You are on page 1of 28

Bölüm

3
Isı İletim Problemine Dönüş

3.1 Çözümün Varlığı
Birinci bölümde x°ekseni boyunca x = 0 ile x = a noktaları arasında yerleşmiş
ısıtılımış bir çubuğu ele almıştık.

D := {(x, t ) 2 R2 : 0 < x < a, t > 0}

ve
D := {(x, t ) 2 R2 : 0 ∑ x ∑ a, t ∏ 0}
kümelerini tanımlayıp D kümesinde ısı iletim denklemini sağlayan, her t ∏ 0 için
x = 0 ve x = a noktalarında sıfır değerini alan ve f verilen sürekli bir fonksiyon
olmak üzere 0 ∑ x ∑ a için u(x, 0) = f (x) eşitliğini sağlayan C 2 sınıfından sürekli
bir u : D ! R fonksiyonunun varlığı sorusunu düşünmüştük.
Fakat fiziksel problemlerde süreklilik ağır bir şarttır ve bazı durumlarda f fonk-
siyonunun parçalı sürekli kabul edilmesi gerekir, bunun için ele aldığımız prob-
lemi biraz değiştireceğiz. Yeni
n durumda aradığımız
o u : D ! R fonksiyonu D küme-
sinde C 2 sınıfından, D 0 := (x, t ) :2 D : t > 0 kümesinde sürekli ve verilen parçalı
sürekli bir f fonksiyonu için

u t = ku xx , (x, t ) 2 D için (3.1.1)
u(0, t ) = 0, t > 0 için (3.1.2)
u(a, t ) = 0, t > 0 için (3.1.3)
u(x, 0) = f (x), 0 ∑ x ∑ a için (3.1.4)
u(x, t ) ! 0, t ! 0 ve 0 ∑ x ∑ a için (3.1.5)

eşitliklerini sağlayan bir fonksiyondur. Yukarıdaki (3.1.4) ve (3.1.5) koşulları f ’nin
sürekli olduğu x noktalarında aranmaktadır. Dikkat edilirse f fonksiyonu [0, a]
aralığında sürekli olmayabileceğinden u fonksiyonunun D kümesinde sürekli ol-
ması gerekmez, bunun yerine D 0 kümesinde sürekli olmasını istiyoruz. Ayrıca (3.1.5)

41

42 Bölüm 3. Isı İletim Problemine Dönüş

gereği sabitlenmiş x 2 (0, a) noktası f ’nin bir süreklilik noktası olmak üzere u fonk-
siyonunun t = 0 noktasında t değişkenine göre sürekli olması gerekmektedir.
Bu bölümde önce bu yeni sınır değer problemini, daha sonra da orijinal prob-
lemimizi çözeceğiz. Daha önce ilk bölümde c n keyfi sabitleri için
1
X 2 2 nº
º kt /a 2
c n e °n sin x (3.1.6)
n=1 a

serisinin her teriminin ısı denklemini ve uç nokta koşullarını sağladığını göster-
miştik. Bu seriyi yakınsak ve toplamını da u(x, t ) kabul edersek başlangıç koşulu
1
X nº
c n sin x = f (x) (3.1.7)
n=1 a

halini alır. Bir önceki bölümde eğer c n ’ler f fonksiyonunun (0, a) aralığındaki Fo-
urier sinüs serisi katsayıları ise, yani
Za
2 nº
cn = f (x) sin x dx (3.1.8)
a 0 a

şeklinde ise ve her x 2 (0, a) noktasında f fonksiyonunun sağ ve sol türevleri mev-
cutsa (3.1.7) eşitliğinin f ’nin sürekli olduğu her x 2 (0, a) noktasında sağlandığını
gördük. Bunlar bize (3.1.8) katsayılarıyla birlikte (3.1.6) serisinin sınır değer prob-
lemimizin çözümü olduğunu düşündürebilir fakat (3.1.6) serisi hakkında bildik-
lerimiz sadece her teriminin D kümesinde sürekli ve D kümesinde C 2 sınıfından
olduğu, D kümesinde (x, 0) biçimindeki her noktada yakınsak ve f fonksiyonunun
sürekli olduğu her x noktasında toplamının (3.1.7) eşitliğini sağladığıdır. Henüz
şunları bilmiyoruz:

1. her (x, t ) 2 D için seri yakınsak mı?

2. eğer yakınsaksa toplamı D 0 kümesinde sürekli ve D kümesinde C 2 sınıfın-
dan mı?

3. eğer yakınsaksa toplamı (3.1.1)-(3.1.3) ve (3.1.5) koşullarını sağlıyor mu?

Daha çok işimiz varmış gibi görünse de aslında öyle değil, problemin önemli ve
zahmetli kısmını, yani (3.1.7) eşitliğini önceki bölümde kanıtladık. Yukarıda sı-
raladığımız diğer sorunların çözümü nispeten basit olacak, bunları çözmek için
sıklıkla düzgün yakınsaklık kavramını kullanacağız. Çözümü aşağıda vereceğimiz
sonuçlarla parça parça elde edeceğiz.

Lemma 3.1.1 (3.1.6) ile verilen seri D 0 kümesinde sürekli olan ve (3.1.2)-(3.1.4) ko-
şullarını sağlayan bir fonksiyona yakınsar.

İspat Teorem 2.4.1 gereği t = 0 için (3.1.6) serisinin yakınsak olduğunu ve top-
lamının (3.1.4) eşitliğini sağladığını biliyoruz. Ayrıca Riemann-Lebesgue teoremi

Yrd. Doç. Dr. Süleyman ÖĞREKÇİ

2 (3.1. çünkü x = 0 ve x = a için toplamı sıfır olur.1’deki gibi Weierstrass-M testi kullanılarak gösterilebilir.6) serisinin (3.3) eşitliklerini sağladığı açıktır. 1) aralığında düzgün yakınsaktır.1. Şimdi D t0 := {(x. t ) olur.6) serisinin toplamı D kümesinde C 2 sınıfındandır ve (3. ayrıca özel olarak ve- rilen bir x 2 (0.1.1.1. ayrıca t = 0 için yakınsaklık bilindiğinden (3. Benzer şekilde (3.1. t 0 keyfi olduğu için D 0 kümesinde de sürekli olacaktır. Yukarıdaki iki seri karşılaştırılırsa D kümesinde u t = ku xx eşitliğinin sağlandığı görülür. a) sayısı için [t 0 . Á Şimdi ele aldığımız problemin tam çözümünün varlığını verebiliriz. t 0 ve x sayıları keyfi olduğundan yukarıdaki serinin toplamı D kümesinde u t (x. Ayrıca (3.1.2) ve (3.1.1.6) serisinin terim terim t değişkenine göre türevlenmesiyle elde edilen X1 µ n 2 º2 ∂ 2 2 2 nº ° 2 k c n e °n º kt /a sin x n=1 a a serisinin keyfi bir t 0 > 0 sayısı için D t0 kümesinde düzgün yakınsak olduğu Lemma 3. Cauchy kök testi gereği 1 X 2 2 º kt 0 /a 2 Me °n n=1 serisi yakınsak olduğundan Weierstrass-M testi gereği (3.1. aynı sebeple u t x ve u t t fonksiyonları da bu kümede sürekli olacaktır.6) serisinin iki defa x değişkenine göre terim terim türev- lenmesiyle elde edilen 1 µ n 2 º2 ∂ X 2 2 2 nº ° 2 c n e °n º kt /a sin x n=1 a a serisinin de D kümesinde toplamının u xx (x.6) serisinin D kümesinde yakınsaklığı elde edilmiş olur. Çözümün Varlığı 43 gereği n ! 1 için c n ! 0 olduğundan her n 2 N için |c n | < M olacak şekilde bir M sabiti vardır. t ) 2 D 0 : t ∏ t 0 } kümesinde Ø nº ØØ Ø 2 2 2 2 2 2 Øc n e °n º kt /a sin x Ø < Me °n º kt0 /a a eşitsizliği sağlanır. t ) ise yukarıdaki serinin toplamı t ∏ t 0 için u t (x. t 0 keyfi olduğundan bu fonksiyonlar D kümesinde de sürekli olurlar yani u fonksiyonu D kümesinde C 2 sınıfından olur.1) eşit- liğini sağlar. t ) olduğu gösterilebilir. İspat (3.6) serisi D t0 kümesinde düzgün yakınsak olur. t ) olur. .3. Böylece eğer serinin toplamı u(x. Diğer yandan seri D t0 kümesinde düzgün yakınsak olduğundan toplamı bu kümede sürekli olur. Á Lemma 3. Burada t 0 keyfi olduğundan seri D 0 kümesinde deyakın- sak olur.1. Diğer yandan yukarıdaki seriler D t0 kümesinde düzgün yakınsak oldukların- dan bu kümede toplamları süreklidir.1.

1. c n sayıları da f fonksiyonunun (0. Doç. Önceki araştırmalarımıza dayanarak sadece serinin toplamının D kümesinde sü- rekli olduğunu göstermemiz gerektiğini söyleyebiliriz. Her t > 0 için çubuğun uçlarındaki sıcaklık 0±C sabit tutul- maktadır. t ) º Æ sin x ° Æ4t sin x + Æ9t sin x º 10 2 5 3 10 yazabiliriz. D 0 kümesinde sürekli olan ve (3.1. Bu durumda (3.8) formülünden Z10 2 nº 20 cn = x sin x dx = (°1)n+1 10 0 10 nº olur ve sınır değer probleminin çözümü 1 (°1)n+1 20 X 2 2 nº u(x. t ) ! f (x) elde edilmiş olur. Bu durumda a = 10 ve çelik için k = 0.5) eşitliğini kanıtlamalıyız.6) seri- sinin D kümesinde düzgün yakınsak olduğunu göstermek yeterlidir.00128º º 0.1. Dolayısıyla t ! 0 için u(x. Süleyman ÖĞREKÇİ . Bundan dolayı eğer Æ := e °0. a) ! R fonksiyonu (0. 0) olur.1.4) eşitliği gereği de u(x.1. Bu çözümün belirttiği yüzey ve bazı t değerleri için grafiği aşağıda ve- rilmiştir.6) serisinin toplamının D kümesinde sürekli olmasını ve başlangıç ile sınır koşullarını sağlamasını istiyoruz. 1) için g n+1 (t ) ∑ g n (t ).1.1. t ) ! u(x. Şimdi ele aldığımız orijinal probleme dönelim.1. Bu durumda (3.1. Isı İletim Problemine Dönüş Teorem 3.6) serisi [0.00128 cm 2 /sn olup c n katsayıları (3. Dr.5) sınır değer problemini sağlayan bir u : D ! R fonksiyonuna yakınsar.44 Bölüm 3.1. Bunun için nº 2 2 º kt /a 2 a n := c n sin x ve g n (t ) := e °n a P olarak tanımlarsak a n yakınsak bir Fourier serisi. (3. bunun için de (3. 1) için |g n (t )| ∑ 1 olur. Á Örnek 3. ay- rıca bu aralıkta sağ ve sol türevleri mevcut olsun. t ) = e °0. ve her t 2 [0. her n 2 N ve her t 2 [0. Üstel ifadelerden dolayı yeterince büyük t değerleri için bu top- 2 lamdaki birçok terim ihmal edilebilir. a) kümesinde parçalı sürekli olsun. İspat Diğer kısımları yukarıdak verdiğimiz lemmalarla kanıtladığımız için sadece (3. Böylece Abel düzgün yakınsaklık testi gereği (3.1.1)-(3. 1) aralığında düzgün yakınsaktır ve top- lamı süreklidir.987 olarak tanımlarsak yeterince büyük t sayıları için µ ∂ 20 t º 1 º 1 3º u(x.128n º t /100 sin x º n=1 n 10 olarak elde edilir.6) serisi D kümesinde C 2 sınıfından olan. Bu durumda Yrd.1 Başlangıç sıcaklığı f (x) := x ile verilen 10 cm uzunluğunda bir çe- lik çubuğu ele alalım.1 f : (0. a) aralığındaki Fourier sinüs serisi katsayıları olsun. yani başlangıç sıcaklığı fonk- siyonunun sürekli olduğu durumua.

Heinenin 1870 yılındaki çalışmasındaki diğer bir yenilik ise bir açık aralıklar dizisi tarafından kapsanan kapalı ve sınırlı bir aralığın. Bu gözlem 1895 yılında Emile Borel (1871-1938) tarafından kanıtlanmıştır ve günümüzde Heine-Borel teoremi olarak bilinir.2 a.1: Yukarıdaki örnekte (Örnek 3.1. Teorem 3.1. Çözümün Varlığı 45 Şekil 3.3.1) bahsedilen sınır değer probleminin çö- zümü olan u fonksiyonu. Æ + a] aralığında f fonksiyonuna düzgün yakınsaktır. Şimdilik elimizdeki bilgiler yetersiz olduğundan bu teoremin kanıtını daha sonra vereceğiz ama bu teoremi kullanarak aşağıdaki sonucu elde edebiliriz. bu açık aralıkların sonlu ta- nesi tarafından kapsandığını gözlemlemesidir.1. daha sonra 1872 yılındaki bir makalesinde bu kavramı daha detaylı olarak tanımlamış ve incele- miştir. t = 0 için de düzgün yakınsaklı gereklidir. Elbette o yıllarda literatürde düzgün yakınsaklık kavramı tanımlı değildi. Heine bu makalesinde bu kavramı ilk defa kullanmıştır. Bu durumda f fonksiyonunun (Æ ° a. . Æ + a] ! R sürekli fonksi- yonunun türevi parçalı sürekli olsun ve f (Æ ° a) = f (Æ + a) eşitliği sağlansın. Æ 2 R ve a > 0 olsun. Ayrıca f : [Æ ° a. O halde soru şudur: sürekli ve tek ta- raflı türevlere sahip olan bir fonksiyonun Fourier serisi düzgün yakınsak mıdır? Bu soru ilk kez Halle Üniversitesinden Heinrich Eduard Heine (1821-1881) tara- fından sorulmuş ve ilk cevap da yine kendisi tarafından 1870 yılındaki bir makale- sinde verilmiştir. Æ + a) aralığındaki Fourier serisi [Æ ° a.

Süleyman ÖĞREKÇİ . Isı İletim Problemine Dönüş Şekil 3.1) bahsedilen sınır değer probleminin çö- zümü olan u fonksiyonunun sırasıyla t = 10.6) serisi u t = ku xx .1. İspat Teorem 3.1 gereği sadece u fonksiyonunun D kümesinde sürekli oldu- ğunu göstermeliyiz. Dolayısıyla Teorem 3.1. a] aralı- ğında tek olarak genişletilmesiyle elde edilen fonksiyon sürekli olur ve f (°a) = f (a) eşitliğini sağlar.3 f : [0. a) aralığında Fourier sinüs serisinin katsayıları olsunlar. Dr. t ) = 0. a] ! R fonksiyonu sürekli olsun. 0) = f (x). t ) := e °n º kt /a a Yrd.2: Yukarıdaki örnekte (Örnek 3. Bu durumda (3. 0 ∑ x ∑ a için eşitliklerini sağlayan bir u : D ! R fonskiyonuna yakınsar. 120 ve 180 için grafikleri Teorem 3. 60.1. t ∏ 0 için u(a.1. (x. f (0) = f (a) = 0 olduğundan f fonksiyonunun [°a.2 gereği Fourier serisi olan 1 X nº c n sin x n=1 a serisi [0. t ) 2 D için u(0. t ) := c n sin x ve g n (x. türevi parçalı sürekli olsun ve f (0) = f (a) = 0 eşitliğini sağlasın. Bu durumda da nº 2 2 2 f n (x. t ∏ için u(x. Ayrıca c n sayıları da f ’nin (0. a] aralığında düzgün yakınsaktır.1. Doç.46 Bölüm 3. t ) = 0.

t ) := u(x. t ) + (t ° t 0 ) 2T olarak tanımlayalım.1 (Isı Denklemi İçin Maksimum Prensibi) Keyfi bir T pozitif sayısı için D T := {(x. şimdi ise bu çözümün Hadamard anlamında kararlılığını araştıracağız. bu sonuç aslında ısının sıcak ortamdan soğuk ortama doğru yayıldığının matema- tiksel bir ifadesinden başka birşey değildir. Yani bu çözümün tek olduğunu ve başlangıç koşullarına sürekli olarak bağımlı olduğunu göstereceğiz. Çözümün Tekliği ve Kararlılığı 47 olarak tanımlanırsa Abel düzgün yakınsaklık teoremi gereği bu seri D kümesinde düzgün yakınsak olur ve toplamı süreklidir. D T := {(x. t 0 ) 2 D T noktasında m minimum değerini alsın. t ) 2 °T ise u(x.2 Çözümün Tekliği ve Kararlılığı Buraya kadar ele aldığımız sınır değer probleminin çözümüne ulaştık. bir (x 0 . t ) ∏ M olacağından M °m M +m u(x. t ) ∏ M ° = >m 2 2 . t ) 2 D : t ∏ T } ve °T := D\D t kümelerini tanımlayalım. ve iddiamı- zın aksine °T üzerindeki minimum değeri M > m olsun. Şekil 3. Bu durumda t ° t 0 ∏ T0 olduğu açıktır ve eğer (x. Bu durumda eğer u : D T ! R sürekli fonksiyonu D T kü- mesinde ısı denklemini sağlıyorsa maksimum ve minimum değerlerini °T küme- sinde alır. Bunları göstermek için maksimum prensibi adı verilen bir sonucu kullanacağız.2. Teorem 3. Á 3.2. İspat Kabul edelim ki u : D T ! R sürekli fonksiyonu D T kümesinde ısı denkle- mini sağlasın.3: Teoremde tanımlanan °T kümesi. t ) 2 D : t ∏ T }. Şimdi yeni bir v : D ! R fonksiyonunu M °m v(x.3.

1. Aynı düşünüşle °u fonksiyonunun da °T kümesinde minimum değeri al- ması gerektiğini. Ayrıca v(x 0 . a] aralığında sürekli olan f ve g fonksiyonları ile verilen prob- lemlerin çözümlerini gösterelim. eğer başka bir ölçek kullanılırsa buradaki negatif olmama durumu değişir. u 1 ° u 2 fonksiyonu x = 0 ve x = a için sıfır olduğundan. a] aralığındaki maksimum değerini M f °g ile gösterirsek. Á Teorem 3. Burada problemimizde sıcaklığı mutlak sıfırdan ölçtük. t ) 2 D T için |u 1 (x. Isı İletim Problemine Dönüş eşitsizliği sağlanır. İspat Çözümün varlığını daha önce gösterdik. Ayrıca eğer f ¥ g ise her (x. Son olarak eğer f ∏ 0 ise maksimum prensibinden ve x = 0 ile x = a noktalarında u fonksiyonunun sıfır olduğundan u fonksiyonunun minimum değerinin sıfır olduğu açıktır. Æ := º2 k/a 2 ve r := e °at olarak tanımlanırsa Ø nº ØØ Ø 2 2 Øc n e °n Æt sin x Ø < Me °n Æt ∑ Me °nÆt = M r n a Yrd. Örneğin Celcius derece cinsinden ölçüm yapılırsa bu sabit negatif olan °273. t 1 ) ∏ 0 olacağından M °m M °m 0 ∏ v t ° ku xx = u t ° ku xx + = >0 2T 2T çelişkisi elde edilir. Şimdi u 1 ve u 2 ile sırasıyla başlan- gıç sıcaklıkları [0. yani u fonksiyonun bu kümede maksimum değerini de alması gerektiğini gösterebiliriz. T sayısı keyfi olduğundan bu eşitsizlikten başlangıç fonksiyo- nundaki küçük değişikliklerin çözümü büyük oranda değiştiremeyeceği görülür. çubuktan ısının uç noktalardan ortama geçtiği ve bu uç noktlarda sıcaklığın sıfır olarak sabit tutulduğu düşünülürse çubuğun her yerinde sıcaklığın zamanla sıfıra yaklaşması beklenir. her (x. t ) ° u 2 (x. Doç.15 sayısı olur. t 1 ) = 0 (t = T için negatif olabilir) ve v xx (x 1 . t ) 2 D T için u 1 ¥ u 2 olacağından T keyfi olduğun- dan çözümün tekliği de elde edilmiş olur. t )| ∑ M f °g eşitsizliği sağlanır. Fakat bu durumda t 1 < T için v t (x 1 .2 Teorem 3. Dolayısıyle u fonksiyonu °T kümesinde minimum değerini al- malıdır. Şimdi son olarak çözümün asimptotik davranışına değineceğiz.3 ile verilen sınır değer probleminin çözümü olan u fonk- siyonu Hadamard anlamında kararlıdır. t 0 ) = u(x 0 .2. Dr. Bu durumda u 1 ° u 2 fonksiyonu da başlangıç sı- caklığı f °g ile verilen problemin çözümü olur ve D T kümesinde süreklidir. t 1 ) 2 D T noktasında minimum değere sahip olur. Á Yukarıdaki sonuçla sadece kararlılık değil çözümün negatif olmadığı da kanıt- lanmıştır. t 0 ) = m olduğundan v fonksiyonu da bir (x 1 . Bunu matematiksel olarak şöyle gözlemleyebiliriz.48 Bölüm 3. Fiziksel ola- rak. Her n 2 N için |c n | < M olacak şekilde bir M sayısı seçilirse. Bu du- rumda eğer | f ° g | fonksiyonunun [0. Ayrıca f ∏ 0 için u ∏ 0’dır. Süleyman ÖĞREKÇİ . bu durumda çözü- mün minimum değeri sıfır yerine bu ölçeğe bağlı başka bir sabit olacaktır.

(x.3.2) ve (3.4) koşulunu sağlaması gerekmez. eğer yeterince büyük t sayıları için bu sıcaklık dağılımı U fonksiyonu ile gösterilirse. Yeterince uzun zaman sonra başlangıç sıcaklığı dağılımının çubuğun genel sıcaklık dağılımına etkisinin kaybol- duğunu ve çubuğun genel sıcaklık dağılımının zamandan bağımsız olduğunu bek- leyebiliriz. Sıradaki bölümlerde bunlara bazı örnekler vereceğiz. Yani problemimiz 0 = kU 00 U (0) = T1 U (a) = T2 halini alır ve buradan denge durumu çözümünün T2 ° T1 U (x) = x + T1 a olduğu kolayca gösterilebilir. Böylece 0 < r < 1 olduğundan 1 X r e °Æt u(x. t ∏ 0 için (3. 0) = f (x). bu fonksiyona denge durumu sıcaklığı fonksiyonu denir.3 Uç Noktalarda Farklı sıcaklıklar T1 ve T2 negatif olmayan sabitler olsun. t ) ! 0 olduğu açıkça görülüyor.1) u(0.3. Fakat göreceğiz ki bazı durumlarda bu temel yeterli değil- dir. Buradan da t ! 1 için u(x. t ) 2 D için (3.3. Bu bölümde u t = ku xx . Ayrıca f fonksiyonu da f (0) = T1 ve f (a) = T2 eşitliklerini sağlayan. t ) ∑ M rn = =M n=1 1°r 1 ° e °Æt elde edilir.3) u(x.3.3) eşitlikleri sağlayan fonksiyon- ların toplamları bu koşulları sağlamayacağından bu durumda sınır koşullarımız lineer değildir.2) u(a. negatif olmayan. . Uç Noktalarda Farklı sıcaklıklar 49 olduğu görülür. t ∏ için (3.4) sınır değer problemini ele alacağız.3.3. (3.3. 3.3. t ) = T2 . Fakat biraz fiziksel gözlem işimizi kolaylaştırabilir. dolayısıyla süperpozisyon ilkesini kullanarak bir çözüm elde ede- meyiz. ve türevi parçalı sürekli olan bir fonksiyon olsun.3. sürekli. U fonksi- yonu sadece x değişkenine bağlıdır ve (3. 0 ∑ x ∑ a için (3. Buraya kadar çözdüğümüz problem sınır koşulları değişik olan buna benzer başka problemlerin çözümü için bize temel olabilir. t ) = T1 .

1)- (3. t ) = U (x) + v(x.g olan çözümleri olsun- lar. Isı İletim Problemine Dönüş Şimdi. Şimdi u 1 ve u 2 ile (3.50 Bölüm 3.3. Dr. t ) = 10x + 300 + e °n º kt /100 sin x º n=1 n 10 Yrd. t ) = 0. Sonuç olarak ele aldığımız (3. t ) 2 D için v(0. t ) = 0. 0) = f (x) °U (x) = 400 ° 10x ° 300 = 100 ° 10x olur. t ∏ 0 için v(a. n çift ise olduğu kolaylıkla gösterilebilir. Eğer | f ° g | fonksiyonunun [0.1)-(3.3. a] aralığındaki maksümum değerini M f °g ile gösterirsek. T1. f ile T1. f ° T2°g | olduğu görülür.3 ile verilmiştir. t ) ! 0 özelliğinde ol- duğu bir önceki bölümün sonunda gösterilmişti.3. ve uç nokta sıcaklıkları T1. Süleyman ÖĞREKÇİ . maksimum prensibi gereği © ™ |u 1 (x. t )| ∑ max M f °g . f ° T1.g . eğer u fonksiyonu (3.1)-(3.1)-(3.3.3.4) probleminin bulduğu- muz çözümünün Hadamard anlamında kararlı olduğunu ve Teorem 3. 0) = f (x) °U (x).3.2. T2. Doç. Elde ettiğimiz bu çözümün v parçasının t ! 1 için v(x.4) sınır değer probleminin bir çözümü olan u = U + v kolaylıkla elde edilmiş olur.g |.3. U fonksiyonu sürekli türevlere sahip olduğundan bu problemin bir çözümü Teorem 3.4) probleminin sırasıyla başlangıç sıcaklık dağı- lımları f ve g .3. |T2. Geçici çözümün sağlaması gereken başlangıç sıcaklığı da v(x. (x. 0 ∑ x ∑ a için probleminin bir çözümü olur. Örnek 3.3. Çubuğun uç noktalarında sıcaklığı sırasıyla 300± K ve 500± K ’de sabit tutul- maktadır. Yukarıdaki eşitsizlik de bize (3.1. T2 = 500 ve denge durumu çözümü 500 ° 300 U (x) = x + 300 = 10x + 300 20 olur.3.3. denge durumu çözümü ile geçici çözümün toplamından oluşmak- tadır.4) probleminin tam çözümü.4) probleminin bir çözümü ise bu du- rumda v := u °U fonksiyonu da v t = kv xx . |T1. Böylece tam çözüm 1 1 200 X 2 2 nº u(x. f . Bundan dolayı çözümün bu par- çasına geçici çözüm denir. T1 = 300.1 20 cm uzunluğunda sabit 400± K başlangıç sıcaklıklı bir çubuğu ele alalım. t ) ° u 2 (x.2 ile veril- diği gibi f ∏ 0 ise u ∏ 0 olduğunu gösterir.1)-(3. t ∏ 0 için v(x. Ayrıca Z20 Ω 2 nº 0. Böylece ele aldığımız (3. Bu durumda a = 20. n tek ise cn = (100 ° 10x) sin x dx = 400 20 0 20 nº .

t ) oranıyla geçti- .4 Uç Noktaları Yalıtımlı Çubuk Şimdi çubuğun uç noktaları da dahil tamamen ortamdan izole olduğunu düşüne- lim. ayrıca e °º k/100 º 0.4. Uç Noktaları Yalıtımlı Çubuk 51 olarak elde edilmiş olur.3.4: Yukarıdaki örnekte (Örnek 3.92 olup yeterince büyük t sayıları için 200 º u(x. t ) º 10x + 300 + 0. Fourier yasasına göre ısı x noktasındaki kesitten °∑Au x (x. 3. Eğer çubuk örneğin aluminyum ise bu durumda k = 0.1) verilen sınır değer probleminin çözümü ve t = 5 için grafiği.3. Şekil 3.84 cm 2 /sn 2 olur.92t sin x º 10 yazabiliriz.

Isı İletim Problemine Dönüş ğinden ve uç noktalarda yüzey boyunca bir ısı akımı olmadığından u t = ku xx . 0) = f (x). Diğer çözümler ise değişkenlere ayırma yöntemiyle elde edilebilir. t ∏ 0 için u x (a. T 0 + ∏T = 0 denkleminin de çözümü elde edilirse ısı denkleminin çözümünün. (x. Doç. Daha önce yaptığımız tüm işlemlere ben- zer şekilde Z 2 a nº cn = f (x) cos x dx a 0 a olmak üzere bu sınır değer probleminin bir çözümünün 1 X1 2 2 2 nº c0 + c n e °n º kt /a cos x 2 n=1 a olduğu ve bu çözümün D kümesinde sürekli olduğu gösterilebilir. daha önce yaptığı- mız gibi bu X ve T fonksiyonlarının k X 00 + ∏X = 0 ve T 0 + ∏T = 0 denklemlerini sağlaması gerektiğini görürüz.52 Bölüm 3. 0 ∑ x ∑ a için sınır değer problemiyle karşılaşırız. Kolayca görülebilir ki sabit olmayan bir çözüm sadece ∏ > 0 durumunda mümkündür ve bu durumda genel çözüm p p X (x) = A sin ∏/k x + B cos ∏/k x biçimindedir. çünkü bu durumda u fonksiyonunun Yrd. türevi parçalı süreklidir ve f 0 (0) = f 0 (a) = 0 koşulunu sağlar. t ) = 0. t ) = 0. yukarıdaki sınır koşulları uygulanırsa n bir tamsayı olmak üzere n 2 º2 A = 0 ve ∏ = k a2 olduğu görülür. t ) = X (x)T (t ) biçiminde bir çözümün var olduğunu kabul edersek. Süleyman ÖĞREKÇİ . t ∏ 0 için u(x. c n keyfi bir sabit olmak üzere 2 2 º kt /a 2 nº c n e °n cos x a biçimine sahip olduğu sonucuna varılır. burada f fonskiyonu süreklidir. Eğer u(x. t ) 2 D için u x (0. Dr. burada ∏ bir sabittir ve ilk denklem X 0 (0) = X 0 (a) = 0 sınır koşullarına tabidir. Fakat bu çö- zümün Hadamard anlamında kararlı olduğunu daha önce kanıtladığımız mak- simum prensibini kullanarak göstermeyiz. Herhangi bir sabit fonksiyon ısı denklemini ve buradaki uç nokta koşullarını sağlar.

t ) = 0. Başlangıç koşulunun sağlanması için ise 1 X (2n ° 1)º f (x) = c n sin x n=1 2a . t ∏ 0 için u x (a. Bu durumda elimizdeki sınır değer problemi u t = ku xx . Farklı Uç Nokta Koşulları 53 x = 0 ve x = a için değerleri verilmiyor. t ) 2 D için u(0. 0 ∑ x ∑ a için biçimindedir. Böylece c n keyfi sabitler olmak üzere 2 2 º kt /4a 2 (2n ° 1)º c n e °(2n°1) sin x 2a fonksiyonları ısı iletim denklemini ve yukarıda verdiğimiz uç nokta koşullarını sağ- lar. 3. sürekli. Son olarak bu izole çubuğun toplam sıcaklığının sabit olduğunu gözlemlersek. yeterince zaman geçtikten sonra çubuktaki sıcaklığın her yerde başlangıç sıcaklık dağılımının ortalamasına eşit olacağını bekleriz. Buradaki f fonksiyonu negatif olmayan.3.5. Değişkenlere ayırma yöntemiyle yine p p X (x) = A sin ∏/k x + B cos ∏/k x olduğu görülebilir. (x. t ) ! = f (x) d x 2 a 0 olduğu görülür. daha önce asimptotik davranışı incelerken yaptığımız gibi benzer işlem- lerle [0. t ∏ 0 için u(x. 0) = f (x). Bunu matematiksel olarak da gö- rebiliriz. Daha sonra kanıtlayacağımız başka bir çe- şit maksimum prensibini kullanarak bu çözümün kararlı olduğunu ve f ∏ 0 için negatif olmadığını gösterebileceğiz.5 Farklı Uç Nokta Koşulları Şimdi çubuğun x = 0 uç noktası sabit olarak sıfır sıcaklıkta tutulsun fakat x = a noktasındaki diğer ucu ortamdan izole edilmiş olsun ve bu uç nokta ile ortam ara- sında ısı yayılımı olmasın. a] aralığında t ! 1 için Z c0 1 a u(x. t ) = 0. türevi de parçalı sü- rekli ve f (0) = f 0 (a) = 0 koşulunu sağlayan bir fonksiyondur. burada sınır koşulları olan X (0) = X 0 (a) = 0 eşitlikleri kullanılırsa (2n ° 1)2 º2 B = 0 ve ∏ = k 4a 2 olduğu sonucu elde edilir.

0) = f˜(x). Elbette bu problemi başlangıç noktası kabul edip yeni bir çeşit trigonometrik seri için benzer bir teori geliştirebiliriz. Bundan dolayı eğer u fonksiyonu u t = ku xx . t ) = 0. t ) = 0. Süleyman ÖĞREKÇİ . 2a) aralığında elbette bir Fourier sinüs sersidir. 2a] aralı- ğına genişleteceğiz. 2.3 gereği bu problemin tek çözümü 1 X 2 2 nº º kt /4a 2 c n e °n sin x n=1 2a Yrd. Bundan dolayı daha önceki bölümlerde geliştirdiğimiz teori bu probleme uygulanamaz. a) aralığında bir Fourier sinüs serisi olamaz. a < x ∑ 2a ise fonksiyonunu tanımlayacağız. t ∏ 0 için u(x. daha basit bir seçeneğimiz var. O halde yapmamız gereken şey problemimizi fiziksel dinamikleri değişmeyecek şekilde (0. t ) = 0 koşu- lunu da sağlar ve az önce ele aldığımız orijinal problemimizin de 0 ∑ x ∑ a için bir çözümüdür. 1. 0 < x < 2a ve t > 0 için u(0. f fonksiyonunu. x = a doğrusuna göre simetrik olacak şekilde [0. yani başlangıç sıcaklık dağılımı için Ω f (x). Buradaki zorluk şudur: dikkat edilirse (2n ° 1)/2 sayısı bir tamsayı olmadığından bu seri (0. ayrıca f 0 parçalı sü- rekli olduğundan f˜0 fonskiyonu da öyledir. x = 2a uç noktasında sıcaklığın sabit olarak sıfırda tutulmasını varsayacağız.1. Bunu şöyle yapacağız. Isı İletim Problemine Dönüş eşitliği sağlanacak şekilde c n katsayılarının bulunabileceğini göstermemiz gerekir. 0 ∑ x ∑ a ise f˜(x) := f (2a ° x). Doç. Dr. çünkü 2n ° 1 bir tamsayıdır. f fonksiyonunda bu yaptığımız geniş- leme ele aldığımız problemi x = a dikey eksenine göre simetrik bir probleme dö- nüştürür ve x = a noktasında dik kesit boyunca bir ısı iletimi yoktur. t ∏ 0 için u(2a. 0 ∑ x ∑ 2a için sınır değer probleminin bir çözümü ise aynı zamanda t ∏ 0 için u x (a. Yukarıdaki seri (0. ama (0. 2a) aralı- ğına genişletmektir. Dikkat edilirse tanımından dolayı f˜ fonksiyonu süreklidir. ama buna gerek yok. a) aralığında bir Fourier serisi değil. Teorem 3.54 Bölüm 3.

3. 0) = f (x). t ∏ 0 için u x (a. 0 ∑ x ∑ a için .6 Bir Uç Noktada Isı Konveksiyonu Şimdi çubuğun x = 0 noktasındaki ucunda sıcaklığın T1 ∏ 0 olarak sabit tutuldu- ğunu. ayrıca f ∏ 0 ise u ∏ 0 olur. Çözümün D kümesinde sürekli olduğu daha önce yaptığımız gibi kolayca görülebilir ve böylece çözüm Hadamard anlamında kararlıdır. Yani h materyale bağlı olan bir sabit ve ortam sıcaklığı T2 ∏ 0 olmak üzere u x (a. ortam ile çubuğun sıcaklıkları farkıyla orantılıdır. t ) = T1 . x = a noktasındaki diğer ucunda ise ortam ile ısı iletimi gerçekleştiğini dü- şünelim.6. t ) fonksiyonu bu bölümde ele aldığımız orijinal sınır değer probleminin bir çözümüdür. t )]. Bir Uç Noktada Isı Konveksiyonu 55 biçimindedir ve buradaki c n sayıları Z 2 2a ˜ nº cn = f (x) sin x dx 2a 0 2a Z Z 1 a nº 1 2a nº = f (x) sin x dx + f (2a ° x) sin x dx a 0 2a a a 2a Za Z0 1 nº 1 nº = f (x) sin x dx ° f (s) sin (2a ° s) d s a 0 2a a a 2a Za Za 1 nº 1 nº = f (x) sin x dx + (°1)n+1 f (s) sin s ds a 0 2a a 0 2a Ω 0. n tek ise biçimindedir. Newton’un soğuma yasasına göre bu uçtaki ısı değişim oranı. t ) = h[T2 ° u(a. t ) 2 D için u(0. ayrıca u fonksiyonu önceki bölümlerde ince- lediğimiz yapıda olduğundan t ! 1 için u(t . 3. bu konveksiyon duru- mundaki sınır değer problemimiz u t = ku xx . (x. Böyle bir ısı alışverişine konveksiyon denir. x) ! 0 olduğu da kolayca gösterile- bilir. t ∏ 0 için u(x. t ) = °h[u(a. t ) ° T2 ] eşitliği sağlanır. n çift ise = 2 a R nº a 0 f (x) sin 2a x. Böylece Za 2 (2n ° 1)º c 2n°1 := f (x) sin x dx a 0 2a olmak üzere 1 X 2 2 (2n ° 1)º º kt /4a 2 c 2n°1 e °(2n°1) sin x n=1 2a serisinin toplamu olan u(x.

Denge durumu çözümü olan U fonksiyonu 0 = kU 00 U (0) = T1 U 0 (a) = h[T2 °U (a)] eşitliklerini sağlar. 0) = f (x) °U (x). t ∏ 0 için v x (a. t )°U (a)] = °hv(a. t ) = 0. h > 0 olduğundan bu eşitlik bize cos µ a 6= 0 olduğunu göste- rir. Bu problemi çözmek için değişkenlere ayırma yöntemini kullanırsak k X 00 + ∏X = 0 ve T 0 + ∏T = 0 denklemleri ile X (0) = 0 ve X 0 (a) = °hX (a) koşullarını elde ederiz. böylece de p p µ tan µ a = ° h Yrd. t ).56 Bölüm 3. X (0) = 0 ve X 0 (a) = °hX (a) koşulları kullanılırsa p p p B = 0 ve A µ cos µ a = °h sin µ a p eşitliklerine varılır. t )]°h[T2 °U (a)] = °h[u(a. Buradan h(T2 ° T1 ) U (x) = x + T1 1 + ha olduğunu kolayca görebiliriz. sürekli. Süleyman ÖĞREKÇİ . Uç nokta koşulları lineer olmadığından daha önce yaptığımız gibi önce denge durumu çözümünü. t ) olacağından v geçici çözümünün v t = kv xx . t ) = u x (a. bu durumda µ := ∏/k olarak tanımlarsak çözüm p p X (x) = A sin µ x + B cos µ x olarak bulunur. Sabit olmayan çözümlerin sadece ∏ > 0 için mümkün ol- duğu açıktır. (x. t )°U 0 (a) = h[T2 °u(a. Doç. t ) 2 D için v(0. t ∏ 0 için v(x. Buradaki f fonksiyonu negatif olmayan. türevi parçalı sü- rekli ve f (0) = T1 ile f 0 (a) = h[T2 ° f (a)] eşitliklerini sağlayan bir fonksiyondur. Geçici çözüm için de v := u °U tanımını yaparsak x = a uç noktasındaki koşul v x (a. daha sonra da geçici çözümü araştıracağız. 0 ∑ x ∑ a için sınır değer problemini sağladığını görürüz. Dr. t ) = °hv(a. Isı İletim Problemine Dönüş biçimindedir.

Dolayısıyla geçici çözümün başlangıç ko- şulundan elde edilecek olan sonsuz seri bir Fourier serisi olamaz. şimdiye kadar elde ettiğimiz bilgilerle geçici çö- zümün varlığına ulaşamıyoruz. µn sayılarını nümerik yöntemlerle yaklaşık olarak p hesaplayabiliriz ama bunun bize faydası olmaz. Örneğin ısı iletim denklemindeki öz ısı katsayısı c.5 ve h = 1 için grafiği eşitliğine varırız.7. yoğunluk Ω veya iletkenlik katsayısı ∑ gibi para- metreler sabit yerine x’e göre değişken olabilir. Benzer şekilde gerek ısı yayılım denklemini genelleştirerek gerekse sınır koşulla- rını genelleştirerek çeşitli sınır değer problemleri elde edilebilir.3. Bu yeni çeşit serinin f °U fonksiyonuna düzgün yakınsadığını varsayarak için gerekli c n katsa- yılarını bulabiliriz fakat bu düzgün yakınsama kanıtlanmadığı sürece bulduğumuz sayıları sağlamasını yaparak kullanmalıyız. her n 2 N için (2n ° 1)º p nº < µn < 2a a eşitsizliğini sağlayan tek bir µn sayısı vardır. ayrıca çubuk içinde yine x’e bağlı .5: tan ax + x/h fonksiyonunun a = 0. Bu yeni probleme daha sonra tekrar değinip çözümünü elde edeceğiz. 3. Burada bir sorunumuz var.7 Zamandan Bağımsız Genel Problemler Önceki bölümlerde ısı denklemine ilişkin birkaç sınır değer problemini inceledik. Çünkü µn değerlerinin n doğal sayısının rasyonel katı olmadığı açıktır. Aşağıdaki şekilde de görüldüğü gibi bu denklemin sonsuz sayıda çözümü vardır. Sonuç olarak T 0 + ∏T = 0 denkleminin çözümünü ve ∏n = µn k olduğunu he- saba katarsak c n sayıları keyfi olmak üzere p c n e °µn kt sin µn x biçimindeki terimler ve bunların toplamları ele aldığımız sınır değer problemini ve v fonksiyonu için verdiğimiz uç nokta koşullarını sağlar. Zamandan Bağımsız Genel Problemler 57 Şekil 3.

negatif olmayan ve sınırlı bir çözümünün bulunması problemidir. yani ortam sıcaklığı olan c 1 /a 1 ’dan daha sıcak olan sol uç noktadan çubuğa ısı geçişinin olduğu anlamına gelir ki bu mümkün değil- dir. t ) olan. veya diğer durumda (3. İkinci hipoteze bakacak olursak.4) koşullarını sağlayan. t ∏ 0 için (3. Böyle bir durumda. t ) < 0 olur ki bu da sıcaklığı u(0.58 Bölüm 3. sürekli. Benzer şe- kilde eğer a 1 > 0.7. a 1 ∏ 0 olabildiğini.7. t ) ° b 1 u x (0. bunları kısaca açıklayalım. 0) = f (x).7. bu ise mutlak sıfırdan ölçülen sıcaklığın negatif olamayacağı gerçeğiyle çelişir. t ) = c 1 . Dr. Üçüncü koşula bakalım. a] aralığında sürekli. Doç. sadelik açısından cΩ yerine c yazarsak. 2. b 1 < 0. Malesef ilk koşul bazı olası durumları da engeller. Süleyman ÖĞREKÇİ . a 1 + b 1 > 0 ve a 2 + b 2 > 0’dır. örneğin bu durumda ek olarak a 2 = c 2 = 0 ise çubuğun x = a uç noktası ortamdan izole demektir ve bu durumda sol uçtan ortama ısı akması için çubuğun içinde yeterli miktarda ısı üre- timi mevcut olmalıdır. bu hipotez bize uç nokta koşullarının eksik verilmemesini garanti eder. Ele alacağı- mız problem (3. c 1 > 0 ve u(0. c ve ∑’nın pozitif ayrıca ∑’nın türevinin sürekli olduğunu varsayıyoruz. b 1 .7.2) uç nokta koşulunu °1 ile çarparak bu hale getirebileceğimizi görürüz.7. 0 ∑ x ∑ a için (3. çubuğun Yrd. f fonksiyonu negatif olmayan. Bu problemi araştırıken aşağıdaki koşullar altında çalışacağız: 1. D kümesindeki ısı yayılımı cu t = (∑u x )x + q (3. Burada c. 4.1) denklemi ile verilir. c 1 ve c 2 negatif olmayan sabitlerdir. a 1 = a 2 = 0 durumu özel bir durumdur. t ) + b 2 u x (a. Isı İletim Problemine Dönüş bir q fonksiyonu ile ısı üretiliyor olabilir. örneğin eğer a 1 = 0. türevi parçalı sürekli ve a 1 f (0)°b 1 f 0 (0) = c 1 ile a 2 f (a) + b 2 f 0 (a) = c 2 eşitliklerini sağlar. t ) > c 1 /a 1 ise bu durumda da u x (0.2) a 2 u(a. Yine sıcaklığın mutlak sıfırdan itibaren ölçüldüğünü varsayacağız. t ) < 0 olurdu. a 2 .3) u(x. t ) = c 2 . sürekli. b 1 = 0 ve c 1 < 0 ise u(0. Fakat mesela ilk hipoteze aykırı bir şekilde a 1 > 0. Eğer bun- lardan ikisi de sıfır olsaydı c 1 = 0 olurdu ve x = 0 noktasında bir koşul verilmemiş olurdu. Bu koşullar ilk bakışta fazla kısıtlayıcı veya anlamsız görünse de problemin do- ğasına aykırı olan bazı olasılıkların oluşmasını engellemek için gereklidir. t ∏ 0 için (3. Bu du- rum fiziksel olarak olanaklıdır fakat dikkatli incelenmelidir. b 1 < 0 ve c 1 > 0 ise ısı çubuğu x = 0 noktasında sabit bir oranla terk ediyor demektir. ∑ ve q fonksiyonlarının [0. 3. b 2 .7. Örneğin eğer a 1 ∏ 0 ve b 1 ∏ 0 ise a 1 + b 1 > 0 koşulu bu iki sabitin aynı anda sıfır olamayacağını belirtir. İlk koşula bakacak olursak. eğer a 1 = a 2 = 0 ise bu durumda c 1 = c 2 = 0 ve q ¥ 0’dır.1) denkleminin a 1 u(0. a 1 .

Çözümün tekliğinin ve kararlılığının tespiti: Bir çözüm bulunduktan sonra onun tek çözüm olduğu ve başlangıç ile sınır verilerine sürekli bağımlı olduğu gös- terilmelidir. 3.7.7. ikici koşula göre b 1 > 0 ve b 2 > 0 olduğundan uç nok- talardan çubuğa sabit hızda ısı girer ve çubuk yine sınırsızca ısınır.5) dt 0 Z0 a £ § = A (∑u x )x (s. 0) = f (x) °U (x) başlangıç koşuluna karşılık gelen çözümdür. Gerçekten bu durumda Za Za d a Au(s. 4. (3.8.7. Denge Durumu Çözümü 59 her iki uç noktasının da ortamdan izole olduğu duruma karşılık gelir.8 Denge Durumu Çözümü Uygulamalarda geçici çözümün kısa bir süre sonra ihmal edilebilir olması bekle- nir. b 2 pozitif olduğundan q ¥ 0 ve c 1 = c 2 = 0 olmadıkça bu türev pozitiftir ve dolayısıyla ısı sürekli artar. c 1 = c 2 = 0 ve v(x. fakat bu fonksiyonun negatif olmadığı gösterilmelidir. dolayısıyla birçok durumda çözümün önemli kısmı denge durumu çözümü- dür ve bu çözüm aşağıda gösterilecek olduğu gibi kolaylıkla bulunur. Yukarıdaki dört adım önümüzdeki bölümlerde sırasıyla ele alınacaktır. Bu koşullarda ısı denklemi ve uç nokta koşulları lineerdir. değişkenlere ayırma yöntemi ve süperpozisyon ilkesi ile v çözümü elde edilebilir. Denge durumu çözümünün tespiti: Bu U çözümü zamandan bağımsızdır. . t ) d s = A cu t (s.4) koşulunu sağlamak zorunda değildir.3) koşullarını sağlar. ve A.1) ve (3. t ) d s (3. ∑. Dikkat edilirse ele aldığımız bu problemin daha önce çalıştığımız tüm sınır de- ğer problemlerini kapsayan oldukça genel bir problem olduğunu görürüz. Böyle bir du- rumda eğer q ¥ 0 değilse çubuk sınırsızca ısınır. Daha önce çalıştığımız bu özel durumlarda izlediğimiz adımları bu problem için de iz- leyeceğiz. Ayrıca bu durumda q ¥ 0 olsa bile eğer c 1 > 0 veya c 2 > 0 ise. t ) + q(s) d s ∑0 Za ∏ = A (∑u x )(a. b 1 . Tam çözümün elde edimesi: Hem denge durumu çözümü U hem de geçici çö- züm v bulunmuşsa u := U +v fonksiyonunun orijinal problemin bir çözümü olduğu açıktır. t )) + q(s) d s 0 ∑ Za ∏ c2 c1 = A ∑(a) + ∑(0) + q(s) d s b2 b1 0 olduğundan. t ) ° (∑u x (0. 1.3. 2. (3. Tam çözümün t ! 1 için U denge durumu çözümüne yakınsaması beklenir. yani bu denklem için aşağıdakileri uygulayacağız. Geçici çözümün tespiti: Bu v çözümü q ¥ 0. 3.7.

1) eşitliği gereği ∑U 0 ifa- desinin sabit olduğu elde edilir ve (3.8.8. u t = u xx + sin x.7. Fakat a 1 = a 2 = 0 özel durumuna ay- rıca değinmemiz gerekiyor.8.7. Dr. t ) fonksiyonuna yakınsayacaksa ve (3.1 Aşağıdaki problemin denge durumu çözümünü bulalım.8.8. 0) = 1 + sin 2x. t ) = 1.1)-(3. Isı İletim Problemine Dönüş Aradığımız fonksiyon (3.3) eşitliklerini kullanarak tespit edemeyiz. Yani Za Za cU = cf 0 0 olmalıdır.3) eşitlikleri 0 = U 00 + sin x U (0) = 1 U 0 (º) = 2 Yrd.8. eğer denge durumu sıcaklığı t ! 1 için ısıyı gösteren u(x. Dikkat edilirse eğer c de sabit ise Za 1 U¥ f a 0 olur.8.8.2) 0 a 2U (a) ° b 2U (a) = c 2 (3.5) eşitliğine göre (bu durumda eşitli- ğin sağ tarafı sıfır olur) çubuktaki toplam ısı sabit kalacaksa bu sabit başlangıçtaki orijinal değeri olmalıdır. t ∏ 0 için u x (º. yani 0 = (∑U 0 )0 + q (3. Örnek 3.8.8.2) ve (3.1) eşitliği iki defa integrallenerek ve diğer ko- şullar uygulanarak çözüm kolayca elde edilir.3) eşitliği kullanılırsa bu sabitin de sıfır olduğu görülür. Süleyman ÖĞREKÇİ .3) probleminin bir çözümü olan U fonksiyonunu arıyoruz.8. 0 ∑ x ∑ º için Bu durumda (3. 0 < x < º ve t > 0 için u(0. U sabit olduğundan Ra 0 cf U¥ R a 0 c olarak bulunur.7. Doç.2) veya (3. yani başlangıç sıcaklığının ortalama değeri. bu durumda önceki bölümde belirttiğimiz üçüncü hi- potez gereği c 1 = c 2 = 0 ve q ¥ 0 olmalıdır.1)-(3. Buradan da (3.60 Bölüm 3.4) probleminin zamandan bağımsız bir çö- zümüdür. fakat bu sabit değeri (3. Diğer yandan ∑ > 0 olduğundan U 0 ifadesi sabit olamlıdır. Eğer a 1 + a 2 > 0 ise genellikle (3. t ) = 2. t ∏ 0 için u(x.8.1) 0 a 1U (0) ° b 1U (0) = c 1 (3. Yine de bu sabiti şöyle bulabiliriz.

0 ∑ x ∑ 9 için biçimindedir. Sınır koşulları kullanılırsa A = 3 ve B = 1 olduğu görülür ve böylece denge durumu çözümü U (x) = sin x + 3x + 1 olarak elde edilmiş olur. Örnek 3. t ∏ 0 için u(x. 0 0 ∑ ∑ Za ∏ 1 Q B := b 1 c 2 ∑(a) + b 2 c 1 ∑(0) + b 1 b 2Q(a) + a 2 c 1 ∑(0)∑(a)K (a) + a 2 b 1 ∑(a) ¢ 0 ∑ ve ∑ µ Za ∂ ∏ ∑(0) Q A := ∑(a) a 1 c 2 ° a 2 c 1 + a 1 a 2 + a 1 b 2Q(a) ¢ 0 ∑ olarak tanımlanırsa (3.7. t ∏ 0 için u(9. 0 Zx 1 K (x) = d s = ln(1 + x) 0 1+s .1)-(3.8. K (x) := .8. Aşağıda böyle bir formülü vereceğiz. Bu bölümde incelediğimiz türden bir sınır değer probleminin genel durumunu veren bir formül geliştirilebilir ve böyle formüller çözümlerin kararlılığını gösterir- ken kullanışlı olabilir. 0 < x < 9 ve t > 0 için u x (0. B keyfi sabitler olmak üzere U 0 (x) = cos x + A ve U (x) = sin x + Ax + B elde edilir. denge durumu çözümü için c ve f fonksiyonlarını bilmeye ihtiya- cımız olmadığını hatırlayın.3. 0) = f (x). Bu durumda a = 9. A. Bu durumda elimizdeki sınır değer problemi cu t = [(1 + x)u x ]x + 2(1 + x).4) sınır değer probleminin denge durumu çözümü Zx Q U (x) = ° + AK (x) + B ∏ 0 0 ∑ ile verilir. Ayrıca Z x Q(x) = 2 (1 + s)d s = 2x + x 2 .2 x = 0 ve x = 9 noktaları arasına yerleştirilmiş ince bir çubuğun ilet- kenliği ∑(x) := 1 + x ve iç ısı üretim oranı da q(x) := 2(1 + x) olarak veriliyor. t ) = 300. ispatını yapmayacağız. Denge durumda çubuktaki ısı dağılımını bulalım. Denge Durumu Çözümü 61 halini alır ve buradaki ilk eşitlikten iki defa integrasyonla. ¢ := [a 1 ∑(0)K (a) + b 1 ] a 2 ∑(a) + a 1 b 2 ∑(0). a 1 = c 1 = b 2 = 0. Eğer Zx Za 1 Q(x) := q. b 1 = a 2 = 1 ve c 2 = 300’dür. Çu- buğun sol uç noktası ortamdan izole edilmiş ve sağ uç noktası 300± K sabit sıcak- lıktadır. t ) = 0.7.

bunu sol uç noktasındaki sınır koşulunda kulla- nırsak U (x) = U (0) = 320 olduğunu görürüz. Yrd. Denge durumu çö- zümünün sabit olmaması için ya çubuk içinde ısı üretimi olması gerekir. 0 < x < 10 ve t > 0 için u(0. Bu durumda A = 0 ve R9 Q R9 Q b 1 c 2 ∑(9) + a 2 b 1 ∑(9) 0 ∑ c2 + a2 0 ∑ 699 B= = = ° ln 10 b 1 a 2 ∑(9) a2 2 olarak bulunur. Böylece bu- lunanlar yerine yazılırsa denge durumu çözümü U (x) = 320 ° 10e x°10 olarak bulunmuş olur. Bu durumda çubuğun denge durumundaki sıcaklık dağılımını bula- lım. Ayrıca ilgili formüller kullanılarak K (x) = e x ° 1 ve ¢ = 2 olduğu. Dikkat ediniz. 0 ∑ x ∑ 10 için biçimindedir.3 x = 0 ve x = 10 noktaları arasına yerleştirilmiş ince bir çubuğun ilet- kenliği ∑(x) := e °x ile verilsin ve cubukta ısı üretimi olmasın. Dikkat edilirse a 1 c 2 = a 2 c 1 olduğundan Q ¥ 0.4 Bir önceki örnekte verilen çubuğun sağ uç noktasındaki sıcaklığın 300± K olarak değiştirildiğini düşünelim. t ∏ 0 için u(x.62 Bölüm 3.8. t ∏ 0 için u(10. dolayısıyla A = 0 ve U ¥ B olduğu görülür. Örnek 3. t ) ° u x (0. Bu durumda Q ¥ 0 olduğundan U (x) = AK (x) + B biçimindedir. t ) = 320. Denge durumu çözümünün sabit olduğunu gördükten sonra bu sabiti formül kullanmadan sınır koşulları yardımıyla da belirleyebiliriz. Doç. Örnek 3. Isı İletim Problemine Dönüş ve Zx Zx Q 2s + s 2 x2 = ds = + x ° ln(1 + x) 0 ∑ 0 1+s 2 olur. 0) = f (x). yada uç nokta sıcaklıklarının farklı olması gerekir. t ) + u x (10. Ayrıca uç noktala- rında ortam sıcaklığı olan 320± K ile çubuğun sıcaklığını farkıyla eşit hızda konvek- siyon olsun. Böylece denge durumu çözümü 1 + x 699 ° x 2 U (x) = ln + °x 10 2 olarak elde edilmiş olur.8. Eğer U sabit ise U 0 = 0 olmalıdır. Elimizdeki sınır değer problemi cu t = (e °x u x )x . Dr. t ) = 320. eğer uç noktalardaki konnveksiyon orantı sabitleri 1 yerine b 1 ve b 2 sabitleri olsaydı da aynı sabit U (x) çözümü elde edilirdi. bunlardan da A = °10e °10 ve B = 320 ° 10e °10 elde edilebilir. Süleyman ÖĞREKÇİ .

2) a 2 v(a. Örneğin uç uca eklenmiş farklı materyallerden oluşan bir çubukta bu fonksiyon parçalı sürekli ola- caktır.1)-(3.9. dikkat edilirse bu eşitliğin sağlanması için her iki tarafın da aynı sabite eşit olması gerekir çünkü bir taraf t değişkeninin diğer taraf is x değişkenini fonksiyonudur. bu ikisi sadece süreksizlik noktasının keyfi küçüklükte bir komşuluğu hariç birbirine çok benzerdir ve denge durumu çözü- müne iyi bir yaklaşım sunabilir.7. t ) ° b 1 v x (0. Bu eşitliği c X T ile bölersek T 0 ∑X 00 + ∑0 X 0 = T cX eşitliği elde edilir.8. t ∏ 0 için (3.8.3) probleminin bir çözümü ise bu durumda v := u °U fonksiyonu da cv t = (∑v x )x . t ∏ 0 için (3.9.7. Ayrıca bu genel çözüm bilinse bile a 1 X (0) ° a 2 X 0 (0) = 0 ve a 2 X (a) + b 2 X 0 (a) = 0 . yani (3.1) eşitliğinde kullanarak c X T 0 = ∑X 00 T + ∑0 X 0 T denklemine varılır.3.4) sınır değer probleminin bir çözümü olacaktır.9. t ) = X (x)T (t ) biçiminde bit çözüm varsa bunu (3.4) orijinal proble- mimizin çözümü u = U + v olacaktır.3) v(x. t ) = 0.9.5) diferensiyel denklemlerine varırız. Bu sabiti °∏ ile gösterirsek T 0 + ∏T = 0 ve ∑X 00 + ∑0 X 0 + ∏c X = 0 (3. fakat bazı fiziksel uygulamalarda bu koşul sağlanmayabilir. İlk denklemin çözümü iyi bilinse de birkaç özel durum dışında (katsayıların sabit olması gibi) (3. t ) = 0. Modelimizde parçalı sürekli bir iletkenlik fonksiyonu bulunuyorsa bunun yerine sürekli bir yaklaşımını alabiliriz.5) denkleminin genel çözümü bilinmiyor. t ) + b 2 v x (10.1) a 1 v(0.9.1)-(3.9.4) probleminin bir çözümü ve U fonksiyonu (3. 0) = f (x) °U (x). Eğer v(x.1)- (3. 3.7.9 Geçici Çözüm Eğer u fonksiyonu (3. 0 < x < a ve t > 0 için (3. Geçici Çözüm 63 Bu bölümdeki araştırmalarımzda ∑ fonksiyonunu sürekli türevlere sahip kabul ettik.7.9.9. 0 ∑ x ∑ a için (3. Bu problemde denklem ve sınır koşulları lineer olduğundan değişkenlere ayırma yöntemi ve süperpozisyon ilkesi kullanılabilir.

(3.64 Bölüm 3. Süleyman ÖĞREKÇİ . Bu durumda her n 2 N için. lineerlik gereği bu fonk- siyonların herhangi sonlu toplamları da bir çözüm olacaktır. Fakat şimdi özel olarak verilen ∑ ve c fonksiyonları için bir ∏1 .7) eşitliğinin her iki tarafını r X m ile çarpıp terim terim integ- ralleyerek buradan c n katsayılarını Ra r ( f °U )X n c n = 0 Ra 2 0 r Xn olarak hesaplayabiliriz. Bu yüzden geçici çözümü elde etmek için ∏n sayılarını ve bunlara karşılık gelen X n fonksiyonlarını belirlemek durumundayız. Isı İletim Problemine Dönüş koşullarını sağlayacak bir çözüm üretecek şekilde bir ∏ sayısının varlığı açık değil- dir. terim terim integrallenebildiğini. yukarıda gördüğümüz gibi. Dr.6) n=1 sonsuz serisini ele almalıyız.4) başlan- gıç koşulunun sağlanması için 1 X c n e °∏n t X n (x) (3.4) eşitliğini kullanarak 1 X c n X n (x) = f (x) °U (x) (3. di- zisi bulabildiğimizi ve her ∏ = ∏n sayısına karşılık bir (3. . öncelikle bazı sorulara olumlu cevaplar verebilmeliyiz. . Doç.5) diferensiyel denklemi- nin çözümü olan ve ilgili sınır koşullarını sağlayan bir X n 6¥ 0 fonksiyonu bulabil- diğimizi varsayalım. t ) = c n e °∏n t X n (x) fonksiyonları (3.9.9.9.9. O zaman genel durumda geçici çözümün varlığını gösterebilir miyiz? Bunu ya- pabilmek için.7) eşitliğinin sağlandığını ve m 6= n için Z a r Xm Xn = 0 0 olacak şekilde integrallenebilir bir r 6¥ 0 fonksiyonunun varlığını varsayabilir ve bu koşullar altında (3.9. ∏n . (i) (3.9.9. . ∏2 . . Fakat (3. .7) n=1 eşitliğini elde ederiz.1)-(3. Eğer bu seri sürekli bir v : D ! R fonksiyonuna yakın- sak ise t = 0 yazarak ve (3.3) probleminin bir çözümü olur. bu bazı özel durumlarda yapılabilse de her zaman olanaklı değildir.9. Daha önce Fourier serileri için yaptığımız gibi bu serinin ya- kınsak olduğunu.9. c n ’ler keyfi sabitler olmak üzere v n (x. .5) denkleminin a 1 X (0) ° b 1 X 0 (0) = 0 ve a 2 X (a) + b 2 X 0 (a) = 0 koşullarını sağlayan bir X 6¥ 0 çözümü var olacak şekilde ∏ sayıları var mıdır? Yrd. . Dikkat edilirse Fourier serilerini araştırırken r ¥ 1 almıştık ama genel durumda iki fonksiyonun çarpımının integrali sıfır olmazken onların bir r fonksiyonu ile çarpımının integrali sıfır olabilir.9.

yani X n fonksiyonları (3.9. (vii) Her n 2 N için 0 ∑ ∏n < ∏n+1 eşitsizliği sağlanır mı? ∏n (viii) lim > 0 eşitsizliği sağlanır mı? n!1 n Bunların da cevaplarını olumlu kabul edelim. lim g n (t 0 ) n < 1 n!1 koşullarına dayandığını hatırlayalım.1.9. bir M > 0 sayısı ve her n 2 N için |c n X n | < M . Geçici Çözüm 65 (ii) Varsa bu sayılar reel sayı mıdır? (iii) Bu ∏ sayıları bir dizi oluşturur mu? (iv) Her ∏n sayısına karşılık tek bir X n (sabitle çarpım hariç) çözümü var mı? Ra (v) m 6= n ise 0 r X m X n = 0 olacak şekilde bir r fonksiyonu var mı? (vi) Yukarıda verilen c n katsayılarıyla beraber (3. bu durumda (3. (Bunu görmek için Cauchy düzgün yakınsaklık kriteri kullanılabilir.1. t 0 > 0 keyfi olmak üzere her t ∏ t 0 ve her n 2 N için g n (t ) ∑ g n (t 0 ).1 ve Teorem 3.1)-(3. Bunu.9. her n 2 N ve her t 2 [0. Böylece 1 Ø X Ø X 1 1 ° X ¢n e °Æt Ø Ø |v(x. Lemma 3.1. t ) ! 0 olduğunu göstermeliyiz. Bu v fonksiyonunun geçici çözüm olabilmesi için artık sadece t ! 1 için v(x.1.1 kanıtlarını baz alarak yapabiliriz.6) serisinin D kümesinde sürekli olan ve (3.5) denkleminin çözümleri ve g n (t ) := e °∏n t iken.9. yukarıda (vi) sorusunun cevabını olumlu kabul ettiğimiz için düzgün yakınsaklık gereği A eşitsizliği sağlanır.1. Ayrıca Teorem 3.9. B.4) eşitliklerini sağlayan bir fonk- siyona yakınsadığını göstermemiz gerekir. 1) için g n (t ) ∑ 1 ve g n+1 (t ) ∑ g n (t ) eşitsizliklerine de dayanıyordu.2 ve Teorem 3.6) serisi sürekli bir v : D ! R fonksiyonuna yakınsayacaktır.1.2 kanıtlarının A. daha önce verdiğimiz Lemma 3. Eğer nº 2 2 º kt /a 2 X n (x) := sin x ve g n (t ) := e °n a notasyonunu kullanırsak Lemma 3.1.2 kanıtları D. £ §1 C . Genel durumda ise. t )| ∑ Øc n e °∏n t X n (x)Ø ∑ Me °∏n t ∑ M e °Æt = n=1 n=1 n=1 1 ° e °Æt . a] aralığında düzgün yakınsar mı? Bu soruların hepsinin cevabının olumlu olduğunu varsaysak bile hala (3.3.6) serisi f (x) °U (x) fonksiyo- nuna [0.9.1.1 ve Lemma 3.) Ayrıca g n için verdiğimiz diğer dört eşitsizlik de ancak aşağıdaki soruların cevapları olumlu ise sağlanır. Eğer ∏1 > 0 ise bu durumda (vii) gereği her n 2 N için ∏n /n > 0 olacak ve dolayısıyla (viii) gereği her n 2 N için ∏n /n ∏ Æ olacak şekilde bir Æ > 0 sayısı bulunabilecektir.9.

v x (x a .10. 3. t ) 2 D : x = a. Á Sıradaki Lemmayı ispatsız olarak veriyoruz. Dr. t ) ° c 1 X 1 (x) ! 0 olacağı açıktır. D. t 1 ) ∑ 0. Bu durumda eğer u : D T ! R fonksiyonu D T kümesinde (3. Bu soruların detaylı araştırmasını daha sonra yapa- cağız. Süleyman ÖĞREKÇİ .4) problemini sağladığını biliyoruz.10 Tam Çözüm Hem U denge durumu çözümünü hem de v geçici çözümünü bulduğumuza göre artık tam çözümün kararlılığını araştırabiliriz. Daha önceden u := U + v fonksiyo- nunun (3. Lemma 3. D T ve °T kümeleri önceden tanımladığımız gibi olsun.2. Bunun yerine aşağıda vereceğimiz iki sonucu kullanacağız. bu durumda Yrd.7. D T . Lemma 3. D T ve °T kümeleri önceden tanımladığımız gibi olsun. ayrıca °0 := {(x. t 1 ) 2 D T noktasında minimum değerini aldığını görebiliriz. t 1 ) ∏ 0 olur ki buradan c v t ° (∑v x )x = cv t ° ∑0 v ° ∑Vxx ∑ 0 eşitsizliği elde edilir. Isı İletim Problemine Dönüş eşitsizliği sağlanacağından t ! 1 için v(x. Dolayısıyla ∏1 = 0 durumunda c 1 = 0 oluyorsa bu v fonksiyonu yine geçici çözüm olur. t ) 2 D : x = 0. t 1 ) = 0 ve v xx (x 1 . u fonksiyonunun D kümesinde negatif bir minimum de- ğeri olsun. O halde şu sorunun da cevabının olumlu olması gerekmektedir (ix) ∏1 = 0 ise c 1 = 0 oluyor mu? Sonuç olarak bu dokuz soruyu olumlu olarak cevaplamak şartıyla geçici çözü- mün varlığına ulaşmış oluruz.1 T keyfi bir pozitif sayı olmak üzere D. Doç. Daha önce ele aldığımız sınır değer problemlerinde kararlılığı maksimum pren- sibini kullanarak kanıtlamıştık fakat çubuk içinde ısı üretimi olduğu zaman maksi- mum prensibi sağlanmak zorunda değildir. İspat Teorem 3.66 Bölüm 3. Diğer yandan eğer ∏1 = 0 ise ∏n ∏ nÆ eşitsizliği bu defa n ∏ 2 için sağlanacağından ben- zer düşünüşle t ! 1 için v(x. t > 0} kümelerini tanımlayalım.1) eşitliğini sağlıyorsa minimum değerini °T kümesinde alır.7.1)-(3. O halde u fonksiyonu minimum değerini °T kümesinde almalı- dır. Şimdi bu çözümün negatif olmadığını ve başlangıç ile sınır koşullarına sürekli bağımlı olduğunu göstermeli- yiz. Fakat bu durumda v t (x 1 .2 T keyfi bir pozitif sayı olmak üzere D. t ) ! 0 olduğu görülmüş olur. t > 0} ve °a := {(x.7.10. D. D T .1 kanıtında yapılan işlemleri bire bir tekrarlayarak v fonksi- yonunun (x 1 . Bu ise M °m cv t ° (∑v x )x = cu t ° (∑u x )x + c >0 2T olmasıyla çelişir.

10. Dolayısıyla bu sonuçlardaki minimum ifadesi °u fons- kiyonu için maksimum halini alır.9. t ) ∑ M = M 0 eşitsizliği sağlanır.1)-(3.9. her (x. M 0 } eşitsizliği sağlanır.1 D T kümesinde (3.3.7.10. İspat T > 0 keyfi bir sayı olsun. Á Sonuç 3.9. fakat Sonuç 3. Sonuç 3.9.10. 0) = f ° g başlangıç koşullu (3.7.7.2 u : D ! R fonksiyonu (3.9.1 Eğer (3. (ii) eğer u fonksiyonu (3. m 0 } ∑ u(x.1)-(3. 0) fonk- siyonunun maksimum ve minimum değerlerini sırasıyla M 0 ve m 0 ile gösterirsek. yine Sonuç 3.1)-(3.9.9.10.1)-(3. Á Şimdi artık tam çözümün kararlılığını elde edebiliriz.4) probleminin çözümleri olsunlar. M ∑ 0 (bu durumda u(x.1)-(3. Ayrıca f ∏ 0 ise u ∏ 0 olur.10.1 gereği u fonksiyonunun D T küme- sine kısıtlanmışı M maksimum değerini °T kümesinde alır. Teorem 3. q ¥ 0 ve c 1 = c 2 = 0 olarak. .7. u(x. şimdi bunları kısaca ele alalım. veya M ∏ 0 olabilir.1 yerine yukarıda verdiğimiz teoremleri kullanarak elde edilir. bu durumda (i) eğer u fonksiyonu (3.10.1)-(3. Bu lemmalar geçici çözümü belirleyen (3.2) eşitliğini sağlıyorsa maksimum değerini °T °°0 kü- mesinde alır. Bu durumda u 1 °u 2 fonksiyonu da (u 1 ° u 2 )(x.2’ün koşullarını sağlar.2) eşitliğini sağlıyorsa minimum değerini °T ° °0 kü- mesinde alır.1 ve Lemma 3.10.1 gereği u fonksiyonunun D T kümesine kısıtlanmışı t = 0 için maksimum değerini alır ve böylece t ∑ T için u(x. Bu maksimum değeri pozitif olsun.7.1) eşitliğini sağlayan sürekli bir u : D T ! R fonk- siyonu maksimum değerini °T kümesinde alır.9. t ) ∑ 0 olur). İkinci durumu ele alırsak. İspat u 1 ve u 2 fonksiyonları sırasıyla başlangıç ısı dağılımları f ve g ile verilen (3.10. Birinci eşitsizlik ise aynı düşünüşle.4) probleminin sürekli bir u : D ! R çözümü varsa.3) probleminin çözümü olur.9.10.9.9.7.3) sınır değer problemine uygulanabilir.3) eşitliklerini sağlasın. t ) ∑ max{0. Tam Çözüm 67 (i) eğer u fonksiyonu (3. (ii) eğer u fonksiyonu (3. Sonuç 3. dolayısıyla °u fonksiyonu. İspat u fonksiyonu (3. Burada T sayısı keyfi olduğundan ikinci eşitsizlik kanıtlanmış olur.3) eşitliğini sağlıyorsa minimum değerini °T ° °a kü- mesinde alır. Lemma 3. t ) 2 D için min {0.3) eşitliklerini sağlıyorsa °u fonksiyonu da sağ- lar. bu çözüm Hadamard anlamında kararlıdır.3) eşitliğini sağlıyorsa maksimum değerini °T °°a kü- mesinde alır.

Fakat önceki bölümlerde kullandığımız yöntemler üzerinde küçük değişiklikler ya- parak geçici çözümü araştırabiliriz ve bu durumda yine Bölüm 3. Son olarak f ∏ 0 ise u ∏ 0 olduğunu gösterelim.9. Bu da çözümün başlangıç koşuluna sürekli bağımlılığını göste- rir. t ) = h(t ). 0) = f (x). Süleyman ÖĞREKÇİ .9. m 0 } ∑ (u 1 ° u 2 )(x.3) probleminin bir çözümü olur.2 gereği her (x. t ) ° b 1 u x (0. dolayısıyla u = U + v’de bu özelliktedir. c 2 ve f ’ye sürekli bağımlı olur. (x.1)- (3.68 Bölüm 3. Isı İletim Problemine Dönüş f ° g fonksiyonunun maksimum ve minimum değerlerini sırasıyla M 0 ve m 0 ile gösterirsek. M 0 } eşitsizliği sağlanır. U çözümünün c 1 . yine de bunun çözümü kolayca elde edilebilir. Geçici çözümü ele aldığı- mızda ise değişkenlere ayırma yönteminin kullanılamadığı bir probleme ulaşırız. t ) = g (t ). bu da f ∏ 0 olmasıyla çelişir. Yukarıda u 1 ° u 2 fonksiyonu için yaptığımız gibi v fonksiyonun da f ° U başlangıç koşuluna sürekli bağımlılığı gösterilebilir. Bu işlemlerin detayına girmiyoruz. t ∏ 0 için a 2 u(a. U ’dan dolayı v fonksiyonu c 1 .11 Zamana Bağımlı Problemler Bu tip problemler iç üretimi ve sınır koşulları zaman değişkenine bağlı olan cu t = (∑u x )x + q(x. dolayısıyla kısmi bir diferensiyel denklem olduğunu far- kederiz. Bu durumda eğer v := u ° U fonksiyo- nunu tanımlarsak bu fonksiyon v(x. 0 ∑ x ∑ a için biçimindeki problemlerdir. ilgili okur inceleyebilir. t ) ∑ max{0. t ). Bura- dan da Teorem 3. Ayrıca bu eşitsizlikle f ¥ g alırsak çözümün tekliği de elde edilmiş olur. U denge durumu çözümünü veren formülü hatırlarsak. c 2 ve f ’ye sürekli bağımlı olduğu bu formüllerden açıktır. Yrd. Çok genel olan bu problem için de a 1 . 0) = f (x) ° U (x) başlangıç koşuluyla (3. Bir u çözümünün uç nokta koşullarına sürekli bağımlılığını gösterelim. t ) + b 2 u x (a.10. t ) 2 D için min {0. Böylece. Önceki bölümlerde yaptığımız gibi çözmeye çalışırsak hemen denge durmu çözümünün zamana bağlı olduğunu. Á 3. a 2 ve b 2 sayı- ları üzerinde önceki bölümlerde gördüklerimize benzer varsayımlar vardır. b 1 . Doç.9’da ortaya koy- duğumuz dokuz sorunun olumlu olarak cevaplanabilmesi koşulu altında geçici çözümün var olacağı sonucuna varırız. Dr. Sonuç 3. t ) 2 D için a 1 u(0. Eğer u fonksiyonu negatif de- ğerler alsaydı bir T sayısı için D T kümesinde negatif bir minimumu olurdu.10.1 gereği bu minimumu t = 0 için alacağı sonucunu elde ederiz. t ∏ 0 için u(x.