You are on page 1of 9

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΑΚΗΣ

Η επίδραση των ευρωπαϊκών γλωσσών στη Νεοελληνική:
Η περίπτωση των μεταφραστικών δανείων

1. Εισαγωγή
Η ελληνική και η λατινική γλώσσα πρόσφεραν ανεκτίμητες υπηρεσίες στη
διαμόρφωση του λεξιλογικού θησαυρού των ευρωπαϊκών γλωσσών και συνεχίζουν
ως σήμερα να παρέχουν άφθονα λεξικά και γραμματικά μορφήματα για τη
δημιουργία νεολογισμών, οι οποίοι είναι απαραίτητοι για να δηλωθούν οι νέες
ανακαλύψεις και η εκπληκτική τεχνολογική πρόοδος που σημειώθηκε, ιδιαίτερα κατά
τις τελευταίες δεκαετίες του εικοστού αιώνα και η οποία προβλέπεται να συνεχιστεί
με εντατικότερους ρυθμούς τον 21ο αιώνα. Η συμβολή, ιδιαίτερα της ελληνικής
γλώσσας, έχει τονιστεί υπέρ το δέον, με αποτέλεσμα ο μέσος νεοέλληνας
αναγνώστης να έχει αποκομίσει την εντύπωση μιας μονομερούς επίδρασης της
Ελληνικής στις υπόλοιπες γλώσσες, πράγμα το οποίο αντίκειται στους μηχανισμούς
επαφής των γλωσσών.
Αυτή η μονομέρεια των παλαιότερων ερευνητών δεν οφείλεται μόνο σε ιδεολογικά
κίνητρα, καθώς υπήρχε έντονη προσπάθεια αναζήτησης της εθνικής ταυτότητας,
καθοριστικό στοιχείο της οποίας υπήρξε η μακρά γλωσσική παράδοση και το κλέος
της αρχαίας γλώσσας, που συνέχιζε να τροφοδοτεί με νεολογισμούς τις ευρωπαϊκές
γλώσσες, αλλά και στο γεγονός ότι η γλωσσική επιστήμη δεν είχε ακόμα μελετήσει
σε βάθος τη γλωσσική αλληλεπίδραση, στο σημασιολογικό ιδίως επίπεδο.
Η αυστηρή οριοθέτηση των εθνικών γλωσσών είχε ως αποτέλεσμα να δοθεί
έμφαση στον κίνδυνο αλλοίωσής τους, με την εισροή ξένων λέξεων, οπότε, ιδιαίτερα
από τα μέσα του 18ου ως τα μέσα του 20ού αιώνα, ο αγώνας στα περισσότερα
ευρωπαϊκά κράτη επικεντρώθηκε στην καταδίωξη των ξενισμών, οι οποίοι
εξακολουθούσαν να υπάρχουν ως μεταφραστικά δάνεια, αφού οι έννοιες που
υπέκρυπταν οι νέες λέξεις ήταν απολύτως αναγκαίες για την καθημερινή και κυρίως
την επιστημονική επικοινωνία. Τα μεταφραστικά δάνεια συγκαλύπτουν το πρόβλημα
της γλωσσικής εξάρτησης, η οποία έχει βαθύτερα αίτια, την οικονομική,
επιστημονική και πολιτιστική υπεροχή της γλώσσας - πηγής, αφού στην περίπτωση
αυτή η εξωτερική, τυπική μορφή των λέξεων δεν αφήνει κατά κανόνα περιθώρια να
διαφανεί η ξενική επιρροή. Ενοχλεί, λ. χ., η λέξη μπλουτζίν < αγγλ. blue-jean, παρά
την πρακτική χρησιμότητά της, επειδή δεν προσαρμόζεται στο φωνολογικό και
μορφολογικό σύστημα της Νεοελληνικής, όχι όμως ο κίτρινος τύπος, αν και είναι
εισαγόμενη έκφραση, μεταφραστικό δάνειο για την απόδοση του αγγλ. jellow press.
Η επίδραση της Αγγλο-αμερικανικής στις περισσότερες γλώσσες του κόσμου είναι
ιδιαίτερα αισθητή κατά τις τελευταίες δεκαετίες. 1
Η νεολογική δραστηριότητα των λογίων της εποχής του Διαφωτισμού, για να
καλύψουν τις ανάγκες που προέκυπταν από την επιστημονική πρόοδο, είναι
εντυπωσιακή, όπως δείχνει η περίφημη Συναγωγή νέων λέξεων υπό των λογίων

1
Βλ. Χρ. Χαραλαμπάκης, 1998.

1

1997. ανατύπωση σε ένα τόμο. Αρκεί να αναφερθεί ότι στο Ετυμολογικό Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής του Ν. Tonnet. 5 Ev. offices. 1994. 3η έκδ. η οποία δεν εξυπηρετεί κανένα ιδιαίτερο σκοπό σε ένα χρηστικό λεξικό.5. 4 Τα μεταφραστικά δάνεια της Νεοελληνικής δεν έχουν ακόμα μελετηθεί σε όλο τους το εύρος. 2 . είναι δημιούργημα του Αδαμάντιου Κοραή (1804).000 λημμάτων. 6 2 Σε επιστολή που απευθύνει ο σοφός Διδάσκαλος του Γένους στον Αλ. 164. δεν αναφέρει καθόλου στο ετυμολογικό μέρος τα μεταφραστικά δάνεια. Petrounias. απομένουν όμως να γίνουν ακόμα πολλά. μεταφραστικό δάνειο του ιταλικού famiglia. «Μεταφραστικά δάνεια της νέας ελληνικής από ευρωπαϊκές γλώσσες». και δεν αποτελεί παρά μετάφραση του γαλλικού civilisation. peti-bourgeois.Wahrig. χωρίς να γνωρίζουμε το σκεπτικό της επιλογής. 3 H. Αθήνα 1980). Χαραλαμπάκη. Η έκφραση καλλιεργώ μια γλώσσα αποδίδει από την εποχή του Δημητρίου Φωτιάδη ή Καταρτζή (1720-1807) το γαλλικό cultiver une langue. Βλ. τελεσφόρησε με τον συστηματικό εξελληνισμό πολλών λέξεων και εκφράσεων από τη γαλλική. λέξη που χρησιμοποιεί ο Διογένης ο Λαέρτιος με τη σημασία «πολιτικά πράγματα». Κουμανούδη (Αθήνα 1900.. Εκατοντάδες άλλα μεταφραστικά δάνεια δεν αναφέρονται. devoirs. χωρίς να αλλοιωθεί ο εξωτερικός της χαρακτήρας.1804. όπως το περίφημο Brockhaus . Βασιλείου. στον τόμο του 2001. Οι όροι εκτύπωμα και έκτυπο για την απόδοση του γαλλικού calque βρίσκονται σε περιορισμένη χρήση. γράφει: «Αν ήμην εγώ ο μεταφραστής. 6 Βλ. 3 Τα μεταφραστικά δάνεια είναι ίσως τόσο παλιά όσο και η πρώτη επαφή ανάμεσα στις γλώσσες. πολύ μεγαλύτερα σε έκταση και με αισθητά πιο φιλόδοξους στόχους. Διπλός ή «δισυπόστατος» δανεισμός: η μορφή της λέξης είναι δάνειο από παλαιότερα Ελληνικά. 2. 6 τόμοι. Deutsches Wörterbuch. Αναστασιάδη – Συμεωνίδη. Βλ. Εκεί καταγράφεται πληθώρα μεταφραστικών δανείων με σχολαστικότητα. 35-41. 3. Γενικά αναγνωρίζονται τρία είδη μεταφραστικών δανείων: 1. Σημασιολογική επέκταση: καθήκον «ηθική υποχρέωση» + < γαλλ. ήθελα παρακινδυνεύση να ονομάσω πολιτισμόν την civilisation». 322-338. μια έννοια για την οποία δικαίως επαίρονται οι Έλληνες. Η πρώτη ενδεικτική καταγραφή μεταφραστικών δανείων και διεθνισμών της γλώσσας μας έγινε μόλις το 1990. τον ενδεικτικό κατάλογο μεταφραστικών δανείων και διεθνισμών. σσ. 4 Ev. 793. 1995. με ημερομηνία 1. 5 Η ακολουθούμενη τακτική στο Λεξικό της κοινής νεοελληνικής του Ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη (Θεσσαλονίκη 1998) οδηγεί στο άλλο άκρο. 327-344. Η λέξη πολιτισμός. και ΄Α. Petrounias. 791. Ανδριώτη (Θεσσαλονίκη 1951. Το όλο θέμα επιβάλλεται να εξεταστεί αναλυτικά σε επιμέρους μονογραφίες. 2 Η προσπάθεια εμπλουτισμού της Νεοελληνικής. Stuttgart 1980-1984. την ιταλική και τη γερμανική γλώσσα. 1997. 1983) καταγράφονται δύο μόνο ή τρία παραδείγματα μεταφραστικών δανείων σε ένα σύνολο 22. duties. Αξίζει να σημειωθεί ότι επιστημονικά λεξικά. 26-28 Απριλίου 1990. την εργασία του Χρ. την αγγλική. ενώ η σημασία είναι δανεισμένη από άλλη γλώσσα: οικογένεια < ελλληνιστικό οικογένεια «πιστοποιητικό δούλου γεννημένου στο σπίτι».πλασθεισών του Στ. νεολογισμοί: μικροαστός < γαλλ. σσ. μη αποδεχόμενος προσφυώς την ημέρωσιν του Στράβωνα. όπως και το κοινολογώ ιδέες το γαλλικό communiquer des idées. αγγλ. Η ανακοίνωση έγινε στην 11η ετήσια συνάντηση του Τομέα Γλωσσολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

ευρωβουλευτής. με αρνητικές συνυποδηλώσεις για τη γραφειοκρατική «ευρω- γλώσσα». όπως: euro-clear (1969). α). euro-poll (1976). Το Λεξικό του Ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη λημματοποιεί 7 μόνο λέξεις: ευρώ. euro-notes (1977). (economic) growth (1952). euro-credits (1975). όπως: euro-code (1985). ευρωλιμένας. euromarket (1957). ευρωκεντριστής < eurocentrist (1985). ευρωκοντρόλ < eurocontrol. για να δηλώσει την ανάπτυξη 3 . euro-Deutschmarks (1964).E. euro-debt (1976). euro-banks (1972). euro-issues (1966). β). ευρωδικαστής. έδρα στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο. ευρωδεξιά. όπως: euro-executives (1970). euro-candidates (1976). euronet (1976). 2. eurofarmer (1965). ευρωκοινοβούλιο. euro-money (1970). ευρω-αφρικανικός < Euro- African. γ). 3. γ). Στο Ευρωκοινοβούλιο και τους σχετικούς θεσμούς. ευρωκεντρισμός – ευρωκεντρικός. ά. ευρωκοινοβούλιο < europarliament (1962). Η χρήση της λέξης growth επικρίθηκε για το λόγο ότι είχε παγιωθεί ως όρος της βιολογίας. ευρωδίπλωμα. euro-deposit rates (1971). eurolending (1976). ευρω- ασιατικός και ευρασιατικός < Euro-Asiatic = Eurasiatic. ευρωτσέκ < eurocheque (1969) κ. μέσου βεληνεκούς πύραυλος με πυρηνική κεφαλή που αναπτύχθηκε στην Ευρώπη. eurospeak (1979). ευρωεκλογές < euro-elections (1979). ευρωεκλογές. euro-fanatics (1967). ευρω- στρατηγικός < eurostrategic: ευρωστρατηγικά όπλα < eurostrategic arms (1977). Με αναφορά στην Eυρωπαϊκή χρηματαγορά < European money market. α). β).< euro- 1.P. με ιδιαίτερη αναφορά στη δυτική Ευρώπη: Γιουροβίζιον < Eurovision [κατά το television] (1951). όπως: ευρω-δάνειο < euro-loan (1972). Γενικές χρήσεις. ευρωβουλή.2. Χρήμα που χρησιμοποιείται με αυτό τον τρόπο: ευρω- συνάλλαγμα < euro-currency (1963). Το Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας του Γ. euro-campaign (1979). Με ειδική αναφορά στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα (ΕΟΚ) και την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ). Για δάνεια ή χρεώγραφα σ’ αυτή την αγορά. euro-constituencies (1976). Euro-MP και M. euro-banking (1982). ευρω-αμερικανικός < Euro-American. euro- bond issues (1966). ευρω- κεντρισμός < eurocentrism (1984). ευρωκομ(μ)ουνισμός. Παραδείγματα μεταφραστικών δανείων 2. με βασικό στοιχείο την αύξηση της παραγωγής. Σε ένα αριθμό ad-hoc σχηματισμών που προσαρμόζονται ή προέρχονται από στάνταρντς της ΕΟΚ / ΕΕ. και για μεμονωμένα νομίσματα: euro-sterling (1962). Αναφέρεται γενικά στην ΕΟΚ και την ΕΕ. ευρω-δολάριο < euro-dollar (1960). ευρω-κεντρικότητα < eurocentricity (1975). ευρωκράτης < eurocrat (1961). ά. euromarket (1963). ευρωνόμισμα. euro-patent (1962). Για θεσμούς και υπηρεσίες που συνδέονται με αυτή την αγορά. ευρω-πύραυλος < euromisile (1979).1 Οι κυριότερες χρήσεις του λεξικού μορφήματος ευρω. ευρω-διαβατήριο < euro-pass (1977).2 Ενδεικτικό λεξιλόγιο ανάπτυξη: < αγγλ. Μπαμπινιώτη (Αθήνα 1998) προσθέτει τις ακόλουθες 9: ευρωαριστερά. Ως ειδικός όρος της οικονομίας αναφέρεται στη βελτίωση των οικονομικών δεικτών (μιας χώρας). ευρωλιγούρης. euroseat (1977). ευρωλίγκα. euro-finance (1968). πρόκειται για πυρηνικά κυρίως όπλα. ευρωδολάριο. 2. ευρωφίς < europlug (1965) κ. ευρω-κεντρικός: ευρω-κεντρικές ιδέες <eurocentric ideas (1963). το μαρκάρισμα ζώων για να τα αναγνωρίζουν οι κάτοχοί τους. έλεγχος της εναέριας κυκλοφορίας σε όλη την Ευρώπη (1960). euroyen (1970). (1975).

μαντεύω τα υπονοούμενα. έκφραση η οποία ξεκίνησε από τις Η. το γαλλικό ligne και το γερμανικό Linie. κοινωνία . 1958. κ. puriste (1586. κόκκινη. Βλ. Μπαμπινιώτη και Ιδρύματος Μ. Η έκφραση αυτή ήταν πολύ της μόδας κατά τη δεκαετία του 1970. λευκή. Ένα αεροπλάνο της γραμμής < γαλλ. τα φραστικά ονόματα: α). permissive society. K. αλλά συνειδητή προσπάθεια βελτίωσης των οικονομικών δεικτών. société permissive. Ήπιος τουρισμός < soft tourism. Μοιραία γυναίκα και «φαμ φατάλ» < femme fatale (1912) = η επικίνδυνα ελκυστική γυναίκα: Ο G. ισπαν. πράσινη γραμμή. ενώ η οικονομική ανάπτυξη δεν αποτελεί φυσική εξέλιξη. Elle est femme. Στα Λεξικά Γ. γ). εναλλακτικός τύπος < The alternative Press (1970). Σύγκρ. ανοικτή. Τα νεοελληνικά λεξικά δεν παραπέμπουν σε κανένα απ’ αυτά τα μεταφραστικά δάνεια. Το φραστικό όνομα κομματική γραμμή αποδίδει το αγγλ. permissive Gesellschaft. Aυτούσια η γαλλική έκφραση μαρτυρείται στην Αγγλική για πρώτη φορά το 1894: a woman of the world. Σύγκρ. «η επιβαλλόμενη κατεύθυνση». Σύγκρ. γυναίκα: γυναίκα του κόσμου < femme du monde.) ανάγονται στο αγγλικό line. γερμαν. ακόμα τους όρους: υπανάπτυξη < underdevelopment (1891) και υπανάπτυκτη περιοχή / χώρα < under-developed area (1949) / country (1950). β). Δηλώνει το σύνολο των νεαρών κυρίως ατόμων τα οποία προτείνουν μια διαφορετική κοινωνία από την υπάρχουσα. Α. ά. η καλή κοινωνία < good society (1816). sanfter Tourism. κίτρινη. (1982). που παραπέμπει στο soft energy. Εναλλακτική ιατρική < alternative medicine (1983). Η έκφραση: Είναι γυναίκα. η κοινωνία της αφθονίας. purisme: η ορθότητα στη γλώσσα και το ύφος. lire entre des lignes. των ζώων και των φυτών. η επίσημη γραμμή = the official line (1974). όπως είναι η αιολική και η ηλιακή. Leer entre lineas = ανακαλύπτω μια σημασία ή ένα σκοπό που δεν εκφράζεται σαφώς σε ένα κείμενο. Π. γερμαν. très femme. Πρόκειται για την κοινωνία της ηθικής ανοχής. καθαρολόγος < purist (1706) < γαλλ. Shaw γράφει σε επιστολή του (1952): Here I saw a Femme Fatale who was a fine figure of a woman. ήχος και φως: Πρόγραμμα / σόου ΄Ηχος και φως < sound and light (1960) < son et lumière. 4 . θερμή. αναφέρεται στους πουριτανούς). γαλλ. ήπιες μορφές ενέργειας. sanfte Energie = φιλική στο περιβάλλον.κοινωνικός: Βλ. un avion de ligne Διαβάζω ανάμεσα στις γραμμές < to read between the lines. η ανεκτική κοινωνία < γαλλ. Zwischen den Zeilen lesen. Η λέξη μαρτυρείται στη νεοελληνική από το 1887. όπως διαμορφώθηκε στα πλαίσια της σεξουαλικής επανάστασης της δεκαετίας του 1970. alternative life-style. αγγλ. γερμ. καθαρολογία < purism (1804) < γαλλ. γερμαν. Ο όρος αυτός δημιουργήθηκε από τον κορυφαίο αμερικανό οικονομολόγο J. πολύ γυναίκα αποδίδει ακριβώς το γαλλ. Galbraith και αποτελεί τίτλο του βιβλίου του The affluent society. η εναλλακτική κοινωνία < alternative society (1969). γραμμή: Δεκάδες φραστικά ονόματα της Νεοελληνικής (τηλεφωνική / σιδηροδρομική γραμμή. το συνώνυμο: economic development (1902). B. του ανθρώπου. Το 1979 παρουσιάστηκε σχετικό πρόγραμμα με χρήση ακτίνων λέιζερ. party line (1834). εναλλακτικός: Ο όρος εναλλακτική ενέργεια < alternative (non-nuclear) energy (1975) χρησιμοποιήθηκε από τους οικολόγους και τους ειρηνιστές. Τριανταφυλίδη δεν δηλώνεται ότι πίσω από τις εκφράσεις αυτές υποκρύπτονται μεταφραστικά δάνεια. δ).

νέφος < smog. cloud. Τριανταφυλλίδη γίνεται εσφαλμένη παραπομπή στο αγγλ. κοινωνικός αποκλεισμός < social closure. η υψηλή κοινωνία < la haute société. ο σημασιολογικός νεολογισμός που δημιουργήθηκε για να περιγράψει την αιθαλομίχλη που ταλαιπώρησε και ταλαιπωρεί. Το 1953 εμφανίστηκαν στην Ιαπωνία οι smog-masks. Μίμηση ξένων τρόπων. όπως και η zenophobia (E. από τα απόβλητα εργοστασίων. όσο και τις ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούσαν πάνω από πολλές πόλεις της Μεγάλης Βρετανίας». Πρόκειται μάλλλον για μεταφραστικό δάνειο.000 και πλέον ατόμων. Το επίθετο κοινωνικός συνδέεται με μια σειρά ουσιαστικών που αποτελούν φραστικά ονόματα. Φωτοχημικό νέφος < photochemical smog. προκάλεσε το θάνατο 1. σε μικρότερο τώρα βαθμό. Μια ιδιωματική έκφραση. τα συνώνυμα: cultivated (1779). Η σημασία αυτή μαρτυρείται από το 1877. ξενισμός < foreignism: Διακρίνονται δύο σημασίες: 1. ά. fine (1859) και best (1893) society. Βλ. Τριανταφυλλίδη. Στο Oxford Dictionary λημματοποιείται ο τύπος xenophobia. 67. ξενοφοβία: Η λέξη μαρτυρείται στον Κουμανούδη από το 1887. 1940). 2. μόλυνση < pollution. μια φράση ή ένας όρος ξενικής προέλευσης. Το 1877 έχουμε την πρώτη μαρτυρία για τη μόλυνση των ποταμών (pollution of the rivers) από τις ακαθαρσίες (λύματα) των υπονόμων. Στο Λεξικό του Ιδρύματος Μ. ο θόρυβος από τα μηχανάκια. και ρύπανση. Αρκεί να σημειωθεί ότι το φθινόπωρο του 1909 η αιθαλομίχλη που παρουσιάστηκε ταυτόχρονα στο Εδιμβούργο και τη Γλασκώβη. ή ακόμα και από μια ηλεκτρική σκούπα. αυτοκινητόδρομους. Ο όρος αιθαλομίχλη χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1905 από τον Des Voeux «για να χαρακτηρίσει τόσο το αεριώδες μίγμα υγροσταγονιδίων ομίχλης και καπνού βιομηχανικής προέλευσης. Οι φωτοχημικές αλλαγές < photochemical changes εντοπίστηκαν σχεδόν ένα αιώνα νωρίτερα (1859). Στη δεκαετία του 1970 απασχόλησε έντονα τους επιστήμονες το φωτοχημικό νέφος στις μεγαλουπόλεις. το οποίο δεν εντόπισε ούτε το Λεξικό Γ. γαλλισμός (la bonne société) της Αγγλικής. ε). μόλυνση του αέρα < air pollution (1955). ~ αναπαραγωγή < ~ reproduction. θερμική μόλυνση < thermal pollution (1969). Το φαινόμενο παρατηρήθηκε για πρώτη φορά στο Los Angeles το 1943. 5 . ή σε γαμήλιες τελετές κ. κοινωνικά κινήματα < social movements κ. τους Αθηναίους. ούτε το λεξικό του Ιδρύματος Μ. ά. Pound. ~ κινητικότητα < ~ mobility (1925) . 1947). ο οποίος είναι σπάνιος. Μπαμπινιώτη. Ο τύπος xenophoby. ~ ασφάλιση < ~ insurance (1909) ~ δομή < ~ structure. Cantos lvi. με αποτέλεσμα να πεθαίνουν κατά χιλιάδες τα ψάρια στα ποτάμια. το επίμονο συχνά κορνάρισμα των αυτοκινήτων από οδηγούς που πανηγυρίζουν τη νίκη της ομάδας τους. σαν να πρόκειται για «σύννεφο». Η σημασία αυτή είναι γνωστή στην αγγλική γλώσσα από το 1879. Βλ. Ατμοσφαιρική μόλυνση < atmospheric pollution (1934. όπως: κοινωνική < social: ~ αλλαγή < ~ change. αποκρύπτει ως λέξη τη σοβαρότητα του προβλήματος. Ενώ το «νέφος». Τότε εμφανίζεται και ο όρος ηχορύπανση < noise pollution και sound pollution (1970) από αεροπλάνα. Τη δεκαετία του 1970 συνειδητοποίησαν στην Αμερική τους κινδύνους που προέρχονται από τη μόλυνση του περιβάλλοντος.

πολυγλωσσία: Η λέξη είναι γνωστή στη Νεοελληνική από το 1917. Α. / Qualität des Lebens. το χαμηλό όμως εισόδημα πολλών εργαζόμενων και συνταξιούχων οδηγεί ακριβώς στο αντίθετο. Οι κοινωνικές αλλαγές θα μπορούσαν να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των ανθρώπων. στα πλαίσια λήψης μέτρων στις Η. το σοκ το οποίο προέρχεται από τον αποπροσανατολισμό που προκαλεί η πρόωρη άφιξη του μέλλοντος. Πολύ πιο σοβαρά είναι τα προβλήματα που ανακύπτουν από το future shock (1965). White House. το 1923. Η λέξη πολύγλωσσος είναι ήδη αρχαία. Λανθάνουσα ξενοφοβία < latent xenophobia (1976). Ο Willy Brandt τόνισε ότι η τεχνολογική ανάπτυξη από μόνη της δεν φέρνει την πρόοδο. Εμφανίζεται όταν ένα άτομο εκτεθεί ξαφνικά σε μια άγνωστη «κουλτούρα». Lebensqualität. Στα τέλη του 1972 ο όρος Lebensqualität βρέθηκε στο επίκεντρο των πολιτικών συζητήσεων στη Γερμανία. la Casa Blanca κ.Π. Βλ. το ισπαν. στην οποία όμως έπρεπε να τεθούν όρια. οι αρνητικές επιδράσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην ποιότητα ζωής. όπως ακριβώς το γαλλ. Ο Λευκός Οίκος. πολιτιστικό σοκ: < culture shock (1940) ή cultural shock (1952). τα: Πρόκειται για μετάφραση του αγγλ. Η πρώτη μαρτυρία ανάγεται στο 1943. το οποίο αποδίδουν και οι ισπανοί ως casa de tolerancia. Weinreich (1953) όρισε την πολυγλωσσία ως την εναλλακτική χρήση τριών ή περισσοτέρων γλωσσών σε μια ορισμένη γεωγραφική περιοχή ή σε ένα κράτος. das weiße Haus. οίκος:Ο οίκος ανοχής αποτελεί μετάφραση του γαλλ. με οξύτατες συχνά αντιπαραθέσεις. σύμφωνα με τη μαρτυρία του Λεξικού Κουμανούδη. αφού ο άνθρωπος «δεν ζει μόνο με το ψωμί». Π. με απώτερο στόχο τη βελτίωση των συνθηκών ζωής. quality of life. la maison de tolérance. Κοινωνικοί ανθρωπολόγοι και ψυχίατροι πιστεύουν ότι οι ραγδαίες επιστημονικές.Α. και τις συνώνυμες 6 . ά. la Casa Bianca. όταν η προκαθορισμένη τιμή είναι διαπραγματεύσιμη. γερμαν. από τη στιγμή που οι περισσότεροι πολιτικοί έδιναν έμφαση στα ποσοτικά κριτήρια. qualitá de la vita. ισπαν. αποτελεί μετάφραση του αγγλ. γερμαν. calidad de la vida. το ιταλ. Ο αγγλικός επιστημονικός όρος multi- lingualism παρουσιάζεται το 1940. αν δεν συνδυαστεί με την καλλιέργεια των πνευματικών αξιών. Ο U. τεχνολογικές και κοινωνικές εξελίξεις ενδέχεται να αποτελέσουν τη σοβαρότερη αρρώστια του μέλλοντος. παιδιά των λουλουδιών. Blumen-kinder. το γνωστό «παζάρι» κ. ά. Σύγκρ. για περισσότερη ασφάλεια στους πολίτες και καλύτερες δυνατότητες επαγγελματικής αποκατάστασης. la Maison - Blanche. μαρτυρείται για πρώτη φορά το 1909. Ως διεθνισμός επικράτησε γρήγορα. qualité de la vie. Λίγα χρόνια αργότερα (1955) διαπιστώθηκε ότι δεν μπορούσε να επιτευχθεί η επιδιωκόμενη ποιότητα ζωής. Η ποιότητα ζωής συνδέθηκε στενά με την ανάπτυξη. ποιότητα ζωής: Το φραστικό αυτό όνομα αποτελεί έναν από τους πιο διαδεδομένους διεθνισμούς. η επίσημη κατοικία του Προέδρου των Η. Το 1979 άρχισαν να συζητούνται στις προηγμένες οικονομικά και τεχνολογικά χώρες. Όταν το «ναι» μπορεί να σημαίνει «όχι». στην Ουάσιγκτον. Ο όρος multilinguist εμφανίζεται νωρίτερα. γαλλ. Αγγλ. flower children (1967). το γερμαν. ιταλ. Είναι οι γνωστοί χίπηδες που ξεκίνησαν από την Καλιφόρνια.

ρατσισμός > racism (1936). σεξουαλική αγωγή < sexual education (1975). Σύγκρ. η λέξη ανάγεται στο ελληνιστικό συνέργεια και αυτό με τη σειρά του στο αρχ. ~ ήθη < ~ mores (1968). η οποία ξαφνικά από «κατάρα» θεωρείται τώρα «ευλογία». Engeler (εκδ. ~ απελευθέρωση < ~ liberation (1972). και ανεκτική κοινωνία). συνέργεια: Στη νομική ορολογία (απλή / άμεση συνέργεια). έδωσε. < synergy. ~ διαστροφή < ~ perversion (1967). εντυπωσιακά μεγάλο αριθμό φραστικών ονομάτων. Ως το 1973 οι συσκευές αυτές βρίσκονταν σε πειραματικό στάδιο στις Η. ~ υγιεινή < ~ hygiene (1908). στον τόμο: G. Σύγκρ. η οποία άλλαξε ριζικά με την αντισύλληψη < contraception. Η σεξουαλική επανάσταση οδήγησε σε ανεκτικότητα < permissiveness (βλ. 7 Μια από τις καλύτερες αναλύσεις του σχετικού λεξιλογίου για τη γερμανική γλώσσα έγινε από την CorneliaTönnesen. 7 Μερικά ενδεικτικά παραδείγματα: σεξουαλικά ταμπού < sexual taboos (1934). τις χρήσεις του επιθέτου διαπολιτισμικός < intercultural (1937).). Ο όρος αυτός αναφέρθηκε για πρώτη φορά για να δηλωθεί το «καναδικό μωσαϊκό» < the Canadian mosaic. με τη σημασία «αυξημένη αποτελεσματικότητα που οφείλεται σε στενή συνεργασία». ιδιαίτερα συχνή στους χώρους εργασίας. Ο ρατσισμός και η ξενοφοβία αποτελούν δύο από τις σημαντικότερες μάστιγες των σύγχρονων πολυπολιτισμικών κοινωνιών. λέξεις plurilingue και plurilinguisme. Stötzel . Α. η οποία είναι εμφανής ακόμα και σε τοπικές κοινωνίες. η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Συμβούλιο της Ευρώπης ξεκίνησαν πραγματική εκστρατεία για την προώθηση της πολυγλωσσίας. με έμφαση στη διαπολιτισμική εκπαίδευση < intercultural education. Συχνά η γυναίκα αντιμετωπίζεται από τους άνδρες ως σεξουαλικό αντικείμενο < sexual object (1963). για αξιόποινες πράξεις. Συχνά μεταφράζεται το αγγλ. η ανάγκη πολιτιστικής ελευθερίας < cultural freedom (1971) των Καναδών. Π. Με τη σημασία της απλής «συνεργασίας» η λέξη synergy χρησιμοποιείται από το 1660. στην ουσία όμως συγκαλύπτονται τα πραγματικά γλωσσικά προβλήματα της Ευρώπης. 1941). των οποίων καταβάλλει ιδιαίτερη προσπάθεια το Συμβούλιο της Ευρώπης μέσα από κατάλληλα εκπαιδευτικά προγράμματα. ~ cooker (1978). σσ. συνεργία. τα οποία απεικονίζουν τις ραγδαίες κοινωνικές αλλαγές στο θέμα του σεξ και την απομυθοποίησή του.und Partnerschaftsethik im Wandel». σεξουαλικός: Το επίθετο αυτό. «Die Terminologie der Sexual. ~ cooking (1962). ~ παρενόχληση < ~ harassment (1975). racisme (Robert 1935).. Με αφορμή τον εορτασμό του Ευρωπαϊκού Έτους Γλωσσών 2001. η οποία μαρτυρείται για πρώτη φορά το 1957. σεξουαλικές αποκλίσεις < sexual deviations (1972). γαλλ. 7 . πολυ-πολιτισμός <multiculturalism (1965). λέξη η οποία εμφανίζεται ιδιαίτερα συχνά σε έγγραφα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. το οποίο ανάγεται στο αγγλικό sexual και το γαλλικό sexuel. ή έστω τον περιορισμό. 1995.M. φούρνος μικροκυμάτων < microwave oven (1965). ~ ελευθερία > ~ freedom (1968). για την εξάλειψη. Σήμερα η λέξη σημαίνει γενικά τη συνύπαρξη διαφόρων πολιτισμών σε μια κοινωνία ή σε μια χώρα. 593-618. ~ ηθική < ~ morality (1888. ~ επανάσταση < ~ revolution (1945). σε συνδυασμό με διάφορα ουσιαστικά. ~ συμπεριφορά < ~ behaviour.

πιο πάνω το λήμμα γραμμή. Ενώ ο γερμανικός όρος έγινε δεκτός στην αγγλική και γαλλική γλώσσα. οικονομικές. Αγγλ. θα βοηθήσει τους 8 . β) Μπορεί να βοηθήσει ξένους αρχαιοελληνιστές να μάθουν τη σύγχρονη γλώσσα. Το 1910 είχε καθιερωθεί o νέoς επιστημονικός κλάδος chemotherapy. νομίζω να μιλάμε πια για «ξένες γλώσσες» μέσα στην Ενωμένη Ευρώπη) διευκολύνεται. Ένα τέτοιο διδακτικό εγχειρίδιο.. Βλ. κατά το γαλλ. αλλά θα παρουσιάσει ανάγλυφα τον αγώνα του σύγχρονου ανθρώπου να αποδώσει γλωσσικά το καταιγιστικό πλήθος των νέων εννοιών που δημιουργούνται για να καλυφθούν οι νέες επιστημονικές και κοινωνικές ανάγκες. ο οποίος τελικά είναι δέσμιος της εκπληκτικής επιστημονικής και τεχνολογικής προόδου. όχι σε αλφαβητική σειρά. τα προβλήματα είναι κοινά. η οποία συνίσταται στη μονοπωλιακή σχεδόν επίδραση της Αγγλο-αμερικανικής στις υπόλοιπες γλώσσες. και η ανάγκη να πλησιάσει ο ένας λαός τον άλλο γίνεται ολοένα και πιο επιτακτική. δεν θα αναδείξει μόνο την κοινή πολιτιστική κληρονομιά του παρελθόντος. a flea in one’s ear (ήδη από το 1430).χημειοθεραπεία: Ο όρος chemotherapie δημιουργήθηκε το 1907 από τον ιδρυτή του επιστημονικού αυτού κλάδου. Η εκμάθηση άλλων γλωσσών (δεν πρέπει. γ) Γενικότερα. Συμπεράσματα Η συστηματική μελέτη των μεταφραστικών δανείων και των διεθνισμών θα παρουσιάσει σε όλη της την έκτασή την αλληλοεπίδραση των γλωσσών και τη διαμορφούμενη νέα πραγματικότητα. διαφορετικά θα είχε μεταφραστεί ως *χημοθεραπεία. Σύγκρ. κοινωνικές και πολιτιστικές εξελίξεις. ο κόσμος γίνεται μικρότερος. για παράδειγμα. αν ξεκινήσει κανείς από τα κοινά γλωσσικά στοιχεία. την παροιμιώδη έκφραση: Μπήκαν ψύλλοι στ’ αυτιά κάποιου / βάζω ψύλλους στ΄ αυτιά κάποιου. Ehrlich. Η τρίτη περίπτωση είναι και η πιο σημαντική κατά τη γνώμη μου. τον νομπελίστα (1908) γερμανό γιατρό P. Οι πρακτικές πλευρές της μελέτης των μεταφραστικών δανείων κατά τον Πετρούνια (1997. η ελληνική του απόδοση επηρεάστηκε από τη γαλλική (chémiothrapie). Η συστηματική μελέτη στο σχολείο των μεταφραστικών δανείων που έχουν αποκτήσει διεθνικό χαρακτήρα.3 Στερεότυπες. Όπως δείχνει η προσαρμογή των γλωσσών στις σύγχρονες τεχνολογικές. παροιμιώδεις ή ιδιωματικές εκφράσεις Μεγάλος αριθμός στερεότυπων εκφράσεων και σταθερών λεξιλογικών συνδέσεων αποτελούν κοινό κτήμα διαφόρων λαών και θα άξιζε να μελετηθούν συστηματικότερα. 2. 3. τα οποία πρέπει να δοθούν. αλλά ενταγμένα μέσα σε φυσικές περιστάσεις επικοινωνίας ή κατά θεματικές ενότητες. (avoir or mettre) la puce à l'oreille. από τη στιγμή που κατανοηθεί η φύση του προβλήματος. πολιτικές. Ποτέ ίσως άλλοτε δεν είχε διαφανεί πόσο κοινή είναι η μοίρα του ανθρώπου. O παράλληλος όρος χημικοθεραπεία δεν επικράτησε. 800) είναι: «α) Μπορεί να ερμηνεύσει μια από τις ειδικές δυσκολίες των Ελλήνων κατά την εκμάθηση της αρχαίας Ελληνικής και να βοηθήσει στην παραγωγή παιδαγωγικού υλικού για να ξεπεραστεί το ιδιαίτερο εμπόδιο. μπορεί να παράσχει υλικό για τη διδασκαλία της νεοελληνικής ως ξένης γλώσσας και των ξένων γλωσσών στην Ελλάδα». Σε αρκετές περιπτώσεις αποτελούν μεταφραστικά δάνεια.

σσ. -Wengeler M. (εκδ. Χαραλαμπάκης. 3η έκδοση με προσθήκες και βελτιώσεις. Άμεσα δάνεια από τη γαλλική και αγγλοαμερικανική. Μορφοφωνολογική ανάλυση. 1998: «Πόσο κινδυνεύει η ελληνική γλώσσα. Αθήνα. στον τόμο: G. Βιβλιογραφία Αναστασιάδη – Συμεωνίδη Ά. να κατανοήσουν και κατακτήσουν το κοινό γλωσσικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο επιβάλλεται να στηριχτεί η εκμάθηση άλλων γλωσσών. Berlin - New York: W. Fykias / C. 1995: Kontroverse Begriffe. Χαραλαμπάκης Χρ. 791-801.Λιαλιάτσης. 9 .Η διαμόρφωσή της.Malikouti – Drachman / J. Geschichte des öffentlichen Sprachgebrauchs in der Bundesrepublik Deutschland. να τους κάνει πιο ανεκτικούς στη διαφορετικότητα. Καραμάνου. Greek Linguistics ’95. Η γλωσσομάθεια μπορεί να φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά. Klidi (εκδ. Stötzel G. Αθήνα: Παπαδήμας. αλλά και τόσο διαφορετικό. Μελέτες για τη γλώσσα. 2. Χαραλαμπάκης Χρ. 4. Proceedings of the 2nd International Conference on Greek Linguistics. 1994: Νεολογικός δανεισμός της Νεολληνικής. De Gruyter. 1995: Ιστορία της ελληνικής γλώσσας. επανεκτύπωση. τη λογοτεχνία και το ύφος.). Drachman / A. όπως και τα ενήλικα άτομα. 1997: «Loan translations and the etymologies of Modern Greek». Petrounias Ev. Graz. και να αναδείξει την αξία του πολυπολιτισμού σε ένα κόσμο τόσο κοινό. Tonnet H. 2.). Π. Αθήνα 1999. Μετάφραση: Μ. 2001: Νεοελληνικός λόγος. 194- 217.». Θεσσαλονίκη.μαθητές. Επιμέλεια: Χρ. Vol. Ρεύματα.