You are on page 1of 23

Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) .

2014 21

NHÖÕNG PHAÙT HIEÄN MÔÙI
VEÀ LAÊNG CUÛA HOAØNG ÑEÁ MINH MAÏNG
VAØ NGUOÀN GOÁC CUÛA THÖÔÙC LOÃ BAN TRIEÀU NGUYEÃN
Leâ Vónh An*, Nguyeãn Tieán Bình**

1. Giôùi thieäu veà laêng cuûa Hoaøng ñeá Minh Maïng
1.1. Khaùi quaùt giaù trò lòch söû, vaên hoùa vaø khoa hoïc
Hoaøng ñeá Minh Maïng töùc Thaùnh Toå Nhaân Hoaøng Ñeá, teân huùy laø Nguyeãn
Phuùc Ñaûm, con trai thöù tö cuûa vua Gia Long vaø Thuaän Thieân Cao Hoaøng Haäu
Traàn Thò Ñang. OÂng sinh vaøo thaùng 5/1791, maát thaùng 1/1841, laø vò Hoaøng
ñeá thöù hai cuûa trieàu Nguyeãn,
trò vì töø naêm 1820 ñeán naêm
1841. OÂng laø moät vò vua taøi
ba, anh minh vaø sieâng naêng,
tieáp noái moät caùch xuaát saéc söï
nghieäp cuûa oâng cha ñeå laïi,
nhö lôøi nhaän xeùt döôùi ñaây cuûa
vua Thieäu Trò, con trai tröôûng
cuûa vua Minh Maïng:
“Hoaøng khaûo ta: Kính theo
ñöùc toát ngöôøi xöa, noi theo
pheùp lôùn ñôøi tröôùc, trò vì 21
naêm, leã nhaïc ñöôïc tu söûa,
haønh chính ñöôïc thanh bình,
hoä khaåu moãi naêm moät taêng,
bôø coõi moãi ngaøy moät roäng. Ñöùc
coâng vaên voõ, töø nghìn xöa deã
maáy ñôøi hôn; nhaân traïch saâu
daøy khaép thieân haï thaûy ñeàu
nhuaàn thaám”.(1)
Laêng cuûa Hoaøng ñeá Minh
Maïng toïa laïc döôùi chaân nuùi
Caåm Keâ thuoäc laøng An Baèng,
xaõ Höông Thoï, thò xaõ Höông
Traø, tænh Thöøa Thieân Hueá
ngaøy nay, caùch thaønh phoá
Hueá 12km veà phía taây nam
Hình 1. Vò trí laêng Minh Maïng trong quaàn theå di tích Hueá. (hình 1). Naêm Minh Maïng

* Trung taâm Baûo toàn Di tích Coá ñoâ Hueá.
** Vieän Khoa hoïc Coâng ngheä Xaây döïng, Boä Xaây döïng.
22 Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014

thöù 21 (1840) ñoåi teân nuùi Caåm Keâ thaønh Hieáu Sôn, naêm Thieäu Trò thöù 1 (1841)
daâng teân laø Hieáu Laêng (孝陵).
Sau khi leân ngoâi ñöôïc 7 naêm, vua Minh Maïng ñaõ cho caùc ñaïi thaàn vaø
Khaâm Thieân Giaùm ñi tìm cuoäc ñaát “Vaïn nieân caùt ñòa” ñeå xaây sôn laêng cho
mình. Nhöng maõi ñeán ñaàu naêm Canh Tyù (1840), Hieäp bieän Ñaïi hoïc só, Thöôïng
thö Boä Coâng kieâm quaûn Vieän Haøn laâm Leâ Vaên Ñöùc môùi choïn ñöôïc moät cuoäc ñaát
toát naèm ôû trieàn phía ñoâng nuùi Caåm Keâ, höôùng ra ngaõ ba Baèng Laõng (nôi giao
nhau cuûa hai nguoàn Taû Traïch vaø Höõu Traïch ñoå vaøo Soâng Höông), hoäi ñuû nhöõng
yeáu toá ñòa lyù phong thuûy caàn thieát cho vieäc xaây döïng sôn laêng cuûa Hoaøng ñeá.
Theo yù chæ cuûa vua Minh Maïng, ñaát xaây laêng phaûi gaàn caùc toân laêng (quaàn theå
laêng Thieân Thoï), aùn nuùi chænh teà, minh ñöôøng roäng raõi, höôùng ñoâng hoaëc höôùng
nam laø ñieàm laønh.
Xeùt veà yeáu toá ñòa lyù phong
thuûy, daûi ñaát thoân La Kheâ
(thuoäc laøng An Baèng, xaõ
Höông Thoï, thò xaõ Höông
Traø) maø Leâ Vaên Ñöùc tìm
ra, ñöôïc vua Minh Maïng
pheâ chuaån, thöïc söï coù ñuû
caùc yeáu toá phong thuûy ñòa
lyù caàn thieát cho vieäc xaây
sôn phaàn cuûa Hoaøng ñeá.
Nhìn toång quan töø ngoaøi
vaøo thì cuoäc ñaát naøy coù
ngaõ ba Baèng Laõng laøm
minh ñöôøng, nuùi Phuù Sôn
(ôû Höông Thuûy) laøm tieàn
aùn, nuùi Ngoïc Traán laøm Taû
Hình 2. Hoïa ñoà yù töôûng thieát keá laêng Minh Maïng thanh long, nuùi Toân Sôn
(baûn veõ cuûa Nguyeãn Thöù).
laøm Höõu baïch hoå vaø vò trí
Hieáu Laêng laø trung taâm cuûa cuoäc ñaát ñoù (hình 2). Nhìn töø trong ra thì coù suoái
nöôùc töø nuùi Caåm Keâ chaûy töø phía sau beân traùi voøng leân qua phía tröôùc Minh
Laâu ñoå vaøo Tröøng Minh Hoà roài chaûy ra Soâng Höông, theá nöôùc chaûy naøy goïi laø
“Taû sa taùc aùn chi huyeàn thuûy” (nghóa laø nöôùc chaûy töø beân traùi theo hình chöõ chi
taïo thaønh tieàn aùn/minh ñöôøng phía tröôùc).
Laêng Minh Maïng ñaàu töïa vaøo nuùi Caåm Keâ (Hieáu Sôn) maët höôùng ra Soâng
Höông, dieän tích toång maët baèng 23,6ha, toång theå kieán truùc laêng bao goàm caùc
phaàn chính: Böûu Thaønh (nôi an taùng thi haøi Hoaøng ñeá), Minh Laâu vaø Hoa Bieåu
Truï, khu vöïc taåm ñieän (nôi thôø cuùng), saân Baùi Ñình, khu vöïc Bi Ñình vaø saân
chaàu, caùc coâng trình kieán truùc phuï boá trí treân caùc ngoïn ñoài xung quanh Tröøng
Minh Hoà vaø Taân Nguyeät Hoà, boán phía coù La Thaønh bao boïc. Taát caû coù treân 20
coâng trình kieán truùc lôùn nhoû vaø heä thoáng cöûa, caàu coáng, ao hoà (hình 3). Caùc
haïng muïc chính ñöôïc boá trí ñoái xöùng tuyeät ñoái theo töøng caëp treân truïc Duõng
Ñaïo (höôùng ñoâng-taây), caùc kieán truùc phoái thuoäc khaùc naèm raûi raùc treân caùc ngoïn
ñoài vaø höôùng vaøo khu vöïc trung taâm.
Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014 23

Hình 3. Maët baèng toång theå laêng Minh Maïng vaø caùc haïng muïc coâng trình.
Neùt noåi baät trong quy hoaïch xaây döïng laêng Minh Maïng laø söï keát hôïp
nhuaàn nhuyeãn giöõa kieán truùc (yeáu toá nhaân taïo) vaø caûnh quan thieân nhieân (yeáu
toá thieân taïo), söï haøi hoøa tyû leä giöõa chieàu cao kieán truùc coâng trình vaø maët baèng
toång theå, söï hoøa quyeän giöõa khoâng gian taâm linh vaø khoâng gian caûnh quan sinh
thaùi. Laêng Minh Maïng hoaøn chænh trong söï ñaêng ñoái uy nghi, laø söï cuï theå hoùa
yù chæ cuûa Hoaøng ñeá vaø tieàm löïc quoác gia baèng moät ñoà aùn xaây döïng laêng taåm quy
moâ, hoaønh traùng nhaát trong caùc trieàu ñaïi quaân chuû Vieät Nam töø thôøi laäp quoác
cho ñeán khi coù quoác hieäu Ñaïi Nam döôùi thôøi Minh Maïng.
1.2. Lòch söû xaây döïng vaø tu boå
Sau khi pheâ chuaån cuoäc ñaát xaây döïng sôn phaàn cuûa mình, vua Minh Maïng
cho Thöôïng thö Boä Binh laø Tröông Ñaêng Queá vaø Thöôïng thö Boä Coâng laø Buøi Coâng
Huyeân veõ baûn ñoà ñòa cuoäc vaø ñeà xuaát phöông aùn kieán truùc. Ngaøy Ñinh Söûu, thaùng
8 naêm Canh Tyù (1840) chính thöùc cho toå chöùc khôûi coâng xaây döïng coâng trình.(2)
Ñôït ñaàu tieân ñaõ huy ñoäng 3.000 daân binh phaùt caây, ñoát coû, san saân, ñaøo hoà
do Tröông Ñaêng Queá vaø Haø Duy Phieân tröïc tieáp ñieàu haønh troâng coi. Coâng vieäc
xaây laêng baét ñaàu chöa ñöôïc bao laâu thì vua Minh Maïng laâm troïng beänh, ngaøy
28 thaùng 12 naêm Canh Tyù (20/01/1841) oâng qua ñôøi. Vua Thieäu Trò leân noái ngoâi,
thaùng Gieâng naêm Taân Söûu (2/1841) ñaõ sai caùc quan ñaïi thaàn Taï Quang Cöï, Haø
Duy Phieân, Nguyeãn Tri Phöông chæ huy gaàn 10.000 lính thôï tieáp tuïc thi coâng
coâng trình theo ñuùng hoïa ñoà cuûa vua cha ñeå laïi. Vaøo ngaøy Bính Thaân thaùng 4
naêm Taân Söûu (Thieäu Trò nguyeân nieân, naêm 1841) hoaøn thaønh vieäc toâ veõ trang
trí Suøng AÂn Ñieän, ñeán cuoái thaùng 6 naêm 1841 caùc coâng trình khaùc môùi tieáp tuïc
hoaøn thaønh. Ngaøy Taân Daäu, moàng 9 thaùng 7 naêm Taân Söûu (1841), trieàu ñình
laøm leã an taùng Hoaøng ñeá Minh Maïng, khi aáy thi haøi nhaø vua môùi ñöôïc ñöa vaøo
an taùng ôû Böûu Thaønh.(3) Thaùng 12 naêm 1841 hoaøn thaønh bia “Thaùnh ñöùc thaàn
24 Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014

coâng” vaø döïng ôû Bi Ñình. Nhöõng naêm keá tieáp 1842, 1843 tieáp tuïc xaây döïng keø
ñaù, laùt gaïch caùc loái ñi vaø troàng caây xanh trong khuoân vieân laêng taåm. Neáu khoâng
keå 4 thaùng chuaån bò coâng tröôøng vaøo cuoái naêm 1840 döôùi thôøi Minh Maïng, caùc
haïng muïc chính cuûa Hieáu Laêng chuû yeáu ñöôïc xaây döïng lieân tuïc vaø gaáp ruùt trong
voøng 5 thaùng töø thaùng 2/1841 ñeán thaùng 7/1841 (thôøi Thieäu Trò) vaø hoaøn taát
vaøo naêm 1843.
Caùc nguoàn söû lieäu trieàu Nguyeãn döôøng nhö khoâng ñeà caäp ñeán coâng taùc
truøng tu söûa chöõa Hieáu Laêng sau ñoù, hoaëc ñöôïc ghi cheùp ôû moät taøi lieäu ñaëc bieät
naøo ñoù maø hieän nay chuùng toâi chöa coù ñieàu kieän tham khaûo. Tuy nhieân, nhìn
chung toång theå vaø caùc coâng trình kieán truùc laêng Minh Maïng hieän nay laø nguyeân
baûn coù töø thôøi Minh Maïng-Thieäu Trò. Caên cöù vaøo ghi cheùp trong Khaâm ñònh
Ñaïi Nam hoäi ñieån söï leä (Chính bieân), Ñaïi Nam nhaát thoáng chí (thôøi Töï Ñöùc,
Duy Taân), thì caùc thoâng tin moâ taû veà Hieáu Laêng töông ñoái thoáng nhaát, vaø treân
thöïc teá caùc haïng muïc ñöôïc moâ taû trong söû lieäu haàu heát coøn toàn taïi, hoaëc neáu ñaõ
bò suïp ñoå thì vaãn xaùc ñònh ñöôïc pheá tích neàn moùng vaø caùc chuûng loaïi vaät lieäu
nhö gaïch, ngoùi, phaùp lam coøn soùt laïi.
Giai ñoaïn truøng tu gaàn ñaây nhaát laø nhöõng naêm 1995-2012 vôùi nhieàu
haïng muïc coâng trình ñaõ ñöôïc truøng tu nhö: Taây Phoái Ñieän (1995-1997), Minh
Laâu (1997-1999), Suøng AÂn Ñieän (1997-1999), Bi Ñình (2001-2003), phaùp lam
Phöôøng Moân caàu Thoâng Minh Chính Tröïc (2007-2008), Ñoâng Phoái Ñieän (2011-
2012) ñaõ phaàn naøo traû laïi dieän maïo traùng leä ngaøy xöa cuûa Hieáu Laêng.
2. Ñôn vò ño löôøng duøng trong thieát keá quy hoaïch xaây döïng
thôøi Nguyeãn
2.1. Khaùi quaùt veà thöôùc ño thôøi Nguyeãn
Ñôn vò ño löôøng duøng trong thieát keá quy hoaïch xaây döïng döôùi trieàu Nguyeãn
theå hieän qua caùc nguoàn söû lieäu laø heä tröôïng/xích (tröôïng/thöôùc), do ñoù vieäc xaùc
ñònh giaù trò xích ñoä (ñôn vò chieàu daøi) treân caùc caây thöôùc cuûa trieàu Nguyeãn hieän coøn
laø raát caàn thieát ñeå tìm hieåu nguyeân taéc quy hoaïch vaø phöông phaùp thieát keá kieán
truùc cung ñieän Hueá cuõng nhö kieán truùc laêng taåm cuûa caùc Hoaøng ñeá trieàu Nguyeãn.
Caùc loaïi thöôùc cuûa trieàu Nguyeãn hieän löu giöõ vaø tröng baøy trong caùc baûo
taøng ôû Vieät Nam (baûng 1) thoáng keâ ñöôïc goàm 17 ñôn vò ño chieàu daøi, trong ñoù
Loã Ban xích (1 xích = 298mm, 1 xích = 382mm) vaø Quan Moäc xích (1 xích ≈
424mm) laø 2 loaïi thöôùc ñöôïc söû duïng phoå bieán trong hoaït ñoäng xaây döïng döôùi
trieàu Nguyeãn. Ngoaøi ra, keát quaû ñieàu tra duïng cuï vaø thöôùc ño cuûa thôï moäc khu
vöïc Baéc Trung Boä Vieät Nam (baûng 2) cuõng cho thaáy caùc giaù trò töông ñoàng: Moäc
xích (1 xích = 406mm~435mm), Loã Ban xích (1 xích = 294mm, 1 xích = 424mm).
Baûng phaân tích kích thöôùc Cöûu Ñænh (Theá Mieáu) baèng phöông phaùp ñoái saùnh giöõa
kích thöôùc moâ taû trong söû lieäu vaø kích thöôùc ño ñaïc thöïc teá (baûng 3) cho thaáy 1
xích = 424mm~430mm töông öùng vôùi Quan Moäc xích vaø Loã Ban xích neâu treân.
Naêm Gia Long thöù 5 (1806), trieàu ñình Nguyeãn cho duøng Trung Bình
xích, tuy nhieân thöôùc naøy hôi daøi, ño ñaïc ruoäng bò sai nhieàu neân thaùng 8 naêm
Gia Long thöù 9 (1810), vua cho tìm thöôùc Kinh (Kinh xích) ôû laøng Coå Linh,
Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014 25

huyeän Gia Laâm (do nhaø Leâ cheá ra), theo thöùc cuõ cheá ra thöôùc ñoàng roài ban
cho caùc dinh traán söû duïng.(4) Nguoàn thoâng tin naøy cho bieát theâm moät chi tieát
laø caây thöôùc Kinh coù töø thôøi nhaø Leâ ñaõ ñöôïc trieàu ñình Nguyeãn söû duïng laïi
ñeå cheá ra thöôùc môùi, tuy nhieân ñoä daøi cuûa noù laø bao nhieâu thì khoâng ñöôïc ñeà
caäp ñeán.
Baûng 1. Thoáng keâ caùc loaïi thöôùc ño trieàu Nguyeãn
Stt Teân goïi Kích thöôùc/Ñôn vò Nguoàn goác
Chöõ Vieät Chöõ Haùn mm Taác mm/Taác
1 Chu Nguyeân Xích 周元尺 559 8 70,0 Baûo taøng Myõ thuaät Cung ñình Hueá
2 Chu Nguyeân Xích 周元尺 286 10 28,6 Baûo taøng Lòch söû Vieät Nam
3 Kinh Xích 経尺 402 10 40,2 Baûo taøng Myõ thuaät Cung ñình Hueá
4 Phuøng Xích 縫尺 596 10 59,6 Baûo taøng Myõ thuaät Cung ñình Hueá
5 Loã Ban Xích 魯班尺 382 10 38,2 Baûo taøng Lòch söû Vieät Nam
6 Loã Ban Xích 魯班尺 298 8 37,0 Baûo taøng Lòch söû Vieät Nam
7 Baéc Tuïc Phuøng Xích 北俗縫尺 400 10 40,0 Baûo taøng Lòch söû Vieät Nam
8 Ñaïc Ñieàn Xích 度田尺 402 10 40,2 Baûo taøng Lòch söû Vieät Nam
9 Quan Ñieàn Xích 官田尺 320 8 40,0 Baûo taøng Lòch söû Vieät Nam
10 Quan Phuøng Xích 官縫尺 636 10 63,6 Baûo taøng Lòch söû Vieät Nam
11 Quan Phuøng Xích 官縫尺 642 10 64,2 Baûo taøng Lòch söû Vieät Nam
12 Quan Moäc Xích 官木尺 426 10 42,6 Baûo taøng Lòch söû Vieät Nam
13 Quan Moäc Xích 官木尺 422 10 42,2 Baûo taøng Lòch söû Vieät Nam
14 Quan Moäc Xích 官木尺 421 10 42,1 Baûo taøng Lòch söû Vieät Nam
15 Quan Moäc Xích 官木尺 419 10 41,9 Baûo taøng Lòch söû Vieät Nam
16 Taây Xích 西尺 1.000 10 100,0 Baûo taøng Lòch söû Vieät Nam
17 Nam Xích 南尺 1.000 25 40,0 Baûo taøng Lòch söû Vieät Nam
Baûng 2. Thoáng keâ thöôùc thôï moäc khu vöïc Baéc Trung Boä
Teân goïi Kích thöôùc/Ñôn vò
Stt Chuû sôû höõu Queâ quaùn
Chöõ Vieät Chöõ Haùn/Noâm mm Taác mm/Taác
1 Tuïc Xích 続尺 404 10 40,40 Nguyeãn Taân An Quaûng Trò
2 Loã Ban Xích 魯班尺 424 8 53,00 Nguyeãn Taân An Quaûng Trò
3 Quan Xích 官尺 422 10 42,20 Nguyeãn Taân An Quaûng Trò
4 Baùt Moân Xích 八門尺 406 8 50,75 Ñaëng Ñaïi Muùng Quaûng Bình
5 Moäc Xích 木尺 406 10 40,60 Leâ Ñaêng Trung Thöøa Thieân Hueá
6 Moäc Xích 木尺 407 10 40,70 Leâ Phong Thöøa Thieân Hueá
7 Thöôùc Naùch 400 10 40,00 Nguyeãn Laïi Thöøa Thieân Hueá
8 Thöôùc Naùch 404 10 40,40 Leâ Kyø Soaïn Thöøa Thieân Hueá
9 Thöôùc Naùch, Caëp 400 10 40,00 Leâ Kim Taân Thöøa Thieân Hueá
10 Thöôùc Naùch, Caëp 400 10 40,00 Chaâu Vaên Ñieàn Thöøa Thieân Hueá
11 Thöôùc Naùch, Caëp 403 10 40,30 Leâ Vaên Ñaëng Thöøa Thieân Hueá
12 Thöôùc Naùch, Caëp 405 10 40,50 Phaïm Baù Lónh Thöøa Thieân Hueá
13 Loã Ban Xích 魯班尺 294 8 36,75 Phan Vieát Daät Thöøa Thieân Hueá
14 Quan Moäc Xích 官木尺 410 10 41,00 Phan Vieát Daät Thöøa Thieân Hueá
15 Ñinh Xích 丁尺 427 10 42,70 Nguyeãn Nghi Quaûng Nam
16 Thöôùc Tam, Ba 435 10 43,50 Nguyeãn Vaên Ñaøng Quaûng Nam
17 Thöôùc Tam, Ba 433 10 43,30 Leâ Vieát Taùm Quaûng Nam
26 Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014

Baûng 3. Phaân tích kích thöôùc Cöûu Ñænh, Theá Mieáu
Chu vi mieäng ñænh Chu vi thaân ñænh Chieàu cao tai ñænh Chieàu cao ñeá ñænh
Stt Teân ñænh
Ño Söû Tính Ño Söû Tính Ño Söû Tính Ño Söû Tính
ñaïc lieäu toaùn ñaïc lieäu toaùn ñaïc lieäu toaùn ñaïc lieäu toaùn
(mm) (xích) (mm) (xích) (mm) (xích) (mm) (xích)
1 Cao Ñænh 4.255 10,02 425 5.055 11,91 424 460 1,07 430 869 2,03 428
2 Nhaân Ñænh 4.266 10,03 425 5.028 11,84 425 425 1,00 425 770 1,87 412
3 Chöông Ñænh 4.231 10,00 423 5.037 11,80 427 422 1,00 422 811 1,88 431
4 Anh Ñænh 4.259 10,00 426 5.045 11,70 431 426 1,00 426 767 1,88 408
5 Nghò Ñænh 4.258 10,00 426 5.067 11,70 433 424 1,00 424 789 1,88 420
6 Duï Ñænh 4.304 10,00 430 5.089 11,70 435 421 1,00 421 801 1,88 426
7 Tuyeân Ñænh 4.258 10,00 426 5.054 11,70 432 422 1,00 422 809 1,88 430
8 Thuaàn Ñænh 4.239 10,00 424 5.024 11,70 429 423 1,00 423 796 1,88 423
9 Huyeàn Ñænh 4.417 10,21 433 5.009 11,52 435 424 1,00 424 814 1,88 433
Trung bình trò 426 430 424 424
Taøi lieäu Nghieân cöùu ñòa baï trieàu Nguyeãn cuûa Nguyeãn Ñình Ñaàu(5) coù ghi:
Thöôùc moäc (Moäc xích = 424mm), thöôùc ruoäng (Ñieàn xích = 466mm). Taøi lieäu
naøy khoâng neâu roõ nguoàn goác xuaát xöù cuûa caùc caây thöôùc neâu treân, tuy nhieân ñaõ
xaùc ñònh theâm ñoä daøi cuûa Quan Moäc xích vaø Quan Ñieàn xích.
Taøi lieäu nghieân cöùu “Heä thoáng thöôùc ño trieàu Nguyeãn” cuûa Phan Thanh
Haûi(6) cuõng xaùc ñònh ñôn vò ño chieàu daøi giai ñoaïn ñaàu cuûa trieàu Nguyeãn (coøn
goïi laø thöôùc Kinh) 1 thöôùc = 424mm~425mm, giaù trò naøy töông ñöông vôùi Quan
Moäc xích. Ngoaøi ra, taøi lieäu nghieân cöùu naøy cuõng ñeà caäp ñeán 2 loaïi thöôùc Loã
Ban: loaïi thöù nhaát 1 thöôùc = 428mm vaø loaïi thöù hai 1 thöôùc = 388mm.
Vôùi nhöõng nguoàn tö lieäu treân ñaây, böôùc ñaàu xaùc ñònh coù 3 loaïi thöôùc ñöôïc
söû duïng phoå bieán trong hoaït ñoäng quy hoaïch xaây döïng döôùi trieàu Nguyeãn laø Loã
Ban xích (魯班尺), Quan Moäc xích (官木尺) vaø Quan Ñieàn xích (官田尺). Trong
ñoù, Loã Ban xích laø caây thöôùc coù nhieàu ñôn vò chieàu daøi khaùc nhau, bieân ñoä dao
ñoäng raát lôùn (1 xích = 298mm~424mm). Ñeå xaùc ñònh ñôn vò chieàu daøi cuï theå
cuûa 03 loaïi thöôùc naøy vaø moái quan heä giöõa chuùng, caàn thieát phaûi tìm hieåu roõ
hôn veà Loã Ban xích ñaõ ñöôïc nhaéc ñeán trong caùc taøi lieäu nghieân cöùu neâu treân.
2.2. Veà nguoàn goác cuûa thöôùc Loã Ban trieàu Nguyeãn
Loã Ban (魯班) laø moät nhaân vaät coù thaät ôû Trung Quoác, sinh naêm 507 tröôùc
Coâng nguyeân (thôøi Chieán quoác), teân thaät laø Coâng Du Ban, laø ngöôøi nöôùc Loã neân
thöôøng ñöôïc goïi laø Loã Ban. Töông truyeàn oâng laø moät baäc thaày veà xaây döïng ñoàng
thôøi cuõng laø moät thôï thuû coâng noåi tieáng, sau naøy ñöôïc toân laø oâng toå ngheà moäc
ôû Trung Quoác vaø caùc nöôùc coù aûnh höôûng vaên minh Trung Hoa.
Theo thoáng keâ thöôùc ño coå ñaïi Trung Quoác(7) thì töø thôøi nhaø Thöông (1600-
1046 TCN) ñeán nhaø Thanh (1644-1912) coù khoaûng 90 caây thöôùc ño chieàu daøi
hieän ñang ñöôïc löu giöõ vaø tröng baøy taïi caùc baûo taøng Trung Quoác. Söï ñoâ hoä cuûa
Trung Quoác vaø moái quan heä giao löu vaên hoùa giöõa caùc nöôùc ñoàng vaên chaâu AÙ
cho pheùp nghó ñeán söï lieân quan veà ñôn vò ño löôøng giöõa caùc quoác gia trong ñoù
coù Vieät Nam. Naêm 860-873 (Ñöôøng, nieân hieäu Haøm Thoâng), Kinh löôïc söù Cao
Bieàn xaây döïng thaønh Ñaïi La beân bôø soâng Toâ Lòch,(8) luùc ñoù Vieät Nam döôùi aùch
Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014 27

cai trò cuûa nhaø Ñöôøng, coù khaû naêng ñaõ duøng loaïi Moäc xích vôùi chieàu daøi khoaûng
293mm~295mm (trung bình trò laø 294mm).
Nhöõng caây thöôùc coå ñaïi Trung Quoác neâu treân coù quan heä ñôn vò chieàu daøi
vôùi thöôùc cuûa trieàu Nguyeãn laø: Moäc xích thôøi nhaø Ñöôøng (1 xích = 294mm), Moäc
xích thôøi Baéc Toáng (1 xích = 330mm), Haéc Taát Ñieâu Hoa Moäc xích thôøi Nam
Toáng (1 xích = 384mm).
Theo taøi lieäu Loã Ban kinh (魯班經, baûn goác chöõ Haùn) löu giöõ taïi Thö vieän
Baéc Kinh (Trung Quoác) vaø Vaên khoá Noäi caùc (Tokyo, Nhaät Baûn), thì Loã Ban xích
laø caây thöôùc do oâng Loã Ban saùng cheá ra, noù khoâng mang moät giaù trò ñôn vò
chieàu daøi cuï theå maø laø coâng thöùc tính ñöôøng cheùo cuûa hình vuoâng (hình 4, 5, 6).

Hình 4. Loã Ban Chaân xích (Nguoàn: Loã Ban kinh).

Hình 5. Khuùc xích chi ñoà cuûa Loã Ban (Nguoàn: Loã Ban kinh).

Hình 6.
Moái quan heä giöõa
ñôn vò chieàu daøi
(L) vaø Loã Ban
xích (Nguoàn:
Sinica Leidensia,
Carpentry and
Building in late
imperial China,
New York, 1993).
28 Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014

- Ñoái vôùi Trung Quoác, Ñaøi Loan vaø Nhaät Baûn, Loã Ban xích coù nghóa laø caây
thöôùc cuûa √ 2.
- Loã Ban xích = L (ñôn vò chieàu daøi) x 1,44 (一尺四寸四分).
- Theo toaùn hoïc Taây phöông, √ 2 = 1,414.
Nhö vaäy, thôøi kyø sô khai cuûa moân hình hoïc ôû Trung Quoác xaùc ñònh coâng
thöùc tính ñöôøng cheùo cuûa hình vuoâng, theo Loã Ban laø laáy 1 ñôn vò chieàu daøi laøm
cô sôû (L) x 1,44 seõ thaønh Loã Ban xích. Do ñoù, Loã Ban xích coù nhieàu giaù trò chieàu
daøi khaùc nhau tuøy theo thôøi kyø vaø tuøy theo quoác gia (hình 7). Coù theå quan saùt
phaân tích döôùi ñaây:
- Phaân tích 1 (Trung Quoác): 230mm (Tieàn Haùn) x 1,44 = 330mm (Baéc Toáng).
- Phaân tích 2 (Ñaøi Loan): 294mm (Ñöôøng) x 1,44 = 424mm (Ñaøi Baéc Phuû).
- Phaân tích 3 (Vieät Nam): 294mm (Ñöôøng) x 1,44 = 424mm (Nguyeãn).
- Phaân tích 4 (Nguyeãn/Vieät Nam): Laáy giaù trò Quan Moäc xích = 424mm
laøm cô sôû, seõ xaùc ñònh ñöôïc moái quan heä nhö sau:
→ 424mm - 42mm = 382mm (Loã Ban xích)
→ 424mm + 42mm = 466mm (Quan Ñieàn xích)

Hình 7. Giaù trò chieàu daøi cuûa caùc loaïi thöôùc Loã Ban trong caùc nöôùc ñoàng vaên chaâu AÙ
(Nguoàn: Sinica Leidensia, Carpentry and Building in late imperial China, New York, 1993).
Nhö vaäy, böôùc ñaàu coù theå nhaän ñònh: Coù söï lieân quan maät thieát giöõa ñôn
vò ño chieàu daøi cuûa Moäc xích (nhaø Ñöôøng/Trung Quoác) vaø Quan Moäc xích (nhaø
Nguyeãn/Vieät Nam) baèng pheùp toaùn x 1,44 cuûa Loã Ban. Theo ñoù, Quan Moäc xích
= 424mm ñöôïc chia thaønh 10 phaàn (heä thaäp phaân), tröø ñi 1 taác (42mm) seõ laø
Loã Ban xích, coäng theâm 1 taác seõ laø Quan Ñieàn xích.
Ñieàu naøy coøn theå hieän roõ treân vaät lieäu xaây döïng raát ñaëc tröng cuûa trieàu
Nguyeãn baèng quy caùch cuûa vieân gaïch voà (Ñieàu chuyeân) vaø gaïch Baùt Traøng
(Thieát chuyeân). Kích thöôùc maët cuûa gaïch voà laø 294mm x 147mm, xeáp 2 vieân
gaïch voà caïnh nhau theo chieàu doïc thì ñöôïc 1 vieân gaïch Baùt Traøng coù kích thöôùc
294mm x 294mm, ñöôøng cheùo cuûa vieân gaïch Baùt Traøng theo coâng thöùc Loã Ban
Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014 29

seõ laø 424mm = 1 Quan Moäc xích (294mm x 1,44 = 424mm). Treân thöïc teá, ñeå
thuaän tieän cho coâng taùc saûn xuaát vaät lieäu, kích thöôùc gaïch Baùt Traøng ñöôïc quy
ñònh laø 300 x 300mm, giaù trò naøy nhaân vôùi √ 2 cuõng baèng 424mm (hình 8, 9).

Hình 8. Kích thöôùc moãi caïnh gaïch Baùt Traøng. Hình 9. Kích thöôùc ñöôøng cheùo gaïch Baùt Traøng.
2.3. Haø ñoà, Laïc thö, Tænh ñieàn vaø moái quan heä vôùi ñôn vò ño chieàu daøi
Treân caùc caây thöôùc hieän ñang ñöôïc baûo quaûn vaø tröng baøy taïi Baûo taøng
Lòch söû Vieät Nam phaàn lôùn ñeàu coù bieåu töôïng Haø ñoà, Laïc thö vaø Tænh ñieàn.
Ngoaøi ra, maët thöôùc coù khaéc chöõ Loã Ban xích coù giaù trò chieàu daøi nhoû hôn maët
thöôùc coù khaéc chöõ Quan Moäc xích (hình 10, 11, 12, 13).

Hình 10. Thöôùc ño trieàu Nguyeãn tröng baøy taïi Baûo taøng Lòch söû Vieät Nam.
30 Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014

Hình 11.
Bieåu töôïng
Haø ñoà - Laïc
thö - Tænh
ñieàn treân
caùc caây
thöôùc trieàu
Nguyeãn.

Hình 12. Hình aûnh phaân tích nguyeân taéc cuûa bieåu töôïng Haø ñoà vaø Laïc thö.

Hình 13. Hình aûnh minh hoïa veà moái quan heä giöõa pheùp Tænh ñieàn vaø Laïc thö.
Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014 31

a. Bieåu töôïng Haø ñoà (河圖)
- Haø ñoà laø ñoà thuyeát do vua Phuïc Hy (khoaûng naêm 2800 TCN) laäp ra
döïa treân nhöõng vaïch khaéc treân löng con long maõ xuaát hieän ôû soâng Hoaøng Haø,
Trung Quoác.
- Ñaëc tröng cuûa Haø ñoà goàm caùc chaám traéng 1, 3, 5, 7, 9 töôïng tröng cho soá
döông/soá trôøi; caùc chaám ñen 2, 4, 6, 8, 10 töôïng tröng cho soá aâm/soá ñaát.
- Caùc soá trôøi coäng laïi laø 25, caùc soá ñaát coäng laïi laø 30, toång coäng laø 55. Soá
lôùn nhaát cuûa Haø ñoà laø 10, toång 2 soá nguyeân 5+5 = 10, do ñoù soá ñaëc tröng cuûa
Haø ñoà laø 10/soá aâm/ töôïng tröng cho ñaát.
b. Bieåu töôïng Laïc thö (洛書)
- Laïc thö laø ñoà thuyeát cuûa vua Vuõ (khoaûng naêm 2200 TCN) laäp ra döïa treân
caùc vaïch khaéc treân löng con ruøa xuaát hieän ôû soâng Laïc Thuûy (Trung Quoác).
- Ñaëc tröng cuûa Laïc thö goàm caùc chaám traéng 1, 3, 5, 7, 9 töôïng tröng cho
soá döông/soá trôøi; caùc chaám ñen 2, 4, 6, 8 töôïng tröng cho soá aâm/soá ñaát.
- Caùc soá trôøi coäng laïi laø 25, caùc soá ñaát coäng laïi laø 20, toång coäng laø 45. Soá
lôùn nhaát cuûa Laïc thö laø 9, toång 2 soá nguyeân 4+5 = 9, do ñoù soá ñaëc tröng cuûa Laïc
thö laø 9/soá döông/ töôïng tröng cho trôøi.
c. Bieåu töôïng Tænh ñieàn (井田)
- Pheùp Tænh ñieàn coù töø thôøi nhaø Chu (khoaûng 1046-220 TCN, Trung Quoác),
laø phöông phaùp ño ñaïc ñaát ñai, tính thueá ruoäng thôøi coå ñaïi. Tænh ñieàn nghóa laø
chia ñaát ra laøm 9 khu theo hình chöõ tænh (井), khu ôû giöõa laø coâng ñieàn, 8 khu
coøn laïi laø tö ñieàn.
- Töø nguyeân taéc cô baûn cuûa pheùp Tænh ñieàn naøy, caùc kinh ñoâ cuûa Trung
Hoa coå ñaïi (Tröôøng An, theá kyû 8), Nhaät Baûn (Bình Thaønh, theá kyû 8) vaø Vieät
Nam (Hueá, theá kyû 19) ñeàu aùp duïng ñeå quy hoaïch vaø xaây döïng kinh ñoâ cuûa mình.
Ñaëc tröng cuûa phöông phaùp quy hoaïch naøy laø duøng heä tröôïng/xích (1 tröôïng =
10 xích = 100 thoán) chia theo maët baèng löôùi vuoâng ñeå hoaïch ñònh vò trí cuûa heä
thoáng thaønh quaùch vaø caùc coâng trình kieán truùc.
Nhö vaäy, vieäc khaéc bieåu töôïng Haø ñoà, Laïc thö vaø Tænh ñieàn treân caùc caây
thöôùc trieàu Nguyeãn ñeàu mang yù nghóa saâu xa lieân quan ñeán caùc phaïm truø cô baûn
veà nhaân sinh quan, theá giôùi quan vaø vuõ truï quan cuûa neàn trieát hoïc coå ñaïi Ñoâng
phöông. Ngoaøi ra, caùc bieåu töôïng naøy nhö laø caåm nang höôùng daãn caùch söû duïng
thöôùc. Coù theå quan saùt phaân tích döôùi ñaây:
- Phaân tích 5 (Trung Quoác/Ñaøi Loan/Vieät Nam):
→ Moäc xích (330mm) ÷ Kim xích (297mm) = 10÷9
→ Moân Coâng xích (424mm) ÷ Ñinh Lan xích (384mm) = 10÷9
→ Quan Moäc xích (424mm) ÷ Loã Ban xích (382mm) = 10÷9
Hoaøn toaøn coù söï töông ñoàng veà tyû leä 10÷9 giöõa giaù trò chieàu daøi cuûa caùc caây
thöôùc theo phaân tích treân (baûng 4). Nhö vaäy coù theå nhaän ñònh raèng: Caây thöôùc
coù giaù trò lôùn öùng vôùi soá 10/Haø ñoà (soá aâm/soá ñaát) duøng ñeå quy hoaïch xaây döïng
coâng trình daân duïng (Döông cô); Caây thöôùc coù giaù trò nhoû öùng vôùi soá 9/Laïc thö
(soá döông/soá trôøi) duøng ñeå quy hoaïch xaây döïng coâng trình thôø cuùng (AÂm traïch).
32 Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014

Baûng 4. Phaân tích ñoái saùnh thöôùc ño coå ñaïi caùc nöôùc ñoàng vaên chaâu AÙ
Teân goïi Kích thöôùc/Ñôn vò Quoác gia
Stt Chöõ Vieät Chöõ Haùn mm Taác mm/Taác
1 Moân Coâng Xích 門公尺 424 10 42,4 Ñaøi Loan
2 Ñinh Lan Xích 丁蘭尺 384 10 38,4 Ñaøi Loan
3 Ñöôøng Xích 唐尺 424 10 42,4 Okinawa-Nhaät Baûn
4 Quan Moäc Xích 官木尺 424 10 42,4 Vieät Nam (Nguyeãn)
5 Loã Ban Xích 魯班尺 382 10 38,2 Vieät Nam (Nguyeãn)
6 Loã Ban Xích 魯班尺 298 8 37,3 Vieät Nam (Nguyeãn)
7 Moäc Xích 木尺 294 10 29,4 Trung Quoác (Ñöôøng)
8 Moäc Xích 木尺 330 10 33,0 Trung Quoác (Baéc Toáng)
9 Haéc Taát Ñieâu 黒漆雕花木尺 384 10 38,4 Trung Quoác (Nam Toáng)
Hoa Moäc Xích
Moät nguoàn taøi lieäu Haùn Noâm khaùc xuaát baûn naêm Nhaâm Daàn (1902) döôùi
thôøi Thaønh Thaùi(9) coù ghi cheùp: “Ñieàn xích ñöông moäc xích nhaát xích nhaát thoán;
Kinh xích ñöông moäc xích cöûu thoán linh Baéc Kyø duïng chi; Taây xích ñöông boån
quoác moäc xích nhò xích tam thoán nguõ phaân” (田尺當木尺一尺一寸徑尺當木尺九寸零
北圻用之西尺當本国木尺二尺三寸五分). Theo ñoù, Ñieàn xích = Moäc xích x 1,1; Kinh
xích = Moäc xích x 0,9; vaø Taây xích (1 meùt) = Moäc xích x 2,35. Theo keát quaû tính
toaùn thì Moäc xích = 426mm (1.000mm ÷ 2,35 = 425,5mm), Ñieàn xích = 468mm
(425mm x 1,1 = 468,05mm) vaø Kinh xích = 383mm (425mm x 0,9 = 382,5mm).
Vôùi nhöõng phaân tích treân ñaây, coù theå nhaän ñònh raèng: Coù 3 caây thöôùc ñöôïc
söû duïng trong coâng taùc ño ñaïc ñaát ñai vaø quy hoaïch xaây döïng döôùi trieàu Nguyeãn:
Quan Ñieàn xích (1 xích = 466~468mm), Quan Moäc xích (1 xích = 424~426mm)
vaø Loã Ban xích/Kinh xích (1xích = 382~383mm) vôùi moái quan heä tyû leä chieàu
daøi giöõa chuùng laø: 466÷424÷382 hoaëc 468÷426÷383 = 11÷10÷9. Nhö vaäy, Loã
Ban xích chính laø Kinh xích (thôøi nhaø Leâ maø vua Gia Long ñaõ söû duïng laïi).
Vaø caây thöôùc ñaõ ñöôïc duøng ñeå quy hoaïch xaây döïng caùc laêng taåm trieàu Nguyeãn
noùi chung vaø laêng Minh Maïng noùi rieâng laø Loã Ban xích vôùi giaù trò 1 xích =
382~383mm ñöôïc trieån khai töø Quan Moäc xích theo nguyeân taéc 10÷9 cuûa Haø
ñoà/Laïc thö.
3. Nhöõng phaùt hieän môùi veà nguyeân taéc quy hoaïch laêng Hoaøng ñeá
Minh Maïng
Caùc nguoàn söû lieäu trieàu Nguyeãn khi moâ taû toång theå laêng Minh Maïng ñeàu
baét ñaàu töø Böûu Thaønh höôùng taây sang ñoâng theo truïc Duõng Ñaïo vaø ra hai beân
taû/höõu theo höôùng baéc sang nam, trong ñoù yeáu toá Hoa Bieåu Truï ñöôïc moâ taû
moät caùch troïng taâm xaùc ñònh truïc khoâng gian trung taâm cuûa toång theå kieán truùc
chính töø trong ra ngoaøi laø: Böûu Thaønh, Tam Taøi Sôn, taåm ñieän vaø Baùi Ñình.(10)
Thoâng tin naøy laø söï gôïi yù höõu ích xaùc ñònh truïc cô sôû cho vieäc trieån khai phaân
tích löôùi tröôïng.
Trong phaân tích naøy, chuùng toâi söû duïng heä löôùi tröôïng vôùi giaù trò 1 tröôïng
= 3.820mm (tröôïng cuûa Loã Ban xích), trieån khai töø truïc trung taâm (truïc Duõng
Ñaïo) theo höôùng ñoâng-taây vaø truïc ñi qua tim cuûa hai truï Hoa Bieåu theo höôùng
baéc-nam. Keát quaû phaân tích cho thaáy:
Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014 33

3.1. Hoa Bieåu Truï vaø
moái quan heä giöõa Böûu
Thaønh vaø taåm ñieän
(hình 14)
Theo höôùng baéc-nam ñoái
xöùng qua truïc Duõng Ñaïo,
oâ tröôïng thöù 10 tính töø
truïc Duõng Ñaïo ra hai beân
taû/höõu laø vò trí cuûa hai
Hoa Bieåu Truï (khoaûng
caùch tim-tim cuûa Hoa
Bieåu Truï laø 19 tröôïng)
ñöôïc ñaët treân hai ngoïn
nuùi laø Thaønh Sôn (taû) vaø
Bình Sôn (höõu); OÂ tröôïng
thöù 8 ra hai beân taû/höõu
laø giôùi haïn maët baéc vaø
maët nam cuûa khu vöïc
taåm ñieän  (beà ngang cuûa
khu vöïc taåm ñieän laø 16
tröôïng); OÂ tröôïng thöù 3
ra hai beân taû/höõu laø giôùi
haïn cuûa töôøng maët baéc
vaø maët nam cuûa Suøng AÂn
Ñieän (beà ngang cuûa Suøng
AÂn Ñieän laø 6 tröôïng) vaø oâ
tröôïng thöù 11 ra hai beân
taû/höõu laø giôùi haïn maët
baéc vaø maët nam cuûa Böûu
Thaønh (ñöôøng kính cuûa
Hình 14. Baûn ñoà phaân tích löôùi tröôïng khu vöïc trung taâm laêng Minh Böûu Thaønh laø 22 tröôïng).
Maïng (döïa treân tö lieäu traéc ñaïc cuûa Vieän Di saûn Waseda, Tokyo,
Nhaät Baûn baèng maùy toaøn ñaïc quang tuyeán vaø ñònh vò GPS)Theo höôùng ñoâng-taây
tính töø truïc tim cuûa Hoa
Bieåu Truï vaøo ñeán Böûu Thaønh Moân = khoaûng caùch ra ñeán taâm ñieåm cuûa Suøng
AÂn Ñieän = 27 tröôïng (vò trí Böûu Thaønh Moân vaø taâm ñieåm cuûa Suøng AÂn Ñieän ñoái
xöùng nhau qua truïc tim Hoa Bieåu Truï); Töø truïc tim cuûa Hoa Bieåu Truï vaøo ñeán
taâm ñieåm cuûa Böûu Thaønh = khoaûng caùch ra ñeán taâm ñieåm cuûa Hieån Ñöùc Moân =
38 tröôïng (taâm ñieåm cuûa Böûu Thaønh vaø taâm ñieåm cuûa Hieån Ñöùc Moân ñoái xöùng
nhau qua truïc tim Hoa Bieåu Truï); Töø truïc tim cuûa Hoa Bieåu Truï vaøo ñeán giôùi
haïn caáp thöù nhaát cuûa Böûu Thaønh = khoaûng caùch ra ñeán giôùi haïn maët taây cuûa
Suøng AÂn Ñieän = 24 tröôïng; Khoaûng caùch töø truïc Duõng Ñaïo ra ñeán meùp ngoaøi
cuûa Hoa Bieåu Truï = khoaûng caùch töø truïc tim Hoa Bieåu Truï ra ñeán giôùi haïn maët
taây cuûa Tröøng Minh Hoà (töùc laø giôùi haïn loái vaøo Minh Laâu töø höôùng ñoâng qua 3
chieác caàu laø Trung Ñaïo Kieàu, Taû Phuø Kieàu vaø Höõu Baät Kieàu).
34 Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014

Hình 15. Böûu Thaønh (nhìn töø Minh Laâu). Hình 16. Taåm ñieän (nhìn töø Minh Laâu).

Nhö vaäy coù theå nhaän ñònh raèng: Truïc tim Hoa Bieåu Truï (höôùng baéc-nam)
vaø truïc Duõng Ñaïo (höôùng ñoâng-taây) chính laø hai yeáu toá cô sôû ñeå quy hoaïch caùc
haïng muïc coâng trình chính cuûa laêng. Ñaây laø phöông phaùp quy hoaïch ñoái xöùng
theo caû hai truïc baéc-nam vaø ñoâng-taây raát ñaëc tröng cuûa laêng Minh Maïng.
Böûu Thaønh laø nôi an taùng cuûa theå xaùc (hình 15), taåm ñieän (Suøng AÂn Ñieän)
laø nôi cö nguï cuûa linh hoàn (hình 16). Söï boá trí ñoái xöùng vò trí cuûa Böûu Thaønh
Moân vaø taâm ñieåm cuûa Suøng AÂn Ñieän; Vò trí taâm ñieåm cuûa Hieån Ñöùc Moân vaø taâm
ñieåm cuûa Böûu Thaønh theo töøng caëp qua truïc tim cuûa Hoa Bieåu Truï laø yù töôûng
quy hoaïch coù chuû ñích. ÔÛ ñaây coù söï caân baèng ñan xen giöõa thöïc vaø aûo, giöõa coõi
aâm vaø coõi döông, giöõa theå xaùc vaø linh hoàn; Cöûa cuûa nôi linh hoàn cö nguï (Hieån
Ñöùc Moân) caân baèng vôùi nôi maø theå xaùc ñöôïc an taùng (Böûu Thaønh), cöûa cuûa nôi
an taùng theå xaùc (Böûu Thaønh Moân) caân baèng vôùi nôi linh hoàn cö nguï (Suøng AÂn
Ñieän). Vì vaäy, neáu xem truïc Duõng Ñaïo theo höôùng ñoâng-taây laø truïc quy hoaïch
xaây döïng thì truïc tim Hoa Bieåu Truï theo höôùng baéc-nam laø truïc taâm linh. Ñaây
laø bieåu hieän coù chuû ñích veà söï caân baèng tónh giöõa theå xaùc vaø linh hoàn cuûa vò
Hoaøng ñeá khi trôû veà vôùi coõi vónh haèng.
3.2. Nguyeân taéc quy hoaïch caùc khu vöïc treân truïc Duõng Ñaïo (hình 17)
Truïc Duõng Ñaïo höôùng ñoâng-taây ôû vò trí trung taâm treân ñoù boá trí caùc haïng
muïc quan troïng: Töø trong ra laø Böûu Thaønh, Minh Laâu, Suøng AÂn Ñieän, Hieån Ñöùc
Moân, Bi Ñình vaø ngoaøi cuøng laø Ñaïi Hoàng Moân. Caùc coâng trình phoái thuoäc khaùc
nhö Ñoâng/Taây Phoái Ñieän, Taû/Höõu Tuøng Vieän, Hoa Bieåu Truï ñöôïc boá trí hai beân
theo nguyeân taéc ñoái xöùng tuyeät ñoái qua truïc.
Theo chieàu truïc ñoâng-taây, töø truïc tim Hoa Bieåu Truï trôû ra phía tröôùc
khoâng coøn moái quan heä tyû leä naøo vôùi khu vöïc phía sau tính töø truïc tim Hoa
Bieåu Truï vaøo ñeán Böûu Thaønh. Coù theå hieåu raèng, sau khi quy hoaïch vò trí cuûa
Böûu Thaønh vaø taåm ñieän baèng nguyeân taéc ñoái xöùng qua truïc tim Hoa Bieåu Truï,
caùc khu vöïc coøn laïi tính töø tim Hoa Bieåu Truï ra ñeán Ñaïi Hoàng Moân ñöôïc quy
hoaïch baèng moät nguyeân taéc khaùc (nguyeân taéc tònh tieán löôùi tröôïng), cuï theå laø:
- Khoaûng caùch töø tim Hoa Bieåu Truï ra ñeán giôùi haïn maët taây cuûa khu vöïc
taåm ñieän = chieàu daøi cuûa khu vöïc taåm ñieän = 19,5 tröôïng, dieän tích cuûa khu vöïc
taåm ñieän laø 16 tröôïng (chieàu ngang) x 19,5 tröôïng (chieàu daøi) → (A);
Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014 35

Hình 17.
Baûn ñoà
phaân tích
nguyeân taéc
quy hoaïch
caùc khu vöïc
treân truïc
Duõng Ñaïo.

- Töø giôùi haïn maët ñoâng khu vöïc taåm ñieän (töø Hieån Ñöùc Moân) ra Baùi Ñình
3 caáp, moãi caáp 4 tröôïng, toång dieän tích Baùi Ñình 12 tröôïng vuoâng → (B);
- Töø caáp thöù ba cuûa Baùi Ñình ra ñeán baäc caáp tröôùc Bi Ñình = khoaûng caùch
töø Bi Ñình ra ñeán Ñaïi Hoàng Moân = 11 tröôïng (dieän tích cuûa moãi khoaûng saân
naøy = 12 tröôïng x 11 tröôïng) → (C).
- Töø Ñaïi Hoàng Moân ra ñeán bình phong phía tröôùc laø 7 tröôïng.
3.3. Vò trí vaø quy moâ caùc coâng trình kieán truùc khu vöïc trung taâm
(hình 18)
Suøng AÂn Ñieän vôùi tö caùch laø chuû ñieän ñöôïc quy hoaïch trong phaïm vi 6
tröôïng vuoâng treân truïc Duõng Ñaïo. Vò trí taâm ñieåm cuûa ngoâi ñieän naøy coù quan
36 Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014

heä ñoái xöùng vôùi Böûu
Thaønh Moân qua truïc
tim cuûa Hoa Bieåu Truï
nhö ñaõ ñeà caäp ôû treân,
tuy nhieân heä löôùi coät
cuûa coâng trình naøy
khoâng coù moái quan
heä naøo vôùi heä löôùi
tröôïng quy hoaïch
toång theå nhöng laïi coù
moái quan heä khaùc vôùi
caùc coâng trình xung
quanh, cuï theå laø:
- Dieän tích 5 gian
chính cuûa Chính
Ñieän = dieän tích
Ñoâng/Taây Phoái Ñieän
= dieän tích Taû/Höõu
Tuøng Vieän = 44 xích
x 26,3 xích;
- Khoaûng caùch töø truïc
Duõng Ñaïo ra ñeán neàn
Ñoâng/Taây Phoái Ñieän
vaø Taû/Höõu Tuøng Vieän
= chieàu ngang cuûa 5
gian Chính Ñieän =
44 xích;
Hình 18. Moái quan heä vò trí vaø quy moâ caùc coâng trình
- Vò trí cuûa 4 coâng
kieán truùc khu vöïc taåm ñieän. trình Ñoâng/Taây Phoái
Ñieän vaø Taû/Höõu Tuøng Vieän ñöôïc xaùc ñònh döïa vaøo giôùi haïn 4 maët neàn cuûa khu
vöïc taåm ñieän, töø meùp neàn khu vöïc taåm ñieän vaøo phía trong 1 tröôïng laø meùp
neàn coâng trình;
- Kích thöôùc beà ngang cuûa Hieån Ñöùc Moân = kích thöôùc moãi caïnh cuûa Minh
Laâu = 31,2 xích; kích thöôùc beà ngang cuûa Ñoâng/Taây Phoái Ñieän = kích thöôùc moãi
caïnh cuûa Bi Ñình = 26,3 xích;
- Kích thöôùc beà ngang cuûa saân Baùi Ñình = khoaûng töø Hieån Ñöùc Moân vaøo
ñeán taâm ñieåm cuûa Suøng AÂn Ñieän = 12 tröôïng; Toång dieän tích 3 caáp saân Baùi
Ñình = 12 tröôïng x 12 tröôïng = 3/4 dieän tích khoaûng saân töø Hieån Ñöùc Moân vaøo
ñeán taâm ñieåm cuûa Suøng AÂn Ñieän (16 tröôïng x 12 tröôïng).
Nhö vaäy coù theå nhaän ñònh: Khu vöïc trung taâm laêng Minh Maïng ñöôïc
quy hoaïch theo 3 nguyeân taéc côn baûn: 1) Nguyeân taéc ñoái xöùng truïc; 2) Nguyeân
taéc tònh tieán löôùi tröôïng; 3) Nguyeân taéc trieån khai ñôn vò dieän tích cô sôû. Moãi
nguyeân taéc ñöôïc aùp duïng cho moät muïc ñích cuï theå, caû 3 nguyeân taéc ñöôïc aùp duïng
Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014 37

ñoàng thôøi moät caùch nhaát quaùn vaø coù trình töï töø toång theå ñeán chi tieát. Trong ñoù,
vieäc quy hoaïch vò trí cuûa phaàn laêng (Böûu Thaønh) vaø phaàn taåm (Suøng AÂn Ñieän)
ñoái xöùng qua truïc tim Hoa Bieåu Truï laø troïng taâm ñeå töø ñoù trieån khai caùc nguyeân
taéc quy hoaïch khaùc.
Minh Laâu (明楼) vôùi yù nghóa laø caùi laàu saùng (hình 19) ñöôïc quy hoaïch ôû
coát cao ñoä töông ñoàng vôùi coát neàn cuûa khu vöïc taåm ñieän vaø toïa laïc ôû vò trí ngay
tröôùc truïc tim Hoa Bieåu Truï. Töø ñaây coù theå quan saùt ñöôïc boán phöông taùm
höôùng cuûa laêng Minh Maïng. Nhìn veà höôùng ñoâng (nôi baét ñaàu) laø taåm ñieän/linh
hoàn, nhìn veà höôùng taây (choán ñi veà) laø Böûu Thaønh/theå xaùc, nhìn veà höôùng baéc
(höôùng toå tieân) coù 5 ngoïn ñoài vôùi 5 coâng trình kieán truùc (Phuùc Am Sôn ñaët Truy
Tö Trai, Ñaïo Thoáng Sôn ñaët Quan Lan Sôû, Khaûi Thaïch Sôn ñaët Linh Phöông
Caùc, Ñöùc Hoùa Sôn ñaët Thuaàn Loäc Hieân, Tónh Sôn ñaët Taû Tuøng Phoøng), nhìn
veà höôùng nam (höôùng thaùnh nhaân) coù 1 ngoïn ñoài vaø 1 hoøn ñaûo (YÙ Sôn ñaët Höõu
Tuøng Phoøng, Traán Thuûy Ñaûo ñaët Hö Hoaøi Taï). Toång coäng coù 6 ngoïn ñoài vaø 1
hoøn ñaûo, treân ñoù coù 7 coâng trình kieán truùc töôïng tröng cho Baéc Ñaåu Tinh/Vuõ
truï (hình 20). Nhö vaäy, Minh Laâu nhö laø ñieåm döøng cuoái cuøng cuûa thöïc taïi ñeå
böôùc qua moät caùnh coång khaùc: Caùnh coång sang theá giôùi beân kia.

Hình 19.
Coâng trình
Minh Laâu
nhìn töø
höôùng ñoâng.

Thay lôøi keát
Moät neàn kieán truùc coù thöùc laø moät neàn kieán truùc coù ñaúng caáp trong lòch söû
coâng ngheä kieán truùc theá giôùi. Ñoù laø moät trong nhöõng lyù do quan troïng maø quaàn
theå di tích kieán truùc trieàu Nguyeãn ñöôïc coâng nhaän laø di saûn vaên hoùa nhaân loaïi.
Qua baøi vieát naøy, chuùng toâi mong muoán chuyeån taûi ñeán ñoäc giaû moät vaøi thoâng tin
nhö moät phaàn nhoû thoâng ñieäp töø quaù khöù maø chuùng toâi may maén lónh hoäi ñöôïc.
Di saûn vaên hoùa cuûa tieàn nhaân ñeå laïi khoâng chæ coù giaù trò kinh teá du lòch
vôùi vieäc toå chöùc tour tuyeán vaø phaùt trieån dòch vuï, noù coøn haøm chöùa nhöõng giaù
trò cao quyù hôn nöõa laø giaù trò lòch söû-vaên hoùa, giaù trò khoa hoïc-coâng ngheä vaø
38 Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014

Hình 20.
Maët baèng toång theå
laêng Minh Maïng
vaø caùc coâng trình
phoái thuoäc treân
caùc ngoïn ñoài.

Ghi chuù:
1) Truy Tö Trai
(Phuùc Am Sôn);
2) Quan Lan Sôû/
Ñaïo Thoáng Sôn;
3) Linh Phöông
Caùc/Khaûi
Thaïch Sôn;
4) Thuaàn Loäc Hieân/
Ñöùc Hoùa Sôn;
5) Taû Tuøng Phoøng/
Tónh Sôn; 6) Höõu
Tuøng Phoøng/YÙ Sôn;
7) Hö Hoaøi Taï/Traán
Thuûy Ñaûo.

giaù trò tình caûm maø trong ñoù, söï ngöôõng moä vaø loøng toân kính ñoái vôùi di saûn
vaên hoùa cuûa cha oâng ñeå laïi seõ goùp phaàn xaây döïng khoái ñoaøn keát thoáng nhaát, laø
danh döï vaø söùc maïnh cuûa moät coäng ñoàng daân toäc trong tieán trình hoøa nhaäp vôùi
coäng ñoàng theá giôùi.
Do ñoù, coâng cuoäc baûo toàn truøng tu di tích caàn höôùng tôùi muïc tieâu troïng taâm
laø baûo toàn nguyeân veïn caùc giaù trò di saûn oâng cha ñeå laïi, giaûi maõ nhöõng thoâng
ñieäp quaù khöù thoâng qua hoaït ñoäng nghieân cöùu baûo toàn ñeå laøm giaøu theâm voán di
saûn vaên hoùa voâ giaù cho caùc theá heä con chaùu mai sau.
Hueá, thaùng 8/2014
LVA-NTB
CHUÙ THÍCH
(1) Quoác Söû Quaùn trieàu Nguyeãn, Ñaïi Nam thöïc luïc (Chính bieân), taäp 6, Nxb Giaùo duïc, Haø Noäi,
2007, tr. 33.
(2) Ñaïi Nam thöïc luïc, taäp 5, Sñd, tr. 780.
(3) Ñaïi Nam thöïc luïc, taäp 5, Sñd, tr. 889.
Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014 39

(4) Cao Xuaân Duïc, Quoác trieàu chaùnh bieân toaùt yeáu, quyeån II, Nhoùm Nghieân cöùu Söû ñòa Vieät Nam,
Saøi Goøn, 1972, tr. 41.
(5) Nguyeãn Ñình Ñaàu, Nghieân cöùu ñòa baï trieàu Nguyeãn, taäp Thöøa Thieân phuû, Nxb TP Hoà Chí
Minh, 1997, tr. 4.
(6) Phan Thanh Haûi, “Heä thoáng thöôùc ño trieàu Nguyeãn”, Nghieân cöùu Hueá, taäp 5-2003, tr. 319-327.
(7) Baûng thoáng keâ thöôùc ño coå ñaïi Trung Quoác (Taøi lieäu thoáng keâ cuûa Vieän Di saûn Waseda,
Tokyo, Nhaät Baûn 1994-2012). Xem phuï luïc.
(8) Quoác Söû Quaùn trieàu Nguyeãn, Khaâm ñònh Vieät söû thoâng giaùm cöông muïc (Tieàn bieân), quyeån
IV, Nxb Giaùo duïc, Haø Noäi, 1998, tr. 56-62.
(9) Ñaëng Xuaân Baûng, Nam phöông danh vaät bò khaûo, quyeån haï, muïc Hoä coâng, tôø 18a, doøng
3-4, Nxb Thieän Ñình Ñònh Baûn, Thaønh Thaùi Nhaâm Daàn, 1902 (Nguoàn: Thö vieän Quoác gia
Vieät Nam).
(10) Noäi Caùc trieàu Nguyeãn, Khaâm ñònh Ñaïi Nam hoäi ñieån söï leä (Chính bieân), Coâng Boä, taäp 13
(quyeån 216), Nxb Thuaän Hoùa, Hueá, 1993, tr. 322.
TAØI LIEÄU THAM KHAÛO
1. Sinica Leidensia, Carpentry and Building in late imperial China, New York, 1993.
2. Alfred Schinz, The Magic Square Cities in Ancient China, London, 1996.
3. Naikaku Bunko, Lu Ban Jing [Loã Ban kinh - 魯班經], Tokyo, Japan.
4. Baùo caùo keát quaû traéc ñaïc toång theå laêng Minh Maïng cuûa Vieän Nghieân cöùu Di saûn Theá giôùi
UNESCO, Ñaïi hoïc Waseda, Tokyo, Nhaät Baûn naêm 2002-2006 (baèng maùy toaøn ñaïc quang
tuyeán vaø ñònh vò GPS).
5. Mai Khaéc ÖÙng, Laêng cuûa Hoaøng ñeá Minh Maïng, Hoäi Söû hoïc Thöøa Thieân Hueá, 1993.
6. Traàn Vaên Tam, Xaây döïng nhaø ôû theo ñòa lyù thieân vaên dòch lyù, Nxb Vaên hoùa-Thoâng tin, 2000.
7. Thieäu Vó Hoa, Baùch khoa thö phong thuûy, Nxb Thôøi ñaïi, 2012.
8. Ngoï Vinh, Höôùng daãn söû duïng thöôùc Loã Ban, Nxb Hoàng Ñöùc, 2013.
TOÙM TAÉT
Baûo toàn di saûn kieán truùc laø hoaït ñoäng baûo toàn höõu thöùc, noù khoâng chæ coù nghóa laø baûo toàn
caùc coâng trình di tích hieän höõu maø coøn coù nghóa laø löu truyeàn taát caû nhöõng tri thöùc vaø khaùi nieäm
lieân quan ñeán di saûn kieán truùc ñoù, nhaèm ñaûm baûo cho söï phaùt trieån neàn kieán truùc tieáp noái ñaäm ñaø
baûn saéc daân toäc treân cô sôû keá thöøa truyeàn thoáng. Baøi vieát naøy laø söï ñuùc keát böôùc ñaàu nhöõng tri
thöùc veà di saûn kieán truùc Hueá thoâng qua vieäc phaân tích nguyeân taéc quy hoaïch laêng cuûa Hoaøng ñeá
Minh Maïng vaø lyù giaûi nguoàn goác cuûa caây thöôùc Loã Ban trieàu Nguyeãn vaøo theá kyû 19 ôû Vieät Nam ñaõ
ñöôïc söû duïng ñeå thieát keá xaây döïng khu laêng taåm naøy.

ABSTRACT
NEW FINDINGS ABOUT MINH MAÏNG ROYAL TOMB AND
THE ORIGIN OF LU BAN RULER UNDER THE NGUYEÃN DYNASTY
Architectural heritage conservation is a conscious conservation activity. Thus, we not only
conserve existing historic monuments, but also disseminate knowledge and concepts concerning
to those heritages in order to ensure the development of the succeeding architecture based on its
national tradition. This paper initially sums up the knowledge relared to architectural monuments
in Hueá through analyzing planning principles of Minh Maïng’s mausoleum and explaining the
origin of Lu Ban ruler used under the Nguyeãn Dynasty in 19th century to design and construct
Minh Maïng’s mausoleum.

* Giaùo sö Hoaøng Ñaïo Kính, Vaên hoùa kieán truùc Vieät Nam, Nxb …, Haø noäi 2012.
40 Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014

PHUÏ LUÏC
BAÛNG THOÁNG KEÂ THÖÔÙC ÑO COÅ ÑAÏI TRUNG QUOÁC
(Taøi lieäu thoáng keâ cuûa Vieän Di saûn Waseda, Nhaät Baûn)

Teân goïi Ñoä
Trieàu
Stt daøi Taây lòch Nguoàn goác
Chöõ Vieät Chöõ Haùn ñaïi
(mm)
(1) (2) (3) (4) (5 (6) (7)
1 Nha Xích 牙尺 157,80 Thöông 1600-1046 (BC) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
2 Nha Xích 牙尺 158,00 Thöông 1600-1046 (BC) Baûo taøng
Thöôïng Haûi
3 Ñoàng Xích 銅尺 231,00 Chieán TK 5-221 (BC) Ñaïi hoïc
Quoác Nam Kinh
4 Moäc Xích 木尺 230,00 Tieàn Haùn 203(BC)-220(AD) Baûo taøng Khu töï trò
Traùng toäc
Quaûng Taây
5 Truùc Xích 竹尺 230,00 Tieàn Haùn 203(BC)-220(AD) Baûo taøng Khu töï trò
Traùng toäc
Quaûng Taây
6 Thaùc Kim 錯金鉄尺 232,00 Tieàn Haùn 203(BC)-220(AD) Sôû Nghieân cöùu
Thieát Xích Khaûo coå-Vieän KHXH
Trung Quoác
7 Ñoàng Xích 銅尺 235,00 Tieàn Haùn 203(BC)-220(AD) Baûo taøng
tænh Sôn Ñoâng
8 Truùc Xích 竹尺 236,00 Tieàn Haùn 203(BC)-220(AD) Baûo taøng
tænh Cam Tuùc
9 Moäc Xích 木尺 232,00 Tieàn Haùn 203(BC)-220(AD) Baûo taøng
tænh Cam Tuùc
10 Laêng Hình 菱形紋銅尺 229,40 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng thaønh phoá
Vaên Ñoàng Xích Quaûng Chaâu
11 Ngoïc Xích 玉尺 229,00 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
tænh Giang Nam
12 Laêng Hình 菱形紋銅尺 234,60 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
Vaên Ñoàng Xích tænh Hoà Nam
13 Laêng Hình 菱形紋銅尺 232,90 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
Vaên Ñoàng Xích tænh Hoà Nam
14 Ñieåu Thuù Vaên 鳥獣紋銅尺 233,90 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
Ñoàng Xích tænh Hoà Nam
15 Ñieåu Thuù Vaên 鳥獣紋銅尺 236,30 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
Ñoàng Xích tænh Hoà Nam
16 Long Phöôïng 竜鳳紋銅尺 237,20 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng thaønh phoá
Vaên Ñoàng Xích Ngoâ Chaâu
17 Kim Ñoàng Xích 金銅尺 236,00 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
18 Coát Xích 骨尺 238,00 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng Laïc Döông
19 Ñoàng Xích 銅尺 231,00 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
20 Ñoàng Xích 銅尺 237,00 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
tænh Quaûng Ñoâng
Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014 41

(1) (2) (3) (4) (5 (6) (7)
21 Thaùi Hoäi 彩絵骨尺 229,50 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng Khu töï trò
Coát Xích Hoài toäc Ninh Haï
22 Ñoàng Xích 銅尺 237,50 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
tænh An Huy
23 Ñoàng Xích 銅尺 240,80 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
tænh Chieát Giang
24 Coát Xích 骨尺 237,00 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng Laïc Döông
25 Ñoàng Xích 銅尺 237,50 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
tænh Giang Taây
26 Nha Xích 牙尺 235,00 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
Haøo Huyeän
27 Ñoàng Khueâ 銅圭表尺 230,00 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
Bieåu Xích Nam Kinh
28 Ñoàng Xích 銅尺 236,50 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
tænh Hoà Nam
29 Ñoàng Xích 銅尺 238,60 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
tænh Hoà Nam
30 Ñoàng Xích 銅尺 233,70 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
tænh Hoà Nam
31 Ñoàng Xích 銅尺 234,60 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
tænh Hoà Nam
32 Ñoàng Xích 銅尺 236,00 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
tænh Hoà Nam
33 Nha Xích 牙尺 231,70 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
tænh Sôn Taây
34 Coát Xích 骨尺 237,00 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng Laïc Döông
35 Truùc Xích 竹尺 235,00 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
tænh Cam Tuùc
36 Coát Xích 骨尺 238,30 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
tænh Cam Tuùc
37 Coát Xích 骨尺 230,00 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng
Laïc Döông
38 Coát Xích 骨尺 232,00 Haäu Haùn 947-950 (AD) Sôû Nghieân cöùu Khaûo
coå - Vieän KHXH
Trung Quoác
39 Ñoàng Xích 銅尺 225,00 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng Khu töï trò
Traùng toäc Quaûng Taây
40 Ñoàng Xích 銅尺 231,00 Haäu Haùn 947-950 (AD) Baûo taøng thaønh phoá
Hoaøi Nam
41 Coát Xích 骨尺 238,00 Maït Haäu 950 (AD) Baûo taøng
Haùn tænh Lieâu Ninh
42 Coát Xích 骨尺 238,00 Tam Quoác 220-280 (AD) Baûo taøng
Nguïy tænh Cam Tuùc
43 Coát Xích 骨尺 238,00 Tam Quoác 220-280 (AD) Baûo taøng thaønh phoá
Nguïy Gia Duïc Quan
44 Ngaân Nhuõ Ñinh 銀乳釘竹尺 242,00 Tam Quoác 220-280 (AD) Baûo taøng
Truùc Xích Ngoâ tænh Giang Taây
45 Ñoàng Xích 銅尺 235,00 Tam Quoác 220-280 (AD) Baûo taøng
Ngoâ tænh Giang Taây
42 Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014

(1) (2) (3) (4) (5 (6) (7)
46 Nha Xích 牙尺 241,50 Taây Taán 266-316 (AD) Cuïc Quaûn lyù vaên vaät
thaønh phoá Baéc Kinh
47 Coát Xích 骨尺 244,70 Taây Taán 266-316 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
48 Coát Xích 骨尺 243,00 Taây Taán 266-316 (AD) Baûo taøng Laïc Döông
49 Moäc Xích 木尺 245,00 Taây Taán 266-316 (AD) Baûo taøng
tænh Giang Taây
50 Moäc Xích 木尺 245,00 Baéc 397-439 (AD) Baûo taøng Duy Ngoâ
Löông Nhó Taân Cöông
51 Coát Xích 骨尺 242,00 Haäu 907-923 (AD) Sôû Nghieân cöùu vaên
Löông vaät Ñoân Hoaøng
52 Coát Xích 骨尺 242,00 Haäu 907-923 (AD) Sôû Nghieân cöùu vaên
Löông vaät Ñoân Hoaøng
53 Ñoàng Xích 銅尺 250,00 Nam Trieàu 420-589 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
54 Kim Ñoàng Xích 金銅尺 252,00 Nam Trieàu 420-589 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
55 Ñoàng Xích 銅尺 309,00 Baéc Nguïy 386-534 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
56 Nhaân Vaät Hoa 人物花卉 296,70 Tuyø 581-619 (AD) Vieän Baûo taøng
Huûy Ñoàng Xích 銅尺 Ñöôøng Coá Cung
57 Long Vaên 竜紋銅尺 297,10 Ñöôøng 618-907 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Ñoàng Xích Trung Quoác
58 Luõ Nha Xích 鏤牙尺 302,30 Ñöôøng 618-907 (AD) Baûo taøng
Thöôïng Haûi
59 Ñieâu Hoa 彫花木尺 290,00 Ñöôøng 618-907 (AD) Baûo taøng Duy Ngoâ
Moäc Xích Nhó Taân Cöông
60 Moäc Xích 木尺 293,00 Ñöôøng 618-907 (AD) Baûo taøng Duy Ngoâ
Nhó Taân Cöông
61 Moäc Xích 木尺 295,00 Ñöôøng 618-907 (AD) Sôû Baûo quaûn vaên vaät
Thoå Loã Phieân
62 Kim Ñoàng Xích 金銅尺 304,00 Ñöôøng 618-907 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
63 Ñoàng Xích 銅尺 306,70 Ñöôøng 618-907 (AD) Baûo taøng
tænh Thieåm Taây
64 Khaéc Hoa 刻花銅尺 299,70 Ñöôøng 618-907 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Ñoàng Xích Trung Quoác
65 Ñoàng Xích 銅尺 310,00 Ñöôøng 618-907 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
66 Kim Ñoàng Xích 金銅尺 308,10 Ñöôøng 618-907 (AD) Baûo taøng
Laïc Döông
67 Thaùc Kim 錯金鉄尺 306,00 Ñöôøng 618-907 (AD) Vieän Baûo taøng
Thieát Xích Coá Cung
68 Moäc Xích 木尺 312,00 Baéc Toáng 960-1127 (AD) Baûo taøng
tænh Hoà Baéc
69 Moäc Xích 木尺 314,00 Baéc Toáng 960-1127 (AD) Hoäi UÛy vieân baûo
quaûn vaên vaät thaønh
phoá Nam Kinh
Taïp chí Nghieân cöùu vaø Phaùt trieån, soá 6 (113) . 2014 43

(1) (2) (3) (4) (5 (6) (7)
70 Moäc Cuû Xích 木矩尺 309,10 Baéc Toáng 960-1127 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
71 Moäc Xích 木尺 308,00 Baéc Toáng 960-1127 (AD) Baûo taøng
ñòa khu Toâ Chaâu
72 Moäc Xích 木尺 330,00 Baéc Toáng 960-1127 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
73 Phuø Ñieâu Nguõ Töû 浮雕五子花 317,00 Baéc Toáng 960-1127 (AD) Baûo taøng
Hoa Huyû 卉木尺 thaønh phoá
Moäc Xích Toâ Chaâu
74 Kim Ñoàng Xích 金銅尺 317,40 Toáng 960-1279 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
75 Haéc Taát Ñieâu 黒漆雕花 384,00 Nam Toáng 1127-1279 (AD) Baûo taøng
Hoa Moäc Xích 木尺 tænh Phuùc Kieán
76 Truùc Xích 竹尺 270,00 Nam Toáng 1127-1279 (AD) Baûo taøng Haûi ngoaïi
giao thoâng söû
Tuyeàn Chaâu,
tænh Phuùc Kieán
77 Coát Xích 骨尺 317,80 Minh 1368-1644 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
78 Gia Tónh 嘉靖牙尺 320,00 Minh 1368-1644 (AD) Vieän Baûo taøng
Nha Xích Coá Cung
79 Moäc Xích 木尺 345,00 Minh 1368-1644 (AD) Baûo taøng
Thöôïng Haûi
80 Nha Xích 牙尺 358,00 Minh 1368-1644 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
81 Ñoàng Caûnh 銅景表尺 245,25 Minh 1368-1644 (AD) Ñaøi Thieân vaên Töû
Bieåu Xích Kim Sôn
82 Khang Hy 康熈牙尺 320,00 Thanh 1644-1912 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Nha Xích Trung Quoác
83 Nha Khaûm 牙嵌木尺 320,00 Thanh 1644-1912 (AD) Vieän Baûo taøng
Moäc Xích Coá Cung
84 Nha Khaûm 牙嵌木尺 321,60 Thanh 1644-1912 (AD) Vieän Baûo taøng
Moäc Xích Coá Cung
85 Nha Xích 牙尺 320,30 Thanh 1644-1912 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
86 Sôn Thuûy Nhaân 山水人物 352,60 Thanh 1644-1912 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Vaät Nha Xích 牙尺 Trung Quoác
87 Nha Xích 牙尺 355,10 Thanh 1644-1912 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
88 Nha Xích 牙尺 355,10 Thanh 1644-1912 (AD) Baûo taøng Lòch söû
Trung Quoác
89 Nha Khaûm 牙嵌木尺 341,80 Thanh 1644-1912 (AD) Vieän Baûo taøng
Moäc Xích Coá Cung