You are on page 1of 9

Filozofia dhe etika epikuriane

Etika është shkenca mbi moralin ose etosin. Fjala moral rrjedh prej fjalëve mos-moris dhe
ka domethënien e fjalëve zakon dhe karakter ose natyrë.
Termi etikë dhe pavarësimi i etikës si disiplinë e veçantë filozofike janë të lidhura me
Aristotelin.
Si kategori të etikës janë: e mira dhe e keqja, e drejta dhe e padrejta, virtyti, e mira më e
lartë, vullneti i mirë, liria etj. Meqë pikëpamjet e moralit janë të shumta ato ndahen në:
heteronome dhe autonome.
Sipas pikëpamjes heteronome burimi i moralit gjendet diku jashtë njeriut. Një etikë e këtillë
heteronome është etika religjioze. Etika autonome thekson se burimi i moralit dhe i
veprimit moral gjendet në vetë njeriun.
Sipas mënyrës së përcaktimit të qëllimit të moralit dhe të sjelljeve morale dallohet: etika
hedonista, etika eidaimoniste dhe etika utilitariste.
Nën ndikimin e Epikurit u formua rryma filozofike e quajtur epikurizëm, e cila ishte rryma
filozofike më e rëndësishme e periudhës heleniste.

Epikurianët
Epikuri jetoi në fund të shekkullit IV dhe shekullit III p.e.s. Poeti latin Lukreci, që jetoi në
Romë në shekullin e I p.e.s, e ka zhvilluar doktrinën e tij në një poemë të gjatë dhe të
njohur “De rerum natura” (Mbi natyrën).
Doktrina epikuriane ndahet në tre pjesë:
E para është kanuni ose logjika e cila përmbante tërësinë e normave dhe të rregullave të
domosdoshme për kërkimin e së vërtetës.
E dyta ështl fizika, domethënë teoria mbi të cilën janë vënë në zbatim normat dhe rregullat
e pjesës së parë.
E treta, më e rëndësishmja dhe arsyeja e ekzistencës së dy të tjerave është morali, që
përcakton qëllimet që duhen ndjekur në jetën dhe që na jep mjetet për ti arritur.
Qëllimi i filozofisë sipas epikurianëve- i moralit të ndriçuar nga kanonika dhe fizika- është
që të ndihmojë njerëzit për të gjetur lumturinë.

Parimi epikurian i patrazimit të shpirtit (Ataraksioni)


Doktrinën etike të Epikurit mund ta radhisim në hedonizëm, ngase edhe Epikuri e gjen
vlerën më të lartë në njëlloj të kënaqësisë, d.m.th në lumturinë që vjen si pasojë e gjendjes
së qetësisë, patrazimit, jodhimbjes në shpirt (ataraksioni). Ataraksi ishte e kundërta e
mospërfilljes, apo e një qëndrimi mos kokëçarës. Ajo mbështetej te një pavarësi rrënjësore e
brendshme që mund të paraqitej si dhe ndaj gjithë burimeve të kënaqësive.

Kushtet shoqëroro-historike të lindjes së etikës epikuriane dhe


stoike
Në zhvillimin e shoqërisë dhe të kulturës helene dallojmë dy periudha themelore: periudha
helene dhe periudha helenistike. Periudha helene përfshin kohën e lulëzimit dhe të
zhvillimit të fuqisë politike-ekonomike dhe të mëvetësisë të shteteve të vogla helene (polise).
Periudha helenistike-përfshin fazën e dobësimit dhe të varësisë së këtyre shteteve të vogla,
së pari në sundimin e imperatorisë maqedonase dhe më vonë të Romës.
Në fazën e parë, qytetari i lirë helen mori pjesë aktive në jetën politike, në të gjitha
aktivitetet publike të polisit të vet dhe këtë pjesëmarje e konsideronte moment të
qenësishëm të veprimtarisë së vet në përgjithësi.
Kjo gjendje shpreh edhe në doktrinat etiko-filozofike helene që shprehen më mirë gjendjen
shoqërore-politike të Heladës së periudhës helene dhe këto janë doktrina e Platonit dhe
Aristotelit. Platoni e vështronte problemin etik si formë ose moment të problemit politik,
përkatësisht moralitetin individual e vështronte lidhur me pozitën dhe veprimtarinë e
individëve, përkatësisht të shtresave shoqërore në shtet. Gjithashtu edhe Aristoteli, duke e
konsideruar njeriun kafshë politike e trajton problemin moral si pjesë të shkencësi mbi
shtetin më të fuqishëm dhe me gjithëpërfshirës.
Meqë ajo përdor dituritë e tjera praktike dhe ligjërisht përcakton çka duhet bërë dhe çka
duhet të abstenojmë, qëllimi i saj do të përfshinte qëllimet e veprimtarive të tjera dhe si i
tillë do të perfaqësonte të mirën e përgjithshme njerëzore.
Por edhe pse ajo është e njejtë për individin dhe për shtetin, e mira e shtetit është qëllimi
më i rëndësishëm dhe më i përsosur, qoftë kur edhe është fjala për realizimin e tij ose
ekzistimin: kënaqësi është kur ralizohet ajo edhe për të vetmen krijesë, por është edhe më
bukur kur kjo arrihet për gjithë popullin ose për shtetin. Në fazën e dobësimit dhe të
shkatërimit të fuqisë politike të shteteve të vogla helene si dhe të jostabilitetit të
përgjithshëm të shoqërisë helene (sidomos duke filluar nga shekulli II para erës sonë) është
e kuptueshme edhe refleksioni etik bëhet tjetër, se nga shumë aspekte e ndryshon
orientimin e vet dhe disa qëndrime. Ky refleksion u drejtohet disa problemeve të jetës
individuale dhe të brendshme. Në qoftë se më parë qytetari helen e konsideronte
pjesëmarrjen në jetën politike, në jetën e polisit detyrë dhe prej kësaj mund të priste edhe
zgjidhjen e problemeve të veta personale, tani, forca e shtetit është shkallmuar dhe individit
i mbetet të tërhiqet në vete, kurse etikanëve të meditojnë se si ky individ i mbështetur në
vetvete, të ndërtoj një jetë të durueshme.
Këtë gjendje dhe përcaktimin objektiv të refleksionit etik të kësaj kohe Eduard Celeri e
paraqet me këto fjalë, që gjetën mirënjohje te të gjithë historianët e filozofisë së kësaj
periudhe:”Nëse,thotë ai,pyesim më afërsisht çfarë drejtimi i synimit moral në rrethanat e
dhëna ka qenë i mundshëm dhe i domosdoshëm, atëherë tregohet se këtu kemi të bëjmë
më pak me veprat krijuese sesa me ligjërimin e vazhdueshëm, më pak për veprimtarinë në
drejtimin e jashtëm sesa për disponimin e brendshëm, më shumë për jetën publike sesa
private”.
Rrethanat publike në Heladë ishin të pashpresë dhe ishte i vogël numri i atyre që
përpiqeshin akoma ti shërojnë. Sipas asaj si qëndronin çështjet, as më të mirit nuk i dukej
se ka mbetur diçka tjetër veç se të tërhiqet në vetvete ti kundërvihet fatkeqësive të jashtme,
që kënaqësinë e vetë ta bëjnë të varur vetëm nga gjendja e brendisë së vet. Ngjashëm por në
mënyrë frymëzuese, e pasqyron këtë kohë dhe gjendje të shpirtrave në të helenisti Millosh
Gjuriq kur thotë:”Njeriut i duket se frzma etike, në kundërshtim me forën pasionuese dhe
çuditërisht krijuese që shpërtheu dhe u përhap gjatë pushtimit të Luindjes dhe në luftërat
diadogjike, u tërhoq në qetësinë fisnike si në pushimoren e fundit, ku secili obligim
konsiderohet si vështirësi, barrë dhe trondidje, kurse jetohet vetëm për kënaqësinë intime”.
Etika e periudhës helenistike bëhet kryesisht individualiste, pasive dhe kuietiste. Epikuri
për shembull, jepte këshillë se duhet ” jetuar fshehurazi (i tërhequr)”.
Në qoftë se i shtojmë edhe orientimin e saj kozmopolit që shprehet sidomos te stoikët,
atëherë me këtë i kemi paraqitur karakteristikat e saj të veçanta.
EPIKURIANET (shek IV & III)
Perfaqesuesi me i rendesishem i kesaj rryme eshte Epikuri.Ai dhe nxenesit e tij
mendoninse,mqs atomet jane te pandashme perbersesit e vetem te boetes materiale
perplaseshin ne menyre krejt te rastesishme,gjithcke qe ndodh ne gjithesi eshte pertej
kontrollit njerzor te drejtperdrejte.Perkundrazi jane veprimet dhe pasionet njerzore ato qe
jane rrjedhore e levizjeve materiale .Si pasoje jeta njerezore karakterizohet nga pasiviteti
:gjithcka qe ne mund te bejme,eshte te jetojme ne vetedijen se nuk zoterojme aftesine qe ta
ndryshojme realitetin.Edhe ne keto rrethana,Epikuri besonte se jeta mund te jet e
lumtur,nese shumica e pervojave tona eshte pozitive.Epikuri mendonte se synimet e vetme
ne jete jane arritje e qetesise se shpirtit ose ataraksi,dhe clirimi nga dhembja .Deshirat tona
ndijore jane te natyrshme ;permbushja e tyre con drejt lumturise,kurse,kur ato mbete3n te
parealizuara,njerzit perjetojne dhembje .Zoterimet materiale jane te dobishme nqs ato cojne
drejt realizimit te paqes shpirterore.Qetesia shpirterore konsiston ne pranimin e realitetit
pa perpjekje dhe ankesa.
Epikuri theksoj se frika e vdekjes eshte absurde,sepse vdekja nenkupton zhdukjen e
personalitetit ,ajo nuk mund te perjetohet . ``Vdekja me e temerrshmja nga te keqijat ,nuk
duhet te na tremb,-shkruan Epikuri-,sepse kur jemi gjalle ajo nuk eshte e pranishme dhe
kur ajo vjen ne nuk ekzistojme me.
Stoicizmi
Viti 313 pes zbarkoi në Athinë një burrë i ri me emrin Zeno, sipas një anekdotë pas një
anijembytje. Atdheu i tij ishte Kition në Qipro. Ku ai ishte duke shkuar ne nuk e dimë. Ai u
vendos në Athinë dhe filloi duke studiuar filozofi. Zeno themeloi shkollën stoik - ndoshta
më me ndikim gjatë antikitetit fund.
Shkolla stoik mbijetoi për 500 vjet dhe drejtohej nga vdekja Zenon duke Cleanthes tij
dishepull dhe nga ana tjetër nga dishepullit të tij Chrysippus nga Kilikisë.
Këto tre janë quajtur stoicizëm më të vjetër.
I ashtuquajturi stoicizëm mesme përhapur doktrinat Stoike të Perandorisë Romake. Me
Seneca, Epictetus dhe Marcus Aurelius gjatë senstoicismen ngrit shkrimet për çështje etike
të mashtruar për të mbajtur idealin stoik të jetës gjallë. Të Stoikët mbahen mend më mirë
për mësimet e tyre etike por edhe studioi epistemologjisë, logjikë dhe semantikë. (Stoikët
ndarë mësimet e tij në tri pjesë:. Logjikë, fizikë dhe etikës)
Për këtë një mund të merret me "problemet e drejtësisë të Zotit" (theodicy) konsiderohet dhe
diskutuan hapat e mëposhtëm:
Ne duhet të fillojmë nga një qasje holistike, edhe pse ne nganjëherë kemi vështirësi për të
kuptuar se pse gjërat janë ashtu si janë, ose do të jetë do të jetë. Jo për të përpiqen për të
penguar ngjarjet e jetës dhe vullnetarisht pranojnë se, në jetë duhet të jetë kontradikta dhe
ndërprerjet për të sjellë harmoni dhe tërësinë në jetën tonë. Ajo ishte rreth ka mendime për
kontrollin fatin çfarë po ndodh.
Filozofia stoik natyror shpjeguar universin tonë, nga dy parime, një material pasiv dhe një
forcë e aktrimit. Në parim aktiv pashë një qenie hyjnore që është në të njëjtën kohë një
ödesmakt i pamëshirshëm dhe një providence gjithë-mirë.
Për më tepër, njeriu arsyetimi që kështu;
Natyra kryejnë asnjë gabim dhe nuk bën asgjë kot.
Një duhet të marrë parasysh se kjo është vetëm një pjesë e kontekstit të madhe botërore.
Ka pasur gjithashtu, sipas tyre një botë hyjnore kuptim, Logos që kontrollojnë çdo gjë me
një domosdoshmëri pamëshirshëm. As nuk duhet të ketë ndonjë prirjet egoiste por të
përqëndrohet tërësisht në duke bërë thirrjen e detyrës. Një duhet të marrin përgjegjësi
personale për të dy detyrimet dhe të drejtat.

Disa figura kyçe


Zenon (nga Kiteon) 340-264 f.Kr
Ai krahasuar filozofinë e tij me një vezë. Logjika ishte shell, të bardhët fizikës dhe etikën
ishin të verdhë veze. Mirën në vezë e verdhë veze ishte dhe kjo ishte pikërisht etika si
Stoikët më vonë për të vënë më theksin. Pikëpamja Zenon s bota ishte fort materialiste dhe
ai barazohet fizik dhe i pranishëm.
Ai foli e doktrinës së një världsår kozmike,
("Bota e madhe e vitit").
Ajo ishte që çdo periudhë në historinë e universit përfundon me një botë të zjarrit, dhe
pastaj përsëritet çdo tregim përsëri një kohë të pacaktuar pa variacione.
Zenon ndoqi një gjendje të apatisë, lirisë nga pasionet shkatërruese. Ai donte për të arritur
nivelin e filozofike vetë-ekzaminim, i cili do të zbulojë iluzionet dhe të tregojë atë botën e
vërtetë e jetës.
Më poshtë, unë kam zhvilluar një ekstrakt nga tekstet e tij që të mund të shpjeguar pak për
mendimet e tij dhe të mësuar.
"Asgjë nuk është më e keqe se gjërat që janë të turpshme dhe vicioz.
Për një jetë Iyckligt nuk është kurrë përfundimtar,
nëse një percepton dhimbje apo jo.
Për një jetë të tillë është vetëm për shkak të virtytit.
Megjithatë, dhimbje duhet të refuzohet. Përse?
Është e vështirë, kundër natyrës, e vështirë për të duruar, i trishtuar, i vështirë.
Virtyti i vetëm është i mjaftueshëm për lumturinë.
Nga ajo që është e përbërë pjesë e mirë, një pjesë tjetër të
e keqe dhe një e treta e gjërave indiferentë (adiaphora).
Pjesë e mirë është:
vetëdijes, vetë-kontrollit, drejtësi, trimëri
dhe gjithçka që është virtyt apo pjesë e virtytit.
E keqja është:
injoranca, shthurja, padrejtësia, burracakëria
dhe gjithçka që është një ngarkesë ose një pjesë të ngarkesës.
Kjo është indiferent:
jeta dhe vdekja, nder dhe ärelöshet, kënaqësi dhe dhimbje, pasuri
dhe varfëria, sëmundje dhe shëndet, dhe të tilla si.
I mirë më i lartë është:
një natyrë sipas jetë të virtytshme, sepse në sajë nget na i egër. "
Cleanthes (Assos)
Për fat të keq jo shumë informacion rreth tij.
Ai ishte në çdo rast një dishepull i Zeno dhe mori përsipër udhëheqjen e shkollës Stoike pas
tij. Ai ishte autor i një Zeushymn, i cili shprehu edhe Stoikët besoj në një kuptim të
gjithëfuqishëm kozmike.
Chrysippus (nga Kilikisë) 280-206 f.Kr
Chrysippus ishte në ana nxënës e Cleanthes. Ai ishte një logician i shquar.
Ai atribuohet përshkrimin e parë sistematike të stoicizëm dhe mbrojtës kundër të gjitha
llojet e herezive filozofike.
Shumë nga shkrimet e tij do të jetë zhdukur. Ata do të kishte qenë në bibliotekën e
Aleksandrisë, që legjionet Jul Cezari së djegur 47 pes
Chrysippus 'ishte i bindur se vullneti është i lirë dhe se vendimi ynë është arsyeja kryesore
për veprim tonë. Ashtu si paraardhësi i tij, Zenon, ai kishte një botëkuptim që ishte
rreptësisht materialiste.
Seneca (nga Spanja) 4 f.Kr -. 65 e Kr
Burrë shteti dhe jurist Seneca, i përkiste asaj që ne e quajmë senstoicismen.
Ai ka lindur në Spanjë dhe i edukuar në retorikë dhe filozofi në Romë.
A karrierë politike (ministrin 54-62), ishte mësues Nero, dhe u bë një milioner. Dy herë ai
ishte në mërgim dhe gjithashtu u bënë viktima të intrigave Tigellinus '.
Nëntë tragjedi, dhe një mori të trajtesave morale filozofike dhe ese, të cilat janë ndikuar
fuqimisht nga stoicizëm bë krijimet e tij gjatë viteve. Seneca nuk dha hollësi ndonjë sistem
filozofik, por i dha një seri e analizave morale psikologjike të një fenomeni të përgjithshëm
njerëzor. Ata janë me interes të madh, ndryshe nga filozofët.
Një mund të mendojnë se ai e hiqte kur ai vlerësoi varfërinë nga statusi i saj si një
milioner. Ai u distancua nga fama, por ende flirtoi me të.
Ai ishte në komandën Nero-së u detyrua të marrë jetën e tij. Zgjedhja ishte për shkak se ai
u kthye kundër skllavërisë. Ai preferoi të vdes, veçanërisht për të përmbushur tekat Nero-
së Ai duhet të kishte bërë atë, sepse ai prerë kyçet e duarve të tij, gjunjët dhe të këmbëve
dhe një kulm mbi krye të kësaj, ai mori një helm vdekjeprurës. Ai vdes për besimin e tij.
Epictetus (nga Greqia) 55-135 e. Kr.
Epictetus ishte një mësues dhe liruari, i cili jetonte në varfëri dhe të përkushtuar tërësisht
veten në meditime filozofike. Ai shkroi një manual (Enkheiridion) ku ai i dha udhëzime për
një jetë të pavarur të lumtur të prosperitetit të jashtëm dhe të vështira. Ai nuk u pajtua me
ndarjen formale të filozofisë së logjikës, fizikës dhe etikën dhe ai tërhoqi në përfundimin
logjik të tendencës Stoike për të reduktuar filozofi të etikës.
Ai e mori me problemin e vullnetit të lirë dhe determinizmit, e cila është ndërtuar në
stoicizëm.
Urtësia e tij bëri jehonë nga Perandori Hadrian.
Marcus Aurelius (nga Greqia) 120-180 e. Kr.
Marcus Aurelius ishte perandor dhe shënon fundin e Pax Romana. Shkrimet e tij i quajtur
zakonisht Meditimet tregon një foto të një bezdisshëm, personi i dërrmuar grua e
pamartuar me problemet e gjumit dhe të cilët vazhdimisht përsërit vdekjen e tij. Ai e shtyu
veten të jetë i sinqertë dhe i denjë, që të punojnë shumë, të jetë i sjellshëm, i pavarur, i
rreptë, serioze dhe të lartë-mendje.
E fundit por jo më pak, për të marrë larg nga fama dhe kënaqësitë.
Ai shkroi si paraardhësit e tyre Seneca dhe Epictetus, shkrimet stoike devocionale. Ata do
të ruhen dhe janë vlerësuar në masë të madhe.
Disa citate të famshme është, ndër të tjera;
"Kryen çdo veprim si të ishte e fundit."
"Çdo gjë fizik është si një lumë dhe shpirtit gjë është një ëndërr;
Jeta është vetëm një betejë dhe lavdia pas harresës vdekjes. "
"Marrëdhënia seksuale është vetëm një fërkim të brendshme
dhe një dëbimi vrullshëm i mukusit "
Stoicizmi
Stoicizmi (Greqisht: Στοά) doktrinë filozofike e periudhës së lashtë greko-romake, që
pranonte botën e jashtme materiale, por predikonte etikën idealiste si nënshtrim ndaj fatit
dhe e kërkonte lumturinë te jetesa në përputhje me natyrën e duke mposhtur ndjenjat.
Filozofinë që e quejmë stoicizëm, lindi aty nga fundi i qindvjeçarit të IV p.e.s. Ndahet
zakonisht në tri periudha kryesore :
 Stoicizmi i vjetër (i lashtë), i themeluar nga Zenoni i Citiumit, Clzeanti dhe Krisipi ;
 Stoicizmi i periudhës së mesme, me përfaqsuesit Panetius dhe Posidonius që edhe janë
përcjellësit e mendimit stoik në Romë e mëtej është më famëshmi përfaqësues Ciceroni
dhe ;
 Stoicizmi i vonshëm me Senekën dhe Marc Aurelin. (nga ky i fundit, disa e quajnë këtë
periudhë « stoicizmi perandorak (imperial) »).
Emri stoicizëm rrjedh nga portiku Stoikon që ngrihej në afërsi të shkollës së Zenonit dhe
është doktrinë e rrallë filozofike që nuk muer emrin nga themeluesi i vet e as nga koncepti
kryesor që shtjellon por nga vendi ku shtjellohet dhe mësohet (Stoa). Stoik pra është njeriu
gjakfohtë dhe i patrembshëm nga situatat sikur edhe vet portiku në fjalë. Zotërimi i
vetvehtes dhe pikëpamjet morale janë thelbi i çështjes së stoikëve kështuqë kjo doktrinë
ecën me hapa pushtuese në betejat kundër hedonistëve, epikuristëve dhe intelektualëve të
Akademisë, gjer në atë shkallë sa që i zbehë gjer në eklipsë mendimet kundërshtare e
sidomos pas dominimit të mendimit stoik në nënqiellin romak.

Mark Aureli
Nuk mund të themi se metafizika e stoikëvë nuk ka kundërthënie në vehte : Ajo së pari
është dhe duhet të konsiderohet si fizikë e jo metafizikë. Çdo gjë jashtë shpirtit është trup
kurse shpirti vet një perceptim. Nga kjo ndoshta edhe shum studjuesë e filozofë
konsiderojnë se stoicizmi ka karakter dhe dominancë idealizmi. Është e saktë se në disa
aspekte ka ideailzëm por a nuk flasin stoikët për principin dhe për atë
se pafundshmëria apo hiçi nuk egziston dhe se trupi, masa është
gjuthkund dhe e mbush çdo vend. Që para stoikëve filozofë pra më të
lashtë, ngritën dallimin e materjes nga forca. Stoikët e përvehtësuan
dhe në pajtim me idetë e tyre, nxorën bashkësinë e materjes me forcën
si burim krijues që quhet gjithashtu natyrë.
Stoicizmi zdhuket si shkollë filozofike shpejt pas përfundimit të
sundimit të Mark Aurelit por inspiron shum besimin e krishterë në
disa forma të saja të urtësisë.
Përndryshe stoicizmi mer hov të rëndësishëm disa shekuj më vonë,
saktësisht ringjallet me paraqitjen e rilindjes dhe mer përmasa mjaftë
rëndësishme, së pari në Itali e pastaj në Gjermani dhe Francë.
Skepticizmi
Skepticizmi (greq. skeptome = mendohem, shqyrtoj) lidhet me :
1. një qëndrim i dyshimtë apo një gatishmëri për mosbesim në përgjithësi, apo edhe në
një çështje të veçantë,
2. doktrina (mësimi) që njohuria e vërtetë, apo njohuria në një fushë të veçantë është e
pasigurt, apo
3. mënyra e gjykimit pezullues, të dyshimit të rregullt, apo kriticizëm që është veçori e
skeptikëve.
Në filozofi, skepticizmi lidhet më tepër me çdo pohim, mendim personal.
Skepticizmi mund të jetë :
 skepticizëm filozofik
 skepticizëm shkencor

Historia
Pse lindi skepticizmi? Sextus thotë se skepticizmi e ka origjinën tek shpresa për të arritur
paqe ose qetësi shpirtërore. Njeriu është i shqetësuar, thotë ai, nga kontraditat në sendet
dhe nga fatkeqësitë duke dyshuar se në cilat alternativa ai duhet të besojë. Sipas
skeptikëve, në qoftë se ne zbulojmë dhe ndajmë të vërtetën nga gënjeshtra, ne mund të
arrijmë qetësinë e mendjes. Ata theksonin se njerëzit që kërkonin të vërtetën mund të
ndahen në tre grupe: në ata që mendojnë se e kanë zbuluar të vërtetën (këta skeptikët i
quanin dogmatik); në ata që pranojnë se nuk e kanë gjetur dhe pohojnë se ajo nuk mund të
gjendet; dhe së fundi ishin ata që këmbëngulnin në kërkimin e saj. Ndryshe nga dy
qëndrimet e para, thotë Sextus, “skeptikët i përmbahen kërkimit”. Parimi bazë i
skepticizmit, thotë Sextus, është se për çdo zgjidhje gjendet një zgjidhje e kundërt me të
njëjtën vlerë. Skeptikët nuk hiqnin dorë nga ndërrmarrja e mendimeve të guximshme dhe
nga debatet. Ata gjithashtu nuk mohonin faktet e qarta të jetës; se njeriu ka etje dhe uri, se
ai është në rrezik kur i afrohet humnerës. Për skeptikët, njerëzit duhet të jenë të
kujdesshëm për sjelljen e tyre. Ata nuk kan dyshim se jetojnë në një botë “reale”. Ata
interesoheshin vetëm nëse kjo ishte përshkruar mirë apo jo. Asnjë njeri, thotë Sextus, nuk
mund të diskutojë pse objektet kanë këtë ose atë dukje; çështja është nëse “objekti është në
realitet i tillë siç duket”. Jeta e përditshme, për skeptikët, duket se kërkon njohjen e
kujdesshme të katër problemeve, të cilat Sextus i quan 1. drejtimi i natyrës; 2. detyrimet e
ndjenjave; 3. tradita e ligjeve dhe zakoneve; dhe 4. miësimet e mjeshtërive. Në saje të
drejtimeve të natyrës, ne jemi të aftë të ndjejmë dhe të mendojmë, Gjithashtu, në saje të
forcës së ndjenjave, uria na çon drejt ushqimit, ndërsa etja drejt lëngjeve. Tradita e ligjeve
dhe e zakoneve na detyron, në jetën e përditshme, të pranojmë respektin e perëndive si të
mirë dhe mos respektimin e tyre si të këqij. Më në fund, Sextus thotë, se në saje të virtytit
të mësimeve të mjeshtërive, ne përfshihemi në ato mjeshtëri që kemi zgjedhur. Sextus
thotë, se ata që thonë se skpetikët mohojnë dukjen, ‘mua më duket se nuk i njohin
deklaratat e shkollës sonë. Ajo nuk pyet për dukjen, por vetëm “për atë që jepet nga dukja”.
Si shembull, Sextus thotë se nga dukja merret vesh se mjalti është i ëmbël dhe “këtë ne e
pranojmë, sepse ne e ndijojmë ëmbëlsinë nëpërmjet shqisave…” Por çështja në të vërtetë
qëndron në atë nëse është ai me të vërtetë i ëmbël. Skeptikët dallonin dy tipe hulumtimesh:
ata që kanë të bëjnë me çështjet e qarta dhe ato që kanë të bëjnë me çështjet jo të qarta.
Çështjet e qarta, siç është nata apo dita, nuk ngrejnë probleme serioze për dijen. Në këtë
kategori ka kërkesa të qarta për qetësi sociale dhe personale, sepse ne e dimë që zakonet
dhe ligjet e mbajnë shoqërinë të bashkuar. Çështjet jo të qarta, si për shembull, cila është
natyra e lëndës prej së cilës janë të përbërë atomet, ose lënda e zjarrtë, ngrejnë
kundërshtime intelektuale. Shqisat janë mashtruese – Fakti është se shqisat na japin
informacion të ndryshëm rreth të njëjtit objekt në kohë të ndryshme dhe në rrethana të
ndryshme. Nga larg një katror duket i rrumbullakët. Pejsazhi duket i ndryshëm në orë të
ndryshme të ditës. Për disa njerëz mjalti është i hidhur. Shumica e dijeve tona janë bazuar
në perceptime, për të cilat ne nuk kemi një kriter të së vërtetës. Pra, konkluzioni i
skeptikëve është se ne nuk mund të jemi të sigurt, nëse dijet tona, për natyrën e sendeve,
janë të vërteta apo jo. Rregullat morale ngrejnë dyshime – konceptet morale, ashtu si
objektet fizike, janë objekt i dyshimit. Njerëzit e komuniteteve të ndryshëm kanë ide të
ndryshme se çfarë është e mirë dhe e drejtë. Skeptikët bënin thirrje në teori dhe në fakt, se
nuk ka provë që të tregojë se të gjithë njerëzit kanë aftësinë për të qenë dakord për të
vërtetën morale universale dhe shtonin se nuk ka provë që të tregojë se njerëzit në fakt
shfaqin këtë marrëveshje universale. Fakti është se njerëzit nuk janë dakord. Për më tepër
secili nga ata që nuk është dakord mund të paraqesë argumente të forta për pikëpamjen e
tij. Mbi çështjen e moralit nuk ka dije absolute, por ka vetëm opinione. Përfundimi i këtij
qëndrimi skeptik në lidhje me njohuritë tona mbi natyrën e sendeve dhe mbi njohuritë tona
për të vërtetën morale, është se ne kemi të drejtë të dyshojmë mbi vlefshmërinë e dijeve.
Derisa ne na mungon një dije e sigurt atëherë ne kemi të drejtë të refuzojmë gjykimin mbi
të gjitha çështjet. Mundësia e sjelljes morale për sigurinë intelektuale – Skeptikët
argumentuan se nuk është e nevojshme që të kesh njohuri për të arritur një sjellje të
arsyeshme. Është e mjaftueshme, thonë ata që të kesh një siguri të arsyeshme ose siç e
quanin ata probabilitet. Nuk ka kurrë siguri absolute, por në qoftë se ke një probabilitet të
fortë se idetë tona do të na çojnë drejt një jete të lumtur dhe të qetë, ne duhet t’i provojmë
duke i ndjekur këto ide. Në qoftë se pyesim nëse skeptikët kanë një “sistem”, Sextusi
përgjigjet “jo”, në qoftë se me sistemin kuptohet “bindja ndaj një numri dogmash, të cilat
varen nga njëra tjetra dhe nga dukja dhe ku me “dogmë” kuptohet “pranimi i çështjeve të
paqarta”. Por në qoftë se me sistemin kuptohet “një procedurë, e cila, në përputhje me
dukjen, na çon në një rrugë të caktuar të arsyetimit… duke na treguar se si është e
mundur të shohim jetën e drejtë…” atëherë skeptikët kanë një sistem. Është kështu sepse
siç thoshte Sextusi “ne ndjekim një linjë arsyetimi, e cila… na çon drejt jetës që i përgjigjet
zakoneve, ligjeve, institucioneve të vendit tonë dhe ndjenjave tona instiktive”.