You are on page 1of 10

Ragam Basa Pacaturan Antarane Penyiar lan Pamidhanget Radhio Pro 4 RRI Surabaya Ing Adicara

“Mandhing Jamuran”

Ragam Basa Pacaturan Antarane Penyiar lan Pamidhanget Radhio Pro 4 RRI Surabaya Ing Adicara
“Mandhing Jamuran”

SIDHARTHA BUDI SUMEDHA
Dr. Surana, S.S., M.Hum
Jurusan Pendhidhikan Basa lan Sastra Jawa
Fakultas Basa lan Seni
Universitan Negeri Surabaya

Sidharthamedha5@gmail.com

ABSTRAK
Ragam basa maujud amarga anane babagan sosial, kultur, lan konteks kang beda. Panliten iki njupuk
objek Radhio Pro 4 RRI Surabaya lan punjere panliten luwih mligi marang wujud ragam basa adhedhasar
panutur.
Dhasar panliten iki yaiku ngenani ragam basa. Kalebu idiolek, akrolek, basilek, lan kolokial. Undherane
panliten iki yaiku kepriye wujud ragam basa lan kepriye undha-usuking basa sajrone pacaturan antarane
penyiar lan pamidhanget radhio Pro 4 RRI Surabaya. Ancase panliten iki yaiku ngandharake kepriye wujud
ragam basa lan kepriye undha-usuking basa sajrone pacaturan antarane penyiar lan pamidhanget radhio Pro 4
RRI Surabaya. Paedah teoretis panliten iki yaiku bisa menehi sumbangsih marang panliten ngenani
panganggone basa. Paedah praktise supaya bisa migunani tumrap pasinaon Sosiolinguistik.
Panliten iki minangka panliten Sosiolinguistik awit ngrembug basa sing ana sesambungane karo
kahanan sosial sajrone bebrayan. Panliten iki asipat deskriptif. Teori sing digunakake yaiku teori Sosiolinguistik
Chaer. Metodhe sing digunakake yaiku metodhe deskriptif kualitatif. Dhata panliten iki dijupuk dening panliti
ing lapangan. Sumber dhata panliten iki yaiku pacaturan sing ditindakake dening penyiar lan pamidhanget
radhio Pro 4 RRI Surabaya.
Panliten iki mung ngrembug saperangan wujud ragam basa lan wujud undha-usuk basa sajrone
pacaturan antarane penyiar lan pamidhanget radhio pro 4 RRI Surabaya ing adicara Mandhing Jamuran.
Ragam basa sajrone pacaturan antarane penyiar lan pamidhanget radhio Pro 4 RRI Surabaya kaperang dadi
papat yaiku idiolek, akrolek, basilek, lan kolokial. Dene wujud undha-usuke basa sajrone pacaturan antarane
penyiar lan pamidhanget radhio Pro 4 RRI Surabaya kaperang dadi telu yaiku wujud krama-ngoko, krama-
madya, lan krama-Indhonesia.

Tembung wigati: Ragam Basa, Penyiar lan Pamidhanget, Radhio Pro 4 RRI.

basa minangka sarana komunikasi tumrap manungsa.
PURWAKA Basa sajrone panguripan minangka bab sing wigati
kanggo slarase komunikasi. Panganggone basa sajrone
LELANDHESAN PANLITEN bebrayan akeh werna-wernane. Ora mung basa sing
Basa nduweni peranan kang wigati tumrape cundhuk karo paramasastra, nanging uga asring
manungsa, utamane minangka alat komunikasi lan ditemokake basa sing panganggone uwal saka
interaksine manungsa (Surana, 2017). Kanthi paramasastra. Perkara iku sing jenenge ragam basa.
komunikasi, manungsa bisa medharake idhe-idhe, Panganggone ragam basa sajrone konteks
kawruh, gagasan, lan ngandharake apa kang ana pikirane. sosial salah sijine bisa ditemokake ing penyiar radhio.
Pratelan iki padha karo panemune Keraf (1997:4) Penyiar radhio minangka komunikator kang kudu
“Kanthi komunikasi kita bisa ngandharake kabeh apa nguwasani ragam basa lan undha-usuk basa supaya bisa
sing dirasakake, dipikirake, lan kita ngerteni marang narik kawigatene para pamidhanget, kaya ta penyiar
wong liya”. radhio Pro 4 RRI Surabaya, mligine sajrone adicara
Ragam basa maujud amarga anane babagan Mandhing Jamuran. Saliyane kuwi, penyiar uga kudu
sosial, kultur, lan konteks kang beda. Tetembungan sing nuduhake solah bawa kang simpatik, andhap asor, lan
digunakake kanggo ngrujuk marang salah siji saka ragam teges.
basa panganggone basa iku diarani ragam basa (Hastuti, Radhio Pro 4 RRI Surabaya minangka siaran
2003:8). Saka panemu ing ndhuwur bisa dingerteni yen punjere kabudayan Indonesia kang nyuguhake maneka
siaran seni lan budaya saka Jawa Timur kanthi cara

1

Universitas Sam UNDERANE PANLITEN (1) Kepriye wujud ragam basa pacaturan antarane Ratulgi Manado. progam Radhio Pro 4 RRI Surabaya. Saengga bisa ngaweruhi telepon supaya njaluk diputerake gendhing kang gegambaran panganggone basa sajrone bebrayan. lan Dalam Acara Talk Show Kick Andy Periode Mei 2015 kolokial. ora mung 2 . 1) Paedah Teoretis Paneliti milih topik ragam basa antarane Panliten iki diajab bisa menehi sumbangan marang pacaturan lan pamidhanget radhio Pro 4 RRI Surabaya kajian sosiolinguistik. uga kanggo mangerteni kena apa bahasa gaul bisa dadi basa penyiar lan pamidhanget Radhio pro 4 RRI Surabaya ing adicara “mandhing jamuran”? siaran ing radhio dhaerah. Keguruan Dan Ilmu Pendidikan. akrolek. Ragam Basa Pacaturan Antarane Penyiar lan Pamidhanget Radhio Pro 4 RRI Surabaya Ing Adicara “Mandhing Jamuran” konsisten lan nduweni sesambungan karo siaran dhaerah ANCAS PANLITEN liyane ing wilayah Indonesia kang kalebu sajrone (1) Mangerteni wujude wernane basa pacaturan management KBRN LPP RRI. Panjaluke para pamidhanget paedah teoritis lan paedah praktis. saka Fakultas Indonesia. Saperangan panutur nggunakake panliten dening Novlein Theodora 2013. basa Jawa lan ragam basa Jawa. ing adicara “Mandhing Jamuran” amarga objek iku narik 2) Paedah Praktis kawigaten. Panliti dianggep nduweni objek kang meh padha karo panliten nganalisis wujud ragam basa lan wujud undha-usuk iki yaiku panliten kang dilaksanakake dening Indah Yuni basane. basilek. krama. bahasa gaul sing digunakake nalika siaran ditemtokake dening managemen radhio Memora kanthi ancas kanggo narik kawigaten para pamidhanget mligine kawula mudha. Radhio Pro 4 RRI antarane penyiar lan pamidhanget Radhio pro 4 RRI Surabaya minangka salah siji Radhio ing Jawa Timur Surabaya ing adicara “mandhing jamuran”. kanthi irah-irahan “Ragam Bahasa pamidhanget. lan Watesan panliten ing babagan iki ngrembug ragam basa jargon. lan ragam santai. Dene jlentrehane kaya marang Radhio Pro 4 RRI Surabaya supaya muterake mangkene. Adicara iki nganti seprene isih dianakake Kanggo para mahasiswa jurusan basa Jawa diajab kanggo ngleluri budaya jawa sing tansah ditresnani bisa dadi panyengkuyung anggone sinau babagan mligine ing bebrayan Jawa Timur. Saliyane kuwi. babagan ragam basa lan undha-usuking ragam basa ragam usaha. pacaturan antarane penyiar lan pamidhanget Radhio pro 4 RRI Surabaya ing adicara “Mandhing Jamuran” kanthi (2) Panliten sabanjure kang meh padha yaiku analisis sosiolinguistik. Kajaba saka iku. disenengi. gendhing Jawa kasebut lumantar telepon. kaya ta: idiolek. penyiar lan pamidhanget Radhio pro 4 RRI nanging panlitene Novlein iki nduwe ancas mangerteni Surabaya ing adicara “mandhing jamuran”? (2) Kepriye wujud undha-usuk basa pacaturan antarane wujud bahasa gaul sing digunakake nalika siaran. awujud skripsi. Universitas Lampung Bandar Lampung. saka Ilmu Komunikasi Fakultas Ilmu Sosial Dan Ilmu Politik. bahasa gaul nduweni paedah komunikatif kanggo para pamidhanget. kaya ta: ragam krama-ngoko. Ing adicara ngenani panganggone basa sing didadekake objek kuwi mau akeh pamundhutan gendhing Jawa kanthi cara sajrone panliten iki. kang diwenehi wujud basa sing ora baku saengga ora trep karo kaidah irah-irahan “Studi Tentang Ragam Bahasa Gaul Di cak-cakane basa Jawa. Perkara iki jalaran bebrayan ing Jawa Timur mligine TINTINGAN KAPUSTAKAN kutha Surabaya dumadi saka warga sing asale saka dhaerah sing beda. Asil saka panliten kasebut yaiku. Indonesia Di SMA”. Adicara Mandhing Jamuran kang disiarake Migunani tumrap pasinaon sosiolinguistik sing dina Selasa tabuh 14. krama-madya. Senajan panliten kang dilakoni dening Novlein iki meh padha karo kang diteliti dening penulis. bisa menehi deskripsi Jawa Timur kang rata-rata golongan tuwa. Tumrap bebrayan. Para pamidhanget Radhio Pro 4 RRI Surabaya mligine adicara Mandhing PAEDAHE PANLITEN Jamuran kadhang kala kepengin njaluk diputerake Paedahe panliten iki diperang dadi loro yaiku gendhing Jawa tartamtu. Medhia Elektronika Radio Pada Penyiar Memora-FM Manado”. sing nengenake budaya Jawa. uga nggunakake undha-usuk dan Implikasinya Dalam Pembelajaran Bahasa basa. awujud skripsi. Wujud ragam basa kang digunakake penyiar lan Wulandari 2016. Salah sijine kanthi progam Mandhing Jamuran. Penyiar lan pamidhanget adicara Mandhing Jamuran nduweni variasi basa Jawa dhewe-dhewe. Babagan kasebut ndadekake panliti PANLITEN KANG SAEMPER kapengin mangerti lan njlentrehake panganggone basa (1) Panliten ngenani babagan ragam basa kang kanthi nganakake panliten ngenani ragam basa. (2) Mangerteni wujud undha-usuk ragam basa pacaturan Mandhing Jamuran ( Mana Suka Gendhing antarane penyiar lan pamidhanget Radhio pro 4 RRI Jawa Timuran) yaiku adicara kang ana ing sajrone Surabaya ing adicara “mandhing jamuran”. Sing kaping pindho ragam formal.00-16. Panlitene Indah iki nduweni tujuwan WEWATESAN PANLITEN kanggo ngandharake wujud dialek. ragam kolokial.00 WIB dadi adicara kang ngrembug babagan panganggone basa lan ragam disenengi para pamidhanget mligine warga masyarakat basa.

Basa Basa kang diandharake dening panulis bisa Indonesia. Adhedhasar analisise panliten ngenani kanggo nyinaoni adat-istiadat lan kabudayane dhewe- Ragam Basa Sajrone Buku Kidung-Kidung Kesucian ing dhewe. Apa maneh panliten ragam basa Minangka sarana komunikasi lan sarana kang nliti babagan piranti basa kang digunakake sajrone interaksi kang diduweni manungsa. lan dienggo. sawijine caturan kang dianakake kanthi kode sing dienggo ana loro. krama. mangsuli. ngandharake yen panganggone basa mono bisa kanggo Ragam Basa Teks Lagu Campur Sari Anggitane Joko sarana caturan tulis utawa wicara. kaya dene kawinan. nanging uga kanggo sarana persuasif Kanthi basa. Dene Budiman (1987:1) ngandharake tuladhane disiplin ilmu sosiologi. basa bisa dikaji pacaturan antarane penyiar lan pamidhanget. migunakna swara kang diasilake dening piranti pocape Alih kode intern dumadi saka alih kode ragam ngoko. Yen dibandhingake karo panliten-panliten intern basa iku wae. Mula basane Mangku Jaya uga nggunakake undha usuk basa Jawa ing panulis iku wigati banget kanggo narik kawigatene antarane yaiku basa krama. Kanthi basa uga bisa dirembakaake lan diwangun Kidung-Kidung Kesucian ing Pura Mangkujaya. Asil saka panliten kanggo sarana caturan. ngoko-sansekerta. objek pacaturan antarane penyiar lan pamidhanget Pro 4 RRI Surabaya ing adicara “Mandhing Jamuran” iki KAJIAN SOSIOLINGUISTIK durung tau ditindakake. manungsa. Tuladhane Sosiolinguistik iku bisa dingerteni dening wong liya utawa mitrawicarane. Kerraf Joger lan Endah Koeswantoro kanggo nganggit lelagon (1989:17) uga ngandharake basa digawe sarana caturan campur sari. panulis kanthi cara internal utawa eksternal. menging. iki yaiku ragam campuran sing digunakake dening Joko ngakon. yen basa yaiku sarana pocap. pamicara ora bisa dingerteni mitrawicarane mula caturan De Saussure (1916) ing wiwitan abad 20 bisa diarani gagal utawa salah sambung. dening Lia Rusdiana 2015Ragam Basa Sajrone Buku 2015). Panliten iki ditindakake Poedjosoedarmo (2000:169) uga ngandharake yen bisa dening Dwi Retnaningsih taun 2008. Mula panganggone basa iku wigati banget ing pancen akeh. lan perasaane lan disiplin ilmu antropologi. menehi pawarta. Kecamatan Purwoharjo. sadurunge ing dhuwur mau. pamaos amrih bisa tumindak kayadene sing dikarepake Panliten ngenani babagan wujud ragam basa panulis. Dene dening panulis iki saliyane beda objek panlitene uga beda kajian kanthi cara eksternal tegese kajian iku mung ana babagan kang diteliti. Ragam campuran sing dienggo ing antarane utawa sarana nggayutake wong siji lan sijine ing yaiku ragam basa ngoko lan basa dialek Surabayan. Alih kode intern lan ekstern. paninggalan. gabungan antarane disiplin ilmu sosiologi lan disiplin Yen ana salah kedaden. Saliyane saperangan basa nuwuhake pamawas anyar tumrap pamaose amrih bisa kasebut. ing faktor-faktor kang ana ing njabane basa kang nduweni gegayutan karo panganggone basa iku dening para panuture sajrone kelompok-kelompok sosial BASA LAN PANGANGGONE masyarakat. lan apa kang diandharake bisa narik kawigatene ngoko-Indonesia. Wardhaugh (sajrone Chaer. ragam-ragam basa amarga masyarakat ora mung menehi “makna” marang basa. basa kang sansekerta. 1979:16). pamaos. krama-ngoko. kaya dene struktur fonologise. Saliyane iku. Manungsa antuk basa wiwit lair lan liya-liyane. (Kerraf. Desa kabudayane bangsa. disiplin ilmu psikologi. Ragam-ragam basa iki ora mung 3 . Pura Mangkujaya iki nggunakake basa Jawa. Kanthi nggatekake cara ngandharake. Kajian kanthi cara durung bisa nemokake jinis panliten sadurunge kang internal tegese pengkajian iku mung ana ing struktur padha. njaluk lan sabawa. utawa struktur sintaksise. Campur kode sing Basa minangka sarana caturan bisa dadi dienggo ana loro yaiku campur kode positif lan negatif sarana wong siji lan sijine ing masyarakat kanggo nengenake maksud kang dikarepake amrih bisa (4) Panliten kang meh padha sabanjure yaiku kaleksanan apa sing diandharake pamicara (Surana. ngoko-krama. nanging panliten ragam basa sing njupuk sambung orane panulis menehi pepali marang pamaos. krama lan ragam basa krama-ngoko. sajrone buku kidung-kidung kesucian ing pura tumindak kayadene sing dikarepake panulis. basa kang dienggo dening ilmu linguistik. Banjur ing satengahing abad 20 ana lan digunakake sajrone urip bebrayan ing masyarakat. Jogger Lan Endah Koeswantoro. Alih masyarakat. diandharake dening pamicara. Basa minangka sarana cecaturan sawijine Pengkajian kanthi cara eksternal ora mung pawongan karo liyan ing masyarakat arupa lambang nggunakake teori lan prosedur disiplin ilmu liyane kang swara kang diasilake dening piranti pocape manungsa nduweni gegayutan karo panganggone basa iku. panliten kang dilakoni struktur morfologise. mitrawicara bisa ngerteni apa sing lan kanggo ngolehake kawruh sing anyar. nanging uga ilmu kang digabung iku. ngoko. Basa ora mung luwih. Amarga caturan nganggo basa bisa Kradenan. lan Basa Sansekerta. 1994:19) (3) Panliten sabanjure kang meh padha yaiku. Ragam Basa Pacaturan Antarane Penyiar lan Pamidhanget Radhio Pro 4 RRI Surabaya Ing Adicara “Mandhing Jamuran” kanggo panglipur. nolak. Kabupaten ndadekake pawongan urip ing masyarakat saengga bisa Banyuwangi. pikiran. Dadi panliten utawa kajian pawongan kanthi ajeg lan digunakake kanggo sarana basa eksternal iku migunakna 2 disiplin ilmu utawa cecaturan antaranggota ing masyarakat. saengga wujude arupa gabungan antarane ilmu- kudu dingerteni dening panganggone basa. ngandharake basa iku salah sajining lembaga Basa dadi salah sawijine sarana cecaturan kemasyarakatan kang saemper karo lembaga kang utama kanggo ngandharake sawijine gagasan lan kemasyarakatan liyane. perasaan marang liyan.

nanging karo para panutur kang saya akeh. Minangka sawijine basa. 2007). Panutur wis nganggep Ragam basa yaiku bahasan pokok sajrone yen tembung-tembung sing diucapake iku kalebu sosiolinguistik. Idiolek yaiku ragam basa kang asipat pawongan. pamilihe nduweni teges masyarakat. Rene Appel. lelewane basa. utawa ilmu linguistik dhewe. lan kelas sosial para minangka basa. topik. sarta gunggungane relatif. idiolek. Greus Meijer (1976:10) ngandharake kang digunakake karo sakelompok pawongan sosial ing sosioliguistik yaiku kajian ngenani basa lan panganggone wektu tartamtu. lan pangrakite ukara. basa ora didelok gegayutan karo status. (3) lingkungan sosial papan kedadeyane tutur kedaden. kaidah lan modus-modus saka akibat anane ragam sosial penutur basa lan ragam panganggone basa. lan nalika difokusne marang utawa idiolek dhewe-dhewe. Tuladhane kayata saka pamireng kang gegayutan sajrone proses tembung-tembung kang endah lan kebak ing surasa. ragam basa iku kedadeyan saka akibat basa minangka sistem lambang dibedakna dadi 3 macem anane ragam sosial lan ragam fungsi basa. Nalika difokusne marang gegayutane kang didelok saka penuture. Kedadeyane nganggo basa lisan sasenenge dhewe. interaksi utawa komunikasine manungsa. AKROLEK Dittmar (1976:128) ngandharake masalah. lan sapiturute (Chaer. (5) panilaian sosial kang beda saka Basilek yaiku. golongan. Miturut Kridalaksana (1978:94) sosiolinguistik Dialek yaiku ragam basa saka sakelompok penutur kang yaiku ilmu kang nyinaoni ciri lan variasi basa. Nanging amarga masyarakat kaya mangkene dijalari penyiar lan para pamidhanget penutur basa iku homogen. nanging didelok minangka sarana panuture. Ragam basa iku yaiku antarane lambang karo maknane kang disebut semantik. Minangka objek utawa dialek sosial. saengga Kridalaksana (1974:82) tembung-tembung sing bener lan wis manut paugerane ngandharake sosiolinguistik minangka cabang linguistik tingkat tutur. 1995:55). Dadi. Tembung-tembung krama ndesa RAGAM BASA diucapake panutur kanthi ora sadar. Ragam basa kang kapapat yaiku sosiolek sajrone konteks sosial lan kabudayane. Bakune yaiku konteks ing panganggone. Kolokial iki ora kena diarani basa sing sistem lan sub sistem kang dipahami karo kabeh asor. Idiolek yaiku variasi basa sing asipat pawongan. kaya dene IDIOLEK ilmu ekonomi. Akrolek yaiku variasi basa sajrone masyarakat masalah sajrone sosiolinguistik kaperang dadi 7 dimensi sing dianggep luwih dhuwur utawa luwih apik teka yaiku (1) identitas sosial saka penutur. kajian basa kang gegayutan karo fokus perhatian kang Ragam basa kang wiwitan yaiku ragam basa diwenehna. susunan pragmatik. (7) penerapan mangkene kena uga diarani krama desa. gaya basa. (4) analisis sinkronik lan diakronik saka BASILEK dialek-dialek sosial. Kedadeyan masyarakat penutur basa. Wujud undha-usuk basa Jawa kang sasuwene iki Ragam basa iki saya suwe saya akeh nalika digunakake diweruhi dening masyarakat Jawa yaiku wujud ngoko lan 4 . Panganggone basa sing kaya tingkatan variasi lan ragam linguistik. kajian basa. Ing sajrone ragam uga menehi indikasi babagan kahanane migunakna basa basa. nalika difokusne marang gegayutane antarane lambang Miturut konsep idiolek. ana 2 pandangan yaiku ragam basa kang didelok lan nyerminake tujuwan. (2) identitas sosial variasi basa sajrone masyarakat liyane. sosiolinguistik yaiku kajian ngenani basa kang digayutake karo kahanane masyarakat. kang ana ing sawijine papan gegayutan ing antarane para ahli basa kanthi ciri fungsi panggonan. Charles Morris (1946) ngandharake fungsi basa. sosiologi. pilihan tembung. Idiolek gegayutan karo gegayutane antarane lambang karo para panuture disebut “warna” suwara. Ragam basa kang kapindho yaiku dialek. variasi basa sajrone masyarakat panutur marang kelakuwane wujud-wujud ujaran. Umume digunakake jalaran panutur ora migatekake paugeran sosiolinguistik medharake babagan 7 dimensi panliten tingkat tutur. Kadadeyan kaya mangkene dijalari para sosiolinguistik iku mau. Sosiolek yaiku ragam basa kang kang ana sajrone sosiolinguistik. Kang nomer 3 iki bisa uga disebut ukara. utawa kronolek temporal. Sosiolinguistik iku Dadi saben pawongan nduweni variasi basa dhewe- kadhapuk saka tembung sosio lan linguistik. Miturut Padmoesoekotjo (1978:7) Kolokial yaiku. basa nduweni dudu basa tulis. kalebu ilmu kang isih anyar. Ragam basa kang katelu yaiku kronolek variasi basa iku sajrone masyarakat basa. komunikasi. saben wong nduweni ragam basa disebut sintaksis. Kronolek yaiku ragam basa Gerad Hubert. Sosiolinguistik yen dibandingne karo ilmu-ilmu sosial liyane. Kolokial yaiku basa pacaturan lan belakang panutur. (6) sing dianggep luwih asor. variasi basa sing dienggo sajrone dialek yaiku variasi basa sing ditemtokake saka latar pacaturan saben dina. nanging uga dijalari karana kegiatan interaksi UNDHA-USUK BASA sosial kang dilakoni uga maneka ragam (Surana. Linguistik nduweni teges tembung. Dadi. pamidhanget MJ akeh sing saka klas/menengah kebawah lan bebrayan saka ndesa. ragam basa iki ora mung dijalari karo para panuture kang homogen. Ragam Basa Pacaturan Antarane Penyiar lan Pamidhanget Radhio Pro 4 RRI Surabaya Ing Adicara “Mandhing Jamuran” nuduhake anane pambeda sosial ing masyarakat. pramila wujud basa kang adicara MJ minangka bebrayan Surabaya sing kulina konkret iku dadi ora padha utawa variatif. sosiolinguistik. medharake ciri-ciri variasi basa lan netepake korelasi ciri-ciri variasi basa kasebut kanthi ciri-ciri sosial KOLOKIAL kemasyarakatan. Basa krama desa praktis saka panliten sosiolinguistik. Sosio iku dhewe sing gegayutan karo ragam swara.

(3) basilek. Bisa uga panutur nylarasake basane mitra tutur. 2006 : 61). Poedjasoedarma Indhonesia yen dideleng saka lingkungane lan papan ngakui yen tingkat tutur kramantara lan wredha krama panggonane. lan Agustina (2004) ragam basa yen dideleng saka Lelageyaning basa nuduhake ragam basa kang panganggone bisa kaperang dadi papat yaiku: (1) idiolek. lan madya krama. Sing kaya mangkono kuwi kang maneka ragam. lan adicara utawa upacara tradisional. Teori kang digunakake ana ing panliten iki panutur lan uga anane kagiyatan interaksi sosial kang yaiku ngenani kajian sosiolinguistik ragam basa Chaer maneka ragam (Chaer lan Agustina. Bisa uga panutur lan mitra tutur kanthi Sajrone Tingkat Tutur Bahasa Jawa kang sengaja/ora sengaja ora ngecakake paugeran disusun dening Poedjasoedarma dkk (1979) kang panganggone basa krama sing trep. Upamane tembung wujud basa saengga nalika ana pawongan kang ora bisa punapa diucapake napa. anane kesenian tradisional. dhateng diucapake teng. Undha-usuk basa iku tetep digunakake amarga “Mandhing Jamuran” Radhio Pro 4 RRI Surabaya asipat pirang-pirang perkara. lan basa antara ragam krama lan Indhonesia asring antyabasa. ragam basa pacaturan antarane penyiar lan pamidhanget pirang jinis (Surana. sejatine kang diwenehi andharan panganggone basa krama sing trep. mitra tutur. lan variasi krama. lan sing digunakake penyiar lan pamidhanget sajrone progam krama. Undha-usuk basa Jawa mono kalebu perangan lelageyaning basa kang RAGAM NGOKO lumrahe kaperang dadi pirang-pirang jinis. pawongan iku Tuwuhe basa krama-madya ing adicara MJ bisa bakal diarani wong kang ora bisa basa. basa antya. lan saperangan bebrayan nggunakake ragam krama- wredha krama. 2006). yaiku anane pengin RAGAM MADYA ngajeni marang wong liya. Ing sajrone wedharane. Basa Indhonesia. arupa salah sawijining basa yaiku wujud keragaman basa jalaran anane ragam- ragam basa Jawa sing paling umum. Kabeh tingkat tutur iku Indhonesia minangka basa persatuan. (3) Ragam krama-Indhonesia yaiku. guneman mitra tutur sing sadurunge nganggo basa krama Nanging katelu jinis tingkat tutur iku ora digamblangne banjur owah menyang basa krama-Indhonesia jalaran maneh. lan krama. Panutur ngajak guneman (1991:58 lan 1994:38) ngandharake undha-usuk basa mitra tutur sing sadurunge nganggo basa krama banjur Jawa iku bisa dibedakake. nanging prinsipe ana 2 macem owah menyang basa krama-madya jalaran panutur wis yaiku undha-usuk kang awujud ngoko lan undha-usuk rumangsa akrab. 1952:12). Lumrahe variasi ragam madya iki awujud tugelan Pro 4 RRI Surabaya ing Adicara “Mandhing Jamuran” 5 . kramantara. anane kesenian tradisional. kaperang dadi (1) ngoko. Lelageyaning Ragam ngoko yaiku. Bisa uga panutur nylarasake basane kang awujud krama. panganggone digathukake karo paedah lan kahanane. Tingkat tutur madya diperang dadi madya digunakake dening bebrayan senadyan ta ora sakabehe ngoko. sejatine kang diwenehi sajrone bebrayan sing nduweni status luwih asor utawa andharan namung tingkat tutur kang bentuke ngoko. Ragam krama-madya yaiku. Panemune Poedjasoedarma Tuwuhe basa krama-Indhonesia ing adicara MJ dibarengi karo panemune Purwo (1991) kang mbagi bisa dijalari samubarang tartamtu. diterbitne dening Pusat Bahasa ngandharake yen undha- usuk basa Jawa sajrone buku iku disebut tingkat tutur RAGAM INDHONESIA bahasa Jawa. basa krama. Tingkat digunakake kanthi cara resmi lan ora resmi. LANDHESAN TEORI Undha-usuk basa Jawa mono kalebu perangan Teori lan konsep kang digunakake kanggo nliti lelageyaning basa kang lumrahe kaperang dadi pirang. panutur wis rumangsa akrab. mau isih diperang-perang dadi sangang bentuk. lan krama. 2017). basa sing asipat madya(tengah-tengah). (2) akrolek. Bisa uga panutur lan mitra tutur Kaya dene Poedjasoedarma (1997:13-15) wus merang kanthi sengaja/ora sengaja ora ngecakake paugeran tingkat tutur dadi sanga. madya. Lelageyaning basa yaiku Radhio pro 4 RRI Surabaya ing adicara “Mandhing wujud keragaman basa jalaran anane ragam-ragam Jamuran”. Ragam Basa Pacaturan Antarane Penyiar lan Pamidhanget Radhio Pro 4 RRI Surabaya Ing Adicara “Mandhing Jamuran” krama (Surana. Tingkat tutur ragam kasebut digunakake. wus ora asring dirungokake. Kagiyatan panliten sing nganggo objek madya bisa diarani tetenger leksikon (tembung) krama Pacaturan Antarane Penyiar lan Pamidhanget Radhio lugu. kabukti ragam ngoko asring diarani minangka ragam basa Kaya dene Poedjasoedarma (1997) wus sing utama lan panganggone ragam ngoko iki ora winates merang tingkat tutur dadi sanga. (2) madya. yaiku anane pengin ngajeni umum marang wong liya. lan (4) kolokial. Wujud krama asring kasebut utawa wancahan saka basa krama. salah sawijining pers basa Jawa. pers basa Jawa. madya. luwih dhuwur. Undha-usuk basa iku tetep digunakake amarga pirang-pirang perkara. nggunakake wujud krama kanthi bener. Panganggone tutur ngoko diperang dadi ngoko lugu. Panutur ngajak tingkat tutur basa Jawa dadi ngoko. Bab iku dijalari amarga krama diperang dadi mudha krama. madyantara. basa krama (Antun Suhono. lan adicara utawa upacara tradisional. sarta digunakake ragam panutur lan uga anane kagiyatan interaksi sosial karo sakabehe bebrayan. madya. Sasangka dijalari samubarang tartamtu. Tegese tingkat tutur sing ana sajrone panganggone ragam basa ing METODHE PANLITEN antarane basa ngoko. Ragam Indhonesia namung tingkat tutur kang bentuke ngoko.

lan ing panliten iki yaiku metodhe Padan lan Agih. nyuguhake dhata kanthi nggunakake tembung-tembung sing lumrah. Tahap Persiyapan Minangka kagiyatan sing kaping pisan sajrone INSTRUMEN PANLITEN cak-cakan prapanliten. Dene metodhe Agih iki pirantine panentune ana ing basa iku ANDHARAN ASILE PANLITEN dhewe (Sudaryanto. Cak-cakane sing dikarepake yaiku: Radhio Pro 4 RRI Surabaya ing adicara “Mandhing Jamuran”. Wujud variasi basa sajrone ngandharake yen metodhe formal minangka cara pacaturan antarane penyiar lan pamidhanget Radhio Pro 4 nyuguhake asile analisis dhata nganggo angka-angka lan RRI Surabaya nuwuhake anane wujud idiolek. TATA CARA NGLUMPUKAKE DHATA Dhata sing wis diidentifikasi banjur Tehnik cara nglumpukake dhata yaiku dhata dianalisis kanthi diperang-perang miturut ragam dipilah-pilah miturut underane panliten kaya mangkene: basa utawa wujud ragam basa lan tingkat tutur. ngowahi laporan Metodhe lan Tehnik ngolah dhata sing dienggo kanthi ngrevisi asil laporan. nindakake panliten. Sudaryanto (1993:144-159) diperang-perang maneh. Tahap iki minangka runtutane panliten sing arupa panulisan laporan analisis. panliten. nganalisis 2. nganggo basa Jawa. ragam basa sajrone panliten iki bisa formal lan informal. nganalisis dhata lan nulis asil analisis dhata. lan pamidhanget kang wis diklumpukake Nglasifikasi-ake dhata kanthi cara nliti (2) Nengeri lan nyathet wujud basa pacaturan kang lan merang miturut perangan panganggone basa pangucape baku lan wujud basa pacaturan kang sing ana ing ragam basa pacaturan antarane pangucape ora baku ing basa Jawa penyiar lan pamidhanget Radhio pro 4 RRI (3) Nglumpukake informasi utawa kapustakan kang trep Surabaya ing adicara “Mandhing Jamuran”. ujian skripsi. Persiyapan sing dilakoni yaiku: Instrumen sing dienggo ana loro yaiku a) Nggoleki lan nemtokake objek lan underane instrumen utama lan instrumen penyengkuyung. lan prapanliten. Tehnik sing dienggo yaiku tehnik pilah. merga panliten iki Metodhe formal digunakake kanggo menehi menehi deskripsi marang saben-saben underane panliten. Metodhe njilid skripsi. RUNTUTANE PANLITEN Dhata panliten yaiku awujud tembung. Ragam Basa Pacaturan Antarane Penyiar lan Pamidhanget Radhio Pro 4 RRI Surabaya Ing Adicara “Mandhing Jamuran” awujud panliten diskriptif kualitatif. antarane penyiar lan pamidhanget Radhio pro 4 RRI Surabaya ing adicara “Mandhing Jamuran”. Dene metodhe informal digunkake SUMBER DHATA LAN DHATA kanggo menehi deskripsi panliten iki liwat tembung- Sumber dhata panliten iki yaiku basa pacaturan tembung sing dironce. lan ukara sing ngandhut aspek ragam basa. piranti panentune ing sanjabane basa. Padan. TATA CARA NGANALISIS DHATA nglapurake asile analisis. Dhata sing antuk saka sumber dhata komputer/laptop kanggo nggarap lan nulis asil analisis bakal diidentifikasi. potelot/pulpen lan buku cathetan kanggo a) Idhentifikasi. Runtutane panliten bisa diperang dadi telu yaiku klausa. kodhe-kodhe. Instrumen utama yaiku panliti dhewe merga panliti sing b) Nglumpukake dhata. karo babagan piranti wujud basa pacaturan kang pangucape baku lan wujud basa pacaturan kang 3. Saben perangan TATA CARA NGANDHARAKE ASIL ANALISIS nuduhake gegambaran saka sakabehe dhata ing lapangan. Saka dhata sing Tata cara nyuguhake dhata nganggo metodhe wis dijinggleng. panliten iki gumantung panliti saka anggone nliti objek e) Nyusun proposal. Tehnik pilah yaiku dhata dipilah-pilah WUJUD RAGAM BASA miturut underane panliten Ragam basa sajrone panliten wis kaperang- perang adhedhasar kahanan lan wektu. WUJUD IDIOLEK 6 . nglakoni panliten iki. frase. nyathet asil pacaturan antarane penyiar lan pamidhanget. Dene metodhe informal yaiku tata cara basilek. nulis lapuran panliten undha-usuk pacaturan antarane penyiar lan pamidhanget (Mahsun. dhata pacaturan antarane penyiar lan pamidhanget. (1) Ngrungokake rekaman pacaturan antarane penyiar c) Klasifikasi dhata. Tahap Nindakake Panliten dhata lan nulis asil analisis dhata kalebu handphone Dhata sing wis nglumpuk banjur diolah ing kanggo ngrekam pacaturan antarane penyiar lan tahap nindakake lan ngolah dhata. Sekabehe d) Nglumpukake literatur kapustakan. 2005:31). DHATA Dhata diklumpukake banjur dijinggleng. 1993:13-15). Tahap Pungkasan pangucape ora baku ing basa Jawa. c) Netepake irah-irahan panliten. pamidhanget. Instrumen panyengkuyung yaiku piranti sing dienggo panliti kanggo nglumpukake dhata. Panliti sing nglumpukake dhata. panliten. 1. akrolek. lan kolokial. b) Analisis dhata. kodhe-kodhe sajrone cuplikan dhata kaya sing ana ing dhaftar cekakan.

dudu kanggo atur salam marang para penyiar radhio. supaya para pamidhanget ngerti Basilek yaiku. nganggo ‘sugeng enjing/ sugeng siyang lsp. Ragam Basa Pacaturan Antarane Penyiar lan Pamidhanget Radhio Pro 4 RRI Surabaya Ing Adicara “Mandhing Jamuran” Idiolek yaiku variasi basa sing asipat pawongan. Frasa kasebut kanggo tembung. siaran. Cak Kun? BCD : Inggih. kula niki kathuken. Mula kadadean kaya mangkene kena diarani BT : Mantun kejawahen. sugeng Frasa kasebut nduweni teges “nyambut gawe” kang pepanggihan malih kaliyan adicara Mandhing ditindakake dening penyiar. Katuduhake Dadi saben pawongan nduweni variasi basa dhewe. WUJUD AKROLEK Tuladha pacaturan ing dhuwur mujudake basilek. pamidhanget supaya seneng atine jalaran krungu unen- sumangga. Amarga MM bisa nggunakake tembung ‘mbuka’ kanggo ngganteni nggunakake basa krama katuduhake ing tembung tembung ‘murwakani’. Katuduhake ing krama desa. Satenane PYNP kaya ing ngisor iki. Frasa ngayahi gati kasebut dhewe sing gegayutan karo ragam swara. pamilihe nuduhake tembung kang endah. Panutur wis nganggep menawi…. sehat. Kadadeyan kaya mangkene dijalari para nduweni variasi basa dhewe sing dibolan-baleni nalika pamidhanget MJ akeh sing saka klas/menengah kebawah cecaturan karo panelpun/pamidhanget. kula pun cerah. PYNP : Mandhap dhateng Sinom Wenigonjing…… Wonten mriki. Lumrahe atur salam sing bener utawa ora uwal saka paugeran basa krama. lan bebrayan saka ndesa. variasi basa sajrone masyarakat liyane. nduweni variasi dhewe nalika ngucapake tembung kadospundi? kasebut. Frasa mantun kejawahen kasebut bisa diarani Dhata kasebut nuduhake wujud akrolek. Basa krama desa MJ. Alhamdulillah. BYY : Nggih. kadospundi Katuduhake ing tembung ‘dherek-dherek’. idiolek. Kolokial yaiku basa pacaturan lan 7 . panambang –ipun. Kadadeyan sing kaya mangkene bisa kang endah supaya atine para pamidhanget liyane seneng dijalari anggone MM milih tembung adhedhasar jalaran krungu unen-unen sing nggunakake basa kang pakulinan ing bebrayan ndesa. cantrik Donyaloka ngaturaken Pacaturan ing dhuwur nuduhake wujud basilek. tembung sing digaris ngisore. pacaturan saben dina. Kayata tuladha pacaturan ing ngisor iki. Mula PYNP nggunakake Jamuran pro-4 RRI Surabaya. Nanging. dherek-dherek sedaya diucapake panutur kanthi ora sadar. BT : Mbak Ami. para sutresna. BYY ngunakake ukara kang endah sing tegese padha Dene tembung ‘mari’ cak-cakane tumrap wong lara. Dhata kasebut nduweni konteks PYH minangka MC adicara MJ. Katuduhake ing kabare kasebut bisa diarani tembung krama desa. yen tembung-tembung sing diucapake iku kalebu Dhata kasebut nuduhake wujud idiolek. lan pangrakite ukara. minangka titikan saka PYH digunakake jalaran panutur ora migatekake paugeran yen dheweke lagi ngisi acara MJ.. Lumrahe kabaripun? tembung kasebut yaiku sedherek. variasi basa sajrone masyarakat yen sing lagi dirungokake kuwi PYH sing bakal sing dianggep luwih asor. PYH nggunakake ukara-ukara kasebut ing WUJUD BASILEK saben miwiti adicara MJ. Sing kaya mangkene iki. PYNA : Oh. BT mesthine kudu ngganti tembung PYK : Yang Yut ! ‘kabaripun’ nganggo tembung ‘ pawartosipun’. wilujeng siyang. Sugeng siyang. Yu Tum. Kula Kolokial yaiku. ingkang sampun mlebet. Tembung murwakani Mesthine MM nggunakake tembung ‘pawartosipun’ kasebut nuduhake tembung kang endah. Tembung sing dianggep luwih dhuwur utawa luwih apik teka kabaripun minangka tembung sing kalebu krama desa. Katuduhake ing Tuladhane kaya ing ngisor iki. unen sing nggunakake basa kang endah. PYNA sing PYH : Alhamdulillah. Akrolek yaiku variasi basa sajrone masyarakat Katuduhake ing tembung sing digaris ngisore. sing dicakake kaya dene basa krama. Katuduhakeh ing tembung sing digaris ngisore. wonten mriki mboten jawah. Kita saking basa kang endah kanggo narik kawigatene para studio ngaturaken sugeng midhangetaken. Tuladhane nuduhake swasana ngayahi karepotan. Sugeng rahayu. Mbah. Tuladhane kayata Jalaran tembung kasebut minangka tembung basa ngoko tembung-tembung kang endah lan kebak ing surasa. Saliyane ukara tembung-tembung sing bener lan wis manut paugerane sing diandharake dening PYNA dibolan-baleni ing saben tingkat tutur. MM : Kadospundi kabare. Tembung-tembung krama ndesa PYNA : Nggih. Sabanjure PYH uga tingkat tutur. Mesthine BCD kanggo ngganti tembung ‘kabare’. PYNA : Bapa Suparno PP Legi. bagus. Panganggone basa sing kaya nyuguhake gendhing-gendhing Jawa Timuran ing adicara mangkene kena uga diarani krama desa. Nanging Jalaran tembung mantun iku saka basa ngoko ‘mari’.. WUJUD KOLOKIAL kita ingkang ngayahi gati. Mesthine BT nggajuli tembung ‘mantun’ ukara sing digaris ngisore. Ana tuladha pacaturan endah. variasi basa sing dienggo sajrone Purbandari saha Mas Hari……. lelewane basa. ing frasa sing digaris ngisore. dheweke uga nggunakake tembung sing variatif. Ukara sugeng rahayu kasebut nganggo tembung ‘bibar’ supaya trep karo basa krama mujudake salam lan dedonga. Mula BCD nggunakake tembung ‘kadospundi’. sabanjure sing kaya mangkene. Dhata ing dhuwur nuduhake wujud akrolek. ingkang murwakani dalah PYK : Sae-sae. PYH : Nuwun. bisa nggunakake tembung-tembung sing salumrahe. Tembung Dhata kasebut nuduhake wujud akrolek. Mas Hari. udan(jawah).

PPm nggunakake tembung kasebut jalaran panganggone panganggone ragam ing progam “mandhing jamuran” tembung kaya mangkono wis lumrah sajrone bebrayan Radhio Pro 4 RRI Surabaya uga ana ragam basa ing Surabaya. PYK nggunakake tembung kasebut diweruhi dening masyarakat Jawa yaiku wujud ngoko lan jalaran panganggone tembung kaya mangkono wis krama. luwih dhuwur. arupa salah sawijining tembung kaya mangkono wis lumrah sajrone bebrayan ragam basa Jawa sing paling umum. Mula PPm nggunakake tembung PYH : Inggih. WUJUD UNDHA-USUK BASA Katuduhake ing tembung rika lan gak. nduweni teges padha dene karo tembung ‘supaya’ sajrone Tembung-tembung basa ngoko kaya dene ‘aja’. mangkono wis lumrah sajrone bebrayan Surabaya. aja ‘pena’.lan panambang -na. Sesambungan karo undha-usuk basa Jawa. ragam krama-madya. Ragam Basa Pacaturan Antarane Penyiar lan Pamidhanget Radhio Pro 4 RRI Surabaya Ing Adicara “Mandhing Jamuran” dudu basa tulis. Tembung kasebut PW : Kadospundi. Bedha karo basa tulis. ‘cik’. Sing njalari anane salah siji tembung sing nduweni teges padha dene karo ragam basa ditemtokake dening tingkat sosial bebrayan tembung ‘ora’ sajrone basa Jawa baku. Tembung kasebut Undha-usuk. Sabanjure ana tembung ‘lak an’. Radhio Pro 4 RRI Surabaya asipat umum. karo basa Jawa baku. sajrone basa Jawa baku. Pacaturan ing dhuwur nuduhake wujud kolokial. Wujud krama asring kasebut wujud basa saengga lumrah sajrone bebrayan Surabaya. PYK nggunakake usuk kang awujud ngoko lan undha-usuk kang awujud tembung kasebut jalaran panganggone tembung kaya krama. Takarep. arep rika. aja digawekna kopi cik ngecebret. Mung wae panganggone ana ing sing utama lan panganggone ragam ngoko iki ora winates pungkasaning ukara. supaya trep karo basa Jawa baku. Hehe dideleng saka kedudukan sosial sing katitik saka tingkat PYK : Ora isa sreng-sreng lak an. PYK RAGAM KRAMA-NGOKO nggunakake tembung kasebut jalaran panganggone Ragam ngoko yaiku. Tembung ‘rika’ nalika ana pawongan kang ora bisa nggunakake wujud kasebut minangka salah siji tembung sing nduweni teges krama kanthi bener. Kayata tuladha Pacaturan ing dhuwur nuduhake wujud kolokial. gak teka sampeyan. ‘njagakna’ lan ‘lak an’. Undha-usuk basa Jawa iku bisa baku. tembung kasebut jalaran panganggone tembung kaya Pacaturan ing dhuwur wujud ragam ngoko sing mangkono wis lumrah sajrone bebrayan Surabaya. angsal salam saking pena. Cak Mi. Tembung PYNP : Inggih. Ragam ngoko sing digunakake penyiar lan PYK : Iya. Ragam Tembung ‘cik’ kasebut minangka salah siji tembung sing ngoko kasebut katitik saka frase sing digaris ngisore. ing ngisor iki: Katuduhake ing tembung sing digaris ngisore. Undha-usuk basa ing progam “mandhing Tembung ‘gak’ kasebut minangka tembung wancah saka jamuran” Radhio Pro 4 RRI Surabaya dijalari anane tembung asli ‘ogak’. wis lumrah sajrone bebrayan Surabaya. Bakune yaiku konteks ing panganggone. Tuladhane kayata andhahan saka tembung asli ‘cebret’. sajrone bebrayan sing nduweni status luwih asor utawa PPm : Nggih. Kedadeyan tembung kasebut jalaran panganggone tembung kaya kaya mangkene dijalari penyiar lan para pamidhanget mangkono wis lumrah sajrone bebrayan Surabaya. Sing sepisan Wujud undha-usuk basa Jawa kang sasuwene iki tembung ‘rika’. pawartosipun? sejatine bisa diowahi dadi ‘kakehan omong’ supaya trep PYK : Alhamdulillah. Tuladha pacaturan ing dhuwur nuduhake wujud kolokial. sehat. ‘nganti’. PYK nggunakake putri jula-juli. Tembung ‘gak’ kasebut minangka samubarang kahanan lan panganggone. ‘ngecebret’ sing pikantuk ater-ater ng-. kudune bisa diganti nganggo basa krama. Sepisan yaiku tembung wonten margi. adicara MJ minangka bebrayan Surabaya sing kulina Tembung ‘ngecebret’ kasebut minangka tembung nganggo basa lisan sasenenge dhewe. Mas Hari. Cak. basa Jawa baku. Cak. gendhing-gendhing ingkang kasebut jalaran panganggone tembung kaya mangkono nyemet-nyemet ngoteniku wau. antarane arupa: ragam krama- ‘njagakna’ sing pikantuk ater-ater n. sarta digunakake Surabaya Tembung kasebut digunakake sajrone karo sakabehe bebrayan. lan ‘krungu’. Sing nduweni teges padha dene kabukti ragam ngoko asring diarani minangka ragam basa tembung ‘rak’. saengga ragam-ragam kasebut digunakake kanggo fungsi PPm : Njagakna ngamen yaw is ben panggah tartamtu. tingkatan-tingkatan kasebut sajrone bebrayan Jawa Katuduhake ing tembung sing digaris ngisore. dibedakake. Sing sepisan tembung ‘njagakna’. 8 . yaiku siji dideleng saka kapryayen. lan ‘ngecebret’. pawongan iku bakal diarani wong padha dene karo tembung ‘sampeyan’ sajrone basa Jawa kang ora bisa basa. loro ana. Sing kaya mangkono kuwi pacaturan saben dina. PYNP : Apa maneh jula-juli sing ngumandhangake Sabanjure ana tembung ‘cik’. Tembung sajrone adicara kasebut. Tembung ‘njagakna’ kasebut minangka standart basa krama sing digunakake kanggo pengantar tembung andhahan saka tembung asli ‘jaga’. semanten ugi ingkang nembe ‘pena’. nanging prinsipe ana 2 macem yaiku undha- Sabanjure ana tembung ‘gak’. diucapake dening PYNP nalika bage-binage. pamidhanget sajrone progam “Mandhing Jamuran” Haha. Tembung ‘pena’ minangka salah siji tembung nganti ngantuk krungu gendhing- sing nduweni teges padha dene tembung ‘sampeyan’ gendhing. Kolokial iki ora kena diarani basa sing Dene tembung ‘ngecebret’ PYK nggunakake asor. ngoko. Tembung ing pacaturan ngisor iki. lan ragam krama- Tembung kasebut sejatine bisa diowahi dadi njagakake Indhonesia. pendhidhikan lan perekonomian sing diduweni. sampun kesupen. Lamongan.

lajeng adicara “Mandhing Jamuran” Radhio Pro 4 RRI Surabaya asipat Ketiban Sampur”. DUDUTAN digunakake kanthi cara resmi lan ora resmi. Sabanjure ana tembung ‘sepuntene’. Sabanjure tembung ‘penampilan’. PYH : Wonten wayangan. Indhonesia. Mas Hari. Indhonesia yen dideleng saka lingkungane lan papan Sabanjure uga ana ukara sing diucapake dening panggonane. Basa Indhonesia. Anggone PYH nggunakake tembung “lajeng”. Upamane tembung Kadose wonten penampilan pengrawit. terus adicara Ketiban madya bisa diarani tetenger leksikon (tembung) krama Sampur. …. dhumateng para pamidhanget adicara MJ karo PYH. basa krama. RAGAM KRAMA-INDHONESIA PANUTUP Ragam krama-Indhonesia yaiku. nggih. Ukara basa ngoko bisa dijalari samubarang tartamtu. sengaja/ora sengaja ora ngecakake paugeran Tembung ‘terus’ kuwi kalebu basa Indhonesia. Panutur ngajak guneman dhumateng para pamidhanget adicara MJ karo PYH.. kakehan es niki. basa Indhonesia minangka basa persatuan. krama. Saengga ukarane digunakake penyiar lan pamidhanget sajrone progam bakal owah dadi “wonten wayangan. Kadose wonten pasugatan pengrawit”. Dhata ing dhuwur minangka wujud ragam Indhonesia Tuwuhe basa krama-madya ing adicara MJ bisa sing diucapake dening PYNA nalika paring pawarta dijalari samubarang tartamtu. Ragam Basa Pacaturan Antarane Penyiar lan Pamidhanget Radhio Pro 4 RRI Surabaya Ing Adicara “Mandhing Jamuran” Saengga frase kasebut owah dadi “sampun ngantos saperangan bebrayan nggunakake ragam krama- ngantuk kepireng…. Bab iku dijalari amarga RRI Surabaya ing adicara Mandhing Jamuran bisa 9 . kasebut mujudake tembung lingga. Amarga PM nggunakake basa krama katuduhake Indhonesia. bakal owah dadi “wonten wayangan. Tembung ‘penampilan’ kasebut uga kalebu basa PM : Kula suwun sepuntene sing kathah. Sing sepisan yaiku tembung ‘terus’. nggunakake tembung ‘ingkang’ kanggo ngganti tembung Tembung ‘penampilan’ kasebut uga kalebu basa ‘sing’. dhateng diucapake teng. Tembung PYNA: Menawi mboten lepat hlo. Tembung-tembung basa Indhonesia tembung ‘sepuntene’ supaya manut paugerane basa kayata ‘terus’ lan ‘penampilan’ mesthine bisa diganti krama sing trep. lugu. Mesthine ora weruh paugerane basa krama sing trep. Kadose wonten pasugatan pengrawit”. lan variasi krama. Mesthine PYNA ngganti tembung kasebut ing tembung ‘nggih’. basane mitra tutur. antarane basa ngoko. utawa wancahan saka basa krama. tembung kasebut kurang trep. punapa diucapake napa. Ragam ngoko kasebut Tuwuhe basa krama-Indhonesia ing adicara MJ katitik saka ukara sing digaris ngisor. Mesthine PYNA ngganti tembung kasebut PYK : Inggih. Tuladhane kaya ing ngisor iki. nganggo tembung “pasugatan”. Katuduhake ing klausa sing digaris Sampur. Sing sepisan yaiku tembung ‘terus’. Tegese tingkat “Mandhing Jamuran” Radhio Pro 4 RRI Surabaya asipat tutur sing ana sajrone panganggone ragam basa ing umum. Panganggone tembung ‘sepuntene’ sing nganggo basa krama. umum. mitra tutur sing sadurunge nganggo basa krama banjur Ragam Indhonesia kasebut katitik saka tembung-tembung owah menyang basa krama-madya jalaran panutur wis sing digaris ngisore. lajeng adicara Dene tembung ‘sing’ kasebut mesthine PM Ketiban Sampur”. Saengga ukarane dadi “ PM : Kula kakehan anu. Bisa uga panutur nylarasake jula-juli ingkang ngumandhangaken putri jula-juli”. Mas Hari.”. Mesthine Ragam Indhonesia kasebut katitik saka tembung-tembung PM nggunakake tembung ‘pangapunten’ kanggo ngganti sing digaris ngisore. Lumrahe variasi ragam madya iki awujud tugelan PYNA : Menawi mboten lepat hlo. Saengga ukara kasebut owah dadi “menapa malih panutur wis rumangsa akrab. Tuladha pacaturan ing dhuwur kasebut nuduhake wujud PYH : Wonten wayangan. Bisa uga panutur nylarasake basane kayata ‘terus’ lan ‘penampilan’ mesthine bisa diganti mitra tutur. Saengga ukarane dadi “ bisa dijalari anggone PM milih tembung adhedhasar …. Sabanjure uga pakulinan ing bebrayan. Saengga ukarane milih tembung adhedhasar pakulinan ing bebrayan. Tembung-tembung basa Indhonesia rumangsa akrab. ana maneh tuladha sing kaya mangkene. ngisore. Sing sepisan yaiku tembung ‘suwun’. PYNP nganggo ragam ngoko. Panutur ngajak kaya dene “apa maneh jula-juli sing ngumandhangake guneman mitra tutur sing sadurunge nganggo basa krama putri jula-juli” mesthine bisa diganti nganggo basa banjur owah menyang basa krama-Indhonesia jalaran krama.supaya dadi sing diucapake dening PYNA nalika paring pawarta ‘nyuwun’. terus adicara Ketiban ragam madya. Ragam madya sing PYH nggunakake tembung “lajeng”. Bisa uga panutur lan mitra tutur kanthi nganggo basa krama. salah sawijining sing digunakake penyiar lan pamidhanget sajrone progam basa sing asipat madya(tengah-tengah). Mesthine panganggone basa krama sing trep. kaya mangkono bisa dijalari PM ora migatekake utawa Tembung ‘terus’ kuwi kalebu basa Indhonesia. Bisa uga panutur lan mitra tutur kanthi sengaja/ora sengaja ora ngecakake paugeran RAGAM KRAMA-MADYA panganggone basa krama sing trep. Panganggone Lelandhesan saka asile panaliten lan andharan basa antara ragam krama lan Indhonesia asring ngenani ragam basa lan undha-usuk basa sajrone digunakake dening bebrayan senadyan ta ora sakabehe pacaturan antarane penyiar lan pamidhanget radhio pro 4 ragam kasebut digunakake. Kadadeyan sing kaya mangkene nganggo tembung “pasugatan”. Ragam Indhonesia Ragam krama-madya yaiku. Tuladhane kaya ing ngisor iki. Kudune supaya trep Dene dhata kasebut minangka wujud ragam Indhonesia tembung kasebut kawuwuhan ater-ater ny. Sabanjure tembung ‘penampilan’. Senajan ta basa Kadose wonten penampilan pengrawit.

S. Jakarta: PT Raja antarane penyiar lan pamidhanget radhio pro 4 RRI Grafindo Persada. Gorys. uga Yogyakarta: Duta Wacana University Press. 2001. Sosiolinguistik Pendekatan Tintingan Bahasa Lisan. ragam. Sosiolinguistik Pengantar Awal. 1991. Yogyakarta: Nabda. S. Unggah- penyiar lan pamidhanget radhio pro 4 RRI Surabaya ing ungguh Bahasa Jawa. Bisa uga disebabake Bahasa Daerah. Padmoesoekotjo. yen sajrone panaliten iki ana maneka ragam Mahsun. TH. anane pangaribawa saka basa liya utwa dialek sing Surana.J. tembung. 2010. KAPUSTAKAN Antunsuhono. 2010. Tata Bahasa Baku: Bahasa – Jawa. Variasi Bahasa Dalam Stiker Humor ragam basa lan wujud undha-usuk basa sajrone pacaturan (Doctoral dissertation. 1987. lan Supriya. Wujud Basilek. Ragam Basa Pacaturan Antarane Penyiar lan Pamidhanget Radhio Pro 4 RRI Surabaya Ing Adicara “Mandhing Jamuran” didudut. Ende Flores: Penerbit Nusa Indah. Jakarta: Yayasan antarane yaiku (1) Wujud Idiolek. M. Udjang Pr. ditemokake anane wujud undha-ususk. Inferensi Dan Problematika Pembelajaran basa isih durung kabedhah kanthi rowa. 2007. Sebuah Pengantar Kemahiran Bahasa. Jakarta: Rieneka Cipta. Wacana stiker humor: kajian sosio- pangrakite tembung. Surabaya ing adicara Mandhing Jamuran. Aspek-aspek liya LOKABASA. Surabaya: University Press UNESA. Paramasastra Jawa. uga kliru ing Surana. Panliten iki Surana. Bahasa Jawa. 1952. 1984. Surabaya: Penerbit Bintang. Undha-usuk basa __________ lan Pranowo. Komposisi. 2004. 2004. laporan penelitian dosen muda. perlu Analisis Wacana. Yogyakarta: Mitra Gama Widia. 2002. Abul lan Leonie Agustina. __________________. Chaer. basa lan wujud undha-usuk basa sajrone pacaturan Suwito. 2003. Shri Satria Catur Wisnu. Jurusan Pendidikan weruh paugeran panganggone basa. (4) Wujud Kolokial. Universitas Negeri Surabaya. (3) Paramalingua. Bisa kaperang dadi papat ragam basa adhedhasar Poerwadarminta. 2007. kliru pamilihe tembung. sing kalebu wujud ragam basa utawa wujud undha-usuk Surana. Universitas Gadjah antarane penyiar lan pamidhanget radhio pro 4 RRI Mada). 2006. 2017. Paramasastra Djawi. Sosiolinguistik. Surabaya: Wujud ragam basa sing ana sajrone pacaturan P. Bandung: Surabaya ing adicara Mandhing Jamuran iki ana papat Angkasa. (2) Wujud Akrolek. Universitas Negeri Surabaya. S. M. Mansoer. 8(1). Sosiolinguistik Perkenalan Awal. 10 . Mula. kaya mangkene bisa disebabake dening panutur sing ora Fakultas Bahasa dan Seni.T Citra Jaya Murti antarane penyiar lan pamidhanget radhio pro 4 RRI Pateda. Wujud panganggone basa sing kliru pragmatik: laporan penelitian dosen muda. 237- dianakake panliten sing mirunggan babagan wujud ragam 244. 1953. Surabaya ing adicara Mandhing Jamuran. Soeparno. pacaturan ing adicara Mandhing Jamuran kasebut. Jurusan Pendidikan Bahasa Daerah. 2017. Hastuti. antarane penyiar lan pamidhanget radhio pro 4 RRI Sudaryanto. Baoesastra Djawi. Surakarta: antarane penyiar lan pamidhanget radhio pro 4 RRI Hennary Offset Surabaya ing adicara Mandhing Jamuran kanthi luwih njlimet. Aspek Sosiolinguistik Dalam Stiker Humor. Sosiolinguistik. 1983. Yogyakarta: Soejadi Basir. Kamus Pepak Basa yaiku undha-usuk basa Jawa kang sasuwene iki diweruhi Jawa. 2002. Dasar-Dasar Linguistik Umum. 86-100. Sosiolinguistik Pengantar Tintingan Tindak Berbahasa (konsep teori model pendekatan dan fakta bahasa). Surabaya ing adicara Mandhing Jamuran. 2015. Yogyakarta: Badan Pekerja Kongres dening masyarakat Jawa yaiku wujud ngoko lan krama. 2009. Keraf. FKIP e-PROCEEDING. W. Papat Jakarta: Noordhof Kolff N. Sri. Kamus Unggah-ungguh Basa Jawa Edhisi Revisi 2009. Sekitar Analisis Kesalahan Berbahasa Indonesia. Panganggone basa sing kliru bisa ing pangucape Sumarsono. Haryana. Metode Penelitian Bahasa: tahapan ragam basa lan undha-usuk basa sajrone pacaturan strategi metode dan tekniknya. 1987. Harjawiyana.V ragam wujud ragam basa sajrone pacaturan antarane Sasangka. Tiara Wacana Yogya. Panliten iki mung ngrembug saperangan wujud Surana. Fakultas Bahasa dan PAMRAYOGA Seni. pancen isih adoh saka kasampurnan. Yogyakarta: Kanisius. Saliyane wujud ragam basa sajrone pacaturan Yogyakarta: PT. Frasa eksosentrik dalam bahasa Jawa: ndadekake basa asline owah.