You are on page 1of 8

Epilepsi 2014;20(2):67-74 DOI: 10.5505/epilepsi.2014.

96967

KLİNİK ÇALIŞMA / ORIGINAL ARTICLE

Temporal Lob Epilepside Lateralize Edici Bulgu
Olarak Materyal Spesifik Bellek Bozukluğu
Material Specific Memory Impairment as a Lateralizing
Finding in Temporal Lobe Epilepsy
Lütfü HANOĞLU,1 Hakan Serdar ŞENGÜL,2 Ebru ERBAYAT,1
Elif Nurdan ÖZMANSUR,3 Cahit KESKİNKILIÇ,4 Sema DEMİRCİ,1
Burcu POLAT,1 Nesrin YILMAZ,1 Mustafa UZAN,5 Çiğdem ÖZKARA6
1
İstanbul Medipol Üniversitesi Tıp Fakültesi, Nöroloji Anabilim Dalı, İstanbul;
2
Erzurum Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Psikiyarti Kliniği Psikoloji Labaratuvarı, Erzurum;
3
İstanbul Sultanbeyli Devlet Hastanesi, Acil Bölümü, İstanbul;
4
Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Egitim ve Araştırma Hastanesi, Nöropsikoloji Bölümü, İstanbul;
5
İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakultesi, Beyin Cerrahi Anabilim Dalı, İstanbul;
6
İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı, İstanbul

Özet
Amaç: Belleğin materyal spesifik özelliği ile verbal bellek sol, nonverbal bellek de sağ temporal bölge ile ilişkilendirilir. Bu çalışmada hastaların
bireysel olarak cerrahi öncesi dönemde verbal ve nonverbal bellek işlevleri incelenmiştir.
Gereç ve Yöntem: İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde temporal lob epilepsisi (TLE) tanısı almış ve cerrahi tedaviye hazırlanmış
toplam 137 hastada, (70 erkek ve 67 kadın) verbal ve nonverbal bellek testlerinin sonuçları nöbetlerin başladığı taraf (sağ, n=73, sol, n=56
veya iki taraflı n=8) ile olan ilişkileri bakımından incelenmiştir. Verbal bellek için sözel bellek süreçleri testi (SBST) ve nonverbal bellek işlevleri
için Wechsler Memory Scale görsel alt test (WMS/G) testleri uygulanmıştır.
Bulgular: Sol TLE’li hastaların %44.6’sı, sağ TLE’li hastaların ise %5.5’i materyal spesifik bellek bozukluğu göstermiştir. Hastaların büyük ço-
ğunluğunda hem verbal, hem de nonverbal bellek testleri normal sınırlar içerisinde izlenmiştir (sol TLE %28.6/sağ TLE %50.7). Ayrıca hem
verbal, hem de nonverbal belleğin etkilendiği, “global” bir etkilenme de oldukça sık izlenmiştir (sol TLE %21.4/sağ TLE %17.8). Sol TLE’li has-
talarda sağ temporal loba atfedilen nonverbal bellekte düşük performans gösteren hasta sayısı az (%5.4) iken sağ TLE’li hastalarda bu oran
oldukça yüksektir (%26).
Sonuç: Bireysel değerlendirmede sağ TLE’li hastalarda karşı tarafa ait materyal spesifik bellekte düşük performans izlenmesi materyal spesi-
fite teorisinin gözden geçirilmesini gerektirir.
Anahtar sözcükler: Bellek; cerrahi; materyal spesifite; nöropsikoloji; prognoz; temporal lob epilepsi.

Summary
Objectives: Verbal memory is associated with left and non-verbal memory is associated with right temporal lobe because of the material
specificity of the memory. In this study, it is examined verbal and nonverbal memory functions by individual assessment of the patients dur-
ing presurgical period.
Methods: Total of 137 patients (70 men and 67 women) who were diagnosed for TLE and prepared for surgical treatment at Istanbul Univer-
sity Cerrahpasa School of Medicine were assessed for the association of verbal and nonverbal test results and the side of the seizure origin
(right n=73 left, n=56 or bilateral n=8). Verbal memory processing scale (SBST) for verbal memory and Wechler Memory Scale Visual Subtest
(WMS/G) for non-verbal memory functions were applied to the patients.
Results: 44.6% of patients with left TLE but 5.5% of right TLE showed material specific memory impairment. Both verbal and nonverbal
memory tests were seen in normal limits in the majority of the patients (left TLE 28.6%, right TLE 50.7%). Besides, `global` effect in which
verbal and also nonverbal memory were affected was seen quite frequently (left TLE 21.4%, right TLE 17.8%). While the number of the pa-
tients with left TLE who showed incompatible low performance on nonverbal memory was low (5.4%), this rate was found to be quite high
in patients with right TLE (26%).
Conclusion: In individual evaluation, observation of low performance on material specific memory of contralateral side in patients with right
TLE requires overview.
Key words: Memory; surgery; material specifity; neuropsychology; prognosis; temporal lobe epilepsy.
Geliş (Submitted) : 16.06.2014
Kabul (Accepted) : 12.08.2014
© 2014 Türk Epilepsi ile Savaş Derneği İletişim (Correspondence) : Dr. Lütfü HANOĞLU
© 2014 Turkish Epilepsy Society e-posta (e-mail) : lhanoglu@kure.com.tr

67

5] kapsayıcı bir biçimde geçerli olmayabilir. temelde sağ ve sol temporal lobların farklı gelişmeyeceğinin bir göstergesi olarak yorumlanmaktadır. Çalışmaya alınan toplam 137 hasta. ğu ortaya çıkma ve nöbet aktivitesinin devam etme riskini birini bütünler. dığı taraf ile olan ilişkileri bakımından değerlendirilmiştir. hem de bellek sorunları tur. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde bellek bozukluğu sol MTS ve verbal bellek işlevleri için gös. bu profil içindeki hastaların bireysel olarak nasıl de- hastalarında da materyale özgü bellek bozuklukları temel ğerlendirilmeleri gerektiği hala açık değildir. Scoville ve Milner’in öncü çalışmalarıyla günümüzdeki genel prensiplerine ka- Temporal lob epilepsisi (TLE). hastaların ameliyat sonrası gösterdik. liyat sürecine hazırlanan hastaların tek tek nöropsikometrik lar. hep grup eğilimini yansıtmaktadır.[3. Ancak sağ MTS için sözel hastaların MTS tarafına bağlı olarak gösterdikleri bellek pro- olmayan bellek işlevlerine ilişkin kayıp bazı çalışmalarda bil. nöropsikolojik bozukluktur. hipokam- pus. devam eden epileptik aktivite bellek bozukluk- larını uzun dönemde derinleştirir ve yaygınlaştırır. ameliyat sonra.3] Bu kavram. ameliyat öncesi karar vermenin temelini oluşturmakta- leri nöropsikometrik performanslarıyla ortaya konmuştur ve dır. Günümüzde bu değerlendirmenin çekirdeğini dirençli epilepsi sendromudur.[14. filini ortaya koymak ve bunun üzerinden materyal spesifite teorisini gözden geçirmektir.nın çalışmalarıyla ortaya konmuş. Oysa ame- Sonraki dönemde epilepsi cerrahisi sonrası yapılan çalışma.[11-15] Yaygın kanıya göre. 68 .20(2):67-74 Giriş yüzyıldır yapılmaktadır.[15] lendirmeye alınan bir hasta grubunun cerrahi öncesi verileri kullanılarak yapılmıştır.18] Yukarıda belir- tilen bulgular. parahipokampalgyrus) ve beraberinde lateral yapıların Ancak “materyal özgünlük” model sunulduğu kadar basit ve çıkartıldığı hastalarda gözlemlenmiştir. Temporal lob epilepsisinde cer. verbal/sözel ve nonverbal/görsel temporal lobda gösterilemeyen bir hasarın varlığını işaret materyalin ayrı ayrı işlemlenmesine (“materyale özgü”) da. (70 erkek/67 kadın) ameliyat öncesi dönemde uygulanan neği epileptik nöbetlere neden olduğu düşünülen bölgenin verbal ve nonverbal bellek testlerinin sonuçları. çok iyi tanım. Bellek bozukluğu olguların he- men hepsinde bir düzeyde gösterilmekle beraber.[2. mesial (amigdala.[5. TLE’de bellek bozukluğu. Bu bakımdan. hastaların cerrahi olarak çıkarılmasıdır.[1] Bu hastalarda rezektif cer. yetişkinlerde en sık görülen vuşmuştur. Hastalar buna göre sağ (n=73). taraf ve materyal özgünlükarasındaki anatomik ilişkiyi testlerinde TLE tarafı ile ilişkili olarak nasıl bir bellek profili de göstermeye çalışmıştır.[5. Eğer böyle bir “uyum” söz konusu değilse.Epilepsi 2014. yöntemlerle saptanan epileptik foküs/hipokampal hasar ile maması ile ölçülür. Günümüzde ilaca dirençli TLE’lerin en önemli tedavi seçe. Bu kura. ve nonverbal bellek işlevleri için “Wechsler Memory Scale” masında nöropsikometrinin uygulanması yaklaşık yarım görsel alt test (WMS/G) testleri uygulanmıştır.[7-10] Cerrahi uygulanmamış TLE’li olduğu. bu durum karşı ma göre insan belleğinde.6. basitçe EEG ve MR gibi de ameliyat sonrası yeni bellek bozukluklarının ortaya çık. MR ve EEG bulgularına göre karar verilen nöbetlerin başla- rahi tedavinin başarı şansı diğer tip fokal epilepsilerle karşı.4-6] Aslında sağ ve sol temporal loba ait bu ifade eder. ameliyat sonrası dönem- de ilk olarak Milner ve ark. ediyor olarak yorumlanır ve cerrahi sonrası bellek bozuklu- yalı olarak sağ ve sol temporal loblar bu görev ayrımı ile bir. belleğin hipokampal modeli ve materyal özgünlük kavra- rahinin başarısı hem nöbetlerin kontrol altına alınması hem mı oluşturmaktadır. epilepsi cerrahisi uygulanmış ve uygulanmak üzere değer- terilmiştir. laştırıldığında daha yüksek olmasına karşın. dirilmekle beraber.17] Hastalara verbal bellek için sözel bellek süreçleri testi (SBST) Temporal lob epilepsisinde cerrahi öncesi karar verme aşa. özellikle Bu çalışmada amacımız geniş bir MTS’li TLE hasta çalışma- sol mesial temporal sklerozlu (MTS) hastalarda sözel bellek sında ameliyat öncesi hazırlık döneminde bireysel olarak işlevlerinde bozulma belirgindir.18] ilk kez temporal lobun anterior.[2. tık.[16] Hatta Gereç ve Yöntem ilaca iyi yanıt veren MTS’li hastalarda bile materyale özgü Bu çalışma. Materyal özgünlük modeline dayanan bu man- materyale özgü etki. de hem nöbetlerin duracağının. tipteki bellek materyalini işlemesi olarak tarif edilir. aynı ölçüde belirgin değildir. riskine sahiptir. 1950’lerde. bellek testlerinin gösterdikleri ilişki ve materyale özgübellek lanmış bir durum olup materyal spesifik (özgünlük) özelliği bozukluğu arasında izlenen uyum. sol (n=56) ve iki taraflı (n=8) sı dönemde nöbetlerin devamı bellek bozukluğunu artırma şeklinde sınıflandırılmışlardır.

84 ve 10.08) 7.66) 6. 69 . dakikada kendiliğinden hatırla.90 SBSTdr 8. sol ve iki taraflı TLE grupları için her bir bellek testinin skorlarının ortalama ve standart sapma- ları. (SD) SBST SBSTtop 95.58) 10. kometrik değerlendirmede verbal ve nonverbal bellek test- Testin her iki bölümünün maksimum puanı 14 kabul edile.20] şük” performansları bakımından frekansları hesaplanmıştır.00 (5. kadın/17 erkek) kontrol grubunun yaş ortalaması 25. Temporal Lob Epilepside Lateralize Edici Bulgu Olarak Materyal Spesifik Bellek Bozukluğu “Wechsler Memory” Görsel alt test. SBSTtop). yukarıda tanımlanan 137 hastaya ve bu has. (SD 3.24 TLE: Temporal lob epilepsisi. SBSTtop puanı için hesaplanan sınır değeri dört soyut geometrik karmaşık şekil hastaya gösterilir ve ar. Bu yolla kullandığımız WMS/Gimr) fazı olarak değerlendirilmektedir.[19.28 WMS/G WMS/Gimr 9. (SD) Ort.62 (4.90 iken bizim kontrol grubu- dından hastadan bakmadan aynı şekli çizmesi istenir. iki Bu çalışmada. standart sapmaları. larıyla. sol TLE ve iki taraflı TLE grupları için. Normal kontrol grubu ile hastaların demografik özellikleri lam öğrenme skoru’ ve 30. sol.76 (3. Öktem’in verilerine göre 103.90.57) 10.28 bulunmuştur.68 (SD ri çoktan seçmeli bir liste içerisinden tanıyıp tanımadığına 5.44 (11.05) 98.47) 10.99 geri getirmesi (delayed recall.12) bulunmuştur. taraflı) verbal bellek ve nonverbal bellek testlerinin her bir talarla benzer yaş. arasında farklılık bulunmamıştır. Normal. Sözel Bellek Süreçleri testi: Bu testte.[21] Normal kontrol grubu ve her üç TLE’li grubun (sağ. Çalışmamızda kullandığımız verbal bellek testi performans değerleri görülmektedir.85 (4.90) 125.04) 9. Buna karşın 25 kişiden oluşan (8 rasında hastanın kendiliğinden geri getiremediği maddele. Wechsler bellek testi. bakılır. sek skorlar göstermekte ise de kontrol grubunun altında- Tablo 1. iki kat SD’ından hesap edilen sınır değe- bal bellek testleri uygulanmıştır. sırayla 11.60 (2.27) 102. (SD) Ort.75 (22.82 (3. lerinde gösterdikleri test performanslarının “normal” ve “dü- rek ayrı ayrı puanlanır. (SD) Ort.32) bulunmuştur. nan madde sayısı hesaplanmaktadır.15) 13. hesaplanan sınır değerleri TLE (n=137) Kontrol (n=25) Sol TLE (n=56) Sağ TLE (n=73) İki taraflı TLE (n=8) Kontrol Sınır Ort.30 (SD 9.20 (SD 5. cins ve eğitim özellikleri gösteren 25 alt değerlendirmesi için elde ettikleri puan ortalamaları ve gönüllüden oluşan bir kontrol grubuna verbal ve nonver.10) 8.53) 9.25 (3. iki standart sapmanın (SD) ortalama skordan çıkarılması yoluyla hesaplanan bir sınır (cut-off ) değeri belirlenmiş ve Sol TLE ve ardından iki taraflı TLE gruplarında verbal bel- buna göre hastalar “normal” ve “düşük” performans olarak lek testi (SBST) alt skorlarında beklenildiği üzere en düşük ayrılmıştır.19 (3.44 (1. WMS/Gdr) fazı olarak değerlendirilmektedir. Otuz dakika sonra ise kendiliğinden ortalaması 26. hasta grubuna göre verbal bellek alt testlerinde daha yük- leri için normatif verilerini oluşturmuş olan Öktem’in sonuç.78) 5.13 (20. Bu testte üç ayrı kartta yer alan karşılaştırılmıştır.31 (3. SBSTdr puanı için hesaplanan sınır değeri ise çizimler.[21] kontrol grubundan hesapladığımız sınır değerleri nin görsel kısmını oluşturur. WMS/G: Wechsler Memory Scale” görsel alt test. görsel belleğin ‘anlık hatırlama’ (immediate recall. SBST: Sözel bellek süreçleri testi. 15 birbiriyle ilişkisiz Bulgular sözcüğün tam öğrenme olana kadar veya en fazla 10 tekrar sonrası öğrenilmesi değerlendirilmektedir (toplam öğren.39) ve eğitim düzeyi yıl olarak 7.28 WMS/Gdr 7. SBSTdr) değerlendirilir.72) ve eğitim düzeyi yıl olarak 7. sağ. Bu bölüm görsel belleğin ‘gecikmeli hatırlama’ sonra sağ TLE. Daha mesi istenir.91 (21.80 (2. Hasta grubunu oluşturan 137 kişinin (67 kadın/70 erkek) yaş me skoru. Ardından 30 sınır değerlerinin (cut-off skorları) birbirine çok yakın oldu- dakika sonra hastadan hatırında kalan şekilleri yeniden çiz.11) 10. Sağ TLE grubu diğer SBST’nin Türk popülasyonunda benzer yaş ve eğitim düzey. nöropsi- (delayed recall.98 (4.53) 11.52) 104. ğu görülerek kontrol grubunun sağlaması yapılmıştır. Bu ilk muzda 102. Test sonuçları üzerinden ri Tablo 1’de gösterilmektedir. Son. İstatistik analizde maksimum 150 olacak şekilde ‘top.

sol. Castro ve ark. 70 .4 SBSTdr Düşük 37 66.7).3 Normal 19 33. en iyi temsil ettiği bildirilmiştir.5’inde saptanmıştır.8 4 50 73 53. iki taraflı uyumlu materyale özgü bellek bozukluğu. Yukarıda tanımlanan şekilde oluşturulan sınır değerine göre [22] Literatürde TLE’li hastalarda izlenen materyale özgü bel- her bir grup için (sağ. Sözel hakkında değişik değerlendirmeler yapılabilir. iki taraflı) hastaların verbal (SBST) lek bozukluğu için bizim kullandığımız kelime listesi öğren- ve nonverbal (WMS) testlerin alt skorlarına göre hesaplanan me testlerinde verbal bellek için en fazla temsil edici alt test. sol ve iki taraflı TLE grupları ve tüm hastalar için verbal ve nonverbal bellek skorları için. sol ve iki taraflı) birlikte değerlendi.3 5 62.Epilepsi 2014. suz olarak nonverbal bellekte düşük performans gösteren Tablo 2.7 29 39.2 56 76.7) izlenmektedir. Nonverbal bellek için de WMS/ Gimr skorlarının sağ materyale özgün bellek bozukluğunu Tüm hasta grubu (sağ.2 4 50 64 46.4/sağ TLE %17.7 3 37.9 41 56. gecikmiş hatırlama (WMS/Gdr) alt testinde bir etkilenme.2 WMS/Gdr Düşük 19 33. SBST: Sözel bellek süreçleri testi.5 69 50.8 TLE: Temporal lob epilepsisi. sınır değere göre oluşturulan normal ve düşük performansın sayısal ve yüzdelik dağılımı Sol TLE (n=56) Sağ TLE (n=73) İki taraflı TLE (n=8) Tüm grup (n=137) n % n % n % n % SBSTtop Düşük 34 60. Nonverbal (WMS) ölçümlere bakıldığında tüm gruplar Bellek testlerinin alt skorlarının bu şekilde farklı dağılımı arasında daha yakın değerler olduğu görülmektedir.20(2):67-74 dır.5 68 49. %5. WMS: Wechsler Memory Scale. performans sonuçlarına göre belirgin olmayan farklılıklar materyal spesifik bir test grubundaki dört alt testten ikisin- oluşmuştur.6’sında. hem de non- %23-34 oranında izlenmiştir. Taraf ile olarak değerlerin gösterilmiş olmasina rağmen.3 3 37. (delayed recall) skorudur. Sol TLE’li hastalarda taraf ile uyum- mıştır. a) izole verbal bellek bozukluğu. son değerlendir- rildiğinde.3 44 60. Nonverbal bellek alt testlerinde ise düşük performans olasılığı genel olarak Hastaların büyük çoğunluğunda hem verbal.2 Normal 37 66. verbal bellek alt testlerinde hastaların normal ya meyi bu skorlar üzerinden yaparak. bizdeki SBSTdr skoruna karşılık gelen gecikmiş hatırlama rilmiştir.7 6 75 103 75. de düşük performans göstermeyi verbal ya da nonverbal materyale özgü bellek bozukluğu olarak kabul etmişlerdir.6 Normal 22 39. Testin anlık hatırlama (WMS/ verbal bellek testleri normal sınırlar içerisinde (sol TLE Gimr) kısmında tüm gruplarda benzer performans elde edi. Sağ.7 5 62. Benzer şekilde global lirken (Tablo 2).[23] Biz de. ve %66) olarak bulunmuştur (Tablo 2). %28.5 40 29. hastaları bu skorlarda- da düşük performans gösterme olasılığı yaklaşık yarı yarıya ki performanslarına göre.5 97 70. yani hem verbal hem de nonverbal materyale sol TLE grubunda performans sağ TLE grubuna göre daha özgü bellek bozukluğunun birlikte ortaya çıkma olasılığı da düşük bulunmuştur (%33.7 WMS/Gimr Düşük 15 26.8) izlenmiştir.8 Normal 41 73. oranı sol TLE gruba göre %40 ve %60 iken testin gecikmiş hem de nonverbal) bellek bozukluğu d) Normal bellek şek- hatırlama (SBSTdr) fazında bu oranlar daha belirgin (%44 linde sınıflandırdık (Tablo 3).9 18 24.3 2 25 34 24.1 55 75. Sağ TLE grubunda düşük verbal performans b) izole nonverbal bellek bozukluğu c) Global (hem verbal.8 17 23. sol TLE’li hasta- TLE grubundaki hasta sayısının çok düşük olması nedeniyle ların %44.9 ve 24.6/sağ TLE %50. buna karşın sağ TLE’li hastaların ise ancak bu gruba ait istatistiksel genelleme yapılmasından kaçınıl.1 32 43. “normal ve düşük” performansın frekansı Tablo 2’de göste. Tablo 2’de rakamsal oldukça sık (sol TLE %21. bulunmuştur.

0 4 5. sol ve iki taraflı TLE grupları için SBSTdr ve WMS/Gimr skorlarından hesap edilen “mater- yal spesifik” bellek bozukluğunun tipleri ve frekansları Verbal Nonverbal Global Normal Toplam n % n % n % n % Sol TLE 25 44. mız pek çok farklı bellek testinin aynı şekilde işleyeceği ve materyale özgü bozukluğu göstermede eş potansiyele sahip Tartışma olduğu öne sürülür. saptamada farklı duyarlılığa sahip olduğu gösterilmiştir.24-26] Bazı erken çalışmalarda da vasküler kaynaklı ti ve başka pek çok nonverbal bellek testi sağ ve sol temporal izole sağ temporal lob hasarlı hastalarda verbal materyale fokal patolojiyi ayırt etmek için duyarlı bulunmamıştır. yeteri kadar özgün olmadıkları ve aslında amaçlandıkla- test sonuçlarını da hastaların hipokampal asimetri skorla. yine sağ ve sol bellek sistemlerinin birbirle. hem mesial temporal ve yanı sıra lateral neokortikal yapılar orisi çerçevesinde verbal ve nonverbal belleğin tümüyle sağ ile.[28] Benzer geçerlidir.[30] Verbal bellek ile ilişkili testlerin bir kıs- olarak iki yanlı entegre edildiği. hasta sayısı az %5.. rı kognitif işlev ile ilişkili olanlar dışında da pek çok beyin rıyla ilişkili bulmamışlardır. materyale özgü yaklaşımının altında.4 olmasına karşın. “California Verbal Learning Test” (CVLT) gibi keli- bir kural olmakla birlikte.28] ilişkin geri getirme bozukluğu gösterilmiştir. yani Araştırıcılar.31] Buna karşın yine WMS’nin bağlantısız kelime şekilde yaptıkları fonksiyonel görüntüleme ile ilişkilendirme çiftleri öğrenme ve RAVLT gibi testler sol temporalde yerleş- çalışmasında Kennepohl ve ark.4 16 28. lezyonla ilişkili ol- nonverbal belleğin üniter ve içsel olarak homojen yapılan. bile bir türlü yeterince ortaya konulamaması ile ortaya çık. verbal ve nonverbal bellek miş hasara çok daha duyarlı ve özgün görünmektedir. verbal ve yaygın bellek kusuru gösteren hastalarda. Sağ. sağ TLE’li hastalarda ta. en sık kullanılan testlerden biri olan “Rey Complex Figure Tes- mıştır. sağ ve sol TLE’li hastalarda nonverbal bel. uzamsal (nonver.[29] fonksiyonel beyin görüntüleme çalışmalarıyla da gösteril- miştir.[9.18] testleri esnasında fMRI’da izlenen aktivasyonun materyale Nonverbal bellek testlerinin hemen tümü yine içeriklerinin özgü bir etki ortaya koymadığını. sağ temporal lob/nonverbal ile ölçülen mantıksal bellek ve “Rey Auditory Verbal Learning bellek dikotomisi kognitif nörobilim için neredeyse temel Test” (AVLT).[2] 71 . nöropsikometride kullandığı- hasta sayısı %26 ile oldukça yüksek düzeyde izlenmiştir. bu bakışın mo. Bu du. mayan. Örneğin. testler esnasındaki fMRI semantik doğasından ötürü daha fazla iki yanlı temsil etme aktivasyonunun materyal tipinden bağımsız olarak ortaya durumundadırlar. WMS mantıksal bellek alt testi Sol temporal lob/verbal bellek. sağ TLE’de materyale özgü etkinin grup çalışmalarında Nonverbal bellek için bu heterojenite çok daha belirgindir.[4. ancak bu varsayımların aslında tartışmaya açık olduklarını raf ile uyumsuz verbal bellekte düşük performans gösteren ileri sürmektedir. Sonuç olarak. WMS: Wechsler Memory Scale. Bu nedenle.5 13 17.6 3 5. materyale özgü bir özellik mında semantik özellikler oldukça belirgindir ve bu nedenle göstermediği sonucuna varmışlardır.[4. bazı klinik çalışmalar bu ayrımın me listesi öğrenme testlerinin lateralize epileptik patolojileri bu kadar kesin olmayabileceğini ortaya koymaktadır.18] Bu durum yukarıda bahsedildiği gibi çıktığını bildirmişlerdir. Bu özellikle WMS’nin mantıksal bellek paradigması için difikasyona ihtiyacı olduğunu ileri sürmüşlerdir. Ancak bu durum yapılan çalışmalarda desteklenememiştir.[27] Glikmann- Johnston ve ark. bu duruma yol açmış olabileceği öne sürülmüştür.[29] Yine iki yanlı bellek performansları düşük olan. hem de muhtemelen her iki temporal lob ile ilişkilidir- veya sol temporal lobda lateralize olmadığı. network ve alanını da harekete geçirecek yapıda oldukları bal) belleğin sağ ve sol mesial temporal lobda sistematik düşünülmektedir. Materyal özgünlük te.6 56 Sağ TLE 19 26.4 12 21.7 73 İki taraflı TLE 2 25 0 0 2 25 4 50 8 TLE: Temporal lob epilepsisi. ler.11. kileri nedeniyle iki yanlı hipokampal işlevsel bozukluğunun rinden bağımsız parçalar olduğu varsayımlarının yattığını.[18.[4] rum.[18.8 37 50.[5] Bu bakışla. tanıda kullanılan nöropsikometrik testlerin lek testlerinde lateralize edici bir farklılık saptamamışlar. özellikle karşı taraftaki epileptik aktivitenin uzak et- malar olduğu. SBST: Sözel bellek süreçleri testi. Temporal Lob Epilepside Lateralize Edici Bulgu Olarak Materyal Spesifik Bellek Bozukluğu Tablo 3.

buna karşın sağ TLE li hastaların ise %5. yani hem verbal hem de nonverbal zervleri değil. yine materyal özgünlüğün kaldığını ortaya çıkarmıştır. aynı durum lendirilmesi gerektiğini gösterir. cerrahi öncesi ameliyat dir.34] bir özgünlük göstermediğini ve pozitif prediktif etki için de ancak zayıf bir duyarlılığı olduğunu desteklemektedir. Son dönemde fMR ile yapı. bireysel olarak değerlendirdiklerinde. bellek bozukluğunun tedir (sol TLE %28. Sol tedir. Epilepsi cerrahisi (hem sağ hem de sol TLE için) hem verbal hem nonverbal sonrasında bellek işlevlerini belirleyen şey materyale özgü bellek test performansı normal sınırlarda kalmıştır. (2011). sağ TLE’li hastaların ise %26. Bu bulgu alışılmış gibi görünebilir ancak.20(2):67-74 Bütün bu bulgular. cerrahi olarak çıkarılan dokunun fonksiyonel bellek işlevlerinde sınırın altında performans göstermişler- kapasitesi olabilir. testlerin sonuçlarını “düşük performans” hastaların ise %41’ini oluşturduklarını göstermişlerdir.nın[22] 2013’de yayınlanan ve yöntem olarak bizim açıklıyor. tarafın materya- tekliyor.[35] olarak değerlendirme kriterlerindeki farklılıklar. hastalar olasılığı için yeterli kanıt oluşturmadığını söylemektedir.2’si- zim çalışmamızda. Castro rlateral materyale özgü bellek bozukluğu bulgularını da ve ark. sa- edilecek dokunun fonksiyonel kapasitelerinin yeterli değer. kötü bulunmuştur. iki sol TLE’li hastada da tersten söz konusu olmuştur. Buna karşın sağ TLE’li hasta grubu ile sındaki bu ilişkiyi sol mesial temporal sklerozu olan hastada normal kontrol ve sol TLE’li grup arasında nonverbal bellek hem verbal hem de nonverbal bellek bozukluğunun izlen.7). verbal ve nonverbal bellek testlerinin yüksek vurgulamıştır. Global bir etkilenme de aslında bir spektrum içerisinde ortaya çıktığını göstermek. hastaların sağ ve sol TLE gruplarına ay. sol TLE’li hasta grubunda grup olarak kontrollerle ve Saling ve ark. Bizim çalışmamızda sağ TLE’li has- da değerlendirmişler ve verbal bellek skorlarında.6 sının verbal bellek testlerinde sınırın altında sınırlarda bellek performansı da oldukça yüksek sıklıkta (bi. test arasında 14 puandan fazla fark alınmıştır) perfromans Bu da aslında Castro ve Loring’in çalışmalarının verileriyle gösteren. Olası bir açıklama. sağda daha zayıf.5’inin materya- işlevleriyle kıyaslanmasına. taların %13.6/sağ TLE %50. hatta bellek Benzer biçimde nonverbal bellek performansında anlamlı bozukluğu var demek için kullanılan kriterler gibi yöntem- 72 . grup karşılaştırmasının yanı sıra bireysel performansı çalışmasıyla uyumludur. oldukça sık izlenmiştir (sol TLE %21. Ayrıca. Materyal özgünlük kuramı ile ilişkili olarak başlangıçtaki destekleyici veriler. sağ TLE’li testlerin farklılığı.7) rastlanılan nin aynı biçimde nonverbal bellek testlerinde sınırın altında bir durumdur.33.4 ve Castro ve ark. sında nöropsikometrik değerlendirme ile. hem sol TLE’li hastalarda normal ancak %25.32] Bu yaklaşım. verbal bellek test- leri. bunun da kontrlateral lezyon memiştir. talarda uyumsuz verbal bellekte düşük performans gösteren bal bellek skorlarına göre anlamlı düşük (kriter olarak iki hasta sayısı %26 düzeyinde oldukça yüksek bulunmuştur. Yine has- olarak atfedilen sağlam (kontrlateral) hipokampusun re.4/sağ TLE %17.nın ark. yani grup analizine dayanmak. Bizim çalışmamızın sonuçları. sol TLE %28. cerrahi öncesi nöropsikometrik de. sol TLE’de daha belirgin olduğu sonucunu des. ama yine de tam olmayan le özgün olarak doğru sınıflandırılamadığı ve kullandıkları kısmi materyale özgü etki ve özellikle sağ TLE’li hastalardaki verbal ve nonverbal bellek araçlarının diğer klinik bulgularla yüksek oranda izlenebilen (bizim çalışmamızda %26) kont. dece verbal bellek skorları sınırın altında kalmış.8). performans gösterdiğini.[6. Hatta beş sağ TLE’li hastada diğer işlevler normalken. uyuşur görünmektedir. le özgü bellek bozukluğu gösterdiğini ortaya koymaktadır. kısmen sağ TLE’li hastalarla kıyaslandığında anlamlı olarak ğerlendirmede verbal ve nonverbal bellek bozukluğu ara. beraber yorumlanması gerektiğini belirtmişlerdir.[6. Hastaların yaklaşık yarısında ise her zaman geçerli bir kavram olmadığıdır. yani verbal bellek işlevleri bozuk olarak değerlen. bizim çalışmamızda hastaların bireysel düşüklük gösteren hastaların %25’i sol TLE.6’sı- rılarak normal kontrol gruplarının materyale özgün bellek nın. hem sağ. Tüm lan çalışmalar. hem de olduğu gibi hastaların bireysel olarak bellek testlerindeki nonverbal bellek testleri normal sınırlar içerisinde izlenmek- performansları değerlendirildiğinde. Burada kullanılan nöropsikometrik dirilen hastalarının sol TLE hastalarının %59’unu. özellikle sol TLE’li hastalarda bunun önemini bu bulgular. pratik klinik uygulamada Hastaların yine büyük çoğunluğunda hem verbal. nonver.8’i global. tadır. Bizim çalışmamızda ise. Loring ve formans gösteren hasta sayısı az %5. %75’i sağ TLE değerlendirme profillerinden ortaya çıkan yaygın bellek bo. Bu şekilde hastaların bireysel performanslarının gös.Epilepsi 2014. TLE’li hastalarda uyumsuz nonverbal bellekte düşük per- terebileceği skalayı araştıran çalışma çok azdır. sol TLE’li hastaların %44. sol TLE’li hastaların Bununla birlikte. Hastaların üçte birinden fazla- zukluğunun. çalışmamıza benzeyen araştırmalarında.6/sağ TLE %50. testlerindeki performansları açısından anlamlı farklılık izlen- mesinin sürpriz olmadığını. li hastalardan oluşmaktadır.

Hopper az oranlarda global bellek bozukluğunun izlenmesi biçi. de karar verilemeyen durumlarda her bir epilepsi hastasının 15. bunlar yöntemsel açıdan da 3. WADA ya da invaziv kayıtlama gibi ileri teknik. Hermann B. Uzan M. teorik olarak uzun bir süredir kul- tion in focal epilepsy: a comparison of non-surgical. Engel J Jr. Curtis VL. Lux S. Epilepsia 2004. Belki daha fazla işleve özgün nöropsikometrik 17. hastalarda kontrlateral materyale ilişkin bel. Cortex 1980. International League Against Epilepsy (ILAE). Memory func- Bu sonuçların ışığında. Novelly RA.42(6):796-803. Kraemer S.54(4):425-32. Degree of left hippocampal atrophy correlates with severity mindedir. A pro. Mattson RH. temporal lobe and frontal lobe samples. Thompson PJ. Chronic temporal lobe epilepsy: a neurodevelopmental or progressively dementing disease? 1.16(1):103- dirilmelidir. et al. Bu grubun.22] Gerçekten epilepsy. unilateral landığımız materyal özgünlük kavramı yeniden değerlen. Thompson P. Saling MM. Brookshire BL. Baxendale SA. Sass KJ. Altin U. Kaynaklar 17. Ann Neurol 2006. Hanoğlu L1. van Paesschen W. Beyond localization: the role of tradi- içerisinde sol TLE’li hastalarda bu duyarlılığın daha yüksek tional neuropsychological tests in an age of imaging. Desmond P. Memory tests distinguish between patients nitif alanlardaki etkilenmeyi ayırt edilebilecek bataryalarla with focal temporal and extratemporal lobe epilepsy. Uzan M. et al. Verbal memory in mesial temporal lobe epilepsy: lebilen bir grup hasta olmaktadır. 4.[6. Son olarak. 13. Görüldüğü gibi cerrahi öncesi TLE’li cognitive disorders in temporal lobe epilepsy. 1. son derece sınırlı çalışma vardır. hastaların beyond material specificity. Cognitive prognosis in chronic temporal lobe epilepsy. değerlendi. lere başvurulması gerekli olur.7(3):154-64. Helmstaedter C. Bell B. yu- chologia 1968. Milner B. Murrie V. Ozkara C. karda bildirilen verilere bakıldığında şu çıkarımlar yapılabilir. sclerosis. Hastaların geri kalanında belirgin eğilim hem verbal hem density. rilmektedir. Bhat- yeni yöntemler geliştirmeye çalışmak önemli olacaktır. Bu durumlarda daha duyarlı 16. Duncan JS. Correlation between 1H MRS and memory before and af- ter surgery in mesial temporal lobe epilepsy with hippocampal eğilim daha belirgin görünmektedir. Mon- 73 . Baxendale S. Reuber M. Verbal mem- ory impairment correlates with hippocampal pyramidal cell 2. Kim JH. Tuzgen S. J. 11. Ozkara C. Helmstaedter C. Presurgical diagnostics.132(Pt 10):2822-30. Arzimanoglu A. için sadece sağ temporal lob hasarına duyarlı olabilecek. Wilson SJ. 9.60(1):80-7. bireysel olarak. Elger CE. Hanoğlu L. Keskinkiliç C. Connelly A. Lin JJ. Neuropsychological aspects of epilepsy sur- 3.5 Suppl 1:S45-55. Helmstaedter C. Pref- ace: Material-specific and generalized memory loss. tüm klinik özellikleriyle birlikte. Tüm bu farklılıklara karşın. Kilpatrick C. Vickrey BG. Brain 2009. Passaro EA. Rosen AJ.37(2):165-70. Lassonde M. C. fMRI. Ann Neurol 2003. Saling MM. Dow C. Epilepsia (bizim çalışmamızda %44) olduğu düşünülebilir.[18. lobe epilepsy. et al. et al. Neuropsy- büyük farklılıklar içermektedir. 2010. Rutecki P. 18. In: Helmstaedter tion and Terminology. Pietras CJ. Neurology 1990. lekte düşük performans izlenmesi düşük bir oran da olsa 10. Yeni N. and with epilepsy: report of the ILAE Task Force on Classifica. The neurobiology of Neuropsychology in the care of people with epilepsy. of neuropsychological deficits. Epilepsia değerlendirilmeleri önerilebilir.39(2):158-66. Epilepsia 2004. Keskinkiliç C. Spencer DD.6(3):175-9. Harkness WF. 5. poral lobe epilepsy and hippocampal sclerosis. Nat Rev Neurol hastaların bireysel nöropsikometri performanslarına dayalı 2011. Thomas AB.51(11):2225-30. Cook M.60(6):951-9. Westerveld M. Epilepsia 1998. Neurology 2003.132(Pt 3):570-82. gery. yaklaşık %25-45’ini oluşturduğu düşünülebilir.[30] Örneğin nonverbal bellek 1996. materyal özgünlük yaklaşımına uygun olarak ayırt edi. The relationship between quan- “Morris Watermaze” testin insanlarda kullanılabilecek bir titative MRI and neuropsychological functioning in temporal eşdeğeri ya da “tonal çiftlerin işlemlenmesi” gibi testler öne.45(6):632-40. Early and late cognitive changes following temporal lobe sur- posed diagnostic scheme for people with epileptic seizures gery for epilepsy.45(11):1392-6. tacharya A. et al. Bu grup 6. Memory in patients with drug-responsive mesial tem- rilmesi. Epilepsia 2001. Disorders of memory after brain lesions in man. Seidenberg M. Yine bu durumda da sağ TLE’li hastalarda bu et al. 2. Rausch R. Hermann B. mümkündür. editors. Breier JI.6(3):213-8. Le M. Epilepsy Behav 2004. Andrewes D. Delaney RC. dengeli test seçimleriyle hem genel.40(11):1694-7.28] Diğer bir öneri. Seidenberg M. Temporal Lob Epilepside Lateralize Edici Bulgu Olarak Materyal Spesifik Bellek Bozukluğu sel farklılıklar önemlidir. Seizure 1997. araçların geliştirilmesi ve cerrahiye hazırlanan hastaların 12. hem de spesifik kog. Aysal F. Elger CE. Öncelikle bir grup hastada cerrahi öncesi hazırlıkta klasik Brain 2009. 7. Wheless JW. Hermann BP1. epilepsi hastalarının bireysel 14. Kahane P. Chronic karmaşık durumlarının nöropsikometrik değerlendirmesine epilepsy and cognition: a longitudinal study in temporal lobe fMRI gibi modern tekniklerinin eklenmesidir. Kurthen M. Plenger PM. de nonverbal bellek işlevlerinin normal olması ya da daha 8. Jones J.

20(2):67-74 trouge. 74 . Brace. p. Ischebeck A. 2013. McConley R. Hippocampal adequacy versus functional reserve: epilepsy surgery.13(1):174-7.1223:73-81. Pilcher W.60(8):1266-73. Karakaş S. Memory and the medial temporal lobe: hemispheric spe- Matbaacılık. Wagner DD. lateral contributions to verbal memory: evidence from 23. Frontiers of memory. 151–8.105(1-2):140-9. Memory Assessment Scales and lateralized temporal lobe epi- function deficit. As- scoring: relations to seizure focus and hippocampal pathol. editors. Wechsler D. Saling MM. Ankara: Eryılmaz Ofset M. Silva LC. Ortler M. 2008. France: JhonLibbey. Hermann BP. Knowlton R. Palmer CA. Walser G. et al. 2011. Brain 1987. Öktem sözel bellek süreçleri testi (SBST) el kitabı. Farah MJ. Adda CC. eral mesial temporal lobe spatial memory impairment. Wood AG. Nöropsikolojik testler için 29. editors. Neuropsychological assessment for 32. New York: The McGraw-Hill Arch Clin Neuropsychol 1995. 1997. Neurology 2003. Neuropsychology in the care of people with epilepsy. Kroll NE. 2006. Kuzniecky R. sessing hippocampal functional reserve in temporal lobe epi- ogy in patients with temporal lobe epilepsy. Öktem Ö. 2008. 27. 191-9.56(4):563-70. Meador KJ. Gazzaniga MS. Cooper KA. In: Yamadori A.36(3):969-78.54(4):421-2. Presurgical diagnostics. Hermann B. Beare 19. Duncan JS. McDermott M. Kahane P. Su- Predicting verbal memory decline following anterior temporal zuki K. Castro LH.Epilepsi 2014. Chen J. 28. 35. Sidhu M. Glikmann-Johnston Y. In: Feinber TE.131(Pt 11):3006-18. Gramstad A. Companies. Low prevalence but high specificity of material-specif. 199 -200. cialization reconsidered. 2002. Tulving E. Drane DL. 2011. CL. Loring DW. or both? Neuropsychologia 1998. Langfitt J. Rey Osterrieth complex figure test spatial and figural 34. Loring DW. J Clin Psychol 2000. Medial and pal sclerosis. temporal lobe epilepsy. 33. Thompson PJ. Stroup E. 657-66. Arzimanoglu A. Sendai: Tohoku University lobectomy (ATL). Weintrob DL. Garver KE. Lassonde M. Epilepsia 2013. Jorge editors. p. Uni. Structural and functional correlates of unilat- chological Corporation). Benke T. Behavioural predicting memory functions following temporal lobectomy. Bilnot bataryası el kitabı. Banaskiwitz NH.10(5):413-32. staedter C.54(10):1735-42. Reutens DC. Epilepsy Behav lepsy: a multi-voxel pattern analysis of fMRI data. Montrouge. New York: Harcourt. 2011. Bonnici HM. 51-114. Dobbins IG. 24. p. RJ. France: JhonLibbey. Chadwick MJ. Maguire EA.Fujii T. An. Meador KJ. imaging of semantic memory predicts postoperative episodic lepsy. Saling MM. (Discussion on) In: Helm- kara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları. Berg M. Martin R. Kawashima R. Brain Res 26. Jones-Gotman araştırma ve geliştirme çalışlmaları. 20. 22. Chelune GJ. The cognitive consequences of epi. Kennepohl S. Lee GP. The lateral medial temporal lobe memory impairment: type deficit. Neuroimage 2007. p. 31. memory functions in chronic temporal lobe epilepsy. Ann Neurol 2003. neurology and neuropsychology. Functional 25.36(2):115-27. Jovanovich. 21. Faught E. lepsy. Knight RT. p. Epilepsy Res 2008. WMS-R: Wechsler Memory Scale-Revised (The Psy. Xavier AB. 30. Sziklas V. Köylü B. Como P. Press. Duncan JS. ic memory impairment in epilepsy associated with hippocam. O’Shea MF.