You are on page 1of 28

Bölüm

2
Fourier Serileri

2.1 Giriş
Fourier çalışmasında verdiği örneklerle komiteyi ikna edip ödülü kazansa da iddi-
alarının hiç birinin kanıtını vermemiştir. Ömrü boyunca da keyfi bir fonksiyonun
trigonometrik fonksiyonların sonsuz bir toplamı olarak gösterilebileceğini kanıt-
layamamıştır. Aslında o dönemde seriler için çalışılabilir bir yakınsaklık tanımı da
yoktu, yakınsaklık tamamen sezgisel olarak kullanılıyordu. Fourier çalışmasında
yakınsaklık kavramını "serinin toplamının limit değeri ile farkı, verilecek her bü-
yüklükten daha küçük kalmalıdır" biçiminde tarif etmiştir. Bu tarif, günümüzde
kullandığımız ve 1821 yılında Augustin Louis Cauchy tarafından verilen modern
yakınsaklık kavramına en yakın tariftir. Cauchy’nin katkısı bu tanımı vermesinden
çok, ilgili kitabında tanımdan hemen sonraki sayfadan itibaren verdiği yakınsak-
lık kriterlerine dayanır, bunlar bugünkü isimleriyle Cauchy yakınsaklık kriteri ile
oran ve kök testleridir. Cauchy bu teoremlerle kendisinden sonra bu konuda ya-
yınlar yapacak olan Raabe, Abel, Weierstrass ve Dirichlet gibi matenatikçilere yol
açıp yakınsak seriler teorisinin kurulmasını sağlamıştır.
Trigonometrik serilerin yakınsaklığının ispatı için ilk girişimler Fourier’in dı-
şında Poisson ve Cauchy tarafından yapılmış fakat bir sonuç alınamamıştır. Ama
Fourier’in önerdiği bir yöntem başka bir genç araştırmacı olan Gustav Lejeneue
Dirichlet tarafından geliştirilmiş ve 1829 yılında kanıt elde edilebilmiştir. Bu bö-
lümde trigonometrik serilerin yakınsaklığı için gerekli koşulları elde edip bazı so-
nuçlar elde edeceğiz.

2.2 Fourier Serileri
Temel sorumuz, a > 0 olmak üzere keyfi bir (Æ ° a, Æ + a) aralığında verilen bir
f fonksiyonunun trigonometrik fonksiyonların yakınsak bir serisi olarak yazılıp
yazılamayacağıdır. Bundan daha basit olan şu soruyu düşünelim; bir f : (°º, º) !

13

14 Bölüm 2. Fourier Serileri

R fonksiyonu verildiğinde her x 2 (°º, º) için
1 X1
f (x) = a 0 + (a n cos nx + b n sin nx) (2.2.1)
2 n=1

eşitliği sağlanacak şekilde a n ve b n katsayıları bulunabilir mi? (Burada a 0 ’ın katsa-
yısının neden 1/2 olması gerektiğini az sonra göreceğiz.) Çalıştığımız aralığın bu
şekilde kısıtlanması çok önemli değil, daha sonra göreceğiz ki bir değişken deği-
şimi ile (°º, º) aralığında elde edilen sonuçları kolaycak keyfi bir aralığa taşıyabi-
liriz.
Bazı varsayımlar altında bu katsayıların belirlenmesi kolay bir probleme dö-
nüştürülebilir. Farzedelim ki (2.2.1) denklemindeki seri yakınsak olsun ve eşitlik
sağlansın. Ayrıca bu seri (°º, º) aralığında terim terim integrallenebilsin, bu işlem
m 2 {0, 1, 2, . . .} olmak üzere (2.2.1) eşitliğinin sin mx veya cos mx ile çarpılmış hali
için de yapılabilabilsin. Bu varsayımlar altında (2.2.1) eşitliğini cos mx ile çarpıp
integre edersek
Zº Zº
1
f (x) cos mx d x = a0 cos mx d x
°º 2 º
1 ∑
X Zº
+ an cos nx cos mx d x
n=1 °º
Zº ∏
+b n sin nx cos mx d x (2.2.2)
°º

eşitliğini elde ederiz. Diğer yandan
Zº Ω
2º, m = 0 ise
cos mx d x = ,
°º 0, m= 6 0 ise
Zº Ω
º, m = n ise
cos nx cos mx d x =
°º 0, m 6= n ise

sin nx cos m d x = 0
°º
eşitlikleri göz önüne alınırsa (2.2.2) eşitliğinde m = 0 yazarsak ikinci terim olan
toplam tamamen sıfır olur, m 6= 0 yazarsak ise ilk terimdeki integral ve ikinci terim
olan toplamdaki m°inci terim haricindeki integraller sıfır olur. Böylece
Z
1 º
am = f (x) cos mx d x, m = 0, 1, 2, . . .
º °º
eşitliği elde edilir. Benzer şekilde (2.2.1) eşitliğini sin mx ile çarpıp integre ederek
de Z
1 º
bm = f (x) sin mx d x m = 1, 2, 3, . . .
º °º
eşitliği elde edilebilir.
Hatırlamak gerekir ki bu eşitlikler varsayımlarımız doğru ise geçerlidir, fakat şu
anda bu varsayımların sağlandığını gösteren hiç bir sebep yok. Bunların gerçekten
sağlandığını daha sonra ayrıca göstereceğiz.

Yrd. Doç. Dr. Süleyman ÖĞREKÇİ

2.2.2.2. Şekil 2. yani bu durumu 1 X1 f (x) ª a 0 + (a n cos nx + b n sin nx) 2 n=1 olarak ifade edeceğiz. . º) aralığında Ω 0.1 (°º. . Öncelikle (2. º) aralığındaki Fourier serisi denir.2.2.1 (Fourier Serisi) Eğer ilgili integraller mevcut ise Z 1 º an = f (x) cos nx d x. . .2. 3.2. Şimdilik yakınsaklığı göstermediğimiz için = sembolu yerine ª sembolünü kul- lanacağız. º) aralığındaki Fourier katsayıları denir. (2. n = 1. .1: Yukarıdaki örnekte bahsedilen fonksiyonun grafiği (2.4) º °º sayılarına f fonksiyonunun (°º. . Örnek 2. Fourier Serileri 15 Tanım 2.3) ve (2. ° º2 < x < º ise olarak tanımlanan f fonksiyonunu ele alalım.4) eşitliklerini kullanarak Fourier katsayılarını aşağıdaki gibi elde ederiz. 1.3) denkleminde n = 0 yazarsak Z 1 º 3 a0 = dx = º °º/2 2 .3) º °º ve Zº 1 bn = f (x) sin nx d x. 2. Ayrıca bu katsayılar için 1 X1 a0 + (a n cos nx + b n sin nx) 2 n=1 serisine de f fonksiyonunun (°º. °º < x < ° º2 ise f (x) := 1.2. 2. (2. n = 0.

Benzer şekilde b n katsayıları da Z 1 º cos nx Øغ bn = sin nx d x = ° Ø º °º/2 ºn °º/2 1 ≥ nº ¥ = ° cos nx + cos nº 2 Ω 1 . bu durumda Yrd. º) aralığında Fourier serisi µ 3 1 1 1 f (x) ª + cos x + sin x ° sin 2x ° cos 3x + sin 3x 4 º 3 3 ∂ 1 1 1 + cos 5x + sin 5x ° sin 6x ° · · · 5 5 3 3 1 X 1 1 £ § = + (°1)n°1 cos(2n ° 1)x + sin(2n ° 1)x ° sin(4n ° 2)x 4 º n=1 2n ° 1 olarak bulunur. Dr. Diğer a n katsayıları da n > 0 için Z 1 º 1 nx Øغ an = cos nx d x = sin Ø º °º/2 nº 2 °º/2 ( n°1 1 nº (°1) 2 . n çift ise olarak bulunur. n tek ise = 0. Böylece f fonksiyonunun (°º. º) ! R fonksiyonu için Fourier katsayıları tanımlı olsun. Sonuç 2. kosinüs ise çift fonksiyon olduğundan aşağıdaki önermenin ispatı açıktır. Doç. Sinüs tek.1 f : (°º. Şekil 2. nº £ n tek ise = 1 § ° nº 1 ° (°1)n/2 . Fourier Serileri elde ederiz.2: Yukarıdaki örnekte bahsedilen fonksiyon ve onun Fourier serisi Verilen f fonksiyonunun (°º. n çift ise olarak bulunur. º) aralığında tek veya çift bir fonksiyon olması onun Fourier serisinin hesaplanmasını çok daha kolay bir hale getirir.16 Bölüm 2. Süleyman ÖĞREKÇİ .2.

2. º 0 biçimindedir. n = 0.2. a n katsayılarını da Zº 2 2 º a0 = ex d x = (e ° 1) º 0 º . Örnek 2. yani a n katsayıları sıfırdır.2. º 0 biçimindedir. .5. Örnek 2. Böylece Z 2 º bn = x sin x d x º 0 ∑ Z ∏ 2 cos nx Øغ 1 º = °x Ø + cos nx d x º n 0 n 0 cos nº = °2 n (°1)n+1 = 2 n olduğundan hareketle Örnek 1. . 1. (i) Eğer f fonksiyonu çift ise Fourier serisi 1 X1 f (x) ª a 0 + a n cos nx 2 n=1 biçimindedir ve buradaki Fourier katsayıları Z 2 º a n := f (x) cos nx d x. º) ! R fonksiyonu çift olduğun- dan Fourier serisinde b n katsayıları sıfır olacaktır. .2. 2. 3.3 f (x) := e |x| olarak tanımlan f : (°º. Fourier Serileri 17 (i) Eğer f fonksiyonu tek ise Fourier serisi 1 X f (x) ª b n sin nx n=1 biçimindedir ve buradaki Fourier katsayıları Z 2 º b n := f (x) sin nx d x.2. º) ! R fonksiyonu f (x) := x olarak tanımlansın. n = 1.2 f : (°º. Bu fonksi- yon tek olduğundan yukarıdaki sonuca göre Fourier serisinde sadece sinüs terim- leri bulunur. .3 ile gördüğümüz gibi X1 (°1)n+1 f (x) ª 2 sin nx n=1 n elde edilir. . .

Dr. Daha önce bahsettiğimiz gibi Fourier kendi çalışmasında integralleri birer alan olarak kullanmıştır. Günümüzde kullandığı- mız modern integral tanımına en yakın tanım ilk olarak 1823 yılında Cauchy ta- rafından verilmiştir. . Doç. º) aralığında 1 º X1 (°1)n e º ° 1 f (x) ª (e ° 1) + cos nx º n=1 1 + n2 olarak elde ederiz. . x n = b} de bu aralığın herhangi bi parçalanması olsun. Bu durumda f fonksiyonunun bu aralıktaki belirli integralini Cauchy Zb n X f := lim f (x i °1 )(x i ° x i °1 ) a n!1 i =1 Yrd. f fonksiyonu [a. x 2 . ayrıca P := {a = x 0 . .3: Yukarıdaki örnekte bahsedilen fonksiyon ve onun Fourier serisi 2. Süleyman ÖĞREKÇİ . . b] aralığında tanımlı ve sürekli olsun. Böylece (°º. Fourier Serileri ve Z 2 º x an = e cos nx d x º 0 2 ex غ Ø = (n sin nx + cos nx) Ø º 1 + n2 0 2 e º cos nº ° 1 = º 1 + n2 olarak hesaplarız.18 Bölüm 2.3 Riemann-Lebesgue Teoremi Bir fonksiyonun Fourier katsayıları belirli integrallerle belirlendiğine göre integ- ral kavramının iyi anlaşılması gerekir. x 1 . Şekil 2.

Sonsuz sayıda süreksizlik noktası olan fonksiyonların integrallenebilirliği konusunda ise son noktayı Lebesgue koymuştur: bir f fonksiyonunun bir aralıkta Riemann anla- mında integrallenebilir olması için gerek ve yeter koşul onun bu aralıktaki sürek- sizlik noktalarının kümesinin ölçüsü sıfır olmasıdır.1 f (x) := sin(1/x) olarak tanımlanan f : (0. bir f fonksiyonunun bir (a.2. t i 2 (x i °1 . n} ! 0 olmak üzere Zb Xn f := lim f (t i )(x i ° x i °1 ) a n!1 i =1 olarak tanımlamıştır. Bu tanımda f sürekli kabul edilse de sonlu sayıda sıçramalı süreksizlik noktasına sahip süreksiz fonksiyon- lar da kapsanmıştır. 1/2 < x < 1 ise . Bu toplamlara günümüzde f fonksiyonunun P parçalanması üzerinden alt ve üst toplamları diyoruz. monoton veya parçalı sürekli fonksiyonla- rın Riemann anlamında integrallenebilir olduğu kolaylıkla kanıtlanmıştır. Fakat 1847-1849 yılları arasında Dirichelt’in bir öğrencisi olan ve bu konuda araştırmaya yönlendirdiği çok yetenekli bir genç bu problemin çözümünde çok önemli bir rol oynayacaktır: Georg Friedrich Bernhard Riemann (1826-1866). Burada. . ama f (0+) limiti var olmadığından parçalı sürekli değildir.3. Diğer yandan 8 < 0. bir reel sayı kümesi- nin ölçüsünün sıfır olması demek onun. b] aralığındaki belirli integralini.3. 1. . Örnek 2. integ- ral değerinin de bu toplamlar arasında olduğunu biliyoruz. x i ) keyfi seçilmek ve n ! 1 için kP k := max{|x i °x i °1 | : i = 0. Bu tanımlar ve kri- terler kullanılarak sınırlı olan sürekli. b) aralığında Riemann anlamında integrallanabilmesi için gerek ve yeter koşulun n X n X m i (x i ° x i °1 ) ° M i (x i ° x i °1 ) i =1 i =1 farkının verileceh her sayıdan küçük bırakılacak şekilde bir parçalanmanın var olması olduğunu kanıtladı. 0 < x ∑ 1/4 ise 1 g (x) := . . . Daha sonra 1875 yılında Jean Gaston Darboux (1842-1917). 1) ! R fonksiyonu bu ara- lıkta sürekli olduğundan integrallenebilirdir. Riemann-Lebesgue Teoremi 19 olarak tanımlamıştır. Dirichlet çok uğraşsa da bunu başaramadı. Sonsuz sayıda süreksizlik nok- taları bulunan fonksiyonların Fourier katsayısını hesaplamak için böyle fonksi- yonlar için buna benzer bir limitin varlığı gösterilmeliydi. uzunlukları toplamı keyfi küçüklükte olan açık aralıkların birleşimi tarafından kapsanması demektir. çünkü bu süreksizlik noktaları parçalanmanın noktaları ola- rak seçilirse her alt aralıkta fonksiyon sürekli olur. Doktorasını 1851 yılında tamamlayan Riemann 1853 yılındaki bir ça- lışmasında sürekli olmak zorunda olmayan bir f fonksiyonunun [a. buradaki m i ve M i sayıları f fonksiyonunun ilgili alt aralıktaki sırasıyla infimum ve supremum değerleridir. Cauchy sadece sürekli fonksiyonlar için bu limitin varlığını ve parçalanmadan bağımsızlığını kanıtlayabilmiştir. 1/4 < x ∑ 1/2 ise : 2 1.

. . Gerçekten. 2. 1) aralığında integrallene- bilirdir.1 (Riemann-Lebesgue Teoremi) Eğer f fonksiyonu (a. Aynı aralıkta ta- nımlanmış olan Ω 1 1 n. bu sonuç bize Fourier katsayılarının n ! 1 için sıfıra yaklaştığını söyler. Fakat bu fonksiyon (0. . Fourier Serileri fonksiyonu aynı aralıkta sürekli değildir fakat parçalı süreklidir. Teorem 2. Bu aralıkta g ∑ f olduğu açıktır. .3. ayrıca Ø Zb Zb Ø Zb Ø Ø Ø Ø Ø f (x) sin r x d x ° Ø g (x) sin r x d x Ø ∑ Ø f (x) sin r x ° g (x) sin r x Ø d x Ø a a a Zb £ § ∑ f (x) ° g (x) d x a Zb n X = f (x) d x ° m i (x i ° x i °1 ) a i =1 eşitsizliği sağlanır. n 2 N için 2n+1 < x ∑ 21n ise h(x) := 2 1. dolayısıyla bu fonksiyonun süreksizlik noktalarının kümesinin öl- çüsü sıfırdır. 1/2 < x < 1 ise olarak tanımlanan fonksiyon (0. i = 1. b) ! R fonksiyonunu ele alalım. n için x = x i ise g (x) := mi . . x i ) aralığındaki infimumu m i olmak üzere Ω f (x). Darboux’un teoremine göre bir ≤ > 0 sayısı verildiğinde Zb X n ≤ f (x) d x ° m i (x i ° x i °1 ) < a i =1 2 Yrd. Doç. x i ) ise olarak tanımlanan g : (a. Aynı sonucu 1903 yılında Lebesgue kendi tanımladığı integral kavramı için de ka- nıtlamış ve böylece bu teorem Riemann-Lebesgue teoremi adını almıştır. . n için x 2 (x i °1 . . 1/2 sayısından küçük keyfi bir ≤ > 0 sayısı verildiğinde her n 2 N için 1/2n merkezli ve ≤/2n uzunluklu I n açık aralıklarını oluşturursak bu aralıkların toplam uzunluğu X1 ≤ X1 µ 1 ∂n n =≤ =≤ n=1 2 n=1 2 sayısını geçmez. i = 1. . Dr. çünkü sonsuz sayıda süreksizlik noktası vardır. 1) aralığında parçalı sürekli değildir. b) aralığında integrallenebilir ise bu durumda Zb Zb lim f (x) sin r x d x = lim f (x) cos r x d x = 0 r !1 a r !1 a olur. Riemann’ın çalışmasında integralin tanımı dışında önemli bir uygulaması daha vardı. İspat f fonksiyonunun (x i °1 .20 Bölüm 2. Süleyman ÖĞREKÇİ . 2.

1 XN s N (x) = a 0 + (a n cos nx + b n sin nx) (2. B 2 R için geçerli olan |A| ∑ |B | + |A ° B | eşitsizliğini kullanırsak ØZb Ø ØZb Ø Ø Ø Ø Ø ≤ Ø Ø Ø f (x) sin r x d x Ø < Ø g (x) sin r x d x ØØ + Ø 2 a a olduğunu görürüz. Biz şimdi bu iki sonucu birlikte kullanarak oldukça basit bir kanıt vereceğiz.4.1) 2 n=1 ifadesini daha kullanışlı bir biçimde yeniden yazmaya çalıştılar. Á 2. N ∏ 1 olmak üzere. Sonuç olarak Ø Zb Ø Ø Ø ≤ ≤ Ø f (x) sin r x d x ØØ < + = ≤ Ø 2 2 a eşitsizliğinin sağlandığı görülür ve böylece teoremin ifadesindeki ilk limit kanıt- lanmış olur. Hem Fourier kendi orjinal çalışmasında hem de daha sonra Dirichlet ilk adım olarak serinin kısmi toplamlar dizisi olan.4. Fourier katsayıları bu denklemde yerine yazılırsa 1 XN s N (x) = a0 + (a n cos nx + b n sin nx) 2 n=1 Z 1 º 1 XN ∑ Zº Zº ∏ = f (t ) d t + cos nx f (t ) cos nt d t + sin nx f (t ) sin nt d t 2º °º º n=1 °º °º Zº " # 1 XN = f (t ) 1 + 2 cos n(t ° x) d t 2º °º n=1 . 1854 yılında ise Riemann bu yakınsaklığın lokal bir koşula bağlı olduğunu gösterdi. Diğer yandan r > 0 için ØZb Ø Ø Z Ø Ø Ø ØX n xi Ø Ø Ø Ø = Ø Ø g (x) sin r x d x m sin r x d x Ø Ø a Ø Øi =1 xi °1 i Ø Ø Ø ØX n m Ø Ø i Ø = Ø (cos r x i °1 ° cos r x i )Ø Øi =1 r Ø 2X n ∑ |m i | r i =1 olur ve yeterince büyük r sayıları için bu son değer ≤/2 sayısından küçük kalır. her A.4 Fourier Serilerinin Yakınsaklığı 1829 yılında Dirichlet sonlu sayıda sıçramalı süreksizlik noktasına sahip sınırlı fonk- siyonların Fourier serilerinin yakınsak olduğunu kanıtladı. Fourier Serilerinin Yakınsaklığı 21 olacak şekilde bir parçalanma bulunabilir. Bu durumda. Diğer limit de benzer şekilde kanıtlanır.2.

. .4.4. dolayısıyla eşitliğin sağ tarafındaki ifade parçalı sürekli olup integrallenebilirdir. Şu özdeşliği kullanacağız: µ ∂ µ ∂ 1 1 1 2 cos nt sin t = sin n + t ° sin n ° t . (0. 2. Dr. Doç.4. Hem Fourier hem de Dirichlet bunu elde etmişti. Buradaki köşeli parantez içindeki ifadeyi düzenlemek için Fourier ile Dirichlet farklı trigonomet- rik özdeşlikler kullandılar.4. Ayrıca lim cos t = 1 olduğundan yukarıdaki ifadenin t ! 0 t !0 için limiti 2N + 1 olur. Böylece Zº ° ¢ 1 si n N + 12 (t ° x) s N (x) = f (t ) dt (2.5) 2º °º eşitlikleri sağlanır. N yazıp bunları taraf tarafa toplarsak µ ∂ N µ ∂ 1 X 1 1 2 sin t cos nt = ° sin t + sin N + t 2 n=1 2 2 eşitliğine varılır. Buradaki ° ¢ si n N + 12 t D N (t ) := sin 12 t ifadesine Dirichlet çekirdeği denir. . º) aralığında integrallenebilir bir fonksiyon ve N ∏ 1 ise Z º D N (t ) d t = º (2. 2 2 2 Şimdi bu özdeşlikte n = 1.4.2) n=1 sin 12 t eşitliği elde edilmiş olur. Yrd.22 Bölüm 2.1 f fonksiyonu (°º. elbette başarıya ulaşan Dirichlet’in yöntemiyle devam edeceğiz. böylece aşağıdaki sonuç ile buraya kadar elde ettiklerimizi özetleyebiliriz. Lemma 2. Süleyman ÖĞREKÇİ .3) 2º °º sin 12 (t ° x) eştliği elde edilmiş olur.2) eşitliği kullanılırsa bu aralıkta Dirichlet çekirdeğinin in- tegralinin º değeri olduğu görülür. Böylece °º ∑ t ∑ º ve t 6= 0 için ° ¢ N X si n N + 12 t 1+2 cos nt = (2. . º) aralığında cos nt fonksiyonunun integrali sıfır olduğundan (2.4. Fourier Serileri eşitliği elde edilir.4) 0 ve Zº 1 s N (x) = f (t )D N (t ° x) d t (2.

(ii) x merkezli keyfi küçüklükte bir aralıkta f fonksiyonu paçalı süreklidir.1 f : R ! R fonksiyonu (°º.4. D N çift bir fonksiyon olduğu da göz önünde bulundurulursa Zx°º Zx+º 1 1 s N (x) = ° f (x ° u)D N (°u) d u = f (x ° u)D N (u) d u 2º x+º 2º x°º eşitliği elde edilir. º) aralığında 2º°periyodik olarak genişletilmiş olsaydı işlemler basitleşebilirdi. Bu durumda f ’nin (°º.4.2. º) aralığında integrallenebilir ve 2º°periyotlu olsun. Zº 1 £ § s N (x) = f (x + t ) + f (x ° t ) D N (t ) d t (2. Teorem 2. yani Zº 1 s N (x) = f (x ° u)D N (u) d u 2º °º olur. º) aralığındaki Fourier serisi aşağıdaki koşulları sağlayan her x 2 R noktasında 1£ § f (x+) + f (x°) 2 değerine yakınsar: (i) x noktasında f fonksiyonunun sağ ve sol türevleri mevcuttur. Eğer f böyle genişletilmiş ise bu durumda (2. Fourier Serilerinin Yakınsaklığı 23 Eğer f fonksiyonu (°º. . Bu son iki eşitliği taraf tarafa toplarsak. Şimdi artık Fourier serisinin yakınsaklığı ile ilgili kanıtı verebiliriz. Benzer şekilde u := t ° x değişken değişimi ile Zº 1 s N (x) = f (x + u)D N (u) d u 2º °º £ § eşitliği elde edilir. integrand olan f (x ° u) + f (x + u) D N (u) fonksiyonunun u değişkenine göre çift olduğunu göz önünde bulundurarak.4.6) 2º 0 eşitliği elde edilir.4) eşitli- ğinde u := x ° t değişken değişimi yapılırsa.4. Şimdi integrand tamamen 2º°periyodik olduğundan bu integ- ralin değeri 2º uzunluklu her aralıkta aynıdır.

Eşitliğin sağ tarfındaki ilk integrali inceleyelim.6) eşitliklerini kullanarak Z 1 º£ § s N (x) = f (x + t ) + f (x ° t ) D N (t ) d t 2º 0 Z 1 º£ § = f (x + t ) + f (x ° t ) ° f (x+) ° f (x°) D N (t ) d t 2º 0 Z 1 º£ § + f (x+) + f (x°) D N (t ) d t 2º 0 Z 1 º£ § 1£ § = f (x + t ) + f (x ° t ) ° f (x+) ° f (x°) D N (t ) d t + f (x+) + f (x°) 2º 0 2 1£ § = f (x+) + f (x°) 2 Z ∑ ∏ 1 µ ∂ 1 ± f (x + t ) ° f (x+) f (x ° t ) ° f (x°) 2t 1 + + sin N + t dt º 0 t t sin 12 t 2 Z µ ∂ 1 º f (x + t ) + f (x ° t ) ° f (x+) ° f (x°) 1 + sin N + t dt 2º ± sin 12 t 2 eşitliği elde edilir. Dr. f fonksiyonu- nun (x ° ±. x + ±) aralığında parçalı sürekli olacak şekilde bir ± < º pozitif sayısı seçelim. Böylece Riemann-Lebesgue teoremi gereği N ! 1 için ilk integralin li- miti sıfır olur. Bu durumda (2. Á Bu kanıtladığımız dışında günümüzde Fourier serilerinin yakınsaklığı için bir çok kritere sahibiz. Bu kanıtladığımız teoremde Fourier serisinin sadece bir noktada yakınsak ol- ması için koşullar verdik. º aralığının tamamında yakınsak olması için o fonksi- yonun sürekli olmasının yeterli olacağı sanılıyordu fakat 1873 yılında Paul Du Bois Reymond bunun aksine bir örnek vererek bu sanının yanlış olduğunu gösterdi. Carleson kanıtladı ki bir fonksiyonun karesi (°º.4) ve (2. dolayısıyla bu ifadeler (0. yani noktasal bir kriter elde ettik. Yrd. Ayrıca 1 2t lim =1 t !0 sin 1 t 2 olduğundan bu çarpan da aynı aralıkta parçalı süreklidir (bu iki çarpan t 6= 0 için zaten süreklidir). 1926 yılında Andrei Kolmogorov integrallenebilen fakat Fo- urier serisi hiçbir noktada yakınsak olmayan bir fonksiyon örneği vermişti. Karesi integrallenemeyen bir fonksiyonlar için ise durum pek iç açıcı değildir. Doç. İkinci integralde hiç bir singülerlik olmadığından ilk terim parçalı sürekli dolayısıyla integrallenebilirdir. bunlara değinmeyeceğiz. Böylece bu integralin de N ! 1 için limiti sıfır olur. Süleyman ÖĞREKÇİ . ±) aralığında integrallene- bilirdir.4. Fourier Serileri İspat f fonksiyonu (x ° ±. Bu problem ancak 1966 yılında Lennart Carleson tarafından çözülebildi. Böylece ispat tamamlanmış oldu.24 Bölüm 2. x + ±) aralığında sağ ve sol türevleri var olduğundan köşeli parantez içindeki iki ifadenin de t ! 0 için limitleri mevcuttur.4. º) aralığında Lebesgue anlamında integ- rallenebilirse o fonksiyonun Fourier serisi bu aralıkta en fazla ölçüsü sıfır olan bir kümede ıraksak olabilir. Bir zamanlar bir fonksi- yonun Fourier serisinin °º. Dolayısıyla bu iki terimin çarpımı (0. ±) aralığında parçalı süreklidir.

3.5. (2. Bu eşitliklerle tanımlı seriye f fonksiyonunun (Æ ° a. 3. Bunlarda değişken değişiminin tersini uygularsak 1£ § 1 X1 h nº nº i f (x+) + f (x°) = a 0 + a n cos (x ° Æ) + b n sin (x ° Æ) . .1) 2 2 n=1 a a ZÆ+a 1 nº a n := f (x) cos (x ° Æ) d x.5. Æ + a) ! R biçiminde tanımlanmış 2a°periyodik fonksiyonlar için de elde ettiğimz sonuçlar geçerlidir. º) aralığında tanımlı olan 2º°periyotlu fonksiyonla- rın ve bunların periyodik genişlemelerinin Fourier serilerini inceledik. .1 gereği Zº 1 a n := h(y) cos n y d y. n = 1. 2. Örnek 2. Æ + a) aralığındaki Fourier serisi denir. Bu durumda eğer f fonksiyonu 2a°periyodik ise h fonksiyonu 2º° periyodik olacaktır. n = 0. Bu durumda Teorem 2. (2. . .4. Herhangi Bir Aralıkta Fourier Serileri 25 2. . 5 < x < 6 ise . . (2. . º °º ve Zº 1 b n := h(y) sin n y d y.2. 1. .5 Herhangi Bir Aralıkta Fourier Serileri Bu ana kadar sadece (°º. n = 1.1 Ω 1.3) a Æ°a a eşitlikleri elde edilir. 2.5. 1. 2. 2.2) a Æ°a a ve ZÆ+a 1 nº b n := f (x) sin (x ° Æ) d x. n = 0. .5. . f fonksiyonu x noktasını içeren bir aralıkta parçalı sürekli ise h’ın da y’yi içeren bir aralıkta parçalı sürekli olacağı da açıktır. Aslında ge- nel durumda a > 0 olmak üzere f : (Æ ° a. . ayrıca f ’nin x noktasında sağ ve sol türevleri var ise h’ın da y noktasında sağ ve sol türevleri mevcut olacaktır.5. º °º olmak üzere 1£ § 1 X1 ° ¢ h(y+) + h(y°) = a 0 + a n cos n y + b n sin n y 2 2 n=1 eşitliği geçerli olur. . 4 < x ∑ 5 ise f (x) := 2. Bunu görmek için yeni bir º y := (x ° Æ) a değişkenini ve yeni bir h(y) := f (x) fonksiyonunu tanımlayalım.

4 4 5 Z5 Z6 an = cos nº(x ° 5) d x + 2 cos nº(x ° 5) d x = 0. Şekil 2.26 Bölüm 2. a) aralığında Fourier serisini bulmak için önce fonksiyonu bu aralığa genişletmemiz gerekir.5 olur. Burada Æ = 5 ve a = 1 olup Fourier katsayıları Z6 Z5 Z6 a0 = f (x) d x = dx + 2 d x = 3. n tek ise olarak bulunur. x = 5 için serinin toplamı 1. 6) aralığında Fourier serisini bulalım. 0) aralığında tanımlı bir fonksiyonun (°a.4: Yukarıdaki örnekte bahsedilen fonksiyon ve onun Fourier serisi (°a. n>0 4 5 ve Z5 Z5 bn = sin nº(x ° 5) d x + 2 sin nº(x ° 5) d x 4 5 cos nº(x ° 5) ØØ5 2 cos nº(x ° 5) ØØ6 = ° Ø ° Ø nº 4 nº 5 Ω 0. n çift ise = 2 nº . Böylece x 2 (4. Doç. örneğin f fonksiyonu (°a. Bunlardan hiç biri sağlanmayacak şekilde de genişletme yapılabilir fakat eğer bu şekilde genişletme yapılırsa buna ayrı bir isim veririz. Bu genişletme farklı şekillerde yapılabilir. 6)\{5} için 3 2 X1 1 f (x) = + sin(2n ° 1)º(x ° 5) 2 º n=1 2n ° 1 olarak bulunur. Yrd. Dr. Fourier Serileri olarak tanımlanan fonksiyonun (4. a) aralığında çift (veya tek) bir fonksiyon olacak şekilde genişletilebilir. Süleyman ÖĞREKÇİ .

a) aralığında tek genişletmesinin Fourier serisine f fonksiyonunun (0. a) ! R integrallenebilir bir fonksiyon olsun. n çift ise = 0.5.1 a > 0 olmak üzere f : (0. º) aralığında Fourier kosinüs serisini hesaplayalım. a) aralığında Fourier kosinüs serisi denir.5. Böylece (0. bu seri Za 2 nº b n := f (x) sin x dx a 0 a olmak üzere 1 X nº b n sin x n=1 a şeklindedir. .2 f (x) := sin x fonksiyonunun (0. a) aralığında Fourier sinüs serisi denir.5. a) aralığında çift genişletmesinin Fourier serisine f fonksiyonunun (0. bu seri Za 2 nº a n := f (x) cos x dx a 0 a olmak üzere 1 X nº a n cos x n=1 a şeklindedir. n tek ise olarak bulunur. (i) f fonksiyonunun (°a. Örnek 2. Öncelikle Zº Zº 2 4 2 a0 = sin x d x = ve a 1 = sin x cos x d x = 0 º 0 º º 0 olur (neden a 1 ’i ayrıca hesapladığımızı aşağıda göreceğiz). Herhangi Bir Aralıkta Fourier Serileri 27 Tanım 2. º) aralığında 2 4 X1 1 sin(x) = + cos 2nx º º n=1 1 ° 4n 2 elde edilmiş olur. n > 1 için de Z 2 º an = sin x cos nx d x º 0 Zº 1 = [sin(1 + n)x + sin(1 ° n)x] d x º 0 ∑ ∏ 1 cos(1 + n)x cos(1 ° n)x Øغ = ° + Ø º 1+n 1°n 0 Ω 4 º(1°n 2 ) . (ii) f fonksiyonunun (°a. Aslında bu seri tüm reel eksende |si nx| fonksiyonuna yakınsar.2.

Gibbs bu açıklama- sında aynı fonksiyonu ele aldı ve süreksizlik noktaları olan x 0 = (2k + 1)º (k 2 Z) noktalarının bir komşuluğunda yeterince büyük bir N sayısı için s N (x 1 ) º 1. º) ara- lığında f (x) := x fonksiyonunun Fourier serisi üzerine harmonic analyser isimli makineleriyle yaptıkları ölçümler sonucunda 160 terim bile hesaplasalar kısmi top- lamlar dizisinin toplamının sıçrama noktalarına yakın noktalarda gerçek değere yeterince yakın olmadıklarını bildirdiler. Fourier Serileri Şekil 2.18º = f (x°) ° 0. Doç.28 Bölüm 2. yani x 0 noktasındaki sıçrama boyunun %9’u kadar. Süleyman ÖĞREKÇİ .18º ve s N (x 2 ) º °1. bundan dolayı günümüzde bu gerçeğe Gibbs olgusu diyoruz. Bir yıl sonra Yale Üniversitesinden Josiah Willard Gibbs aynı dergiye bu konuda bir açıklama gönderdi. Ne yazık ki Fourier seri- lerinde durum böyle değil.18º kadar farklıdır. (°º. Stratton isimli araştırmacılar Nature dergisine gönderdikleri bir çalışmalarında. Yani x 1 ve x 2 noktalarında serinin toplamı x 0 noktasında fonksiyonun gerçek değerinden 0. İşin ilginç kısmı ise Gibbs bu %9 oranının her Fourier serisinde her süreksizlik noktasında aynı sa- bit oran olduğunu.18º olacak şekilde x 1 < x 0 ve x 2 > x 0 sayıları mevcut olduğunu gösterdi. Ayrıca bu seriler için daha da ilginç bir durum söz konusu. Dr. ayrıca N sayısını ne kadar büyük seçersek seçelim bu oranın yine sabit kaldığını gösterdi.6 Gibbs Olgusu Uygulamada bir fonksiyona onun Fourier serisi yardımıyla yaklaşımda bulunur- ken onun sadece sonlu sayıda terimini hesaplarız ve ne kadar fazla terimi hesaba katarsak o kadar iyi bir yaklaşımda bulunmayı umarız.18º = f (x+) + 0. Michelson ve S. W. Yrd. 1898 yılında Chicago Üniversitesinden Albert A.5: Yukarıdaki örnekte bahsedilen fonksiyon ve onun Fourier serisi 2. Sonradan Gibbs’in gösterdiği bu gerçeğin daha önce 1848 yılında Henry Wilbraham tarafından yayınlandığı anlaşıldı fakat Gibbs’in açık- lamasına kadar bu çalışma hiç farkedilmemişti. şimdi bu durumu ince- leyeceğiz. bu seriler genel durumda düzgün yakınsak değildir.

S N (x) toplamının .6: f (x) := x fonksiyonu üzerinde Gibbs olgusu Şimdi üzerinde Gibbs olgusunu gözlemlemek üzere Ω 0.2. in- tegrasyon aralığında D N (u) fonksiyonu integrallenebilir olduğundan Riemann- Lebesgue teoremi gereği N ! 1 için bu integral sıfıra yakınsar.6. Teorem 2.1 ile verilen eşitlikleri kullanarak Z 1 º s N (x) = f (t )D N (t ° x) d t 2º Zº °º = D N (t ° x) d t 0 Zº°x = D N (u) d u °x Z0 Zº Zº°x = D N (u) d u + D N (u) d u + D N (u) d u °x 0 º Zx Zº°x = D N (u) d u + º + D N (u) d u 0 º olduğunu gözlemleyelim. Gibbs Olgusu 29 Şekil 2. x 2 (°º. °º < x < 0 ise f (x) := 2º. Şimdi Lemma 2.4.1 gereği bu fonksiyonun Fourier serisi Ω f (x).4. x = 0 ise fonksiyonuna yakınsar. º)\{0} ise f (x) := º. Yukarıdaki eşitlikteki son integrale dikkat edersek. 0 ∑ x < º ise fonksiyonunu ele alalım.

7: Yukarıda tanımladığımız f fonksiyonu için Dirichlet çekirdeği ve onun integrali Şekil 2. Dr.30 Bölüm 2. Bundan dolayı 0 D N fonksiyonunun ilk maksimum de- ğerini kestirmeliyiz. çünkü bu maksimum değeri en büyük olanıdır. Dirichlet çekirdeği çift bir fonksiyon olduğundan negatif yarı eksendeki davranışı Rx da buradan kestirilebilir. Doç. Süleyman ÖĞREKÇİ . Şekil 2.6 ile verilen grafiklere dikkat edersek pozitif yarı düzlemde D N (t ) eğri- sinin altında kalan alanın x = 2N2º+1 noktasına kadar arttığını ve bu noktadan sonra bir noktaya kadar azalıp tekrar artmaya başladığı ve bu şekilde salındığı anlaşılır. Yrd. Fourier Serileri süreksizlik noktası olan sıfır noktası yakınlarındaki davranışı ile ilgilendiğimizden yeterince küçük x ve yeterince büyük N sayıları için Zx s N (x) º D N (t ) d t + º 0 yazabiliriz.

. 6. 3. x = 0 ise olduğu gösterilebilir. x 6= 0 ise 2N + 1.2. integral değeri yaklaşık değerdir. .18º + º = 1. °5. bir integral tablosu veya bir sayısal yöntem kullanılabilir. . . k = 1 için x = º/(N + 1/2) noktasındaki yerel maksimum değeri ≥ Zº º ¥ sin u ¡ =2 d u + º º 1. . 5. 4. N ! 1 için de yak- laşık olarak 2. °6. Gibbs Olgusu 31 Şimdi önce Zx ° ¢ Zx ° ¢ Zx µ ∂ sin N + 12 t sin N + 12 t t ° 2 sin 12 t 1 dt = 2 dt + sin N + t d t 0 sin 12 t 0 t 0 t sin 12 t 2 eşitliğini gözlemleyelim. . . °1. . x) aralığında süreklidir ve t ! 0 olduğu açıktır. Ayrıca bu fonksiyon birinci türevinin sıfır olduğu kº x= N + 1/2 noktalarında yerel extremum değerlere sahiptir. . .6. . Eğer Z°N + 1 ¢x 2 sin u ¡(x) := 2 du + º 0 u olarak tanımlarsak ( ° ¢ sin N + 12 x ¡0 (x) = 2 x . Fakat 1906 yılında Harvard Üniversitesinden Maxime Bocher (1867-1918) bu olgunun her fonksiyonda oluştuğunu kanıtladı.09(2º) N + 1/2 0 u olarak hesaplanır. noktalarında yerel minimum değerlerine sahip olduğu gösterilebilir. noktalarında yerel maksimum ve k = . ikinci türev testi kullanılarak k = . °3. Dikkat edilirse yukarıdaki değer N sayısından bağımsızdır.18º değeri elde edilir. 2. 1. Elbette bir kaç fonksiyonun Fourier derisinde Gibbs olgusunun görülmesi bu olgunun her fonksiyonda karşımıza çıkacağı anlamına gelmez. dolayısıyla Riemann-Lebesgue teoremi gereği N ! 1 için yukarıdaki son integral sıfıra yakınsar. Buradaki t ° 2 sin 12 t t sin 12 t terimi yeterince küçük x sayıları için (0. . °4. °2. . Böylece yeterince küçük x ve yeterince büyük N sayıları için Zx ° ¢ Z°N + 1 ¢x sin N + 12 t 2 sin u s N (x) º 2 dt +º = 2 du 0 t 0 u olduğu elde edilir.

1) N + 1 n=0 Fejer çekirdeğini tanımlarsak 1 X N 1 Zº Z 1 º æN (x) = f (t )D N (t ° x) d t = f (t )F N (t ° x) d t N + 1 n=0 2º °º 2º °º eşitliğinin sağlandığını görürüz. Yrd. Bu durumda verilen bir fonksiyona yaklaşmak için (s n (x)) di- zisi yerine (æn (x)) dizisini kullanacağız.8: Yukarıda tanımladığımız ¡ fonksiyonu 2.4. Öncelikle D 0 := 1 olarak tanımlarsak Lemma 2.1 ile verilen (2.4. Şimdi s 0 := a 0 /2 olarak tanımlayalım ve (2. Her iki sorun da 1904 yılında Lipot Fejer (1880-1959) tarafından geliştirilen bir yöntemle giderilmiştir. Süleyman ÖĞREKÇİ . ikincisi de Gibbs olgusu. Dr.32 Bölüm 2.7 Fejer Serileri Bir fonksiyonun Fourier serisinin yakınsaklığı konusunda önemli iki mesele var.7. birincisi fonksiyon sürekli olsa bile Fourier serisi sonsuz noktada ıraksak olabi- lir. Doç.4. Fourier Serileri Şekil 2. Bu bölümde Fejer’in yöntemini inceleyeceğiz.5) eşitliğinin n = 0 için de geçerli olduğunu gözlemlersek ve 1 X N F N (t ) := D n (t ) (2.1) ile tanımlanan s n (x) dizisi için f fonksiyonunun Fejer toplamını 1 X N æN (x) := s n (x) N + 1 n=0 olarak tanımlansın. Sıradaki lemma ile Fejer çekirdeğinin bazı özellik- lerini elde edeceğiz.

7. . (2. 2N + 1 yazarak elde edilen eşitlikleri taraf tarafa toplarsak µ ∂∑ µ ∂ ∏ 1 1 3 1 1 2 sin t sin t + sin t + · · · + sin N + t = 1 ° cos(N + 1)t = 2 sin2 (N + 1)t 2 2 2 2 2 eşitliği elde edilir.7.2) N +1 sin2 12 t eşitliği sağlanır. (i) Eğer t 6= 0 ise 21 1 sin 2 (N + 1)t F N (t ) = (2.7. Á Şimdi artık sürekli bir fonksiyonun Fejer toplamının o fonksiyona yakınsak ol- duğunu kanıtlayabiliriz.4) N !1 ± eşitliği sağlanır.2. Eğer Lemma 2. Son olarak.3) 0 (iii) 0 < ± < º koşulunu sağlayan her ± sayısı için Zº lim F N (t ) d t = 0 (2.7.7.3) eşitliği da kanıtlanmış olur. .4) eşitliğinin sağlandığı görülmüş olur. .2) eşitliği kanıtlanmış olur.7. Fejer Serileri 33 Lemma 2.4) eşitliğini kullanırsak Z N 1 Zº N 1 1 º 1 X 1 X 1 F N (t ) d t = D N (t ) d t = = 2º 0 N + 1 n=0 2º 0 N + 1 n=0 2 2 olduğunu görürüz ve böylece (2. 3. .4. İspat Dirichlet çekirdeğinin tanımı gereği N µ ∂ 1 X 1 F N (t ) = sin n + t (N + 1) sin 21 t n=0 2 yazılabilir. 0 < ± < º için sin2 12 t fonksiyonunun [±. Böylece t 6= 0 için µ ∂ XN 1 sin2 12 (N + 1)t sin n + t = n=0 2 sin 12 t elde edilir ve (2. º] aralığındaki minimum değeri sin2 12 ± olur ve (2. .1 F N (t ) Fejer çekirdeği için aşağıdakiler sağlanır.7. Sağ taraftaki toplamı düzenlemek için 1 1 1 1 2 sin nt sin t = cos (n ° 1)t ° cos (n + 1)t 2 2 2 2 özdeşliğinde n = 1.7. (ii) Zº F N (t ) d t = º.7.4.1 ile verilen ve D 0 için de geçerli olan (2.2) eşitliği kullanılarak ØZº Ø Zº Ø Ø 1 º°± Ø F N (t ) d t ØØ < dt = Ø 21 ± ± (N + 1) sin 2 ± (N + 1) sin2 12 ± olduğu görülür ve böylece (2.

3) eşitliklerini kullanarak yeterince büyük N sayıları için Ø Ø Ø Zº Ø Ø §Ø Ø Ø ØæN (x) ° 1 f (x+) + f (x°) Ø = Ø 1 £ g F x NØ Ø Ø 2 Ø Ø 2º 0 Z 1 º ∑ |g x |F N 2º 0 Z± x Z ≤ M º < FN + FN 2º 0 2º ±x Zº Zº ≤ M < FN + FN 2º 0 2º ±x < ≤ olduğu sonucunu elde ederiz ki istenendir. Buradan da (2. buradan da ±x < t < º için Øg x (t )Ø < M olacak şekilde bir M sabitinin var olduğu elde edilir. Böylece bunları ve (2. Doç. º] aralığında sürekli ise bu aralıkta æn (x) ‚ f (x) olur.3) ile (2.34 Bölüm 2. Bu durumda f (x°) ve f (x+) limitlerinin mevcut olduğu her x 2 R noktasında (æn (x)) Fejer toplamları dizisi 1£ § f (x+) + f (x°) 2 değerine yakınsar.7. Süleyman ÖĞREKÇİ . Yani 0 < t < ±x için Øg x (t )Ø < ≤ olur. º) aralığında integralle- nebilir olsun.3) eşitliğini kullanarak Z 1£ § 1 º£ § æN (x)° f (x+) + f (x°) = f (x + t ) + f (x ° t ) ° f (x+) ° f (x°) F N (t °x) d t 2 2º 0 elde edilir. ayrıca f fonksiyonu [°º. Á Fejer’in bu teoreminin çok sayıda önemli sonuçları vardır.7. keyfi bir ≤ > 0 sayısı verildiğinde 0 < t < ±x koşulunu sağlayan her t sayısı için Ø Ø Ø Ø Ø f (x + t ) ° f (x+)Ø < ≤ ve Ø f (x ° t ) ° f (x°)Ø < ≤ 2 2 eşitsizlikleri Ø Ø sağlanacak şekilde bir 0 < ±x < º sayısı bulunabilir. aşağıda bunlardan bazılarını vereceğiz. Fourier Serileri Teorem 2.6) eşitliği gereği 1 X N 1 Zº £ § æN (x) = f (x + t ) + f (x ° t ) D N (t ° x) d t N + 1 n=0 2º 0 Z 1 º£ § = f (x + t ) + f (x ° t ) F N (t ° x) d t 2º 0 yazılabilir. Yrd.7. Özel olarak eğer f fonksiyonu x noktasında yakınsak ise æn (x) ! f (x) olur.1 f : R ! R fonksiyonu 2º°periyodik ve (°º.7. İspat f (x+) ve f (x°) limitleri mevcut olsun. Şimdi g x (t ) := f (x + t ) + f (x ° t ) ° f (x+) ° f (x°) olarak tanımlayalım. f fonksiyonuØ Ø sınırlı olduğundan g x fonksiyonu da öyle olur. f (x+) ve f (x°) limitleri mevcut olduğundan.4. (2. Dr.

4) eşitliği gereği Zx æN (x) º FN + º 0 . s N (x) ! s olduğundan. Sıfıra yakın x değerleri için yukarıdaki son integralin integ- rasyon aralığı orijini içermediğinden ± := º ° x tanımı yapılırsa Lemma 2. Gerçekten bir önceki bölümdeki düşünüşle Zx Zº æN (x) = FN + º + FN 0 º°x eşitliği elde edilebilir. İspat Teorem 2.7.2) eşitliğinin doğrudan bir so- nucu olan (2N + 1)F 2N = D 2N eşitliğini gözlemleyelim. Á Sonuç 2.1 f : (°º. º) aralığındaki Fourier serisi f ’nin sürekli olduğu bir x noktasında bir sayıya yankın- sıyor ise bu sayı f (x) sayısıdır.7.7.1 ve Sonuç 2.7. f fonksiyonu x noktasında sürekli olsun ve s N (x) ! s olsun. Bundan dolayı eğer N ∏ K (≤) ise Ø Ø Ø s 0 (x) + s 1 (x) + · · · + s N (x) Ø |æN (x) ° s| = Ø Ø Ø N +1 Ø Ø Ø Ø [s 0 (x) ° s] + [s 1 (x) ° s] + · · · + [s N (x) ° s] Ø = Ø Ø Ø N +1 Ø |s 0 (x) ° s| + · · · + |s N (x) ° s| ∑ N +1 < ≤ elde edilir ki böylece ispat tamamlanır. do- layısıyla altında kalan alan monoton artarak yakınsar.7. bu durumda æn (x) ! s olduğunu göstereceğiz. Á Şimdi de Fejer serilerinde Gibbs olgusunun neden oluşmadığını açıklayalım. Bu eşitlikten de anlaşılacağı gibi F 2N fonksiyonunun yap- rakları D N fonksiyonundakinin aksine pozitiftir ve x°ekseninin üzerindedir. Eğer f ’nin (°º. º) ! R integrallenebilir bir fonksiyon olsun.1 gereği eğer æN (x) ! f ve æN (x) ! g ise f ¥ g olacağı açıktır.7. Fejer Serileri 35 Sonuç 2. Halbuki Dirichlet çekirdeği negatif ve pozitif değerler arasında salındığı için yakınsamada monotonluk yoktu ve Gibbs olgusunun temel nedeni buydu. º) aralığındaki Fourier serileri aynı ise bu durumda f ¥ g olur. g : (°º.7. º) ! R integrallenebilir ve sürekli iki fonksiyonun (°º.1 ile verilen (2. keyfi bir ≤ > 0 verildiğinde n ∏ K (≤) için |s n (x)°s| < ≤ olacak şekilde bir K (≤) 2 N vardır.7. İspat s N ve æN ile f fonksiyonunun sırasıyla Fourier ve Fejer serilerinin kısmi toplamlar dizilerinin N °inci terimlerini gösterelim.2 f .2. Öncelikle D N Dirichlet çekirdeğinin tanımı ve (2.

7.9: Dirichlet ve Fejer çekirdekleri sonucuna varılır.10: Yukarıda tanımladığımız √ fonksiyonu Yrd.2) eşitliği (veya doğrudan (2N +1)F 2N = D 2N eşitliği) gereği negatif olmadığından √(x) fonksiyonu artandır. Şekil 2. Fourier Serileri Şekil 2. Doç. Fejer çekirdeği (2.36 Bölüm 2. Ayrıca N sayısı büyüdükçe √(x) değerleri x < 0 için sıfıra. Dr. x > 0 için de 2º sayısına yaklaşır. Yıkarıdaki ifadenin sağ tarafını √ olarak tanımlarsak şunları söy- leyebiliriz. Süleyman ÖĞREKÇİ .

º) ! R parçalı sürekli fonksiyonunun(°º.2. Öncelikle F fonksiyonu [°º. çünkü yakınsak serilerin terim te- rim toplanabilmesi ve Z Z Z x x a f = f° a 0 0 eşitliği gereği bu durumdan genel durum elde edilebilir.1) eşitliğinin terim terim integ- rallenebilir olduğunu varsaymıştık. º] ise f ’nin Fourier serisi yakınsak da olsa ıraksak da olsa Zx X1 Zx 1 f (t ) d t = a 0 (x ° a) + (a n cos nt + b n sin nt ) d t a 2 n=1 a eşitliği sağlanır. º] ! R fonksiyonunun (°º. oysa Fourier toplamı için s N º ¡ fonksiyonunun orijindeki eğimi 2N + 1 ola- rak hesaplanmıştı. º) aralığındaki yakınsak Fo- urier serisinin X1 Zx (a n cos nt + b n sin nt ) d t n=1 0 olduğunu göstereceğiz. º] aralığında sürekli olduğun- dan ve Zº Z0 Z°º 1 1 1 F (º) = f (t ) d t ° a 0 º = a 0 º° f (t ) d t ° a 0 º = f (t ) d t + a 0 º = F (°º) 0 2 °º 2 0 2 . Yani Fejer serilerinde Gibbs olgusu oluşmaz fakat bu seriler de süreksizlik noktalarında yakınsama iki kat daha yavaştır. Teorem 2. İddia edilen eşitliği elde etmek için Zx 1 F (x) := f (t ) d t ° a 0 x 0 2 olarak tanımlanan F : [°º. Fakat daha sonra gördük ki bir fonksiyonun Fourier serisinin kendisine yakınsak olabilmesi için buna gerek yok. º) aralığındaki Fourier serisi (2. yakınsaklık için başka koşular gerekli. Fourier Serilerinin İntegrali 37 Ayrıca dikkat edilirse √ fonksiyonunun orijindeki eğimi √0 (0) = F N (0) = N + 1 olur. aşağıdaki sonuçla Fourier serilerin integrallenebilmesi için düz- gün yakınsaklığın gerekli olmadığını göstereceğiz. 2.1 f : (°º.8.8.2.8 Fourier Serilerinin İntegrali Daha önce Fourier katsayılarını elde ederken (2.2.1) eşitliğinin sağ tarafındaki ifade olsun. Bu durumda eğer a. x 2 [°º. Süreksizlik noktalarında Fourier serisi ile N tane terimle elde edilen yaklaşık değere Fejer serisinde 2N tane terimle ulaşılabilir. İspat Sadece a = 0 için kanıtlamak yeterlidir. Bildiğimiz gibi bir seri düzgün yakınsak ise terim terim integrallenebilir.

yani her x 2 R için 1 X1 F (x) = A0 + (A n cos nx + B n sin nx) 2 n=1 eşitliği geçerlidir.1) 2 n=1 n eşitliğine varılır. Doç. Buradaki Fourier katsayıları kısmi integrasyonla n > 0 için Z 1 º An = F (x) cos nx d x º °º ∑ Z ∏ 1 F (x) sin nx Øغ 1 º 0 = Ø ° F (x) sin nx d x º n °º n °º Zº ∑ ∏ 1 1 = ° f (x) ° a 0 sin nx d x nº °º 2 Zº 1 = ° f (x) sin nx d x nº °º bn = ° n ve benzer şekilde Zº 1 an Bn = F (x) sin nx d x = º °º n olarak hesaplanır ve 1 X1 1 F (x) = A0 + (a n sin nx ° b n cos nx) (2. Böylece F fonksi- yonu Teorem 2. Süleyman ÖĞREKÇİ .1 ile verilen tüm koşulları saağlar ve (°º.38 Bölüm 2.4. Bunu da yerine yazarsak X1 1 X1 Zx F (x) = [a n sin nx + b n (1 ° cos nx)] = (a n cos nt + b n sin nt ) d t n=1 n n=1 0 elde edilir ki istenendir. Ayrıca f ’nin sürekli olduğu her x noktasında 1 F 0 (x) = f (x) ° a 0 2 olur. º) aralığındaki Fourier serisi kendisine eşittir.2) 2 n=1 n elde edilir. Diğer yandan F fonksiyonunun tanımı gereği F (0) = 0 olduğun- dan yukarıdaki eşitlikte x = 0 yazarsak 1 X1 b n 0 = F (0) = A0 ° (2. º) aralığında parçalı sürekli olur. yani F 0 fonksiyonu (°º. Dr. Á Yrd.8.8. Fourier Serileri olduğundan F fonksiyonunun R kümesine 2º°periyodik genişlemesi sürekli bir fonksiyon olur.

8.2.1 Örnek 2.1 gereği x 2 º2 X1 (°1)n = + 2 cos nx 2 6 n=1 n 2 eşitliği sağlanır.1) eşitliğinde A 0 teriminin Tanım 2. Sonuç 2. Örneğin X1 1 n=2 n ln n serisi ıraksak olduğundan X1 1 sin nx n=2 ln n serisi hiçbir fonksiyonun Fourier serisi olamaz.8.8.2.8.2 gereği her x 2 (°º. Ayrıca Z µZ x ∂ 1 º º2 t dt dx = 2º °º 0 6 olduğundan Sonuç 2. Fourier Serilerinin İntegrali 39 Yukarıda (2. Bu işlem istenildiği kadar tekrarlanarak f fonksiyonlarının anti- türevlerinin aynı aralıktaki Fourier serileri elde edilebilir.1 f fonksiyonu Teorem 2. Bunun yardımıyla bazı trigonometrik serile- rin herhangi bir aralıkta bir fonksiyonun Fourier serisi olamayacağı tespit edilebi- lir. Bu durumda her x 2 [°º.2.2) ile verilen eşitlik bize X1 b n n=1 n serisinin yakınsak olduğunu gösterir. sağ taraftki fonksiyonun (°º.1 gereği aynı işlemi tekrarlayarak x 3 º2 x X 1 (°1)n ° = 2 3 sin nx 6 6 n=1 n eşitliği elde edilir. Eşitliğin sağ tarafındaki toplam. Ayrıca yukarıdaki ispatta (2.8.8.8. º] için Zx Z µZx ∂ X1 1 1 1 º f (t ) d t ° a 0 x = f (t ) d t d x + (a n sin nx ° b n cos nx) 0 2 2º °P i 0 n=1 n eşitliği sağlanır. . º) için X1 (°1)n+1 x= 2 sin nx n=1 n eşitliği sağlanır.1 ile veri- len tanımını kullanırsak hesaplamalar için daha pratik olan aşağıdaki sonucu elde ederiz.1 ile verilen koşulları sağlasın. Örnek 2. º) aralığındaki Fourier serisidir. º) aralığında Fo- urier sersini verir ve Sonuç 2. Bu son eşitlik de bize x 2 /2 fonksiyonunun (°º. yani bu durumda n ∏ 0 için a n = 0 ve n ∏ 1 için b n = 2(°1)n+1 /n biçimindedir.8.