You are on page 1of 25

Een reconstructie van de

Nederlandse scheppingslegende
Joannes Richter – jwr47

Fig. 1 Lusty Man op Boa Island – een geboeid paar als symbool voor een echtpaar (?)

Die janusköpfigen Figuren auf dem Friedhof von Caldragh –


(Image has been placed in the public domain. Jon Sullivan)

The Janus and Lustymore figures on Boa Island, Co. Fermanagh, Northern Ireland. The Janus
figure is in the background, the Lustymore figure in the foreground.

Op een afgelegen Iers eiland (Boa Island), dat lang geleden een heiligdom der Druïden
is geweest bevindt zich een standbeeld van een geboeid mensenpaar, dat mijns inziens
een echtpaar symboliseert. De gezichten van de afgebeelde personen zijn van elkaar
afgewend en zij kunnen elkaar niet in de ogen zien. Is dit de kogelmens uit het
Symposium van Plato?

Zoja, dan kan Nederland evengoed als Griekenland en Ierland over een Indo-Europese
scheppingslegende beschikt hebben.

Dit thema is het onderwerp van de navolgende studie...


Introductie
Ter afronding van de taalstudies, de heilwegen en heelwegen en de namen der goden waag ik nu een
reconstructie van de Nederlandse scheppingslegende. Het wordt niet “de”, maar “een”
scheppingslegende, omdat er meerdere varianten denkbaar zijn en de historische pachtheren
ongetwijfeld op onwaarheden of onnauwkeurigheden zullen wijzen.
Wellicht is het verhaal begonnen met de scheppingslegende, die mij destijds in de Godsdienstles
1954-1955 op de RK lagere school St Willibrordus, Zeelsterstraat door een priester uitgelegd is1.
Nog steeds kan ik mij vaag herinneren, in welke rij en ongeveer welke bank ik toen gezeten heb. De
teken- en kleurkwaliteit van de presentatie heeft mij zo sterk beïnvloed, dat die eerste godsdienstles
van het tweede schooljaar samen met vier andere lessen uit de lagere school mij nog steeds
glashelder voor de herinneringsogen staan.
Die vier andere lessen stammen uit latere schooljaren. Een daarvan is de Franse les, die een broeder
in Valkenswaard op de zesde klas van de lagere school (de Aloysiusschool aan de Kromstraat).
Als overige episodes herinner ik mij uit de schooltijd aan de Maria Regina School in Strijp
(Eindhoven) de differentiaal- en integraalrekening, en een spannend verhaal, dat door de meester
voorgelezen werd en een opstel over het boek Arendsoog, dat destijds voor de naoorlogse
geboortegolf tot de literaire canon behoorde.
Bevreemdend aan de scheppingslegende uit Godsdienstles 1954-1955 waren de felle kleuren rood
en blauw voor Adam en de Schepper, respectievelijk Eva en Maria. Die kleurcodes golden echter
alleen vóór de zondeval.
Na de zondeval, die door het genot van de appel werd gesymboliseerd, veranderden de kleuren van
Adam en Eva in paars. De Schepper bleef in rood en Maria in blauw gehuld, omdat zij buiten de
zondeval stonden.
Over de ware aard van deze kleurwisseling verloor de priester geen woord. Destijds waagde ook
geen enkele leerling de heiligman te vragen, wat die kleuren te betekenen hadden. De scholing was
destijds een eenzijdige monoloog.
Ook later, op het Bisschoppelijk College bleef de religie een vreemd spektakel, waarin ik 1961 te
Roermond in de Munsterkerk weer eens met de rode en blauwe kleuren op de katafalk
geconfronteerd werd. Destijds was ik echter 13 jaar oud en zogezegd een leek. Het interesse in de
vaderlandse geschiedenis stamt uit de jaren 1989-1990, waarin ik besloot de oorsprong van de
taalkundige en religieuze symbolen eens vanuit de werktuigbouwkundige blikwinkel onder de loep
te nemen.
Gezien de complexiteit en ondoorzichtigheid waarmee de religie en de taal verweven en
gedocumenteerd zijn, moest dit project wel tientallen jaren voortduren. Achter elke ontdekking
wachtten nog honderden onontdekte raadsels en duizenden merkwaardigheden, die pas na meerdere
inspecties als raadsels konden worden geformuleerd.

1 Over de grondvesten van het vader- en moederland


Scheppingslegenden

Plato's Symposium
Op school leerde men naast de Bijbelse Genesis terzijde – als een heidens product – de Griekse
scheppingslegende van Plato in diens Symposium:
Aristophanes vertelt een inspirerende mythe over hoe we als mensen eens als één wezen
bestonden, maar dat we wegens onze overmoed door Zeus als man en vrouw in twee
werden verdeeld. Sindsdien zwerven we over de aarde, op zoek naar onze andere helft,
waar we ons mee willen verenigen om weer heel te zijn.2

De “Lusty Man” op Boa Island


In de loop der jaren vond ik een standbeeld van een geboeid mensenpaar, dat mijns inziens een
echtpaar symboliseert. Dit “Lusty Man”-beeld bevindt zich op een afgelegen eiland (Boa Island),
dat lang geleden een heiligdom der Druïden is geweest. De gezichten van het tweetal zijn van elkaar
afgewend en zij kunnen elkaar niet in de ogen zien. Als een Schepper de boeien slaakt en baardloze
gestalte gesluierd voor de baardman voert gelijkt het op een traditioneel huwelijksplechtigheid,
waarin het tweetal tot een echt paar getrouwd wordt en zij voor het eerst elkaar in de ogen mogen
zien...
Aan de westelijke zijde is de mannelijke gezichtsvorm afgebeeld met een beschadigd linkeroog, dat
door de Germanen, resp. Kelten ook aan de opperste godheid Odin toegeschreven werd.
Aan de oostelijke zijde is de vrouwelijke gezichtsvorm afgebeeld met een uitgestoken tong.
Een soortgelijke afbeelding van de “Lusty Man” is gevonden in de Gobi-woestijn3.
Om deze echtparen als model voor de eerste mens te kunnen waarnemen moet men de Schepper als
een afbeeld van dat geboeide lichaam kunnen beschouwen. Dit is een ongewone stap.

2 De toespraken in Plato's Symposion


3 Boa Island (Dreenan), county Fermanagh
De Hermes van Roquepertuse
In het Zuid-Franse plaatsje Roquepertuse bevindt zich een heiligdom, waarin een tweede sculptuur
van een androgyn (?) paar bevindt, dat met elkaar afgewende gezichten niet in de ogen kan zien. Zo
te zien is het tweetal niet geboeid, niet geboeid. Tussen beide hoofden bevindt zich echter een wig,
alsof men van plan is het tweetal met een mes te scheiden...

Fig. 2: Hermes van Roquepertuse

De Bijbelse Genesis
Als men de Bijbelse Genesis nauwkeurig leest en waarneemt, hoe vaak de Scheppers in het
meervoud “Laat Ons mensen maken”, “naar Ons beeld en naar Onze gelijkenis...”, enz... wordt die
stap vereenvoudigt.
Zelfs in het Hebreeuws is Elohim een meervoudige vorm:
Elohim is het meervoud van van Eloah, dat 'de Machtige' betekent. Eloah is mogelijk
een verlengde vorm van El, dat 'de Sterke" betekent. Zekerheid over de oorsprong
(afleiding) van Elohim is er niet4.

In “Laat Ons mensen maken” beschouwt men deze meervoud als een typische Pluralis majestatis,
waarin men naar zichzelf verwijst en in plaats van "ik" het woordje "wij" gebruikt, om de eigen
belangrijkheid te benadrukken. Ook in Nederland is dit bekend als we bijv. in wetten lezen "Wij
Willem-Alexander..."5.
Andere vertalingen verduidelijken de vertaling als volgt:
Joz 22:22 De God (=El) der goden (=Elohim), de HEERE, de God (=El) der goden
(=Elohim), de HEERE, Die weet het; Israël zelf zal het ook weten! … (SV)6

4 Elohim
5 “Laat Ons mensen maken”
6 Christipedia.nl > Artikelen > E > Elohim
Op zichzelf zijn Pluralis majestatis, het meervoud Elohim en de afbeeldingen van Boa Island
wellicht niet genoeg. Misschien moeten wij nog meer registers openen om het raadsel van de mythe
te onthullen.

Alfabetten
Ook de letters van het alfabet zelf zijn aan regels onderworpen, die in het Nederlandse alfabet
bevreemdend lijken. De Alfa kan men nog als eerste letter onderscheiden, maar de Omega valt
buiten het raster.
Ik ben de Alfa en de Omega, zegt [de] Heer God, Die is, en Die was, en Die komt, de
Almachtige. (Openbaring 1:8) 7

Men kan hooguit waarnemen, dat Alfa en Omega klinkers en de begin- en eindletters van een
Grieks alfabet zijn, maar in het Hebreeuwse alfabet door het ontbreken van klinkers en ook voor het
Nederlandse alfabet door het ontbreken van een Omega geen rol kunnen spelen.
Deze raadsels vormen de basis voor de uitleg van de Nederlandse scheppingslegende, die in de
runen vastgelegd is. De Futhark wijst de weg naar de Alfa en de Omega, die het begin,
respectievelijk einde van het alfabet markeren. Daarbinnen bevindt zich de centrale as Yggdrasil in
de vorm van een “I”.
Wat er buiten de Alfa en de Omega ligt vormt een schriftelijke uitleg in de vorm van een universeel
woord, dat door een welwillend oor ook als boek kan worden beschouwd. Het woord is universeel
omdat een van de letters een digamma symboliseert: een letter, die men met goed geweten ook als
F, V, U, UU, EU, W, Y, I, J en eventueel zelfs als CH of G kan interpreteren... Het is waarachtig een
toverstaf, dat als een kameleon elke kleur aanneemt, die de lezer bereid is te verwachten.
Oorspronkelijk was het een Punische Waw (Y) die men als [w] interpreteerde en in het Grieks tot
een consonant (Ϝ) met de uitspraak [w] en een klinker Y met als klank [u] muteerde.

7 Christipedia.nl > Artikelen > E > Elohim


De individuele mens is slechts een halve mens 8
Merkwaardigerwijze bevindt zich in de Jewish Encyclopedia een aantekening dat “Adam Kadmon”
door Yahweh als androgyne persoon geschapen werd. Het enige detail, dat nog ontbreekt is de
opmerking “naar zijn evenbeeld”, maar in feite is dat vanzelfsprekend.
In het licht van de scheppingslegende is de individuele mens slechts een halve mens. De hele mens
is dan een echtpaar, waarin twee partners elkaar aanvullen. Alleen het echtpaar kan als evenbeeld
van de Schepper nieuwe mensen scheppen. Als dat concept in een Indo-Europese taalfamilie
verbreid wordt, moeten daarvoor ook bewijzen in de taal te vinden zijn.
Ik heb dat concept enkele jaren geleden in The Hermetic Codex II - Bipolar Monotheism
opgetekend:
~30 AD: The Pharisees9

The Jewish Encyclopedia reports the creation of an androgynous being titled Adam
Cadmon by Yahweh. In explaining the various views concerning Eve's creation, the
Pharisees taught10 that Adam was created as a man-woman (androgynous).

De naamgeving “Adam Kadmon” is hoogst illustratief:


Adam, Hebreeuws voor "mens"; Ḳadmon of Ḳadmoni, "eerste" ofwel "origineel").

Adam wordt als Gods evenbeeld geschapen (Gen. i. 27) en later (Gen. ii. 7) nogmaals als “eerste
mens”. De Farizeeërs legden uit, dat de scheiding in man en vrouw pas later door de “operatieve
ingreep aan Adam” plaatsvond:
In explaining the various views concerning Eve's creation, they taught ('Er. 18a, Gen. R.
viii.) that Adam was created as a man-woman (androgynos), explaining (Gen. i.
27) as "male and female" instead of "man and woman," and that the separation of the
sexes arose from the subsequent operation upon Adam's body, as related in the
Scripture. This explains Philo's statement that the original man was neither man nor
woman11.

Philo was de eerste die de scheiding tussen de twee fasen definieert. Als Philo daarmee een oud
concept tot nieuw leven verheft, is het een terugkeer naar de wortels der scheppingslegende, die nog
steeds in de duale godennamen zoals *Dyeus, IU-piter en Zeus voortleeft en al lange tijd vóór Philo
zijn ontstaan.
Mijns inziens hangt de dualis, die inmiddels in vrijwel alle talen verloren gegaan is, me deze
androgyne scheppersnamen *Dyeus, IU-piter en Zeus samen. Het moet een concept geweest zijn,
dat vanaf het begin der gemeenschappelijke Indo-Europese talen is ontstaan.
De dualis is gedocumenteerd in Vergeten woorden | Taaldacht, waarin het persoonlijke
voornaamwoord voor de eerste persoon dualis als “wut” of “wit” gespecificeerd wordt:
wut vnw., wit 1 wij twee, wij beide • verouderd Noordfries wat, wët, IJslands við • vgl.
°onk1 ‘ons twee’, °jut/°jit ‘jullie twee (onderwerp)’, °ink1 ‘jullie twee (voorwerp)’ 12

8 De androgyne oorsprong van Adam


9 Bron: Patrism, Matrism and Androgyny
10 Bron: Jewish Encyclopedia: Adam Kadmon ( Er. 18a, Gen. R. viii.)
11 Bron: Jewish Encyclopedia: Adam Kadmon ( Er. 18a, Gen. R. viii.)
12 Bron: Vergeten woorden | Taaldacht (onder de letter W)
De godennamen Tuw en Tij
Merkwaardigerwijze behoort er passend bij deze woorden “wut” en “wit” twee godennamen “Tuw”
en “Tij” vermeld, waaraan de Dinsdag gewijd is:
Tuwsdag m. 1 Tuws dag, ew. dinsdag • Fries tiisdei, Engels Tuesday, Noors tysdag,
tirsdag • van °Tuw2/°Tij2.13

Tuw2 m., Tij2 1 God, Hemelvader, de Heer van Licht en Recht, de oorspronkelijke
Hoge God in het Germaanse volksgeloof, ew. °Dings/°Dijs • Fries Tij (in tiisdei), Engels
Tue (in Tuesday), Noors Ty, IJslands Týr • bijzonder gebruik van °tuw1/°tij1, in
°tuwsdag, vgl. °Met4 ‘Beschikker, Ordenaar, Schepper, God’

Het persoonlijke voornaamwoorden voor de eerste persoon dualis “wut” is met dezelfde letters W,
U, T uitgerust als de oorspronkelijke Hoge God “Tuw” in het Germaanse volksgeloof.
Wij kennen deze Schepper als Wodan, waaraan de woensdag gewijd is. In Nederland werd Wodan
kennelijk in Woensdrecht14 en Woensel (Wodansbos) vereerd.
Opmerkelijk is dat het runenschrift, dat vanaf vanaf de tweede of de derde eeuw in Noord-Europa
en ook in Nederland toegepast werd, van links naar rechts en rechts naar links gelezen kon worden.

Runenschriften
Er bestaan verschillende soorten runenschriften. De runeninscriptie van Bergakker met een van de
oudste Nederlandse woorden bevindt zich in Museum Het Valkhof te Nijmegen:
Ook in Nederland zijn runeninscripties gevonden, met name in Friesland en in de
Betuwe15. Van Westeremden stamt een stukje van taxushout met een langere inscriptie.
In 1996 werd in Bergakker een zwaardschede gevonden uit rond het jaar 450 met runen,
de runeninscriptie van Bergakker. Het bevat een zin met een van de oudste Nederlandse
woorden (ann, ik gun)16.[2] 17. De runen op de schede behoren, op één rune na, tot het
oude futhark.[1]

Bij de bestudering van het oude futhark (ᚠ · ᚢ · ᚦ · ᚫ · ᚱ · ᚲ · ᚷ · ᚹ · ᚺ · ᚾ · ᛁ · ᛃ · ᛇ · ᛈ · ᛉ · ᛋ · ᛏ · ᛒ · ᛖ ·


ᛗ · ᛚ · ᛜ · ᛞ · ᛟ ) valt op, dat de eerste drie letters (Fehu · Uruz · Thurisaz) in vrijwel alle alfabetische
Futhark varianten vooraan staan. Pas daarna begint het echte alfabet, dat in de meeste Europese
alfabetten met een Alfa begint en vaak met een klinker U of Ω eindigt. Het alfabet, dat in de oude
Futhark-reeks opgesloten ligt begint met een Alfa (de rune Ansuz) en eindigt met een Omega (de
rune Othala). In het midden bevindt zich de Eihwaz (ook wel Ihwa of Iwaz) als de dertiende rune
van het oude futhark. De drie klinkers ᚫ (A), ᛇ (I), ᛟ (Ω) zijn evenals in het klassieke Griekse en in
het oude Latijnse alfabet aan het begin, in het midden en aan het einde van de reeks geplaatst:
• Het oude Latijnse alfabet is als volgt gestructureerd: A-D-E-F-H-I-K-M-N-O-S-V.
• In het klassieke Latijn geldt: A-B-C-D-E-F-G-H-I-(J)-K-L-M-N-O-P-Q-R-S-T-V-X-Y-Z
• Het oude Griekse alfabet is: A -Β-Γ-Δ- Ε -(F)-Ζ- H -Θ- I -Κ-Λ-Μ-Ν- O -Π-(M)-(Q)-Ρ-Σ-Τ18
• In het klassieke Grieks geldt: A-Β-Γ-Δ-Ε-(F)-Ζ-H-Θ-I-Κ-Λ-Μ-Ν-O-Π-Ρ-Σ-(Τ)-Υ-Χ-Ω.

13 Vergeten woorden | Taaldacht


14 De lettergreep 'drecht' duidt op een doorwaadbare plek of oversteekplaats in een rivier (in dit geval de Schelde).
15 Runes
16 Archeonet: De Gelderlander, Het oudste Nederlands komt uit de Betuwe, 24 oktober 2005
17 Runen in Nederland
18 In Latijnse symbolen: A-B-C-D-E-(F)-Z-H-Th-I-K-L-M-N-O-P-(M)-(Q)-Q-R-S-T
Uit deze structuren kan men aflezen, dat de Alfa en de Omega in het klassieke Griekse alfabet
inderdaad een begin en einde markeren, maar dat ook de oude Futhark structuur vanaf de vierde tot
de laatste letter aan dezelfde eis voldoet. De laatste letter ᛟ is zelfs een nauwkeurige kopie van de
Omega Ω.
Opvallend is dat uitgerekend de drie klinkers ᚫ (A), ᛇ (I), ᛟ (Ω), die het begin, midden en einde van
het alfabet als het ware markeren, samen de Griekse transliteratie IAΩ van het Tetragrammaton
IHVH vormen.
In het Hebreeuws wordt de heilige Naam IHVH van de Schepper in enkele gevallen
“letterlijk” vertaald als Iaω:
The choice Iaô (IAω), used to justify the vocalization Yahwoh, is mainly based
on a manuscript of the Septuagint (below) dated around 100 BCE found at
Qumran. This vocalization being confirmed (c. -50) by Diodorus of Sicily (90-
20 BCE), a Greek historian, and Terentius Varro (116-27 BCE), an ancient
Roman scholar and writer. In addition, the famous sch.olar Jerome (347-419
CE), who translated the Hebrew Bible into Latin, wrote that the Tetragram was
pronounced Iaho.... 19

De naam IAΩ wordt (soms samen met de naam Abraxas) gevonden op amuletten en Griekse
magische papyri met toverformules.
De symbolische rol van de klinkers valt op in de woorden IAU, IAΩ, AEIOU, αεηιουω, die
zuiver uit klinkers opgebouwd zijn. De vijf klinkers A,E,I,O,U van het klassieke Romeinse
alfabet vormen het monogram, dat de Habsburger Kaiser Frederik III. (HRR) (1415-1493)
op 21-jarige leeftijd als levensmotto gekozen heeft20.

19 The Name of God Y.eH.oW.aH Which is pronounced as it is Written


20 Die AEIOU-Signatur des Kaisers Friedrich III
De transliteratie van het sleutelwoord ᚠ · ᚢ · ᚦ
Interessanter is echter het sleutelwoord ᚠ · ᚢ · ᚦ aan het begin van de Futhark-reeks. Dit woord is
uitgesproken flexibel, omdat de beginletter talloze variaties bij de transliteratie toelaat. De volgende
lijst baseert op de woordenlijst der T*W-woorden in Notities Rond Het Boek Tiw:
ᚠᚢᚦ Documentatie (in alfabetische volgorde gesorteerd)
foeteren Latijn: Fututio = copulatie, geslachtsverkeer → foeteren; (Frans: foutre)
fut geestkracht, lichaamskracht, pit – De etymologie is onduidelijk.
Het Duitse woord fut is “schede” (→ foedraal).
In het West-Vlaams is fut ook in gebruik in de betekenis ‘mannelijk zaad’ [1873;
WNT]. uit Fr. fout’, foutre = sperma, merg, kracht (z. foeteren en vergel. nog Fr.
foutaise = prul).21
Jut Sint-Juttemis betekent: “nooit”. Sint-Juttemis bestaat echter wel degelijk: de
uitdrukking wordt in 1577 voor het eerst vermeld in de Kroniek van Roermond22.
touw Boeimateriaal. Een touw wordt gemaakt door dunne draden te vlechten of door vezels
twijn of strengen om elkaar heen te draaien; dit heet slaan. Twijnen is het om elkaar heen
draaien van meerdere enkelvoudige draadjes. Het touw en het twijnen golden als
symbolen der verweving van de samenlevende mensen.
Tuw (Van rechts naar links gelezen) Alternatieve naam voor de hemelgod Týr
vadem Lengtemaat, die op “omvatten” en dus ook “vatten” baseert
vat Opslagplaats
vatten Het “boeien”, dat als sociale band in de gemeenschap een belangrijke rol speelt
vet Waardevol levensmiddel, dat een grote energiereserve oplevert
Vidvut Volgens Jacob Grimm is “Vidvut” de Vodan voor de Viden (→ Letland)
(Bron: "Grimm, Jacob - Deutsche Mythologie - III. Band (1878)")
voeden voedvader
voet Plaats voor het aanleggen van boeien (onzeker ???)
vot, vod Geslachtsdeel (→ hondsvot). Het verschil tussen vod en vot is onduidelijk.
Vut Volgens Jacob Grimm is Vut in een Zwitsers dialect een afkorting voor Wodan:
»in Grau-bünden hat die romanische Sprache den Ausdruck Vut Alamannen oder
Burgunden der früheste Zeit abgelauscht und im Sinn von Abgott, Götze, bis heute
bewahrt.«
Met deze interpretatie zijn sommige auteurs het niet eens. Vut betekent: (1) gezicht
(van Vultus), (2) gelofte (van Votum) en (3) afgod (wat alleen voor het dialect
“Oberländer Romansch” geldt)23.
weet Kennis (Engels: wit) als belangrijke levensvoorwaarde
wet Belangrijke sociale levensvoorwaarde
wut, wit wut vnw., wit 1 (dualis) “wij twee”, “wij beide” (Vergeten woorden | Taaldacht)
Tabel 1 De transliteratie van het sleutelwoord ᚠ · ᚢ · ᚦ

21 J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal (geciteerd in DBNL: fut)
22 Limburgs Museum - "Met Sint Juttemis, dan kom ik dich waer
23 Ueber die von Grimm adoptirte Ableitung des churwäldischen Wortes Vut – U. A. v. H. M. Anzeiger für
schweizerische Geschichte und Alterthumskunde. Band (Jahr): 2 (1861-1866). Heft 9-1.
Het ontwerp van het Gotische alfabet
Wat gebeurde er na de invoering van het Christendom?
Het Futhark alfabet moest nu worden vervangen door het Latijnse alfabet24.
De oude goden werden vervangen door God, dat als woord wellicht van de Goten afstamt,
die analoog aan de Joden een diaspora (op de Krim, in Gotland, in een landverhuizing van
Gotland via het Frankenrijk naar Noord-Afrika) beleefden.
In de zevende eeuw beschouwden de Visigoten zich als de dragers van de Germaanse
civilisatie en beschaving25.
In een conflict tijdens een concilie van Bazel (1434) werden de luie, in Zweden
“thuisgebleven” Ostrogoten door de Spaanse delegatie beledigd, terwijl de ondernemende,
“heroïsche” Visigoten Rome veroverd hadden en naar Spanje geëmigreerd waren.26
De Gotische bisschop Wulfila (~383AD) heeft het Gotische alfabet nauwkeurig volgens dezelfde
regels gestructureerd door de drie eerste runensymbolen in een grondpatroon van het klassieke
Griekse alfabet zorgvuldig tussen de Griekse tekens in te voegen27:

Het sleutelwoord
ᚠᚢᚦ (f,u,þ) ᚦ ᚢ ᚠ
↓ ↓ ↓
Klinkers Α Ε Η Ιj Υ Ω
Gotisch alfabet Α Β Γ Δ Ε Ϛ Ζ Η Φ Ψ Ι Κ Λ Μ Ν G ᚢ Π Ϙ R S, Τ Υ Ϝ ΧΘ
Ω Ͳ
ϰ ᛃ Σ F ᛟ Ϡ
Transliteratie a bgd e q z h þ i k l m n j up q r s t w f x ƕ o
↓ ↓ ↓
Grieks alfabet AΒΓΔ Ε F ΖH Θ I ΚΛΜΝ OΠ Ρ Σ Τ Υ Χ Ω
Oud Latijn A DE F H I K MN O S V
Latijns alfabet a b c d e f g h i j k l m n op q r s t u vwx y z
Geringe(x)/
x x X X x X X X X x x
grote(X) invloed
Getalwaarde 1 2 3 4 5 6 7 8 9
1 2 3 4 5 6 7 8 9
Gotisch alfabet 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0 0 0 0 0 0 0 0 0
0 0 0 0 0 0 0 0 0
0 0 0 0 0 0 0 0 0

Tabel 2 Het concept voor het Gotische alfabet door de Visigotische bisschop Wulfila

24 The Digamma-Joker of the Futhark


25 Bron: Goths
26 Bron: Legacy of the Goths
27 The Symbolism in Roman Numerals
Het elementaire op V*T(hor) baserende woordenboek
De volledige woordenlijst van de op V*T(hor) baserende woorden luidt28:
Betekenis Archaïsch Archaïsch Archaïsch Opmerking
Nederlands Engels Duits
basiswoordkern ᚠᚢᚦ (“fut”) ᚠᚢᚦ (“fut”) ᚠᚢᚦ (“fut”) Afgeleid uit “futhark”
“wij beide” wut of wit wit wat, wët Uitgestorven woord
de hemelgod Týr Tuw/Tij Tiw Zui, Tui(sco) (?) → Dui(ts)
hemelgod Wuotan Woedan (?) Wodan Wot-an Wod-an
copuleren foeteren to futter futtern Fututio = geslachtsverkeer
in het Frans: foutre
geslachtsdelen (honds-) vot fodr, fud29 Fuodar, Fudloch, Gothic: fōdr
Füdle , futuz old-norse: fóðr (→ sheath)
zaadvader “Kuni” “Kuni” “Kuni”
voedselvader voedvader foster-father Nährvater Tegenwoordig:
vader father Vater adoptiefouder
weldoorvoed “opvoeden” to feed up fett mästen “vetmesten”
maken
gezond opgevoed fed-up fett, gut ernährt Gezond = fit
fit weldoorvoed well-fed wohlernährt
voedsel (vooral voedsel food Futter
vet)
vet vet fat Fett
levenskracht, fut fit Lebensenergie West-Vlaams: sperma
sperma
(om-)vatten vadem fathom Faden (Klafter) Fath-om = “vat”-”om”
vat vat vase Fass
boeien vatten to fetter fesseln → Geboeide goden
voeten boeien veter fetter Fessel voetboei
vasten vasten fasten fasten De goddelijke Wet (fas)
voeten voet/voeten foot/feet Fuss/Füsse
Feest (onzeker ???) feest feast Fest
De grondwet grondwet Constitution Verfassung Latijn: fasces
Tabel 3 Het elementaire op V*T(hor) baserende woordenboek

Opvallend is dat de (in paars gekleurde) woorden voor het vatten, boeien en de voeten in alle drie
talen tot de elementaire V*T - woordenschat behoren.

28 Bron: uit De kern van de “Futhark”-talen


29 Although "fud" is widely accepted in Scotland as being a slang term for the female reproductive organs, it is
generally used as a pejorative to describe someone who has just done something stupid.... (Urban Dictionary: Fud)
De etymologie van het helen (als “aaneenhechten” van man en vrouw)
Ik wil de woorden, die overgebleven zijn van de Nederlandse scheppingslegende aan een nader
onderzoek onderwerken. Omdat de te onderzoeken woorden zich nogal onopvallend onder de
gewone tekst verschuilen, markeer ik de opvallende woorden geel. De kern “echt” wordt in enkele
gevallen groen gemarkeerd. Het woord paars wordt ook paars ingekleurd.
• Het aaneenhechten van twee individuen tot een echtpaar is de paring.
• Oorspronkelijk gold dat natuurlijk alleen voor een man en vrouw, die in de Schepping
opgesplitst, van een tweetal tot een echte paring in de echt herenigd moesten worden.
• Er zijn diverse aanwijzingen, dat echtgenoten pas als echtpaar een echte eenheid werden en
losstaande individuen slechts als “mensenhelften” beschouwd konden werden.
• Tot de eerste aanwijzingen van deze echte mensen behoren de uitdrukkingen van de echt (als
huwelijk), waarin de twee losse helften tot een echt paar, dat wil zeggen tot een echtpaar
herenigd worden.
• Echte paren, dat wil zeggen echtparen, gaan paars door het leven. Dit beeld staat mij nog
steeds voor ogen als ik de twee in paars gekleurde gestalten van de twee herenigde
individuen (“Adam” en “Eva”) achter elkaar zie lopen. Werden zij bestraft omdat zij met
elkaar gepaard hadden? Was de paring door de Kerk echt tot zonde verklaard?

3: Echte paren gaan paarwijze ofwel paars door het leven

• Dit proces is een aaneenhechten, wat men als een helen moet beschouwen, omdat twee bij
elkaar horende, losse delen tot één geheel geheeld worden. Deze heling is een hereniging en
genezing van de wonde, die door de opsplitsing van Adam in man en vrouw veroorzaakt
werd.
• Echte paren worden herenigd en gaan paarwijze ofwel paars door het leven.
• Het verenigen is het éénmaking, die twee helften tot één aaneen hecht.
Een vergelijking met de Duitse taal
Er zijn dus meerdere woorden, die in aanmerking komen voor een nader onderzoek, dat ook de
omliggende taalgebieden betreft.
Opvallend is, dat de hereniging van twee mensen steeds weer woorden in de betekenis van “boeien”
en “onstuimigheid” oproept. De woorden “heftig”, “hevig” hangen (via de Duits uitdrukkingen “in
Haft nehmen“ en „fesseln“) wellicht samen met “vastzetten” respectievelijk “boeien”.

Nederlands betekenis Duits


aaneenhechten verenigen, herenigen Heften, anheften
echt werkelijk echt (wirklich)
echt huwelijk Ehe
echtpaar echt paar (tweetal mensen) Ehepaar
eenheid geheel Einheit
geheel eenheid Ganzes
gehecht geboeid gefesselt
hecht duurzaam, goed
hechten verenigen, herenigen heften
in hechtenis nemen vastzetten (boeien) in Haft nehmen (fesseln)
heftig, hevig onstuimig heftig
helen heel maken, genezen heilen
(het verenigen van een tweetal)
heling hereniging Heilung
herenigen hereniging Wiedervereinigung
paars, paarwijze paarwijze paarweise
paren (copuleren) helen, heel maken paaren (kopulieren)
het verenigen van een tweetal
verenigen hechten einen, vereinen
Tabel 4: Woordenschat van de Nederlandse scheppingslegende
Potentieel bewijsmateriaal
In een studiefase werd onderzocht welke aanwijzingen daarvoor als bewijzen geschikt zijn:
• Tussen de gehuwden werd een speciale, vertrouwelijke aanspreektitel “jij” respectievelijk
“Tu” toegepast, dat niet voor derden ter beschikking stond. Dit gebruik werd in de
Afghaanse boek “De Vliegeraar” als volgt beschreven: “Het vertrouwelijke persoonlijke
voornaamwoord tussen man en vrouw is in het Afghaans Tu (= jij) (145). De passage,
waarin dit woord in een dialoog tussen Amir en Soraya gebruikt wordt luidt in het
Nederlands: “Dank je wel!” Ik had nauwelijks de tijd om te registreren dat ze me voor het
eerst met tu had aangesproken en niet met het vormelijke shoma, want plotseling verdween
haar glimlach. De kleur verdween uit haar gezicht en haar ogen vestigden zich op iets achter
mij”.30
• Als bewijsmiddel kan men aanvoeren, dat de dualis “wut” (“wij beide”) als de frase voor de
spraakvoerder der gehuwden gold.
• “Kan dat wel iets anders zijn dan dat zij beide aanvankelijk één wezen waren, die nu streven
naar het herstel der eenheid, eens verbroken, naar de oer-voltooiing van wat nu onvoltooid
is, maar eens een geheel was. De H. Schrift zelf schijnt in deze richting te wijzen. Zij
insinueert duidelijk dat de vrouw eigenlijk niets anders is dan een lidmaat van de man.”
(111)31
• En God schiep de mens naar zijn beeld; naar Gods beeld schiep Hij hem; man en vrouw
schiep Hij hen. (Gen.1:27) ... Daarom zal een man zijn vader en zijn moeder verlaten en zijn
vrouw aanhangen, en zij zullen tot één vlees zijn. ... De Here Jezus benadrukt dit in
Matth.19:5 door te zegge dat die twee één geworden zijn 32
• In “Germania” beschrijft Tacitus, dat de Germaanse bruid haar bij een huwelijk symbolisch
naast een zwaard “een span runderen” en een “geteugeld” paard schenkt33.
• In “Germania” beschrijft Tacitus de aan de aarde gebonden godheid Tuïsto, die de eerste
mens Mannus geschapen heeft. Volgens Jacob Grimm wordt Tuïsto als androgyne gestalte
beschouwd34. Tuïsto zou kunnen duiden op een 'tweevoudig wezen' of een 'tweeling'. Ook de
lettercombinatie “UÏ” in Tuïsto duidt op een symbolische opsplitsing in mannelijk en
vrouwelijk. Ook de naam IU-piter bevat dezelfde I en U-combinatie.
• In het Engels is het woord “man” (van: Mannus) een neutrale beschrijving van de “mens”
(zonder enige specificatie van de mannelijke of vrouwelijke eigenschappen).
• Op een Iers eiland (Boa Island) bevindt zich een standbeeld “Lusty Man” van een geboeid
mensenpaar, dat mijns inziens een echtpaar symboliseert. De boeien spelen zowel in de
sculptuur als ook in de taal een grote rol, waardoor men de echtpaarvorming als een
elementair element der religie interpreteren kan.
Ook in de Romeinse cultuur werden de flamen Dialis (de hogepriester van Jupiter) en diens
echtgenote (de flaminica) door talloze rituele voorschriften aan banden gelegd. Als de echtgenote,
de flaminica, stierf moest de flamen Dialis bijvoorbeeld zijn ambt neerleggen.

30 Citaat uit De Vliegeraar – Khaled Hosseini (2003) – Uitverkoren Voetnoten - Het Concentrated Reading Project -
31 Terra Promissa – Henri de Greeve Pr. (1941)
32 Het huwelijk een verbond
33 Tacitus: Germaanse zeden 18,19,20,21
34 Wackernagel bei Hauptszeitschr. 6, 19 behält Tuisco duplex und legt es aus zwitter, wie Lachmann tuisc bimus
annimmt. ihnen stimmt Müllenhoff zu in Hauptszeitschr. 9, 261. dann aber wäre Tuisto gar nicht = Ziu. auch würde
die auffallende zwitternatur wol von Tacitus angezeigt worden sein. Deutsche Mythodologie: III. Band
De officiële etymologie van het helen, heil en hel.
De volgende etymologische informatie stamt uit de etymologiebank, die samengesteld werd door
Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2010), Etymologiebank, op http://etymologiebank.nl/ . De
kleurmarkeringen zijn door mij toegevoegd als relevante informatie in het kader van de
Nederlandse scheppingslegende. Met name de betekenis “verbinden” en “verbonden worden” en
“heilig” respectievelijk “Heiland” zijn in het kader van de hereniging opvallend.
heel bnw., mnl. heel “gezond, ongeschonden, geheel, oprecht”, naast gheheel “id.” > nnl.
geheel. = ohd. heil “gezond, ongedeerd, gered” (nhd. heil), os. hêl “gezond, onbeschadigd”,
ofri. hêl “genezen, ongedeerd, geheel”, ags. hâl “gezond, ongedeerd” (eng. whole), on. heill
“ongeschonden, ongedeerd, geheel, braaf, gelukkig”, got. hails “gezond”. Verwant met
kymr. coel “(goed) voorteeken”, wellicht ook gr. koĩlu • tó kalón (Hes.). Obg. cělu
“ongedeerd, gezond”, opr. *kailu-, -a- (kailustiskun acc. “gezondheid”, misschien ook kails -
pats kails “gezond - zelf gezond”, als drinkgroet; evenzoo komt got. hails, on. heill, ags. wes
hâl als begroeting voor) kunnen oerverwant of uit ’t Germ. ontleend zijn. - Een factitivum =
“*χaila- maken” is got. hailjan, on. heila, onfr. ohd. (nhd.) heilen, os. hêlian, ofri. hêla, ags.
hæælan (eng. to heal). Ndl. heelen heeft ee voor ei naar heel. Mnl. hêlen, heilen beteekent
behalve “gezond maken, heel maken, verbinden” ook “gezond, verbonden worden”. De intr.
bet. had ospr. hêlen = ohd. heilên “id.”. Vgl. heil, heilig, heiland35.
Heil, ’t z.n.w. van ’t bijv.nw. heel, dat oorspr. bet. ongeschonden, zonder gebreken, en op ’t
lichaam toegepast: gezond (vgl. heelen = genezen). Dit heil bet. vroeger dan ook vooral
gezondheid, geluk, voorspoed, en in Christelijken zin: zieleheil, de zaligheid (vgl. Heiland =
de Heelende, de Genezende, in het Mnl. „Ghesontmakere”). Het bijv.nw. heilig kreeg de bet.
van „sanctus” (sint), op welke wijze is nog niet duidelijk.36
heelen o.w., Mnl. helen, Onfra. heilen, Os. hêlian + Ohd. heilen (Mhd. en Nhd. id.), Ags.
hæ'lan (Eng. to heal), Ofri. héla, On. heila (Zw. hela, De. hele), Go. hailjan: van heel 1 in de
oorspronkelijke bet.
De heler, zegt men, is even slecht als de steler en men bedoelt: de medeplichtige is even
schuldig als de dader. Maar eigenlijk is de heler de man die willens en wetens gestolen goed
verbergt. Het werkwoord helen betekent dan ook: verstoppen. Het was vroeger sterk en de
tijden luidden: hal, geholen. Het voltooide deelwoord kennen wij nog in verholen en in
onverholen. Merkwaardig is dat men dit werkwoord helen in verband brengt met hel, een
woord dat dus oorspronkelijk betekende: bergplaats, bergplaats van doden en dan:
onderwereld. Helen in de betekenis: genezen is een afleiding van heel. Helen in die zin is
dus: heel maken37.
Hel, oorspr. in de Noordsche mythologie de godin van ’t doodenrijk, later dit rijk zelf; door
den invloed van het Christendom kreeg het de bet. van de strafplaats na den dood. Men
brengt het in verband met den ldg. wt. hel, hal = verbergen, omhullen. – Vgl. ons: helen;
verholen samenstelling; en ’t Mnl.: „Ic en can u (dat) niet ghehelen” = verzwijgen.38

35 heel (onverdeeld, ongeschonden); (zeer) → N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der
Nederlandsche taal – Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2010), Etymologiebank, op http://etymologiebank.nl/
36 heil (welzijn, voorspoed; redding, verlossing) → T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen
– Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2010), Etymologiebank, op http://etymologiebank.nl/
37 P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager → helen (verbergen (ook van gestolen goed))
– Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2010), Etymologiebank, op http://etymologiebank.nl/
38 T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen → helen (verbergen (ook van gestolen goed))
– Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2010), Etymologiebank, op http://etymologiebank.nl/
De Heelwegen, Heilwegen en Helwegen
Op zichzelf vormen woorden geen authentieke bewijzen voor een systematische analyse van de
Nederlandse scheppingslegende.
Zelfstandig naamwoorden, die nog steeds als plaatsnamen in gebruik zijn, kunnen naar
onderliggende symbolische elementen verwijzen.
Een van de eerste plaatsnamen, die mij binnenviel was Heiloo, dat zich als heiligdom op een
gunstige locatie in de vorm van een zandrug ontwikkeld had. Er zijn diverse Heelwegen en
Heilwegen, die zich eveneens op zandruggen ontwikkeld hebben. Een van de bekendste zandruggen
is de Halserug, die zich kennelijk in de luwte van de Veluwe ontwikkeld heeft.
Omdat de zandruggen oorspronkelijk voortreffelijke natuurlijke terpen vormden, werden deze
locaties wellicht als “heilig”beschouwd en analoog aan Heiloo respectievelijk Dinxperlo
(Dingsperloo) van een grafheuvel, een heiligdom, een gerechtsplaats (dingspel) en akkers voorzien.
De Heelweg vormde daarbij een handelsroute en heilige, religieuze kern, waar de samenleving zich
met een rechtsspel, vuursteensmidse en handelsplaats kon ontwikkelen. De vraag is of wij meerdere
kernen van dit soort kunnen registreren.

De Heelweg in Dinxperlo
In Dinxperlo volgt de Duitse grens grotendeels de Heelweg, die tot aan het trottoir aan de
overkant Nederlands grondgebied is en waarvan de huizen even genummerd zijn, en die aan
de Duitse kant Hellweg genoemd wordt, met oneven nummers.
Tussen de jaren 500 en 800 vestigden boeren zich op de hoger gelegen zandruggen in
Dinxperlo, Suderwick en de Hoge Heurnseweg tot voorbij hoeve Ormel. In die tijd was de
streek rondom het huidige Dinxperlo een waterrijk bosrijk gebied, afgewisseld door
ontoegankelijke moerassen. Dwars door dat gebied lag sinds oude tijden de Heelweg, een
handelsweg, die over die hoger gelegen zandruggen de enige mogelijkheid bood om zich te
verplaatsen.
Het is nu de vraag waaraan deze Heelweg (en in het Duits Hellweg) de naam ontleent. Was het de
wellicht de Nederlandse scheppingslegende, die de zandrug tot een handelsroute promoveerde, of
de vruchtbare aarde, die men elders op een netwerk van Heelwegen over de Halserug gevonden
heeft?

Heiloo (N.-Holland)
Heiloo is de locatie voor een heiligdom, dat op een zandrug gelegen is.
In het artikel “Heiloo is geen Heilig Bos” wordt aangeduid dat Heiloo op een soort
natuurlijke verhoging in het landschap vormt en de nederzetting op de strandwal Limmen-
Heiloo-Alkmaar sinds de Bronstijd (vanaf circa 1500 v. Chr) gebruikt werd voor rituele
doeleinden. Dit is opnieuw aan het licht gekomen in het Zuiderloo, alwaar een grafheuvel
met palenkrans op een duintje is aangetroffen.
Eerder is dit verschijnsel al in Maalwater ontdekt. Ook daar is een palenkrans opgegraven
die op een zandopduiking/duintje op de flank van de strandwal heeft gestaan. De palenkrans
in het Maalwater was iets jonger en dateerde in 800 v. Chr., dat is het begin van de IJzertijd
die op de Bronstijd volgt.
De Heelweg (Gelderland)
Heelweg is een buurtschap in Gelderland met de dorpen Varsseveld, Heelweg-Oost en
Heelweg-West.
De buurtschap is gelegen op de zuidflank van de Halserug, een 16 km lange zuidoost-
noordwest verlopende dekzandrug. Deze rug is zowel cultuurhistorisch als aardkundig van
belang.
De Heelweg werd reeds in het jaar 828 genoemd in een giftbrief. Daarin wordt Heelweg
Hellenwich genoemd.[1] 39

De Halserug
De Halserug is een 16 kilometer lange zuidoost-noordwest verlopende dekzandrug tussen
de plaatsen Zelhem en Aalten in de Achterhoek. Op de rug liggen de dorpen Halle en
Heelweg.
De opvallende dekzandrug heeft een vier kilometer lange zijtak tussen Heelweg en
Lichtenvoorde. Op dit deel van de Halserug bevindt zich het dorp Harreveld.
Het maximale hoogteverschil is ongeveer drie meter. De op diverse plaatsen voorkomende
stuifduinen veroorzaken een nog groter reliëfverschil. Op de rug bevinden zich vooral
grasland en akkerland. Op de flanken liggen open kampen en enken. Aan de voet van de rug
liggen kwelzones, zoals de Meuhoek.
Over de rug loopt een oude hanzeweg (een deel van de huidige N330) en er lopen oude
hessenwegen aan de flanken.
Gedurende het laatste glaciaal, het Weichselien, heerste er in Nederland een zeer koud
klimaat waar de vegetatie vrijwel geheel afwezig was. Er kwamen toen op grote schaal
zandverstuivingen voor. Door de wind is toen het dekzand afgezet. In het Holoceen is een
gedeelte van het dekzand opnieuw verstoven en zijn er stuifduinen gevormd. De bodems
bestaan voornamelijk uit enkeerdgronden, maar op het meest noordelijke deel worden ook
zandvaaggronden aangetroffen. 40
De Halserug is een van de meest opvallende langgerekte dekzandsystemen van Nederland
en daarmee aardkundig waardevol. [1] Het gebied is ook cultuurhistorisch van belang. Over
de rug loopt een historische weg, de Romienendiek. Voorts wordt hier een prehistorische
vuursteensmidse (een plek waar vuursteen werd bewerkt) gevonden.

Dekzandruggen
De dekzanden zijn vrij kalkarm en daardoor ontwikkelden er zich dunne podzol-bodems in
de begroeide dekzandruggen. Sinds de bronstijd werden de dekzandgebieden vrijwel overal
voor landbouw gebruikt. Soms was dit roofbouw en bleven er na enkele oogsten kale
zandakkers over, die daarna verstoven. In Oost- en Zuid-Nederland liggen veel oude essen
boven op dekzandruggen: dit zijn akkers die eeuwenlang in gebruik zijn gebleven en met
mest werden opgehoogd.
In nat West- en Noord-Nederland zijn de dekzandlagen vaak overdekt door veen, rivierklei
en zeeklei. Het dekzand komt op enige diepte in de ondergrond voor, bijna overal waar geen
rivieren of beken lagen. 41

39 Heelweg
40 Halserug
41 dekzandrug
Andere Heelwegen
Verspreid over Nederland vindt men nog andere Heelwegen en Heilwegen. Deze wegen bevinden
zich vaak in de luwte van losstaande heuvels.
Omdat de Veluwe na het smelten van het ijs voor de winden een zware schaduw vormde, vormde
zich wellicht de daarachter in de luwte liggende Halserug met het bijbehorende netwerk van
Heelwegen als de grootste dekzandrug.

Fig. 4 Heelwegen in de luwte van de Veluwe


The Origin of the Hellweg-Markers (Google-maps kaart)

Het is onduidelijk welke schaduwen bij de zandruggen bijgedragen hebben. Het kunnen
dichtbijgelegen of verafgelegen obstakels zijn.
Aan losstaande heuvels kunnen eigen in de luwte liggende Heelwegen toegewezen worden,
bijvoorbeeld:
• Heelweg, Dinxperlo, in de luwte van de 93m hoge Hettenheuvel, 7038 Zeddam
• Heelweg, Beltrum in de luwte van de 49m hoge Lochemse Berg, 7241 Lochem
• Heilweg, Westervoort en de Helstraat, 6811 Arnhem, in de luwte van de 40m hoge Drieberg.
• Helweg, De Glind, Niederlande en Hellestraat, 3811 Amersfoort in de luwte van de 36m
hoge Tafelberg
• In Salland (op de helling) de Helhuizenweg en (in de luwte) de Helweg, 7546 Enschede
• Bij Groesbeek De Hel (6561 Groesbeek) en de Helweg (6562 Groesbeek) en Helkuil (bij de
Sint Jansberg)
• de Helstraat, 5298 Liempde als gevolg van het “Laagpakket van Liempde”; eolische en
verspoelde eolische afzettingen (löss in de Formatie van Boxtel ). 42

42 Bron: Formatie van Boxtel


Overzicht van de Heelwegen met schaduwbergen
In het Duits worden de “Heilweg” of “Heelweg” meestal “Hellweg” genoemd. In Dinxperlo is deze
naamgeving zelfs duidelijk op de taalgrens zelf waarneembaar.
De volgende tabel werd al eens eerder gedocumenteerd 43, maar is nu uitgebreid met diverse nieuwe
Heelwegen:
Lössdepot of Podsol-bodem Markeringen Schaduwberg Lengte Afstand
De Helweg aan de Kuiperberg Helweg
De Sallandse heuvelrug Hellendoorn
Helhuizenweg
De Baumberger Lößinsel Westhellen, Osthellen Baumberge 2-5km
und Osthellermark (187,6 m)
De Heelweg bij Beltrum Heelweg Beltrum Lochemse berg (49m) 3,6 km 10km
De Helweg bij Nutter Braamberg (76m) 500m 2,86km

Der Heelweg bij Dinxperlo/ Bocholt, langs het Hetten- 18,4 km 20 km


Hellweg bei Bocholt gehucht Regniet en het heuvel (93m)
dorpje Keppelhof44
Sallandse Heuvelrug Hellecaterveld Lemelerberg (79) 20km
Helhoesstraat (Hengelo) 108m
Helle (in Delden) 200m
Heilweg (Westervoort) Westervoort-Duiven Drieberg (43m) 2,65 km 22 km
Helstraat, Arnhem
Helweg bij de Glind Helweg, de Glind Tafelberg (36m) 2,32 km 27km
Hellestraat, Amersfoort
Lössdepot „Borke 1“ Helweg, 46348 Raesfeld Hetten- ca. 7km 45 km
Helle, 46325 Borken45. hügel (93m)
De Heelweg bij Halserug, een 16 Varsseveld inclusief Torenberg (Veluwe, 16 km 60 km
km lange zuidoost – noordwest - Heelweg-Oost 107m)
gerichte Podsol-bedekte - Heelweg-West Hollenberg, Aalten
heuvelrug. (37m)
Heelweg in Mühlheim (D) Bij Essen (D) Hooge Hoenderberg 189 m 66km
(96m – NL)
Klever berg (99m –
D)
Sythener Hellweg (Dülmener Hellweg, 48249 Dülmen Hetten- 70 km
Lössdepot) op de 74,5 m hoge Hellweg, 45721 Haltern heuvel (93m)
Annaberg ten westen van am See Annaberg
Haltern am See (74,5 m)
Tabel 5: Lössdepots met de bijbehorende schaduwbergen
Kleurcodering: Blau : verafgelegen schaduwbergen, Geel: dichtbijgelegen schaduwbergen,
Groen: Windhellingbergen, Paars: schaduwbergen & windhellingbergen

43 in Von der Entstehungsphase eines Hellwegs in Dinxperlo-Bocholt


44 Korte geschiedenis van Dinxperlo
45 Die Zentren Der Europäischen Lößkulturen - Statistiken Zum Hellweg Als 'Lößhaldenweg' - The History of the
"Hell"-road: 2016 (Der Hellweg als Lößhaldenweg: Juni 2017)
De concentratie van wegen op en om de Halserug
De lange lijnvormige zandrug kan in de luwte van de Veluwe ontstaan zijn, maar ook tegen een 37m
hoge losstaande heuvel opgewaaid zijn. Wellicht kan men de theorie over het ontstaan van de
zandruggen in een windtunnel met een zandmodel worden getest. Daaraan kan een universiteit
gerust een paar promoties besteden...

Fig. 5 Heelwegen en Halsewegen op de Halserug in de luwte van de Veluwe


The Origin of the Hellweg-Markers (Google-maps kaart)

Heel- en Heilwegen in Duitsland


Naast de Heil-locaties in Nederland bevinden zich ook Heel- en Heilwegen in Duitsland,
bijvoorbeeld:
• Heelweg, 45475 Mülheim an der Ruhr (bij Duisburg)
• Heilweg, 76571 Gaggenau (bij Gaggenau)
• Heilweg, 79379 Müllheim (in het Rijndal in het zuidelijke Zwarte Woud)
• Heilweg, 36100 Petersberg (bij Fulda)
Samenvatting van “Over het ontstaan van de Halserug, de Heelwegen ….”
De Dietse en Duitse Heilwegen, Heelwegen en Helstraten vormen overwegend rechtlijnige
wegpatronen, die zich tijdens de IJstijd in de schaduwheuvels zoals de Tafelberg (36m), de
Amerongse Berg (69m), de Hettenheuvel (68m), de Hooge Hoenderberg (96m) en de
Aardmansberg (100m) hebben gevormd.
Een groot deel van deze He(e)lwegen oriënteert zich aan de noordwester winden, die zich
merendeels in Duitsland bij Haltern am See en de Sythener Hellweg focusseren.
Deze these hangt af van de vergelijking van de ligging van de 5 tot 6 kleinere
dekzandruggen met “Heelweg”-patronen met de grootste dekzandrug Halserug met het
grootste “Heelweg”-patroon. Normaal gesproken bedraagt de extra zandlaagverhoging op de
dekzandruggen circa 1-3m hoogteverschil.
Waar Helwegen geregistreerd staan kan men soms, maar niet altijd op vruchtbaar akkerland
(löss) rekenen. Het netwerk der Heelwegen kan echter ook als “heilige wegen” of
handelswegen opgebouwd zijn.
Waarom deze wegen “heil”, “heel” of “hel” genoemd worden is nog onduidelijk. Wellicht
hangt de naam “heil” of “heel” samen met het “helen” in de betekenis “gezond maken”.
De Nederlandse “Heelweg”-namen kunnen alleen in Zuid-Limburg gecorreleerd worden met
de “Hel”-betekenis, die met de Belgische en Franse “Enfer”-namen overeenkomt. In Noord-
Nederland zijn de namen overwegend gebaseerd op “Heil” en “Heel”46.
Deze theorie is in fasen ontwikkeld en gedocumenteerd in:
• 03.03.2018 Over de etymologie van de Hel-namen (Heelweg
• 6.03.2018 Het ontstaan van een Heelweg tussen Dinxperlo en
• 8.3.2018 De oorsprong van de Heelwegen op de Halserug,
• 13.3.2018 De Helwegen als leemwegen
• 16.03.2018 Over het ontstaan van de Halserug, de Heelwegen
• 23.3. - 28.3.2018 De Lössgebieden in Midden-Europa

Overzichtskaarten met betrekking tot de Helwegen


Drie kaarten staan als interactieve Google-maps kaarten openbaar ter beschikking (in de volgorde
van het ontstaan) :
1. “The Hellweg as a map of European loess-deposits”, hoofdzakelijk ter documentatie van de
Duitstalige “Hellweg”-markeringen.
2. Rue d'Enfer Map, hoofdzakelijk ter documentatie van de Fransstalige “Rue d'Enfer” en “Rue
de l'Enfer”-markeringen.
3. The Origin of the Hellweg-Markers and the Löss-Deposits en Heelweg, Heilweg, Hellweg-
labelled locations, hoofdzakelijk ter documentatie van de Nederlandstalige “Heelweg”-,
“Heilweg” en “Helweg”-locaties met de bijbehorende schaduwbergen. In deze kaart zijn de
namen van de Zuidlimburgse Hel-locaties slechts in geringe omvang gedocumenteerd,
omdat deze nauwelijks vergelijkbaar zijn met de “Heelweg”-, “Heilweg” en “Helweg”-
locaties, die op de schaduwbergen afgestemd zijn.
4. Heelweg, Heilweg, Hellweg-labelled locations (Google-maps kaart)
5. Beauce (Lössafzettingen in Frankrijk)

46 16.03.2018 Over het ontstaan van de Halserug, de Heelwegen


Andere “Heel”-namen, die niet van “helen” afgeleid worden
In Zuid-Limburg en in de Belgische lössgebeden (→ de gouwen: Haspengouw en Henegouwen) is
het aantal lössdepots zo groot, dat het aantal Hel-markeringen onoverzichtelijk wordt. Een
toewijzing van de schaduwheuvels is in het zuiden en ook in België vrijwel onmogelijk.
De Hellegaten te Roermond kunnen als graafputten voor leem of vruchtbare lössbodem gediend
hebben.
Bekende Hel-markeringen zijn de Helpoort en de Helstraat in Maastricht. Verder is er in Zuid-
Limburg nog de plaatsnaam 6281 BR Helle, de Helberg en de Helstraat, 6131 CZ Sittard.
Daarnaast zijn er in Zuid-Limburg veel “Hollewegen”, die de holle vorm ontlenen aan de enorme
lössdepots, die in de zachte lössbodems de uitholling van de wegen toelaten.

Heelsum (Gelderland)
Heelsum is een dorp in Gelderland. De naam Hellessem komt in de 11e eeuw al voor. De naam laat
zich ’t best verklaren als ‘bewoning bij het hoogteverschil’ (‘Helle’ als in ‘helling’) [2] De
eerstgevonden sporen van bewoning stammen echter uit de 14de eeuw. Niet ver van de kerk is een
graf gevonden uit de 6de of 7de eeuw en enkele grafheuvels uit latere tijd.

Heel en Panheel (Limburg)


Heel heette in de Romeinse tijd Catualium. De belangrijkste straat, de Heerbaan, heeft zijn naam te
danken aan de Romeinen. Indertijd was die weg onderdeel van de doorgaande route op de linker
Maasoever tussen de hoofdplaatsen Tongeren en Nijmegen. De weg werd onder meer gebruikt door
Romeinse soldaten. De plaatsnaam Catualium veranderde in de loop der eeuwen in Hathualium,
Hethelium, Hethele, Hedele en in 1650 in Heel.[1]. De eerste schriftelijke vermelding van het
huidige dorp is van 1202.

Heiligenbergerbeek (Gelderland-Utrecht)
De Heiligenbergerbeek (vroeger: Lunterse Beek) begint ten noorden van Woudenberg en stroomt
naar Amersfoort. De beek is 8 kilometer lang. Het Heiligenbergerbeekdal heeft een oppervlakte van
300 hectare. De beek ligt op de grens van de Gelderse Vallei en de Utrechtse Heuvelrug. De beek
ontleent zijn naam aan het landgoed Heiligenberg, één van de landgoederen waardoor en waarlangs
de beek stroomt.

Heiligerlee (Groningen)
Heiligerlee47 (tot ongeveer 1800 Hiligerlee) is een dorp in Groningen en kan analoog aan Heiloo op
een hoogte (-loo) als nederzetting ontstaan zijn.
Het dorp ligt op een van de hoogste toppen, garsten, van het Schiereiland van Winschoten. Een
garst of gast is een dekzandrug of grondmorenerug in het landschap, waarop akkercomplexen of
dorpsweiden te vinden waren.
Het klooster van Heiligerlee werd volgens een kloosterkroniek gesticht in 1231 te Asterle. De
uitgang -lee of -loo verwijst vermoedelijk naar een waterloop (-lee, leek, lits of lethe) of een beboste
hoogte (-loo). De naam Asterle of Asterlo (1289) betekent 'Oosterlee'. In 1391 wordt gesproken van
Hilligen Lee en Heliger Lee, omstreeks 1498 van dat Clooster to Hilligerlee, omstreeks 1580
Hilgerlohe.

47 slag bij Heiligerlee


De etymologie van de Heelwegen en Heilwegen
Na een lang beraad blijft het onduidelijk hoe de etymologie van deze “heel”-namen en “heil”-
namen ontstaan zijn. Tot de opties behoren:
• De weg rond of naar een “gezond” grondgebied, dat de bevolking als lössbodem of Podsol-
bodem een vreedzame en stabiele samenleving garandeerde.
• De symbolische éénwording van de mens, die in de voorhistorische religie als “heling”
beschouwd werd.
• De heilige weg, die op de door een godheid opgeworpen zandwallen de bevolking ter
beschikking gesteld werd.
• De helweg, die voor begrafenissen en als toegang tot de onderwereld gold (en eventueel
later tot een Heelweg of Heilweg verbasterd werd).
• De helweg, die eventueel na de invoering van het Christendom (voor een Heelweg of
Heilweg) als naam voor een duivelse afgoderij opnieuw vastgelegd werd.
Samenvatting
Plato laat Aristophanes een inspirerende mythe vertellen over hoe we als mensen eens als één
wezen bestonden, maar wegens onze overmoed door Zeus als man en vrouw in twee helften werden
verdeeld. Sindsdien zwerven we over de aarde, op zoek naar onze andere helft, waar we ons mee
willen verenigen om weer “heel” te zijn.
Op een eiland (Boa Island) bevindt zich een standbeeld “Lusty Man” van een geboeid mensenpaar,
dat mijns inziens een echtpaar symboliseert. Dit beeld bevindt zich op een verafgelegen en eenzaam
Iers eiland, dat lang geleden een heiligdom der Druïden is geweest. De gezichten zijn van elkaar
afgewend en zij kunnen elkaar niet in de ogen zien. Ook in de sculptuur van Roquepertuse zijn
gezichten zijn van elkaar afgewend en kunnen de personen elkaar niet in de ogen zien.
Symboliseren de sculpturen van Boa Island en Roquepertuse de kogelmensen uit het Symposium
van Plato? Zoja, dan kan Nederland wellicht evengoed als Griekenland, Frankrijk en Ierland over
een Indo-Europese scheppingslegende beschikt hebben.
Dit thema is het onderwerp van de gepresenteerde studie, die A-I-Ω-klinkersstructuren der Europese
alfabetten vergelijkt en het sleutelwoord ᚠᚢᚦ (“Futh”) van de Futhark isoleert.
In dat sleutelwoord ᚠᚢᚦ is de eerste letter een universeel symbool digamma, dat ook een naast een
“f” en “v” ook een “w”, “y” of “u” kan representeren. Omdat de runen in twee leesrichtingen
afleesbaar zijn, kunnen wij ᚠᚢᚦ als “Tuw” en “wut” lezen, die in Vergeten woorden | Taaldacht als
de naam voor de Germaanse Oppergod “Tuw” respectievelijk persoonlijk voornaamwoord “wut”
van de eerste persoon dualis gedocumenteerd worden.
De boeien spelen zowel in de sculptuur van Boa Island als ook in de taal een grote rol, waardoor
men de echtpaarvorming als een elementair element der religie interpreteren kan. Het touw en het
twijnen golden als symbolen der verweving van de samenlevende mensen. De boeien
symboliseerden het huwelijk en de wetgeving, waarmee de samenleving bijeengehouden werd.
Inhoud
Introductie........................................................................................................................................2
Scheppingslegenden.........................................................................................................................3
Plato's Symposium......................................................................................................................3
De “Lusty Man” op Boa Island...................................................................................................3
De Hermes van Roquepertuse.....................................................................................................4
De Bijbelse Genesis....................................................................................................................4
Alfabetten.........................................................................................................................................5
De individuele mens is slechts een halve mens...............................................................................6
De godennamen Tuw en Tij.............................................................................................................7
Runenschriften.................................................................................................................................7
De transliteratie van het sleutelwoord ᚠ · ᚢ · ᚦ................................................................................9
Het ontwerp van het Gotische alfabet............................................................................................10
Het elementaire op V*T(hor) baserende woordenboek.................................................................11
De etymologie van het helen (als “aaneenhechten” van man en vrouw).......................................12
Een vergelijking met de Duitse taal..........................................................................................13
Potentieel bewijsmateriaal........................................................................................................14
De officiële etymologie van het helen, heil en hel.........................................................................15
De Heelwegen, Heilwegen en Helwegen......................................................................................16
De Heelweg in Dinxperlo.........................................................................................................16
Heiloo (N.-Holland)..................................................................................................................16
De Heelweg (Gelderland).........................................................................................................17
De Halserug...............................................................................................................................17
Dekzandruggen ........................................................................................................................17
Andere Heelwegen....................................................................................................................18
Overzicht van de Heelwegen met schaduwbergen....................................................................19
De concentratie van wegen op en om de Halserug...................................................................20
Heel- en Heilwegen in Duitsland..............................................................................................20
Samenvatting van “Over het ontstaan van de Halserug, de Heelwegen ….”...........................21
Overzichtskaarten met betrekking tot de Helwegen.................................................................21
Andere “Heel”-namen, die niet van “helen” afgeleid worden.......................................................22
Heelsum (Gelderland)...............................................................................................................22
Heel en Panheel (Limburg).......................................................................................................22
Heiligenbergerbeek (Gelderland-Utrecht)................................................................................22
Heiligerlee (Groningen)............................................................................................................22
De etymologie van de Heelwegen en Heilwegen.....................................................................23
Samenvatting.................................................................................................................................24

Related Interests