóþó ñýòãýëýýð óíàõ àëü íýã

áóþó ñýòãýëýýð óíàõ àëü íýã 12_setgets last.indd õýëáýðýýð òóõàéí

12_setgets last.indd

õýëáýðýýð òóõàéí òîõèîëäîëä èëýðíý.

- çàðèì ¿åä ºâ÷íèé õºäëºë íü ñýòãýëýýð óíàõ, ñýòãýë õººðºí áàÿñàõ øèíæ òýìäã¿¿äèéí àëü àëèíààñ íü á¿ðäñýí áàéäëààð ýñâýë äýýðõ õî¸ð áàéäàë èõýýõýí áîãèíî õóãàöààãààð (õýäýí öàãààñ íýã õî¸ð ºäðèéí äîòîð) ýýëæëýí ñîëèãäîõ áàéäëààð, ººðººð õýëáýë õîëèìîã õýëáýðýýð èëýðäýã.

- ºâ÷íèé ÿâö íü ºâ÷íèé áàãö øèíæ¿¿ä

¯¿íèéã ñõåìýýð ¿ç¿¿ëáýë:

• ñ/õ ñ/ó ñ/õ ñ/ó

• ñ/õ ñ/ó

• ñ/ó ñ/ó ñ/ó • ñ/õ ñ/ó ñ/õ ñ/ó ñ/õ ñ/ó ãýñýí

ñ/õ-ñýòãýë õººðºí áàÿñàõ õýëáýðèéí õºäëºë ñ/ó-ñýòãýëýýð óíàõ õýëáýðèéí

õºäëºë

ººð÷ëºëòã¿é ýð¿¿ë ¿å

ñ/ó

ñ/õ

ñ/õ

ñ/ó

- ñýòãýöèéí

• òîäîðõîé õóãàöààíû ýð¿¿ë áàéäëûí äàðààãààð íýã íü íºãººãººð ñîëèãäîí èëðýõ

• ºâ÷íèé íýãýí õºäëºëèéí ÿâöàä íýã íü íºãºº õýëáýðýýðýý øóóä ñîëèãäîí èëðýõ

• ºâ÷èí á¿õèé ë ÿâöäàà íýã òºðëèéí (ãîë òºëºâ ñýòãýëýýð óíàõ) áàãö

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

653

653 5/25/2005 4:49:36 PM
653
5/25/2005
4:49:36 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

øèíæ¿¿äýýð õºäëºë íü äàâòàãäàõ

• ºâ÷èí òàñðàëòã¿éãýýð ¿ðãýëæëýõ õýëáýð¿¿äýýð èëýðíý.

- ºâ÷íèé õºäëºëèéí õîîðîíäîõ ¿å¿äýä ºâ÷òºíèé ñýòãýöèéí áàéäàë ººð÷ëºëòã¿é, ýð¿¿ë õ¿ì¿¿ñýýñ ÿëãàãäàõã¿é áàéäàëòàé áàéõ áà ìºí òºðõ ¿éë õóâü õ¿íèé ñýòãýöèéí ÷àíàðûí ººð÷ëºëò òºäèéëºí èëðýõã¿é

- ºâ÷íèé öººâòºð òîõèîëääîã áîëîâ÷ õ¿íä õýëáýðèéí ¿åä ºâ÷òºíä ñýòãýëèéí õºäºë㺺íèé ººð÷ëºëòèéã äàãàñàí õî¸ðäîã÷îîð ¿¿ññýí õèé ¿çýãäýë, äýìèéðýë, õºøèë èëýðäýã.

- óã ýìãýãèéã ¿¿ñýõýä õ¿ðãýñýí ãàäààä áà ñýòãýëèéí øàëòãààí èëýðäýãã¿é

- ºâ÷èí èõýâ÷ëýí óäàì äàãàñàí øèíæòýé, ºâ÷èí ýõëýõèéí ºìíº ñýòãýëèéí õºäºë㺺íèé õýëáýëçýëä àìàðõàí àâòäàã çàí òºëºâòýé, ïèêíèê ãàëáèðûí ýìýãòýé÷¿¿äýä èõýâ÷ëýí òîõèîëääîã.

Îíîøëîõ àðãà ç¿é

- ºâ÷íèé ÿâöàä ºâ÷èí 2-ñ äîîøã¿é óäàà õºäºëñºí áàéõ íºõöºëä óã îíîøèéã òîãòîîíî, ºâ÷èí õýäýí ÷ óäàà õºäºëæ áîëíî.

- ºâ÷íèé îíîøèéã ñýòãýë ãóòðàë, óíàëòûí áà õººðºí áàÿñàõ áàãö øèíæ¿¿äýýñ 2-ñ äîîøã¿é òîîíû ¿íäñýí, 4-ñ äîîøã¿é òîîíû 2-ð çýðãèéí à÷ õîëáîãäîëòîé øèíæ èëýðñýí íºõöºëä òîãòîîíî.

- ºâ÷íèé îíîøèéã ºâ÷íèé õºäëºë õî¸ð äîëîî õîíîãîîñ äîîøã¿é õóãàöààãààð ¿ðãýëæèëñýí òîõèîëäîëä áàòëàõ áà ñýòãýë õººðºí áàÿñàõ õºäëºëèéí ¿ðãýëæëýõ õóãàöàà äóíäæààð 4 ñàð, ñýòãýëýýð óíàõ õýëáýðèéí õºäëºëèéí õóãàöàà äóíäàæààð 6 ñàð ¿ðãýëæëýõ áîëîâ÷ ýì÷èëãýýíèé ¿ð ä¿íä ýíý õóãàöàà áîãèíîñäîã. Õýðâýý òóõàéëáàë ñýòãýëýýð óíàõ áàãö øèíæ¿¿äýýð èëýð÷ áàéãàà ºâ÷íèé õºäëºëèéí ¿åèéí øèíæ òýìäã¿¿ä íü õ¿íä, áîãèíî õóãàöààíä õóðöààð èëýðñýí áîë ºâ÷èí ýõëýýä õî¸ð äîëîî õóãàöàà ºíãºðººã¿é áàéñàí ÷ îíîøèéã òîãòîîæ áîëíî.

- ºâ÷íèé èëðýë /ñýòãýë óíàëòûí áà ñýòãýë õººðºí áàÿñàõ áàéäàë/ -èéí òîî, õ¿÷, õýâ øèíæèéã õàðãàëçàí õ¿íä, äóíä, õºíãºí ãýñýí 3 çýðýã áîëãîí ¿íýëæ îíîøèéã òîãòîîíî. ßëãàõ îíîø Àäèë òºñººòýé øèíæ òýìäýã¿¿ä èëýðäýã ó÷èð àðõèíä äîíòîõ ºâ÷èí F10, ýì, ìàíñóóðàõ áîäèñò äîíòîõ ºâ÷èí F11-¿¿äýýñ ÿëãàíà. Õ¿íä õýëáýðèéã øèçîôðåíè F20-îîñ ÿëãàí îíîøëîíî.

654 Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ 12_setgets last.indd 654 5/25/2005 4:49:37 PM

12_setgets last.indd

654 5/25/2005 4:49:37 PM
654
5/25/2005
4:49:37 PM

Ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä

ªâ÷òºíèéã õºòëºõ óäèðäàìæ ªâ÷òºí áîëîí àð ãýðèéíõýíä ºãºõ ãîë ìýäýýëë¿¿ä

ñýòãýëèéí õºäºë㺺í òºðõ ¿éë øàëòãààíã¿éãýý𠺺ð÷ëºãäºõ íü ºâ÷íèé øèíæ òýìäýã ìºí áîëîõûã

¿ð ä¿í ñàéòàé ýì÷èëãýý áàéäàã, çàðèì ýìèéã /ëèòè êàðáîíàò/ óäààí õóãàöààãààð õýðýãëýæ ºâ÷íèé õºäëºëººñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëæ áîëäãèéã

ýì÷èëãýý õèéëãýõã¿é áîë ºâ÷èí äàõèí õºäëºõ, ºâ÷òºí ººðòºº áîëîí îð÷èíäîî àþóëòàé ¿éëäýë õèéõ õîð íºëººòýé áºãººä òóõàéëáàë ñýòãýëèéí õººðëèéí øèíæ¿¿äýýð èëðýõ õºäëºëèéí óëìààñ àæëàà îðõèõ, õóóëü ç¿éí áîëîí ñàíõ¿¿ãèéí õîëáîãäîëòîé àñóóäàë ãàðãàõ, áýëãèéí ãàæ ¿éëäë¿¿ä õèéõ ýðñäýë èõñýõ çýðýãò õ¿ðãýõ àþóëòàéã òóñ òóñ ìýäýýëíý.

ªâ÷òºí áîëîí àð ãýðèéíõýíä íü ºãºõ çºâºë㺺

Àìèà õîðëîõ ýðñäýë áàéãàà ýñýõèéã àñóóí òîäðóóëàõ, àñóóëòóóä íü

• ¯õýõ áîäîë áàéíãà îðæ èðäýã ¿¿?

• Àìèà õîðëîõ òóñãàé òºëºâëºãºº çîõèîäîã óó?

• Óðüä ºìíº àìèà õîðëîõ îðîëäëîãî õèéæ áàéñàí óó?

• Àìèà õîðëîõ áîäëîî õýðýãæ¿¿ëýõã¿é áàéæ ÷àäíà ãýäýãò ÷èíü èòãýæ áîëîõ óó?

Àð ãýðèéíõýí áà íàéç íºõäèéí ç¿ãýýñ, èéì ýðñäýë á¿õèé ¿åä íü àíõààðàë õÿíàëò ÷àíä òàâèõ øààðäëàãàòàéã çºâëºíº

Ñýòãýë õººðºí áàÿññàí õºäëºëèéí ¿åä

• ººðòºº áîëîí áóñäàä àþóëòàé ¿éëäýë õèéõýýñ íü óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ çîðèëãîîð ë áèø áîë ºâ÷íèé èëðýëòýé íü õîëáîãäóóëàí ºâ÷òºíòýé ìàðãàëäàõ, ñóðãàìæëàõààñ çàéëñõèéæ áàéõ.

• ãýíýòèéí áîëîí àþóëòàé òºðõ ¿éë ãàðãàäãèéã áàéíãà àíõààðàõ

• ãýð á¿ëèéí íü õ¿ì¿¿ñèéí õàðàà õÿíàëò áàéíãàä øààðäàãääàãèéã