You are on page 1of 12
”დადგით მესხეთში აკვნები, აღზარდეთ კვლავ რუსთაველი” გიორგი ლეონიძე №4 (232) აპრილი 2018 წელი ფასი 40 თეთრი
”დადგით მესხეთში აკვნები, აღზარდეთ კვლავ რუსთაველი”
გიორგი ლეონიძე
№4 (232)
აპრილი
2018 წელი
ფასი 40 თეთრი

”ЛИТЕРАТУРУЛИ МЕСХЕТИ”

გამოცემის მეოცე წელი
გამოცემის მეოცე წელი

”LITERTURULI MESKHETI”

”ЛИТЕРАТУРУЛИ МЕСХЕТИ” გამოცემის მეოცე წელი ”LITERTURULI MESKHETI”
”ЛИТЕРАТУРУЛИ МЕСХЕТИ” გამოცემის მეოცე წელი ”LITERTURULI MESKHETI”
აბატი დანახული ხარისჭირაშვილი თვალით თანამედროვეთა
აბატი
დანახული
ხარისჭირაშვილი
თვალით
თანამედროვეთა
პეტრე ხარისჭირაშვილი – 200
პეტრე ხარისჭირაშვილი – 200
„ამ სავანეში ყოველიფერი საქართველოს მოგაგონებს უცხოეთში ... გადმოტყორცნილო ქართველო, რა რწმენისა და მისწრაფებისა გინდა ... ნახავს
„ამ სავანეში ყოველიფერი საქართველოს მოგაგონებს
უცხოეთში
...
გადმოტყორცნილო ქართველო, რა რწმენისა და მისწრაფებისა გინდა
...
ნახავს ბრწყინვალე ხანას საქართველოსას და ქართველი ხალხისას”.
სულით განახლებული წადი, ქართველო, და ჩაები
შენ თუ არა, შენი შვილი ან შვილის-შვილი მაინც
იყო, მოდი ამ სავანეში
ცხოვრების ტალღებში
...
ეჟენ დალეჯო დ’ალესიო
აბატი დანახული ხარისჭირაშვილი თვალით თანამედროვეთა პეტრე ხარისჭირაშვილი – 200 „ამ სავანეში ყოველიფერი საქართველოს მოგაგონებს უცხოეთში ...

ლებიც მხარში ედგნენ თავიანთ წინამძღ- ვარს და მოიპოვებდნენ სახსრებს პატარა ეკლესიისა და მცირე საცხოვრებლის ასაშენებლად. მოგვიანებით სავანის წი- ნამძღვარი პიო ბალიძე სანდრო სააკაშ- ვილისადმი გაგზავნილ მოხსენებაში წერ- და: მამა პეტრე იმთავითვე თავმდაბალი იყო, რო არ თაკილობდა მათხოვრობას. ღმერთმაც აკურთხა მისი კეთილი გან- ზრახვა. მალე ნაჩუქარ მიწაზე პატარა ეკლესია გაიშენა, მას გვერდით მიადგა მცირე საცხოვრებელი ბინა. მოდით მო- ვისმინოთ მისი ნათქვამი: „დილით სათ- ხოვრათ გავდიოდი, საღამოთი მუშებს გავსწორებოდიო.” აი, რა წვალებით ჩვენ- მა მოძღვარმა მოახერხა საკუთარი ბი- ნის შეძენა, რომელმაც წელში გამართა.” (ს.ქ.კ.ს.მ., 2009). ივანე გვარამაძე, მასწავლებლის მსგავსად, დილიდან საღამომდე, სტამ- ბოლის ქუჩებში, გულზე დაკიდებული წარწერით – „დამეხმარე”, მათხოვრობ- და და მოიძევდა ეკლესიის ასაშენებელ სახსარს. ივანე გვარამაძეს მალე მო- უწია კონსტანტინეპოლის დატოვება. ვფიქრობთ ეს შემთხვევით არ უნდა მომხდარიყო. თუ გავითვალისწინებთ სამშობლოში დაბრუნების შემდგომ მის აქტიურ საზოგადოებრივ მოღვაწე- ობას და სავანესთან თანამშრომლობას, ადვილად საფიქრებელია, რომ მისი მშობლიურ კუთხეში დაბრუნება მამა პეტრესთან შეთანხმებითა და წინასწარ განჭვრეტით უნდა მომხდარიყო. ივანე გვარამაძის მემკვიდრეობის გაცნობა საშუალებას გვაძლევს დავინახოთ, რომ სწორედ სტამბოლიდან დაბრუნების შემდეგ, ერთგვარად გარკვეული იდე- ითა და გეგმით შემზადებულმა, დაიწყო

პეტრე ხარისჭირაშვილის დამსახუ- რება ქართველი ერის წინაშე განუზომე- ლია. ის იმ ადამიანთა რიცხვს ეკუთვნის, რომლებმაც მთელი თავიანთი შეგნებუ- ლი ცხოვრება უცხოეთის ცის ქვეშ გა- ატარეს არა მხოლოდ საკუთარი თავის, არამედ სამშობლოს კეთილდღეობისთ- ვის. ამიტომაც არის, რომ დღესაც მისი სახელი ასოცირდება ღირსეულ მამუ- ლიშვილობასთან. თავისი დამსახურების წილ კი ქართველმა ერმა მრავალგზის მიაგო პატივი. პეტრე ხარისჭირაშვილს ცხოვრე- ბა-მოღვაწეობა ურთულეს პერიოდში – რუსიფიკატორული ხელისუფლების პერიოდში მოუხდა. ეს პერიოდი განსა- კუთრებით გაუსაძლისი იყო ქართველ კათოლიკეთათვის. XIX საუკუნის II ნა- ხევარში საქართველოში და, განსაკუთ- რებით, სამცხე-ჯავახეთში ქართველ კათოლიკეთა მდგომარეობა გაუარეს- და. სომხურმა კათოლიკურმა ეკლესიამ გააძლიერა უსაფუძვლო ცილისწამება ისტორიულად ქართველ კათოლიკეთა არარსებობის შესახებ. რუსეთის მთავ- რობამ 1845 წლის დამდეგს საბოლოოდ გააძევა საქართველოში მყოფი მისიონე- რები. ქართველი კათოლიკე მრევლი მღვდლების გარეშე დარჩა. ამ დროიდან მათ ისტორიაში დაიწყო ახალი, კათო- ლიკობისთვის – ქართველობისთვის ბრძოლის პერიოდი. რადგან, რომსა და რუსეთს შორის დადებული ხელშეკრუ- ლების საფუძველზე საქართველოს ყვე- ლა კათოლიკე, როგორც ლათინური, ისე სომხურის წესის, ტირასპოლის ახალი ეპარქიის გამგეობას დაუქვემდებარეს. სომეხმა კათოლიკებმა მიზნად დაისა- ხეს დაპატრონებოდნენ საქართველოში არსებულ „ლათინურ” ეკლესიებსა და მათ ქონებას. „უკაზის ძალით აუკრძა- ლეს ქართველ მორწმუნეებს ქართულ ენაზედ ლოცვა-ვედრება”. სამწუხა- როდ, ქართველი სამღვდელოება ვერ აღმოჩნდა მოწოდების სიმაღლეზე. სამღვდელოების ერთი ნაწილი – პეტრე ხარისჭირაშვილის მეთაურობით, თვით მრევლი, ეროვნულ პოზიციებზე დარჩა და ყველანაირად ცდილობდა წინააღმ- დეგობა გაეწია მოწინააღმდეგისათვის. მან გადაწყვიტა დაეარსებინა ქართუ- ლი ძმობა, რომელიც ქვეყანას მოუმზა- დებდა ახალ პატრიოტულ ძალებს და ფეხზე დააყენებდა მას. თუმცა მოწი- ნააღმდეგეებმა ამ მიზნის სამშობლოში მისი განხორციელების საშუალება არ მისცეს. ამიტომ იგი 1857 წელს ოსმა- ლეთში გადავიდა. მან რომის პაპის პიო IX-ის წარმომადგენლის – მთავარეპის- კოპოსის ბრუნიონის დახმარებით 1859 წელს მიიღო სტამბოლში ქართველ კათოლიკეთა კონგრეგაციის შექმნის ნება ქართული ენითა და ტიბიკონით. იმავე წელს ცნობილი მეცენატის იაკობ ზუბალაშვილის ფინანსური დახმარე- ბით სტამბოლის გარეუბანში – ფერი- ქოიში შეიძინა მიწის მოზრდილი ნაკ- ვეთი, სადაც 1861 წელს ააშენა წმინდა მარიამ ღვთისმშობლის ეკლესია. იმავე წელს ფერიქოის ძმობამ იურიდიული ძალმოსილება მიიღო. პეტრე ხარისჭი- რაშვილის მზრუნველობით ფერიქოიში, მამათა სავანის ახლოს, დაარსებული იქნა დედათა მონასტერიც. მამა პეტრე ხარისჭირაშვილის მიერ დაარსებულ სავანეს მფარველობას უწევდა სტამბოლში არსებული საფ- რანგეთის საელჩო, რადგან ქართველი კათოლიკეები ფრანგული ტიბიკონით სარგებლობდნენ. საფრანგეთის საელ-

აქტიური საზოგადოებრივი მოღვაწეობა და თავის გარშემო შემოიკრიბა ეროვ- ნული მუხტის მქონე ყველა პირი – გა- ნურჩევლად რწმენისა და სოციალური მდგომარეობისა. მას თანამედროვენი „მესხ განმანათლებლად” მოიხსენიებენ. მესხური განმანათლებლობის მისიას ამ კუთხეში მცხოვრები სარწმუნოებრივად გათიშული ქართველი მოსახლეობის ეროვნული გადაგვარების თავიდან აცი- ლება, მათი კულტურული დაწინაურება, განათლების გავრცელება და ეროვნული წეს-ჩვეულებებისა და ტრადიციების შე- ნარჩუნება-დაცვა წარმოადგენდა. ამრიგად, ქართველ კათოლიკეთათ- ვის ქართველობის შესანარჩუნებლად იღწვოდა ორი კერა: სტამბოლში – მამა პეტრე ხარიჭირაშვილის სავანე და სამ- ცხე-ჯავახეთში – ივანე გვრამაძის გარ- შემო შემოკრებილი ეროვნული ძალები. მოძიებული მასალებიდან ნათლად ჩანს, რომ ამ ორ კერას შორის იყო ურთიერთ- თანამშრომლობა. მათ ერთი მიზანი აერ- თიანებდათ. სამშობლოში დაბრუნების მიუხედა- ვად, ივანე გვარამაძის თანამშრომლობა სავანეში მყოფ ქართველ კათოლიკე მამებთან მისი სიცოცხლის ბოლომდე გაგრძელდა. როდესაც სტამბოლის სა- ვანესთან ივანე გვარამაძის თანამშრომ- ლობაზე ვსაუბრობთ, უპირველესად, მხედველობაში გვაქვს პეტრე ხარის- ჭირაშვილთან მისი ურთიერთობა და თანამშრომლობა. როგორც მათი მიმო- წერიდან ჩანს, პეტრე ხარისჭირაშვილი ხშირად მიმართავდა მას, რომ ეთარგმნა სომხურენოვანი წიგნები და მაღალ შე- ფასებასაც აძლევდა მათ. ერთ-ერთ წე- რილში პეტრე ხარისჭირაშვილი მის მიერ სომხურიდან თარგმნილი სასულიერო ხასიათის წიგნის – „ჰოენლოის” შესახებ წერდა: „ძლიერ მოგვეწონა ეს თარგმანი,

გაგრძელება მე-5 გვ.
გაგრძელება მე-5 გვ.

„პეტრე ხარისჭირაშვილი, როდე- საც საზღვარგარეთ გაემგზავრა, მხო- ლოდ ერთადერთი მოწაფე – ალფონს ხითარიშვილი წაიყვანა. შემდეგ მათ შე- უერთდნენ სხვა მოწაფენიც: ნებიერიძე,

ივანე გვარამაძე და სტეფანე გიორგაძე ახალციხელები(გაზეთი „იმერეთი”, 1914: N101). ივანე გვარამაძე და მოხ- სენიებული პირები, იმავდროულად, მონასტრის პირველი მღვდლებია. ამას- თანავე, ისინი იყვნენ ადამიანები, რომ-

ამჟამინდელი მდგომარეობით იქ არსე- ბობს საინტერსო მასალებით მდიდარი ფონდ-არქივი. იგი დაარსებიდან დღემ- დე კვლავ რჩება ქართული კულტურის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან კერად. ყოვე- ლივე ზემოთქმულისა, დღევანდელი გა- დასახედიდან, კიდევ უფრო მეტი ინტე- რესი ჩნდება პეტრე ხარისჭირაშვილის პიროვნებისა და მისი მოღვაწეობის შესახებ, მას შემდეგ, როდესაც მის თა- ნამედროვეთა, მოწაფეთა, ასევე მოწა- ფეთა მოწაფეების მოგონებებს ვეცნო- ბით, კერძოდ, საყურადღებო ფაქტებს გვაწვდიან ივანე გვარამაძე, ალფონს ხითარიშვილი და პიო ბალიძე. პეტრე ხარისჭირაშვილისა და ივა- ნე გვარამაძის – მასწავლებლისა და მოსწავლის, ურთიერთობას საფუძვე- ლი ჩაეყარა XIX საუკუნის 50-იან წლებ-

ში. მას შემდეგ, რაც სწავლა დაასრულა რაბათის სამრევლო სკოლაში და 1854 წლიდან მიემგზავრება კონსტანტინო- პოლში. მათი ურთიერთობა და თანამ- შრომლობა გაგრძელდა სიცოცხლის ბოლომდე.

ნატო ყრუაშვილი

აგრეთვე პერას უბანში – პაპასკ- ვეპრში (ფაფაზქოფრუში), ეკ- ლესია-მონასტერი და ქართული სტამბა დააარსა სამხრეთ საფ- რანგეთში – ქალაქ მონთობანში, დედათა მონასტერი და სკოლა არსებობდა სტამბოლის ახლოს – დარდანელში. პეტრე ხარის- ჭირაშვილის მიერ დაარსებულ ქართველ კათოლიკეთა ეკლე- სიებში წირვა-ლოცვა და ქადა- გება ქართულად სრულდებოდა, ხოლო ეკლესიებთან არსებულ სკოლებში დიდი ყურადღება ექცე- ოდა ქართული ენის სწავლებას”. (შ. ფუტკარაძე, ქართული კულ- ტურის კერა სტამბოლში, გვ. 57,

ქართველ მამათა საზოგადო- ებას სკოლა და ეკლესია ჰქონდა

შეიძლება ითქვას, რომ პეტრე ხარისჭირაშვილმა სტამ- ბოლის ფერიქოის ქართველ კა- თოლიკე მამათა სავანის სახით შექმნა ქართული კულტურის, მეცნიერებისა და ქრისტიანული ეკლესიის მძლავრი კერა, რო- მელსაც 1890 წლამდე თვითონ ხელმძღვანელობდა. მისი გარ- დაცვალების შემდეგ 1979 წლამ- დე სავანეს მართავდნენ მამათა მიერ არჩეული წინამძღვრები.

ჩომ შესწირა მათ უსკუდარში მიწაც და საცხოვრებელი სახ- ლებიც, რომელსაც ქართველე- ბი 1910 წლამდე ფლობდნენ.

2002)

ლიტერატურული მესხეთი 2 2018 წელი, აპრილი პროზა
ლიტერატურული მესხეთი
2
2018 წელი, აპრილი
პროზა

გაბედავენ. – ამათ ლევანისა კი არა, მამა ღმერთისაც არ ერიდებათ. – არა, არა, იქ ამას ვერ იკადრე- ბენ. ადექი, – თეკლემ წამოაყენა, – ბავშვების ჩაცმაში დაგეხმარები, ბარგი-ბარხანა აიღე და დროზე წა- ვიდეთ. ქალებს ხელში რაც მოხვდათ, ხალთა-გუდაში ჩაყარეს, პატარებს ხელი ჩაავლეს და სახლიდან გავიდ- ნენ. თეკლე სულ აქეთ-იქით იყუ- რებოდა, ვინმე ხომ არ მოგვდევსო. როდესაც ადგილზე მშვიდობით მი- ვიდნენ, შვებით ამოისუნთქეს. – აი, აქ მოეწყვეთ, – თეკლემ ოთახში შეიყვანა ნუცა, – ოთხივე- ნი დაეტევით. – ღმერთმა ხელი მოგიმართოს, ჩემო თეკლე, – მადლიერების ნიშ- ნად ნუცამ მული გადაკოცნა. – ახლა ვივახშმოთ, დამეხმარე მაგიდა გავაწყოთ. სანამ ქალები მაგიდასთან ტრი-

გაბედავენ. – ამათ ლევანისა კი არა, მამა ღმერთისაც არ ერიდებათ. – არა, არა, იქ ამას ვერ

ვუძღვნი საბჭოეთის პერიოდში ზვარაკად შეწირული, უდანაშაულო ხალხის ხსოვნას

ბესიკ კეკელიძე

(გაგრძელება. დასაწყ. წინა ნომერში)

ავთანდილის გარდაცვალები- დან მეცხრე დღეს, სასაფლაოდან როცა დაბრუნდნენ, ნუცამ მეზობ- ლების მოტანილი შეშით ღუმელი დაანთო, შემდეგ მაგიდა გააწყო და ბავშვებს სადილად უხმო, თავად კი, თეკლესთან ერთად, მეუღლის დაწურული თავკვერით მისი შესან- დობარი შესვა. თამარს ლუკმა არ გადასდიოდა. თავჩაღუნული საკუ- თარ თეფშს ჩაჰკირკიტებდა და თი- თებით მჭადს ნამცეცებს აცლიდა. – დედიკო, ჭამე, – ნუცა გვერ- დით მიუჯდა და თავზე ხელი გა- დაუსვა. – არ მინდა, – დარდისაგან გა- თელილმა გოგონამ მათლაფას ხელი გაჰკრა. – არა, დედიკო, ასე არაფერი გამოვა, ისე უნდა იცხოვრო, რო- გორც მამას უნდოდა და გაუხარ- დებოდა. ორმოცი დღე მისი სული აქ, ამ ოჯახში ტრიალებს, ყველა- ფერი ესმის და ყველაფერს ხედავს, ამიტომ, ჩვენი საქციელით, იგი უნდა გავახაროთ, – ნუცას ცრემლი მოაწვა, თამარს მზერა აარიდა და ფანჯარასთან მდგომ მულს მიმარ- თა:

– თეკლე, მოდი, ჩვენც ვისადი- ლოთ. – მართალი ხარ, – ქალმა ძალ- დატანებით გაიღიმა და მაგიდას მიუჯდა. – თამუნა, დედა მართალს გე- ლაპარაკება, ზედმეტი მწუხარება, ტირილი, ავთოს სულს ამძიმებს და ჩვენ ყველანი ვალდებულნი ვართ ისე ვიცხოვროთ, როგორც მას გა- უხარდებოდა, – ქვაბ-ქოთნიდან ლობიო გადმოიღო და მათლაფაში მჭადის ნატეხები ჩაიყარა. – ხვალიდან შენ და ნინიკო სკო- ლაშიც წახვალთ, – ნუცა ისევ მი- ეფერა ქალიშვილს და მაგალითის მისაცემად მჭადი მოიტეხა, – თეკ- ლე, შენც სახლში დაბრუნდი, ქმარ- შვილს მიხედე. – კარგი, – უპასუხა მულმა. დღე პეშვში დაგროვილი წყალივით დარდგაუქარვებლად მიილია. მთე- ლი ოჯახი ენაშენახული, კრინტ- გაუღებლად ღუმელს მიჯდომოდა. თამარს ყველასთვის ზურგი შეექ- ცია და ღამის საბნელეს სარკმლი- დან შეჰყურებდა. – თამუნა, დაჯექი, გათბი, – და- უძახა ნუცამ. – არ მინდა, – ბავშვმა ისე უპასუხა, არც შემობრუნებულა, – თეთროს ველოდები, იქნებ მოვი- დეს, ძალიან მომენატრა, – შეორთ- ქლილ მინას ხელი გაუსვა და ფანჯ- რის რაფას დაეყრდნო. – ეჰ, დედიკო, თეთროს ვინ გამოუშვებს,– სინანულით ჩაილა- პარაკა ქალმა, – რომც მოვიდეს, მაინც წაიყვანენ, თან ძალიან მე- ცოდება, ის არაკაცი როგორ სცემს და მხეცივით ექცევა. ოთარის ხსე- ნებაზე თამარს გააჟრჟოლა, კან- კალმა აიტანა. წელში გასწორდა, მთელი სხეული ვერხვის ფოთო- ლივით უცახცახებდა, თავს ვეღარ ერეოდა. მისი ასეთი მდგომარეობა მშობელს რომ არ შეემჩნია, შემობ- რუნდა:

– მე წავალ, დავიძინებ, – სა- ძინებელი ოთახისკენ გადააბიჯა. ნუცამ ნანა და ვაჟა წამოაყენა და თამარს უკან გაჰყვნენ. ბავშვები დააწვინა, ძილი ნებისა უსურვა და ღუმელთან დაბრუნდა. თეკლე სკამის საზურგეს მიყრდნობოდა, თავი უკან გადაეგდო და ჭერს ისე მიფიცხებოდა, თითქოს იქიდან მზე ანათებდა და გარუჯვას ლამობდა. შორიდან სროლის, ცხენების თქა- რათქურისა და ვიღაცების ლანძღ- ვა-თრევის ხმები ისმოდა. – ვინც რამეს წარმოადგენდა, ამ ნაგვებმა ყველა გაჟუჟეს, – გა- დაულაპარაკა თეკლეს და ჩამოჯ- და, – ვის ხელში ვართ, რა დავა- შავეთ? საცოდავი ავთო, – ცრემ- ლიანი ღაწვი თავშლის ბოლოთი შეიმშრალა.

თეთრო

– დედიკო, თეთრო! – მიახედა მშობელი. ნუცამ დაინახა, რომ ოდესღაც მათი ულაყის ზურგზე მოქცეული, ნაბადმოგდებული, მხარზე კარაბინგადაკიდებული, თავზე ქუდჩამოფხატული ოთარი მათკენ მოემართებოდა. – ფუი, ეშმაკს, – ღვარძლი- ანად ჩაილაპარაკა და ფეხს აუჩქა- რა. დედა-შვილს თეთრო მხარში ამოუდგა და მისალმებასავით და- იჭიხვინა. ოთარმა ლაგამი მოზიდა, ცხენი შეაჩერა და ჩამოქვეითდა:

– ბიჭუნა, გინდა დაგსვა? ვაჟას საყვარელ ცხენზე დაჯდომას არა- ფერი ერჩივნა, მაგრამ თავი შეიკა- ვა, დედას ლოყა მიადო და ხმა არ გასცა. – ბიჭუნა, არ გინდა ცხენზე შეჯდომა? – რიხიანად გაუმეორა ოთარმა. – არა, არ უნდა! – ნუცამ გულ-

ალებდნენ, ლე-

– მე მაინც მოვალ! – ყველას გასაგონად ჩაილაპარაკა და ბი- ნიდან გავიდა. ნუცა კანკალმა აიტანა, თავს ვეღარ თოკავდა, ცრემლად იღვრებოდა. თეკლემ წყალი მოუტანა, ხელზე დაისხა და სახეზე მოუსვა:

ბავშვები შეიცოდე, – რამდენიმე ყლუპი დაალევინა. – კაცის თავზე ხე არ იყო და ხეც ამოვიდაო, – სახე გაიმშრალა ნუცამ, – რა უნდათ ჩემგან? სად წავიდე, სად გადავიკარგო? – ბავშვებს ხელი მოკიდე და ჩემთან გადმოდით. ამ არაკაცებს ლევანის მოერიდებათ, ამდენს ვერ

– დაწყნარდი, თავს მიხედე,

– რა დავუშავეთ და ჩვენზე შურით მთელი ცხოვრება გულ- მუცელი ეწვოდათ და ახლა ყვე- ლაფერს იმიზეზებენ, რათა გაგვა- ჩანაგონ, მიწასთან გაგვასწორონ. იმ კაცუნა ლენინმა მეფეს და მის ოჯახს ძმის სიკვდილი არ აპატია, თაღლითებისა და გროშ-კაპიკად უღირალი ხალხის ხელით ქვეყანა თავზე დაგვამხო, რომანოვები კი აღგავა პირისაგან მიწისა. მშიერი ძაღლებივით შეესიენ საუკუნეებით ნაშენებ სიმდიდრეს და უნამუსოდ ისაკუთრებენ. – უღმერთოები, – ნუცამ მხარი აუბა. ქალები ჩაფიქრდნენ, ყოველ ქარბუქსა და გრიგალზე ღონიერი და დაუნდობელი სიჩუმე ჩამო- ვარდა. სული აღვარცოფებულ, გაშმაგებულ მთის მდინარეს დამს- გავსებოდათ, რომელიც სხეულის შიგნით უდუღდათ, ბობოქრობდა, მოდიოდა და მოჰქონდა ნაღვე- ლის, დარდისა და ტკივილის ვე- ება ზვირთები. – ეჰ, არ დავწვეთ? – დუმილი თეკლემ დაარღვია. – მე თამუნას მივუწვები, რაც ბავშვმა ნახა და გადაიტანა, ჭკუ- აზე არ არის, დედა მოუკვდეს, – წამოდგა ნუცა, ჭრაქი აიღო და თეკლე საწოლამდე მიაცილა, – ღამე მშვიდობისა უსურვა და ბავ- შვების საძინებელ ოთახში შევიდა. ყველაზე ადრე ვაჟას გამოეღვიძა, დედას რამდენჯერმე დაუძახა. – ჰა? – ნამძინარევი საწოლზე წამოჯდა ნუცა, – ვაჟიკო, იწექი, ღუმელს ავანთებ, ცოტათი დათ- ბეს და მერე ჩაგაცმევ, – ხალათი ნაჩქარევად მოიცვა და ცეცხლის დასანთებად ოთახიდან გავიდა. როდესაც ღუმელი ააგუზგუზა, გო- გონები გამოაღვიძა და ვაჟიშვილს ჩააცვა. მამის უბედურებამ შვი- ლებს ბავშვობა ძალზე ადრე წაარ- თვა, დაპატარავებულ დიდებად აქ- ცია. დედას, ყოველგვარი წინააღმ- დეგობის გარეშე, ყველაფერს უჯე- რებდნენ, გამუდმებით თვალებში შესციცინებდნენ, რათა ისედაც გამწარებული ქალი, ზედმეტად აღარ გაეღიზიანებინათ. ოჯახიდან გამოსული ჩვეული ჟივილ-ხივი- ლისა, სიცილ-კისკისისა და სიხა- რულით აღსავსე ხმები მკაცრმა პერიოდმა სადღაც გადაკარგულში წაარონინა და მოგონებებად აქცია. მუნჯებივით ისაუზმეს. გოგონებმა სკოლის ჩანთები ჩაალაგეს და ყვე- ლანი ეზოში გავიდნენ. თეკლე სახ- ლამდე მიაცილეს და სკოლის გზას გაუყვნენ. ნუცამ თამარი და ნანა კლასის დამრიგებლებს სათითაოდ ჩააბარა, ვაჟა ხელში აიყვანა, მი- იხუტა და შენობიდან გამოვიდა. ზამთრის პირველ დღეს ცაზე მო- რუხო-მოშავო ღრუბელთა აღლუმი მოეწყო, ისედაც ძალადაკარგული მზისთვის სარბიელი მოესპო და ნუცას ხასიათივით გაცუდებუ- ლიყო. ლეხურის ხეობიდან ცივი ნიავი უსაქმოდ დაეხეტებოდა, და- სისინებდა და ზამთრის დადგომას ზეიმობდა. ქალმა ბიჭს ქუდი გაუს- წორა, ყელზე შემოხვეული შალის მოსახვევი აუწია, გულში ჩაიკრა და გზა განაგრძო. როცა სოფლის მოედანზე გავიდნენ, ვაჟამ ხელი გაიშვირა:

– ნუცა, ჩვენ ბავშვობიდან ვიც- ნობთ ერთმანეთს, მამაჩემი მამა- შენს მოჯამაგირედ ედგა და ... – გაეთრიეთ აქედან! – ქალმა დაიკივლა, ბოთლს ხელი გაჰკრა, ძირს გადმოაგდო, შემდეგ ორივე ხელის გული ყურებზე აიფარა და ისევ დაიხავლა, – აქაურობას მო- შორდით, თქვე ნაძირლებო! – ისე- თი გამწარებული ატირდა, რომ თეკლემ მისი სახე ხელებში მოიქ- ცია და მიიხუტა. – გაგვანებეთ თავი, ვინ ოხ- რები ხართ! – ახლა მან დაიწივლა. აყალ-მაყალზე ბავშვებმა ცხენს თავი ანებეს, სახლში შეცვივდნენ და ნახევრად შეშლილ მშობელს შე- მოეხვივნენ. – ადექი, ოთარ, დღეს არა- ფერი გამოვა, – წამოდგა შოთა. დახელებული სირჩა გამოცალა. გუდანური ჩაბღუჯა და იატაკზე სრიალით კარისკენ გაიყოლა. ოთარმაც გადახუხა, ნაბადს დასწ- ვდა და მეგობარს აედევნა:

თქმა იწყო:

კავი გაუყარა და ღუმელთან მიიყ- ვანა. მილიციელები უკან მიჰყვნენ. შოთამ ჭუჭყში გაზინტლული გუ- დანური გაიხადა და იქვე მიაგდო. ოთარმა ნაბადი მხრებიდან გადაიძ- რო, სკამი მოიწია და ისე ჩამოჯდა, რომ ნუცას გუდამშიერივით მიშ- ტერებოდა. ოთახში ბავშვები შე- მოლაგდნენ და დედას აქეთ-იქიდან ამოუდგნენ. – თქვენ გადით და ცხენს რამე ჩააცეცხლეთ, თორემ ჩემს მიტა- ნილს არაფერს ხეთქავს. ისე ჩა- მოხმა, ძლივსღა დადის, ფერდები ჩაუცვივდა და თუ არ ივარგა, ხომ იცით, ბოლოს მოვუღებ, ძაღლების ულუფა გახდება. შიშმა თუ თეთროს მონატრებამ სამივე ეზოში გაიყვანა. ამჯერად ულაყის მოფერებას არავინ უშლი- და. ბავშვებმა ცხენის ალერსით გული იჯერეს, შემდეგ თამარმა ხის ჯამით შვრია გამოუტანა და წინ დაუდგა. როგორც მწყურვალი წყალს, ისე დაეწაფა თეთრო მარც- ვლეულს. შოთამ გუდანურის ჯიბიდან საიათი სავსე ბოთლი ამოიღო, მა- გიდაზე დადგა, განჯინიდან არყის ორი სირჩა გამოიღო და გაალიც- ლიცა. ერთი სასმისი ოთარს მიაწო- და. მღვრიე, არეული თვალებით ქალებს შეაშტერდა, ამაზრზენად ჩაიქირქილა და სადღეგრძელოს

– რა მოხდა? – სალაპარაკო გვაქვს, – ახლა ოთარმა ამოღერღა და პირიდან არყის უსიამოვნო სუნი ამოუშვა. თეკლეს არაფერი უპასუხია, სახე- ზე ზიზღი აღებეჭდა, ნუცას ხელ-

– უი, – უნებურად აღმოხდა. – თქვენ გეკითხებით, სად დავ- სხდეთ?! – შოთამ ტონი გაამკაცრა. ნუცა ენაჩავარდნილი, ფერწასული იდგა და დაბნეულობისაგან რა ეპა- სუხა, არ იცოდა. თეკლემ ღრმად ამოისუნთქა და დაუპატიჟებელ სტუმრებს მიმართა:

გადააბიჯეს. ორივეს ეტყობოდა, რომ საკმაოდ შეზარხოშებულები იყვნენ. – საქმე გვაქვს, სად დავსხდეთ? – იკითხა შოთამ. ხმაურზე თეკლე სამზარეულოდან გამოვიდა:

ნა ნუცამ. აღშფოთებულმა თეკლეს ყველაფერი მოუყვა. – არა, შენი მარტო დატოვება არ იქნება, ისევ შენთან გადმოვალ, – ჩაფიქრდა ქალი, – კი, მაგრამ რა საქმე უნდა ჰქონდეს? – არ ვიცი, მაგ ნაძირალას რა უნდა ვუყო, მარტო ქალი როგორ უნდა მოვერიო?! – ცრემლი მოაწვა ნუცას. – ჩემი ქმარი შეშის მოსატანად ტყეში წავიდა, როდესაც უკან დაბ- რუნდება, სახლში წამოგყვები, შენ- თან ვიქნები, მარტო ცოდო ხარ. ნუცას არაფერი უპასუხია, გული ისე უთრთოდა, თითქოს სა- გულედან ამოვარდნას ლამობსო. ლევანი ტყიდან მალე მობრუნდა. თეკლემ მდგომარეობა აუხსნა, თბილი ტანსაცმელი შულდაკში ჩაილაგა და ნუცას გაჰყვა. შუად- ღის შემდეგ გოგონებიც სკოლიდან დაბრუნდნენ. დიასახლისმა ყველა- ნი ასადილა და ქალიშვილებს გაკ- ვეთილების სამეცადინოდ მიუჯდა. კარებზე ვიღაცამ დააბრახუნა. ბინაში მყოფთ შიშის ოფლმა დაას- ხა. ნუცა წამოდგა, თავს ძალა და- ატანა და დერეფანში გავიდა. კარი გამოაღო, მის წინ ოთარი და შოთა იდგნენ. ქალი შეტორტმანდა, რომ არ წაქცეულიყო, კედელს ხელით მიეყრდნო. მამაკაცებს არაფერი უთქვამთ, ზღურბლს უკითხავად

– საქმე მაქვს, უნდა დაგელაპა- რაკო! – ღიმილნარევი ტუჩებიდან გამოცრა, ცხენზე შეჯდა, დეზი ჰკრა, მაგრამ თეთრომ მათი მიტო- ვება არ ისურვა და მხედარს გაუძა- ლიანდა, – შე სამგლევ! – გამეტე- ბით გადაუჭირა მათრახი, ულაყი ყალყზე დადგა. როდესაც რამდენ- ჯერმე კიდევ გადაშოლტა, სიმწ- რით დაიხვიხვინა და სვლა იწყო. – არამზადა, – სიტყვა დაადევ-

ზიზღიანად უპასუხა და მიმართუ- ლება იცვალა. მამაკაცი გვერდი- დან არ შორდებოდა. ნაბიჯ-ნაბიჯ, ჩრდილივით ასდევნებოდა. – რა გინდა, თავი დაგვანებე! – შემცბარი ხმით მიმართა ნუცამ და თეკლეს სახლისკენ აუჩქარა ნაბიჯს. ოთარმა ჭიშკრამდე მიაცი- ლა:

2018 წელი, აპრილი ლიტერატურული მესხეთი 3 პროზა
2018 წელი, აპრილი
ლიტერატურული მესხეთი
3
პროზა

ვამწყვდიე. – კარგი გოგო ხარ. ოთახში ლე- ვანი შემოვიდა, მკლავებში შეგრო- ვილი შეშა ქურის გვერდით მიყარა და კინწმოწყვეტილი ჩამოჯდა:

– გაგვანებე თავი, გაგვანებე! – რამდენჯერმე შეყვირა, თან მთელი ძალ-ღონით დაეჯაჯგურა. ქალის ასეთი ანთება ოთარს სიცილად არ ეყო:

თეთრო

– დაუყვირა და სილის გასაწნელად ხელი მოიქნია. მამაკაცი მაჯაში სწვდა, კოჟრიან თითებში ქალის ხელი მოიქცია:

– თავი გამანებე, შე ბინძურო!

რობდით, ჩემო საყვარელო, – ხელი ისევ გადაუსვა, – ძალიან მაკლიხარ, ჩემო სიამაყევ. თამუნამ მითხრა, თეთროს როდესაც ვეფე- რები, ასე მგონია, მამას ვეალერ- სებიო. ყველაფერი ამის გადატა- ნა გოგოს ძალიან უჭირს. ვეღარ ვცნობ, თითქოს თერთმეტის კი არა, ზრდასრული ქალი იყოს. უშე- ნობას ყველანი განვიცდით, დაგ- ვეღალა გულები, – ქალმა ღაწვი გაიმშრალა, თავი ასწია და გველ- ნაკბენივით წამოხტა, – მის წინ ოთარი იდგა. მედუმლე ძაღლივით თავზე წამომდგარ ქმრის მკვლელს აძაგძაგებული შეაშტერდა. – მიწას ეფერები? – მილიციელ- მა გაკვირვებულმა ჩაილაპარაკა. ნუცამ ოთარისკენ ნაბიჯი გადად- გა, სახეში შეაფურთხა:

– გუშინ ერთად ვიყავით, ვხა-

– ვისი მტერი იყო ჩემი ძმა? ეგ უბედური, როგორ გაწირეს, – და- ჯანდაკებული სკამის საზურგეს მიეყრდნო, თავი ხელებში ჩარგო და ატირდა. სასაფლაოზე მიმავალ ნუცას გული ისე უთრთოდა, თითქოს ცოცხალი მეუღლე უნდა ეხილა. საფლავთან დაიხარა, ცივ, გაგულ- ქვავებულ მიწას ხელი გადაუსვა, პალტოს ჯიბიდან სანთელი ამო- იღო, აანთო და პირჯვარი გადაიწე- რა:

– ბავშვები არიან ცოდონი. – გაეთრიე აქედან, თორემ ცი- ხეში ამოგალპობ! – კარისკენ თითი გაიშვირა ანზორმა. სხვა რა გზა ჰქონდა, ლევანი მძიმედ წამოდგა, კაბინეტიდან გა- მოვიდა და სახლისკენ სულდამძი- მებული, შეურაცხყოფილი წავიდა. შინ დაბრუნებულმა, თეკლეს ყვე- ლაფერი უამბო. ქალი აღშფოთდა, გამწარებულმა ჩაილაპარაკა:

– ჩემი უნდა გახდე! – ხითხი- თით მიუგო, – შენნაირი დედაკაცი მთელ სოფელში არ დადის, დამნებ- დი და ყველაფერი გექნება! – ფუი, შენი! – ერთადერთი, რაც ნუცამ მოახერხა, ოთარს ისევ შეაფურთხა. მილიციელმა სახე ხე- ლის გულებით მოიწმინდა, ღონივ- რად მოეხვია, მიიზიდა, ბაგე ახლოს მიუტანა და ყურში ჩასჩურჩულა:

ვანმა მარნიდან

  • ღვინო ამოიტანა. დიდიან-პატარი - ანად მაგიდას მიუსხდნენ. ქართ- ლის თეთრმა, ბარაქიანმა ღვინომ ნუცას ტკივილი ოდნავ მიუძინა, დაამშვიდა. ნავახშმევი ბავშვები თეკლეს ვაჟთან, – გოგიტასთან ერ- თად სათამაშოდ გვერდით ოთახში გავიდნენ, უფროსები კი ღუმელს შემოუსხდნენ. – ხვალ შიუკაშვილთან მივალ და ვთხოვ, რომ ეგ არამზადები დაგვეხსნან, – ნუცას გასაგონად ჩაილაპარაკა ლევანმა. ქალს არა- ფერი უპასუხია, მთელი ვარამი ოხ- ვრას ამოაყოლა. ცოტა ხანში ბავშ- ვები დააწვინეს. – მეც დავწვები, – მასპინძ- ლებს დაემშვიდობა ნუცა და თა- მარს ჩაუწვა. – ხვალ, სკოლის შემდეგ, თხებს საძოვარზე გავრეკავ, თო- რემ დღეს მშივრები დარჩნენ, – ხელი გადახვია დედას ქალიშ- ვილმა. – კარგი, დედიკო, მერე აქ მოიყვანე, თეკლე მამიდას ბო- სელში ვიყოლიოთ. – დედიკო, იცი, რა უნდა გით- ხრა? – რა, ჩემო სიცოცხლევ? – როდესაც თეთროს ვეფერე- ბი, ასე მგონია, თითქოს, მამიკოს ვეფერებოდე. ამის გაგონებაზე ნუცას ცრემლი მოაწვა, ყელში რა- ღაცა გაეჩხირა, ხმა ვერ ამოიღო. – თეთრო ხომ მიყვარდა, ახლა უფრო ძალიან მიყვარს იმიტომ, რომ მასში მამიკოს ვგრძნობ. – კი, შვილო, – ნუცამ თამარს აკოცა, – ძილი ნებისა, ჩემო იმე- დოო, – ქალი ბავშვისკენ გადაბ- რუნდა, თავი გულზე მიადებინა და განვლილი დღის ემოციებისაგან გადაღლილს სწრაფად ჩაეძინა. სიზმარში ქორწილის დღე იხილა, როდესაც საყვარელი მეუღლე ანი- დან ჰაემ-დე მას ეკუთვნოდა და მათ ურთიერთობაში ხელს არავინ აფათურებდა. დილით, ბედნიერსა და კმაყოფილს, გამოეღვიძა. ვაჟა მამიდას დაუტოვა, თვითონ კი გოგონები სკოლაში დააბინავა და ავთანდილის საფლავისკენ გაემარ- თა. ლევანი მილიციის შენობას მიადგა, მეორე სართულზე ავიდა და ანზორის კარზე დააკაკუნა. – შემოდი! – გაისმა ოთახიდან. – ამხანაგო ანზორ, – წინ ჩა- მოუჯდა ლევანი. – რა იყო? – თქვენი თანამშრომლები ჩემი მოყვრის ოჯახს აწუხებენ და იქ- ნებ, რამე უთხრათ, შეეშვან, ბავშ- ვებს გულები დაუხეთქეს. – რას ამბობ? – ირონიულად ჩა- ეღიმა მილიციის უფროსს. – დიახ, ასეა. – ბიძია, წადი, გამასწარი. ოჯახს მიხედე, თორემ, შენც შენი მოყვრის გზას გაგიყენებ! – ან- ზორს სიბრაზისაგან სახეზე ალ- მური მოედო, – ეგენი მტრის ოჯა- ხის წევრები არიან და ვის დაცვას მთხოვ?! ასეთი პასუხისგან ლევანს ტან- ში გაცრა, ძალა მოიკრიბა:

დასასრული შემდეგ ნომერში

– ბიძია ლევან, წავიდეთ, აღარ შემიძლია, – შეწუხებულმა სახელო- ზე მოქაჩა. – არამზადები, ღმერთი ყველაფერზე პასუხს გაგებინებთ! – ჩაილაპარაკა მამაკაცმა და გზა განაგრძეს. – კაცო, სამი დღე და ღამეა ოჯახს ძარცვავენ, ასეთი დამცი- რება გაგონილა? – თავისთვის ლაპარაკობდა ლევანი. გოგონები სკოლის კარებამდე მიაცილა, – თა- მუნა, ნანა, გაკვეთილების შემდეგ უჩემოდ ფეხი არსად გადადგათ, დამელოდეთ, მოგაკითხავთ და სახ- ლში წაგიყვანთ. – დიახ, – მიუგეს გოგონებმა და შენობაში შევიდნენ. შიშს მრავალი ხელი აქვს, ისეთი ბასრი ბრჭყალე- ბი გააჩნია, ისეთი გაუხედნავი ბე- დაურია, რომ ყველას დაპყრობა, ყველას დახოკვა და ყველაში გა- ნავარდება შეუძლია. აგიყოლიებს და თავის წარმოსახვაში დაგატყ- ვევებს, სიხარულის შეგრძნების უნარს გიკარგავს და ამითი ბედნი- ერია. ბოროტი და დაუნდობელია გრძნეული შიში.

– ამილახვრების ოჯახებიდან ქონებას ეზიდებიან, – შიშმორეულ- მა წაიბუტბუტა. – რატომ? – იკითხა თეკლემ. – მტრების ოჯახებს ამდე- ნი სიმდიდრე აღარ სჭირდებათ, რევოლუცია ხალხის საკეთილ- დღეოდ მოხდა და ეს დოვლათი ხალხს ეკუთვნისო. კონფისკაციას კომკავშირული და პარტიული მუ- შაკები ხელმძღვანელობენ. – კი, მაგრამ, არაფერს უტოვე- ბენ? – შემცბარმა შეხედა ნუცამ. – გივის და ალექსანდრეს ოჯა- ხის ყველა წევრს გადასახლებას უპირებენ, – თავი ჩაღუნა ლევანმა, შემდეგ ნუცას გახედა, – მეშინია, თქვენც იგივე არ გაგიკეთონ ... – როგორ მოვიქცეთ? – სა- უბარში ჩაერია თეკლე. – ჩემი აზრით, ყველაზე უკეთე- სია სახლიკაცთან გადავიყვანოთ, აქაურობას გავარიდოთ. ქონების- თვის კი, რაც უნდათ, ის უქნიათ, წყალსაც წაუღია! – ჯერ მოვიცადოთ, ავთოს ორმოცი გავიდეს და მერე. ქალმა თამარს და ნანას მკლავები მოხ- ვია, – დედიკო, თქვენ ნურაფრის შეგეშინდებათ, – რიგრიგობით აკო- ცა ორივეს. საღამოთი ბავშვებს ჩაი დაალევინეს და მთელი ოჯახი დაწვა. იმ ღამემ მშვიდად ჩაიარა. დილით, საუზმის შემდეგ, ლევანმა გოგონებს ხელი ჩაჰკიდა და სკოლა- ში წაიყვანა. გივი ამილახვრის სახლ- თან ერთი წამით შეჩერდნენ. ღობის გასწვრივ ურმები იდგნენ, რომლებ- შიც ნოხები, ჭურჭელი, სხვადასხვა ავეჯეულობა და ათასნაირი საოჯა- ხო ნივთი ელაგა. კომკავშირული უჯრედისა და პარტორგანიზაციის თანამშრომლები იქაურობას ისე შე- სეოდნენ, როგორც კალია – ყანას. მათ ცხვირწინ ოთარმა და შოთამ ჩაიარეს, ორივეს ზურგზე ღვინით სავსე ტიკი ჰქონდათ მოგდებული და სახეგაბადრულები ერთმანეთს ესაუბრებოდნენ. – როგორ, მილიციას ღვინო მაინც არ უნდა შეხვდეს? – სიცი- ლით ლაპარაკობდა შოთა. – ღვი- ნო ღვინოდ, მაგრამ სხვა რამე არ გვინდა? ეს ტიკჭორები დავაბინა- ვოთ და უკან შევბრუნდეთ, ხელს რაღაცას მაინც გამოვკრავთ, – ოთარი შოთას მიეხმარა და მის ცხენზე აქეთ-იქიდან ორივე ტიკი გადაკიდა. – წამო, ვიჩქაროთ, თო- რემ აღარაფერი შეგვხვდება, – მე- გობარს ხელი გაჰკრა და ორივენი ეზოში შეძუნძულდნენ. – ოხ, თქვენი! – ლევანმა სიმწ- რით ამოიძახა. თამარმა ალექ- სანდრეს შვილებს, რომლებიც კე- დელში ჩასობილი ლურსმნებივით, დაჩიავებულ-დაბეჩავებულები ჭიშკრის შიგნით იდგნენ, შეხედა და მათი უბედურების შემსწრეს თვალთ დაუბნელდა:

და, თავზე აკოცა

საძოვარზე? – კი, ხრამის პირას ვიყავით. – აქ ხომ მორეკე? – თეკლე მამიდას ბოსელში და-

...

– მომწონხარ, დედაკაცო! ნუცას ძალა მიეცა, ხელი გა- მოგლიჯა და ნაბდის საყელოში ჩააფრინდა:

გყავდა თხები

– დედიკო, როგორ ხარ? – ახლა უკეთ. როცა სამივეს გხედავთ, ტკივილი მიქარწყლდება

– წავიდეთ? – მამიდას სახლის- კენ წაასხა, – „ნეტა დედიკო გაღ- ვიძებული დამიხვდეს, ბევრი უნდა ვეფერო. როცა დიდი გავხდები, ჩემ- თან სახლში გადავიყვან და რასაც მოინდომებს, ყველაფერს შევუსრუ- ლებ. თოვლის პაპასავით გავხდები, დედიკო ჩაიფიქრებს თუ არა, მე ყველაფერს გავუჩენ. ჩემს შვილებს – ავთანდილსა და ნუცას დავარქმევ და ისევე მოვუვლი, როგორც ისინი მივლიდნენ. დღეს კანფეტი ასე რომ მენატრება, იმათ ძალიან ბევრი ექ- ნებათ, იმდენი, იმდენი, ჭამას ვერ აუვლენ”, – ჭიშკართან ფიქრი შემო- ეფანტა თამროს. – ხომ არ შეგცივდა? – თეკლემ პალტო გახადა. – არა. დედამ გაიღვიძა? – კი, ღუმელთან ზის. გოგონა ოთახში შევიდა. ნუცას ნანა მი- ეხუტებინა და გულმოკლული, ქან- დაკებასავით გაქვავებული იჯდა. რამდენჯერმე გადაკეცილი თავშა- ლი შუბლზე შემოეხვია და კეფაზე შეეკრა. თვალების ძირში გაჩენილი ნაოჭები დაბერვოდა, ყვრიმალები უჩვეულოდ გათეთრებოდა. წვრილ, კოპწია ტუჩებზე ფერი აღარ ედო. მზერა ფანჯარაში ჩატეული, ამღ- ვრეული ცისთვის მიეპყრა და ფიქ- რწაღებული აკინჭილებულ წერ- ტილს მიჩერებოდა. – დედა, – დაუძახა თამარმა. – თამუნა, მოხვედი, ხომ? – ქა- ლიშვილს მიეფერა და აკოცა, – ლოყები როგორ გაგციებია, მიუჯე- ქი ღუმელს, გათბი. თამარი ნუცას გვერდით მიუჯდა, ორივე ხელი მოხვია და თავი მკერდზე დაადო:

ოთარმა, მაგრამ ცხენმა ნაბიჯიც არ გადადგა, – წამოეთრიე, შე სამ- გლევ! – ხელი კისერში გამეტებით ჩასცხო. – თეთრო, დაუჯერე, წაყევი, – შესთხოვა თამარმა. ცხენმა თით- ქოს გოგონას სიტყვა ყურად იღოო, მილიციელს გაყვა. – ნელ-ნელა რჯულდება, – კმაყოფილმა ჩაილაპარაკა ოთარ- მა. სანამ ჭიშკარში გავიდოდნენ, თეთრომ ცრემლმორეულ თამარს გამოხედა, ერთი დაიჭიხვინა და სვლა განაგრძო. გამწარებული გოგონა სახლში შევარდა, თა- ვის საწოლზე გადაემხო და მთე- ლი ხმით ატირდა. ყველაფერი ტკიოდა, თავბრუ ეხვეოდა და მოსვენებადასამარებული სული სხეულის ყველა კუნჭულში და- უწანწალებდა. ცოტა ხანში ბინაში გაბატონებულმა სიცივემ ხელი ღონივრად ჩაჭიდა და ააძაგძაგა. თამარმა სახლი დატოვა, ბოსლი- დან თხები გამოიყვანა და სოფლის ბოლოში გარეკა. ბალახიანი ადგი- ლი ეძება, ეძება და ბოლოს ხრამის პირზე შეჩერდა. მშიერი თხები ანწ- ლისა და ძირხვენას ნახევრადგამ- ხმარ ჯოყარს შეექცნენ. გოგონა გადაჭრილ ხეზე ჩამოჯდა, იდაყვე- ბით მუხლებს დაეყრდნო და ხრამს ჩააშტერდა. უძირო უფსკრულში იყურებოდა და გონება აზრთა ნიაღვარისთვის მიენდო. ყველა- ფერი, რაც ამ მოკლე დროში ნახა, განიცადა და გადაიტანა, ბავშვურ სულს უფლეთდა, უქუცმაცებდა და განვლილ ბედსვიან წლებს უსა- მარებდა. თხების კიკინმა რეალო- ბაში დააბრუნა:

– კიდევ აქ მოთრეულა! – ოთარი ეზოში ყვირილით შემოიჭ- რა, ცხენს მიუახლოვდა და მათრა- ხი მოუღერა. – არ დაარტყა, ჭამოს და ისე წაიყვანე, – შეევედრა თამარი. თვა- ლი ოთარის ფეხზე მორგებული მამამისის ჩექმებისკენ გაექცა ... მამაკაცის ზიზღისაგან სახე მოებ- რიცა. ცხენი შვრიას აღარ მიკა- რებია. თავს აქეთ-იქით იქნევდა, ფრუტუნებდა და წინა ფეხებს რიგ- რიგობით მიწას უბრაგუნებდა. – გამძღარა, – ლაგამი მოიზიდა

– თეთრო, როგორ მიყვარხარ, როგორ მომენატრე. ცხენმა თავი მხარზე ჩამოადო და გაირინდა. – გეშიება, ჩემო ლამაზო, – წა- მოიძახა თამარმა, კისრის ქვემო- დან გამოუძვრა, აღვირი დაიკავა და ეზოში შეიყვანა. ბოსელში შეირ- ბინა, ტომარაში დარჩენილი შვრია საშუალო ზომის ჯამფილაში დაცა- ლა და გამოუტანა. ცხენმა მარცვ- ლეულში ცხვირი ჩაჰყო. – ჭამე, თეთრო, ჭამე, – ეჩურ- ჩულებოდა გოგონა, თან გამხდარ, დაჩიავებულ სხეულს უთვალი- ერებდა. – ვაი, ეს რა უქნიათ? – აღმოხდა შეწუხებულს და დეზის რტყმისგან ჩალურჯებულ, ჩასისხ- ლიანებულ ფერდზე ხელი მოუსვა. მათრახის ცემისაგან დაზოლილ გავაზე მიეფერა, – როგორ გაწვა- ლებე და გტანჯავენ, შე საცოდა- ვო, – სიბრალულით ჩაილაპარაკა. მოულოდნელად ცხენმა ჯამფილას თავი ანება, დაიჭიხვინა და მთელი ტანით დაიზაფრა. – ჭამე, ჭამე, – თამარმა მისი დამშვიდება სცადა. ორღობეში ფლოქვების რახარუხი გაისმა.

– მამიკო, ჩემო კარგო მამიკო, – ბუტბუტებდა ბავშვი და საწოლს ეფერებოდა. როდესაც გული იჯე- რა, თავის საძინებელ ოთახში გა- ვიდა, საკუთარ ლოგინზე პირქვე დაემხო და გაისუსა, ისეთი გრძნო- ბა დაეუფლა, თითქოს განვლილ ბედნიერ ბავშვობაზე იყო ჩაკრუ- ლი. ეზოდან ცხენის ნაცნობი ჭიხ- ვინის ხმა შემოესმა. საწოლიდან წამოფრინდა და თავქუდმოგლე- ჯილი გარეთ გავარდა. ჭიშკართან თეთრო იდგა და წინა ფლოქვს მი- წას ნერვიულად ურტყამდა. გოგო- ნა ცხენს მივარდა, გაჭუჭყიანებულ ფაფარზე ხელი ჩამოუსვა, კისრის ქვეშ შეუძვრა და მკერდზე მიეკრო:

საბალახოდ გავრეკავ და მერე თქვენს ბოსელში რომ მოვიყვანო, შეიძლება? – კი, შვილო, ძროხა აღარ გვყავს და მოიყვანე, – დაეთანხმა თეკლე. თამარმა ისადილა და სახლის- კენ გაიქცა. ეზოში როდესაც შე- ვიდა, მაშინღა იგრძნო, თუ გული როგორ უფრიალებდა. ერთი წამით შეჩერდა, აჩქარებული სუნთქვა დაიწყნარა და საქმიანი ნაბიჯით კიბეს აუყვა, ბინაში შევიდა. ჩვე- ული ჟრიამულის ხმების ნაცვლად, სამარისებური სიჩუმე მასპინძელი- ვით შეეგება. უსულგულო და შემ- ზარავი სიცარიელე მესხიშვილე- ბის საცხოვრებელში ზეიმობდა. გოგონამ სასტუმრო ოთახი გაიარა და მშობლების საძინებელში ამოყო თავი. მამის საწოლზე ჩამოჯდა, გადასაფარებელს ხელი სათუთად გადაუსვა. თვალებიდან სიმწრის ცრემლმა იხუვლა:

– ნუცა, დამშვიდდი. გარეთ ნუ გახვალ, სახლში იჯექი. აქ მოსვ- ლას ვერ გაბედავენ. თვალში რომ არ მოხვდები, ალბათ, დაგივიწ- ყებს, – დარწმუნებულმა მიმართა ლევანმა, – ცოტა ხანს ვუყუროთ და თუ არ შეგეშვება, მერე ჩემს სახლიკაცთან გადაგიყვან. როგო- რი აზრია? – მეუღლეს შეაჩერდა. – ასე ვქნათ, – დაეთანხმა თეკ- ლე. ნუცა წამოაყენა, საძინებელში შეიყვანა და წამოაწვინა. გოგონე- ბი სკოლიდან დაბრუნდნენ. – დედა სად არის? – დერეფან- ში შეგებებულ მამიდას ჰკითხა თა- მარმა. – შეუძლოდ იყო და წამოწვა, – ბავშვები ჩაიხუტა ქალმა, – წამო- დით, საჭმელი ჭამეთ. – სადილობის შემდეგ თხებს

– შე ნამუსგარეცხილო, ცხოვე- ლო! – შემთხვევით მარცხენა ხელი ხანჯლის ყუაზე მოუხვდა, ჩაბღუ- ჯა, ბუდიდან ამოგლიჯა, ჩასაცემად მოუქნია, მაგრამ ოთარმა მოასწრო და იჩქითად გვერდზე გადახტა. – გაგიჟდი, ქალო?! – ხელი მე- ქანიკურად მაუზერისკენ გაექცა. – გამანებე თავი, გეყო, რა უბედურებაც ჩემს ოჯახს მოუტა- ნე! – ნუცამ ხანჯალი ფეხებთან მიუგდო, ატირებული შემობრუნდა და სასაფლაოდან გამოვიდა. მუ- ლის სახლში აზლუქუნებული დაბ- რუნდა, თავშალი მოიხსნა, პალტო გაიხადა და სამზარეულოში მოცე- ლილივით დაენარცხა. თეკლე და ლევანი გვერდით მიუსხდნენ. – სადმე გადაგეყარა? – იკითხა დიასახლისმა. – სადმე კი არა, – სლუკ-სლუ- კით განაგრძო ნუცამ, – ის ტიალი, ლამის სულში ჩამიძვრეს, – დამ- ნებდი, თორემ მოგკლავო. თეკლე, მითხარი, სად ჯანდაბაში გადავიხ- ვეწო, თავს როგორ ვუშველო? ჩაფიქრებულმა თეკლემ ხელე- ბი გაასავსავა. – ვახ, კაცო, ასეთი თავხედი ადამიანი ცხოვრებაში არ შემხ- ვედრია, – სკამიდან წამოდგა ლე- ვანი, რამდენიმე ნაბიჯი გადადგა, შემდეგ შემობრუნდა, – იქნებ ჩემს ძმასთან, ქსანში გადაგიყვანოთ? – არ ვიცი, არა, – ახედა ნუცამ. – ამდენი განუკითხაობა რო- დემდე უნდა გაგრძელდეს? – ფიქ- რწაღებულმა იკითხა თეკლემ.

– არ დამნებდები და სულს გა- გაფრთხობინებ, ამის გვერდით მიგაწვენ. დღეს ჩემი დროა, ამ პერიოდს, როცა საკუთარ ყველა სურვილს ავისრულებ, დიდხანს ველოდი, ამიტომ დამნებდი, შვი- ლებზეც იფიქრე. ნუცამ მოახერხა და ლოყაში ლაზათიანად უთავაზა:

ლიტერატურული მესხეთი 4 2018 წელი, აპრილი პოეზია
ლიტერატურული მესხეთი
4
2018 წელი, აპრილი
პოეზია

*** ყვავილობს კანქვეშ მზვერავი ფითრი, ისევ გვერდით გვყავს შმაგი და ფლიდი, ისევ იღვიძებს, დღეს ისევ გვითრთის ცუდს თუ რაიმეს დროდადრო ვშლიდით.

***

*** ყვავილობს კანქვეშ მზვერავი ფითრი, ისევ გვერდით გვყავს შმაგი და ფლიდი, ისევ იღვიძებს, დღეს ისევ გვითრთის
ვლადიმერ ველიჯანაშვილი, სამშობ- ლოზე, მშობლიურ მხარეზე უსაზღვროდ შეყვარებული, სიდარბაისლითა და ნიჭი- ერებით გამორჩეული მესხი კაცია, მან
ვლადიმერ ველიჯანაშვილი, სამშობ-
ლოზე, მშობლიურ მხარეზე უსაზღვროდ
შეყვარებული, სიდარბაისლითა და ნიჭი-
ერებით გამორჩეული მესხი კაცია, მან
ცხოვრების დიდი და საინტერესო გზა გან-
ვლო, რომელსაც თავისი საყვარელი პრო-
ფესიისათვის არასოდეს უღალატია, არა-
სოდეს არ გადაუხვევია არჩეული გზიდან,
არასოდეს არ უბრძოლია მაღალი თანამდე-
ბობისათვის. მისი კარიერა მხოლოდ ერთია
– სამშობლოსათვის ღირსეული მომავალი
თაობების პატრიოტული სულისკვეთებით
აღზრდა.
რამდენიმე ათეული წლის წინ, წარმო-
მავლობით ხიზაბავრელმა ახალგაზრდამ,
მთელი თავისი შეგნებული ცხოვრება ადი-
გენის რაიონს დაუკავშირა, მის ერთ-ერთ
ულამაზეს სოფელ ფხეროში დამკვიდრდა
და პედაგოგიურ საქმიანობას შეუდგა. ამას-
თან, დიდი ხანია რაც ამავე სკოლის დირექ-
ტორიცაა და წარმატებით ართმევს თავს ამ
მეტად რთულსა და საპატიო საქმეს.
ვლადიმერ ველიჯანაშვილი ბავშვობი-
დან ეზიარა პოეზიის მადლს. მისი შემოქმე-
დება ძირითადად პატრიოტული სულისკვე-
თებითაა გაჟღენთილი.
ბატონ ვლადიმერის ლექსების დიდი
ნაწილი დაბეჭდილია ქართულ პერიოდულ
პრესაში და დიდი აღიარებაც მოიპოვა. მრა-
ვალთაგან ერთ-ერთი მისი ლექსი „მგელი”
კი თავისუფლებისათვის ბრძოლის სიმბო-
ლოდ უნდა მივიჩნიოთ, რომელიც მონურ
ცხოვრებას არასოდეს ეგუება, თუნდაც მა-
რადიულად სხვისი სამიზნე იყოს.
პოეტის შემოქმედებითი ნიჭის აღი-
არებაა ისიც, რომ გასულ წელს გაზეთ
„ლიტერატურული მესხეთის” მიერ გამოც-
ხადებულ ტრადიციულ ლიტერატურულ
კონკურსში გაიმარჯვა და კიდევ ერთხელ
განიმტკიცა თავისი ღირსეული ადგილი
ქართულ მწერლობაში.
ახლახან ბატონ ვლადიმერს 75 წელი
შეუსრულდა. გაზეთის რედაქცია სული-
თა და გულით ულოცავს ჭარმაგ პოეტს
საიუბილეო თარიღს, უსურვებს დიდხანს
სიცოცხლეს, ძალასა და ენერგიას, რათა
კიდევ მრავალი ლექსით გაეხარებინოს თა-
ვისი თაყვანისმცემლები.
აქვე გთავაზობთ პოეტის ბოლოდროინ-
დელ ლექსებს.
ავთანდილ ბერიძე
ვლადიმერ ველიჯანაშვილი
*** ყვავილობს კანქვეშ მზვერავი ფითრი, ისევ გვერდით გვყავს შმაგი და ფლიდი, ისევ იღვიძებს, დღეს ისევ გვითრთის
*** ყვავილობს კანქვეშ მზვერავი ფითრი, ისევ გვერდით გვყავს შმაგი და ფლიდი, ისევ იღვიძებს, დღეს ისევ გვითრთის
*** ყვავილობს კანქვეშ მზვერავი ფითრი, ისევ გვერდით გვყავს შმაგი და ფლიდი, ისევ იღვიძებს, დღეს ისევ გვითრთის
*** ყვავილობს კანქვეშ მზვერავი ფითრი, ისევ გვერდით გვყავს შმაგი და ფლიდი, ისევ იღვიძებს, დღეს ისევ გვითრთის
*** ყვავილობს კანქვეშ მზვერავი ფითრი, ისევ გვერდით გვყავს შმაგი და ფლიდი, ისევ იღვიძებს, დღეს ისევ გვითრთის
*** ყვავილობს კანქვეშ მზვერავი ფითრი, ისევ გვერდით გვყავს შმაგი და ფლიდი, ისევ იღვიძებს, დღეს ისევ გვითრთის

ბედად არცერთი არ ამცდა, როდის ვყოფილვარ მე სრულად არა, არადა, არ ამცდა ... არა ყოფილა სასხვისო ჩემი ერდო და დარბაზი, არ ვიცი ვინ რა მიმისნო ზადენითა და არმაზით. შენ გაკვირვებით მეტყოდი, აქამდე როგორ გაძელი, ჩემი პასუხი არ არის არც ახალი და არც ძველი. სულ მუდამ ხვავით მავსებდა ჩემი ერდო და საბძელი. შორეთის ლოცვა მიძღოდა წინ, ყველგან, სადაც გავჩერდი, სადაც წავედი მიხმობდა – შორეთით შორეთს გავცქერდი და დედაბოძად დარბაზში მედგა სულ მუდამ ხე თვისი, ერდოზე მქონდა კალო და საბძელს ვავსებდი ხელთ თვისით და ჩემს სიმშვიდეს იცავდა ჩემი თმოგვი და ხერთვისი.

მიცან

როს ვედებოდით ყორეს და ღობეს, ეჭვით ვუცქერდით ჭერსა თუ თამალს, ყურს არ ვუგდებდით სიკეთის მთხრობელს ჩვენს ტანჯულ დედას: ნინოს და თამარს.

გვირაბებს კლდეში ვჭრიდით და ვთხრიდით, ცის ნაცვლად თავზე ვიდებდით ფარებს, დღეს ჩალის ფასად ვყიდით და ვყიდით ყველაფერს: წარსულს, აწმყოს და ხვალეს.

ხვალ კიდევ ბევრი სისინი გველის, ამ მიწის მტვერსაც თავისკენ ჰგვიან, გამოგვაფხიზლებს სისინი გველის, მაგრამ ვით მადლი, იქნება გვიან!

მესხის ნაამბობი

კარაპან მქონდა პირღია მუდამ სტუმართა მდომელი, შიგნ დერეფანი, – მითქვია მტერთაგან მიუდგომელი. გულით თუ შიში დამქონდა ისევ ჩემივე ტომელის, გვერდით თუ ვინმე აქორდა ჩემივ კარაპნის მგმობელი ... იყო, სხვა ნდომა არ ჰქონდა სისხლთაგან განუყოფელი, ჟამი-ჟამ ჩუმად მიჰქონდა ჩემი დაბა და სოფელი. ფერი ნოხთა და ფარდაგთა გულში რაც კი რამ იმისნო, მქონდა, რაც შემდეგ არ დამხვდა ჩემოვ, შენო და იმისნო. თუ არა შიგან მყოფელსა უცხოს ვინ მისცა იმის შნო, გაიგოს რა სურს სოფელსა, როგორც არ უნდა იმისნოს. არასდროს არ ვფეთდებოდი, ვინ, სად და როგორ უმიზნოს, სულ მუდამ ფხიზლად ვხვდებოდი ურიგოსა და უვიზოს, თუმც მუდამ ვიყავ სამიზნე თურქთა, სპარსთა და არაბთა, და რაც კი ღვარძლი მარისხეს, ესხა კართა და დარაბთა. ვერ მისწვდა სავსე ტაბლასა, ვინც რაღაც ჟამით დახანდა, არვინ მიუშვი თავლასა ვინც რაიმეთი დახარბდა. არ ჰქონდა ჩემს თვალს მუდარა მტერი თუ სადმე დალანდა, სიმრავლე მქონდა მუდამა გარეთ ქვევრთა და დარანთა. სხვა რამ არ მქონდა მიზანი, არ მაკლდა მოსვლა ალანთა, ყოველთვის მესხა ხიზანი – ხიზას, ბავრას და ბალანთას, ვინც კი ისარი მესროლა

როგორც თოლიას

რის ღირსადაც

*** ცოდვა და მადლი ყველგან და ყოველთვის გვხვდება, ჩვენ, გააჩნია, რომელს ავირჩევთ.

***

შეუცვლელი

სულის სიმღერებს.

*** არაფრის თქმაც ხომ ცოდვაა, თქმა - სინათლეა ცისთვის, არაფრის ცოდნაც ცოდნაა, თუმც გააჩნია ვისთვის.

***

როცა სიტყვებს ცრი თავქვე

და ღიმილს უხვად აკმევ, სიტყვა არ არის საქმე, მხოლოდ საქმეა საქმე.

*** სიკვდილო ჩემთან ვალში ხარ, მეცა ვარ შენი მევალე, სამყაროს უძღებ კანონებს ვერცერთი ვერ დავემალეთ.

***

ასე, ადვილად

ნუ მთხოვ,

ვერ დავთმობ,

ამ აღელვებულ

ღმერთია,

შემოქმედო!

რა საჭიროა,

რა საჭირო

ლოდინი, განსჯა.

საწამებელი

უმცირესიც

უნდა ვიწამო.

***

შენ ყველაფერი

მომეცი,

***

***

ვიცი

ამ ტკივილს

თუ გავუძელი

სიკვდილი

აღარ დამელოდება.

ზღვის მღელვარება.

***

გადასაგდებად ენის წვერზე შემომჯდარ სიტყვას, როდემდე შევძლებ გავუფრთხილდე, როდემდე შევძლებ.

ეჭვი ყოველთვის

*** ზოგჯერ დუმილით უფრო მეტს ვამბობთ, დუმილი სიბრძნის საბუდარია.

სიმართლევ, როგორი ტკბილი არ უნდა იყო, ზოგჯერ ტყუილზე მწარე ხარ, ჰო, შენ, უტკბილესო სიმართლევ.

***

საკუთარ სიკვდილს.

ინატრებდა

თვითონ სიკვდილი

*** დარდი გვაცეკვებდა დარდი გვაშრომებდა დარდი გვაბრძოლებდა მუდამ.

სიკვდილი რომ

***

რომ წამოდგე უნდა დაეცე, თუ არ დაეცი ვერ წამოდგები.

***

მაშინ, როდესაც ვნება იწვოდა,

მხოლოდ

ღმერთის ღმერთი

არ არსებობს.

***

შენი სიცრუით თუ დავიწვები, უფრო ბევრის გულს მოვინადირებ.

ახლავს სიყვარულს,

ვაი თუ ლექსი დავწერო ვეღარ ისეთი, დიდხანს გაუძლოს დროჟამს, ვაი თუ ჩემზე, სადაც მე ვდგავარ, ვიღაცა ისეთ რაღაცას როშავს.

ვაი თუ, ახდეს პოეტის შიში, როგორც რიგია და როგორც წესი, უცებ დააკლდეს ამ სულის შიმშილს მოუსყიდველი თუნდ ერთი ხემსიც. ვაი თუ, ვეღარ მესიზმრო აწი, ვეღარც კი ვიგრძნო წარსულის თრთოლვა, ვიღაცის მესმის, – დროაო, ასწით! სანამდის მოვა წვიმა და თოვა. ნეტავი მალე მოეღოს ბოლო ამ უთავბოლო ღავღავს და ვიშვიშს,

ახლა ნამდვილად ეკუთვნის სოლო, პოეტის სულის უსაზღვრო შიმშილს ... ჯერ მოუსვლელი ვაი და ვიში არ მესმის მე და ორივე ხელს ვშლი, თუმც უცოდველი პოეტის შიში ვიცი დღედაღამ დიდგულობს ჩემში. მომძალებია ფიქრი დაღლილი, მოფარებული ფარდაგს და ჭილობს, მე დაბმული ვარ ახლა ძაღლივით და ლოკვით ჯაჭვის გაწყვეტას ვცდილობ.

***

სანატრელი იყოს,

თრთოდა

როცა გრძნობები

ღადარში, შენს მეტმა ალბათ, არვინ იცოდა, ვით გავუძელი, როგორ გადავრჩი, რომ შენი ეშხი არ შემებღალა, მე კარგად მახსოვს დღეც და თარიღიც, ო, თვით ჩემს სულსაც, რომ არ ებღავლა

ხანჯალ დაღერილ მორჩილ ხარივით.

საქართველოს

სჭირდება

როცა სისხლი დარეკავს, როცა აზრი დარეკავს, ასრულდება მიზნები აუხდენელ მითების, ყველა ჯურის გარეწარს ყველა შამბს და ნარეკალს გადავთიბავთ, გადავხნავთ, გულზე გულის მიდებით. ვერ დავუშვებთ ვერასდროს, – ჩვენი მიწა მცირდება, არ დავუშვათ, არ დავთმობთ, მამა-პაპის ბჭის კარი, საქართველოს სჭირდება ... საქართველოს სჭირდება, საქართველოს სჭირდება ფეხზე ვიდგეთ ღვთის ძალით. არვინ გვითხრას – დაწყნარდით, ვერ ვიქნებით გულმშვიდად. სანამ ვფხიზლობთ, სამების სანამ ზარი დარეკავს, პაპის პაპის პაპებმა ვით იცოდნენ უშიშრად, არ დავუდგეთ დარაჯად ჩვენი ქვეყნის გარე კარს?! მწამს გული გვეტკინება და თუ სულმაც ინება, გრძნობაც გადაფითრდება, რომ დავიცვათ ბჭის კარი საქართველოს სჭირდება, საქართველოს სჭირდება, საქართველოს სჭირდება, ზე აღმასვლის ცისკარი.

პოეტის შიში

***

როცა აქა ხარ არაფერიც ყველაფერია, როცა აქ არ ხარ ყველაფერიც არაფერია.

2018 წელი, აპრილი ლიტერატურული მესხეთი 5 იუბილე
2018 წელი, აპრილი
ლიტერატურული მესხეთი
5
იუბილე

მე ვხედავ

ლის თხოვნა-დავალება: მივიღე თქვენი

გამოგზავნილი წიგნები, რომელთ თარ-

„ძმაო, უფრო კარგი შრომა ის იქმნება,

მე ვხედავ ლის თხოვნა-დავალება: „ მივიღე თქვენი გამოგზავნილი წიგნები, რომელთ თარ- „ძმაო, უფრო კარგი შრომა ის
დასაწყისი გვ. 1
დასაწყისი გვ. 1
პიო ბალიძე
პიო ბალიძე
დანახული თვალით თანამედროვეთა აბატი ხარისჭირაშვილი
დანახული
თვალით
თანამედროვეთა
აბატი
ხარისჭირაშვილი
ალფონს ხითარიშვილი თავიანთ მოძმეებს” ე.ი. ივანე გვარამაძის
ალფონს ხითარიშვილი
თავიანთ მოძმეებს” ე.ი. ივანე გვარამაძის

რადგან იმაში ვერ ვჰპოვეთ წინააღმდე-

გი ვერც სუფთა მდაბიური ქართულისა,

სუფთა დაბიური ქართული და თხზვა

ვანა და ვერც განსხვავება აზრებისა სომ-

...

ხური დედნის აზრებისაგან

გვარამაძეს შეუსრულებია მასწავლებ-

ამ ჰოენლოის თარგმნით რომ შენ შეგძ-

ლებია კარგად დათარგმნა” (ს.ჯ.ი.მ.ხ.ფ.,

N2646).

იმავე წერილში, თხოვნით მიმარ-

თავდა, რომ მისი შეგირდებისათვის გა-

ეკეთებინა სამი წიგნის თარგმანი. აცნო-

ბებდა, რომ მის შეგირდებს არ ესმოდათ

„მათგან ფრანგულად ბრუდი და ყრუ

ნათარგმნი”, ამიტომ, მისი თარგმნილით

შეგირდებმა უნდა „შეისწავლონ კარგად

ვერც აზრების ბნელად და ყრუდ გამოყ-

შანი, მინდორ-ველზედა ყვავილი. ჩვენს

გაღატაკებულს დროშიც ხომ აღმოგვიჩ-

პეტრე ხარისჭირაშვილი ივანე გვა-

პეტრე ხარისჭირაშვილის გვერ-

დით გატარებულმა მრავალმა წელმა

იყვნენ” (ზ. ჭიჭინაძე, ქართველი კათო-

კანონიერად, თვარემ უამისოდ რას არ-

გებს მათ და, ანუ მამულს მარტო ევრო-

პული ენებით ლაპარაკი ოდეს მათ ჯერ

ასარგებლებენ ვერაფერს მამულსა და

მიერ თარგმნილი წიგნები კონსტანტი-

ნოპოლის ქართულ სკოლაში გამოიყე-

ნებოდა არა მარტო საგნის ხარისხიანად

შესწავლისათვის, არამედ უნდა უზრუნ-

ველეყო მშობლიური ენის საფუძვლიანი

შესწავლა და შეგირდებში ეროვნული,

პატრიოტული სულისკვეთების აღზრდა.

ნდა პეტრე ხარისჭირაშვილი”. ე.ი. ივანე

რამაძეს ერთ-ერთ წერილში სთხოვდა:

ალფონსი ავად გახდა. მამამისმა აღთ-

რომ ამ ჩემ დასტამბულს ოციოდე წიგნს

გადასწერთ და გაასწორებთ სუფთა

და ცოცხალ ქართულზედ და დამიმ-

ზადებთ”. მასწავლებელი მსუბუქად

საყვედურობდა ივანე გვარამაძეს, რომ

აღნიშნული წიგნების დაბეჭდვამდე ვერ

მოიცალა და ვერ გააწყო მისთვის ჩვეულ

„სუფთა ქართულზედ და დროება გაზე-

თის ენაზე” (ს.ჯ.ი.მ.ხ.ფ., N2204).

როგორც პეტრე ხარისჭირაშვილის

ერთ-ერთი წერილიდან ირკვევა, ივანე

ქულ ენაზე წარმართავდა (ს.ჯ.ი.მ.ხ.ფ.,

საკრიტიკო”. იმავე წერილში აცნობებ-

და, რომ უგზავნიდა ხუთ სომხურენო-

ვან წიგნს სათარგნელად (ს.ჯ.ი.მ.ხ.ფ.,

N2645).

მოძიებული მასალებიდან ირკვევა,

რომ ივანე გვარამაძეს სისტემატურად

უხდებოდა ფრანგული და სომხური

ლიტერატურის თარგმნა. ცნობილია

ისიც, რომ მან თურქულ ენაზე თარგმნა

ლოცვა „თაყვანსა გცემ”. ქართულ კა-

თოლიკურ ეკლესიებში ქართული ენის

აკრძალვის შემდეგ ივანე გვარამაძე

რუსხმულში და წყლის ნაპირზე – შრო-

განმავლობაში, წირვა-ლოცვას თურ-

და გახდეს მისდა სასარგებლო და არა

N3065).

ერთ-ერთ წერილში მამა პეტრე მი-

უთითებდა, რომ ახალციხის მხარეში

უნდა გაზრდილიყო ქართველი მღვდლე-

ბის რიცხვი, რომელთაც მოამზადებდა

სავანეში.

ივანე გვარამაძემ კარგად იცოდა,

რომ პეტრე ხარისჭირაშვილი მხოლოდ

სასულიერო პირი არ იყო. მისი მრავალ-

მხრივი მოღვაწეობა ქართული ცნობი-

ერების განმტკიცებას ემსახურებოდა.

ამიტომაც წერდა: „ეკალში ვარდი ამოვა,

პროტესტის ნიშნად, გარკვეული დროის

ხარისჭირაშვილთან

გვარამაძეს პეტრე ხარისჭირაშვილი თა-

ვისი ეპოქის უდიდეს პიროვნებად მიაჩნ-

და. Uამიტომაც, ივანე გვარამაძემ დიდი

დახმარება გაუწია ზაქარია ჭიჭინაძეს,

როდესაც პეტრე ხარისჭირაშვილის მო-

ნოგრაფიაზე მუშაობდა. როგორც მისმა

თანამედროვემ, მოწაფემ და თანამოაზ-

რემ, მდიდარი მასალა მიაწოდა მკვლე-

ვარს (ს.ჯ.ი.მ.ხ.ფ. N2020, ზ. ჭიჭინაძის

წერილი ივანე გვარამაძისადმი).

ალფონს

გმანი კარგად მეჩვენა. მე, იმედი მაქვს,

ურთიერთობა

პეტრე

რობდა თავისკენ”.

მრავალმხრივ საყურადღებოა ალ-

ფონს ხითარიშვილისა და მამა პეტრე

ხარისჭირაშვილის, როგორც მასწავ-

ლებლისა და მოწაფის, ურთიერთო-

...

ბა

ალფონს (ერისკაცობაში სიმონი)

თომას ძე ხითარიშვილი ხიზაბავრის

მკვიდრი იყო, ადრე მათი გვარი საყვა-

რელიძე იყო. ღმერთმა იგი მღვდლობი-

სათვის ამოარჩია, შვიდი წლის ასაკში

ხითარიშვილის

რომ საზოგადოებასაც კარგად ეჩვენოს

მამა პეტრემ ყველაფერი იღონა

ქმა დადო: ბავშვს, გამოჯანმრთელების

შემთხვევაში, მღვდლად გავზრდიო. მან

მართლაც აღასრულა აღთქმა – შვილი

სასწავლებლად ახალციხეში, სამრევ-

ლო სკოლაში გაგზავნა. ალფონსის

პირველი მასწავლებელი იყო პეტრე

ხარისჭირაშვილი. 1859 წელს, მან თა-

ვის ნიჭიერ მოწაფესთან – ალფონს

ხითარიშვილთან ერთად იძულებით

დატოვა სამშობლო და ევროპაში გაემ-

გზავრნენ. „შორსმჭვრეტელ მოძღვარს

ახალციხიდანვე თან წამოეყვანა მეტად

ნიჭიერი ერთი ბავშვი. გონიერმა და

გულმახვილმა ყმაწვილმა მალე შეის-

ღვარმა მიიჩნია, რომ ალფონსი, თავისი

ლიური. გამოცდის შემდეგ მღვდლა-

თაც აკურთხეს. ის ახალგაზრდა მესხე-

თის შვილი ალფონს ხითაროვი შეიქმნა.

პირველი მოწაფე და პირველი ღვდელი

მამა პეტრეს ახალი ძმობისა. ალფონს-

მა ძალღონით და აღნაგობით სავსემ

გზა გაუხსნა ახალ მსურველებს, რო-

მელთ რიცხვმა მალე იმატა”, – წერდა

მოგვიანებით პიო ბალიძე (სტამბოლის

ქართველ კათოლიკეთა მონასტრის

წინამძღვრის მიმართვა ამხანაგ სანდ-

რო სააკაშვილს. პიო ბალიძე, მოკლე

მოხსენება კონსტანტინოპოლის ქართ-

შესაძლებლობებით, გააძლიერებდა,

იმისათვის, რომ ალფონს მიეღო შე-

საფერისი განათლება და მისი სახით

ქვეყანას ჰყოლოდა ღირსეული სასუ-

ლიერო პირი და საზოგადო მოღვაწე.

მისი ხელშეწყობითა და მზრუნველო-

ბით ალფონს ხითარიშვილმა რომში

დაასრულა უმაღლესი სასულიერო სას-

წავლებელი და ოცდაოთხი წლის ასაკ-

ში რომშივე ეკურთხა მღვდლად 1864

წლის 16 აგვისტოს.

მამა პეტრეს რჩევით ევროპაში

განსწავლული ალფონსი გარკვეული

დროით სამშობლოში დაბრუნდა. მოძ-

თბილისში მოღვაწეობის პერიოდ-

ველთ ძმობის მონასტერზე. 1949წ.)

დაიცავდა და მხარში დაუდგებოდა

სამშობლოში უმწეოდ მყოფ ქართველ

კათოლიკეებს. მართლაც ასე მოხდა.

1870 წლიდან იგი თბილისში კათოლი-

კურ ეკლესიაში მსახურობდა. სწორედ

ამ პერიოდში, 1873 წელს, დაბეჭდა

ლათინურიდან ნათარგმნი „ვნების

კვირა”, რომელიც ზაქარია ჭიჭინაძის

სამართლიანი შენიშვნით „იმ დროის

ქართველ კათოლიკეთათვის თითქ-

მის ერთადერთ წიგნად ითვლებოდა”

(ზ. ჭიჭინაძე, ქართველი კათოლიკეები

სამცხე-საათაბაგოში, 1905). თბილისში

ხალხი ესწრებოდა, კათოლიკეებს გარ-

რიშვილის დაჯილდოების საბუთები).

ლათინურად.”

თარიშვილმა თავისი ეროვნული მოღ-

ვაწეობით გამოიჩინა თავი და დიდი ავ-

ტორიტეტიც მოიხვეჭა ქართველ საზო-

გადოებაში. მისი ავტორიტეტის ზრდას

ხელი განსაკუთრებით იმან შეუწყო,

რომ იგი ყოველთვის ქართულად ქადა-

გებდა. „ყოველი ქადაგება მისი ამა თუ

იმ საზოგადო საქმეს შეეხებოდა. მისი

ქადაგების ცნობა ისე იყო თბილისში

გავრცელებული, რომ მრავალნი ნატვ-

რით ელოდნენ იმ დღეს, როცა კი ალ-

ფონსი იქადაგებდა. ეკლესიაში დიდი

ორდენებით (სტამბოლის ქართველ მა-

და უმეტეს ქართველნი და სომეხნიც

დიდი როლი შეასრულა მამა ალფონსის

ლიკეები სამცხე-საათაბაგოში, 1905).

მისმა კარგმა ხმამ, მჭერმეტყველებამ

და შინაარსიანმა ქადაგებამ მრევლის

დაინტერესება და მიზიდვა გამოიწვია:

ქადაგება მან მჭერმეტყველურის კი-

ლოთი იცოდა, ხმაც კარგი ჰქონდა, ქა-

დაგების დროს ისეთ გრძნობაზედ მო-

დიოდა, რომ ქადაგების დედა აზრები

მას სრულად გაიტაცებდა, შესანიშნავი

სჯა იცოდა, ისე რომ მაყურებელთა და

მსმენელთაგან დიდს ყურადღებას იპყ-

ქულად, იტალიურად, ფრანგულად და

წავლა ლათინური, ფრანგული და იტა-

მოღვაწეობაზეც და მის პიროვნულ

თვისებებზეც. იგი გამოირჩეოდა განვი-

თარებული გონებით, მაღალსულოვნე-

ბით და ენერგიული ხასიათით. იგი იყო

უანგარო და თავდადებული, ერთგული

თავისი მრევლისა მრავალრიცხოვა-

ნი მისიების მიუხედავად. ამასთანავე

თავისი დროის შესაბამისად ძალზედ

განათლებული და განვითარებული.

როგორც პარუასალის ბიულეტინში

(1909, N99) ვკითხულობთ: „ის რვა

ენაზე საუბრობდა: ქართულად, რუსუ-

ლად, პოლონურად, სომხურად, თურ-

ვილი მალე დაეუფლა ფრანგულ, ლა-

მოღვაწეობის პერიოდში ალფონს ხი-

სამშობლოში ყოფნის პერიოდში

ალფონს ხითარიშვილს მოუწია 1877-

1878 წლების რუსეთ-თურქეთის ომში

მონაწილეობა. როგორც პიო ბალიძე

(ბალიაშვილი) წერდა – „წარმოსადეგი,

ნიჭიერი და უცხო ენებზე მოსაუბრე

ღვდელი, მთავრობამ ჯარის კაპელა-

ნათ დანიშნა. ეს ახალი თანამდებობა

მამულიშვილურად შეასრულა.” ომის

პერიოდში გამოჩენილი მამაცობისა და

გონიერებისათვის დაჯილდოვდა წმ.

ანას და წმ. სტანისლავის II-ის ხარისხის

გახსენოთ: საქართველო ჩვენი სამშობ-

ნა, კერძოდ, მხედველობაში გვაქვს

შემდეგი: 1885 წელს საქართველოს

ეწვია იტალიის მეფისწული, რომელიც

თბილისის კათოლიკურ ეკლესიასაც

ესტუმრა საქართველოს გუბერნატორ-

თან ერთად. ტაძარში წირვა ქართულ

ენაზე ალფონს ხითარიშვილმა აღას-

რულა. წირვის შემდეგ პატრმა ალფონ-

სმა უფლისწულს იტალიურად მიმარ-

თა: „რამდენადაც თქვენმა უდიდებუ-

ლესობამ ისურვა და ინახულა ჩვენი

XII საუკუნეში”. მან მოკლედ მოუთხ-

ეკლესია და მოისმინა აქ წირვა-ლოცვა,

ამიტომ თავს ვალდებულად ვთვლი მო-

მამულისადმი სიყვარულის წარმოჩე-

ლოა, რომელიც რუსეთს დაუკავშირდა

1800 წლის შემდეგ. ჩვენ, ქართველებს,

გვაქვს ჩვენი ენა და ჩვენი მწიგნობ-

რობა. ჩვენც ქართველი კათოლიკები

გახლავართ, ეს დღევანდელი გალო-

ბაც, რომლითაც შესრულებული იქნა

წირვა, ქართული გალობა გახლავთ,

ჩვენი ენის გალობა, აქ, საქართველოში

შედგენილი. ეს ეკლესია აშენებულია

ძველი ქართველი მეფეების დროს.

ჩვენ კათოლიკობას დავუკავშირდით

პატარა საქართველოს კათოლიკური

პიო ბალიძის მიერ) დეტალურად აღ-

სი გადადისო, მაშინ მთელი ტფილისის

ჯავახიშვილი, „კავკასიის მაცნე” N9,

ცნობები ალფონს ხითარიშვილის შესა-

ხებ). ამ ფაქტმა განარისხა გუბერნატო-

რი. კავკასიის კათოლიკეთა ვიზიტატო-

რისა და ხელისუფლების მოთხოვნით

ანტისახელმწიფოებრივი ქადაგებისათ-

ვის, ქართულ ენაზე საღმრთო სჯულის

სწავლებისათვის, ალფონს ხითარიშ-

ვილს დაუწყეს შევიწროება, იგი არასა-

იმედო პირად მიიჩნიეს. საბოლოოდ კი

დეგ კი 1898-1905 წლებში იყო თავისი

ფონსის სამშობლოდან გამგზავრების

ამბავმა ქართველი ხალხი დაამწუხრა:

„როდესაც თბილისში გაისმა, – ალფონ-

კვლავ მოუწია მამა პეტრეს გვერდით

ქართველობა გულის წყრომით აღივსო

და აღარ იცოდნენ მწუხარებით, რა ეთ-

ქვათ და ალფონსისათვის როგორი თა-

ნაგრძნობა გაეცხადებინათ”.

სამშობლოდან გაძევებული ალ-

ფონს ხითარიშვილი 1890 წელს კვლავ

კონსტანტინოპოლში – ფერიქოის მო-

ნასტერში დაბრუნდა. მას, მცირე ხნით,

პეტრეს სამშობლოს დატოვება. იგი

მოღვაწეობა. სტეფანე გიორგაძის შემ-

აიძულეს დაეტოვებინა სამშობლო. ალ-

ში, ერთმა საინტერესო ისტორიამ,

შესაძლებელი გახადა მამა ალფონსის

რილში – „ხმა სტამბოლიდამ” (ს.ქ.კ.ს.

დაფუძნებული ქართველ მამათა სავა-

ნის წინამძღვარი და მისი გზის გამგრ-

ძელებელი. 1905-1909 წლებში კი ისევ

მამა პეტრე ხარისჭირაშვილის მიერ

საფრანგეთში – მონთობანში დაარსე-

ბული სავანის წინამძღვარი, მთელი

სიცოცხლის მანძილზე მასწავლებლის

საქმის გამგრძელებელი გახლდათ.

იგი 1893-1900 წლებში ჩასულ მოს-

წავლეთა შორის არის დასახელებული.

პიო ბალიძის დამოკიდებულება პეტრე

წერა მისი მოღვაწეობა და სავანის

მამა პიო ბალიძე მამა პეტრე ხა-

რისჭირაშვილის მოწაფეთა მოწაფე

მასწავლებლის მიერ ჯერ სტამბოლში

ამიტომ იყო, რომ თავის ერთ-ერთ წე-

პატივი მიეგოთ მისთვის. სწორედ

მისი დამსახურება და შესაბამისი

საზოგადოებას კარგად სცოდნოდა

ვილს. მას სურდა, რომ ქართველ

ბელს – მამა პეტრე ხარისჭირაშ-

მოიხსენიებდა სავანის დამფუძნე-

ყოველთვის პატივითა და მოწიწებით

ვის წარმოთქმისას, თუ ქადაგებისას,

მიუხედავად ამისა, იგი ყოველი სიტყ-

ბის შემდეგ მოუწია სავანეში ჩასვლა.

გაცნობა, რადგან მისი გარდაცვალე-

ხარისჭირაშვილი სადმი

უცხოეთში და რითი იყო გამოწვე-

დაარსების ისტორია: „მრავალგზის

გული მოთქვამდა გამომექვეყნები-

ნა ამ მონასტრის ისტორია, მაგრამ,

ჩვენდა დამოუკიდებელი მიზეზების

გამო, ვერ შევძელით და დღესაც სხვა

მრავალი მიზეზი უკან გვაყენებს ....

უმეტესი ნაწილი ჩვენი საზოგადო-

ებისა, ფრიად დაინტერესებულია

გაიცნოს იგი, უმეტესი ნაწილი ჩვე-

ნი საზოგადოებისა მას სრულებით

არა სცნობს და თუ სცნობს ძალიან

სუსტად.” დასახელებულ წერილში

მასალები, სიტყვები წარმოთქმული

თუ რატომ გაემგზავრა მამა პეტრე

ლიური ენის კარგად ცოდნისათვის (მ.

ული სტამბოლში სავანის დაარსება.

შეულამაზებლად, ფაქტების დამა-

ხინჯების გარეშე, აცნობდა საზო-

გადოებას იმ პერიოდში განვითა-

რებულ მოვლენებს. კერძოდ, იმას,

რომ პავლე შაჰყულიანმა სომეხ კა-

თოლიკებად მონათლა ახალციხისა

და ახალქალაქის მაზრის ქართველი

კათოლიკები – „სომხური ტიპიკონი

შემოახვია, მისი გამძვინვარებული

გული დაბალი ინტერესებით ქარ-

თველთ დიდი ხნით დაღუპავდა.”

იგი საზოგადოებას განუმარტავდა,

პირველი მოწაფე ალფონს ხითარიშ-

მათა სავანის მასალები, ალფონს ხითა-

ერთადერთ მოსწავლესთან – „თექვ-

სმეტი წლის ყმაწვილთან”, ალფონს

ხითარიშვილთან ერთად გაემგზავრა

ევროპაში. „ის შეუპოვრად და მედგ-

რად მუშაობდა თავისი მიზნის განსა-

ხორციელებლად. ვინ მოსთვლის მის

ტანჯვათა.”

მამა პიო დეტალურად გადმოგვ-

ცემს მამა პეტრე ხარისჭირაშვილის

მიერ სავანის დაფუძნების ისტორიას.

მიუთითებდა, რომ მან ქალაქიდან

მოცილებულ ადგილზე, სადაც ავა-

ზაკთა თავშესაფარი იყო, ნაჩუქარ

სტამბოლის ქართველ კათოლიკეთა

წარმეტყველურად განჭვრიტა ისიც,

რომ მალე ის ადგილი ქალაქის საზ-

ღვრებში მოექცეოდა. მამა პეტრეს

ეკლესიის ასაშენებლად დიდი ძალის-

ხმევა დასჭირდა: „დილით წირვას ჩა-

ატარებდა თუ არა, წავიდოდა ქალაქ-

ში და კარიდამ კარზე ხელს იშვერდა.

იმდონს აგროვებდა ყოველდღე, რომ

მუშების ხარჯს ისტუმრებდა და თვი-

თონ ცარელა პურზე გადადიოდა.

მამა პეტრემ როგორც იყო დაამთავ-

რა შენობა და თავი შიგ შეაფარა. ამა-

სობაში იგი არანაკლებ ცდილობდა

სავანის წინამძღვრად არჩევისთა-

თინურ და იტალიურ ენებს, ეკურთხა

მღვდლად. მას სხვები მიჰყვნენ და

შეიქმნა ჯგუფი. ამის შემდგომ მამა

პეტრემ სავანეში სამონაზვნო წესი

შემოიღო და ქართული ტიბიკონი

დაუდო ბურჯად. დააფუძნა სტამბა

და დაბეჭდა მრავალი წიგნი. „მამა

პეტრე დაუღალავათ, სარდალივით

მუდამ წინ უდგა საქმეს. ძალღონით

სავსე ახალი საზოგოდოება თავის

მოძღვარის ხმაზედ მამაცურად ეკვე-

თებოდა საქმეს.”

უნდა აღინიშნოს, რომ მამა პიომ

სწორედ ამან გადააწყვეტინა მამა

მოწაფეები გაემრავლებინა.” მისი

ნავე დაიწყო მამა პეტრე ხარისჭი-

რაშვილის სულის მოსახსენიებელი

პანაშვიდის გადახდა, რაც შემდგომ-

ში ტრადიციად იქცა. ამ ფაქტთან

დაკავშირებით 1913 წელს „სახალხო

გაზეთი” წერდა: „10 ოქტომბერს კონ-

სტანტინოპოლის ქართველ კათოლი-

კე ბერებმა გადაიხადეს პანაშვიდი

განსვენებული მამა პეტრე ხარისჭი-

რაშვილის სულის მოსახსენებლად.

ამ დრომდის ეს დიდებული პირი და-

ვიწყებული იყო. ახალგაზრდა თაობა

ეს მეორედ ხდილობს ამ პანაშვიდს”

ნეში მყოფ მოწაფეთა და მოძღვარ-

რომელმაც ქართულ კათოლიკობას

შესწირა თავი და თავისი გამჭრი-

ახობით გადაგვარებისაგან დაიხსნა

სამუდამოდ ქართველი კათოლიკები,

ერთხელ კიდევ დაწვრილებით გააც-

ნო საზოგადოებას მისი მოღვაწეობა

და დამსახურება თავისი ხალხის წი-

ნაშე.

მამა პიოს მიერ მამა პეტრე ხა-

რება და მოღვაწეობა, ნაკლებადაა

მოჩენა მხოლოდ დამფუძნებლისად-

მი პატივისცემის გამოხატვა არ იყო,

მას ასევე სურდა, რომ მისი მოღვა-

წეობა სამაგალითო ყოფილიყო სავა-

ბა-დიდებით მოიხსენია მამა პეტრე,

თათვის.

აქვე მინდა მოვიშველიო ბა-

ტონ ბონდო არველაძის მოსაზრება:

„ვფიქრობ პეტრე ხარისჭირაშვილის

მოღვაწეობა ერთგვარად ჩრდილშია

პეტრე ხარისჭირაშვი-

მოქცეული

...

ლის, ამ უდიდესი ქართველის ცხოვ-

რისჭირაშვილის მოღვაწეობის წარ-

რო საქართველოს წარსულზე. მეფის-

წულმა ალფონს მადლობა გადაუხადა

საინტერესო ქადაგებისათვის და იტა-

ზეურებულა

ნაკვეთზე ააშენა ეკლესია. წინას-

შესწავლილი და, აქედან გამომდი-

ნარე, ქართველ მკითხველ საზოგა-

დოებას მწირი ინფორმაცია აქვს მის

შესახებ” (ბ. არველაძე, „სტამბოლის

ქართული სავანის მატიანე”, გაზ.

„ლიტერატურული მესხეთი”, N3

(231), გვ. 8, 2018). სრულიად ვიზი-

არებ და ვეთანხმები ბატონ ბონდოს.

უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ სტამ-

ბოლის ქართველ კათოლიკე მამათა

სავანის ფონდ-არქივში ინახება მამა

პეტრეს ლიტერატურული მემკვიდ-

რეობა, რომელიც დღემდე არ გამომ-

იყო, მან ვერ მოასწრო მამა პეტრეს

(„სახალხო გაზეთი”, N1034, გვ. 4,

ფონდ-არქივი ასევე

უმდიდრეს და საინტერესო მასალას

ინახავს აბატი პეტრე ხარისჭირაშ-

ვილის შესახებ, რომელიც ფუნდა-

მენტური მონოგრაფიის დაწერის

საშუალებას იძლევა. ვფიქრობ, ამ

საკითხს მომავალი გადაწყვეტს.

...

1913). წირვის შემდეგ მამა პიო ბალი-

ძემ ისეთი სიტყვა წარმოთქვა, რომ

დამსწრე საზოგადოება აღფრთოვა-

ნებულა. მან განსაკუთრებული ქე-

  • 6 ლიტერატურული მესხეთი

2018 წელი, აპრილი

6 ლიტერატურული მესხეთი 2018 წელი, აპრილი თავისუფლებისა და დემოკრატიის „დროშით ფულის შოვნის ტყვეობაში მოექცა, ხოლო მეორე
თავისუფლებისა და დემოკრატიის „დროშით ფულის შოვნის ტყვეობაში მოექცა, ხოლო მეორე სიამოვნებისაგან გატრუნულია. ნარკოტიკებით რომელსაც კულტურის „ინდუსტრიას”
თავისუფლებისა და დემოკრატიის „დროშით
ფულის შოვნის ტყვეობაში მოექცა, ხოლო მეორე
სიამოვნებისაგან გატრუნულია. ნარკოტიკებით
რომელსაც კულტურის „ინდუსტრიას” უწოდებენ.
მებრძოლი” არასამთავრობოები, ცირკის წრიულ
ნაწილი, თავისი ვიწრო მერკანტელისტური ინტერე-
დაბინდული მოქალაქეებისთვის სულერთია, დაინ-
ქვეყანაში კულტურული „ინდუსტრიის” გან-
დოლურაზე მორბენალ ციყვს დაემსგავსნენ, ქანც-
სებიდან გამომდინარე, ცდილობს „ექსპერიმენტო-
გრევა თუ არა კულტურული მემკვიდრეობა და რა
ხორციელებასთან ერთად ბურჟუაზიული მთავრო-
გაწყვეტილნი სამადლოდ მომთვინიერებლის ულუ-
ლოგებს” სამშობლო სარფიანად „გადაუფორმოს”.
ბედს გაიზიარებს საცავებში არსებული ეროვნული
ბა პარალელურ რეჟიმში აღიარებს საწინააღმდეგო
ფას რომ ელოდებიან. გაღმა ქვეყნიდან
სიმდიდრე! მალე საღი არაფერი დარჩება.
აზრის ლეგიტიმურობას და ეგუება თავისუფალი
მოსული „მოცინარი მოკეთე”, ქართველი
ზოგიერთი დასავლური ყაიდის კულტურის
იდეის არსებობას. მმართველი ელიტა ამით სა-
„მოყვრის” უგუნურობით სარგებლობს
მოღვაწისათვის სავსებით შესაძლებელია
ზოგადოებას იდეოლოგიურ ღიაობას უმტკიცებს.
და მათი ცნობიერების გადაფორმატე-
ქვეყნის მუზეუმის ფონდებიდან ექსპონა-
ასეთ თვალთმაქცურ სისტემაში ცენზორი თითქოს-
ბას ცდილობს. ცული ხეს ვერაფერს
ტი გამოიტანო და ფილმის გადაღებისას,
და არ არსებობს. ქვეყანაში ცენზორის საქმიანობას
დააკლებდა, ტარად რომ თვისი ჯიშისა
როგორც რეკვიზიტი, გამოიყენო. დასავ-
გადაფარვის პოლიტიკა ენაცვლება. სიმართლის
არ
ლეთის ზოგიერთი „ულტრათანამედრო-
თქმის შემთხვევაში პროგრესულ ხმას კულტურის
ერიოს! მახსენდება ფილმის – „ნატვრის ხის”
ვე” მთავრობისთვის კულტურა გასაყიდი
„ინდუსტრიული” ხმაურით გადაფარავენ და იდეას
გმირი, წითელ თუმნიანებზე გაყიდული
საქონელი გახდა. მათთვის იგი აღარ არის
ასე ახშობენ. უნდა აღინიშნოს, რომ კულტურის
სამართლის გამო მწარედ რომ გაჰკივის.
ტრადიციებისა და ფასეულობების ერთობ-
ინდუსტრიის შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენს
დღესაც ასე ურცხვად ყიდიან ქართული
ლიობა. როდესაც პოლიტიკური ელიტა
არაფრისმთქმელი, უშინაარსო ფსევდო გამოფენე-
არასამთავრობოები სამართალსაც და
უარს ამბობს ეროვნულ ფასეულობათა
ბი და სანახაობები, რომელიც სახელმწიფოს ახალი
სამშობლოსაც. ყიდიან ჩუმად, შეფარვი-
გადარჩენაზე, მაშინ კულტურა „გასაყიდი
კულტურული პოლიტიკის ნაწილი ხდება. ამრიგად,
თა და ჩვენივე ხელშეწყობით. განსხვა-
საქონელი” ხდება.
კულტურის „ინდუსტრია” გუდავს და მიწასთან ას-
ვება მხოლოდ ფულად ერთეულშია. სა-
უცხოური გრანტებით დაფინანსებული
წორებს ეროვნული კულტურის სულს. ჭეშმარიტი
ქართველოს ასხვისებენ ნაღდი ფულით,
არასამთავრობოები პოსტსაბჭოთა სივრ-
ხელოვნება „ფართო მოხმარების ნაწარმის” დონე-
ნისიად, გადარიცხვით, მოწყალების სანაცვლოდ,
თუ ასე გაგრძელდა, დღევანდელი „მკიდია” ქართვე-
ცეში ტრადიციული კულტურისა და ისტორიის
ზე დადის, რაც ინდივიდუალიზმსა და სიმართლის
გრანტებით, დანამატებით, პრემიებით, სათუთად
ლების არაჯანსაღი ცხოვრების წესის დამკვიდრე-
შესუსტებას ერთიდაიგივე მეთოდებით ახორცი-
თქმას ეწინააღმდეგება. ქვეყნის „კომფორმისტ”
შეფუთული მეცენატობით და სხვა ხრიკებით.
ბით, უახლოეს მომავალში, ქვეყანა გაქრობის პირას
ელებენ. ეროვნული კულტურიდან მას კულტურაზე
მმართველებს აღარ ჭირდებათ და არც აინტერე-
პოლიტიკური სიბეცის გამონებით თუ უნებ-
აღმოჩნდება. როდის მოხდება, ძნელი სათქმელია,
გადასვლის წინ ფსევდოლიბერალებს გარკვეული
სებთ მაღალი ხარისხის ეროვნული გამოფენები.
ლიედ, ვერ შევძელით საქართველოს გაჩუქება-გა-
ერთი კი ცხადია, თუ დროზე არ მივხედეთ ეროვნუ-
სახის მოსამზადებელი ღონისძიებების ჩატარება
მათთვის უინტერესო ხდება პატრიოტული თემაზე
ყიდვის მარათონის შეჩერება. მათ მიერ იყიდება
ლი თვითშეგნების გამოღვიძების საკითხს, ქვეყანა
უხდებოდათ. საქმის ვითარება კი შემდეგში მდგო-
დადგმული სპექტაკლები და ფილმები. უფრო მე-
ეროვნული კულტურა – მას კულტურაზე, ჯანმ-
თვიმყოფადობის დასრულების დასაწყისის ფაზაში
ტიც, ახალგაზრდების ერთი ნაწილისთვის პატრი-
რთელობა – კანაფის „ულუფაზე”, კულტურული
შევა. ევროატლანტიკური მემარცხენე იდეოლო-
მარეობს: პირველ ეტაპზე კულტურული დაწესებულე-
ოტული შინაარსის ღონისძიებები ჩამორჩენილობი-
მემკვიდრეობა – ოქროზე, განათლება – გაუნათ-
გიის ნაკადების ცხოვრებაში
ბების (მუზეუმი,
სა და „გოიმობის” მანიშნებელია.
ლებლობაზე, პატრიოტიზმი – ერის სიძულვილზე,
დამკვიდრების გახშირებულმა
ბიბლიოთეკა, შემოქ-
იმ შემთხვევაში თუ ქვეყანაში კულტურუ-
ქალაქის სილამაზე – ურბანისტულ უკულტურო-
მცდელობამ თვალი უნდა აგ-
მედებითი გაერთი-
ლი „ინდუსტრიის” საკითხი გაღმელი „მოცინარი
ბაზე, მშობლიური ენა – პოლიტკორექტულობაზე,
ვიხილოს და გავაცნობიეროთ,
ანებები, თეატრები,
მტრის” ინტერესის მიხედვით არ განხორციელდა,
რწმენა – ურწმუნოებაზე და, ვინ იცის, კიდევ რაზე.
რომ უფასო ყველი მხოლოდ
კულტურის სახლები
ადგილობრივ ეროვნულ ბურჟუაზიას დასავლეთ-
ბევრჯერ უნახავს საქართველოს დიდი და მცი-
და სხვა) რემონტი
თან ფინანსური პრობლემები ექმნებათ. მათ აფრ-
რე „კავკასიის ქედს აქეთ” გადმოსული დამპყრობე-
სათაგურშია. პროგნოზი პესიმისტურია!
მხოლოდ ერთი მიზ-
თხობთ „ჩუმი ომის” ავტორებთან პირადი ურთიერ-
ლი. ქვეყნის გაჩანაგება და მიწასთან გასწორება კა-
ქართველი საზოგადოების
ნით ხორციელდებო-
თობის გაფუჭება. ასეთი ლოგიკით გაბატონებულია
ლოზე ბავშვების ლეწვით, ვაზის აჩეხვითა და ეროვ-
ეროვნულისადმი ნიჰილისტუ-
და, რათა მომავალში
პრინციპი, რომლის ფორმულაა: ან ჩვენთან იყავი,
ნული კულტურის უცხო ადათ-წესის ჩანაცვლებით
რი განწყობა და ახალგაზრ-
ამ შენობებში ტრადი-
ან გაქრი! ეს გახლავთ ლიბერტარიანელების კულ-
იწყებოდა. ჩვენი ხალხის თავისუფლებისათვის
დების „დაიკიდე მოგეშვებას”
ციული საქმიანობის
ტურული ექსპანსიის კიდევ ერთი მიზანი.
ბრძოლა უცხო არასდროს ყოფილა. მომხვდურს
ცხოვრების წესი არ გვიტოვებს
გაგრძელება შეუძ-
ახალი თაობის „კულტუროლოგებმა” ერის აღმ-
იარაღით ეგებებოდა და ხმალთან ერთად ბრძო-
სხვა შანსს, იმედით შევხე-
ლებელი გამხდარი-
ნიშვნელ სახელს – „ქართველი” კნინობითი ფორმა
ლაში გონებასაც იშველიებდა. გამოუვალ მდგომა-
დოთ მომავალს. რუსი იარღს
ყო. გადაკეთებულ
მისცეს და მტრის ენით „გრუზინებად” მოგვნათ-
რეობაში მყოფი მხედართმ-
მუზეუმებს დღე-
ლეს. არასამთავრობოების ენობრივი ესთეტიკით
თავრები მოწინააღმდეგესთან
ისათვის აღარ გააჩ-
შექმნილი ახალი „ეთნოტერმინი’’ საზოგადოების
ზავდებოდენ კიდეც, რათა მო-
ნიათ ფონდები და
კონსოლიდაციის წინააღმდეგ არის მიმართული. ამ
სახლეობისათვის მტრის რისხ-
ლაბორატორიები .
მხრივ საქმე გვაქვს ევრო-ატლანტიკური იდეოლო-
ვა ნაკლებად დაეტეხათ თავს.
ნახ. მეორე რ.ფეტვიაშვილის ეტაპი ახალი
გიური ნაკადების რეალურ შედეგთან. ამგვარი შე-
გონიერებას მოკლებული
მმართველების და-
ხედულება გამოუცხადებელი „ჩუმი ომის” ნაწილს
და პოლიტიკურად მოუმზადე-
ბელი ომის გადატანა მოუხდა
უახლოეს წარსულში საქართ-
ველოს მოსახლეობას. „მაწოვა-
რას” ახლად ჩამოშორებულმა
„გენერალიტეტმა” მოწინააღმ-
Cumi
დეგე გონებით ვერ განჭვრიტა
და შედეგიც კატასტროფული
დადგა. სიბრძნეს სიჯიუტემ
სძლია. რა ხნით დარჩებიან
ქვეყანაში გადამთიელები? ან
გვიშვერს. ევროპა –
ნიშვნით იწყება, რომლებიც,
დასრულდება ეს ყველაფერი
„ჩემნაირად იცხოვ-
პირველივე შემთხვევაში, არღ-
ჩვენდა სასიკეთოდ? კითხ-
რეო”! – გვმოძღვ-
ვევენ ტრადიციულ არქიტექტურულ ფორმებს და
ვებზე პასუხი ჯერ-ჯერობით
რავს. ამერიკა – არც
ცვლიან მათ ფსევდო სივრცეებით. მესამე ეტაპი
ღიად რჩება!
ერთი გინდა და არც
მოიცავს პარალელურ რეჟიმში თანამშრომლების-
საზოგადოების დღევან-
მეორე, ჩემი წესი
თვის უშინაარსო ტრენინგებისა და ლექციების
დელი განწყობიდან გამომდი-
მიიღეო, რჯულად.
ჩატარებას. მეოთხე ეტაპზე შედეგი მიღწეულია.
ნარე, პროგნოზი არასაიმე-
მყიდველი ბევრია.
ტრადიციული კულტურის ცენტრები სუბკულტუ-
„ეგრე მტრისა არ მეშინის,
რადგან ცხადად მაწყინარობს
მოყვარესა მტერსა ვუფრთხი,
მემოყვრება მოცინარობს.”
დოა! ერთი უცხოელი რესპონ-
დღეს მთავარია
რის გამალებულ პროპაგანდას იწყებენ, რომლებიც
დენტის აზრით: „არ შეიძლება
„გიჟვრაცუა არა-
უცხოური დონორებით ფინანსდებიან. ერთ დროს
ქვეყანას ჰქონდეს მომავალი,
სამთავრობოებმა”
ეროვნული და რეგიონული კულტურის დაწესე-
შოთა რუსთაველი
რომელიც რამდენიმე ათეულ
სარფიანად გაყი-
ბულებები მისი კულტურის პროპაგანდის „მექად”
კაცს ვერ უყრის თავს დაკარ-
დონ სამშობლო.
ყალიბდება. არასამთავრობოებს განახლებული
გული ტერიტორიების მიტინ-
იარაღით მო-
მატრიცის მანიპულაციით შეცდომაში შეჰყავთ რე-
წარმოადგენს და საზოგადოების შიგნით „ხიდჩა-
გზე მაშინ, როდესაც ნარკო-
სული მტრის ძლევა
გიონის მმართველები და ადგილობრივი კულტუ-
ტეხილობის” პრობლემის გაჩენას უწყობს ხელს.
ტიკების ლეგალიზაციის „აგორაზე” რამდენიმე
ადვილია. დამარცხების შემთხვევაში, სწავლობ მის
რის მოღვაწენი.
მასმედიაში გაჟღერებული ტერმინი – „გრუზი-
ათეულ ათასი „ქუდზე კაცი” გამოდის”. სამწუხა-
უარყოფით მხარეებს და მიღებული გამოცდილე-
არასამთავრობოების მიერ მომზადებული
ნი”, უფრო მეტ საშიშროებას შეიცავს, ვიდრე იგი
როა, რომ დღეისათვის ქვეყანა ამგვარი რეალობის
ბით ბრძოლისთვის ემზადები. მტერთან წაგების
ახალი შინაარსის გადაწყვეტილებები არჩევანის
ერთი შეხედვით ჩანს. არასამთავრობოების მიერ სა-
წინაშე დგას.
შემთხვევაშიც, ბრძოლა გრძელდება. დამარცხებუ-
წინაშე გვაყენებენ. რომელს უნდა მივცეთ უპირა-
ზოგადოებრივ სივრცეში ამ ტერმინის „შემოგდება”
როგორც ჩანს, ქართველობამ ალღო ვერ აუღო
ლი სათანადო დროს ელოდება დამპყრობლის უკან
ტესობა – ეროვნული კულტურის გადარჩენას თუ
იმის დასტურია, რომ ფსევდოლიბერალები, ახალი
ახალი ცხოვრების წესს და მის ლაბირინთებში „გა-
დასადევნად. უფრო საშიში და ვერაგია მოყვრად
თანამედროვე უცხოურ სუბკულტურის პროპა-
იდეოლოგიიდან გამომდინარე, ერს ორ ნაწილად
დანაწილდა”. მოსახლეობის ერთი ნაწილი ლიბერ-
მოსული მტერ-კაცი, რომლის ამოცნობა რთულია.
განდას? ეკონომიურად დაუძლურებულ ქვეყანაში
ყოფს: ა) ლიბერტარიანელებად, – თანამედროვე
ტარიანული საზოგადოების მიმბაძველი გახდა და
ვერაგობა მაშინ ვლინდება, როცა ყველაფერი უკვე
ინფრასტრუქტურის მშენებლობებში უნდა დაიხარ-
პროგრესული ახალგაზრდა ქართველები და ბ)
დაკარგულია. ამგვარ გარემოებაში გვიხდება დღეს
ჯოს თანხები თუ კულტურული მემკვიდრეობის გა-
კონსერვატორებად, – ძველი თაობის ჩამორჩენილ
ცხოვრება. გადარჩენისათვის ხმალიც გვჭირდება
დარჩენასა და შემოქმედებით საქმიანობაში? მსგავ-
„გრუზინებად”. ისინი „გრუზინების” ჩამოშორებით
და გამჭრიახი გონებაც, რამეთუ დროზე გავარჩიოთ
სი საკითხების გადაწყვეტის დროს ადგილობრივი
ახალი დროის „ქართველის” შექმნას აანონსებენ,
„ცხადად მაწყინარი” და „მოცინარი მტერი” ერთმა-
კულტურის მოღვაწეებს აღარაფერს ეკითხებიან!
რომლის პირველთაობას თავად წარმოადგენენ.
მათ მაგივრად „გაღმელი” ზედამხედველები გვიწე-
უნდა ითქვას, რომ ამგვარ ექსტრემისტულ მიდგო-
ნეთისაგან! ორი ათეული წელია გადაგვარების მეტასტა-
სებენ ნორმებს, რეგულაციებსა და სანქციებს.
მებს ევროპული ლიბერალიზმი არ იზიარებს. სა-
ზები ქვეყანას ძალას აცლის და მომავლის იმედს
ეროვნულ თვითშეგნების შესუსტების მიზნით
ზოგადოების გადაკეთების რევოლუციური გზები,
უკარგავს. უცხოური ფინანსებით კარგად „დანაყ-
„ევრონაცები” სახელმწიფოს 4 ძირითადი პოსტუ-
როგორც მსოფლიო ისტორიის მაგალითებიდან
რებული” შინაური თუ გარეული „ფსევდოლიბერა-
ლატიდან ორის დაბლოკვას ცდილობენ. ესენია:
ჩანს (საფრანგეთი, რუსეთი, გერმანია), შედეგი არ
ლები” ნიანგის ცრემლებს ღვრიან და გვამშვიდებენ,
მშობლიური ენა და ის ფსიქიკური ერთობა, რომ-
მოაქვს.
ყველაფერი თქვენი კეთილდღეობისთვის კეთდე-
ლის გამოხატულებას კულტურა წარმოადგენს.
ქართველ ფსევდოლიბერალების გასაგონად
ბაო. მაინც რაში გამოიხატება ჩვენზე ზრუნვა?
რატომ ხდება ასეთი აგრესიულობით ეროვნულ
მინდა აღვნიშნო, რომ ექსტრემისტულ პირობებს,
უცხოურმა იდეურმა შემოტევებმა ქართველ
კულტურაზე თავდასხმა? რატომ ახდენს მთავრობა
რომელიც ხელოვნურად იქმნება „მოყვრად” მოსუ-
ახალგაზრდობას უარი ათქმევინა სამშობლოს
პედალირებას მისი კულტურის ინდუსტრიაზე, რო-
ლი ევროატლანტიკური მისიების მიერ, მომავალში
დაცვის სამსახურში წასვლაზე, რის სანაცვლოდაც
მელსაც არ შეუძლია ადამიანს ფასიანი ორიენტირე-
მათ წინააღმდეგ ჯანსაღ კონსერვატიზმს წარმო-
გაურკვეველი რელიგიის ეპისკოპოსის მანტიას
ბი მიაწოდოს? მიზეზი მარტივია: კულტურა სახელ-
შობს. მისი მთავარი დანიშნულება იქნება ეროვნულ
შეპირდნენ. ეს იმიტომ ხდება, რომ კანაფის „კულ-
მწიფოს საძირკველი და ეროვნული უშიშროების
თვითიდენტიფიკაციის შენარჩუნება, რის შემდეგა-
ტივატორებს” თავის დროზე პასუხი არ აგებინეს.
საფუძველია. ამიტომაც გამუდმებით ცდილობენ
დაც დაიწყება იმ ღირებულებების დამკვიდრება,
ღმერთმა დაიფაროს ქვეყანა „დაბოლებული”
შეტევას მის დასამარცხებლად. ამის შედეგია, რომ
რომელიც დაეხმარება პიროვნებას, განსაზღვროს
დამცველებისგან. ახალი ყაიდის „ეპისკოპოსები”
საგამოფენო პოლიტიკიდან ამოღებულია ეროვნუ-
თავისი თავი. ბუნების კანონზომიერების მიხედვით
პირველი გასროლისთანავე ქალის კალთას ამო-
ლი სიმბოლოები და ისტორიული მოვლენები. მათი
თუ ვიტყვით: რაც მეტი იქნება დაწოლა, მით მეტი
ეფარებიან და ერთი „მასტირკის” სანაცვლოდ
მთავარი საზრუნავია ისტორიის რეალური კონტექ-
იქნება წინააღმდეგობა.
საკუთარ ოჯახს თავის ხელით მიჰგვრიან მტერს!
სტიდან ამოგლეჯილი ექსპოზიციების მოწყობა,
ევროპელი ფემინისტების პოლიტიკური მოძრა-
ევრო-ატლანტიკელები, „მოყვასი გამყიდველების”
რომელსაც ეროვნული თვითგამოხატვის შინაარსი
ობის ზოგიერთი წარმომადგენლის აზრით, შესაძ-
შუამავლებით, გვირჩევენ, სწრაფად მივიღოთ კა-
დაკარგული აქვს.
ლებელია, რომ ბიბლიის გადაწერის შემთხვევაში,
ნონი ნარკოტიკების დეკრიმინალიზაციის შესახებ,
კულტურის „ინდუსტრიის” ტენდენციები იკვე-
ღმერთი მდედრობითი სქესის გახდეს. საქართვე-
რათა ქვეყანა ჯანმრთელი თაობის გარეშე დარჩეს.
თება სკოლის სახელმძღვანელოებში, თეატრალურ
ლოს სინამდვილეში, მანდილოსნების უფლებების
ეტყობა, ნარკობიზნესის ზეწოლას საქართველოს
სპექტაკლებში, კინოში, საუნივერსიტეტო სწავ-
„დაცვის” საკითხის გამძაფრება ცალკეული არა-
„ლიბერალი” მთავრობა ვეღარ უძლებს. როგორც
ლებაში, სამუზეუმო ცხოვრებაში და სხვა. მემარც-
სამთავრობოების სასიცოცხლო ინტერესებს ემ-
მედიიდან ჩანს, ნარკოტიკების ლეგალიზაციაში
ხენე ნეოლიბერალისტებს არ აინტერესებთ, რას
სახურება. მათი შეხედულებით, თუ მამაკაცმა მან-
დაინტერესებული არიან პატარა კაფეებისა და
ფიქრობს დღეს ჩვენი თაობა. არც ის არის მათთ-
დილოსანს ტრანსპორტში ადგილი შესთავაზა, ან
კლუბების მეპატრონეები. პროლეტარიატისა არ
ვის მნიშვნელოვანი, რას ფიქრობენ ჩვენი შვილები.
კარებში გასვლისას, გზა დაუთმო, ამას შეურაცხ-
იყოს, მსოფლიოს ნარკომომხმარებლები საქართ-
მათი მთავარი და ძირითადი საზრუნავია, როგორი
ყოფად იღებენ. მათი აზრით, აღნიშნული ქმედებით
ველოში აპირებენ შეერთებას და ინტერნაციონა-
შეხედულებებისა და მენტალობის იქნებიან ჩვე-
მამაკაცი ქალს ამცირებს, როგორც სოციალურად
ლური „ტუსოვკების” (ანაკლიის „კაზანტიპის” ელექ-
ნი შვილიშვილები. ეს არის „მოცინარი მოყვრის”
არათანასწორუფლებიან პარტნიორს.
ტრონული მუსიკის ფესტივალი) მსგავსი თავყრი-
გრძელვადიანი პროგრამის არსი და სანუკვარი ოც-
საქართველოში ნეოფემინისტების ბრძოლის
ლობების მოწყობას გეგმავენ. ყველასათვის კარგად
ახალ გაგრძელებას წარმოადგენს საკანონმდებლო
ცნობილია, რომ ორ ნოტიანი მუსიკის მოსმენა ალ-
ნება. საქართველოში კულტურის „ინდუსტრიის’’ უმ-
ინიციატივა – ე.წ. „სექსუალური შევიწროება საჯა-
კოჰოლის, ან ”დაბოლების” გარეშე შეუძლებელია.
თავრესი მიზანია წინასწარ დაგეგმილი ცრუ მრა-
რო სივრცეში”. იქ, სადაც ქალისადმი პატივისცე-
იციან და მაინც იმართება!
ვალფეროვნებების განხორციელება, რომელიც,
მა ტრადიციით არის გამყარებული და ქვეყანაში
ჯორჯ სოროსი, რომელიც თავის სამშობლო-
დროთა განმავლობაში, ადამიანების ზომბირებას
„სექსუალური შევიწროება სისხლის სამართლის
ში „პერსონა ნონგრატად” არის გამოცხადებული,
იწვევს. გარდამავალი პერიოდის სახელმწიფოებ-
ნორმით რეგულირდება”, – იდეა ფინანსების შოვ-
უკვე წლებია, არასამთავრობოების უხილავი დი-
ში, ისეთი, როგორიც ყოფილი საბჭოთა ქვეყნები
ნის წყურვილით არის ნაკარნახევი. საკანომდებლო
რიჟორი გახდა. ცდილობს უარი ათქმევინოს ხალხს
არიან, პოს-მოდერნისტული ხელოვნება, ლიტერა-
პროექტის მიხედვით, ქალის მოხვევა, კოცნა, შექე-
საკუთარ კულტურასა და ისტორიაზე. ლიბერტარი-
ტურული ნაწარმოებები, ფილოსოფიური ნააზრევი,
ბა, მზერა, ან დასტვენა, ევრო-
ანელები ანტიქართულ პროცედურას ისე „ატარე-
მემარცხენე იდეოლოგიური ცნობიერება და სხვა,
კავშირის მოთხოვნით, დასჯადი
ბენ”, რომ თრიაქით გაბრუებული ახალგაზრდობა
სახელმწიფო მართვის შემადგენელი ნაწილი ხდება,
უნდა გახდეს.

2018 წელი, აპრილი

ლიტერატურული მესხეთი

7

2018 წელი, აპრილი ლიტერატურული მესხეთი 7 ამრიგად, ევრო-ატლანტი- მომუშავე საზოგადოებამ ჩაანაცვლა. ერთი შეხედ- ვით, ევრო-ატლანტიკურ სივრცეში

ამრიგად, ევრო-ატლანტი-

მომუშავე საზოგადოებამ ჩაანაცვლა. ერთი შეხედ-

ვით, ევრო-ატლანტიკურ სივრცეში დროებით სიმ-

შვიდემ დაისადგურა.

განხილული თეორიებიდან ნათლად იკვეთე-

ბა ის საერთო ნიშნები, რომელნიც ფრანკფურტის

სკოლის „კრიტიკულ თეორიაში” პოსტმარქსიზმის

მიმდევრებსა („საზოგადოებრივი წინააღმდეგობა”)

და მარქსიზმის („კლასთა წინააღმდეგობა”) თე-

ორიებში არსებობს. ორივე აღიარებს „წი-

ნააღმდეგობას”, როგორც საზოგადოების

განვითარების მთავარ მამოძრავებელ

ძალას.

მარქსისიტული ფილოსოფიის მსგავ-

სად, ახალი იდეოლოგიაც სამ წყაროს

ეყრდნობა. ესენია: მარქსისიტული პოლი-

ტიკური ეკონომია, ჰეგელის ფილოსოფია

და ზიგმუნდ ფროიდის ფსიქოანალიზი.

„კრიტიკული თეორიის” მთავარი

მიზანი ინტერ-დისციპლინარული თე-

ორიების შექმნა იყო, რომელიც გამოყე-

ნებული იქნებოდა სოციალური ტრანს-

ფორმაციისა და სოციალური ინჟინერიის

ინსტრუმენტებად. ახალი იდეოლოგიის

მკვლევარები დაინტერესდნენ ისეთი მი-

მართულებებით, როგორიცაა: გენდერუ-

ლი პრობლემების კვლევა, ეთნიკური და

სექსუალური უმცირესობების საკითხი,

პოლიტ-კორექტულობის ბრობლემების

განხილვა და სხვა.

„ფრანკფურტის სკოლის”თეორეტიკოსები

„ახალი ადამიანის” ცნობიერების გადაფორმატების

საკითხში უფრო შორს წავიდნენ. მათი სკოლის ერთ-

ერთმა წარმომადგენელმა, თეოდორ ადორნომმა,

წიგნში – „ავტორიტარული პიროვნება”, მშობლები-

სა და დედმამიშვილობის ინსტიტუტი, ოჯახის სი-

ამაყე, ქრისტიანობა, საკუთარი ქვეყნის სიყვარული

და სხვა, პათოლოგიურ მოვლენებად გამოაცხადა.

ბუნებაში ტრადიციულად ჩამოყალიბებული ჩვევე-

ბისა და მოსაზრებების პათოლოგიზირება ახალი

მემარცხენე თეორეტიკოსების ბრძოლის მთავარი

იარაღი გახდა. მათი შეხედულებით, „პათოლოგია

უნდა გამოცხადდეს ნორმად და ნორმა – პათო-

ლოგიად, რის შემდეგადაც ადვილად შევძლებთ

ტრადიციული საზოგადოების დანგრევას და ახლის

აშენებას” (ჰერბეტ მარკუზი).

XX საუკუნის „პოსტმარქსისტებმა” მთავარ

ამოცანად ანტაგონისტური კლასების პროლე-

ტარიატისა და ბურჟუაზიის შემცვლელის პოვნა

გაიხადეს, რათა თანამედროვე საზოგადოების

განვითარების ენერგიის წყაროსთვის მიეგნოთ. სა-

ჭირო შეიქმნა ადამიანების ახალი გაერთიანებების

მოძებნა, რომლებიც რადიკალურად უკმაყოფილო

იქნებოდნენ საზოგადოებრივ სივრცეში საკუთარი

მდგომარეობით. თანამედროვე ევრო-ატლანტიკურ

სივრცეში ანტაგონიზმი აღარ უკავშირდებოდა ქო-

ნებრივ უთანასწორობას. საჭირო გახდა საზოგა-

დოებრივი სივრცის ახალი პრობლემებით დატვირ-

თვა. და აი გამოსავალიც ნაპოვნი იქნა!

ნეოლიბერალმა „პოსტმარქსისტებმა” მთა-

ვარი წინააღმდეგობრივი აქცენტი ეკონომიურ სფეროდან კულტურის, განათლებისა და სოცი- ალურ სფეროებში გადაიტანეს. ეს გახდა მათ მიერ

ვარი წინააღმდეგობრივი აქცენტი ეკონომიურ

სფეროდან კულტურის, განათლებისა და სოცი-

ალურ სფეროებში გადაიტანეს. ეს გახდა მათ მიერ

ხელოვნურად შექმნილი და მსოფლიოს თავსმოხ-

ვეული ანტაგონისტური სივრცე. „პოსტმარქსის-

ტების” შეხედულების მიხედვით, ახალი წინააღმ-

დეგობის ავანგარდი, მუშათა კლასის მაგივრად

უმცირესობები უნდა გამხდარიყვნენ, რომელთა

შორის იყვნენ: ჰომოსექსუალისტები, ლესბოსელე-

ბი, ნარკომანები, ასოციალური ელემენტები, ფე-

მინისტები, მუსლიმები და სხვა. „ფრანკფურტის

სკოლის” იდეოლოგები მათში სამართლიანობის

მებრძოლ ავანგარდს ხედავდნენ, რომელთა ინტე-

რესების დაცვა, მათი აზრით, უწმინდეს მოვალე-

ობას წარმოადგენდა.

ახალმა იდეოლოგიამ მიაგნო რა პროლეტარი-

ატის შემცვლელ სოციალურ ფენომენს, მორიგი

თავსატეხი ბურჟუაზიის შემცვლელის მოძებნა

გახდა. პოსტმარქსისტების აზრით, განვითარე-

ბულ ქვეყნებში კონსტიტუციამ, სამართლებ-

ლივმა სფერომ და მაღალგანვითარებულმა ტექ-

ნოლოგიებმა, საზოგადოებაში მაქსიმალურად

აღმოფხვრეს კლასობრივი დიფერენციაცია. მათი

აზრით, დღეს ეკონომიკურად ძლიერ ქვეყნებ-

ში, ყველა მოქალაქეს მიუწვდება ხელი იმ პრო-

დუქტზე, რაზეც – მდიდარს. ასეთ ეკონომიკურ

სივრცეში ექსპლოატაციის ნიშნები ნაწილობრივ

გამქრალია. „კრიტიკული თეორიის” მიმდევ-

რებმა ეკონომიკურად ძლიერი საზოგადოება და

პოლიტიკური ელიტა ახალ სოციალურ სივრცედ

აღიარეს და ტერმინით – „ლიბერტარიანელად”

მონათლეს. მათ ხელში აღმოჩდა კოლოსალური

ფინანსური რესურსი და მედია, რომელიც ყო-

ველთვის ღიაა პოსტმარქსისტებისთვის, ხოლო

ლიბერალურ-კონსერვატორულად მოაზროვნე

საზოგადოებისთვის – საინფორმაციო ეთერი

დახშულია. ასეა დღეს საქართველოს პოლიტი-

კურ სინამდვილეშიც.

მემარცხენე ნეოლიბერალიზმი, რომელიც

დღევანდელ მსოფლიო წესრიგს აკონტროლებს,

ლიბერტარიანელებისა (მჩაგვრელები) და პოსტ-

მარქსისტების (ჩაგრულების) პოლიტიკურ ალიანს

წარმოადგენს. მათ შორის წინააღმდეგობა მოჩვე-

ნებითია. კავშირს სიმშვიდისა და სტაბილურობის

შესანარჩუნებლად იყენებენ. ალიანსის საფარქვეშ

ლიბერტარიანელებმა პოსტმარქსისტებს იდეოლო-

გიის სფერო (მასკულტურა, ნარკოპოლიტიკა,

გვევლინებიან აკადემიური წრეები, სოციალური და

ჰუმანიტარული მეცნიერებების წარმომადგენლები.

„პოლიტკორექტული” სამეტყველო ენა ახალი უტო-

პიური იდეოლოგიის წარმოების საშუალებაა. მათი

აზრით, ასეთი ენა ქმნის ერთიან საზოგადოებრივ

მსოფლიო სივრცეს, სადაც პოლიტიკური ელიტე-

ბის ცვლილებების მცდელობა მინიმუმამდეა დაყ-

ვანილი.

ვინ არიან ახალი იდეოლოგიის პოს-

ტმარქსიზმის აქტივისტები და მათი მიმ-

დევარი არასამთავრობოები? რა მიზნები

ამოძრავებთ მათ?

ჩვენ საქმე გვაქვს სერიოზულ იდე-

ოლოგიასთან, რომელიც პოლიტკორექ-

ტულობის აბრის ქვეშ ცდილობს ტრადი-

ციული საზოგადოების დანგრევას. რაც

უფრო ცუდად იგრძნობენ უმცირესობე-

ბი თავს, მით უკეთესია მათი ლიდერები-

სათვის. აქტივისტები, რომლებიც, თით-

ქოს, იცავენ უმცირესობათა უფლებებს,

სინამდვილეში, არ ზრუნავენ უმცირე-

სობებზე. ისინი სარგებლობენ უმცირე-

სობებით, როგორც საზოგადოებაზე ზე-

წოლისა და კონტროლის ინსტრუმენტი

(ვ.ბუკოვსკი).

ისევე, როგორც რუსი მარქსისტების

მიზანს, საზოგადოებით მანიპულირება

და მართვის სათავეში მოსვლა წარმოად-

გენდა, ასეთივე მიზნებს ისახავენ არასამთავრობო

ორგანიზაციის ლიდერებიც. დასავლეთში პოლიტ-

კორექტულობა ემსახურება სტაბილურობის შე-

ნარჩუნებას, რათა ახალმა „მარქსისტებმა” მართვის

სადავეები სამოქალაქო თანხმობით გადაიბარონ.

დღეს ახალი იდეოლოგია ქმნის პოლიტიკურ

სივრცეს, სადაც ზოგადი აზრი ძალადობს ინდივიდ-

ზე. ზოგადი მოსაზრებებით გაიჟღინთა გლობალიზ-

მი და ლიბერტარიანული სულისკვეთება. ასეთ გა-

რემოში ადამიანის უფლებები მხოლოდ ნაწილობრივ

არის დაცული. პიროვნული თავისუფლების კონ-

ცეფციიდან გამომდინარე, ინდივიდს უფლება აქვს

გამოხატოს თავისი პროტესტი უცხო იდეების თავზე

მოხვევის გამო, რადგანაც ასეთი ქმედება დისკრიმი-

ნაციის ნიშნებს შეიცავს. საქართველოს დღევანდელ

პოლიტიკურ სივრცეში, პიროვნების მიერ წინააღმ-

დეგობის გამოხატვის შემთხვევაში, არასამთავრო-

ბოების მხრიდან არაკორექტურული რეაქცია და

დისკრიმინაციული ღონისძიებები მოსდევს. საქართ-

ველოში პიროვნებისადმი ამაგვარი დამოკიდებულე-

ბა დღეისათვის სახელმწიფო რანგშია აყვანილი.

პოლიტკორექტულობის იდეის მიმდევრები,

რომელთა ქმედება ერთ დროს საზოგადოებას

სასაცილოდაც არ ყოფნიდა, დღეს მსოფლიოში

შავი ჭირივით არის მოდებული. ისინი ცდილობენ

საკანონმდებლო და აღმასრულებელ ორგანოებს

თავს მოახვიონ ახალი პოსტმარქსისტული გა-

დაწყვეტილებები, რომელნიც ევროპარლამენ-

ტის დადგენილებებთან უნდა მოდიოდეს შესა-

ბამისობაში. მაგალითად: ლონდონში გააუქმეს

საშობაო დღესასწაულის აღნიშვნა, ვითომდა,

დროშაზე გამოსახული წმ. გიორგის გამოსახულე-

ბა შეურაცხყოფდა მაჰმადიანებს. სახელმწიფოს

მხრიდან ამგვარი უსუსური გადაწყვეტილების სა-

წინააღმდეგოდ, ლონდონის ერთ-ერთი მაღაზიის

მუსლიმმა მეპატრონემ, ინგლისის დროშის სურა-

თი ვიტრინის მინას გააკრა, რითაც საზოგადო-

ებას მიანიშნა, რომ წმინდა გიორგის სიმბოლიკის

აკრძალვა არა მისი, როგორც მუსულმანის ბრა-

ლია, არამედ ევროკავშირის მითითებით არის

განხორციელებულიო.

ინგლისში შექსპირის პიესების უმეტესობა აღარ

იდგმება, რადგანაც – „ვენეციელი ვაჭარი” ანტისე-

მიტიზმის ნიშნებს შეიცავს; „ოტელო” – რასიზმის,

„ჭირვეულის მორჯულება” – სექსიზმს. ლონდონის

ერთ-ერთმა მასწავლებელმა ბავშვები „რომეო და

ჯულიეტას” სპექტაკლს არ დაასწრო, რამეთუ, ამ

ნაწარმოებში ჰეტეროსექსუალური უპირატესობა

იკვეთებოდა.

ახალი უცხოური იდეოლოგიური ნაკადები

ცდილობენ სახელმწიფოს შიგნიდან დაპყრობას,

რაც საშიში ტენდენციაა. მიუხედავად ამისა, ასეთ

გამძაფრებულ პერიოდში, დღევანდელი საქართ-

ველოს მთავრობა კონსერვატორებსა და ტრადი-

ციული კულტურის დამცვლებს მხარს არ უჭერს.

მხარდაჭერის შემთხვევაში, საზოგადოება, სახელმ-

წიფოს აუცილებლად გვერდით დაუდგებოდა. ჩვე-

ნი აზრით, კონსერვატიზმი პიროვნებისა და ინდი-

ვიდის მთავარი ღირსებაა. იგი წარსულის აღიარება

და ჯანსაღი საზოგადოების შექმნის საფუძველია.

კონსერვატიზმი – თვითშეცნობის, იდენტიფიკა-

ციის და სამყაროში ადგილის პოვნის საშუალებას

. მომავალში უსარგებლო იდეოლოგიური ნაკა-

დების დამარცხებას, გააზრებული მეთოდოლოგია

და ანტიგლობალისტური ორგანიზციების ჩამო-

ყალიბება სჭირდება. დღეისათვის საქართველოში

ძლიერი მემარჯვენე პოლიტიკური ტალღის შექმნა

აუცილებლია, რათა ქვეყანა საღათას ძილს არ მი-

ეცეს. პოლიტიკოსებმა პრაქტიკული ღონისძიებები

უნდა გაატარონ, ხოლო საზოგადოების წარმომად-

გენლებმა, იდეოლოგიური ბაზისი შექმნან. საჭიროა

ვისწავლოთ იდენტობის შენარჩუნების ტექნოლო-

გია და შევქმნათ მეთოდოლოგიური ხერხები და-

სავლეთის თანამედროვე „უკულტურო კულტურის”

აგრესიის გასანეიტრალებლად.

დღევანდელი ევროპული მიმართულების არ-

ჩევანი რევიზიას არ ექვემდებარება. დაახლოება

უნდა მოხდეს ევროპულ ლიბერალურ-კონსერვა-

ტულ ღირებულებებთან და არა პოსტმარქსისი-

ტების ექსტრემისტულ „აბრადაკაბრასთან”. უნდა

შევთანხმდეთ კონსერვატიზმისა და ლიბერალიზ-

მის თანაცხოვრების პრინციპებზე. დროა ჩამოვა-

ყალიბოთ ჩვენი პოლიტიკური ღირებულებები. ლი-

ბერალურ-კონსერვატიული ფასეულობები საქართ-

ველოს განვითარების ქვაკუთხედი უნდა გახდეს,

რადგანაც ერთი პროგრესის მამოძრავებელ ძალას

წარმოადგენს, ხოლო მეორე ეროვნული თვითმყო-

ფადობის დაცვის მთავარ გარანტად მიგვაჩნია.

გარდა ამისა, უნდა ავირჩიოთ ევროპასთან

ჩვენთვის მისაღები ინტეგრაციის ხარისხი. რაც სა-

ჭიროა საზოგადოებისთვის, უნდა მივიღოთ ევრო-

პიდან, რაც არა, – უკუვაგდოთ. ამაშია არჩევანი და

არა მიმართულებაში. ერთხელ და სამუდამოთ უნდა

განვსაზღვროთ, რისთვის გვჭირდება ევროპული

ცივილიზაცია. საკუთარი იდენტობის შესანარჩუ-

ნებლად თუ მის დასაკარგად.

ნოდარ ახალკაცი,

სამუზეუმო საქმის ექსპერტი

  • კურ სივრცეში ფლირტი გა-

მოცხადებულია აგრესიად და

ქალების დამონებისკენ მისწ-

რაფებად აღიქმება. დასავლეთში ფემინისტური რე-

გულაციებიდან გამომდინარე, საწარმოს მეპატრო-

ნე, ანდა მენეჯერი, ქალ თანამშრომელთან მარტო

საუბარს ერიდება. თუ სამსახურეობრივ საქმეზე

ასეთი შეხვედრა შედგება, მაშინ აუდიენციას მოწ-

მეც უნდა ესწრებოდეს. სხვა შემთხვევაში, შეიძლე-

ბა დადანაშაულდეს სექსუალურ ძალადობაში და

კარიერას დაემშვიდობოს.

აწმყოში ჩატარებული „ევროატლანტიკური

სიკეთეების” გარდა, „ჩუმი ომის” დახმარებით,

„ევრონაცები” ხალხის მომავალზეც ზრუნავენ.

„მოყვრად მოსულმა” მტერმა ბევრი ეცადა, მაგრამ

დღეისათვის საჭირისუფლო ტრადიციებსა და რი-

ტუალს ვერაფერი დააკლო. როგორც ჩანს, მალე

მასაც შეცვლიან, როდესაც ცხოვრების წესში,

„კრემატორიუმის”გამოყენებას მოდად დაამკვიდ-

რებენ!

ილია ჭავჭავაძეს, თითქოს, დღევანდელი ქარ-

თველობა ედგა თვალწინ, როდესაც ბრძანა: „ჭკუა

გონებით ჩლუნგნი, ზნეობადაცემულნი, სულელნი,

უსწავლელნი, გაუნათლებელნი, გაღატაკებულნი,

პირისგამტეხნი, – აი ჩვენი სულიერი და ხორციელნი

ავლა დიდების სურათი.”

სამწუხაროდ, დღევანდელი საზოგადოების

ფსიქო-პორტრეტული სახე ზუსტად ემთხვევა ილი-

ასეულ აღწერას. მსგავსება ზნეობრივ და ეკონო-

მიურ სიდუხჭირეშია საძებნი. ყველა იმ წეს-ჩვეულე-

ბებს შორის, რომელიც პოლიტიკურ კეთილდღე-

ობას განაპირობებს, უმთავრესი საყრდენი ზნეობა

და რელიგიაა, რის დეფიციტსაც დღეს განვიცდით.

„ჩუმი ომის” ავტორებმა საზოგადოება სულიერად

გამოფიტა, ნაციონალური ღირსება და თვითშეგნე-

ბა დაუკნინა, გააზარმაცა და სხვისი ხელის შემყურე

გახადა. ეროვნული ღირსების საკითხი არასამთავ-

რობოებს გადაულოცა, რამეთუ პირადი საქმე ჩუ-

მად და შემალვით აკეთონ. ზოგიერთ ქვეყანაში, პო-

ლიტიკური ელიტის ერთი ნაწილი, ჩათრეულ არიან

ეროვნული იდენტობის შეცვლის ფერხულში.

რიცხობრივად ვმცირდებით, გაუკუღმართე-

ბული ცხოვრების წესს ვაფეტიშებთ, გონებრივად

ვჩლუნგდებით. ყველივე ამის ფონზე ხელისუფლე-

ბა ჯერჯერობით ვერ ქმნის ეროვნული იდეის კონ-

ცეფციას, რომელიც ერის კონსოლიდაციას მოახ-

დენს და ქვეყანაც ერთობლივი ძალით განვითარდე-

omi

ბა. ეროვნული სწორი პოლიტიკური ორიენტირების

გარეშე წინ მხოლოდ გადაგვარების პერსპექტივა

გველოდება და სხვა არაფერი. ვნახოთ საიდან

იღებს „მოცინარი მტრის” იდეური წყაროები სათა-

ვეს? ვისი უჩინარი ხელით კეთდება სოციალური

ინჟინერია საქართველოში და რა სურს „ევრონაცი-

ონალებს” საქართველოდან.

ახალი იდეოლოგიის ე.წ. „კრიტიკული თე-

ორიის” შექმნა გერმანიის ქალაქ ფრანკფურტის

– გოეთეს უნივერსიტეტის სოციალური ლაბორა-

ტორიის კვლევებს უკავშირდება, რომელიც საქარ-

თველოში ექსპერიმენტის სახით განხორციელდა და

ახალგაზრდობა ეროვნული იდენტობის საწინააღმ-

დეგო ფერხულში ჩააბა. რატომ მაინცდამაინც

ჩვენ? ისევ ილიას მოვუსმინოთ: „ჩვენისთანა დაბ-

რიყვებული, დაბალ ღობედ მიჩნეული ერი, ჩვენის-

თანა სახელგატეხილი, ძნელად თუ სხვა მოიპოვება

დედამიწის ზურგზე”. აი ეს გახლავთ ჩვენში სოცი-

ალური ინჟინერიის ექსპერიმენტის მოწყობის მთა-

ვარი მიზეზი. სხვა ქვეყანა არავის მისცემდა თავის

ხალხზე მსგავსი ცდების ჩატარების უფლებას.

ნიზმი”, რომლის იდეოლოგია ევრო-რუსული რე-

ალობიდან იყო იმპორტირებული, „დავამწიფეთ”

და ისტორიის სანაგვეზე მოვისროლეთ. ამჟამად ევ-

რო-ატლანტიკური იდეოლოგიის „ტურბოლენტურ”

ზონაში ვიმყოფებით. ჩვენზეა ნათქვამი – „ვაის გა-

ვეყარე და უის შევეყარეო”. ორივე ექსპერიმენტი

ახალი ადამიანის შექმნას ითვალისწინებდა. დადგა

დრო ეროვნული სახელმწიფოს შექმნას მივხედოთ

და ექსპერიმენტებისაგან თავი შევიკაოთ, რადგა-

ნაც მომავალში „ჩვენი თავი ჩვენადვე უნდა გვეყუდ-

ნოდეს”!

გასული საუკუნის 60-იან წლებში ფრანკფურ-

ტის სკოლის „კრიტიკულმა თეორიამ”, რომლის

იდეოლოგიის ფუძემდებლები იყვნენ თეოდორ

ადორნომი, მაქს ჰორკჰაიმერი და ჰერბერტ მარკუ-

ზი, დიდი გავლენა მოახდინა დასავლეთ ევროპისა

და ამერიკის ცნობილ უნივერსიტეტებზე. ისინი აკ-

რიტიკებდნენ რა კაპიტალიზმსა და სოციალიზმს,

სურდათ ახალი იდეოლოგიით ზემოქმედება მოეხ-

დინათ სოციალურ და ჰუმანიტარულ მეცნიერებებ-

ზე.

ახალი მემარცხენე ფილოსოფოსების – „რევი-

ზიონისტ-მარქსისტების”, უპირველეს ამოცანას

კლასიკური მარქსიზმის ნაკლოვანებების აღმოფხ-

ვრა წარმოადგენდა, რომელიც მე-19 საუკუნის სამ

უმთავრეს აღმოჩენას – გერმანულ კლასიკურ ფი-

ლოსოფიას, ინგლისურ პოლიტიკურ ეკონომიას და

ფრანგულ სოციალისტურ უტოპიას ეფუძნებოდა.

მარქსიზმის ქადაგებით პროდუქციიდან მიღებუ-

ლი ზედმეტი ღირებულება, რომელსაც ბურჟუაზია

ითვისებდა, კლასობრივი ბრძოლის მთავარი მი-

ზეზი გახდა. ამ თეორიის მიხედვით, მჩაგვრელად

წარმოდგენილი იყო ბურჟუაზია, ხოლო ჩაგრულად

– მუშათა კლასი. ახალი დროის თეორეტიკოსებმა,

ბურჟუაზია და მუშათა კლასი დაბალ განვითარე-

ბული ტექნიკური და ტექნოლოგიური პროცესების

პროდუქტად მიიჩნიეს, რომელთა შორის ურთიერ-

თობა კლასთა შორის ბრძოლით იყო გამოხატული.

XX საუკუნის მეორე ნახევარში ტექნოლოგიის

სწრაფმა განვითარებამ მნიშვნელოვნად შეცვალა

საზოგადოების სოციალური სტრუქტურა. კომპი-

უტერიზაციამ და რობოტიზაციამ მწარმოებლური

საზოგადოება სამომხმარებლო სიბრტყეში გადაიყ-

ვანა, რამაც სრულიად ახალი სოციალური სპექტრი

ჩამოაყალიბა. ანტაგონისტური კლასები ტექნიკურ-

მა ინტელიგენციამ და მომსახურეობის სფეროში

უმცირესობები, გენდერიზმი) ჩააბარეს, რომელიც მათთვის საინტერესო არ იყო, თავად კი მსოფლიო ფინანსურ-ეკონომიკური რესურსების მმართველე- ბად დარჩნენ

უმცირესობები, გენდერიზმი) ჩააბარეს, რომელიც

მათთვის საინტერესო არ იყო, თავად კი მსოფლიო

ფინანსურ-ეკონომიკური რესურსების მმართველე-

ბად დარჩნენ და მსოფლიოს საჭე გადაიბარეს.

ნეოლიბერალები და, ზოგ შემთხვევაში, ნე-

ოკონსერვატორებიც, მზად არიან მოგკვეთონ

საზოგადოებიდან, თუ მათ აზრს არ ეთანხმები, –

შეხვედრაზე სასაუბროდაც არავინ გეკარება. სა-

ზოგადოებრივ თავყრილობებზე ცდილობენ შენგან

დისტანცირებას, – არ გიბეჭდავენ სტატიებს, პრესა

და სამეცნიერო კრებულები შენთვის დახშულია.

აქედან გამომდინარე, ხდები მარგინალი. ასე, რომ,

დემოკრატი ლიბერალები, რომლის ხელშიცაა მას-

მედია, ხშირად აცხადებენ სხვას და საქმით თავისი-

ვე ნათქვამის საწინააღმდეგოს აკეთებს.

ახალ იდეოლოგიას საზოგადოებრივ ცხოვრე-

ბაში განსხვავებული ფერი, მუსიკალური წყობა,

ლექსიკა და ენა შემოაქვს. მისი სურვილია, გა-

მოირჩეოდეს მის წინ არსებული შეხედულებებისა

და ენისაგან, რათა მოწინააღმდეგე კამათის დროს

თავის სივრცეში გადმოიყვენოს და მისთვის მიუღე-

ბელ ენაზე ესაუბროს. პოსტმარქსისტებმა იოლი

გზა აირჩიეს. საზოგადოებას სოციალური გარემოს

უკეთესობისაკენ შეცვლის სანაცვლოდ, ლექსიკის

„სრულყოფა” შესთავაზეს. ამგვარი შეთავაზებით

ბურჟუაზია ძალიან კმაყოფილი დარჩა. აქცენტები

გადატანილი იქნა სულ სხვა სივრცეში. ახალი ენობ-

რივი ლექსიკა „კულტურული ინდუსტრიის” გან-

ხორციელების შემადგენელ ნაწილად იქცა.

ახალი ლექსიკა ე.წ. „პოლიტკორექტულობა”,

გასული საუკუნის 90-იანი წლებიდან ვრცელდება

ჯერ გოეთეს, ხოლო შემდეგ ბერკლის უნივერსი-

ტეტში. მათი შეხედულებით პროპაგანდის ვალია,

სოციალურმა მეცნიერებებმა და მედიამ საჯარო

მეტყველების საკითხი სავალდებულო გახადოს,

რათა აკონტროლონ დისკუსია და საზოგადოებაში

შეცვალონ კულტურული ნორმები. ახალი ლექ-

სიკით, ენა და იდეები შეიმეცნება როგორც საშუ-

ალებად, რომელიც, სათანადო რეკონსტრუქციის

შემდეგ, იქცევა საუკეთესო ინსტრუმენტად სო-

ციალური, ინსტიტუციონალური და სექსუალური

ჩაგვრის წინააღმდეგ. ახალი ენის დამკვიდრების

მომხრეთა აზრით, მათ მიერ შემოთავაზებული ბერ-

კეტების გამოყენების შემდეგ, დროთა განმავლო-

ბაში, ლაგდება რწმენის, ენის, ქცევის, გენდერიზმის

საკითხები, რაც გამოიწვევს თვისობრივად ახალი

საზოგადოების ჩამოყალიბებას.

„პოლიტკორექტულობის” სრული წარმოდგენი-

უმცირესობები, გენდერიზმი) ჩააბარეს, რომელიც მათთვის საინტერესო არ იყო, თავად კი მსოფლიო ფინანსურ-ეკონომიკური რესურსების მმართველე- ბად დარჩნენ
ნახ. ჰ.ბოსხისა.
ნახ. ჰ.ბოსხისა.

სათვის გვსურს მოვიყვანოთ ახალი ლექსიკის რამ-

დენიმე მაგალითი, სადაც ნათლად ჩანს „კრიტიკუ-

ლი თეორიის” უტოპიურობა და „კულტურული ვან-

დალიზმი”. სიტყვები და გამოთქმები შეცვლილია

ახალი აღიარებული ტერმინებით. მაგ.: მეეზოვე

– ეკოლოგიური ოპერატორი; ინვალიდი – ალტერ-

ნატიულად განვითარებული; დაბალი – ვერტიკა-

ლურად შეჭირვებული; მიწისძვრა – გეოკორექცია;

ზანგი – აფრო-ამერიკელი; ფოსტალიონი – პერსონ-

პერსონ; ფიფქია და შვიდი ჯუჯა – შვიდი ვერტიკა-

ლურად მომცრო ადამიანი და სხვა.

დღევანდელი „წამალდამოკიდებული” და

„ბუმბულდამშვენებული” ქართული ბომონდი „პო-

ლიტკორექტულ” ლექსიკას თავისი ახალი „სვეცკი”

იდენტობისა და განსაკუთრებულობის ხაზგასასმე-

ლად ამკვიდრებს. დასავლეთის ზრუნვა საოჯახო

სფეროსაც შეეხო. „გადაგვარების თეორეტიკო-

სები” ქვეყანაში ისეთ „მსოფლიო ენას” გვიწესე-

ბენ, რომ დედ-მამას მალე „ციფრული სისტემით”

მივმართავთ! აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის

განცხადებით, მშობლების სახელები – „დედა” და

„მამა”, არ ითვლება კორექტურულად და მალე პას-

პორტი გენდერულად ნეიტრალური გახდება. სამ-

წუხაროდ, დღეს, ევროპაში, გაუკუღმართებული

მეტყველების პრაქტიკაში დანერგვის მომხრეებად

პირველი უტოპიური ექსპერიმენტი – „კომუ-

პირველი უტოპიური ექსპერიმენტი – „კომუ-

ლიტერატურული მესხეთი 8 2018 წელი, აპრილი რეცენზია
ლიტერატურული მესხეთი
8
2018 წელი, აპრილი
რეცენზია

ბონდო არველაძე

გამოვიდა ისტორიის მეცნიერე-

ბათა დოქტორის გიორგი ჭეიშვილის

– „ქუეყანა ანისისა” (რედაქტორი

აკად. დ.მუსხელიშვილი). წიგნი მომ-

ზადდა რუსთაველის ეროვნული სა-

მეცნიერო ფონდის მიერ დაფინანსე-

ბული პროექტის – „ანისის ქართული

კულტურული მემკვიდრეობა” – ფარ-

გლებში.

ამთავითვე გვსურს განვაცხა-

დოთ – მონოგრაფიაში მრავალი სა-

კითხია დასმული და გადაჭრილი,

რომელთა აღნუსხვა და გადმოცემა

საგაზეთო სტატიის ფარგლებს ცილ-

დება. ამიტომ გამოვყავით რამდენი-

მე ძირითადი საკითხი.

საქართველოს კავკასიურ სახელ-

მწიფოში შემავალი სომხური ტერი-

ტორიებიდან ანისს განსაკუთრებუ-

ლი მნიშვნელობა ენიჭებოდა. სტრა-

ტეგიულ მდგომარეობასთან ერთად

მის დიდ ღირებულებას იდეოლოგი-

ური ასპარეზიც განაპირობებდა.

ანისისთვის ბრძოლა ისლამურ სამ-

ყაროსთან წარმოებული „საღმრთო

სჯულთათვის” მის მნიშვნელოვან

ეპიზოდს ქმნიდა. ეს ბრძოლა, იმავდ-

როულად, საქრისტიანოში საქართვე-

ლოს ადგილსაც განსაზღვრავდა.

ამგვარი შესავლის შემდეგ

გ.ჭეიშვილი აღნიშნავს: – „ანისი

ქართველთათვის ბიზანტიელებზე

უპირატესობის სიმბოლოდ იქცა. ის

რაც საქართველომ ბერძენ კეისარ-

თა უნიათობით დაკარგა, ქართველ

მეფეთა სიმხნევით უკან დაიბრუნა.

ყოველივე ამან მისცა საფუძველი

ქართველ იდეოლოგებს ამაყად გა-

ნეცხადებინათ – „ელინნი, ესე იგი

ბერძენნი, ლბილ და დედალონი

არიან, ხოლო „ნათესავნი ჩუენ ქარ-

თველთანი, ღმრთის ოდენ და მკლა-

ვისათვის თვისისა მოსავნი, რომლი-

თაცა

...

საცნაურ იქმნების სიქველე

ჭაბუკისა”.

ამ მხრივ საინტერესოა ჯუვინის

ცნობა – „ქართველებს გადაწყვეტი-

ლი ჰქონიათ ბაღდადიდან წასულიყვ-

ნენ, მეჩეთები ეკლესიებით და ჭეშ-

მარიტება სიცრუით შეეცვალათ”. ეს

მოწმობს, ამ დროს საქართველოს

სახელმწიფოს დიდ ავტორიტეტზე

და აღმოსავლეთის საქრისტიანოში

მის პირველობაზე მიუთითებს. ამგ-

ვარ ედეურ-პოლიტიკურ კონტექსტ-

ში გასაგები ხდება ანისის ადმინისტ-

რაციული და საეკლესიო მოწყობის

მნიშვნელობის განსაზღვრა და სტა-

ტუსი ქართულ სამეფოში. გ. ჭეიშ-

ვილის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული

ნარკვევიც ამ თემას ეძღვნება.

უნდა აღინიშნოს, რომ ქართულ

წყაროებში ანისის ქვეყნის სახელით

ისტორიული პროვინცია შირაკი

მოიხსენიება. როგორც გ.ჭეიშვილი

აღნიშნავს: – „შირაკის” „ანისის”

ტრანსფორმაცია ისტორიულ-გეოგ-

რაფიული ევოლუციის შედეგია,

რასაც მოწმობს წერილობითი წყა-

როები. უძველესი ცნობა ამ ქვეყნის

შესახებ ძვ.წ.-აღ-ით მე-7 საუკუნეს

განეკუთვნება. ამაზე ურარტული

წარწერა მეტყველებს, რომლის მი-

ხედვით ახურიანის ხეობაში განფე-

ნილ მიწებს ერიახი რქმევია. შირაკი

სირეკენეს ფორმით პირველად მე-2

საუკუნის ავტორის კლავდიოს პტო-

ლემაოსის „გეოგრაფიულ სახელმძ-

ღვანელოში” გვხვდება. სომხურ წყა-

როებში კი მე-5 საუკუნიდან ჩნდება.

ამ დროს იგი კარგად გამაგრებული

ციხეა, სადაც სპარსელი მეციხოვნე-

ნი იმყოფებიან. ავტორმა დაადგინა,

რომ შემდეგ საუკუნეებში სომეხ და

უცხოელ ისტორიკოსებთან ეს ქა-

ლაქი მხოლოდ ანისად მოიხსენიება,

ქართულშიც ასევე იხსენიება ანისად.

აღნიშნულ მონოგრაფიაში, სომ-

ხური და ქართული წყაროების მი-

ხედვით, ანისის პროვინციის ტერი-

ტორიული საზღვრის დადგენის პირ-

ველი მცდელობაა.

გ.ჭეიშვილს ლაპიდარული წარწე-

რების მიხედვით გამოკვლეული აქვს

ანისის ფიზიკური და ეკონომიკური

გეოგრაფიის საკითხები და გზები.

განხილული მასალა გვიჩვენებს, რომ

აქ ხორბლეულის, ზეთსახდელების

ტექნიკური კულტურა დომინირებდა.

რა თქმა უნდა, შიგადაშიგ, მეხილე-

ობა-მევენახეობასაც მისდევდნენ.

რაც შეეხება გზებს, მათ შესა-

ხებ ყველაზე უადრესი წერილობითი

ცნობა მოგვეპოვება შირაკაცის „აშ-

ხარაცუიცის” ვრცელ რედაქციაში.

მასში დასახელებულია ანისი, მრენი

და ერვანდაშატი. ისინი ახურიანის

გასწვრივ მდებარეობდნენ, რაც

მდინარის ხეობაში გამავალ გზასაც

გულისხმობდა. აკად. ჰ.მანანდიანის

აზრით, ანტიკურ ხანასა და ადრე

შუა საუკუნეებში ერვანდაშატი არ-

ტაშატიდან მომავალი სავაჭრო-სა-

ქარავნო გზების ტოტებს დასავლეთ

საქართველოსკენაც მიმართავდა.

ცხადია, ახურიანის აყოლებით.

მაშენებლის (1089-1125 წწ) ეპოქაში

არა მხოლოდ დასრულდა საქართვე-

ლოს ისტორიული მიწა-წყლის გაერ-

თიანების პროცესი, არამედ ხორ-

ცი შეესხა კავკასიის პოლიტიკური

ერთობის იდეასაც. დავითის საქმე

წარმატებით გააგრძელეს მისმა მემ-

კვიდრეებმა (დემეტრე I, გიორგი III,

თამარ მეფე) და XII-XIII საუკუნეთა

მიჯნაზე საქართველოს სამეფოში

ქრისტიანული კავკასიის უდიდესი

ნაწილი გაერთიანდა”,

რცის ნაწილებია დიდი სომხეთიც და

ალბანეთიც.

ნ.მარი ანისში არსებულ ქალკე-

დონურ ძეგლებს სომხურ-ქალკედო-

ნურ კუთვნილებად თვლიდა, მაგრამ

კათალიკოს ეტიფანეს წარწერის

შემდეგ, ნ. მარმა შესაძლებლად ცნო

ქალაქ ანისში ქართველთა მკვიდრო-

ბა. ამის მიუხედავად, „ქართველთა”

კონფენსიურ უპირატესობად სომეხ-

ქალკედონისტების აღნიშვნის ტერ-

მინად გამოაცხადა, ქართული ენა კი

მას არაბულიდან წარმომავალ სიტყ-

ვად თვლის.

მრავალი პოლიტიკური ქარტეხი-

ლის მიუხედავად, მცხეთის საკათა-

ლიკოსო XVI საუკუნის დასაწყისამდე

ინარჩუნებდა თავის იურისდიქციას

ანისზე. ამის ერთ-ერთი მიზეზი იყო

აქ ქართველი მოსახლეობის მკვიდ-

რობა.

ეს წიგნი – „ქუეყანა ანისისა”,

თანამედროვე ისტორიული მეცნი-

ერებისთვის დიდი შენაძენია. თუ

ფარსადან გორგიჯანიძის ცნო-

ბით, საქართველო-სომხეთის დამა-

კავშირებელი ერთ-ერთი გზა ძირი-

თად მაგისტრალზე – შირაკზე გადი-

ოდა. მას „ანისის გზა” ეწოდებოდა.

გ.ჭეიშვილს გაანალიზებული

აქვს ანისის მნიშვნელობა და სწორ

დასკვნასაც იძლევა – „ანისის დაუფ-

ლება ქრისტიანული საქართველოს

ჩრდილოეთ სომხეთზე გაბატონებას

ქალკედონისტი სომხების ეკლესიას

დაუკავშირა – შენიშნავს გ.ჭეიშვილი

და განაგრძობს – ნ.მარის თანამოაზ-

რენი კიდევ უფრო შორს წავიდნენ და

ანისისა და ისტორიული ჩრდილოეთ

ვინმე დაინტერესდება და გადახე-

დავს, თვითონვე დარწმუნდება. მაგ-

რამ მე მსურს ამ ნაშრომიდან კიდევ

ერთზე შევჩერდე. ცოტა შორიდან

დავიწყებ. აგერ რამდენიმე ათეული

როცა შოროღიალის სასულთანო

ნიშნავდა. სომხეთის მთიანეთის მაღ-

სომხეთის ქართული ეპიგრაფიკა დი-

წელია, არმენოლოგიაში ვმუშაობ და

ქართლ-კახეთის სამეფომ შეიერთა,

ლობებზე ფეხის მოკიდებით საქართ-

ოფიზიტი სომხების შემოქმედებად

მის არაერთ დარგს ვიკვლევ, საუკუ-

ბონდო არველაძე გამოვიდა ისტორიის მეცნიერე- ბათა დოქტორის გიორგი ჭეიშვილის – „ქუეყანა ანისისა” (რედაქტორი აკად. დ.მუსხელიშვილი) .

ველოს სამეფოს

გამოაცხადეს. ამ მხრივ „თავი გამო-

ნეების განმავლობაში სახელმწიფო-

კონტროლქვეშ

იჩინა” მურადიანმა.

დაკარგულ და სახელმწიფოებრივ

კ ა ვ კ ა ს ი ი დ ა ნ

გ.ჭეიშვილს ფაქტობრივი მასა-

აზროვნებამოშლილ ხალხს საიდან

ა ნ ა ტ ო ლ ი ა შ ი ,

ლის და სამეცნიერო ლიტერატურის

შეეყარა ნარცისიზმის სენი, გადასუ-

სირიასა და მე-

ანალიზის შემდეგ, კარგად, კარგად

ლი ავადმყოფურ ისტორიზმში, ვე-

ს ო პ ო ტ ო მ ი ა შ ი

კი არა, ძალიან კარგად აქვს მოსაზ-

რაფრით ამეხსნა, ვიდრე არ წავიკთ-

მიმავალი გზები

რება ინტერპრეტირებული და მარ-

ხე გ.ჭეიშვილის ნაშრომი – „სომხური

ეხსნებოდა”.

თებულ დასკვნასაც იძლევა – ენა

პოლიტიკური იდეოლოგია საზღვ-

მეფე გიორგი

სახელმწიფო თუ რელიგიური იდენ-

რების გარეშე, სომხური კოსმოკრა-

III-ს 1174 წელს

ტობის მნიშვნელოვან ატრიბუტს

ტიზმი ადრე და შუა საუკუნეებში”

ანისი ამირსპასა-

წარმოადგენდა. აქედან გამომდინა-

(კრ. „სამეცნიერო პარადიგმები”, თბ.

ლარ ივანე ორბე-

რე, ეტოფანე კათალიკოსის მეტყვე-

2003. გვ.278).

ლისთვის გადა-

ლებაშიც

დიახ, სომხურ საისტორიო მწერ-

უცია.

„ქართველნი” არა ზოგადად მარ-

ლობას თუ გადავხედავთ მოვსეს

გ.ჭეიშვილი

თლმადიდებლებს, არამედ ქართულ

ხორენაციდან დღემდე, ჯერაც ვერ

საისტორიო მო-

სახელმწიფოში მცხოვრებ, ქართული

დაადგინეს, რომელი საუკუნის მწე-

ნაცემებზე დაყ-

ეკლესიის წიაღში შემოსულ და წირ-

რალი იყო – V, VIII თუ IX საუკუნეს

რდნობით წერს:

ვა-ლოცვის ქართულ ენაზე აღმსარე-

ეკუთვნოდა იგი? სომეხ ისტორი-

„ქართული სა-

ბელ დიოფიზიტობას გულისხმობს.

კოსთა ერთ ნაწილს, პათოლოგიურ

ხელმწიფოს და-

დიახ, სწორედ ამ მართლმადი-

ისტორიზმში გადასული ეროვნული

საყრდენს ანისში

დებელი თემისთვის – ნათესავთა

ნარციზმი სჭირთ. ამ დაავადებას XX

მხოლოდ სამხედ-

ქართველთა და ნათესავთა სომეხთა

საუკუნის შუახანებში „სომხური კოს-

რო ძალა როდი

კრებულისთვის იყო განკუთვნილი

მოკრატიზმი” უწოდეს.

წარმოადგენდა.

აღნიშნული განჩინება ისევე, რო-

სამეცნიერო ლიტერატურაში

გ ა ნ ს ხ ვ ა ვ ე ბ ი თ

გორც ანისის ეკლესია-მონასტრებზე

სრულად არის „კოსმოკრატიზმი”

ერთმორწმუნე

ქართულ ენაზე ამოკვეთილი იური-

განმარტებული – „კოსმოკრატებს”

ბიზანტიისა, რო-

დიული აქტები, ეპიტაფიები, პოლიგ-

უწოდებენ მეფეთ-მეფეებს, იმპერა-

მელიც ანისში

რამული და ფრესკული წარწერები”.

ტორებს, რომლებიც უპირველეს მი-

გრიგორიანული

შირაკის ქედის ჩრდილო კალთაზე

სიად მიიჩნევდნენ დედამიწაზე ზეცი-

ეკლესიის დათრ-

დადასტურებულია ტოპონიმი „გურ-

ური წესრიგის დამყარებას და განუ-

გუნვას ცდილობ-

ჯიელი”, ანუ ქართველთა ქვეყანა//მხა-

საზღვრელი იმპერიული ამბიციებით

შეპყრობილნი ახერხებდნენ კიდეც

ქუეყანა ანისისა
ქუეყანა ანისისა

ერეკლე მეორე შეეცადა თბილისი-

ლორე-შოროღიალი-ერევნის გზა გა-

მოეცოცხლებინა. „სამიმოსვლო სის-

ტემა და გზების ხასიათი ანი-შირაკის

საქართველოს სამეფოში ინტეგრა-

ციის ხარისხსაც განსაზღვრავდა”

მართებულად შენიშნავს გ.ჭეიშვილი.

საგანგებოდ გვსურს გამოვყთ

მონოგრაფიის ის ნაწილი, რომელშიც

წარმოდგენილია ანისის შემოსვლის

დასაწყისი ქართულ სამეფოში. სა-

ქართველოს და სომხეთის მეტოქე-

ობა კავკასიაში პირველობაზე X-XI

სს-ის მიჯნაზე მკაფიოდ გამოიხატა

ქართულ და სომხურ ხუროთმოძღ-

ვრებაში. ამ დროს, თითქმის, ერთ-

დროულად, აშენდა ქუთაისსა და

ანისში საკათედრო ტაძრები. სარწ-

მუნოებრივ და პოლიტიკურ ჭიდილში

უნდა გადაწყვეტილიყო ეს გეოპოლი-

ტიკური სივრცე – ქართული იქნე-

ბოდა თუ სომხური. ეს ისტორიული

პროცესები ქართული და სომხური

წყაროების ანალიზის საფუძველ-

ზე წარმოდგენილია მონოგრაფიის

შესაბამის თავში. X ს-ის მეორე ნა-

ხევრიდან ისტორიული პროცესები

ქართველ მთავართა უპირატესობით

წარიმართა. ამას მოწმობს ქართველ

და სომეხ ისტორიკოსთა ცნობები.

გ.ჭეიშვილს მოტანილი აქვს სუმბატ

დავითის ძის, არისტაკეს ლასტივერ-

ტეცის და სხვათა ცნობები; მათგან

შეიძლება დავიმოწმოთ სტეფანოს

ტარონეცის ცნობა – „დავით კურა-

პალატმა დაამყარა მშვიდობა და

წესრიგი მთელ აღმოსავლეთში, გან-

საკუთრებით კი ქართველებსა და

სომხებში”.

ბაგრატ მესამემ (978-1014)

„დაიპყრა ყოველი კავკასია თვითმ-

პყრობლობით და სომხეთსაც ხელ-

მწიფებითა ნებიერად განაგებდა”.

ქართველმა მეფეებმა ისლამურ სამ-

ყაროსთან დაპირისპირებაში უდიდეს

წარმატებას მიაღწიეს – „დავით აღ-

ბონდო არველაძე გამოვიდა ისტორიის მეცნიერე- ბათა დოქტორის გიორგი ჭეიშვილის – „ქუეყანა ანისისა” (რედაქტორი აკად. დ.მუსხელიშვილი) .
ანისის ქართული წარწერები
ანისის ქართული წარწერები

და, საქართველოს სამეფო სარწმუ-

რე. ანისის თემში, ანუ ქვემო შირაკში,

ნოებრივ შემწყნარებლობას იჩენდა,

ქართული ტოპონიმებია – ჭალა; მე-13

თავის ირგვლივ სომეხ აზნაურებსა

საუკუნის ლაპიდარული წარწერებში

და ფრიად გავლენიან სამღვდელო-

ებას იკრებდა”.

გ.ჭეიშვილს აქედან სწორი დასკ-

ვნა გამოაქვს, როცა წერს: – „ქარ-

თულ-სომხური ურთიერთობები XII

საუკუნეში, რა თქმა უნდა, არ ყოფი-

გვხვდება სოფელი შავთა და სხვ.

კიდევ უფრო საინტერესოა ქარ-

თული საეკლესიო ტექტონოლოგია –

ხატის, ხუცის, კრულვის გამოყენება

ანისის სომხური მოსახლეობის მეტყ-

ველებაში.

ლა იდეალური, მაგრამ ტოლერანტო-

ბა ერთიანი კავკასიური სახელმწი-

ფოს აღმშენობლობის მნიშვნელოვან

ქვაკუთხედს წარმოადგენდა”.

სამეცნიერო ლიტერატურაში

ცნობილია, რომ ათწლიანი შესვე-

ნების შემდეგ, 1191 წელს, საქართ-

ველოს მეფეებმა განაახლეს ანი-ში-

რაკის ინკორპორაციის პოლიტიკა.

1198 წლისთვის სამეფოს საზღვრები

ქალაქ ანისის სანახებზე განავრცეს.

1199-1203 წლებში მხარგრძელებმა

ერთი სიტყვით, ქართული ეკლე-

სიის გავლენა ანისში ჩქარი ტემპით

მიმდინარეობდა. საქართველოს სა-

მეფოს შეერთებიდან 20 წლისთავზე

სომეხთა სატახტო ქალაქში არაერ-

თი ქალკედონური სავანე მოქმედებ-

და.

ბაგნარეს ღვთისმშობლის მო-

ნასტრის კედელზე ერთ სომხურ წარ-

წერაში მოხსენებულია ვინმე მხითარ

ძე დუალისა. ქართველი მეცნიერის

აზრით – ის არის გამონოფიზიტებუ-

ანისიც აიღეს. სომეხი ავტორების –

კირაკოს განძაკელის, გრიგოლ აკა-

ნელის, სტეფანოს ორბელიანის და

სხვ. მოწმობით, საქართველოს სამე-

ფო კავკასიის საქრიატიანოს მომც-

ველი ქვეყანაა. აქ პოლიტიკური სივ-

ლი დვალი. მიუხედავად იმისა, რომ

ცდილობს დაასაბუთოს თავისი მო-

საზრება, ვფიქრობთ, ეჭვის საფუძვე-

ლი მაინც რჩება. ჩვენ უფრო მართე-

ბული გვგონია აკად. ჰრ.აჭარიანის

მიერ ამ სახელის განმარტება – იგი

„განეხორციელებინათ” სუვერენული

უფლებები კონკრეტულ გეოპოლი-

ტიკურ და კულტურულ სივრცეში”

(კ.თუმანოვი).

აქ ამერიკელ მეცნიერს „კოსმოკ-

რატიზმის” ტიპურ ნიშნად მიაჩნდა

ქვეყანა ე.წ. „დიდი არმენიის” სახე-

ლად წოდებული სახელმწიფო და

მისი ოთხ საპიტიახშოდ მოწყობა,

რაც სამყაროს ოთხივე მხარეზე სო-

მეხთა მეფის ბატონობის სიმბოლოდ

აღიქმებოდა.

სომხური კოსმოკრატიზმის დამ-

წყებად და ნიმუშად მიჩნეულია „სომ-

ხეთის ისტორიის” ავტორი მოვსეს

ხორენაცი. „სომხების „ჰეროდო-

ტემ”, – წერს გ.ჭეიშვილი, – ირანის

ისტორია მოხერხებულად მოარგო

მშობლიური ქვეყნის წარსულს და

აქამენიდებისა და სასანიდების სამ-

ხედრო გამარჯვებები ჰაიკიდებს

და არშაკუნებს მიაწერა. თხრობაც

ირანულ სამყაროში გავრცელებული

პოლიტიკური თეორიების მიხედვით

გააწყო და შექმნა მწყობრი კონცეპ-

ცია, რომელიც აზიურ სამყაროს

ფრიად მნიშვნელოვან ნაწილზე „სამ-

ყაროს მბრძანებელ” ჰაოსიანების

უფლებებს ასაბუთებდა” (დასახ.

ნაშრ. გვ. 282).

როგორც ვხედავთ, მოვსეს ხო-

რენაცმა სათავე დაუდო სომხურ

ეროვნულ ნარცისიზმს, პათოლო-

გიურ ისტორიზმს, რაც გამოიხატე-

ბოდა აქამენიდების და სასანიდების

ტრიუმფალურ სამხედრო წარმატე-

ბებში – სომხეთის გამარჯვებად გა-

მოეცხადებინა.

ამის შემდეგ განა უნდა გაგვიკ-

ვირდეს სომეხი ისტორიკოსების

მიერ ქართული მიწების მისაკუთ-

რება, ქართული ეკლესიების მიტა-

ცება, რუსთაველის, აკაკი წერე-

თელის, სომეხად გამოცხადება და

ქართველი ერის „გრუზჩიკებად”