You are on page 1of 583

Walafrid Strabon (0808?-0849). Walafridi Strabi,... Opera omnia... nunc primum in unum coadunata, accurante J.-P. Migne,.... 1852.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGM:

CURSUS COMPLETUS
srve
BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, DNIFORMIS, GOMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRUM, DOGTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM


QUl
AB MVO APOSTOLIGO AD INtfOCENTII III TEMPORA
FLORUERUNT;
RFCUSTO CHKONOLOGIOA
OMNIUMQUJE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLHLETRADITIONISPER DUODECIMPRIORA
ECCLESIJE S^ECULA,
JUXTAEDITIONES ACCCRATTSSIHAS,1NTERSE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANCSCRIPTTSCOLLATAS,
PERQUAMDILIGF.NTER CASTIGATA',
COMMBNTARHS
DISSERTATIONIBUS, LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINF.NTER Il.HISTRATA ;
OMNIBUSOPBSUBUSPOSTAMPLISSIMAS EDITIONESQVMTRIGUS NOVUSIMIS S.OCULISDEBE.NTUR^BSOLUTAS
DETF.CTIS,AUCTA ;
INDIC18CSPARTICULARIBUS SINGULOS
ANALVTICIS, SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOMENTI
SCRSEQUENTIBUS, DONATA ;
CAglTCLlSINTRAIPSUM TEXTCM RITEDISPOSITlj, NECNON El TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEH
SUPF.RIOREHDISTINGUENTIBUS
SUBJECTAHQUE MATERlAM SIGNIFICANTIBUS,ADORNATA ;
OPERIBUS CUMDUBIIS TUMAPOCRYPHIS, ALIQCA VEROAUCTORITATE 1NORDINE ADTRADITIONEH
ECCLF.SIASTICAM
POLLENTIBUS. AMPLIFICATA ;
DCOBUS INDICIBCSGENKULIBUS LOCUPLF.TATA
: ALTF.ROSCILICET REKUM, QUOCONSULTO, QUIDQUID
UNUSQUISQUEPATKUM 1NQUOPLIHET THEMA SCRIPSERIT UNO1NTUITU Al.TEUO
CONSPICIATUR',
SCRIPTURA;SACR./E. E\ QUOLECTORl COMPERliiE SIT OBVIUM QUINAM PATRES
ET IN QUIBUSOPERUM SUORUM I.OCISSINGULOS SINGULORUM LIBRORUM
SCRIPTUR/E
TEXTUS CfMMENTATI SINT.
IDITIOACCCRATISSIMA,CJETERISQCEOMNIBUSFACILE ANTEPONENDA, Sl PEIIPENDANTCR : CHARACTERCM NITIDITA»
'
CHART.E QUALITAS,INTEGRITAS TEXTUS,PERFECTIO CORRF.CTIONIS, OPERUM HECUSORCM TUMVARIETAS
TUMNUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAMCOMMODA SIBIQUE1NTOTO OPEHIS DLCUIISUCONSTANTEJt-^.
PRETII
SIMH.IS, BKIGUITAS, ISTACOLLF.CTIO,
PRJESERTIMQUE UNA,MSTHODICA ET ClIRONOLOGIC/7 IM/}\
SEXCENTORUM FRAGMKNTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC 1LL1C SPARSORUM/ /^"X%^\
PRIMUM AUTEM1N NOSTRA BIBLIOTHECA , EX OPERIBUS AD OMNES <£TATES , I • / tf) \&»\
LOCOS,LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADU.NATORUM. j "^ Y£\
SERIES SECUNDA, 1
1N QUA.PRODEUNTPATRKS,DOCTORES SCRIPTORI^QUE ECCLESI^fiLATINi«\ '
AGUbUORIOMAGNOADINNOCENlllMIII.
Slccurante 3«SV« SDttgne,
BIBLIOTHECA CLEII DHITERIX,
SiVE
CCRSUUM
COMPLETORCMIN SINGULOSSCIENTI^E
ECCLESIASTIC-E
IUMOSEDITORE.

PATROLOGIA
BINAEDITIONETYPISMANDATA —
EST, ALIA NEMPELATINA,ALIAGRJECO-LATINA.
VENECNTMILLEFRANCISDUCENTAVOLUMINA EDITIONISLATINYE
; OCTINGENTIS
ET
MILLETRECENTA — MEBELATINAUNIVERSOS
GR<«CO-LATINJE. AUCTORESTUMOCCIDENTAI.ES,
TUM
OBIENTALES
EQUIDEMAMPLECTITUR; HI AUTEM,IN EA, SOLAVERSIONELATINADONANTUB.

PATROLOGI^E TOMUS CXIV.


WALAFRIDI STRABI TOMUS SECUNDUS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EpiTOREM,


W VIADICTAD'AMBOISE,PROPEPORTAMLUTETI^ PARISIORUMVULGOZ)
.EiVFJE/lNOMLNATAM
SEU PETIT-MONTROUGE.
1852
SACULUM IX.

WALAFRIDI STRABI

FULDENSIS MONACHI

OPERA OMNIA

EX EDITIONEDUACENSl

IT COLLECTIONIBUS MABILLONII, DACHEBII, GOLDASTI, ETC.

NUNC PRIMUM m UNUM COADUNATA.

ACCURANTE J.-P. MIGNE,


CLERl UNIVERS7E,
BIBIilOTHlBGJE
SIYE
CUSSUUMCOMPLETORUM
IN SINGULOS RAMOSEDITORE.
SCIENT1J3ECCLESIASTICJ3

TOMUS SECUNDUS.

VENEUNT2VOLUMINA14 FRANCISGALLICIS.

EXCUDEBATCR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


!NYIADICTAD'AJIfBO/SE,PROPE PORTAMLUTETIJEPARISIORUMVULGOVENFER NOMINATAM
SEU PETIT-MONTUOCGE.
1852;
ELENCHUS

OPERUM QtLE IN HOC TOMO CXIV CONTINENTUR

WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MONACHUS.


(Operum primie partis continuatio^
Sequitur Glossa ordinaria CoL 9
Expositio in viginti primos> psalmos. 751
Epitome Commentariorum Rabani in Levitictim. 795
Homilia in initiutn Evangelii S. Matthaei. 849
Expositio in quatuor Eyangelia. 861
Picltfrae historiarum novi Testamenti. 915
De ecclesiasticarum rerum exordiis et incrementis. 919
De subversione Jerusalemi 965
WALAFRIDIOPERUMPARS SECUNDA.—HlSTORICA.
Vita S.
Galli abbatis. 975
Vita S.
Othmari abbatis Sangallensis. 1029
Vita S.
Blaitmaici abbatis. 1043
Vita S.
Mammee monachi. 1047
WALAFRIDI OPERUMPARSTERTIA. — CARMINA.
De visionibus Wettini. 1063
;
De singulis festivitatibus anni. 1083
De Natali Domini. 1085
De Agaunensibus martyribus. 1085
De Maria virgine. 1089
Versus in Aquisgrani palatio editL 1089
Versus de rebus diversis. 1108
Walafridi Horlulus. 1119
ApPENDIX.
Carmen de S. Michaele. 1130
Epilaphium Geroldi comitis. Ibid.
Vita metrica S. Leodegarii. lbia\

£i typisMIGNK,au Petit-Momrouge.
WALAFRIDI STRADI

FULDENSIS MONACHI

OPERUM PRIMJE PARTIS CONTINUATIO.

SEQVJTVR

GLOSSA OllDIAAUIA.

PROPflETIA JEREMIJl.

PROLOGUS HIERONYMIIN JEREMIAM. J^ VERS.6. — A, a, a, DomineDeus. Detestatur offl-


(Vide Operum ejus lomo IX, col. 847.) cium quod pro aHale non poiest sustinere. Eadem
PR^EFATIO verecundia, qua Moysesgracilis et tenuis vocis so
ille quasi magnac ei robustse setatii
Hfficinterpretatio Hieronymi est. Si quid in ea mo- esse dicit; sed
huic venia datur, qui vere-
verit, secundura Hebrajos codices exploretur. Alia corripitur, quasi puero
est Septuaginta interprelum Ecclesiis usitata : quae, cundia et pudore decoratur.
nonnulla aliter habeat in Hebraeis VERS.9. — Et misit, etc. (ID.)Notandum quod hic
quamvis quain
codicibus invenitur, lamen utraque, id estsecundum manus Dei mitlilur, etc, usque ad ut confidenliam
Septuaginta et secundum Hebraeam, aposlolica au- accipiat praedicandi.
ctoritate firmata est. Non errore neque reprehen- {ID.) Quatuor trislibus duo laeta succedunt, etc,
sione superiori, sed cerlo consilio Septuagima non- usque ad el propinare jubetur omnibus nationibus.
nulla aliter dixisse vel contexisse intelliguntur. VERS.II. — Virgam vigiliarum. (ID.)Virga vigi-
Quod ideo prsemonemus, ne quisquam alteiam ex liarum, etc, usque ad resurreclione Domini floruisse
altera velit cmendare : quod singulorum in suo ge- narratur.
VERS.13. — Et facturh est. Gradatim peccante»
nere veritas observandj est.
B corripiuntur; qui noluerunt, percutiente virga, cor-
ARGUMENTUM.
rigi vel emendari, mittunlur in ollam succensam, de
Jeremias Anaihotites, qui est viculus tribus a
qua plenius Ezechiel.
Hierosolymis distans millibus, apud Tbamnas in OUamsuccensam.Hinc Dominus ad Job dicit, elc,
a
jEgypto populo lapidibus obrulus occubuit. Jacet usque ad sed haec violenta et prava interpretatio
vero in eo loco sepultns, quo dudum Pharao rex ha- est.
bitaverat. El quoniain postulatione sua defugatis ab VERS.I-i. — Habitatores terrm. De quibus in Apo-
eodem loco serpentibus, iEgyplios a tactu aspidum
calypsi, etc, usque ad et Petrus : Electis advenit
facit esse securos, magna eum ibi religione ^Egyptii Ponli, Galalim,
Cappadocim,Asimet BithynicB.
veneranlur. VERS.17. — Tu ergo accinge, etc (ID.)Job quoque
CAPUT PRIMUM.
praecipitur, etc, usque ad sed civitatem totam quse
VERS.1. — VerbaJeremice.(HIER.)LXX: Verbum super montem posita latere non potest.
Dei, quia verba Jeremise verbum Dominiesl. VERS.18. — Et in columnam.De qua Apostolus :
VERS.2. — In diebus, etc. (ID). Mirabilis Dei cle- Columnaet firmamentumveritatis (I Tim.). Et Petrus
mentia. Jam caplivitate vicina, et Babylonio exercitu et Jacobus et Joannes qui putabantur esse columnm
vallante Jerusalem, nihilominus populum ad poeni- C Ecclesim,et Paulo et Barnabaedederuht dextras com-
teniiam vocat, mallens servare conversos quam per- munionis.
dere delinquentes. Regibus Juda. (ID.) Si quando reges Juda, etc,
VERS;5. — Priusquam le. Non quod anle conce- usquc ad in Domino speret ut vincat.
plionem fuerit, ut hxretici suspicantur; sed quia
CAPUT II.
praescivit eum Dominus fulurum, cui facienda jam
facla sunl; qui vocat ea quae non sunt tanquam ea VERS.2. — Adolescentiam.(HIER.)Plenius hoc in
quse sunt. Ezechiele legitur ubi sibi Dominus Jerusalem malri-
PATIIOL. CXIV. 1
11 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA 12
monia copukt, el sub persoua uxoris, suis jungit am-. A VERS.19. — Arguet te matilia lua. (ID.) Nota
plexibus. Sive ut ardenliorem monstret affectum, quod malilia et praevaricalio, etc, usque ad quia
puellam eam et desponsalam vocat. Quo enhn non- dereliquit DominumDeum spum.
dum potili sumus, ardehtius appelimus. VERS.20. — A smculo confregisti. (ID.)Potest hoc
VERS.3. — Omnesqui devorant. (HIER.)Siculqui ad eum dici, etc, usque ad el faciuui divaricare pe-
primitias devorant, elc, usque ad piimitise debenlur des suos omni transeunti.
sacerdotibus, non hostibus. VERS.21. — Vineam electam. In Hebraeo, sereth,
VERS.i. — Israel. (ID.)Ulruraque nomenponitur, quod genus est vitis oplimae , de cujus sarculo plan-
Jacob et Israel, non secundum duas et deccm tribus, lavit Israel, et miratur quomodo semen verum
sedjuxla omnem populum, cum ipse Jacob poslea et elecla vinea in amaritudinem versa facla sit aliena.
diclus sit Israel. Quomodoergo conversa es ? Nullus securus sit si
VERS.5. — Quid invenerunt patres. Oflensaindtcit plahlatio, elc, usque ad si perniaiisert in eo quod
Deus a palribus faclam, tion quod pec.cata patrum ii- plantala est.
liis imputenlur, sed.quia filii babenles similitudjnem VERS.22. — Borilh. <Ii>.)Ipsum Hebrseum.LXX
palrum, et suo el parentum scelere pnniuutur. Pro- vero herbam fulloiium, quaein Palaestinain humidis
pler sanclos patres filiorum miserelur Deus. JJ et virenlibus nascitur locis, el ad lavandas sordes
VEBS.6. — Neque habitavit homo. (ID.)Qui sem-. eamdem viin liabet quam et nitrum.
VERS.23.— Videviusluas,idest respice convallem
per ad majora festinal, e!c, usque ad sed cerlanien
et incertus exilus futurorum. filiorum Ennonj quae Siloe fontibus irrigatur, ibi
VERS.7. — El induxi vos, quasi diceret: Pro la- cernes delubrum Baal, quem relicto Deo coluisli.
bore durissimi itineris, elc, usque ad et hxrediiatem VERS.25. — Prohibe pedem luum. Pascha fa-
ilKus abotninabilem faciinus. , xturi, etc, usque ad quae deberent evangelico-pede
VERS.10. — Cethim. (ID.)Cetliim, vel Italise scili- calcari et conteri.
VERS'.27.—Verlerunt. Projicientes sermones meos
cet.vel occidentalium parlium, quia JudaeaeCyprus
retrorsum. Quando enim magister praecipit, etc, us-
jnsula, in qua urbs hujus noniinis vicina est, de qua
Zeno pi-inceps Stoicorum. . 4 que ad sed tumorem animi indicant gestu corporis.
VERS.28. —Secundum numerum. Vel eosdem, ve!
Et considerate. (ID.) Possumus contra eos hoe dr-
civitates colebant deds, ut -nec iii
cere, qui majori sludio sequunlur vitia quam virtu- diversos, singulae viderentur habere consensum; sed pugnalis
les, quibus dicitur : Humanum dieo propler infirmi- impietate
talem carnis vestrm; sicut exhibuistis membra vestra contra se superslilio, erronem sequeretur diversum.
immundkim Q VERS.29. ~* Quid vullis? Prona est ad excusalio-
sfirvire etiniquilali ad iniquiiatem (Rom. nem suihumana
perversilas: elqUodmeritosustine:,
vi), etc sibi injusle videtur sustinere.
VERS.11. — Populus meus. Velutanthropophor- VERS.30. — Filios vestros. Ut plagis filiorumdi->
niiloe, qui occasione hujus testimonii: Faciamus ho- scerelis, quod austeriori curandi esselis medica-
minem ad imaginem et similitudinem (Gen. i), im- ntine, et ne forsitan diccretis, peccanles corripere
jnensam et simplicem divinitatis substairtiam linea- noluisti. .
mentis noslris et humana figurationc compositam VERS.31. — Videieverbum Domini. Moysesvide-
pertinaciter contenduut. bat vocein Domini. Et Joannes apostolus verbum
VERS.12. -^-Qbstupescite,coeli.(ID.) LXX : Obstu- Dei se vidisse et attreclasse dicit.
puit ccelum, etc, usque ad et lam cceli quam cceium VERS.32.—Nunquidobliviscetur?(lD.)Ornamentum
eodem dicuniur nominc, ul Thebae, Alhenac. guum perdil qui a Domino recedit, et intelligentiam
VERS.13.— Me dereliquerunt. Qui prseceptumdedi doctriuae, quae signiDcatur in peclore : Unde, Joan^
dicens : Ego sum DominusDeustuus qui eduxi te de nes suprapeclus Domini in caenarecubuit(Joan. xui),
terra MQgpti. Et secundum quod in eodem loco scri-' el sacerdotibus inter caetera servatur pectusculum
pium est :.Nqn sinl tibi dii alieni in conspectumeo, D victimarum. —
VERS.34. In omnibus. Istis, sive sub omni
pro quo secutus est daemones.
Fontem aqum vivm. (Ip.)Fons perpeluus est el vir' isia quercu alia liltera ; Hebraum enim et quercum ,et
lales habel aquas. Cisternaeetlacus de lorreutibus et' frondibiis significat. In amoenis aulem locis, umbra et,
immolabant.
aquis turbidis complenlur impluviis. • — Ei dixisti. His uteudum est apud
VERS.33.
VEBS.15. — Nunquid servtu. (ID.) EX hoc loco- h eos, etc, ad non lugere, sed excusationes prae-
Judae in superbiam elali, elc, usque ad Malediclus1 lendefe. usque
Chanaani, servus erit fratribus suis (Gen. ix). ' Fxce
egojudiao. (ID.) Audlal baeresisnova ex ve-
f?qones,^Secuudum anagogen, leones jnlelligi- teri, iram Dei esse yel nolle peccatuin
inus, etc, usque.ad Omnes adulteranlesquasi cliba-- " bumjliter confiteri, sed maximam,
nus corda eorum (Osee vn). ' VERS.56. — Et ab iinpudenterjactare justiliam.
VERS.16. — Usque ad verticem. Secundum illud :: AHgypto.Ut ^Egyptiorum im-
etc, usque ad increpanlur ergo quia, reljcto
A planta pedis usque ad verlicem, elc, usque ad quii pelum, Deo, spem iuhominibuS ponunl.
puritatem.Ecclesise&uapoUuuut lurpitudine. VERS,37. — Super caput tuum. (ID.) More lugen-'
1S GLOSSA ORDINARIA.— PROPHETIA JEREMI^. 14
tium, ut Thamar ab Amnon corrupta cinere caput A hoc complelum esse, elc, usquead Nisi Dominut
sparsit, et manus supra posuit, et ita reversa est in ' sabaolh reliquisset nobh semen, sicut Sodoma esse-
domum suam. mus, et similesGomorrhmfuissemus(Rom. ix).
GAPUT III. VERS.16. — Cumque multipHcali fueritis. (ID.)
VERS.1.— Vulgo dicitur : si dimiseriu Ecce de Alii hoc ad finem temporum referunt, etc, usque
fornicata et relicla muliere, etc, usque ad quanlo ad sed spiritualem cibum sectabuntur.
conlemplus adhuc vocare non dedignatur. VERS.17. Vocabunt. Qui olim dicebaut, Qni sedes
Si dimiseritvir. (HIER.)HOCdicere possumus adver- super Cherubim, manifestare (Psal. txxix), etc. In-
suscos, qui fidemDominirelinquentes et hoereticorum ter duo Cherubira in propiliatorio Doiuini majeslas
erroribus irrelili post multas fornicationes et decep- apparebat, el loquebatur Moysi et sacerdotibus, sed
tionem suarum animarum, simulant se reverli ad modo ajiter tempore fidei.
pristinam veritatem, non ut deponant venena pee- VERS.18. — ln diebus illis. floc proprie in Chri-
loris, sed ut insinuent aliis. sti adventu completur, cum duodecim tribus simut
T« autemfornicataes. Sive: Habuislipasloresmul- Evangelio credunt, et terram aquilonis relinquunt et
tos in offensionem tui, ut Deum scilicet offende- diaboli imperium.
res; et qui magisiri esse debuerant, ut alios ab B VERS.19. — In filios. (HIER.)In numero filiorum
omni errore prohiberent, auctores impietatis exstite- quidegentibuscrediderunt. Quotquotenim receperunt
runt. eum, dedit eis potestalem filios Dei fieri (Joan. i).
Tamen revertere. Si revertebaris ad me, dicit VERS.20. — Mulier amatorem. (ID) Semel mista,
Dominus. Arguit impudentiam meretricis, quaepost videns eum , etc, usque ad conlenipsit Dominum
adullerium audet reverti ad virum. Salvatorem, in perniciem suam.
VERS.2.—Leva oculos tuos. Juxta anagogen: VERS.21. — Vox in viis audita est. Libenter su-
His qui lwerelicos errores deserere se promittunt, scipit Dominus poenitentem, occurrit filio inopia et
praecipilur ut levent oculos in direclum. Nisi enim squalore confecto, prislinis vestibus induit, gratiam
recla viderint, pristinam pravitatem damnare non reddit revertenti, si tamen cum ploralu et ululatu
possunt. redeat adpatrem.
Quasi latro. Sicut solent lalrones ad vesperam,- VERS22. — Averswnesveslras. Alii conversiones:
etc, usque ad et descendentibus de Jerusalem in quamvis propria voluntate ad eum convertamur,
Jericho obsidel vias. nisi lamen ille nos traxerit, et cupiditalem noslram
VERS.5. — Frons mulieris. (ID.) IIoc possumus suo praesidio corroboraverit, non possuraus esse
dicere de haereticis qui in erroribus suis gloriantur. ^ salvi. Intelligimus, et de populo Judaeorum ad eum
Quia supra dixit : non peccavi, arguit eam ut mulie- revertente, et de haerelicis qui Dominum dereli-
rem procacem quae ad nulium declinare erubescit. querunt.
VERS.4. — Dux virginilatis mem tu es. Nunquid VERS.25. — Dormtemus. Vox Israel, qui Deum
irasceris tn perpetuum, etc, usque ad tanto miserior suum non audivit et haeretici poenitentis. Pars enim
meretrix quae non vult recipere sanilatem. est salutis peccata nosse et confileri; unde : Dic
VERS.6. — Nunquid vidisti quw fecerit? (ID.) Fa- tu prius iniquitates tuas, ut justificeris (Ibid.).
cil comparationem, elc, usque ad et boc est qnod CAPUT IV.
dicil: Nunquid vidisli qumfecerit ? VERS.1. — Si reverteris. (HIER.) Septuaginta :
Adversalrix Is/ael. (ID.) Sub figura duarum soro- Si conversus fuerit Israel, ait Dominus, ad me con-
ruin loquitur quae de una stirpe Abrahae, Isaac et vertatur. Alia liltera, converteris, id est, si salutem
Jacob, sunt generatac. Priorem adversatricem vocat, desideras, et te peccasse dicis, plene convertere, id
qnae staluit in Dan et in Belhel vitulos aureoS, est, quem negasti crede. Si abstuleris. Patel, quia
VERS. 7. —Et vidit. (ID.) Aliorum tormenta, quando movemur et dicimus: Mei autem
pene moti
aliorura remedia sunt, etc, usque ad et ad zelum n sunt pedes, pene effusisunt gressusmei(Psal.
LXXII).
et aemulalionemDomini collocalum. Non ex imbecillitale naturae hoc patimur, sed quia
VERS.11. — Juslificavit animam. Justificata est contra Deum offendicula et idola uostra ponimus.
Sodoma soror tua ex te. Et alibi : Descendithic ju • VERS.2. — Et jurabis, vivit, ctc. (ID.) In sug-
ttificulus in domumsuam ab itlo (Luc. xvm). gillationem , scilicet mortuorum deorum, per quos
VERS.12. — El non avertam faciem. Unde : jurat omnis idololatra.
Avertefaciemtuam (Psal. L), etc, usquead dequibus Novate. (ID.) Eradicanuo vepres et senles, etc,
vere dicilur: Qui devorant populum meum sicut usque ad non potest animus xrumnis mundi plenus
escam panis. semen Dei suscipere el fructum facere. Circum-
VERS.13. — Verumtamen scito. Quasi dicat, cum cidimini. (ID.) Viro Juda et habitatoribus Jerusalem
misertus fuero tui, non te juslum pules; sed semper praccipilur, ut deserant occidentem litteram, et
memenlo iniquitatis tuaeet superbiae colla dimitte, sequantur vivificantem spiritum. Neforte.
(ID.)Monet
ut qui per arrogantiam offendisli, per humilitateia et praedicit, ne facere compellatur quoc in Ninivitis
placaie Deura possis. probamus, quibus est praedicta senlentia, ut imnii-
VERS.14. — Convertimini. (HIER.)Judaci mitant nentem lurorem declinarent oosnitentia.
15 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 16
VCM. 7. — Aseendit leo. (HIER.) Si quis fautor A Judaeae loquitur. Tribus enim.Dan juxta Libanum
est aut auctor perversorum dogmatura, de eopolest monlem el urbein quae nunc Paneas dicilur, aqui-
dici, aseendit leo de cubili suo, etc lonem respicil, unde venturus Nabuchodouosor. De
Et prmdo. De quo dicitur, Omnium inimicorum monte. Post tribum enim Dan succedit terraEphraim
suorum dominabitur (Psal. ix). Qui gloriatur dicens: per quam venilur in Jerusalem. Allegorice. (HIER.)
Circumivi terram el perambulavi eam (Job n). Venit judicium Domini in lerram Domino delinquen
Quis est enim quem diaboli veuena non tangunl, temcum omni ubertate supplicii.
nisi ille qui att: Venit enim princeps mundi hujus, et VERS.16. — Custodes. Adversarios scilicet qui
in me nonhabet quidquami (Job. Xiv.)Delocosuo. De tam diligentes obsideanl, et munilionibus urbem
abysso, inquaest religandus, in quam ne mittatur claudant, ut roagis vinearum agrorumque custodes,
exorat. quam adversarios pules. Vult Dominus naliones
VERS. 8. — Super Itoc. Sine poenitentia saevissi- omnes in circumitu suam nosse sentenliam, et fla-
mam besliam vitare non possumus, «t nisi ad Deum gellala Jerusalem cunclos recipere disciplinam.
non solum mente, sed etiam corpore convertamur. VERS.18. — Vimtum. (HUSR.)Quidquid mali.no-
Dum enim vastatur Ecclesia, ira Dei est aperta. bis aocidit, etc, usque ad quanlo minus in homines
VKRS.9. — Principum. (HIER.)Qui -legemdecere 1B quondam civitatis Dei ? .
debuerunt, et subjeelos a leone defendere. VERS.19. — Ventrem meum. (ID.) Loquitur hoc
Sacerdotes. Qui putanlur esse sapienles : Stul- Dominus, cum sedilionem el discordiam cernit in
tam enim fecil Deus sapienliam kujus mundi, quia Ecelesia, et in conventiculis suis clamare perdi-
per illamnon cognoverunt Deum. Prophetmconsterna- cem, et in bella converti Dei requiem. Unde se-
buntur, elc. Aquila, amentes erunl. Quis enim rton quitur:
insaniat, non perdat cor, cum principes et reges et VERS.21. — Usquequovidebo. Vox prophetae, et
sacerdotes quoudam suos snb leone conspexerit. per prophetam Dei, dolentis super contritionem po-
VERS.10. -»- Ei dixi: Heu, lieu, heu, Domine pttli sui, cujus viscera ad instar hominis laceranlur,
Deu». Quia supra dixit, in tempore illo vocabunl Je- Salvaior in morte Lazari, et super Jerusalem flevit.
rusalem solium Domini, elc, et nunc dicit, peribit Nec dolorem celat silenlio , et clangor buccinae et
cor regis, elc, turbatur propheta, et in se pulat strepiius praeliorum illius lurbat affeclum, dum
Deum mentitum, nec intelligit illud longepost, hoc mala malis -cumulantur, et universa duarum tribuum
in proximo fulurum lempore. terra vaslatur.
•VERS.H. — Ventus urens. (HIER.)Quandoscili- VERS.22. — Qiiia stultus populus. (HIER.)Quia
cet pervenerit-gladius usque ad animam, elc, usque '^ principes populi mei noncognoverunt, elc, usquead
ad nequaqitam populo, sed lnihi veniet, ut meum quem semper cupiebat videre? Sapientes sunt, etc
triticum dissipelur. (ID.)Sapientes malitiosi, etc, usque ad non sapien-
VERS.12. — Spiritus plenus. Quidam hunc locum lia, sed versulia et-calliditas vocalur.
sic exponunt, ut postquain purgata fuerit area, relr- VERS.23. Aspexi terram. Propheta cernit in spi-
quiae salvaefiant. Unde scriptum est: -Spiritus ple- ritu quae ventura sunt, ut audiens populus terreatur
nitudinis veniet mihi; unde evangelista, De plenitu- et pcenitentiam agat, ut non sustineat qua? formi-
dine ejus omnes accepimus (Joan. i). Et nurtc ego. dat. Quidquid secundum historiara dc Judasa et Je-
A.posiopesis,sicut ait Virgilius (^ENEID.): rusalem dicitur, ad Ecclesiam Dei refcramus : quae
cum Deum offenderit, et viliis et persecutione va-
Quosego; sed mutospraastatcomponerefluctus. stala fuerit, ubi quondam virlutum cohors et ketilia,
Propheta dicturus prospera, retinet se, et trislibus ibi multitudo—peccalorutn el mceror versetur.
liinxit tristia. VERS.27. Bmc enim dicit. ( HIER.) Misla est
VSRS.15. •-'- Ecce quasi, elc Ventura cerhil Ht Dominiclemenlia irae : terra deseritur, sed non con-
praesenlia ; el babyloniorum describit exercitum, " sumituF, ut reinaneant qui inlelligant clemenliam
cujus curruuni rotarumque strepilus tempeslati sae- ejus.
vissimaecomparalur, et equorura velocitas aquilis. VERS.28. ^- Cogitavi et non peenituilme, ete. Ut
Exercitus diahoH, currus scilicet et equiles Pha- praedictam auferrem senleirtiam, et ira saevientis
raonis, quod'intelligens vir ecclesiasticus dicit, Vm non pervenirel ad finem; minatus est Dominus per
nobis quoniam vastati sumus. Credens illi senten- Jonam, sed impendentem gladium lacrymarum et
liae. Cum conversus ingemiferis, salvus eris. Vm no- gemituum magniludo superavit.
bis, quia propheta quasi digito demonstravit, populus VERS.29. — A voce equitis. Describit furentium
ingemiscit. Et non fulura, sed jam facta senlit di- exercilum a cujus timore populus civilalem reliquit,
cens: Vmnobis. et ardua conscendit: sed tamen iram Dei declinare
VERS.14. — Lava a matitia. Respondet propheta non potuit. Hoc totum ad Ecclesiam potest referri,
imo.in propheta Domiims, Luva. Unde : Lavamini, cum Deum offenderil, et adversariis tempore per-
mundi estote (Isa. I) , scilicet aqua baplismi, aqua secutionis, vel viliis atque peccatis tradila fueril.
. .. VERS.30. — Tu autem vastata. (HIER.)Hoc idem
l«Bnitenti;c 6akiU»ris.
VERS.15. — Vox euim annumiantis. Juxla situm dicendum contra eos, qui conjugales affeetus, et
- " «
n GLOSSA ORDlNARlA. PROPIIETIA JEREXLE.
verae fldei pudicitlam perdider-unt. Gum vestieris. i\ sermone tuo cremcntur, etc., utque ad fcisupra fun-
Haec enim et luis amatoribus praeparas, et leclus damentum Chrisli aedificaverimus.
angustus utrumque capere non potest. Nec Deus VERS.15. — Ignorabis linguam, etc (ID.)In He-
ornamenta suscipit, quibus anle amatoribus luis braeo : Non inlelligesquid loquatur. Est enim nialo-
placuisti. rum solatium, si habeas hosles, quos rogare valeas,
VERS.31. — Vocememm quasi, elc. (HIER.)Duo qui inlelligant preces tuas.
exempla posita sunt, et parturientis et lugentis, ut VERS.17. —Et comedetsegelet, etc. Vastitatem
quidquid mulier palitur, vel in fetu, vel iu morle terrae describit, interfectionem multorum, abaclio-
filiorum, Jerusalem patialur in populis. nem pecorum, subversionem urbium et murorum,
CAPUT V. quod gladio hostili cuncta capiantur.
VERS.18. — Verumtamen, etc (HIER.)ReHquist
VERS.1. — Circuite vias. (HIER.)Grandis amor scilicet salvaefient, vel eorum qui in Babylonem
justiliae ul non juxta interrogationem Abrahae, et ducti sunt, vel relicti ad culturam terrae Judasae; vel
responsionem Dei, quod prodecem viris justis liberel eorum qui post persecutionis ardorem, vel fuga, vel
Deus civitatem, jamjamque perituram ; sed si unum confessione fidem Deo servaverunt.
inveneril, qui faciat judicium, et quaerat fidem, B VERS.19. — Quod si dixenlis. (ID.)Tropologice.
VERS.3. — Domine, oculi tui. (h>.) Damnantur Potest hoc super haereticis accipi, elc, usque ad
deos colitis.
opera Judaeorum (in quibus juxta legis caeremonias habitale, imo servite bis quorum
exsultabanl) per fidemChristianorum, per quam gra- VERS.21. -r Audi, popule stulte. Proprie ad Ju-
tia salvi facti sumus. Percussisti eos. (GREG.)Omnis dam Ipquitur et ad domumJacob. Israel enim roullo
divina percussio, etc, usque ad et est unum flagel- jam tempore exsulabat in Assyriis. Qui nqn liabes
lurn quod temporaliter incipit, et aetcrnisconsumma- cor. Dat intelligi quod absque prsecepto naturaliter
tur suppliciis. debemus intelligere quae recta sunt. Qui habentes,
elc. Cui simile : oculoshabent, et nonvidebunt, etc,
El.non doluerunt. lnferuntiir snpplicia ut corri-
Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui con-
jantur vitia, sed non emendatur Jerusalem nec per
lormenta. fidunt in eis (Psal. cxni).
VERS.25. — Iniqnitales vestrw, etc. (HIER.) Si
4 .
VERS. —Forsitan pquperes sunl. (HIER.) Sicut
quando mare transcendat terminos, etc, usque ad
llud, Mittam filium meum, forsitan ipsum verebun-
vineae unum aetern;e praemium
ur (Matth, xxi). Ulilur Deus sermone dnbitantis, ut in quibus operariis
JX ambiguitate sentenliae et verborum suspensione promitlitur. —
C VERS.27. Sicut decipula. Dum invieem se ve-
liberum hominis monstretur arbitrium.
aliorum damnis atque dispen-
VERS.5. —rEcce magis, etc Juxla tropolpgiam. nantur ad mortem, et
diis domos suas complent, secundum illam philoso-
in
Qui magni putantur Ecclesia, quia solvunt jugum phoruni sentenliam, Omnis dives , aut iniquus, aut
«trumpunt vincula, tradunlur in ignominias passio- hmres
aum, ut faciant quae non conveniunt. Vincula. iniqui. Atque utinam haec tanlum ab eis fiant
foris sunt, et non a nobis, et venientium ad
(HIER.)PraeceptorumDei, non Pharisaeorum, de qui- qui non manus
bus dicitur : Dirumpamus vincula eorum et projicia- nos, contemplentur, sed ora.
VERS.,28. — Incrassati tunt, etc. Cui simile : In-
mus a nobis jugum ipsorum (Psal. i).
— crassatus, impingualus, dilatatus, dereliquit Deum
VERS.6. Pardus vigilans. Alexandri impetum factorem suum (De»t. xxxn). Et: Incrassatus est A\-
significat, qui subditis sibi variis gentibus, quasi va- lectus et reealcitravit (Ibid.). Et impinguati, ete. In
riatus pardus contra MedosPersasque arma corri- divinis confisi: quasi dicat: Anima, multa bona ha-
puit. Quia vero non de futuro, sed de praelerilQ, vel bes posita in annos plurimos : requietce, comede tt
jamjamque de futuris hisloriam texit, ideo de Ro- bibe (Luc. xn),
mano tacet imperio. CAPUT VI.
VERS.7. — Saluravi eot.. ( HIER.)Audiai hac qui D VERS.1. —
Confortamini, etc. (HIER.)Qnia jaip-
acceptis diviliis luxuriaeserviunt. jamque ab aquilone Nabuchodonosor venturus est,
VERS.8. — Equi amalores. (ID.) Equis, cum non. etc, usque ad inter hos alius vicus est qui lingua
vident jumentum, etc, usque ad Assimilatus esl ju-. Syra et Hebraea Betacaren nominatur m monte po-
menlis insipienlibut et similis factus est iltis (Psal. situs.
XLVIII). VERS.2. — Speciosm.Describilur pulchriludo Je-
VERS.10. — Et dissipate. (ID.) Audial Ecclesia rusalem, quae est ipsa Sion ut aliud lotara urbem,
quam cilo muri, etc, usque ad propter clementiam aliud arcem urbis sonet. Sion enira arx, id est
judicis, non propler meritum peccantium. specula, inlerpretatur et speciosaemulieri coinpa-
VERS.12. — Negaverunt Dominum, etc (ID.)Au- ratur.
diat hoc Ecclesia negligens : et providentiam Dei VERS.3, — Pastores. (HIEB.)Satis eleganter po-
refutaits, quod et gladium et famem sustineat. nisi nitur bic verbum, etc, usque ad quorum alii ma
ventura crediderit quae dicuntur. nifestant ad polluendum scorlum , alii ad urbis ex
VERS.14. — Ecce ego do, elc (ID.) Ut increduli cidium.
19 WALAFRIDI STRABI FUL». MON. OPP. PARS I. - THEOLOGICA. SO
VERS.4. — Vm nobis,etc (HIER.)IUisdieentibus: A ad com Scriptura dicat, Redemptio animm tiripro-
Surgite et ascendamus, isti respondent: Vm nobis, prim divitim ejus (Prov. xm).
etc. Et est bic sensus : Si per diera hoc palunur, VERS.21. — Patres et filii. (\t>.)Filii patrnm se-
^nid per noctem patiemur 1 quunlur blasphemias, quolidie illam imprecationem
VERS.5. — Surgite. Qui dixerunt, consurgite et suscipientes : Sanguis ejus super nos et super filios
ascendite, elc, sese illis verbis provocanl ad bel- nostros (Matth.xxvn).
Ium : Surgite et ascendamus in nocte, ut sciant ad- VERS.22. — Ecce populus, etc. Proprie boc dici-
versarii non temporis esse victoriam, sed vir- tar de Babyloniis, qui venturi sunt contra Jerusa-
j tutum. . lem. Et omnis armatune ordo deseribitur,. et prae-
VERS.7. — Sicut frigidam. Sine calore fidei : Ee- liantium impetus, ut terrore commoli agant poeni-
clesia, spirilu ferventes: mali autem, frigida ; unde: teutiam et Deum clementissimum placent.
Refrigescetcharitas multorum (Malth. xrv). El illud : VE.RS.23. — Vox ejus quasi, etc Allegoriee.
Assimilabor descendentibus in tacum (Psal. xxvm). (HIER.)Possumus hoc teslimonio abuti, elc, usque
Semel sufficiatdixisse lacum, non stagnum sonare, ad et quasi vehemenlissimi niaris fluctus, ita oppri-
secuudum Graecos,sed cisternam, quae Syro et He- munt resistentes.
braro sermone Gab dicitur. B VERS.25.—Noliteexire, etc. (\o.) Evangeliumquo-
VERS.8. ^ Erudire. (HIER.) Per hoc discimus, que docet, etc, usque ad sed firmissime se tueantur
quod fiagettet Deus, etc, usque ad per omnera dolo- munitionibus.
rernet flagellum erudieris, Jerusalem. VERS.27. — Et probabis. (ID.) Quasi dicat: Ut
VERS.9. —"Usque ad racemum. (Ifi.) Quasl cum cum probaveris et scieris viam, etc, usque ad qui
vastata fuerit Jerusalem, etc, usque ad quasi in car- sicut aspides surdae obturaut aures suas, ne audiant
tallum vel in torcular. vocem incantantium.
Omnesisti. (GREG.,Moral., 1. xvm, c 14). Prin-
VERS.10. — Incircumcisce aures, etc. Nolandum
cipessunt aDomino recedentes et inobedientes, etc.,
quod circumcisio in Scripturis dicitur tribus modis: usque ad qui ab EccleJaa unitate discordat, proxi-
in praepulio, iri corde, in auribus, unde : Qui habet
mum non amat.
aures audkndi audiat (Matth. xi). CAPUT VIL
VESS, 11.— Idcirco furore. (HIER.)Quasi dieat: VERS.2. — Sta in portp domus Domini, etc,
Venientem iram Dei prospicio, et furore ejus et (HIER.)Per quam mulliiudd populi ad rogandum
iracundia plenus sum , et ultra sustinere non pos- Dominum ingreditur, etc, usque ad et per occasio-
s»m: nec pro peccatoribus audeo deprecari Detim. nem et celebritatem loci audire coguntur verbum Do-
VERS. 12. — Extendam. (HIER.) Septuagjrita: mini.
Elevabo: utrumque autem percutientis habitus^est; VERS. 4. — Templum Domini. (ID.) Potest hoc
unde : Et adhuc manus extenta sive, excetsa convenire illis virginibus, etc, usque dd in quo ttdes
(Im v). vera, conversatio sancla et omnium virtutum cho-
VEBS.14. — Et curabant contritionem. (ID.)Quasi rus.
dicat : Cum tanta facerent mala, etc, usque ad ma- VERS.8.—Ecce vos confidilisin vobis. (ID.)Frustra
gis illos supplicio et Dei iracundiae praeparantes. eos in lemplo habere fiduciam hoec peccata demon-
VERS.15.— Cohfusi tunt. {to.) Eapressius hoc strant, etc, usque ad et in tantamprorumpuut amen-
legendum est, etc, usque ad quin potius peccatum tiairi, ut liberatos se jactent, quia a cultu Dei reces-
auxere contemptu. serunt.
'
Neseierunt. • Nokierunt; sed ritmio contemptu et VERS.11. — Spetunea latronim, etc (ID.) Dehoc
vitio violenti mali nec intelligere quidcm potuerunl. loco sumptum pulo quod tiicitur in Evangelio, etc,
Grandis impietas, non solum uon cavere, sed nec usque ad oculi mei contemplati sunt quod vos pnU-
intelligere velle peccata, et nullam habere distantiam jP lis occultum.
benorum malornmque operum. VERS.12. — Ite ad locummeum in Silo, etc (ID.)
VERS.16. — State super viat. Legamus Evange- Ubi scilicet fuit primitm tabernaculum meum, etc,
licam parabolam, in qua negotiator bonus omnes usque ad Cum venerii Fitius hotninis putat invenielfi'
' vendidit
margaritas, ut unam emat pretiosam ::ut dem supet lerram (Luc. XVIII).
scilicet per palriarchas et prophetas veniamus ad VERS.13. — Ad vos mane eonturgens, etc (ID.)
eum qui dicit: Ego tum tia, veritas et vita(Joan. Non quod ei tempus absque dilucnlo sit, etc, usque
xiv),unde, State super vias, etc. ad fiiii lucis dicunlur et non nbctis neque tenebra-
VEBS.17. — Vocemtubce. (HIER.)Vocem tubae, rum, nec-dorraientes, qui scilicet mandata Dei con-
mandata Evangelii vel doctrinam apostolorum: servani.
unde, In montem excelsum ascende tu qui evangeli- VERS:14. — Sicut feci Silo. Abjeci Silo, abjectu-
zas Sion, exalta sicut luba vocemtuam, qui annunlias rus et templum : abjeci decem tribus, abiecturus et
Jerusalem. duas tribus. Quidquid illi populo minalur, timeamus
VERS.20. —Ut quid mihithut. (!»;) Quasi dicat: et nobis, ne similia faciamus.
Frustra mihi ad unguenta conficienda , etc, usque VERS. 16. — Tu ergo noli, elc (HIER.)Ne videa-
2? GLOSSA ORDINARIA.— PROPHETIA JEREMIJE. 22
tur propheta irogans non impetrare qnod postulat, V lempore Salvatoris, omnes declinaverunt, simul.in*-
bonum (Psal. xm).
praecipitDorainus.etc, usquead haec impoenitenlia, tiles facti sunt, non est qui faciat
haec blasphemia, vel verbum in Spiritum sanctum Unde fpse : Salvum me fac, Domine, quoniani defe-
remissinnem non habet in aeternum. cit sanctus (Ibid. xi). Ubi sunt ergo qui dicunt in no-
VERS.17. — Nonne vides. Ne putemus crudelem stra positum potestate omni peccalo carere ?
Deum : qui nec rogari paliatur, causam reddit quare VERS.7. — Mitvus in cmlo. (ID.) Quasi dicat:
non audiat, Nonne vides ? Etiam aves sua norunf tempora, ut sciant quando ad
VERS.20. — Conflatur. (HIER.)Quasi dicat : Quod calida festinantes loca rigorem hyemis declinars
dra facere nolui, vestrorum peccalorum mullitudine debeant, et veris principio ad solitas redire regiones.
facere compellor super viros et super jumenta, Cum VERS..10. — Propterea dabo. (\t>.) Receperunt
irascitur Deus, eliam homines, et quae sunt homi- mercedem suam, et qui verbum Domini abjecerunt,
nis, similem severitalem sentiunt. ipsi abjecti sunt.
VERS.22. — Quia non sum loculus. (ID.) Manife- VERS.H. — El sanabant cOntritionem.(ID.)Quasi
ste ostendit, quia prlmura decalogum dederit, elc, dicat: Boni medici aliena vulnera verbis sanare cu-
usque ad necessaria ergo fuitgralia evangelica, quae piebant, etc, usque ad et ignorainiam eorum qui de-
eos non merito suo, sed Dei misericordia conser- B cipiunt dicentes, pax, pax, etc.
varet. VERS.12. — Idcirco cadent. (ID.) Ut quorum di-
'
VERS.27. — Et loqueris ad eos. (ID.)Ne dubitetis gnitas excellebat, etiam ruinae populi misceantur,
indurare cervices, etc, usque ad nunc saltem lo- quia scilicetaminimousquead maximum omnesava-
quere eis verbis meis. ritim studenl (Jer. vi).
VERS.28. —»Hmcest gens. Hoc in tempore pro- VERS.13. — Non est uva, etc. Quasi dicat: Cum
phetarum (actum est, et in umbra praecessit.In Chri- tenipora praetereant, et aestati succedat autumnus, et
sto plene completum est, cujus disciplinam nolue- hyeme arborum cadant folia : de longe cuncta vi-
runt audire, unde eleganter infertur : Periit fides et debitis, nec ex eis cibum capietis.
ablata est. Quaeproprie Christianorum est. VERSI.14. — Quare sedemus.Vox populi inducitur
VERS.29. — Tonde capiltum. Apud veteres con- respondenlis, et vitia sua corifitentis, et sese mutuo
suetudo fuit lugentium tondere caesariem, nunc e cohortantis. Conveniteet ingrediamur civilatem mu-
contra comam dimitiere luctus iridicium est. nitam. Velunam civitatemJerusalem : jara enim alia
VERS.31.— Excelsu Tophet. (HIER.)Tophet He. caplae fuerant.
eraice, latiludo Laline, qui locus est, etc, usque aA VERS.16. •—A Dan auditus est. Ubi Jordanis ffu-
neque enim si canis aut asinus aut immundum quod- " vius oritur : Nabuchodonosor describilur a Dau ve-
tibet animal primum occurrissel domino, offerrede- niens per Phoenicemcum exercitu suo.
buisset. . VERS.17. — Mittam vobisserpentes. (ID.)Ut insa-
VERS.32. — Ecce dies venient. (ID.) Quando re- habiliter percutiant vos, etc, usquead qui eloquia
cessit a fidelitate Domini sui, tunc incoepit obsidio. Domini cpnteinnunt traduntur adversariis polesla-
Sed cum rex ^Egypti veniret et liberaret Jero- tibus.
saleni, Nabuchodonosprillum fugavit. Postea Nabu- VERS.18. —Dolormeus. (ID.)EX persona Domini
zardan bbsedit eam, et cepit, et dnxit Sedeciam in haeclegenda, eversionem Jerusalem plangentis, et
Anliochiam, et ibi orbatus. ejusmiseriam non ferentis.
VERS.34.—Et quiescerefaciam. Cum locus idolola- VERS.19. — Et ecce vox. Describit fletum et ulu-
trioe versus fuerit in sepulcra, ut ubiDeum offende- iatum urbis ingressis hoslibus. Hostes venientes do
rant, ibi cadavera eorura inhumata jacerenf. terra longinqua clamant contra civitatem vel cives
CAPUT VIII. conlra hostes.
VERS.20. — Transiit messis. Verba populi in Je-
VERS.l. — In tempore illo, etc (HIER.) Omnia rusalem longa obsidione conclusi, quia mulata sunt
quaeprophetalis sermo describit, etc, uquead au- " tempora, anni circulus revolutus. Spes autem nostra
rum et argenlum qtiroin sepulcris morc antiquo po- irriia.
nebanlur. VERS. 21.—Super contritione. Domini respon-
VERS.4. — Et dices. Post lanta mala ad pceniten- sio, qui in affliclioneJerusalem videtur afllictus.
tiam provocat eos qui remanserunt. Sive, prius-
CAPUT IX.
quam veniant, quaeminatus est, hortatur ad conver-
sienem, et pcenitentiaelocum indicat. Aversus est, VERS.1. — Quis dabit. (HIER.)Rex Jerusalem ob-
sive avertiu Quasi dicat: Conversus polest irae Dei sessa civitate ab hostibus, etc, usque ad hoc autem
precibus resistere et averlere. tara ex persona Douiini, quam ex persona prophetas
VERS.5. — Quare ergo, elc. (HIER.) Quanto eos inlelligi potest.
ad pcenitenliamprovocavi, tanlo magis recesserunt, VERS.2. — Quis dabit me, elc. Quasi dicat: Me-
non tam studio peccandi, quam me superandi. lius est habitare in soliludine, quani inter tanla sce-
VERS.6. — Nemo quod bonum, etc (ID.)Omne lera hominum commorari. Unde in Evangelio : Us-
ijennt hominumpronum est ad inalum (Gen. vm). In quequosustinebo vos?(Malth. xvn.) Et alibi : Oui
83 WALAFRIDI STRABI FULD, MON. OPP. PARS L - THEOLOGICA. 24
inteltigitsedebit,quoniamtemput pessimumest (Thren. A virorum omnium : ul illis a doctrina cessantibos,
iii; Mich, JI). mulieres audiaut verbum Domini.
YERS.3.— Quiademalo, etc. (HIER.)De malo in VERS.21. — Quia ascendit. Quia lanta erit for-
malura transeunt peccatores, etc, usque ad et lin- titudo, et velocitas hostium , ut non exspectent
gua armantium in blasphemiam. oslium, sed per feneslras, et tecta conscendant.
VERS.4.— Unusquisque, etc. (GREG.)Callidusho- VERS.22. — Loquere : Hmc dicit, etc. (HIEB.)Yer-
stis cum a bonorum cordibus expelli se conspicit, bum Hebraicum quod tribus lilteris.scribilur, elc,
eos qui ab illis valde diliguntur exquirit, et per eo- usque ad ut non sit qui sepeliat corruenles.
rum verba blandiens loquitur, qui plus caeterisaman- VERS.24. — Qui facio misericordiam. (In.) Etsi
tur, ut dum vis amoris cor perforat, facile persua- quaadamvideantur injusta, omnia tamen, etc, usqu»
sionis gladius ad intimaereclitudinis intima irrum- ad Qui gloriatur, in Dominoglorietur (II Cor. x).
pat. A proximo suo. (HIER.)Quia et tmtnici homin.it VERS.25. — Ecce dies venient. (ID.) Multse gen--
domestici ejus (Mich.yi). Fratrum quoque gratia tium, et maxime Judaeaeet Patestinae confines, etc,
rara. Et tradet pater filium, el fitius patrem. Et duo usque ad circumcisioenim non prodest, nisi legen
in tres, el tres in duo dividentur (Luc. xn), pbserves.
VERS.5. — Ut inique agerent laboraverunt. (GREG.)B CAPUT X.
Ac si aperte diceretur: Qui amici esse veritatis sine VERS.1. — Audite verbum, etc. (HIER^)Proprfe
labore potuerunt, ut peccent, laborant : cumque vi,- adversus eps loquitur, etc, usque ad et ex causis
vere simpliciter renuunt, laboribus exigunt ut mo- coeleslium moderpnlur lerrena.
riantur. VERS.3. — Lignum. (ID. ) Quod de idolis dixi-
VERS.7. — Et probabo eos. (HIER.)In fornace tri- mus, etc, usque ad propria est et eorum qui igno-
bulationis. Vasa figuli probat fprnax (Eccli. xxvn) : rant Deum.—
VEBS.4. Argento et auro. (ID.) Ut fulgore ma-
ul quidquid in nobis adulterinse materiae est, exco-
teriae et decipiat. Hic error usque
quatur. Argentum enim Domini igne examinatum, ad nossimplices occupet
probatum terrm, purgatum septuplum (Psat. xi). pervenit, ut religionem in divitiis arbilremur.
VERS.5. — Nolite ergo timere. Solent plerique
VERS.9. -—Nunquid super his (16.) Saepe versi-
gentium daemonescolefe ne officianl, et alios exo-
culum istum repetit, ut malis eorum enumeratis in- rare, ul
proficiant: unde Virgilius, JEneid. m :
ferat sejuste faeerequod facit. Nigramhiemipecudem,zephyrisfelicibusalbam.
VERS.10,—Super montes. (1D.)Tropologice. Super VERS.6. — Non est similistui. Non est similis tui
montes fletus assumitur, etc, usque ad qui possunt Domine, deorum, scilicet
qui ab haereticis fingunlur.
ln sublime ascendere usque ad simplices, recesse- VERS.7. — Tuum est eiiim. (HIER.)Quamvis hae-
runt a Deo. retici juxta sapicntiam raundi, elc, usque ad Per-
VERS.il.-r-Et dabo Jesusatem. (ID.) Cum eccle- dam tapienliam tapientium, et prudentiam pruden-
siastici doclores deficiunt, elc, usque ad el qui di- lium reprobabo (I Cor. i).
cit, Inhabitabo el inambulaba t» eis (Lev. xxvi). VERS.8. — Involutum. (ID.) Aliler non decipit;
VERS.14. — Cprdis sui. Non in corde nostro, sed falsitas involvitur, veritas, etc, usque ad dum coeli
in Domino confidendumesl. Pravum est cor liomi- sibi colorem-ostendunt, et coelestia promittimt.
nis, de quo exeunt pravae cogitaliones. VERS.11,12. — Cmtoset lerram. Quae cooperato-
VERS. 15. T- /rfctr«o hmc dicit Dominus, Potest res Christi, qui dii vocantur et domini, per doctri-
de vicino tempore prophetari, quo capti sunt a nam ecclesiasticam partim fecerunt.
Chaldaais: et proprie de hoc, quo in oinnibus gen- Qui facit. (ORIG.,Homil. in Jer.) Dominus quifa~
tibus sunt dispersi et toto orbe divjsi. cit terram in fortiludine, etc. Tres quodammodo
VERS.16. — Gladium. (HIER.)Vel materialem vel virtutes Dei assumens propheta, etc, usque ad si
spiritualem, quO dividunlur, ne in malum consen- _ vero coelestia, thesaurizatorem suum ad propinquam
tiant, sed in eo, quod mali sunt, dispereant. sibi regionem subvehunt.
VERS. 17. — El vocate. Vocate lamentatrices VEBS.13. -^ Nebutas. (HIER.) Quae noverunt
propter futuram captivitatem, ele., usque ad voce scilicet quibus pluvias suspendant et quibus impen-
modulata populum transfundant in lacrymas. dant: Moyses quasi nubes loquebatur, qui dicebat,
VERS. 18. — Oculi nostri. Propterea : vel ipse Exspeclet ter.ra, ut pluviam verbamea (Exod. ix). Et
Dcus adjungit se compatrentis affectui, ut quod po- Isaias : Audi, ccelum,.et auribus percipe, terra, quia
pulus sustinet, sustinere et sentire ipse dicatur. Dominus loculus est (Isa. i). Ab extremitatibus. Qui
VERS.19. —Quomodo vastati. Dicant hoeinperse- vult in vobis primus esse, sit omnium novissimus.
cutione credenlium lurbae, quaeidcirco vastal* sunt Aliter enim nemp fit nubes.
alque confusaa,quia dereliquerunt legero Domini, et Fulgura in piuvias. (ORIG.)Fertur quod fulgura
deseruerunt labernacula sua. exnubium vel imbrium collisione generanlur, etc,
YERS.20. — Audite ergo. Superius dixit: vocate usquead JeremiasquoquC et Baruch sibi coUoquentes
lamenlatrices, etc Nunc quasi praesentes alloquiiur, rutilanlia fiilgura mittunt.
in suggillalioncm sacerdotum, atque doctorum , et El educit ventumde thesauxis. (ID.)Ventiaui terras
25 GLOSSA ORWNARIA.— PROPHETIA JEREMI^. 26
perflant in thesauris Dei non sunt, etc, usque ad A VERS.2.—Audile, etc, Viros Juda, etc Alleg.
inde oritur ut alius sit sapiens, alius fidelis et hu- Christianos scilicet, Christus enim de Juda ortusest.
jusmodi. De quo vere dicitur : Juda, te.laudabunt fratres tui:
YERS.14. — StuUus. (HIER.) Stultus compara- manus tum super dorsum inimicorum tuorum (Gen.
tione Dei, etc, usque ad omnia enim contraria as- XLIX.), etc Jerusalem. Ecclesiac, quae est civilas
sumpsit Deus, ut contraria dissolvat. regis magni, et visio pacis. Pax enim in ea mullipli-
Falsum est. (ORIG.)Quod ordine suo fingit. Falsum catur et cernitur.
est enim quod conflavil, sicul slultus est omnis homo VERS.3. — Maledictus. (ORIG.)Judaei enim male-
a scientia, slullum etiam est quod facit. dicli sunt, qui non audieruiil testamentum Dei,
Non est spirilus. (HIER.) Notandum quod in hoc quando eduxit eos de terra .(Egypli. Nos aulem qui
capite venlusel spiritus uno nomine apud Hebraeos in Christo credimus, testaroento ejus obedimus quod
appellanlur ruah. per Moysen traditur : et nobis hoc dicitur ne male-
VERS.15. — Vana sunt. Autenim ruslica sunt, ut dicli simus.
lignura, aut pulchro sermone tinnientia, ut argen- YERS.4. — Eduxi eos. (ILER., ORIG.) NOSquo-
tum; aut de proprio sensu simulata mcnliuntur, ut que eduxit Deus de ^Egypto et fornace ferrea, etc,
aurum. In tempore visilalionis. Ad tempus valet B usque ad in lege obedientia mandalorum, liie simili-
haeresis,ut qui probati sunt rnanifestifiant (1 Cor. xi). tudoDei.
Cum autem visitatio Dei vencrit , et oculus ejus Et eritis. Non est Deus omnium, sed eorum tan-
cuncla respexeril, oinnia conticescent. tum quibus se largilur; unde : Ego sum Dominus
VERS.17. — Congrega. (HIER.) Praecipitur Jeru- Deus tuus sanctus Israet (Exech. xiv). Et aiibi quo-
salem ut quidquid substantiae foris babet, in urbem que inquit, Ero Deus eorum (Exod. m.) Et, Ego
munitissimam congreget, et longe obsidioni praeparet sum Deus Abraham, DeusIsaac et Deus Jacob. Quod
alimenta. Non enim Deus, sicut prius, longe post exponens Salvalor ait : Deus aulem non est mortuo-
futura miuatus, sed slatim fulura. rum, sed vivorum (Lnc. xxix). Mortuus est, scilicet
VEBS.19. — Vmmilii, etc (ID.) Conqueritur Je- peccator.
rusalem quod vehemenler affiicta sit et plaga insa- YERS.5. — Lacte et melle. (HIER.) Melle et Iacte
nabili. rerum omnium abundanliam significat, etc, usque
VERS.20. — Tabernaculum. (\D.) Plangit Jerusa- ad vel, fiat, Domine, id est, semper maneal quod
lem lam facilem factam subversionem suam, etc, dedisti.
usque ad magna pars eorum interfecta atque deleta VERS.7. — Quia conteslans, etc Usque, ut face-
est. G rent hmc, in Septuaginla non habenlur. Quod se-
VERS.21. — Grex. (h>.) Septuaginta : pecora. quitur : Et non fecerunt, ab ipsis : in fiue superioris
Quodjuxta historiam stare non potest: in tam longa capituli positum est, Audite verba pacti hujus, etc.
enim obsidione pecora non durassent. VERS.9. — Inventa est conjuratio. (ORIG.)Inventa
VERS.22. — Voxauditionis. (ID.)Haecomnia quae est cotligatio in viris Juda, etc. Si peccaverimus, etc,
praeteritus el praesens sermo describit, elc , usque usque ad et etficieris filiusDei in Christo Jesu.
ad qui slulle egerunl, et Dominum non qusesierunt. VERS,11. — Clamabunt. In necessitatibus, et non
Draconum. Yel Struthionum. Symmachus, Sy- exaudiam, quia me audire noluerunt. Quod el Saul
renarum, ut pro hominibus habitent scilicet dra- passus est, etc, usque ad qupd nunc dicilur ad Ju-
cones, et omnia venenata : vel strulhiones, quae dam el Jej-usalempertinet quibus inslat Captivitas.
soliludini familiares in desertis nascuntur et nu- VERS.13. — Secundum numerum. (1D.) In libro
triunlur. Aut Syrenes, scilicet quaedam monslra et Regum et Paralipomenorum invenimus Judam et Je-
dsemonumphantasmaia, remiam multo pejora, elc, usque ad lot in confusio-
YEBS.23. -*- Scio, etc Erubescant, qui aiunt nem suam aras haberent, quibus idolis immolarent.
unumquemque suo regi arbitrio. Non est enim ho- VERS.14. — Tu ergo. (ID.) Praecipitur prophetae,
minis via ejus, etc ; unde David : A Domino gressus " ne pro eis oret in quos, elc, usque ad ex his disci-
hominisdirigelur (Psal. xxxvi). mus, fruslra pro aliquo rogari, qui non meretur
VERS.24. — In judicio, et non in furare. (HIER). accipere.
Quasi, quaepatimur, justa sunt, elc, usque ad gentes VERS.15. — Quid esl, etc. (ID.)Dicamus hoc prin-
autem, quaj non cognoverunt le, non judicium, sed cipibus ecclesiaruro et divitibus, cum aliena rapiant
indignationemmerenlur. et malilias cordis sui non auferant, pulanl se Dei
CAPUT XI. mereri clemenliam. Nunquid carnessanclm. At nunc
YEBS.1. — Verbum. (ORIG.,Hom. in Ezech.) publice offerenlium nomina recitantur, et redemptio
Quod scilicet in principio apud Deum, etc, usque ad peccatorum in laudem mulatur : nec evangelicaevi-
et discipulis ail : Vobiscumsum usque ad consumma- duae memoria celebratur, quae plus omnibus iii sja-
tionemsmculi (Malth. xxvm). zophylaciura raisit.
Verbumquod factum est. (HIER.)Non est positum VERS.16. — Ad vocemloquelm. (HIER.)Quasi di-
in litulo, quo tempore, elc, usque ad ad viros Juda cat: Exaltatus per superbiam, non humiliter creato-
et Jerusalem sermo dirigilur. rem et dominatorem tuum intetlexisti, sed contra
2T WALAFRIDI STRABl FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 28
Dominum granditer locutus, igne ejus succensus.A VERS.10. ^ Pastores rriulti, etc (HIER.) Audiant
rCdigeris iiinihilum. haec; qui principes volunt esse, etc, usque ad qui
'
VERS.IX — Et Dominus. Qiiasi: Olivam uberem, pppulum Dei dissipaverunt.
ptilchram, fruCttferamVocavit te domirius tuus alque VERS.11. — Desolatione. (ORIG.)Quoniam Judaei
plantavit: sed propler voeem loquelaetrrandisflauima
' compleverunt mensuram patrum suorum et addide-

ejusdescendit in te. runt ad prophet.irum oceisionem, etiam Salvato-
YERS.18.—Tu autem. (HIER.)Judaeiet nostri ju- ris, etc , usque ad Seminamus non incarne, sed in '
daizanles ad personam Jeremiae hoc referunt, etc, spiritu, ut non metamus corruptionem de carne, sed
usque ad nisi forte dicant populum cogitasse, et non' de spiritu vilam mlernam (I Cor. xvn).
fecisse ? (ORIG.)Tu autein, Doniine, etc Vel notum YERS.12.—Non est pax, etc. (HiEB.)Caro pa-
fac iHiftijDomine',et cognoscam(Psal. CXLII).Juxtar cem Dei in se recipere rion potest. Sapwntia emm
Psalinislani, Dominusdocet hominemscientiam(Ibid. earnis inimica esl Deo, el qui in carne sunt, Deo.
xcin). Unde: Nolite vocari magistri supir terram,' ptacete" non'possunt (Rom. vin).
unus qnippe est magistervester qui ih ccelisest(Matlh. VERS.13.^—SeminaveruM.Hoc quoque ecclesia-
xxin),'qui, scilicet erudit homiiies, etc, usque aa) sticis dicitur, etc, usque ad et: Cui plut cOmmtttitur,
cura aulem venit Iignum Jesu Christi, et sermp Sal- B ptus ab eo exigilur (Sap. vi).
vatoris in eam descendit, dulcoratur. A fructibus. Seplu.iginta. A glorialione iiestra..
VERS;20. — Tibt enim. (HIEB.)Quia non merito (HIEB.)Vestibus, scilicet, preliosis, domibus exor-
mco, sed eorum scelere crucifigor. Veiai prihceps natis, possessionibus multis, saecuiari sapien-
mundihujusyetinme nonhabetquidquam (Joan.xw). lia : Qui anlem gloriatur, iu Domino' glorklut (I
VEBS.22.—Propterea hmc-dicit Dominus. Videtur Cor. I). Et, in cruce Domini noslri Jesu Ghristi
hoc superiori sententiae eontrarium,'in qua, etc, (Gdl. vi). Et, in infirmilatibus suis, ut ihhabitet inea-
usque ad et quod in praesenti in Jeremia completur, virtus Christi (II Cor.xi).
hoc in fulurum de Dominoprophetatur. VERS.14.—Vicinos.(HiEa.)Ad litleram, Idumaeos,-
Philistiirn, Moab.et Ammon.Allegorice.Haereticosqui
CAPUT XII. Christiani dicuntur, et magis terrae sanctae fiunt af-'
VERS.1,-—Justusquidem,;'eic. (HIEB.)Contra om- fines quam habilatores.
nes inique agentes disputatio est, sicut in illo Psal-
inisla: Quam bonus Israel Deus his qui recti sunt CAPUT XIII. ;
(Psal-.i.xxn), etc Sed praecipue contra haereticos. VERS.1.— Hmc dicil Dominus: (IIIER.)Vir san-'
VERS.S.-+-Ei lu, Domine. (ID.) ACsi dicat: Non ^ ctus lumbare Dei dicitur, qui de limo terrae assum-'
est scandalum, si impii vel hocretici pfo tempore. ptus est, etc, usque ad multitadine innumerabilium
florent, elc, usquead cum fuerint, scilicet, ecclesia- geutiiim quodammodo absorptus et nihil repulatus.
Sticojugulati niiicrone. VERS.5.— El abscondi, etc (ORIG.)Judaei indigni'
. VERS.5. — Skcum pedibus. Quasi dical : Si ca- exsti:eruiit Deo, et projecli stinl ab eo, elc, usque
ptivitas vicinarum genlium te fatigavit,' Moabilariun ad si non adhaerens Domino, uno spu-itu fuerit in
sciKcet, Philisthiim, Ammonilarum, Idumaeorurii, Chrislo.
qui propter difliGuhatemlocorum non tam pugn.x VERS.7 — Et tuhtttmbare. (rliEit.^ In captivitate.
quam lalrociuio apli sunt.' Quomodo. Id est, quid Significat auteiri quod propheta, elc., usaue Gdideo
facies, eum ad caplivitatem in Chaldrearii veneris ? aeterna perditione contabescit.
Ghaldaeienim et Persae equis gaudent. YERS.12. — Omnis taguhcula. (ID.) Haecest ebrie-
VERS. 6.^—A'a>net fratres, etc (HIER.) Potest tas, qua obliviscimur praeceptorum Dei, et vitiis
hoc de Christo intelligi, contra quem fratrcs clama- atque peccatis, etc, usque ad Miser egqhomo, quit
verunt: Crucifige eum: Non liabemus regem nisi me liberabitde corpore morlis hujut ? (Rom. vli.)
Cmsarem(Joan. xix). YERS.14.—Et dispergqm. (ID.) Rationabili ira,
VERS.T^-^ReliqUi domum. Unde, Relinquelur vo- ut redueam ab errore, doloribus et torraentis, etc,
bis domus vestra deserta (Luc. xni): Et: Surgite, usquead et omnis populus Jerusalem calice Bahylohiae
eamus hinc (Joan. xiv). sit inebriandus et captivitate obruendus.
VERS.&.-—iHmreditasmea, etc (ORIG.) Non es' VEBS.16;—Date Domino, etc (lt>.)Ad pceniten-.
mirandum si iunc truci belluae comparata sit haere- tiam provocat, antequam ducantur in Babylo-
ditas, cum usque hodie sint leones in sylva analhe- nem, etc, usque ad el Sophonias : Dies tenebrarum
matizantes Christum, et blasphemantes et fidelibusi et turbinis (Sopli. i). '
insidiantes. VEBS.17.—Quod si hoc non aitdieris. (ID.) Dica-
VERS.9:—Nunquid atis discotot? Septrtaginta :: musJudaeiset nostris Judaizantibus, qui litteram, etc,
Nunquid spelunea hienmhmredUasmea mihi ? (HIER.) ) usque dd piorabit anima proDhetaea fauie superbias
Hiena nocturna bestia mortuorum devorat cada-- eorum.
vera, et de sepulcris effodit corpora et cunctis ve- 1 Captut est. A diabolo vel' Nabuchodonosor, vel
scitur sordibus, cujus immuntlitiae Israel compa- contritus. Aliquando Israel fuit grex Domini. Sed
ratur. quia indignos se judicavCrunt salute, conversus "est
£$ GLOSSA ORDINARIA.— PROPHETIA JEREMI^. 30
sermo ad Gentes. Caveat oleaster in bonam olivam A ditus non est, non possessor agri, sed colonus, eic,
eontra naturam insertus, ne et ipse conteratur. usque ad et vialoris praetereunlis, qui negligit ea quae
VERS.18. —Dic regi et dominalrici. (HIEB.)Ver- occurrunt in viis.
bum HaebraeumGebira, Aquila et Symmachus Domi- Et quasi viator. (HIER.)Judaeihunc Iocum sic ex-
natricemet dominam inlerpretati sunt, etc, usquead ponunt: Quare segregas te, etc, usque ad relicto
et quod quidam angeli passi sunt pro redemptkme Israel tendat ad gentes, ut deloco ad locUrii, de po-
daemonum,el post judicium portas inferni claudi pulo ad populura, de lemplo ad Ecclesiam.
et nullum ibi puniri, quod Origeries sentire videlur, VERS.10. — Movere pedes suos, etc (ID.)Notan-
quod frivolum est. dum in Scripturis sanctis qnod semper peccatorum
VERS.21. — TUenim docuisti eos, etc (Io.)Quando pedes moveantur, etc, usque ad et qui iurrini Ba-
Ezeehias ostendil thesauriim nunlioregisBahyloniae. bylonis aedilicaverunt, ab Oriente moverunt pedes
Tu enim, etc Audiat hoe Ecelesia negligens, quae suos.
docet adversarios suos quomodo possint eam spiri- VERS.11.-— Nbli orare. (ID.) Slultum est orare
tuali caplivitate comprehendere, et pecus ejus be- pro eo qui peccaverit ad morlem, etc, usque ad
sliali crudelitale lacerare. qui enim semel gladio et fami et pesti destinatur,
VEBS.22. — Propler multiludmem.etc. (ID.)Hinc ° nullis precibus eruilur : unde, Noti orare, eic.
discimus, quandiu peccala sunt minora, etc, usque VERS.13. — Prophetm dicunt eis, etc Audiant
ad Isti resurgent in vilam mternam, et itli in oppro- liaec magistri qui peccanlibus et in viliis permanen-
brium et confusionemsempilernam (Dan. xn). tibus prospera polticentur. Mulli tales hoclie sunt,
VE-RS. 23, — Si mutare potest, etc (ID.) Hoc fe- qui non curant undecunque sit oblalio, consulentes
stimonio utunlur, qui diversas naturas asserere cc- suaeavaritiae; ut quidam fecisse dicilur, qui persua-
aantur, efc, usque ad Non igitur glorietur sapiens in debat ut secreta conflterentur peccata coram Deo
sapieniia sua, vel forlis in fortitudine sua (Jer. IX),et ante aliare, et ipse ex adverso sedebat : et au-
hujusmodi, quae in omnibus operalur virlus Chrisli. diebat, et hanc seeurilatem dabal. Tantummodo lar-
VERS. 26. — Nudavi. (ID.) Rogemus Christuni, gas eleemosynas facite et sufficit.
«t nec in praesenti, nec in futuro revelet posteriora VERS. 15.—Ha'c dicil Dominus. (HIER.)Caveat
nostra, sed deleat iniquilales nostras, et scelera no- pseudoprophetse, ne qui decipiendo lactant populum
slra apparere non sinat. Dei, el ipsi pereant cum deceptis, et jacearii inse-
VERS.27. — Super colles,- Allegorice. In collibus piilti, et non sit qui operiut ignominiam eorum pul-
et in agris fornicatur, et nunquam mundalur, qui _ vere pcenitentue,
erecta cervice per superbiam, non humiliatur sub VERS.17. — Deducant oculi mei. (ID.) Dupliciter
potentimanu Dei, sed confidit in sceleribus suis. hic locus.inlelligitur. Quod vel ipseDeus, etc, usque
ad virgo contrita, filia percussa, popnlus deletus.
CAPUT XIV. • VERS.18. — Si egressus , etc (ID.) Audiant hoc
YERS.1. — Etportmejus,e\.c. (HIER.)Sensus, sci- prophetae nostri el sacerdotes, quod nec foris nec
licet, per quos animoconcipiturdisciplina, etc, usque intus, elc, usque ad qui prophetabant prospera, et
ad et usque in praesentem diem slerilitas pluviarum legis mandata aperire debebant, abierunt in terram
non solum frugum, sed et bibendi facit inopiam. quam ignorabaht. Id est, captivati sunt.
VERS. 4. — Agricolm. Quorura unus ait : Dei VERS.19. — Nunquid projiciens, etc. (HIER.)Ut
agricuttura eslis (I Cor. m). Et alibi: Dei coope- ubi fuerat cultus Dei et tranquillitas, ibi sit sedilio
ratores sumus. et hostilis fremitus. Si quando noslra Sion noster-
VERS.5- — Nam et cerva, etc (GREG.)Nant et que Judas aborainabilis abjicilur, nequaquam mire-
cerva (vel cervae) in agro peperit (vel pepererunt). mur, sed dicamus quod sequitur.
Haecsenlentia de doctoribus genilos filiosincaute de- VERS.20. —Cognovimus,Domine, etc. (ID.)Quasi:
serentibns,dicilur, etc, usque ad scriptum est, In- Et nos et patres nostri eadeni dementia Dei praece-
vicemonera veslra partate, el sic adimplebitislegem pta negleximus, etc, usque ad nondurii venerant ad
Christi (Gal. vi). iniquitalis cumulum : quod ih Christi morte comple-
VERS.6. — Traxerunt ventum. (ID.) Perversi tum est.
quasi dracpnes trahunt ventum. cum malitiosa su- VERS.21. — Solii glorim. Templi, vel ctijuslibet'
perbia inflanlur. sancti, in quo, sicut scriplum esi, Throhum ejus in
Jtefecerunt oculi. (HIER.) Claram lucem ceraere terra allisisti. Tunc alliditur atque deslruitur, cum
non valentes, etc, usque ad sunt qui discant, noir ab eo mullitudine peccatorum Deus offenditur. Sed
qui doceant. quia culpa perdiiur, Domini clementia sustentatur,
VERS.8. — Exspectatio Israel. (ID.) Dicamus et quac mulatur severitale sentenlia», si irritum faciat
nosin tempore siccitatis et aquaepenuria, Tibipec- Dominus paclum suum quo nobis pollicitus esl sa-
cavimus,el malum coram le fecimus (Psal. L), tuum lutem.
praestolamur adventum, qui salvas Israel, non suo VERS. 22. — Nunquid sunt in sculptilibus, etc.
merilo, sed tua gratia. (HIER.) Post multos variosque sermones redit ad
Quasi colonus. (GREG.)Qui enim ut Dorainusau- tilulum propheiiae, clc, usque ad tu solus es aui oo-
31 WALAFRIDISTRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. M
piHumtuum poles instruere, el divisiones gratiarum 1Vthesauros abstulit Deus Judaeis,et dedit nobis:unde,
exspectantibus te. Auferetura vobisregnum Dei, el dabilur genti facienti
CAPUT XV. fructus ejut (Matth. xxi). Primum credUa tunt illis
eloquia Dei (I Cor. I) , et postea data nobis. Habent
VERS. 1. — Et dixit Dominus. (GREG.,Moral., quidem legem et propheias, sed non inteliigunt.
lib. ix, c. 12.) Omissis tot patribus, soli Moyses In omnibus peccatis tuis. (HIEB.)Id est, propter
ct Samuel ad medium deducunlur, etc, usque ad peccata tua, quae in omncs lerminos tuos pervene-
alter ex principatu ejicilur, et ait : Absit a me runt, etc, usque ad el resurgens Christus non ap-
hoc peccalum,quia cessemorare pro vobis(I Reg.xn). paruit ultra interfectoribus suis , sed tantura cre-
VERS.3. — Et visitabosuper eos. (HIER.)Quatuor dentibus.
plagas, quibus populus Judaetraditusest, eliamEze- VERS.14. — Ardebit. Non potest exslingui, quia
cbiel propheta demonstrat, gladium, etc, usque ad materiam praebuisti ardoris, ul meus ignis tua quae
ul Crcatore neglecto non universa creatura consur- in te sunt ligna consumat et fenumet stipolam. Non
geret iu peccatores. est ergo causa ardoris in Dombno,sed in his qui fo-
VERS.4. — Et dabo eosin fervorem,etc. (I».) Hoc menta ministrant incendio.
sub Babyloniisex parte completum est, elc, usque 'B VERS.15. — Noli in patientia tua suscipere me.
ad.&i liberi nepolesque similia gesserint ad ppsteros Vox Cbristi. Quasi: Longanimisfuisli semper huic
perveniunt. Iste Manasses nequissimys fuit, Isaiam populo delinquentl, sed quia etiam contra me erexit
serla lignea secuit, Amon filium suum per ignem. temeritatem suam, noli jam esse longanimis. Si au-i
traduxit ad honorem idolorum et Tophet. tem consideres tempora Dominicaepassionis et ruinae
VERS.5. — Quis enim miserebilur tui ? Nullus Jerusalem, videbis, quia oranino patiens fuit. A quin-
offenso Deo potest rogare pro flagitiis peccanlium, todecimo anno Tiherii Caesarisusque ad subversio-
quia nec tam clemens potest esse crealura quam' nem templi numerantur anni quadraginta duo. Quia
Creator, nec tara alienus externis, quam Dominus spalium pcenitentiaeoportebat dari propter eos qui
suis misereri. per apostolos erant credituri.
VEBS.6. — Retrortum abiisti, etc. (HIER.)Cum VERS.17. — Non sedi, eic (HIER.)Hebraeiarbi-
juxta Aposlolumposleriora obliviscens ad priora se trantur haec ex persona Jerusalein dici, quod sola.
extendere debuit, /Egyplias carnes desideravil. sedcritamaritudine repleia, etc., usquead quaeopere
YERS.8.—Mul.iplicalm sunl mihi. (HIER.)Diver- monstrabilomnera araariludinem inslar fuisse fluen-
sis medicaminibus cupit Deus salvare peccantes, ut tium aquarum.
qui contempserant blandientem , timeant minan- G A facie manus tum. (ORIG.)Facies manus Dei est
tem. ipsa percussio justi judicii, quaesuperbientem, etc,
VERS.9. — Septem.(ID.)Verbum Hebraicum Saba,.. usque ad et si pcccare npn des(slimus, aeternisad-
vel septem, vel juramentum, vel plurimos sonat. huc suppliciis-adjicit.
Unde, etc, usque ad confusa est in aetcrnura spiri- Solus sedebam. (GREC, Morat., lib. iv, c 35.)
iuali gladio perdens populum suum. Quasi : Dum considero quid jam per judicii experi-
VERS.10. — Vmmihi, mater mea, etc (IQ.)Polest menium patior a lumultu desideriorum lemporalium,
hoc Synecdochicos de Jeremia intelligi, qui non in trepidus mentis secessum peto, quia adhuc acrius
loto orbeterrarum, elc, usque ad seJ et Jeremiam illa, quae rainaris, aelerna supplicia formido.
deprebendimussacpe.inhoc yplumiuerogassepco.po- VERS.19.—Siseparaveris,etc (1D.,Moral., lib.xvm,
pulo. c.23.) Vilis quippe est Deo praesensmundus, preliosa
VERS.11. — Si nqn retvquim.Responsio Domini est ei, etc, usque ad qui ab amore praesenlissseculi
ad id quod Jeremias supradixerat: Vm mihi, mater loquendoquaepolest, humanam aniraam evellit.
mea, etc. Quasi: Noliconsiderare praesenlialantum, Quasi os meum. (HIER.)Consideremus quantam
sed tuturn.Reliquim enim tumin bqnum,etc ln prae- " mercedem habeat sermo doctoris , si ab errore
senti quoque cum te cuperent inimici opprimere, quempiam liberare voluer.it, et de peccarilium nu-
occurri libi, et prolexi te. Si nou reliquim tum m mero revocare.
bonum. De Cbristo quoque secundumhumauitatem CAPUT XVI.
pussunt hacc dici, Si non reliquim. Possunt baecde YEBS.1, 2. — El factum esl verbum, etc. (HIER.)
Jeremla accipi, qui pessimo tempore, imminente- Instante captivitate, ne super propriuni dolorem,
que captivitate prophelare compulsus est, et dura uxoris quoque et liberorum miseriis torquearis.
perpeli a populo non credente. Bene ergo Apostolus jubet, Quia temput breveett et
VERS.12. — Nunquid fwderabitur ferrum ferro. contummalio imminel, ut qui uxoret habent, sint
(HIER.) Quasi: Nec doleas quod populus tuus ini- quati non habentes (I Cor. vn).
inicus sit, etc., usque ad qui in tantain pervetiit VERS.4. — Mortibut mgrotationum. (ID.) Nota
malitiam, ul duriori metallo, id est, aece circum- quod longa infirmitate tabescere , ira Dei esl :
datus sit. imde Joram filius Josaphat infirmitate consumi-
VERS.13. — Et theiaurot. (ORIG.)Unusthesaurusi tur. Et Apostolus ait : Ideo inter vot multt in-
cst Jereinias, alius Isaias, vel Moyseset caeteri. Hos firmi et imbecilies (/ Cor. xi), elc.
53 GLOSSA ORDINARIA.— PROPHETIA JEREMIJE. 34
VERS.5. — Ne ingrediaris domum. (HIER.)Unde : A slrum, qui credimus in Chrislum de tribu Juda, etc,
Cum hujusmodi nec cibum sumere (1 Cor. v). Nec usque ad si de Juda proditore volueris inlelligere :
debes dicere ei ave. Apostolis quoque inlerdictum Peccatum Juda scriptum est, repugnat quod sequitur
est, etc, usque ad aliud enira est mori communi lege eorum, etc.
nalurae, aliud Dei occubuisse sentenlia. Jeremias VERS.3. — Excelsa. (HIEB.) Quae Hebraice Ra-
juvenis ad praedicandum missus est a Domino, unde moth. Et significanlur haeretici, qui ponunt in coe-
ait, Aa a Domine, nescio loqui. Et virgo fuit et ca- lum os suum, etc, usque ad et servitus dsemonum,
stus, et sine liberis, ut expeditius praedicaret. qui inimici et ultores.
VEBS.6. — Nequeplangentur. (ID.)Modus fuit apud VERS.5. — Malediclushomo. (ID.)Maledictusergo
veleres, et usque bodie permanet, etc, usque ad et Paulus Samosetanus et Pholinus qui quamvis san-
quolidie deceptorum funera prosternunt in Ecclesia ? ctum, etc, usque ad ut fieret utrumque unum, et
VEBS.9. — Ecce ego auferam. Sic quoque pec- non adoremus creaturam, sed Creatorem.
canti Ecclesiaeaufert Deus omne gaudiura el omnem VEBS.7. — Benedictus vir, etc (ID.) Quasi: Ju-
laelitiam. De quo dicitur: Gaudete in Dominosemper, daeimaledicti el haeretici, qui non habent spem in
iterum dico gaudele (Philip. iv). Domino, etc, usque ad qui semel pro nobis morluus
VERS.12. — Sed et vos, etc ( ID.) Ne forle di- B est, et ullra non moritur : ct dicit, Ego sum vitt
cerent: Injusta sententia est, patrem comedisseuvam (Joan. xiv).
acerbam, et denles filiorum obslupescere. VEBS.8. — Quod ad humorem. (ID.) Quasi dice-
VERS.14.—Ecce dies veniunt, etc. { ID.) Praedi- ret : de siccitate Judaica transit ad baptismi gra-
cunlur miracula, quaejuxta litteram sub Zorobabel tiam.
el Jesu pontifice partim completa snnt, etc, usque VERS.11. — In dimidio dierum. (ID.) Dies ejut
ad reduxit eos in terrain suam, id est, ecclesiam hujus saeculisunt. Eruit nos Christus de hoc saeculo
quam dedil patribus eorum, id cst, apostolis et apo- nequam , et derelinquimus per diem. Novissimum
stoiicis viris. ejus erit insipiens, cum omnia subjecta fuerint Chri-
VERS.16. — Ecce ego mittam piscatores. Judaei sto. Novissimus inimicus destruetur mors.
putant piscatorum nomine significari Chaldaeos, et VEBS.14. — Sana me, Domine. (ID.)Multi medici
per venatores Romanos, qui de montibus collibus- curaverunt, etc , usque ad curari et sanari cupit,
que, et de cavernis petrarum venali sunt infelicem cujus vera laus et vera medicina.
populum. VERS.15. — Ecce ipsi dicunt ad me : Ubi est ver-
Cavernis petrarum, ete. (HIER.)Apostolis et apo- bum, etc.
stolicis viris : Pelra enim Christus (l Cor. x), sed et 'J VERS.16. — Ego non sum turbatus te
pastorem
Petro donavit, etc, usque ad et recepisse duplices
sequens. (ID.) Quanlo plus Christum sequeris, etc,
iniquitates suas. usque ad dies judicii malus his qui tormenta pa-
VERS.18. -r Duptices iniquitates , etc (ID.) Quia tiuntur.
servussciens el non faciens voluntatem Domini, vapu- VERS.19. — Vadeet sla, elc Quasi diceret: Quia
labit multis (Luc. xu). Dignum est enim eos qui de verba tua audire contemnunt, etc, usque ad
quasi
geutibus suut, simplicia peccata recipere, el nos du- non audierint, sed audiant velint nolint.
plicia. Unde : Voluntarie nobis peccaniibus non re- VERS.21. — Custodite animas. Ne praeceptum
linquitur hoslia pro peccatis (Hebr. vi). sabbali instauralum per Jeremiam discerpamus ,
VERS.19. — Ad te gentes venient, elc (ID.) Post-
totum simul ponimus, simul omnia cognoscamus.
quam ejectus est Israel, et a piscatorihus venatori- Ut non inferatis onera per portas civilatis hujus
busque translalus, genlium multitudo consequenter indie sabbali.
(1D.)Si nostri judaizantes,elc, usque
vocatur, et pristinum confitetur errorcm. ad sed et patrem suum dicebat Deum.
Ab extremis. Primi terrae sunt sapienles saeculi,
Sed id VERS. 27. — Si autem non audierilis me, ut san-
nobiles, divites, oplimates. extrema, est,
stulta mundi elegil Deus, ut forlia quacqueconfundat. D clificetis diem sabbati, el ne portelis onus, et ne in-
Venienl gentes, id est, ab his, qui sunt novissimi su- feratis per portas Jerusalem, etc Quasi dicat : Hacc
sunt pramia eorum qui sanctificanl sabbatum , et
per terram, fatui et ignobiles et abjecti. nullo Si etc. >
VERS.20.—Deos. (HIER.) Non solum de corporeis pondere gravantur. autem,
simulacris faciunt sibi homines deos, etc, usque ad CAPUT XVIII.
et adoraverunt opusmanuum suarum, putantesvera
esse quaefinxerunt. VERS.1. — Verbum quod faclum est ad Jeremiam
a Domino dicens. (HIER.) Per omnes sensus ad ju-
CAPUT XVII. dicium, etc , usque ad et ibi audire praecepla Do-
YEBS.1.—PeccatumJudaScriplumest,etc. (HIER.) mini.
Quasi dicat: Gentium peccata deleta sunt, de quibus YERS.4. — Et dissipatum est , elc Dissipalum
ad Moysendicilur, Dimitte me, etc, usque ad Quie- divina providenlia, ut nescius arlifex errore suo pa-
scile ab homine cujus spiritus in naribus ejus (Isa. n). rabolam figuraret.
(ORIG.)Forsilan peccalum Juda , peccaium no- YERS.7. — Repente loquat. (ID.) Liberum arbi-
55 WALAFRIDISTRABl FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 36
trium significat, etc., usque ad ut in omnibus ex- A VERS.13.— Et erunt domus Jetusalem et.domus
celfal gratia largitoris. regum. Omnis domus regum Juda sicutlocusTopheth.
YERS.11.—Ecce ego. (HKR.) Implet parabolam Hoc in Hebrseonon habelur , sed a LXX interse-
quam el aspeclu docuit et sermone. rilur.
YERS.12. — Po.st cogitationes. (\t>.) Ubi est abs- CAPUT XX.
que gralia Dei, elc., usque ad' omnes in circumitu VERS.1.—Et audivit Phassur. (HIER.)Hicerat pon-
ejus nationes. tifex templi, etc, usquead sed considerat imperaniem. -
VERS.14. — Nunquid de pelra ': quasi diceret j VERS.3. — Cumque.illuxisset. Notanda prophetse
Sicut de Libani sumrailatibus, etc, usque ad popu- patientia atque prudenlia. Missus in carcerem tacet,
Ius meus oblitus'est mei. et silentio vincit injuriam, nec tamen dissimnlat
VERS.16.— Ut fieret terra. (ID.) HOC plen.us post quod scit esse ventnrum, ut saltem Dei pontifex
auVentum Domini videtur esse completum, quando peccare desistat, et Dei clementiam deprecetur.
nuEus JudaeOrumterram et urbem sanctam ingredi Non Phassur. Juxia superiorem interpretalio-
ege permiltitur. Sed cum ad planclum yenerinl, mi- nem, etc, usque ad huc illucque circumspicias et
rantur et deflent vaticinia prophetarum completa. ; venientes adversarios reformides.
VEBS.17, — Sicut venius. (Ij>.) Usque hodie haec VERS.7. — Seduxtsti me, Domine. (ID.) Dicit se
sentenlia permanet, etc, usque ad tunc omnis Israel propheta & Domino deceplum, etc, usque ad per-'
snlvus fiet. . secutiones et angustias sustineat.
YERS. 18. — Venil.. (ID.) Isla tunc Judaeorum Factus sum in derisum: (ID.) Propheta putaverat
contra Jeremiam vel Christum, etc, usque orf.proi staiim futurum qubd Dominus minabatur; et po-
phetiam omni verborum et sensuum confidentia per- pulus aestimabat quod slalim non venerat, non esse
sequentes. venturum. -
VERS.19. — AltendeyDomine, ad me, et audi vo- YERS.12.—Et tu, Domine exercituum, etc (ID.)
cem adversariorum meorum.: (ID.) In Jypo Salvalo- Solus Deus est, etc, usque ad ergo in peccatis mor-
ris, etc, usque ad sanguis ejus supetnosetsupetfilios tuus.
nostros(Maith. xxvn), Videam. Cum sciat justus se Deumhabere pro-
VERS.23. — Ne prgpUieris iniquitali eotum, etc,
pugnatorem, in patienlia tamen fragilitatis humanae
Non esl contrarium superipri senlenliae, etc, usque quod novit esse venlurum, jara nunc videre desi-
ad ne inultum peccalum illis fieret in exemplum. derat.
CAPUT XIX. _ Tibi enim. Qui dicis : Mihi vindictamet ego retri-
buam (Heb. x), etc Felix conscienlia , cujus causa
VERS.1. — Hmc dicit Dominus : Vade et accipe Domino revelalur : Unde
apostolus : Omne quod
lagunculam. (HIER.)Vult divina Scriptura rion soluni
manifestatur lux est
auribus docere populum, sed eliam oculis. Magis ' VERS.13. —• (Ephes.v). liberavit. (In.) Pauper spiritu
Quia
enim mente retinetur quod visu percipitur qujim vmdictam a Domino consecutus
laudat, et se de
quodauditu. manu pessimorum erutum glorialur. Hoc autem uon
Lnguhculam figuli pro laguncula figuli, elc, usque fit merito, sed ejus gratia qui pauperem liberavit,
ad et pro Hierihoh Chiticho.
qui non amat divitias superbiaecorruenlis, sed hu-
YERS."4! —Eoquod. (In.) Omnis haereticus de- militatem liberali.
pauperis
-relinquit Deiira, etc, usque ad et cPmburunl idolis VERS.14, —-Maiedicta. In quinto mense.idest
filios sups quos in haeresi genuerunt. natus est Jeremias, etc, usquead et vati-
— Augusto
YERS.5. Qam non prmcepi. Non praecepi vel cinium futurae subversionis
dd haecde Deo templi autument?
cogitavi, etc, usque accipienda sunf, VERS.15. — Maledictus vir, etc. Qui putant ani-
sicui alia. -
mas fuisse in coelestibus, etc, usque ad et, Redi-
YERS..6. — Tophelh , et vallis filii Ennom, etc. _ mentes
sit vallis ad vel tempus, quoniam dies sunt (Ephes. v),etc.
(ID.)Quae fil.itEnnom, elc, usque
historialiteriBabylonio vastante. CAPUT XXI.
VEBS.7. —- Et dabo cadavera. Quamvis haec in VERS.1., — Verbum quod, etc Quando mitit.
Babylonica captivilate populo acciderint, elc, usque (HIER.)Notandum quod in propbetis, elc, usque ad
ad venlres suos sepulcra facerent liberorum. de quibus dicitur in sequentibus.
VERS.11.— Sie canteram populum istum. Sub Phassur filiujn, etc Supra pontifex Phassur sive
^Elio Adriano civilas, et nomen perdidit, et statum, Phascor qui percussit Jeremiam , palrem habuit
ad frangendam superbiam habilatorum. Sanctaeau- Emmer : hic aulem Phassur filius est Melchiae,non
lem crucis et resurreclionis vocabula non urbem est enim idem.
significant, sed locum. YERS.4/— Ecce ego , etc Quasi diceret. (I».)
(ID.) Jodaei auream atque gemmatam Jerusa- Frustra repugnare vtiltis, et arma bellica praeparatis,
lem,etc, usque ad et vero judici cnneta reservenlur. quorum in media urbe usum tantum habebitis, ut
Et in Tapheth sepelientur, etc, usque ad quoehuic arroali esse videamini. Non enim habuerunl hosles
imrainet loco, fiat sicut Topheih. quos vincerenl, sed tantum quos caperent.
57 GLOSSA ORDINARIA.— PROPHETIA JEREMLE. , 38
VERS.7. — Dabo Sedeciam.Primum de universa A . dicatur, etc, usque ad qui prpjiciaUrr de manu Do-
urbe prophelatum est, elc, usque ad nec ullam spe- mini et tradatur Babylonioregi ?
ret misericordiam , cum fcedus perjurio violaverit. Vir iste. (ID.)Jechonias inlerpretalur Domini prm-
In manu. In manu Nabuchodonosor regis Babylo- paratio, cui in prausenliloco prima syllaba ie, id est
nis et in manu inimicor-umejus. nomen Dominiaufertur, et dlcilur Clionias,ut subau-
VERS.8. — Et ad popnlum. Nuntfis regis, qui ve- diatur perditioni el interilui praeparalus.
nerant, elc, usque ad dicens : Maledicta dies in YERS.50. — Scribe. (ID.)Chrislus de hujus semine
qua nalus stim. nalus est, etc, usquead iino regni simulacrum, pe-
Ecce ego do coram vobis. Sunt qui hunc Io- nitus fuisse deletum.
cum secundum tropologiam sic exponunt: Melius Slerilem, elc. Aqnihc prima editio, slerilem, se-
est se tradere saccuiaribusdisciplinis, maxime philo- cunda, non crescentem. Syramachus vacuum, LXX
sophicis, quam i.i Ecclesia iila.permanere; in qua et Theodolio, abominabilemet abdicatum.
famcs sit sermonis Dei, et omnis populus haeretico-
CAPUTXXIH.
rum gladio et doctrinae penuria, et peste haerelica
itioriatur. VERS.1. — Vmpastoribus,etc. (HiEK.)Quiaomnis
VERS.12. — Judwate mane. (HIER.)In hoc IOCOB spes Judaici regiii defecit, transil ad principes Ec-
clcmeutia Dei demonslralur, ctc, usque ad vilio suo clesiae; et synagoga cum suis pasloribus derelicta at-
acciderct eis, non durilia comminanlis. que damnata, ad apostolos sermo fit, de quibus di-
YERS.13. — Ecce ego ad te habitalricem. Loquitur cilur, Supet eossuscitabopastores(Ezeck. xxxiv), etc
contra Jerusalem, quoeobsessa est : vel sicut Tyrus VERS.5. — Ecce dics veniunt, dicit, etc (ID.) Ab-
iiari, ita B.ibylonio cingitur exercitu , et evadere jeclis pastoribus synagogoe,'Scribis, scilicet el Pha-
non potest; vel quasi petra durissima se inexpugna- risaeis, et apostolis in loco eorum substitulis, indu-
bilem et robiislam pulat, pro soliditale et magni- citur Christus pastor pastorum.
; YERS.7. —
tudine murorum. Propter hoc, etc (ID.) Hoc totum
VERS.14. — In saltu. (TD.)Jerusalem et adjaceii- caput in LXX non habetur, cujus hic sensus est :
tcm regionem (qua; frucliferas arbores bonorum Quia non per Moysen populus Dei de ^Egypto libe-
operum non habcbal, et ideo incendio digna) quam ralur, sed per Clirislunide loto orbe; quod' ex tolo,
pulchre vallem campeslrem appellat, quasi perviam conipleiiilur, quando ab oriente et occidenteet seplen-'
liostibus'; non montem excelsum, qui diflicileascen- trione et meridie veriient et recumbeiit curii Abra-
dalur. ham, IsaacelJacob,««postquam intraverit, pleniludo
CAPUTXXII. V genlium, tunc omnis Israei salvus fiat (Rom. xi).
VERS.1. — Hmc dicit. (HIER.)Hic sermo Domini VERS.9. — Quasi homo madidus a vino. Niillius
faclus esl, elc, usque ad fugial Dei sentenliam. intelligentise, nullius sapienliae,elc, usque ad Jerc-
VERS.5. — Facite judicium. Quidquid regiae do- mias enim inlcrpretatur excelsusDomini.
iriui dictuni est intelligant , elc, usque ad el in A facie Domini, etc (1D.)Considerato vultu omni-
Ecclesia composilo incedunt gradu. polenlis Dci, id esl, Palris et vultu Filii, qui est
VERS.6. — Si non posuero. (In.) Comminatur do- splendor glorioe, et figura subslantiae ejus, prophela.
mui regiac, etc, usque ad et eorum qui ministrant ct anima et corpore perborrescit, et se nihil esse
Domino. intelligil, unde : Ut jumentum faclus surh apud te.
' VERS.10.— Nolite VERS.10. — Luxit terra. Quiilquidde terra Judoea
flere mortuum, elc. (ID.) Mihi
proprie dici videlur de Sedecia, etc, usque ad om- juxta litleram inieUigis, ad coiigregationem creden-
nia de Sedecia inlelligamus. tium referre poteris. Propter adulteria enim,. et>
VERS.11.—Ad Sellum, etc. (ID.) Josias rex ju- mendacia, et perjuria, virtutum et graliarum sleri-
stus tres filios habuit, elc, usque ad ideo quod in lilas consequitur.
cis regnum Juda finitum sit. _ VERS.11. — Prophela namque, etc Quando in Ec-
VERS.13.—Vmquimdificat,etc. (ID.)Joachimfilio clesia Dei et maxime in principibus ejus, inveniun-
Josiae, quem substituil Pharao, elc, usque ad narrat tur mala, scimus essecompletum, Prophela namque
morluum et non sepultum. de quo dicemus in po- et sacerdoies polluti sunt.
slerioribns. Afferamsuper eosmtsla.Non quod mala sint, etc,
VERS.18. — Non plangent eum, elc (ID.)Quodde usque ad dicilur correctio et cruciatus peccanlis.
Hebraeoposuimus, etc, usque ad tandem lalrunculi VERS. 14. Et in proplietis. Quomodo prophet;e
interfecerunt eura. Samariae, quidquid loquunlur, propheiant in Baal;
VERS.24. — Vivoegodicit, etc (ID.) Supra dixe- sic hxretici in Ecclesia, sive extra, ul stipplanlent
rat domui regis, etc, «s^ue ad inlelligere de Domino populum Israel, qui prius cernebal Deum, loquua-
majestatis. tur in daemonibus.
Quia si fuerit, etc (ID.)Miserabiliter Grunins,etc, VERS.15.—A prophetis. (\D.) Uiimur Cnim hoc
uiquead si volueril leajerelegat ut philosophum, non' testinionio, etc, usque ad conaiUurinfamare et ubi-
iit ecclesiasticum.. qtie blasphemias seminare.
YERS.28. — Nunqnid?(\B.) Cum hoc cctcciionia VERS.18. — Quis enim? Nolite credere f.dsis pro-'
» WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 40
phetis haecdicenlibus : unde scire possunt consilia }A anno regni Josiae, etc, usque ad nisi assidue Do-
Domini, quis vidit et anuuntiavit eis? mini admonitione revocetur.
VEBS.19. — Ecce tutbo. Quasi dicat per contra- VERS.4.— Et misil Dominut ad vot omnestervos.
rium patet prophetas nescire, quod dicunt: pro pace Non pei unum prophetam, sed per omnes, populum
enim et securitate quam promittuot, venit tempeslas suum admonuit, et quasi in vigiliis et excubiis consti-
Babylonia. tulus, surrexit diluculo, ut commoneret, et non au-
VERS.25.—Audiviqumdixetunt. (HIER.)Suntmulta dierunt; ot quanto crebrior admonilio, tanto con-
genera prophetandi, etc, usque ad el corda indoma- temptus major.
bilia tyrannorum propria conscienlia Domini maje- Neque inclinastis. (ID.) Tanta fuit durilia, etc,
statem senlirent. usque ad quae non supplicium pro scelere irrogat.
VERS.27. — Somnia eotum qum. Sunt hodie som- VERS.6. — Post deos, etc Quasi dicat: Haeccum
niatores in Ecclesia, qui errores suos Domini pro- superioribus monebam, ne diis alienis servirelis,
phetias faciunt, crebro dicentes, somniavi: contra nec me ad iracundiam provocarelis et nolentem ad
quos dicitur, usquequo istud, elc pcenam veslram cogerelis.
VERS.28. — Quid paleis ? Pulchre doctrina hoere- VERS.9. — Et assumam, etc, Nabuchodonosorser-
ticorum paleis comparatur, quaemedullam non ha- B . vum meum. Nou sicut prophelae et alii sancti, qui
bent, nec refectionem praebent. Deo serviunt *,sed quia in eversione Jerusalera Do-
YERS.29. — Nunquid non verba mea? Quod in mini serviat voluntali.
priori populo prophetaementiebantur, etc, usque ad Et adducam eos, etc. Haecsunt praemia contem-
minatur ergo Dominusconlra hujusmodi magislros ptorum et Deum audire nolentium. Quidquid ergo
se esse venturum. mali super nos adducilur, nostra peccata merentur;
Quasi ignis. De ecclesiasticis viris scriptum est, el sicut gentes contra Jerusalem adductaesunt, sic
quod malleus et securis non sunt audita in domo hodie conlra negligentem Ecclesiam serviunt.
Domini. VEBS.10. — Perdamque, elc. Hoc in conciliabulo
YEBS.30. — Qui furantur. Semper enim menda- malignantium comprobatur, ut magislri eorum non
cium imitatur veritatem, aliter enim non polest de- doceant verbum Dei, sed sibilent ad instar colubri :
cipere. in quibus vox gaudii et laetitiaeperiit ut non audiant
VEBS.59. — Et detelinquam. Hoc in tempore illud Aposioli : Gaudete in Domino semper, iterum
Babylonicse captivitatis factum esse novimus, elc, dico, gaudete (Phil. iv).
usque ad quod proprie mysterium Trinitatis signi- VERS.11. — E* servient. Sicut Jerusalem, etc,
ficat, iC usque ad prophetico sermone describit. .
CAPUT XXIV. VERS.12. — Cum impleti. Nola quod non solum
VERS.1. — Ostendit. (HIEB.)Notandum hanc vi- contra Babylonem prophelat Jeremias, sed contra
siouem factam esse tempore Sedeciae postquam Je- omnes gerites quae in exercilu Babylonis fuerunt et
chonias duclus esl in transmigrationem, non in ca- contra populum Dei dimicaverunt.
ptivitatem, quia ullro se tradidit. VERS.15. — Sume calicem vini furoris, elc (lo).
Duo calathi. Duos calathos vel cophinos riialarum, Propinalio calicis dominicifuroris indicium est, elc,
el bonarum ficorum, etc, usque ad ad bonas ficus et usque ad calix propinalur, sed pro poena.
calathum optimum referantur. VERS.18. — Jerusalem et civilatibus Juda, etc,
Positi anle templum. Non foris etc, usque ad el Quasi dicat : Putabam quod solis gentibus propina-
ficus malas malas valde. rem , et ideo huic ministerio me laetus obtuleram,
VEBS.2. — Et calatkus unus, (ID.) Nos simplices sed inter caeteras gentes, imo ante caeteras, propi-
quaerentes hislorias, etc, usque ad et in Babylonem navi Jerusalem et civitalibus Juda, etc
duclus et ibi morluus. VERS.19.— Phataoni tegi JEgypti, etc. Post Jeru-
VEBS.4. — Et factum esl. (ID.)Delirat hoc loco, _. salembibit Pharao rex JJgypli, et servi ejus, et prin-
allegoricus inlerpres, etc, usque ad in terra hac et cipes, et universus populus, el qui non quidem est
in valle lacrymarum esse morituros. yEgyptius, sed in ejus regionibus coramoratur.
VERS.6. — Et ponam oculos meos. In captivitate VERS.20. — Philisthiim et Ascalonis, etc. Gene-
posuit oculos suos super illos, etc, usque ad magna rali nomine terram Palaestinorum signiticat, etc,
)ars reversa est in Jerusalem. usquead Palaestinos autem a Babyloniis caplosatque
vastatos scribit lsaias.
CAPUT XXV VERS.22. — Tyti et univetsis regibus, etc Tyrus
VERS. 1.— Verbum. (HIER.) H;ec priora sunt et Sidon sunt in littore Phoenicis, elc, usque ad
praeterila visione, elc, usque ad quod non observat; lingua tlebraica magna ex parte confinisest.
carmen lyricum. YERS.25. — Regibus Elam et cunctis, elc. Quia
Anno quarto. Quarto anno regis Joachim, elc, , sequilur, Elam et reges Medorum arbitranlur Zam-
usque ad Joachira autem interfectus est undecimoi bri esse Persidis regioncm : nisi forle quia praecessit
anno regni sui. Arabia, intelliganlur esse reges solitudinis.
VERS.3. — .4 tertio dectmo anno. A tredecimoi tt rex Sesach, ctc. Quasi dical: Omnesincircum-
41 GLOSSA ORDINARIA.— PROPHETIA JEREMIJE. 42
itu, etc, usque ad ante Antichristum secundum Da- A Multi putant hoc sequentis esse principium; sed su-
nielem destruendum. periori est jungendum, ut quidquid dictum refertur
VERS.31.—Judicium Domino. Quia sunl gen- vel factum, in principio regni Joachim credamus
tium diversa merila, qui non credit jum judicalusest, fuisse.
in eo scilicet quod non credil; sed qui non credunt VERS.2. — Hmc dicit Dominusi Praeterita visio
diversis afficientur suppliciis. in principio regni Joachim: haecauiem sub Sedecia,
VERS.32. —*Ecceegrediettir, etc. Erubescant qui, qui extremo regnavit in Jerusalem, sub quo urbs
vim Scripturae sanctae facientes, in bonam pariem capta est et eversa.
accipiunt Domini comminationes. VEBS.5.— Tettam et homines. Ordo contrarius,
YERS.34.— Ululate, pastores. (HIER.)Ululatusopti- in Genesi prius fiunt animantia, homoposiea; hic
matum gregis, etc, usque ad conticescent bona pacis autem prius hominem nominal, postea quae sunt ei
et aufereutur in furore.Domini. subjecla.
In (ortitudine. Christus Dei virtus et Dei sapientia.
CAPUT XXVI. . Et dedi, etc. Significatquod humano generi orania
VERS.1. — In principio regni, elc (ID.) Haec per gratiam sunt tribula.
propbetia superiore prior est, quamvis sjrb eodem B VEBS. 6. — In manu Nabuchodonosot. (ID.)
rege. Illa enim facla est in anno quarto, haecin Quanlae infelicitatis est Israel, cujus comparationc
ejusdem regis principio. Non igitur in prophetia Nabuchodonosorservus Dei appellatur ?
historiae ordo texendus cum priora poslerius, et po- Insuper et. Omne genus aniinalium; cum homine
steriora prius dicantur. enim omnia tradunlur, quae ipsi subjiciuntur; vel
VERS.2. — In attio domus. Ut etiam exteris civi- feras gentes, ut illi serviant qui servire nori nove-
tatibus loquaris. Pulchre aulem in atrio stat, et im rant.
vestibulo templi, ut qui ad orandum conveniunt ser- VERS.7. —Donecveniat, elc. Neputetur regnum
mones ejus audire cogantur. Nabuchodonosor esse perpetuum, significat ipsum
VERS.3.— S«forle audiant, etc (ID.)Quasi dicat: a Medis et a Persis esse capiendum.
Forsitan audient, elc, usque ad Forsitan verebun- VERS.12.— Et ad Sedeciam. Post universas gentes,
tur Filium meum. transit ad Sedeciam et eadem comminatur, ncque
VERS.4. — Si non audietitis. In nostra posilum enim Judaci privilegiura merentur, qui aut
similia,
est voluntale, elc, usque ad nec semel et a soeculo, aut graviora, aut majora gentibus peccaverunl; et
sed semper et sollicilo ? qui audire dedignantur, peste et faine consumuu-
YEBS.6. — Dabo domum islam sicut Silo. Sicut C tur.
eKStructotemplo in area, etc, usque ad factus pro Nolile audite. In hoc loco allegoricus interpres,
nttbis maledictum. etc, usque ad et sedem pristinam non reccpturos.

YEBS.10. Pottmdomus. Nova dicilur, quia qui VERS.14. — Non servietis. Melius est sponte
in ea sedebant, et judicio proeerant, sacerdotum et servire, et amicum Deum habere, et gentilem ter-
pseudoprophetarum calumniaeresistebant. ramcolere, quam necessitate captivum servire.

VERS.11. Ei locuti sunt. Sedentibus urbis pria- Verba prophelm. Notandum in Scripluris sanclis
cipibus in porta lempli, etc, usque ad sed fulura bona pseudoprophetas vocari prophetas.
cogitantes. VERS.16. •— Et ad sacerdotes. Posl gentes et re-
VERS.12. — Et ait. Jeremias illis accusanlibus ges, sacerdotibus loquitur, et
vetitate enim misit me populo,qui jam inter-
et crimen, etc, utque ad: In itum prophetis annuntiaverat, dicens: Et ejiciam
Dominus ad vos. etc Loquilur autem eadem quaesupra.
' VERS.13. — Nunc etgo bonas. Quasi dicat: Si vos,
VERS.17. — Ut vivatis. Nota Dei clementiam,
irascimini, elc, usque ad ut nihil sublrahalur de etc, usque ad In quo ostendilur posse retincri
veritate. Deum precibus sanclorum.
VERS.16. — Et dixerunt. Principes civitatis, et YERS.18. — Occurrant Domino. (ID.)Occurrant,
populusinlellexerunt, etc, usque ad quas mutalione et quae praedicunt opere complela demonslrent, et
sentenli» possumus liberare. tunc veritate vaticinium probabitur.
VERS.20. — Fuil quoque. Quaeritur cum Urias YERS.19. — Ad columnas. (1D.) Enumerat vasa
eadem, elc, usque ad Christus quoque de manibus quaetranslata fuerunt in Babylonera, capto Sedecia,
persequentium lapsus est. civitate incensa, temploque subverso.
VEBS.22. — Et misit rex. Quaeritur quomodo
Joachim rex, elc, utque ad et hanc prophetiam fa- CAPUT XXVIH.
ctam esse cum ccepisset regnare. VERS.1. — Et factum est. (HIER.)Nondum Eze-
VERS.24.—Igitur manus Ahicam. QuamvisJere- chiele vaticinante in Babylone ad eos qui cum Je-
nuasDominiauxilio Iiberatussit,inmercedem tamen chonia fuerant translati.
depulatur illi, per quem prophelam suum liberavit. In domoDomini. In qua fiducialiler loquitur, quia
CAPUT XXVII. prospera populo pollicetur; et mendacia libenter
VERS. 1. — 7« principio regni, etc (HIERON.) audiuntur, praecipue quaeoptata promittunt.
I-ATBOL.CXIV. 2
45 WALAFRIDISTRABI FULD. MON. OPP. PARS L — THEOLOGICA. 44
YERB.3. — Qmnia vasa, etc. Jeremias dixerat A phetas, etc., usque ad qui idem erat regni Sedeciae.
etiam reliqua vasa apportanda, hic affirmat aspor- VERS.10.—Cum cceperint.Nolite credere pseudo-
tata esse reportanda. prophetis, qui vicinum reditum pollicenlur vobis:
YERS.6. — Amen, sic, etc Optat fieri, quod ille prius enim vobis explebuntur septuaginta anni quam
merititus, etc, usque ad sub aliorum exemplo veri- redeatis.
tatem asserit. Septuaginta anni. Tandiu in saeculiconfusione ver-.
VEBS.7. — Verumtamen.Potuit dicere mentiris, samur, etc, usque ad et tunc est flnis laboris nostri
etc, usque ad utqui audiunt exspeCtent exitnm. atque palierilioe.
"VERS.10.—Et tulit. (HIEB.)Consideranda Jeremiae VERS.14. — Et reverli. Ut certius sciatis quod
prudentia, elc, «si/ueadquorum notitiasoliusDeicst. hunc reditum tanquam propinquum sperare non de-
VERS.13. — Annnias. Putative propheta dicilur. beatis, sed domos aedificare, pomeria plantare, filios
Multa enim in Scripturis sanctis dicunlur juxta opi- generare, et tempus exspectare promissum.
nionem illius temporis, qiio gesta referuntur, non VERS.17. — Quasi ficus. TJieQdotiosuarinas, id
juxta veritalem rei est,secundas, Symmachus novissimas, quae Hebraice
VERS.14. — Et facies. Cum abiisset Jeremias suariin (mv"itt>).
et silentio devorassel injurias, faclus est sermo Do- B VEBS.19. — De nocte. (Lo.) Non cessavi monere,
mini ad eum non ut suis verbis ad Ananiam menda- ul vos imitarenlur qui in transmigralione securo olio
cio gloriantem loqueretur et diceret vHmcdixit Do- fruimini, donec compleanlur prpmissa Dei.
minus; quod tamen ille Ananias dixerat, sed trienda- YEBS.21. — Ad Achab. Aiunt Hebraei hos esse
cium semper veritatem imifatur. presbyteros, elc, usque ad ut acta poenilentia post
Calenas. Oslendit quod minorem poenam retinens, verum sabbatum pristinum locum possiderent.
etc, usque ad in brntorum animalium corpora sunt YEBS.24. — AdSemeiam. Seineias de loco Nehe-
re'egatoe. lami, elc, usquead Discretio vero spirituuni spiri-
VERS.15. — Et dixit. HD.) Notandum quod Je- tualis gralia est.
remias passus injuriam, nondum faclo ad se sermo- YEBS.27. — Quare non increpasti. (ID.)Mendaeio
ne Domini, silet, postea vero missus a Domino, au- proevenitveritatem quod ipse iiierebatur aliis impo-
dacter arguit, mentienti denuntians proplnquam nit, quia prudentiores sunt filii tenebrarum filiis lu-
mortem. cis, et quod liment sibi inferunt aliis.
VERS.16. — Hoc anno. (ID.)Si quando morimur, VERS.31. — Hmc dicit. Semeias vere Nehelamites,
de carceribus corporum tiberamur, secundum illud etc , usque ad contra quos subditur, Ecce ego vi-
quod male interpretantur baeretici: Educ de carcete G sitabo.
animam meam; quomodo pro supplicio mors irro- CAPUT XXX.
gatur? ': VIRS. 1. — Hoc verbum. (HIER.)Jeremias rever-
VERS.17.—Menseteptimo. Forsitan in mensesep- sionem promittebat, etc., usquead Sed cum Israel
timo, qui requiera significare solet, ideo moriuum et Judas in lerram suam reverlentur.
mentiuntur, ut de malis corporis liberelur, juxta VERS.7. — Vm quia magna. (ID.) Prius tristia
illud : Mott viro requies est; nos autem novimus cor- nuntiantur, etc, usque ad nec manibus arma, sed
pora credenlium esse templa Dei, si Spiritus san- lumbos quasi parlurieriles teriebunt.
ctus habitel in illis. VERS.9. — Et David. Chrislo, scilicet; qliompdo
enim primus Adarii et securidus scriburitur juxta
CAPUT XXIX.
corporis veritalCm sic et David. Christus enirii de
VERS.1. — Et hmc. (HIER.)Intendit persuadere David secundum carnem.
ne acquiescant pseudoprophetis, qui eis pOst breve VERS.10. — "Servemeus. (ID.JFamiliariter vocat,
tempus reditum in Jerusalem promiltebant. Sed sicut Abraham, Isaac, Jacob vocantur servi Dei.
sciant sein Babylone mullo tempore moraturos. Moysesquoque et alii prophetoe, et Paulus in prin-
... Yprba libri. (ID.) Hic libellus Jeremiae, etc, usque " cipio Epistolarum hoc titulb gloriantuf.
ad qupea Domino sibi imperata fuerant populo sua- VERS.12. — Plaga. (ID.)Aliler amicus, aliter per-
deret. cutit inimicus; aliter pater, aliter hostis: itle enim
_Adreliquias teniorum. Primo ad senes, deinde ad ut corrigat, iste percutit ut occidat. ^
sacerdples, lertio ad propfaetas, quarlo ad omnem VEBS.1(). — Propterea. (ID.) Sub Zorobabclha?c
populum Dei sermo dirigitur, secundum oroinera facta cognoscimus, etc, usque ad sed plenius atque
aetatis epistola prophetae ra>Uatur. perfectius in Christo complentur.
VERS.6. — Accipite uxores, etc. Jeremiae (quia VEBS.18. — Ecce ego convettam. (ID.) Quoriiam
pj^fe ft»Ag*ip^.yi.ias Jerusalem) iiupexatur neacci- iypus praecessit, etc, usque ad plenius atque perfe-
pjat uxorfm, ^ec faciat filios. Sj autem, propter Ctiusin ChristO et in apostolis complentur.
angustiani temports, habenlibus nsus uxorum tolli- VERS.19. -- Ludentium, et mulliplicaboeos, etc. 1
}.ur,quantomagis non habentibus ne accipiant impe- Ndn secundurii illud, Sedit povulus manducate etbi-
ralrir. bete, et surrexerunt ludere (Exod. xxxn); sed sicut
YERS.8..— Non vot seducant. (ID.) Falsos pro- David ludebat ante arcam Domini (I Par. xiu) .
45 GLOSSA ORDINARIA.— PROPHETIA JEREMIJE. 4«
CAPUT XXXI. \ ldcirco eoti'«rfcfl'a.Quasidicat: Avidoanimosusce-
VEBS.1. —In tempore. (HIER.) Opere completo, pit verba mea.et servavit.sed tamen misereborejus;
cognoscitur artifex; adepta sanitate, medici indu- quia et bominum justitia Dei indiget misericordia.
slria. Sic eversa Jerusalem, et abjecto priori populo, VERS.21. — Stalue tibi, etc Provocat ad satisfa-
intelligilurquodrepulsio Judaeonimsalus sil gentium. ctionem, ut consideret in quantis deliquit, et agens
YEBS,3. — Longe Dominus apparuil. Quia offen- poenitentiam ad pristinam gratiam reverlatur, secun-
derat Dominum Israel, etc, usque ad non merito dum illud, Mementounde excideris, et age pmniten-
salvatus est. tiam, el prima operafac (Apoc.n).
VERS.5. — Ptantabunt, elc (ID.) Qui post capti- Dirige cor luum. (ID.) Dirigit cor suum in viam
vitatem Israel ab alienis possessi sunt, quibus dici- rectam, etc, usque ad nec per luxus saeculideclinare
tur: Ptantate plantaria el vindemiate (Deut. xxvm). consentit.
VERS.7. — Reliquias Istael. Quae secundum ele- Revertere,virgo, Israel, revertete ad civilates tuas
clionem salvanlur. istas. (\D.) Licet haec quidam juxta hisloriam, elc ,
VERS.8. — Ecce ego adducam, etc Per apostolos usque ad et desinat vagari per luxus saeculi.
et apostolicos viros qui sunt cuslodes, clamantes in VERS.23. — Adhucdicent. (ID.)Christianis, scili-
monte Samariae, quibus praecipilur: Personate, ca- .B cet temporibus, quibuscaptivitatem populi sui Domi-
nite (IIi Reg. xvm), etc nus converlit.
Claudus. (ID.)Qualibusper Eliam dicitur: Usque- Benedicat libi. Hoecsub Zorobabel ex parte viden-
quo claudicaiisutroque pede ? Sed in Christo poslea tur, etc, usque arfjuxla Judaeoset nostros judaizan-
eucurrerunt; et, qui ambulabat in lenebris, vidit tti- tes carnaliter.
cem magnam. VERS.25. — Quia inebriavi. Mutatio personarum,
In fletu venientet in, elc (ID.)Judaeihoc putant etc, usque ad respondet populus de caplivitate re-
esse complelum, etc, usque ad hsec fuisse complela versus : ideo expergefactussum, etc
possunt probare. VERS.26. — Ideo quasi. Ut imitarer dicentem ,
YERS.9..— Et Ephraim. Ephraim, qui est typus etc, usque itd et diem resurrectionis exspectat.
gentilis populi, etc, usque ad in Samaria primus re- VERS.27. — Ecce dies veniunt, dicit Dominus.
gnum oblinuit, etc Omnes Imjuscemodirepromissiones, etc , usque ad
VERS.11. — De manu potentioris, etc (ID.)Adver- sed sil Deusomnia in omnibus.1
sariae poteslatis, quae nalura forlior: nos autcm fide VERS.30.— Obslupescentdentes. (ID.)Dentes com-
fortiores, si taroen liberamur ab eo qui alligat for > edentium non possunt suavilatem sentire, etc,
tem, et domum ejus diripit. C usque ad non ausleritate ciborum, sed vitio den-
VERS.14. — Animam sacerdolum. Qui habent tium. •
scienliam Dei, de quorum ore interrogant legem, VERS.31. — Ecce dies. Hoc testimonio Paulus,
qui creduht in eum qui est sacerdos in aeiernum. etc, usque ad et circumcisio et sabbatum spirituali-
Pinguedine, el populus meus bonismeis adimplebi- ter complerentur.
tur, ait Dominus,etc. Unde Dominus in valle Gethse- VERS.34. — Et non docebit. Ut non quoerantJu-
mani, id est pinguedinis, comprehensus est. daicos magistros et mandata hominum, sed docean-
VERS,15. — Voxin. (ID.)QuidamJudaeorumhuuc tur a Spiiitu sanelo, si tamen templura Dei fuerint,
locum sic Ciponunl, etc , usque ad Uebroeos, quod et spiritus Dei habilaverit in ipsis, qui spirat ubi
legebant Hebraice, suis sermonibus expressisse. vult, et diversas habet gratias : Notitia tamenunius
Rachetptorans. Rachel matei Joseph, etc, usqne Dei omnium virtutiim possessioest.
ad flere dicilur puerosjuxta se interfectos. Omnesenim cognoscent.(HIER.)Quia omnes erunt
VERS.16. — Et revertentut. (1D.)Meliushoc de etc, usque ad non in nalura qua in semetipso etiam
parvulis intelligimus, etc , usque ad et infantes re- cum viderelur latuit.
surgent in virum perfectum. p VERS.35. — Qui dat solem.(ID.)Secundum Gene-
YERS.18. — Erudilus sum. Quasi dicat: Correctio sim sol in coelo positus est in lumine
diei, luna et
et
proficit in salutem, quae ad praesens videtur esse stellsein lumine noctis. In psalmo quoque legitur :
tristitiae, post reddit fructum pacis. Dies diei eructat verbum, et nox nocli indicat scien-
VERS.19. — Quoniam sustinui. (ID.)Per ignoran- tiam, quia invicemsibi dies et nocles succedunt.
liam aetatis dicil se peccasse, ut facilius veniam cou-
VERS.56. — Si defecerint,elc Si coeliperibunl,
sequatur, unde : Delictajuventutis memet ignotantias et sic vestimentum
measne memineris. Et in sequentibus, Deus parvu- veterascent, quomodo semen
Israel potest esse perpetuum ? Coeli autem peribunt.
lum eum vocavit et deliciis affluentem, propter divi-
tiarum scilicet magniuidineri) et terrce fertilitatem VERS.37. — Si tnensurari. Quasi dicat : Quo-
modo rerum, etc, utque ad nec aliquando cessabit.
(Psal. xxiv).
VERS.20. — Si filius honorabilis, etc. PoenitentiamL VERS.38. — Ecce dies. Qui mille annorum re-
agente Ephraim et dicenle: Erudisti me, Domine,e\! gnum, elc, usque ad, ibi autem Ananehel per men
erudiius sum, etc,respondit Dominus, et plene con- litteram.
versum tali sustentat oraculo, Si filiuslionorabilis,etc. VERS.39. — Usquc.ad anguli portam. (1D.)Nulla
47 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS 1. — THEOLOGICA. 48
enim vera justitia, etc, usque ad hoecoediflcatioma- A hanc, etc, usque ad Et notandum quod Israel ab
nebit in aeternum. omnibus separat.
CAPUT XXXH. VEBS.21. — Et eduxistipopulum luum. Pulchre
dixit populum tuum : eo enim tempore quo eductus
VERS.1. — Verbum quod, etc (HigR.)Non solum cst, Domini iraperio serviebat.
verba, sedet opera prophetarum,'sunt nobisin exem- VERS.23. — Et ingressi sunt. (ID.) Nihil medium
pla virlutum. Poterat Jeremias nunliare prospera inter possessionem et iuobedienliam : ubertas enim
et frui regis amicitia, sed makiit Deo obedire, qui
securitatem.securitasnegligentiam, ncgligentia con-
polest ct animam et corpus perdere in gehennam. templum parit.
VERS.2. — In atrio carceris. (ID.) Notanda ex Et non obedierunt. Id est, Frustra ergo promise-
parle regis clementia, qui non in carcere, sed in runt, dicentes : Qumcunqueprmceperit Dominus fa-
veslibulo propbetarum recludi jusserat, in libera scili- ciemus ; non enim in responsione, sed in opere prae-
cet custodia, ne posset effugere; quasi non omnis Je- mium est.
rusalem clausamunitionibusfuerit cominunis carcer. VERS.24. — Ecce munitiones exstructm. Decimus
VERS.3. — Clauserat enim eum. Jara vicina ca- annus Sedeciaeerat, et civitas obsessa, ut supra di-
•ptivitate, jam peste et farae consumpta civitale, et *™ctum est, et Jeremias in atrio carceris. Unde subdi-
tamen perstat Sedecias in senlentia. tur : Ecce munitiones.
Quare vaticinaris. Gravior esl terror ante incre- Ne capiaiur. Quasi dicat: Non habent quos vin-
pationem verborum, quam poenarum suslinere cru- cant, sedquos capiant, jam fameetpesteconsumptos.
ciatum, et videre quem timeas. Et qumcunque locutus es. Ex creaturis praedicat
VERS.5. — Visitemeum. Temperavit sentenliam, Crealorem, etc, usque ad Haecautem universa
prae-
ut ad bonam et raalam partem possit referri, visita- mitiit,utinferat quasiin reprehensionem divinaesen-
tio enim et consolationem, et supplicium significat. tentiae : El tu dicis milii, Domine Deus, eme agrum.
VERS.7. —Ecce Hanameel, /$/ius.Helchias et Sel- YERS.25.—Et lu dicis.Nonreprehendit, sed interro-
lum, etc.usoue ad voluminishujus monstrat exordium. gat, etc, usquead et agrum emat quem non possideat.
Eme tibi agrum. Ager iste sacerdotalis , cujus VERS.27. — Ecce ego Dominus. Non oranium gen-
emplio atque possessio Jeremiae defertur, est in Ana- tium vel populi Israel tantum, etc, usque ad quia
thot in terra Benjamin. Quorum primura obedien- alia propter se, alia in usum hominum sunt facta.
tiara, secundum filium dextrae sonat; et convenienter VERS.28.— Ecce ego tradam civitatem. Quia mihi
appetitejusemptionem.inquoobedientiaetvirtusDo- est curae omnia regere, universa disponere, singulis
miniversabatur. " reddere juxta vias suas.
YERS.8. — In terta Bettjamin. (ID.) Hoc est de Civitatemistam. Primum vallata exercitu Chaldaeo-
suburbanis, elc, usque ad Audiant qui falsa adhi- rum, absenle Nabuchodonosor, capta est; et Sedc-
bitis testibus vendicare conantur. cias in Rablatha regi traditus est.
YERS.13. — Et prmcepi Batuch. (ID.) Baruch, YERS.29. — Et venientChaldmi. Aquila melius,
qui interprelatur benedictus,etc,usgue ad boc legere ingredientur: nonenim absenteserant,utvenirentqui
cupienlibus exhibeat aperlura volumen. obsiderent civitatem; verbum autem Hebraeum et
YERS.14. —Invase fictili,etc. Ne foris.positi venient, et ingredientur sonat.
paterent rapinoe,etc, usque ad commoventur tamen Et domosin quarum domatibus. Quomodo peritu-
Dei sermone. rus scribitur mundus, juxla illud : Cmlumet terra
VERS.15. — Adhuc possidebuntut domus et agti. transibunt, eo quod in maligno positus sit, sic et
Hoc est quod Jeremias supra dixit se intellexisse domus ipsa, et loca, in quibus flagitia facta sunt, irae
verbum Dei, et idcirco emisse agrum. Dei subjacebunt.
VEBS.18. — Qui facis misericordiam. Grandis VERS.30. — Jugiler facientet malum. Sine fine,
misericordia Creatoris.etc,usgue ad diudilata pcena D eic, usque ad in conspectu tuo.
reddatur. VERS.33. — Et verterunt ad meterga. Unde alibi:
Fortissime, magne, etc (1D.)Ha?cnomina poten- Ver'un' contra me scapulam recedentem (Zach. vn).
tiam Creatoris indicant, sed proprie nomen Dei. Qui enim precatur, inclinata cervice in terra pronus
Pater est, unde: Pater, manifestavi nomentuum homi- funditur; qui vero tergum vertit, gestu corporis in-
nibus (Joan. xxvn). dicat,se negligere comminantem.
,, VERS.19.—Magnusconsilio,etc Nemoergo secretis Cum doceremeos. Fugatis tenebris erroris et ido-
Dei se inferat, et de illius judiciis judicare proesuroat. lorum cullura, illuminare eos cupiebam, et docere
Ut reddas unicuique. Significat quod inlerdum,etc, quoerecta sunt.
usque ad tandem Rubri maris fluctibus obrutus est. VERS. 54. —Etposueruntidola tua, etc Non so-
VERS.20. — Quippsuisti signa. De g«nerali trans- lum tunc Judasposuit idolum in templo Dei,sed usque
it ad speciale„et quod proprie praestiterit Israel, hodie in Ecclesia, vel in corde credentium ponitur
brevi sermone percurrit. idolum, quando novum dogma constituitur et in abs-
F.l poriehla, etc. Quibus afflicta est usque ad diem cpndito adoratur.
49 GLOSSA ORDINARIA.— PROPHETIA JEREMLE. . 50
VERS.35. — Et mdificavetunt, etc Proprie tribus {A decrealione solis et lunoe ctstellarum, etc, usquead
Juda et Benjamin in phano Baalis et Moloc daemo- Christi regnum et sacerdotium in aeternummanebit.
num simulacra venerabantur; vitulos aureos in Dan CAPUT XXXIV.
et in Belhel decem tribubus, quod tam exsecrabile YERS.1. — Vetbumquod factum, etc (RAB.)Li-
est, ut Dominus nunquam se cogitasse testelur. cet rex nequissimus, etc, usque ad finem capilis.
In valle filii Ennon. (HIER.) Quae Siloe fontibus
CAPUT XXXV.
subjacet etamoenitate sua populum ad luxuriam pro-
vocavit, quara sequitur cultus idolorum. VERS.1. — Verbumquodfaclum est. (RAB.) Cum
YERS.37. — Ecce ego congregabo. Mulli putant propheta in proximo capite de Sedecias, etc, usque
hoc in tempore Zorobabel, etc, usque ad et electio ad finem capilis.
reliquiarum salvalur. CAPUT XXXVI.
Et reducameos ad locum istum, et habilare. Sicut VERS.3. — Si forle audiente domo Juda, etc. Im-
sperantibus auxilium , etc, usque ad et dcsperatio mensa clementia, elc, usquead ut per rnisericordiam
alque humililas Dei mereatur auxilium. Dei veniam consequantur.
VERS.38. — Erunl miiii in populum, et ego, etc VERS.4. — Vocavitergo. Prompta obedientia pro-
Trislibus Iaeta subjungi'., et captivis reditum pro-
phet:e concordat, elc, usque ad qui soluti et liberi
mittit; sed priraum ostendit causam offensoeet justi verbum Dei proximis expendere negligunl?
furoris; et quanlo major culpa, tanto in peccaiores VERS.9. — Prmdicaverunt jejunium in conspectu
amplior clementia. Domini,etc. Ut qui per luxum peccaverunt, elc,
VERS.39. — Et dabo eis. (CASS.)Manifeste pro- usque ad quoedeliquerunt in maximis.
ditinitium nobis, eic, usque ad etper hocvelremu- VERS.16. — Igilur cum audissent, etc Etiam au-
nerationem, vel supplicia promeriri. ditoribusnecessariaestjClc, usque ad verba Deiau-
VERS.40. — Et limorem meum dabo in cotde eo- direpoterant aure corporis, scd non cordis.
tum. (ID.) Sic liberum donat arbitrium, ultimor qui VERS.18. — Ex ore suo loquebalur, elc Sigaili-
tribuilur ex gratia sit largiloris. cat quod apostoli et prophetoe nullam necessitalem
VEBS.41. — In toto corde meo, el in lota anima tractandi vel penuriam loquendi paliebaniur; sed
-mea. Si verba sunt Salvatoris, etc, usque ad sicut
prompte et facile omniaproferebant.
illud : feslivitatesvesiras odi (Amos. v), etc VERS.23. — Etprojecit in ignem. Stupenda indo-
Quia hwc dicit Dominus, etc Haecjuxla lilleratn, rali cordis nequilia, etc, usque ad ne crederent et
etc, usque ad Sed spiritualiter in Christo et aposto- pceniterent.
lis plenius completa sunt. YERS.26.—Absconditautem, elc Contra quensfru-
CAPUT XXXiH. stranititurhumanaproesumptio. Custodit enimDomi-
nus omnesditigenlesse, elomnes peccatoresdisperdet.
YERS.1.— Et faclum est. Praedicit quod slcut VERS.30. — Propterea, etc Digna ultio, etc,
peccatoribus vindicta, etc, usque ad donec a Ro- usque ad aestu solis et gelu noctis ureretur.
«nanisper totum orbem dispersi sint.
VERS.3. — Clama ad me, et ego exaudiam eum. CAPUT XXXVII.
Oslendit quod per orationes prophetarum et sanctc- VERS.1. — Et regnavit rex Sedecias, etc Quod
runi, qui fuerunt in plebe, Dominus placatus sit et Sedecias post Joachim, etc, ttsque ad sed omnes
revelaverit eis reversionem in terram suara, quoead- iniqui fuerunt et idololalroe, et ideo perierunt.
huc occulta lalebat. VERS.3. — Ora pto. Nequaquam pro se orare po-
Nunc autem dicilur : Clama ad me, et exaudiam le. stulavit, quia divinis mandatis obtemperare noluit :
Quia imminenteni captivitatem Dominus avertere Qui enim avetlit aurem stiam ne audiat legem, otatio
noluit, ut primurri solverent pcenam peccati sui; ejus erit exsectabilis.
postea vero reversionem non negavit, quam modo VERS.4. — Igitut exetcitus. Quomodo Chaldoei
promitlit. solvcrunt, elc, usque ad Jeremias vero conlrariaet
VERS.10. — Adhuc audielut in loco isto, etc Ne vera prophetavit.
desperent Judaei propter minas et caplivitates futu- CAPUT XXXVIII.
ras, restaurationis bona promittit, ut locus, qui de-
sertus fuerat propter scelera habitalorum, propter VERS.5. — Et dicit rex Sedecias, etc Paier
correctionem et emendationem habiletur.J Sedeciam sinepuroaffectu,etc, usquead Posteavcro
VERS.12. — Accubantiumgregum. Greges Eccle- flagellatum tradiditeum Judaeis, ut crncifigeretur.
sioe,scilicet de gentibus congregatoe, etc, usque ad VERS.7. — Audtvtl autem Abdemelech. Sicut illi
mulli sunt qui ad fidem Christi et ovium suarum principes, qui prophelam miserunt, etc, usque ad
numerum pertinenl. quanto nos districtius reos tenemus.
VERS.14. — Addomum Israel:De quibus Isaias : VERS.17. —Si ptofectus exieris, etc Propheta,
erit in novissimis diebus praeparatus mons domus, praevidenscivitatem esse tradendam in manus Chal-
Dominiin verlice montium, ele. daeorum,consiliumdedit regi ut se traderetin manus
VERS.17. — Ihcc dicil Dominus. Supra dixerat regis Babylonis, ut sic furibundum ejus animuin mi-
81 WALAFRIDISTRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 53
tigaret, etleviorem sententiam susciperet; sed mens A Dominiibidem habere non debebant. Mysticeautem
indurata corrigi non poteiat. non vocalur nomenDominiore haerelicorumin lerra
VERS.22. — Ecce. Significat quod fluxa cogita- ^Egypli : quia nec sermo eorum nec oratio, dumin
tio, etc , usque ad et animam igne comburet inex- errore sunt, accepta est Deo. Non enim est pulchra
slinguibili. laus in ore peccatoris(Eccl. xv). Qui ergo in errore
CAPUT XXXIX. perseveraverint, peribunt gladio districti judicii. Qui
VERS.17. — Et libetabote. Qui sperant inDomino autem.relicto errore, de iEgypto in terram Judare-
non confundentur (Sap. xix).'Confundeniur omnes dierint pcenilentes : et deinceps catbolicam fidem
iniqua agentes (Psal. xxiv). Ecce priucipes qui ani- tenentes salvabunlur.
mam Jeremiae quaerebanl, captivanlur. Eunuchus CAPUT XLV.
qui eum liberaverat perfecta potitus est libertate. VEBS.1. — Verbumquod loculusesl Jeremias, etc
Sic quoque liberalis sanctis praedicatoribus,persecu-
Rudis adhuc in lolerantia passionumquas exspertu-
tores aeterna ullione punientur.
rus erat Baruch, expavit captivitatis calamitatem
CAPUT XL. quaelempore Joachim filii Josiae regis Juda immine-
VERS.1. — Sermo qui factus est, etc QuaeriturR bat, unde conqueritur dolorernadditum dolori suo,
quomodohicsermoDomini, etc, usquearfjuxta ser- cni responsum est a Doniinoquia superfluequoerat
monem Domini Iiberatus est. sibi pacem, cum tolus populus laboret sub fasce tri-
VERS.2. — Tollens ergo. Descripta vastalione ur- bulationum. Significat autem eos qui in pressura
bis, et interiiu, etcaplivitatepopuli.etperfidiafegis, tribulalionum vel persecutionum, quibus in praesenti
sequitur quid de Jeremia factum sit, et de reliquiis Ecclesia gravatur, pusillanimitate titnbant, quseren-
populi, quas propheta monuit ex verbo Doininise- tes consolationem,quaein fuliiro promittitur. Unde :
dere in ti;rra sua, et servire regi Babylonis,ipsi vero Vos autem conlristabimini, sed tristitia vestra verte-
maluerunt ire in ^Egyplum,ubi eos postea Nabucho- tur in gaudium (Joan. xvi).
donosor trucidavit, et ipsara iEgyptum vastavit. CAPUTXLVI.
VERS.3. — El faclus est vobis.Ex hoc etiam loco
VEBS. 1 . — Quod factum est verbum, etc. (RAB.)
manifestum est Deum, etc, usque ad Dei vero
Hactenus propheta mislim de Juda et Israel, de
sententiam justam praedicabant.
Chaldaeiset jEgyptiis pro convenienlia narralionis
CAPUT XLI.
egit, etc, usque ad anno Joachira filiiJosioequando
VERS.8. — Decemviri reperti sunt inter eos, etc, Pharao Nechao rex jEgypti in Charchamis cum
habemusthesautum. Thesaurus enim in agro, elc, Nabuchodonosorpugnavit, et superatus est.
usque ad Per calcaneumenim, qui finis esl corporis, VERS.9. — Ascenditeequos.(ID.)Haereticiet schi-
terminus significatur actionis. smatici ex diversis provinciisorti, frustra disponunt
VERS.16.—Tutitergo Johanan filias Caremel om- contra civitatemDei bella, etc, usque ad cum tra-
nes principes bellalorumqui erant cum eo, etc. Hanc duntur in manus ejus qui soliiim suum posuit ad
fugam reliquiarum et transitum contra verbumDo- Aquilonem, ut mittat eos in stagnum ignis et
mini in ^Egyptumquem Jeremias longa narratione sulphuris.
hic retexuit, longe ante Isaias praedixit, centum sci- VERS.11. — Ascendein Galaad. (HIEB.)Monsest
licet quinquaginta annis, qui fuerunt inter Isaiam et ad quem septima die venit Jacob, de Charram fu-
Jeremiam, dicens: Vwfilii desertores,dicit Dominus, giens: est autem ad terguni Phoeniciset Arabioecol-
ut faceritis consitium, et non ex me (Isai. xxx), etc. libus Libani copulaius, extenditurque per desertum
CAPITA XLII, XLUI. usque ad trans Jordanera ubi habitavit Seon rex
Amorrhaeorum.Cecidit autera in sorlem filiorum
(Textus sacer sine expositione.) Ruben et Gad , el diraidioetribus fianasse.
CAPUT XLIV. _ Tolle tesinam. (RAB.)Graeci,pwwiv vocant; p'««
VERS.15. — Responderunt autem Jetemim, etc enira dicitur de eo quod manat, etc, usque ad quia
Stnlta responsio. Confilenlur eum loqui in nomine non accipient ab eis sanitalera, sed confusionem.
Domini, et non acquiescunt, sed sequuntur pravita- „ VERS.12. — Audietunt gentes. (ID.) Quia fru-
tis suaeconsilium. Mystice. Omnes hoereticiin ^Egy- strato solatio idolorum, etc, usque ad non vicloriam
pto hujus roundi. Id est, in lenebris erroris consti- veritatis accipiunt, sed errore caplivi pariier in fo-
tuti, sacrificia nonDeovero, sed daemonibusofferunl, veam perditionis cadunt.
cum figmenta et prava dogmata ad decipiendos VEBS.14. — AnnuntiateJEgypio. Quasi dicat': Vos
homines et fidera subvertendam scribunt. Ideo ve- qui audistis vaticinium meum, nuntiale Pharaoni
nient super eos mala, et erunt in desolalionemet in( quia prope esl terapus et turaultus belli.
stuporem. VEBS.18. — Quoniam sicut Thabot. Hoc est ex
VEBS.26. — Vivil Dominus, etc Contradicit pro- comparationelocorum frugiferorum, quasi in mari
phela ex sermone Domini ne nomen ejus vocetur submersorum, grandem iEgyptiorum potestis intel-
ore Judaeorumin terra iEgypli, quoniam qui contra ligere ruinam. (HIER.)Thabor terrainus est Zabulon.
Dei praeceptum illuc perlransierant, protectionem mons in medip Galilaeaecampo, mira rotunditaU
53 GLOSSA ORDINARIA.— PROPHETIA JEREMIJ:. 54
sublimis: dislans a Diocsesaraeadecem millibus con- j L CAPUT XLVRI.
tra orientalem plagam. Qui confniium quoque inter VERS.1.— Ad Moabhmcdicit Dominus, elc (RAB.)
tribus Issachar et Nephthalim fuit Carraelus, ubi Sicut est circumcisio carnalis et spiritualis: sic Moab
Nabal Carmelus fuit et nunc villa est Carmela no- carnalis et spiritualis. Moabinterpretatur, etc, usque
mine, decimo lapide oppidi Chebron, vergens ad ad Est autem Moab provincia Arabum, Nabo civitas
orientalem plagam ubi Roraanorum praesidium esl. nobilis, in qua erat Chamos idolum, quod et Beel-
(RAB.)Mystice autem, quia Thabor, etc, usque phegor.
ad in hujus soeculimare demersi, et in damnatione VERS. 6. — Salvale animas vestras. Qui volunt
perpelua. salvare animam suam fugiant versuram doctrinam
VERS.20. — Vitula. Quia jEgyptia plebs in deliciis philosophorum et haereticorum, ubi certus est inter-
nulrita, indomita, lasciva, jugum disciplinaerecu- itus : et per humilitatem confessionis agant pce-
savit. nitentiam erroris in deserlo districtae abstinentiae
VEBS.21. — Mercenarii. (RAB.)Principes JEgy- maneantque in simplicitate et verilate catholicae
pliorum non paslores, sed mercenarios vocat, etc, doclrinae.
ttsque ad Mercenarius autem, el qui non est pastor, VERS.9. — Date florem, etc Qtii invenlione hu-
cum videt lupum venientem, dimittit oves, et fugit mana et in sseculari scientia florere videbatur, in
^ desertum ct in soliludinem redigelur. Quia vero
(Joan. x).
VERS.26.— Et post hmc, etc (ID.)Licet videatur displicet Deo omnis hypocrisis, ut sequens sententia
intimare regnum jEgyptiorum non irreparabiliter a ostendit:
Nabuchodonosor esse destructum, elc, usque dd : VERS.10.— Maledictus qui facit, etc Necesse est
Perculiet Dominus Mggptum plaga et sanabit eam enim ut non solum intueamur quod agimus, sed etiam
(Isa. xix), etc qua discrelione agimus.
VERS.27. — Et tu noti timete, etc Hoecpromissio Maledictus. (RAB.)Desidia per torporem nascitur,
non bene convenit Judaeis: qui toto orbe dispersi,etc, fraus per privatam dilectionem, etc, usque ad saepe
usque ad : Quiaex parte cmcilas conligit in Israel, et desidia iiiterveniente deficiunt, et frigescente amore
cum plenitudogentiumsubintraverit, lunc omnisIsrael tabefiunt.
talvus fiet (Rom. xi). Et maledictus.Potest haecmaledictio omnibus con-
venire qui fluxum saeculisequuntur, et corpora sua
CAPUT XLVII.
castigare et serviluti subjicere negligunt, secundumi
VEBS.1.— Quod factum est verbum, etc Jeremias illud : Qui autem sunt Chtisti carnem suam cruciftxe-
sicnl Isaias et Ezechiel vicinis naiionibus plagas jt, tunt (Galat. v), etc. Qtiia sine sanguinis effusionenon
venturas proedicit, quia populum Dei infestabant, et fit remittio peccalotum. Cato enim et sanguis tegnum
in illius adversitate gaudebant.Paloestinisergo, sicut Dei non possidebunt(II Cot. xv). Maledictusergo qui
ante iEgyptiis, praenuntial captivitatem venturam. prohibel gladium, id est, verbum Dei a sanguine :
VERS.4. — Et dissipabitur. Ostendit Tyrum ei quo scilicei animalur materia peccatorum ; fun-
Sidonem ad Palaeslinos attinere/licet Tyrtis in sor- dendum est quidqiiid in membris nostris carnale
tem Nephthalim ceciderit, et Sidon terminus Chana- et terrenum inolevit et resecandum gladium verbi
naeorura in sortem Aser : sed non eam pOssedit,' Dei.
quia hostes expellere non valuit. Reliquias insulm (GREG.)Gladium a sanguine prohibere, est prsedi-
Cappadocia. \a qua habitabant Cappadoces pristinis cationis verbum a carnalis vitaeinlerfeclione retinere,
cultoribus interfectis. Hsec esl terminns Chananaeo-: de quo dicitur: Gladius meus devorabitcatnes (Isa. i).
rum juxta ^Egyptum, ceciditque in sorlem Judae: Hinc Paulus ait, Conleslothodie quia mundus sum a
se.l eam non obtinuit, quia Enachim, id est, gigantes sanguine omnium. Non enim subterfugi, quominus
allophylorum fortissime restilerunt: et est usque annuniiatem omne consilium Dei vobis(Act. x).
bodie insignis civitas Palaestinae, quamvis de ea VERS.11. — Fettilis. Ostenditur Moab ex abun-
prophetatum sit Gaza futura est in tumulum sempi- Yf dantia in odium et elalionem venisse, et populum Dei
ternum: sed ubi prius fuit vix ulla remanent vesligia, afflictum despexisse, quia nihil afflictionisvel capti-
in alio enim loco oedificataest. vitaiis patiebatur.
YEBS.5. — Venit, elc (RAB.)Haereticiset schis- VERS.12. — Miltam ei, etc (RAB.)Quicunque iu
maticis et omnibus Ecclesiae hostibus plagam ven- humana philosophia confidunt despicientes Ecclesiae
turam significat, etc, usque ad Per Iibidinem enim fldem et doctrinam simplicem, etc, usque ad tunc
carnalium mentes exurit: sed novissimo praecipita- ibunt cum diabolo et angelis ejus in ignem seternum,
bilur. Jusli autem in vitam oeternam.
YERS.7. — Quomodoquiescet, etc Quasi dicat: VERS.17. — Consolamini.Ironice vel ad pceniteu-
Non potest gladius quiescere, nisi Domino jubente tiam provocat, ut per salisfactionem congruam eva-
cujus vindictam exercet, vel: Quasi ex persona af- dant miseriam. Mystice. Sapientes hujus mundi et
flictorum ad gladium Domini locutus erat, sed hic hserelici, quos Moab significat, si stultitiam non cor-
respondet in persona sua. rexerint ad fidem ealholicam conversi, veniet illis
ruina el vastatio omnibus urbibus eorurii, filest, dl
*
% WALAFRIDISTRABIFULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGIGA. 86
versis sectis. Quse enim longe vel prope a verilate A bium, nec virlus idolorumvaluit (e defendere: sic
distant, lucente Evangcliosubvertentur. erit perpetuum yae his qui confidunt in sapienlia
YERS.25. — Abscitsum. (HIEB.)Sicut contra Ba- humana, et serviunt erroribus diversis.
bylonem et Philisthiim valicinatus est, etc, utque YERS.47. — Et convertamcaptivUatemMoab. Vi-
ad quidquidad terrenam scientiampertinet et putatur detur lempus gratiae significare, in quo quicunque
robustum, subvertitur, ut nihil probelur quod fortis- invocaveritnomen Domini, salvus erit (Joel. n).
simum pulabatur. CAPUTXLIX.
YEBS.29. — Audivimus..Quia in priori comraate VIRS. 1. — Ad filiot. Post Moabad filios Ammon
enantes ad pcenitentiamprovocabat, et ad Christum verbavertuntur.etincrepantur, quodausisuntterram
converli monebat; ut in ejus fide perpetuo manc- Israel invadere, unde et eis ultio digna prajnuntiatur,
renl; nunc incorrigibilesplurimoset obstinatos agno- et Israel possessores suos praediciturpossessurus>
scens, ex persona eorum, qui de Moabsalvali sunt, VERS.2 — Fitim Rabbalh. Metropolis Moabita-
et experimento suoejus superbiam didicerunt, ait: rum, quaenunc Ariopolis dicilur, composito nomine
Audivimussupetbiam Moab, etc Et Moab superbiae ex Hebraeoet Graeco,quod Sipxoc,id est, Martis ci-
arguit.-quia plus effertur quam possit, vel poscatejus vitas vocelur.
fortitudo. B VERS.6. — Et post hwc. Quia post conversionem
YERS.51. — Ideo super Moab ejulabo. Polentiam haerelieorumad fidem reclam, captivitas peccali dis-
prislinaefelicitatis et plagam repenlinae suhversionis solvetur, recipientur in coramunionemEcclesiae,unde
ostendit. Moab universamclamabo. Quaeinlerpreta- exierant. Et captivos. Possumus per filios Ammon,
lur fortiludo eorum, et significat fortissima haeretico- qui de Lolh in spelunca, et in ebrietate, et incestu
rum dogmata diaieetice constructa, in quibus vide- generati sunt haereticos accipere, secundum illud,
batur esse forliludo erroris. Ex nobis exierunt,sed ex nobisnonerant (Joan. n).
VERS.32. — Plotabo tibi, vineaSabama. Tempe- VERS.7 Ad Idumwam. (RAB.)Tropologiceldu-
statera hujus soeculi.Yidetur enim significarealiquos naea terrena et carnea delectalio, quaeconsurgit ad-
de Moabad Dominumconverti velle. Sabama enira versusspiritum, ut nonfaciamusea quaesuntspiritus,
conversio aliqua interpretatur. Vinea Sabama, etc etanimam, etc, utquead Cum enim spiritui caro
Altollens altitudinem, quia superbia turrim ad coelum subjectafuerit, Idumoeatransibit in Judseam, et caro
conatur erigere. serviet rationi.
VEBS.54. — A Segot usque ad Ordnaim. Segor VERS.9. Si furet. Haereticiqui furantur suficie»-
urbsquae Morluo mari imminet, ubi terminus Moa- tiam sibi, et quotidie aliquos de Ecclesia rapiunt,
bilarum. Indicat ergo, quia usque ad extremos fines - ingredientes vineam Domini,quamdeiEgyptotrans-
provinciaeululatus personabit. De quo Isaias : Vectes tulit, cupiunt universa populari, ut vix racemum
ejus usque Segor vitulamconsternantem(Isa. xv), id in ea relinquant. Sed Dominusecontra omnia secrela
est, perfectae aetatis. Sicut enim in hominibus trice- eorum, et patriarcharum Esau (qui primas scilicet
siraus annus, ita in pecudibus et jumentis annus haereses invenerunt) viros ecclesiasticos et doctores
tertius robuslissimus est. Aqum quoque Nemrim. profert inmedium. Et prima illius victoria estpate-
Isaias: AqumenimNemrimdeserlmerunt (Isa. xv), etc. facere quaetegebantur.
Et quoehic minus dicuntur, in Isaia plene exponuntur. (HIER). Contra Judaeos factus est sermo, qui
Est enim Nimrim oppidumsuper mare Mortuum. Christianis invident, etc, usque ad ut mortificantes
VEBS.35. — Et auferam de Moab.Intereunte secta membra'nostra (fornicationem, scilicet immundi-
humanaesapientiae,cessavit pompa et clamor verbo- tiam, et hujusmodi) seternamin Chrislo victoriam
rum, ut philosophi nec hoereticide Ecclesia egressi consequamur.
aliquid inveniant in doctrina sua quod humancevitoe VEBS.14. — Audivi. HaecsententSain Abdia pene
utile sit. eisdem verbis continetur, et multa hujus capituli.
VERS.37. — Omne enim caput calvitium. (RAB.)U VERS.15. — Ecce enim. (RAB.) Quasi dicat: 0
Apud antiquos barbae capilisque rasura luctus indi- Edom, qui minor es inler omnes in circuitu naliones,
cium fuit, etc, usque ad hinc Isaias : In cunctisca- etc, utque ad inde te detraherem, et ad terram re-
pitibus ejus calvitium, omnisbarba radetur (Isa. xv). ducerem coeterarumgenlium.
VERS.58. — Quoniam contriviMoab. Omnis do- Parvulum dedi le in gentibut.0 haeretice,licet ma-
ctrina philosophorum et haereticorum, quia fragilis gnus libi videaris, et conlemnas parvitalem Eccle-
estet inutilis, a veritate conteritur et dissipalur. siae, parvus tamen es et contemptibilis.
VERS.41. — Et erit cor fortium Moab. Behe cor VERS.16. — Cum exaltaverit, etc. (RAB.)Quia
Moabcordi mulieris parturientis comparat; quia de haereticialtitudinem et similitudinem aquilarum pol-
magna luxuria ad magnam pervenitur tristitiam. licentur sibi, quae ad cadaver Dorainicom congre-
VERS.45. — Inumbra Hetebon sleterunt. Quia in ganlur, elc, usque ad Quod autem contra haerelicos
ejus munitione sperabat sibi solalium, sed fruslra : et carnem dictum est, contra Judaeos quoque inlel-
quia ignis vindictseverticem tumultus filiorumMoab ligi poiest.
juslo judice retribuente oppressit. VERS.19. —Ecce quasi leo. (ID.)Sicut Dominus
YERS.48. — Vm tibi, Moab. Quia nec munitio ur- castigavit superbiam Judaeorum,quos ner Jordauem»
57 GLOSSA ORDINARIA.— PROPHETIA JEREMLE. 58
etc, usque ad sed leo saevissimus in lartarum eos A monet Israelitas, qui caplivandi erant in Babylonem,
perpetuo cruciandos detrudet. ut non stabilem possessionem arbitrenlur se ibi ha-
VEBS.21. — A voce tuinm, etc Veniente vasta- bituros, sed spem revertendi haberent, et cum
capii-
tore,strepitus minae eorum Ionge lateque resonabit, yitas laxaretur, fugerent inde : quia venturum erat
terrorem incutiens vicinis provinciis. ut a Medis et Persis vastaretur.
VEBS.25. — Confusa est. (RAB.)Post Philisthaeos, (ORIG.)Quomodo corpus nostrum in aliquo terroe
Moabitas, Ammonitas quoqpe et Idumaeos, ad Da- loco consislit, sic anima, secundura statum suum in
mascura, id est, Arabiam, etc, usque ad cum enira aliquo terroeloco nuncupative est. Corpus noslrum,
captus est populus Judseorum, Damascus, cui impe- elc, usque ad sic in iEgypto, alius est in Taphnis,
rabat Arelha, similiter capta est. alius est in Memphis, alitis in Sienni, alius in Bu-
VERS.24. — Dissoluta. Damascus interpreiatur bastis habilat.
pocutum sanguinis, aut sanguinem bibens, aut san- VERS.12. — Confusa est mater vestra nimis, etc
guis cilicii; quae omnia ethnicis conveniunt, etc, Isaias dicit similia, El erit Babylon illa gloriosa, in
usgue ad Quomodoenim acervus lapidum de disper- regnis inclyta, in superbia Chaldmorum, subverletur
sis lapidibus cumulatur : sic de omnibus nalionibus sicut Dominus subvertit Sodomam et Gomorrham
acervus credentium congregatur in ruina Judoeo- B (Isa. xm). Ecce novissima erit, etc. In fine muridi,
rum cadentium dum gentes surgunt. vel in morte cujusque, oinnis gloria et superbia
VERS.28. — Ad Cedat. Hi Agareni sunt, sed usur- Chaldaeorum, et' confusio mundi recedet a nobis, et
pato nomine Saraceni vocantur, et habitant per soli- ila omnia subvertentur, sicut subverlit Deus Sodo-
tudinem tolam, de quibus poeta dicit: Lateque va- mam et Gomorrham, nec ultra voluptatis vel mundi
ganles Agi. futurus est stalus.
(RAB.)Mystice. Cedar, quod interprelatur tenebtm, VERS.15. — Sicut fecit, facite ei. Id est, sicut illa
et Asor, elc, usque ad qui se simulant filios Orientis, per Nabuchodonosor gentes circumquaque vastavit,
cum sint tenebrarum filii. ita ei retributionem reddite.
VERS.29. — Tabetnacula. Haec omnia Saraceno- VERS. 16. — A facie gladii columbm. Columba
rum propriegentemsignificant, qui in tentoriis ma- stulta dicilur, quia nulril ptillos alienos; ita Nabu-
nent, et ubi nox coegerit sedes habent, et armenta chodonosor alios opprimendo et fovendo. Etiam Na-
mulla, et pecora, camelorumque greges; sed non buchodonosor columbam vocat, non pro simplici-
babent ostia, nec vectes, non enim versanlur in ur- late, sed pro stultilia superbiae.
hibus, sed in solitudine. Hi omnes a Babyloniis VERS.17. — Leones ejecerunl, etc Teglathphala-
sunt deleti. C sarquipartcm magnam Judseorumin Assyrios trans-
VERS.35. — Ecce ego conftingam, etc. (RAB.) tulit, et Sennacherib qui decem tribus in montes
Elam regio Persidis, unde Elamitse. Prsedicit enira Medorum traduxit, hi leones appellantur.
propheta, elc, usque ad Elamitoe quoque despicien- VERS.18. — Ecce ego visitabo. (RAB.)Visilat Do-
tes vel tentantes interprelantur, et significant perse- minus
regem Babylonis, id est, confusionis, sicut
cutores Ecclesioe. visitavit regem Assur, qui interpretatur, etc, usgue
CAPUT L. ad sed novus populus in nova civitate in perpetuum
exsultabit.
VERS.1. — Vetbum. Expleto valicinio contra
filios Dama- VERS.21. — Super lettam dominantium. Prsedica-
iEgyplum, Paloestinos,Moab, Ammon,
scum quoque et Cedar, contra Babylonem et Chal- toribus Chrisii praecipitur, ut regnum diaboli stu-
dacosserrao dirigitur ; ut quos ante lalenter arguit, deant evertere : et opera ejus maligna et consilia
nunc palam scelera eorum manifestando, vastatio- pessima, ut inlerficiant omnes peccatores terrae, et
nem et desolationem subsequi aperte pronuntiet, disperdant de civitate Domini omnes operantes ini-
Isaias quoque et Ezechiel similia contra Babylonios quitatem.
et Chaldaeosprophetaverunt. D TERS. 23. — Quomodo confractut, etc. (ORIG.)
VEBS.2. — Confusa sunt. Similia dicit lsaias : Malleus universae terrse diabolus est. Sed est qui
Ecce ego suscitabo supet eos Medos, qui argenlum non curat de malleo universee terrae, vir scilicet,
nonqumtant, neque aurum velinl(Isa.xm). stans super muros Adamantinos, etc, usgue ad legi
VEBS.4. — Venientfilii Israel. (RAB.) Hoec pro- enim Dei non subjicitur, neque enim potest, et in-
roissio reversionem populi Dei de captivitate signi- venta est Babylon, et comprehensa : quia Domino
ficat, etc, usgue ad ut jungantur illi fcedere sempi- reslitit.
terno. VEBS.25-27. — Aperuit Dominus thesaurum, etc
VERS.6.— Grexperditus. Hac senlenlia nolantur (ID.)Alia edilio : Aperite apolhecas.ejus, etc, ul ait
reges Israelitarum, qui errare fecerunt populum et Aposlolus(Rom. vi): Pertulit in mutta patientia vasa
declinare ad idololatriain : quorum fuit primus Jero- irw prmparata in petditionem supet vasa misericor-
boam filius Nabath, qui fecit adorari vilulosaureos :. diw, etc Alii ergo vasa misericordiae, alii vasa
deinde ca?teri praevaricalores legis. irae, etc, usque ad qui asserit sidera non esse eau-
YERS.8. — Recedite, etc. Secundum historiam sas eorum quae fiunt super lerram, praecipue corum
59 WALAFRIDI STRABI FULD, MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 60
quae Christianis accidunt: prseceplum Doinini exse- A videris magnum ejus opus, quomodo subvertit om-
' nia dograata gentium, ut credentes de erroris jugo
qnitur.
VEBS.28. — Vox fugientium. (ORIG.)Ulinam haec eximeret, videbis quia in passione ejus Babylon su-
esset nostra vox, o catechumeni, fugientium de Ba- bito corruit et contrita est; videat quisque Babylo-
hylorie,et fugientium, elc, usque ad interfice omnes nem in pectore suo corruisse. In cujus enim corde
peccatores terrae, qui in te Sunt, et omnes Babylo- non cecidit, Chrislus ei nondmn advenit: Babylon
nios, ut possis riiundatus in Jerusalem transgredi ruit, aedificaturJerusalem civitas sancla Dei.
civitalera Dei. Ululate. (HIER.)Quia nulla anima apud Deum in-
YERS.31. — Ecce ego ad le. (RAB.)Mystice prae- sanabilis, consilium dat eis qui possunt, etc, usgue
nuntiat Antichristo, qui extollelur super omne id «rf sed quia noluit curari, satisfaciunl boiii medici
qnod dicitur Deus, etc, usgue ad quia non timue- el dicunt:
runt calumniam et captivitalem populo Dei inferre. VEBS.9. — Curavimus. (ORIG.)Vide ne quando
VERS.37. — Et etunt quasi mulieres. (lD.)'ImbeI- angelis pracipiat Deus languenti animae tuaemedica-
les quasi mulieres, per Medoset Persas destruxit mina conlicere, etc, utque ad profert Deus judi-
eos, etc, usque ad quia synagoga eorum terra scul- ciam suum ;;d humiliandum quod exaltatum est.
plilium est, el in porlentis, id esl falsis figmentis glo- B VEBS.16. — Qui levat nubes , id est praedicatores
riantur. el proplictas, qui nos a calore fuluri judicii defen-
VERS.44. —Ecce quasi teo. (ID.)Videtur signifi- dunt inibre eloquii sui, cum fulura depromunt. Ful-
care quod Nabuchodonosor, postquam regnumj Ju- gura. Prsedicatores prophelarum fulgura sunl, Cum
daeorum, etc, usque ad et ut demonstrel non Cyri inimicos perculiunt: pluviae,cum devotos a pecca-
poteritia, sed Dominijudicio faciurn esse, subditur : tis abluunt, et imbrem salutis infnnduiit: unde spi-
Quis enim similismei ? rituales germinenl fructus, et in maturarri messcm
coalescanl. Et producit venlos de thesauris. Venti
CAPUT Ll. sunt apostoli, quorum praedicatiopercurrit mundum
VERS.5. — Quoniam non fuit, etc. Quia Dominus tanquam vcnlus celerrimus : de quibus alibi dicitur:
misil eos in vindiclam populi sui, quem non corri- Sagittas suas ardenlibus effecit(Psal. vn). Ipsis enira
piendo castigavit, sed sseviendoconlrivit : unde, Vw Ventis pennae propler discursus celeritatera tribuun-
Assuti vitgd futotis mei (Isa. x). tur ; unde : Volavitsuper pennas ventorum(Ibid. xi).
VERS-. 6. — Fugite de medio, etc. Post plagas Ba- VIRS. 17. — Stultus factus est. Bene post subver-
bylonis, ad Judoeoshistorice, ad fideles nlystice ex- sionera Babylonis reprehendit fabricatores idolo-
horlationem convertit, ut fugiant de medio Babylo- C rum, quia per stullitiam humanaemenlis facta surit
nis, id est mundanae confusionis. opera vana et risu digna : quia nec spiritus in eis,
(ORIG.) Non gradatim scilicet, non pedetentim, nec vox, nec ulla efficacia : unde nec se, nec culto-
sed velociter exite,- quicunque confusain habetis res suos in die visilalionis liberare possnnt.
animam,. etc, usque ad Similiter, quando sunt mi- Confusus est. (,RAB.) Demonstrata subversione
-nora peccala, ministris utitur Deus: quando vero Babylonis, redit propheta ad auctorem tanti jndicii:
graviora, tunc ad retributionera ipse feslinat. quia no:i est polestas nisi a Deo, qui dominatur in
VERS.7. — Catix aureus, etc Non est seraper ca- regno hominum, et cui voluerit dabit illud.
jix aureus Babylonis vel in manu Domini; cum euim VERS.25. — Ecce ego, etc Mons pestifer, Nabu-
ad vindiclam venerit et in manu Domini posita fue- chodonosor, et regnum Chaldaeorum; vel diabolus,
rit, efficietur lerraquoe facla est in Job. Nec jugiler qui alibi mons caliginosus, propter tenebras erroris,
in manu Domini continelur; sed lunc tantum cum dicitur. Et dabo te. Ad hunc monlem pertinent Ju-
testituet ei Ppminus quod merelur. daei, haerelici, blasphemi, et omnes impii, qui per-
..-.(ORIG.)Calix aureus. Nabucbodonosor volens de- durant in malitia, nec convertuntur ut fiant lapides
cipere homines per calicem Babylonis, non miscuit vivi in sediflcioDei.
in vase (ictili, etc, usguead sa;pe vidi aureum cali- V VERS.30. — Cessaverunt, etc Veniente Cyro et
cem in pulchrp sermonis ornalu, et dogmatum ve- Dario cessavit robur Babylonis et principum ejuS'.
nena considerans, deprehendi calicenrBabylonis. VERS.33. — Filia Babylonis, etc. Fuit plebs Ba-
Inebtians, etc (ID.) Vide omnes homines ebrios; bylonis, quando per potentiam regni et divitiarum
, inebriamur ira et trislilia : inebriamur, etc, usque abundantiam triturabat et conterebat gentes : sed
ad ab eo omnes inebriamur quandiu terra sumus. lempus messionis ejus venit cum cogitur recipere
De vino. (ID.) Sicut in his, qui vinum corporale quod gessit, de qua ex persona Judaicaeplebis con-
bibunt supra mensuram, videmus ebrii corporis mo- sequenier dicitur : Comedit me et devoravilme Na-
lum,"etc, usque ad biberunt genles, ideo commotae buchodonosor,tex Babylonis.
sunt. Et desettum faciam mate, etc (RAB.)Mystice
VERS.8. — Subito cecidit. Significat consumma- riiare hujus saeculisignificat turbulentiam, quod Do-
lionem mundi subito futuram, qua? non per partes minu.i deserlum ponit. Faciet enim cessare luxum
sed repenle fiel, sicut Jericho corruens cito vel su- ejns, et dissipabunlur iniqui, qui confusioni erro-
biio pertit. Si aulem veneris ad adventtim Chris:i, cl riiiii vitiorumque deserviebant.
61 GLOSSA ORDINARIA.— PROPHETIA JEREMLE. 62
VERS.41. — Quomodo capta esl Sesach. (RAB.)A rat, ordinem caplivitatis internse denuntiat, etc, us-
Sesach, byssus sacci, vel manus sacci interpi elalur : que ad Quandoque enini et lumen totius ralionis
sicut Babylon confusio, elc, usgue ad ut egredian- clauditur, quia pravo usu et iniquitatis suae multi-
tur de societate eorum, ne cum illis pereant. tudine gravatur.
VEBS.45. — Egredimini de medio ejus. (ID.)Qui Venit Nabuzardan, etc (RAB.) Justo judicio Dei
vult animam suam salvara facere, etc, usgue ad venit Nabuzardan, princeps exercitus regis Babylo-
sed in meditatione legis ejus et exercitio virtulum nis, super Jerusalem, et succendit, etc, usqueadom-
strenui. nem domumcomburit igni, id est, cujusque con-
VERS.52. — Ptopletea, etc (ID.)Enumerat plagas scienliam flammailliciti amoris.
Babylonis supervenluras et optimatibus ejus, duci- De pauperibus, etc (ID.)EOS,qui utiles verbo et
bus et raagistralibus, et omni populo, etc, usquead exemplo esse polerant, etc, usgue ad sed spinae et
Exile de illa, populus meus, ne participes silis deti- Iribuli vitiorum.
ctorum ejus, et de plagis ejus non accipialis (Apoc. VERS.20. — Columnasquoque, etc Per diversa
XVHI),elc vasa, diversa oflicia in Ecclesia significanlur, quae
VERS.64. — Sic submetgetut Babylon. Nani se- maligni spirilus de servitio Dei auferunt, et in usum
cundum bistoriam Babylon in Euphralen mersa est, B suum coiiverlunt.
qtiamvis in solitudinem redacla. Sed spiritualis Ba- VERS.21. — De columnis, etc (RAB.)Quod factu-
bylonis^eternum inleriluin praedicil, quae in profun- ram columnarum descriliit cum capilellis, et retia.
dum inferni cnm principe diabolo demergetur. Unde culis atque malis granatis, ostemlil, elc, usque ad
Joannes : Sustulit unus angelus forlis lapidem quasi legat opus nostrura super librum Regum, ubi quid
motarem magnum, et misit in mare,dicens : Hoc im- de his sancli Patres senserinl, explanatum est.
pelu mitletur Babylon (Apoc.xvin). VERS.24. — Et tulit magister, etc. Etiamfortes in
CAPUT LII. Ecclesia diabolus decipit et captivat; unde : Escx
ejus eleclm(Habac. i), etc
VERS.1. — Filius viginti. Historia quae captum VERS.23. — De civitate tulit, elc Continentes,
refert Sedeciam, et Jerusalem a Chaldaeisvastatam, scilicet, oleum graliae et misericordiae (sicut faKise
in libro Regum plene tola continetur. virgines) in pectore suo non habentes, qui frustra
VERS.4. — Faclum est aulem. Novenariusminor super viros bellatores conslituuntur, cum arrogaa-
tlenario imperfectionem legis significat, etc, usgue tiam vilare non prasmeditantur.
ad tenebrispeccatorum vallati fugiunl, et videntes VERS.26. —Seplem vitos, etc Septifornii Spiritu,
lupum venientemoves dimitlunt. Q scilicet, sanclificatos. Sed quia graliam perdiderunt,
YERS.7. — Per riam portm. Lalenler arguit iner- septem spiritibus nequioribus tradili, non regis cce-
liam doctorum, qui inter muros duorum Testamen- lestis mandata intuuiitur, sed regis inferni voluntali
torum constiiuli, non belluin gerere, sed effugere obsequtintur. Et scribum, etc. Quem liber Regum
quserunt, et deliciis magis affluere (quas hortus si- Sophar, qui interpretatur dissipans \el dividens, et
gnal) quam sculo fidei boslibus resistere. significal eos qui rudes in Ecclesia, quos ad mili-
YEBS.8. — Persecutus est, etc (RAB.) In libro liam Cbristi nutrire debuerant, pravis exemplis dis-
Regum ita" legilur: Fugit Sedecias per viam, etc. sipant, et a ccetufidelium per errorem sequestrant.
Malignis spirilibus populum circ.umdantibus, rector El sexacjintaviros, etc. Stullos, scilicet, coopera-
non fugit, etc, usquead Apprehensum ergo regem torcs, qui merito vulgi nomine appellantur, qui uti-
duxerunt ad regem Babylonis in Reblatha, etc litatem divini consilii discemcre et iniplere neglexe-
VEBS.11. — El adduxit eum rex, etc. Quia anima runt.
in confusione peccatoium vincta compedibus vitio- VEBS.27. — Et percussit eos rex Babylonis, etc
rum, per malignos spiritus ducitur in domum car- Hoc ambil rex Babylonis, ut quos ab Ecclesia evel-
ceris usque ad diem mortis, et in angustia mentis lit, perducat ad interfectionem perpeluse inortis.
includitur, ut mortis sententiam exspeclet. D VERS.28. — Isle est populus, elc (RAB.) Tertio
VEBS.12. — In mense autem quinlo, etc Con- vastavit Nabuchodonosor Judaeam. Primo, cum
gruit ordo temporis cum ralione vindicloe: Mense Joachim, etc, usgue ad et retrudit in carcerem in-
quinto vastalur civitas quacPcnlateuchum despexit, ferni, ubi gemunt in perpetuum damnaii.
decima die mensis, quia decalogo legis contraria fe- VERS.31. — Et factum est. (ID.) Significat admi-
cit, blandiens sibi de securitate pro sanctorum randam Dei potentiam per bonos et malos oeque
locorum habitatione; unde supra : Nolile confi- sua, elc, usguearfcorrectum misericorditerrespexil,
dere, etc et de poenis liberans quieli reslituit el honori.
(GREG.)Dum Scriptura Sedeciaecaptivitatem nar-
WALAFRIDISTRABI FULD. MON.OPP. PARS 1. — THEOLOGICA. 64

THRENI.
Editio Duacensium theologorum libro Lamentationum Expositionem annectit Paschasii Ratperti, qui
circa annum Domini880 iloruit. Hanc certe, ut annilsquadraginta Ratperto senior, non novit Walafridus,
et ideo nunc omittendam censuimus, mox inter Opera Paschasii Ratperti suo loco daturi. (EDIT.)

PROPHETIA BARUGH.

PRjEFATIO. notitiam autem legentium hic scripta sunt, quia


Liber lste, qui. _Baruch nomme
..... . . .
prsenotalur, in
multa deCbristonovissimisque lemporibus
r indicant.
Hebraeocanone non habetur, sed tanlum in Vulgata (Antiquaexemplaria Glossmordinarim textum tan-
. .... . . , _ tummodoBatuch exlnbent, nulla comttante expost-
edilione _«, simihter
_,.,. .
et epistola Jeremiae. Propter tione.)
• Vulgata editio, de qua fit mentio in
prologo super Baruch, exponitur in prologo super Ezechielem.
Caetera piana sunt.

PROPHETIA EZECHIELIS.
Vide Expositionem B. Hieronymi in Ezechielem et homilias B. Gregorii in eumdem. Quoe
ex alits auctoribus exhibet editio quam sequimur, cuncta expositorum Walafrido junio-
rum sunt.)

PROPHETIA DANIELIS.
(Vide Commentarium B. Hieronymi, Operum ejus tomo V, col. 493.)
t i i — L- I *

LIBER DUOIfECIM PROPHETARUM.


(Vide B. Hieronymum, ubi supra.)

MACHAB7EORUM LIBRI DUO.


(VidtExposilionem Rabani Mauri in eosdem libros [Operum ejus edilionis nostrae tomo 01], quamad
verbum mutualus est Watafridus Strabus.)

EVANGELIUM SECUNDUM MATTHiEUM.

PROLOGUS. A morte peremptum eorum erat praedicationevivifi-


Matthaeus cum primo praedicassetEvangelium in candum : unde et aliorum evangelia deciderunt, nec
Judsea, volens transire ad gentes, primus Evange- recepla sunl: quia nolebant praefinitum numerum
lium scripsit Hebraice : quod fratribus a quibus cessari propter virtutem sacramenti. Designantur
ibat, ad memoriamreliquit. Sicut enim necesse fuit eliam evangelislaequatuor figuris, quse non sunt
ad confirmalionem fidei Evangelium praedicare, sic deceplorise,se,djucuudi mysterii sibi consciae.Mat-
el contra haereticosscribi. Cum autem plures Evan- thoeusin homine intelligitur : quia circa humanita-
gelium scripserint, quatuor lantum habent auctori- tem Christi principaliter immoratur. Marcus in
lalis lestimonium : quia per quatuor mundi partes B leone, quia agit de resurrectione. Lucas in vitulo,
fidem nunlant Trinitatis, et sunt qtiasi quatuor agens de sacerdfitio. Joannes in aqufla, scribens
rotapin quadriga Domini, quaevehit eum per praedi- sacramenla Divinitatis. Christus vero quem descri-
calionem Evangclii, et genus humanum quadrifida bunt, homo fuil de virgine natus : vitulus in immo-
65 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTH. 66
laiione, leo in resurrectione, aquila in ascensione. A priinitur, ut eum cognosceres qui ex ejus stirpe
Vel in homine humanitas, in vitulo sacerdolium, fuerat promissus.
in leone regnum, in aquila expriroitur Divinitatis Fratres Judae memorat praetermissis fratribus
sacramenlum. Isaac et Jacob : quia illi a populo Dei quasi alieni
sunt repulsi : hi velut hoeredes in libro vitae scripli,
Incipil Evangelium secundumMatthwum.
et quasi patriarchae duodecim, in quibuset numerus
CAPUT PRIMUM. aposlolorum signatur. Sed nominatim non expri-
— muntur, ne ultra numerum sacramenti generatio
VERS. 1. Liber generationis. (HIER.) Hebraei extendalur.
voluminibus suis a principiis nomen iinponunt, ut In semine praedictorum palrum Christus intravit
liber Genesis, etc, usgue ad sed hic inos est in mul- in
iEgyptum quod praesagiensinimicus populum pre-
tis, maxime in prophelis," ut visio Isaiae, subaudis mebat, et non feminas, sed mares interimebat, ut
haec est. eum exstingueret.
Filii Dqvid. Ordo praeposterus ne praemisso Abra- Dc Juda Christus quem omnes gentes suscepe-
ham, generationis contextio interrumperetur. Ho- runt: quo veniente jam Herodes alienigena princi -
rum duorum specialiter dicitur Filius : quia unus B
pabatur.
primus inter patriarchas, alter inter reges ad quos VERS.3. — Judas aulem. Judas genuit Phares et
facta est de Christo promissio , ut Judseis Christum Zaram
antequam intraret .(Egyptum in quam ambo
exlege venlurum aperiret, in quo viderent vaticinia
postea cum patre transierunt.
impleri. Phares autem genuit Estom. In ./Egyplo genuit
Fitii David filii Abraham. Hos duos de omnibus Phares
Esrom, et Esrom Aram, et Aram Aminadab,
elegit quorum Filius dicitur Christus, ul Judaeis qui- et Aminadab Naasson : et tunc
Moyses eduxit eos de
bujsscribit, scientibus ex lege Christum venlurum,
hic esse diu eral in ^Egypto. Naasson fuit dux sub Moyse in tribu Juda
appareret qui promissus, quo
viderentur impleri omnia valicinia; his enim solis in per desertum, in quo genuit Salmon. Iste Salmon
fuit princeps in tribu Juda, qai cum Josue in terram
Veteri Testamento legitur facta promissio Abrahae,
intravit. Isle Salmon in terra promis-
et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrm promissionis
sionis genuit Boozde Raab. ,
(Gen. xxn). Christus est Phares, id est divisio, quia separabit
Abraham et David sunt duae columnaeversantes in
oves ab haedis. Ipse est Esrom, id est sagilta vel
lege quasi in veslibulo ante ostium quod est Chri-
atrium, quia penetrat cprda auditorum. Habet eliam
stus: quas ambit funiculus duodecim cubilorum, id latitudinem
charilatis, qua et inimicos dilexit.
est fides apostolorum. Amplectilur hos in genealo- VERS.4. — Aram autem. Aram Christus eleetus
gia palres, de quorum medio oslium Christus aperi- vel excelsus interpretatur: Electus de
lur credentibus. quo pro-
pheta: Ecce puer meus quem elegi (Ose. xi). Et
VERS.2. — Abraham genuit Isaac : Isaac autem alibi: Excelsus super omnes gentes Dominus (Psal.
genuil Jacob. Ab eo congrue sil generationis exor- cxn). Ipse est Aminadab, id est voluntarius, qui di-
dium cui promissus est primum , in quo est bene- cit: Voluntarie sacriftcabotibi (Ibid. xxxm). Idem
dictio omnium. est Naasson, id est auguriuin, qni novit praeterila,
Mallhaeus generalionem incipit ab exordio pro- prsesentia et fulura. Vel Naasson serpenlinus, quia
missionis. Et etiam usque in linem Iibri hoecagitur, Christus more serpenlis omnes cavit insidias.
ut qui ex liac generalione nalus est, Deus et homo VERS.5. — Salmon autem genuit Booz. Christus
inlelligatur. esl Salmon, id est, sensibilis, quia omnia sentit.
Ab initio ab eo cui primum facta est promissio Ipse accepit Raab, id est Ecclesiara de gentibus.
fidei incipit, ut in hoc palre discant cui primum fa- Raab, fames, vel beatitudo, vel impelus : quia Eccle-
cla est proinissio , qui et quales esse debeani qui •p.sia gentiurn esurit et sitit jusliliam, et dilalata per
volunt in ejus semine benedici. Matthseus genera- orbem lerrarum impetu doctrinae philosophos et rc-
tionem descendendo incipit vel compulat: quia hu- ges converlit. Raab ostendit coccinum in fenestra,
manilalem Christi oslendit, per quam Deus ad ho- id est in ore per confessionem Chrisli passionem
mines descendit. Lucas ascendendo referens formam declarat. Raab meretrix quoenunlios Josue suscepil,
sacramenti aperil. A baplismo cnim incipiens usque quam Salmon princeps tribus Judae sibi copulavit,
ad Deum ascendit, ostendens baptizatos ascendere sigiiificat Ecclesiam de gentibus, quae principi ex
ad hoc, ut sint filii Dei. Juda, id est Christo copulatur. Et sola cum suis sal-
Genuit. Mallhseusponit, genuit: qui nalurse filios vatur, dum Jericho, id est praesens saeculnm, seplem
tantum numerat. Lucas : Qui fuit: qui aliquos se- muris vitiorum vallatum, seplem dieruin tempore tu-
cundum legem vel per adoptionem filios interponit. bis proedicationumcircumvallatur, donec in novis-
Matthaeusponit genuit, et non generavit, forsita*nut sima tuba oranes muri corruanl, et novissiraa mors
ille cognosceretur in fine ostensus de quo dicitur : destruatur.
Ego hodie genui te (Psal. n). Booz autem. BoozChristus de quo dicitur : Ecce
Judam et fraltes. Ideo solus Judas nominatim ex- Dominus Deus in (orlitudine veniet (Isa. XL). Nota
67 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 68
nullam de sanctis feminis in genealogia Christi as- A sedere Christus, quia regnum David temporale figu-
sumi, sed qnas Scriptura reprehendit. Debuit enim ravit aeternum Christi regnum. Abias. Pater Domi-
de peccatoribus nasci, qui pro peccaloribus venerat, nus, id esl, Christus, qui dicit : Ego ero illi in Pa-
ut discerent sui peccata patrum sibi non obesse. trem, quia tanquam Dominus omnia qumcunque voluit
Unde agnus in Pascha immolandus jussus est assumi fecit (Psal. cxin), Qui etiara esl Asa, id est, attol-
ex capris et ovibus id est ex justis et peccatoribus lens, quia ipse abslulit peccata mundi.
generandus VEBS.8. — Josaphal, elc Judicans vel judicium
Ex Rulh. Moabitide, ut ostendat impletum vatici- Dei, scilicet Chrislus qui judicat orbem terrae in
nium Isaioe: Emilte agnum, Domine, dominatorem aequitate. Joram aulem genuil. Christus est Joram,
tetrw (Isa'. xvi). Per hanc semen Abrahae ad Chri- id est excelsus, qui ail: Nemo ascendil in cwlum nisi
stum deducilur. Ecclesia de gentibus per Ruth signi- qui descendit de cmlofilius hominis qui est in coelo
ficata, priusquam ad Booz, id est ad Christum ve- (Joan. m).
niret, ex patre diabolo erat. VERS. 9. — Ozias autem. Sub Ozia , Joathan,
Ruth significat Ecclesiam quae est de Moab, id est Achaz et Ezechia, prophetavit Isaias de Chrislo.
de gentibus, quae ex palre diabolo et petra deserti Propter peccata principum claudebanlur ora pro-
propter idololatriam de qua Deus suscitavit filios B phetarum. Ezechias. Fortis Dominus, ipse est qui
Abrahae : oblita prioris genlis venit ad Booz, qui dicit apostolis: Nolite timere. Ezechiae cum esset
foriis dicilur, id est ad Chrislum , qui suscilat se- sine liberis dictum est: Dispone domui lum, quia
men fratris sui, id est Moysi qui obiit sine liberis, motietis tu et non vives (Isa. xxxvm). Ideo flevit non
guia nihilad perfectum adduxit lex (Hebt.'\u). Rnth propter longiorem vilam, cum scirel inde placuisse
tiirfensvel festinans ; quia Ecclesia puro corde Deum Deo Salomonem, quia non peliisset arapliores an-
videt quse festinat ad braviutn supernae visioilis et nos : sed quia dubitabat ne promissio Dei implere-
diflinit perseverare in fide et dilectione. tur cum se sciret esse de genere David per quem
Jesse autem. Pater David ssepius nominatur Isai, oportebat venire Christum : et ipse erat sine liberis
sed binomius fuit. Hic autem ideo dieitur Jesse : ut unde et dicebat (Ibiit. xxxvm): Non videboDomi-
sciret eum.venisse; de quo Isaia : Egredietur virga de num Deum, item, non aspiciam hominemultra, etc.
radice Jesse (Isa. xi), etc Hic est flos quem odorat E contra eredebat, quia fidelis est qui proraiserat.
Isaac, dicens: Ecce odor filii mei sicut odor agri Deus autem sentenliam quam dederat, ad probatio-
pleni (Gen. xxvn), quia Spiritus eum abundantis- nem fidei immutat, et spaliura generandi dat.
sime replevit. VERS.10. — Manasses. Obliviosus. Iste est qui
Regem. Non quod solus in hac genealogia rex, sed C quasi converso peccalori dixit: Omnium iniquilatum
quia primus rex de Juda et regum principiuui, pro- ejus non tecordabot (Ezech. xvm). Amon, id est fide-
pter quem et caeteri in solio regni servantur: et per lis vel nutritius, significans Chrislum de quo dici-
istura ordo generationis decurrit ad Christum qui tur : Fidelis Dominus in omnibus viis suis, qui con-
habet regnura David. vocat filios, ut gallina pullos suos (Psal. CXLIV).
VERS.6. — David autem rex. Mystice David, id est VERS.11. — Josias, id est salus Domini vel incen-
Christus qui Goliam, id est diabolum superavit. Ipse sum. Ille esl qui dicit: Dirigatur oratio mea sicut
est manu fortis, vel visu desiderabilis. De eodem incensum (Psal. CXL),etc.
dicitur: Dominus fortis el potens (Psal. xxm), etc. Josias, rex justus, quod non filii ejus quos genuit,
Et iterum: Speciosusforma prm fitiis hominum (Ibid. non in transmigratione, quia nunquani transmigra-
XLIV). vit: sed secuudum praedestinationem Dei ad trans-
Uriw. Uria, lux mea Dei scilicet, id est, diabolus, migranduin, Jechoniam et fratres ejus simul ponit,
qui dixit : Simitis ero Allissimo (Isa. xiv) : cui Ec- ul quorum est cotnmiiiiis iniquitas similis sit et mi-
clesiara conjugalam Christus de solario paternae ma- seria. Jechonias praeparatio Doraini, quia tam pa-
jestatis adamavit, el pulchram faclam sibi matri- trem quam filium Dominusad transmigrandum prae-
monio copulavit. Urias qui est figura diaboli, lux D paravit.
mea Deus interpretalur, qui adhuc transformat se in (ISID.)Veritas historiae hahet, quod duo fuerunt
angelum lucis, et lucem Dei se facit. Jechoriiae, ut unus scilicet pater sit in fine proece-
VERS.7.— Salomonautem. Christusest Salomon, dentis tesseradecadis, alter in principio sequentis.
id est pacificus, quia ipse est pax nostra qui fecit Sed mysiice secundum Augustinum unus et ideroest
utraque uniim. Ipse est Roboara, id est impetus po- in fide prsecedentis et in principio sequentis. Sed
puli, qui velociter populos convertit ad fidem. Ro- quare prselermissus est Joachim pater Jechonioe?
boam. De islo dicitur : Dabo ipsi Roboam tribum forsitan ut typum Chrisii faceret Jechoniam bis nu-
Judam, «i remaneat tucerna David cunctis diebusin meravit, et Joachim ne numerus augeretur praeter-
Israel (III Reg. xi). Quod ad litleram non potest misit.
aCcipi,quia nec Israel curiclis diebus exstitit, nee de Oirtnes qui a David usque ad transmigrationem
David post Christum dux aliquis in Israel fuit. Sed Babylonis numerantur, reges fuerunt.
Christus lucerna est oetornain «elesli Israel, etideo Jechonias. Prior Jechonias, resurrectio Domini,
servatur semper. Super solium autem DaViddicilur sequens Jechonias prmparatio Dominidicitur. Ulrum-
69 GLOSSA ORD1NAR1A.— EYANG. MATTH. 70
que congruit Christo, qui est resurtectio et vita,A inine Joseph? Sed non estconsuetudoScripturarum,
(Joan. xi). ut ordo mulierum in generntionibus lexatur; et ideo
YEBS.12. — Salathiel. Pelilio meaDeus, Christo non per Mariam, sed per Joseph inducilur, cum de
convenit qui dicit: Pater tancte, servaeos quos de- una Joseph et Maria tribu fuerint. Unde et eam
disti mihi, ut sinl unum sicut et nos (Joan. xvn). quasi propinquam cogebalur accipere, ne tribus in
VERS.13. — Zorobabel autem genuit Abiud. Ma-? aliam se confunderel : unde eliam simul lanquam
gister Babylonis, id est confusionis. 111i convenit qui deunastirpe profilenlur in Bethlehem redire cum
inundum ab errore idololalrioead viam verilatis revo- singulis in suam civitatem.
cavit. Fuerunt viri studiosi ex Judaeis dicti Heriles Exemplo Mariseliquet fidelibus conjugatis servato
nropter propinquilalem generis Chrisli, erantque pari consensu 'conlincnliam posse permanere, con-
Nazaraei,qui ordinem genealogioeChrisli partim me- jugiumque vocari non permislo corporeo sexu, sed
nioriter, parlim ex libris Dierum, partim ab avis et custodito menlis affectu. Unde et Joseph vir Marioe
proavis relinenles secundum ordinem scripserunt. dicilur, quia conjugium verum est ubi conservalur
Abiud, id esl, pafer meus. Iste Christo convenit, de amoris effeclus , et in Maria fructus nuptiarum in-
quo dicitur : Ipse invocavit me: pater meus es lu ' venilur.
(Psal. LXXXVIII), elc Eliacliim. Dominus resusci- B VERS.17. — Omnesitaque. Decurso ordine gene- .
lan.s.llle qui dicit: Omnis qui videt Filium et credit rationjs tandem, in fine concludendo, evangelista
in eum, habebit vitam wternam, et ego resuscilabo. recapitulat sub niyslico numero.
eum (Joan. vi), ctc VERS.18.— Chrisli autem generatio. Sine addita-
YEBS.14. — Azor. Adjutus. Ille est qui dicit: mento, Jesu, ponit, ut eum intelligas de quo pro-
Bcce Deus adjuvit me , Dominus susceptor est animm pheta : Unxit te Deus tuns. Jesus, quod substanlia-
mem (Psal. LUI). Sadocli. Justus, id est Chrislus, liter illi convenil, angelo reservat, ut qui posl dictu-
de quo dicitur : Juslus Dominus et justitias ditexit rus est conceptum de Spirilu sancto, nomen ei
(Ibid. x). Achim, id est, frater meus iste. Quis alius propriuin ex salvationis olficio subliinius declaret.
quam ille qui homo lieri voluit, ut possit habere fra- Sic erat. Sicut dictum esl, ut ex Josepb, origo Ma-
tres, de quibus diceret : Nuntiabo nomentuum fra- rioe,quoeet de David claresceret : et Christus, non
liibnsmeis (Ibid. xxi). Eliud, id esl, Deus meus con- ex ejus semine, ut Deus et hoino , per genealogiam
venit Chrislo qui dicit : Deus meus ut quid dereli- homo, per hoc, de virgine de Spirilu sancto Deus
quisii me (Mutth. xxvn) ? ostenditur. Sic, inquain, erat ut prsescripta est et
VERS.15. — Eleazar, id est, Deus meus adjutor. mox dicetur, sicut postea signis et prodigiis mani-
llle est qui ex persona hominis uixit : Deus meus C festatur, ut totus liber Deum et hominem natum
sperabo in eum (Psal. xc). Mathan. Donans vel do- demonstret : quod est credendum ut possit intelligi.
halus. Ille est qui dedit bona hominibus, et de quo Hic enim sensus dcficit huraanus, ubi non est natura,
dicilur: Sic Deusditexit mundum, ut Filium suum sed virtus : qui non credit non intelligit quod virgo
daret (Joan. m). peperit, quod verbum caro factum est.
Per hos patres Christus in roundum, et omnium Cum esset desponsala. (ORIG.)Ideo desponsata ut
horura in se gerebat officium. Et dignum est ut per significaret Ecclesiam, quae virgo est et sponsa : et
eamdem lineam sanclilatis ad etim asceudamus, per ut per Josepb, etc, usgue ad desponsatio fiebat per
quam ad nos dcscendere est dignatus. aliquot dies ante assiduam cohabilationem , et inte-
YERS.16. — Joseph. Apponens Christus qui Ju- rim erat uxor sub cuslodia viri.
docis genles apposuit, qui el paler Christi dicitur , Antequam convenirent.Non quod postea convene-
quem de sua conjuge nalum adoplive suscepit: sed rint : ut si diceremtis antequam poenituerit, morte
el putative paler dicitur. Joseph Mstlhxus dicit fi- praeventus est. Non quod postea convenerint; sed
lium Jacob, «t Jacob filium Malban. Lucas Joseph ostendil proximum leropusnuptiarum, in quo nuptia-
filium Heli, el Heli filium Mathat, sed Mathan et rum solemnia celebrantur.
Mathat de eadem uxore Hesta nomine singulos ge- Invenla esl in utero habens.Invenit Joseph in utero
nuerunt. Malhan qui per Salomonem descendit, habere, sed non de Spiritu sancto sciebat esse: cum,
eam prius duxit, et relicto uno filio Jacob obiit, et postea ut dubius deliberarel dimittere eam, aposto-
postea Mathat qui per Mathan descendil de David, Ius autem hoc addit ne inlerim surreperet suspicio
eamdem duxit et genuit Heli, sic Jacob et Heli fra- lector.. Quomodo hoc factum sit, et quo ordine,
tres sunl uterini. Jacob autem uxorera Heli fratris vel in qua civitate Christi conceptio sit celebrata ,
vuisineliberis defuncti,ad suscilandum semen ejus, hoc praeterraissuma Luca exponilur.
r„ccipiens,genuitJoseph nalura'suum, sed secundum YERS.19. — Justus. Per fidem.qua credebat Chri-
<egemHeli filium. Quod dicilur filius nomine ejus stum de virgine nasciturum , et voluit se humiliare
vocari cui suscitatur, non est verum cum Booz ante tantam gratiam.
eum queragenuil ex Rulh, non Elimelech cui susci- Quodjuslus erat, hoc est testimonium caslitatis
tatur, sed Obeth vocavit. Marise, ut qui servat innocenlera, justus dicatur :
Vtrum Mariw. Quid ad Chrislum generatio ex scd et pius dura nollet propalare, ex conscienlia
David deducta ad Joseph, cum Chrislus non ex se-; caslitalis juslus, ex timore pius. Sciebat illam esso
71 WALAFRIDI STRABI'FULD. MON. 0PP. PARS I. — THEOLOGICA. 78
inculpabilem : sed unde yel quid esset iguorabat: et lA impleatur arbitrio : ut bsec de qua hic agilur. Alia
ideo mediam elegit viam effugiendi, ut neque inno- est ex praescientia Dei cui noslrum admiscelur ar-
cenlem proderet, neque rei incognitae consentiendo bitrium. Alia est, quoe comminatio dicitur, qusefit
sc reum faceret coram Deo. Vera virtus est, cum ob signum animadversionis divinae, ut fugiant a
nec pietas sine justitia, nec sine pietate justitia, quae facie arcus electi, et juslepereantincauti, et non ex
separatse ab invicem dilabuntur. praescientia : quia longe aliter scitur, quam fulurum
Et nollet eqm. Quam desponsaverat in conjugium comminelur.
ducere, ne videretur quod ignorabat celare. Vel VERS.25.— Ecce virgo. Admiratur propheta Isaias,
traducere ad pcenam io qua noverat non esse infa- et quasi omnes de somno suscitans, ait: Ecce virgo
mlam, quia sciebat se eam virginem accepisse , in- in utero habebit (Isa. vn). Spiritui sancto praesens
lactam servasse. erat quod in tempore riondum erat. Ecce virgo, etc.
VERS.20. — Hmc autem eo cogitante. Hic docemur Dicunt Judaei quod non est boc nomen integritatis,
diu deliberandum esse in incertis, ne peccetur te- sed setatis puella. Sed quomodo tunc est signum?
meritate levitatis. Eece angelus Domini. Quia sic Sensum lsaioe sequitur, non verba. Pro concipiet,
pie cogitat, consolari meretur , et consilium suum ponit: In uteto habebit: et vocabunt, pro vocabis,
meliori consilio mutatur. Fili David. Recognosce B 1 vel vocabitur.
quod promissum est domui David , de qua tu es et Emmanuel. Proprium est Christi, ut Jesus, quia
Maria, et vide impletum in ea. Noti limere. Quam- cum his quos salvat, semper adjuvando perseverat.
vis tantum sit quantum credis , et ne timeas pro Tribus de causis de Veteri Testamento astruit ea
reatu, sed amplectere charilalis intuitu. Conjugem. quaeponit in Evangelio : pro teslificatione, ut habeat
Conjux erat non concubitu, sed affectu, non conjun- testimonium a lege et prophetis : pro confirmalione
ctione corporis, sed copulatione animorum. fidei, quia facilius credimus cum Videmusimpleta
Nola conjugem dici a prima fide desponsationis. quoesunt praedicta: pro conjunctione Novi et Veteris
Igilur dispensationis est, si quis permittitur aliam Testamenti.
ducere post sacramentura sponsionis, et si nunquam VERS.24, — Exsurgens aulem Joseph, etc. (BEDA.)
deWtutn solvere possit. Moraliter. Quisquis a Deo movetur, solvat moras,
Bene Joseph vir, et Maria conjux dicitur, cnm in surgat a somno : faciat quod jubetur. Fecit sicut
eo servatur affectus amoris,quodverum conjugium, ptmcepit.Perfectaobedientia. Fecil non tantum quod
et in ea sine coitu est fructus nupliarum. praecepitangelus, sed etiam sicut praecepit. Exhibi-
ln ea natum est. De ea nasci, est in lucem pro- tioneservitutis.eieffectu amorisobediens rectedici-
duci. In ea vero nasci, est concipi, vel secunduwi'C tur fecisse sicut praecepit ei . Angelus Domini. Non
prsesenliam angeli quam habet ex Deo : cui futurum relinquitur meniiendi locus, ubi oflicium angelorum
quasi prseteritum, natum dicitur. De Spiritu sahcto celebratur. Et accepit conjugem, etc Ad vitandam
esl. Spiritus sanctus dicitur Deus, et donum Dei, virginis infamiam, ad celandum Salvaloris adven-
et charitas, et sola charilas eum incarnari fecit. tum, ad necessarium pueri nascenlis obsequium.
VERS.21. — Pariel. Ne videretur Joseph non esse VEHS.25. — Donec peperit. Non quod post, quod
necessariusei, subdit: Pariet. Et ila eris necessarius magis constat : cum multis modis cognovit Deum
procuralioni. Et vocabis nomen ejus Jesum. ldem esse qui natus est.
dicit isli quod proedixeral Mariae ut promissum Non quod postea cognoverit: sed ponilur donec,
Salvatorem jam venisse tam viris quam feminis re- pro e*, vel pro mtetno, ut : Donecponam inimicot
praesentet ex voce. Ipse enim. Nomen interprelatur. luos scabellum pedum tuotum (Psat. cix). Dicilur
VERS.22. — Hoc autem, etc Quod propinquo est quod Joseph Mariam facie ad faciera videre non
desponsata : quod inventa esl in utero habens : quod poterat, quam Spiritus sanctus a conceptione ira-
peperit virgo : quod Jesus vocalus est: quod salvat. pleverat penitus. Et ideo non cognoscebat facie ad
Hoc enim ail Evangelista, quando jam omnia im-._ faciem quam desponsaverat, donec uterus evacua-
pleta erant. retur : de quo hic non agitur. Primogenitum, etc
Ut adimpleretur. Isaiae prophetia, signum est prae- Primogenitum dicitur omne quod aperit vulvam,
scientiae Dei, quia quod dicit certum est a Deo sive aliud sequatur sive non. Vei primogenitus inler
praesciri : et ideo ab homine debct limeri. Nullum omnes electos per gratiam. Proprie autem unigeni-
aulem signum quod designat, efficit: sed lantum tus Dei Patris vel Mariaedicitur.
signat quod ostendit, sic prophetia non necessita- CAPUTn.
tem eorum facit qute prsedicit, sed signum est proe-
scientiseDei. VERS.1. — Cum ergo natus, etc Quarovis Mat-
(HIER.)Non est necessitas rerum ex eloquio pro- thseus nativitatem prsetermittat, tamen adventum
phetarum, sed sola exhibitio veritatis. Prophetia magorum referens, breviter eam coramemorat, sic
non fecit necessitatem eorum quse dicit, sed signum dicens : Cum ergo. (RAB.)Quatuor hic ponuntur a
est praescientise Dei. prophetis roborala, nativilas, nomen, locus et tem-
Prophelia alia est ex praedestinalione Dei, quami pus, etc, usque ad de adventu magorum Lucas la-
necesse est omnibus .niodis evenire, ut sine nostroi cet, et Matthaeusexponit.
75 GLOSSAORDINARIA.— EVANG. MATTH. 74
BetkehemJudm. Ad differentiam illins qiiaeest in j i tione comitantes, ad agnitionem veritatis, etc,
Galilaea,in tribu Zabulon.Duoeenirasunt Bethlehem: usgue ad ut eos tantse visionis mysterium non la-
Bethlehem prius dicta est Ephratha, Bethlehem do- teret, et quod oculis ostendebatur insolitum, ani-
mus pauis, quia ibi nasciturus erat Panis vivus qui mis non esset obscurum.
de ccelodescendit, qui ponitur in prsesepio: ut irra- VERS.3. — Audiensautem Herodes, etc Rex di-
tionabiles pastos, faciat socios angelorum. Significat citur, ut collalione ejus qui quaeritur, hic intelliga-
aulem Ecclesiam, quaeest domus in qua panis vi- tur extraneus, quia jam defecerat proprius.
vus comeditur. Audiensautem Herodes. Alium regem Judaeorum
In diebus. (HIER.)HOCnon ponit tantum pro tem- quam se quaeri, volebat enim cum esset alienigena
pore, sed ut videatur impletum, etc, usgue ad legitimus rex videri: et ideo codices quibus genea-
Judoeilocura irisinuant: tempus adventus non co- logia texitur cremavit.
gnoscunt. Tutbatus est, etc Vel quia exitum regni sui ti-
(Aue.) Manifestatus est Jesus non doctis nec ju- met, vel propler iram Roraanorum si hoc patere
stis : praevaletnamque, etc, usgue ad ut nullus ma- tur, qui decreverant ne quis rex vel dominus sine
gnus superbiret, nullus infirmus desperaret. eorum consilio diceretur. Nato rege cceli, rex terrae
Venerunt. Magi, non post annum : quia turic non B turbatus est, quia nimirum terrena altitudo confun-
inveniretur in praesepio, sed in yEgypto, sed decima ditur cum coelestiscelsiludo praedicatur.
lertia die. Fuerunt autera de terra Persarum ubi et Cum illo. Propter favorem : quia saepe populus
Saba fluvius a quo regio nominatur, juxta quam et plus eis injuste favet, quos crudeles sustinent. Unde
Arabia est, ubi Magi fuerunt reges. Qui etsi tria Salomon: Rex injuslus omnesministtos impios habet
munera obtulisse dicunlur, non ideo non plures (Ptov. xxix).
quam tres fuisse probantur, sed ut. per eos gentes VERS.4. — Et congregansomnesprincipes sacerdo-
quoeex tribus fiUisNoe nalae sunt, venturoe ad fi- tum. Notadiligentiam inquirentis, tit si inveneritfa
dem proefigurentur : vel lot fuerunt principes, qui ciat quodpost se velle ostendit: sin autem, excusa-
multos duxerunt in suo comitatu. Ideo Magi apud tus sitRomanis. Explorabat etiam, si rex eorum tri-
Jerosolymamproecipuerogant: quia per Balaam de stes vel laetos faciat Judaeos. Ubi Chrislus nascere-
Israet nasciturum audierunt. Nova enim stella novum tur. A Judoeis quaerit locum, a Magis tempus, ut de
hominemindicabat. Slella, Christus quem sequi de- utroque fiat certus.
bemus, qoi nisi in cordibus orialur, rex Judaeorurain VERS.5. — In Rethlehem Judm. Locum na-
Orienle non quoeritur. tivitatis exprimunt, quem testimonio Scripturas
VERS.2. — Ubi est, qui natus est rex, etc Con- *" didicerunl, ut ipsa eorum scientia illis fieret ad
fusio Judaeorumest, ubi Cbristi nativitatem a genti- testimonium damnationis, nobis ad adjutorium
bus discunt.et si non crcdunt, inexcusabiles sunt. fidei.
Vidimusenimstellam. Hoec stella Dominicae nativi- Ex hoc patet, quia non ex ignorantia, sed ex cor-
tatis nuntia nunquam prius apparuit, sed eam tunc dis duritia credere noluerunt.
puer creavit, et Magis deputavit: quae mox peracto VERS.6. — Ettu, Bethlehem.Hoc sic ponit, ut ab
officio esse desiit. Christum nondum loquentem eis dictum est, quia etsi non verba, veritatem sen-
muta steUapraedicat,postea loquentemapostoli nun- sus quodammodoponunt.
tiaverunt Judseis, tanquam ratione utenlibus ; sub- VERS.7. — Clam vocatis Magis. Remotis sacerdo-
stantia rationalis, id est, angelus ortum Christi nun- tibus et scribis; timebat enim ne Judoei quasi ex
tiavit. Magosvero primitias gentium nondum ra- Dei oraculo promissum occultarent, si se velle eum
lione ulentium irrationalis, id est stella, perduxit. perimere senlirent. Ideo etiam promisit se adorare,
Pastoribus angeli, Magis stella, utrisque tamen lo- ne quis sentiret dolum ejus : sed sine suspicione ob
quitur lingua ccelorum, quia jam cessabat lingua gratiam favoris ei renuntiarent.
prophetarum. Utrum stella orta sit in oriente, an Ij VERS.8. — Adotemeum. Herodesdevotionempro
ipsi ibi posili natam ad occidentem viderint, ambi- mittit, sed gladium acuit : malitiam cordis depin-
guum est. Potuit enim nasci in oriente, et eos in gens colore humilitatis. Finxit se vultu et verbis
Jerusalem perducere. Sed dum humanum quasi ex adorare eum, quem invida mente cogitabat occidere.
legequoeruntauxilium, divino deseruntur. Per stel- Cujus personam repraesentant hypocritae, qui fictc
lam intellexerunt eum in Judsea natum , et ideo Deuni quoerunt,nunquam merentur invenire.
Jerusalem veniunt, ubi locum discentes tunc aggressi VEBS.9. — Et eccestella quam videtant. Ingressi
iter primum habent slellam praeviam quam reco- Judaeamdeseruntur indicio stellae, ut cogantur ex
gnoscunt. lege inquirere. Vel divino deseruntur auxilio qui
Allegorice. SteUa est iUuminatio fidei quae ad quaerunt humanum. Nec decebat signum infidelibus
Christum ducit. Dum divertunt ad Judaeos, eam datum apparere domesticis legis et prophetarum;
amiltunt: quia dum a malis consiUumquoerunt,ve* quia, si Mogsenet ptophelas non audiunt: neque si
ram iUuminationemperdunt. quis ex mottuis, etc. Non tenuit aethereas vias : sed
(LEO.)Sequuntur tres viri superni luminis du- multum domui vicina, aliter non discernerent do-
clum et praeviifulgoris indicium intenla contempla- mum.
PATKOL.CXIV. 3
7* WALAFRIDISTRABI FULD. MON. OPP. PABS I. — THEOLOGICA. 76
Moraliter. Stella est bona exhortatio ducens adI A occulte per fugam ad illustrandam ^Egypturadescen-
Chrislum. Vel potius fides quoe est mentis illumina- dit, relicta nocte Judaeis.
tio, per quam ingrediens Christumvidet qui est steUai Nocte tulit in ^Egyplum,quia nocte ignorantiaehis
matutina : et eo viso gaudet gaudio et adorare nonu a quibus ipse recessit reliquit incredulis. Quando
desinit. redit, noctis non fit menlio, quia in fine mundi,
YERS.10. — Gavhisunt gaudio magno, etc. Gau- Judaeifidem tanquam Christum ab ^Egypto reverten-
dio gaudet, qui propter Deum (qui verum gaudiunrt, i, tem suscipientes illuminabuntur.
est) gaudet. Addil et magno, quo nibU est majus. /n jEgyptum, et erat ibi, etc OmnigenumDeum
Et valde gavisi, quia de magno polesl aliu» plus,, monstrat venerantem : quia Christus a Judaeis non
alius minus gaudere. receplus, per prsedicationemtransit ad genles. Fugit
VERS.11. Et intrantes domtm, etc Tres Magi in /Egyptum sicut nalus est, ut corruptam reparct
uno itinere Deum veniunt adorare : quia in uno, naturam. Sic fugit, ut fugaces revocaret. Quodfugit,
Christo (qui est via) inseparabilis Trinkas ab eis; sacramenti fuit non timoris, ut exemplum fugiendi
erat adonanda. Puerum' eum Maria matte ejus, etc. daret suis. Non fugii mortem qui mori veuerat:
insidias expavit qui veneral aperire versulias
Ssepepuer nominatur, ut eum agnoscant, de quo . nec
dictum est: Puer natus est nobis. B diaboli. De hac fuga proedixit Isaias : Ecce Dominus
Cur non et Joseph cum Mariainventus est a Magis? qscendetsuper nubem levem,id est, carnem sine pec-
Ne aliqua inde malaesuspicionisoccasio daretur gen- calo: ingtedietutque jEgyptum (Isa. xix). Septem
autem annis in iEgypto latuit.
libus, quoeprimitias suas statim nato Saivalore ad
eum adorandnm miserunt. Ex Mgyplo vocavi. In Osaea juxta Hebraicam
veritatem hoc invenitur: vel in libro Numerorum,
Adoraverunt eum. Sic confitentes Deum, quem ut
quidam asserunt : quia totum dispositione Dei
actura esse hominem et
intelligunt, morilurum quod factum esl.
per myrrham ostendunt. VERS.16. — Tunc Hetodesvidens. Yerisimileest,
Et apertis, etc Fidem suam mysticis protestan- quod cum Herodi nihil renuntiatuns essei a
Magis,
tnr muneribus : Munera clausa, fides est cordis; credidit illos fallaci stella deceptosesse, et ideo ad
munera aperta, etc, usgue ad vel per bsec tria in se non esse reversos : unde et tandiq-guievit a pucri
eodem Christo intiraanlur, regia potestas, divina ma- jnquisilione. Deinde vulgatis his quaein templo facta
jestas, humana mortalitas. dictave fuerant, se a Magis sensit illusum , et ia
YBBS.12. — Et retpotuo accepto.SicutMoyses ta- mortem Christi properans pueros occidit.
"
cens clamabat, sic isti pw affectuinterrogabantquid* Yerisimile eet per annum et quatuor dies a nati-
divina juberei volufttas. BJaec responsio non flt per an - vitate Cbristi Jierodem in puerps desaevisse: quod
gelum, sed per ipsum Deum, quia nullus alius viam forsitan ideo distulit, quia Romam profectus est, vel
reversioais iiistiUiii, aisi ille qui dicit: Ego sumtna, -ibi accusatus, vel ut Romanos consuleret super his
veritas, et vita. Nonloquiturpuer ad eos, ne divinilas quas de Christo dicebantur. Ideo forsilan tandiu ab
aute tempus revelaretur, et vera hunianitas haheatur. inquisitione pueri se continuit, ut solliciiius eum de-
Unde et moi in iEgypium mittitur : quia et fides ffehenderet, neque elabi aliquo modoposset.
nutrienda erat ad prsemium, et vita doctrina?prae- Occidit omnespuerot. Quam cilo Christus appa-
paranda est ad eundum. Per aliam viam, etc In hoc xuit mundo, incepit in eum persecutio : quae figu-
forma datur credentibus, ut devoti ad Deun»veniaot: jravitpersecutionem sanctorura : et dum infansquae-
et quodjubeat intendant, scilicet, ne ad diabolum xitur, infantes occiduntur; in quibus forma martyrii
redeant: sed per semitas virtutum ad patriam ve- nascitur, ubi infantia Ecclesiaededicalur.
niant, et qui ceciderunt contemnendo resurgant Figurat mors parvulorum passiouem omnium
obediendo. martyrum, qui parvuU,Jiumilesa innocentes occisi
(LEO.)Adorant in came Yerbum, in infantia sa- fc sunt: qui non in Judaea tantum, sed ubique passi
'
B
pientiam, in infirmitate virtulem, et in hominis ve- sunt ab impiis, quos significat Heredes. Quod bimi:
ritate Dominummajestatis, etc, usque ad quia quod quia doctrina et operalioneperfecli. JJiisoccisisChri-
erat in substantiis proprium, non erat in persona stus evasit: quia corpora possunl perimi, djvinitas
diversum. non contingi.
VERS.15. — Accipe puerum, etc. (HILAR.)Cum Et in omnibusfinibut ejut. Nonest contentus va
desponsatam eam justo significabat, conjugem nun- statione Bethlehem, sed adjacentia loca vastavit;
cupavit, 8ed post partum mater tantum Jesu osten- nec ullam miserieordiamsetatis habuit a filio unius
ditur, ut quemadmodum justo Joseph deputaretur noclis usque ad filiumduorum annorum, quin omues
ItarJa mviiginiUte ee*jogium, ita veoerabUis ejus occideret.
ostendere^urin Jesti matris virgwitas. A bimatu.ldeo a bimatu, ut sicut prseoccupaverat
VEBS.14, IS. — Qui.consur^ent.Joseph figura prac- Herodesttues civitaiis, ita et praeoccuparetalium an-
Acatorum, qui Gbristnm, eum matre, id est, fidera num. Ideo eliam a bimatu : quia timebat, ne puer
€hristi, et Ecclesiaetulerunt ad gentes, relicta He- cui famulabantur sidera, paulo supra aetatem vel in-
rode, id est Judoeorum infidelitate. Nocte. Quia fra speciem sibi conformaret.
77 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTH. 78
VEBS.17.—Tunc adimptetum est. Adimpletumdicir A i functi. Tradunt quidam quia fecit Herodes super
tur :quiaantequam fieret legenlibuseratsemiplenum, funus suum nobiliores Judaeorum occidere, ut sic
quia quod inlittera sonabat, aliquid futurum occulte cogeret Judseosmortem suam flere.
promittebat. YERS.21. — Qui consurgens. Allegorice. Joseph
(CHRYSOST.) Dicit quod stella per annum apparuit, gerit figuram aposlolorum, quorum oiBcio Christug
sicut in destruclione Romanorum signa apparuerunt circumfertur. Aposloli primam venerunt in terram
in ccelo, quando vox angelorum audita est: Trans- Israel : quia primum praedicaverunt Judaeis.Sed pro
eannis ab his sddibus. Herode, id est, manente haereditaria infidelitate, me-
VERS.18. — Voxin Ranw.Idest, in eicelso lopge tuunt ct recedunt admoniti gratiam gentibus praedi-
laleque diffusa est. care, el ad eas Christum transferre.
Allegorice. Vel, vox Ecclesioede nece membro- Nominata terra Israel visum est Joseph non ali-
rura gemenlis usque ad solium superni ascendit cubi talem puerum debere habitare, nisi in Jerusa-
judicis. VOx in Rama. Propter uxorem Levitae lem ubi erat templum et celebratio prophetarum.
fornicatione peremplam, secundum numerura tri- Tamen angelus intelligi voluit Galilaeam, quam et
buum in duodecim partes divisam, omnis Israel Judoei incolebant, quod ostendit sic fuisse praedesti-
trtoum Benjamin proeler trecenios viros delevit: eo-1B nalum, quia Nazareusvocabilur.
rutn qui superfuerunt ploratus et ululatus auditus VEBS.22. — Timuit illo ire. Si timuit Judaeampro
est usque Rama, qui est locus juxta Gabaa duode- Archelao hoerede palernoe crudelilatis, cur non ct
ciino milliario a Belhlehcm. Audita. Exaggerat, ut Galilaeam,ubi Herodes alius fraler ejus regnabat 1
hyperbolice Rachel jam mortua, dolentis affectu fi- Quia Archelaus post patrem monarchiam totius re-
lios jam fleredicatur. Unde per hoc de Chaldoeis hi- gni oblinuil : sed insolescensa Tiberio Caesare de-
storia tcxitur quod similis essel ab eis cladi priori jcclus est Lugiluniim in exsilium, et tunc divisum
populo Judaeorum futura vastatio. Sed verius reve- est regnum in quatuor letrarchias, qiiarum unam, id
lante per evangelistam spirilu, prophetia de nece est Galiloeam,Herodes frater ejus obtinuit.
puerorum accipitur. Dicit ergo, quod tunc comple- Quaeriiur : quaye non limuii Joseph ire in Gali-
tum sit quod dictura est, quia elsi ad imminentem loeam sicut in Judoeam, cum et ihi regnaret Arche-
captivitatem sermo propbetiaerespicit, tamen in eo laus? Sed melius potuil in Nazareth (quae rernola
sicut in umbra, futura veritas csedis infantium pro- eral) lalere quam in Jerusalem, ubi erat caput re-
nuntiatur. gni et assiduus Archelaus.
Rachel. Quia sepulla est juxta Bethlebem, et ex Secessitinpartes.QnodClmstus illuc non transfer-
lerreno corporis hospitio matris nomen accepit. Vel G turubiregnabal Arcbelaus,significat,qiiiaillisabscon-
quia mulli de Benjamin et Joseph occisi sunt. De deturChristus, in quibusregnabit Antichristus.
Rachel nalus est Benjamin, ad cujus sorlem nonper- VEBS.25. — Nazatelh. Nazareth, germen novellum
tinetBethlehem,sed ad tribum tantum Juda. Sedquia vcl flos campi interprelatur, de cujus radice germi-
contigusetribus suritJuda et Benjamin in finibus Beth- nis sanclus sanciorum ad significandum aeternitatis
lehem, multi quoque de tribu Benjainin occisi sunt. suaesubstantiam ascendisse legitur. Sicut ergo eligit
Nota quod melius per R ichel (quam si per Beth- tempus quo nascerelur et locum, ita et civitalem in
lehem plorasse diceretur) figura sacramenli in- qua coalesceret : cujus nomen indicio esl, quod ipsa
iuiitnr, quia per eam in omnibus schema Ecclesiae• sanclitas, in sanctiiate nutritus, sanctus sanctorum
commendatur, quse plorat non tam morte translatos, recte dicitur : unde et discipuli ejus prius Nazaroei
quam supplicioperemptos. Rachel. Id est Ecclesia,, dicli sunl,sed poslca a Cliristo Chrisliani vocalisunt.
suos leneros agnos plorat pereraptos: neque vultt Nazarcth Galiloeoequo transfertur, partem ejus-
consolari in praesenti, quia non sunt : sed omnemi dem gentis quoefidem susceptura erat, signilicat.
spem et consolalionemadaeternam transmiltit vilam. undc flos interpretatur : quia Ecclesia quo ardentius
Plorat Ecclesia, et non vult eonsolari hic : quiai -. a terrenis ad ccelestia transmigrat, eo magis virtu-
filii sui non sunt de hoc muudo. Yel plorat: quiai tum floreet germine aburulat.
dum parit, juslitiam habet unde dicitur : Vos plo- Per prophelas. Prophetas plaraliler dicit, quia non
rabilis, etc, sed addilur consolalio : Tristitia vestrai habemus fixum de Scriplura exemplum : ostendit
verlelur in gaudium (Joan. xvi). sensum non verba se sumpsisse. Vel eisdem verbis
VERS.19. — Defuncto aulem Herode, ecce, etc in Isaia juxta Hebraicam veritatem : Nazarmut de
Quia sopita Judoeorumperfidia, et Helia et Enochi radice ejus ascendel(Isa. xi).
praedicantibus,Judseaverbura Dei recipiet. CAPUT m.
Dcfuncto rege ilUco coraplices ejus pereunt, sic' VERS.1.—In diebusautem.Praeterit multa, et transit
cessante persecutione Ecclesisead ccelestiainviiatur. adpraedicationemJoannis. In rffefiu*.Nonsolumpueri-
VEBS.20. — /» terram. Non determinat in quami lioeannos, sed omnes asque ai praedicationent Joan-
partem, ut dubitante Joseph angelus revertalur : ett nis comprehendit, id est, cum fere esset triginta an-
frequenli ejus allocutione Joseph cerlior reddatur. norum.Lucas signiikaiitiiis temporaexpiimit: Aano
Quia non dislinxil in quam parlem, ideo Josephusi quintotlecimo iinperii Tiberii Coesaris. Pra-dicans.
inieUexit Judxam quas dijjnior pars regni erat. De- Manifeslavit sc qui piins siiuerat, baplizando, viam
79 WALAFRIDI STRABl FULD. MOS. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 80
proeparansDomino. In deserto Judmm. Quia Judaeis A pretatur, quia de superbia veteris hominis ad humi-
Deo deserti erant, quibus necessaria esf poenitentia, litatem confessionis et emendalionis descendebant.
ut redeant. Jam tunc enim baptizandis exemplnm dabatur confi-
VERS.2. — Pmnitentiam. Hoc praeconuntiat, quod tendi peccata et promittendi meliora.
post per seipsam Veritas; pcenitentia proecedit,sequi- VERS.6. — In Jotdane. Quia in eo figura baptismi
tur promissio regni: qui vere pcenitet, in se praeter- praecessit, et exnomine descensumdesuperbia exi-
itos errores, deinde erigit animum ad cceleste re- git, quod congruit baptizatis. Confitentes. Confessio
gnum. Si gralis in baptismo fit remissio, cur prsedi- peccatorum, conscientiae est testimonium timentis
catur poenitentia? Sed triplex est modus pcenitentiae. Deum. Qui enira timel judicium Dei, peccata non
Primus, errores et omnia mala ante baptismum ab- erubescit confiieri. Perfectius timor solvit omnem
renunliare et condemnare : quod necesse est ad pudorem. Confessiopeccati pudorem habet, et ipsa
Christura venluris. Secundus, post baptismum lapsos erubescentia est gravis poena. Ideoque jubemur con-
per posnitentiam revocari. Tertius, quo sancti quo- ' fiteri peccata, ut erubescentiam patiamur pro poena.
tidie a talibus purgantur peccatis sine quibus vita Nam hoc ipsum pars est divini judicii. :
non agitur. VERS.7. — Muttos Pharismotum, etc. Hi sunt ex
Poenitere est ante acta deflere, et deflenda non B hsereticis Judaeorum, et Pharisaei observationum et
committere. Pcenitentibus regnura ccelorum adesse traditionum proeferunt justitiam. Unde et Pharisaei,
dicitur. Non terrena, ut in veteri lege : et hoc per id est, divisi a populoper privatam juslitiam dicuntur.
obedientiam Christi. El hoc regnum ccelorum pri- Sadducaei, id esl justi: vindicant enim sibi quod non
mus Joannes prsedicavit: Pmnitentiam agite. Prima sunt : bi negant resurreclionem, dicentes animam
virtus est, per pcenitenliam perimere veterem homi- inlerire cum corpqre: quinque libros Moysirecipiunt,
nem, et vitia odisse : quod qui non facit, non modo prophetas respuunt. Hos venientes ad baptismum
virtutes non comprehendit, sed nec etiam supplicia Joannes increpat : quia maxime "indigebant corre-
fugit. Poenitentiaevirtus limore concipitur, qui est ctione et pcenitentia.
inilium sapientise. Pcenitentia a puniendo, qua quis- Profle«iest)tper«r«m,etc, idest, venenati venena-
que punit quod illicite commisit. torum Alii: quia bonis invident eosque persequuntur,
Poenitentiam agere est dignos fructus poenitenliae proximos laedunt ut patres eorum.
facere. Regnum catlorum. Id est Christus, perquem Vipera patrem suum occidit, sic Judoeiprophetas
sancti regnant in ccelestibus. Vel Evangelium, quo qui erant patres eorura.
invitat ad regnum. VERS.8. — Fucite ergo fructus dignos. (BEDA.)
^ Quasi diceret : Quare
Appropinquavit enim, etc Nisi appropinquaret, prius venena non deponitis,
nemo redire posset: quia infirmi et caeci via (quae ut sic ad baptismum , elc, usgue ad gratia est quse
est Christus) carebant: quam parans Joannes poeni- sentit, sentiens quserit sanctitatem.
tenli anteponit. YERS.9. —Dicoenim. Acarne retrahit, ut cogi-
VERS.3.— Vox clamantis. Joannes vox, Christus tent opera praedestinationis Dei. Prima sunt rudi-
verbum, qui clamat in Joanne : Nullum verbum sine menta fidei, credere Deum posse quidquid voluerit,
voce auditur, nec vox sine intelligentia verbi valet. ut omnia qui de nihilo creavit, possit de lapidibus
Vox viara verbo praeparat, ut recipiatur. Unde : Pa- veldepulvere filios Abrahae formare. De lapidibus.
tavi lucernam Christo meo (Psal. cxxxi). Demonstrative ad illos lapides quos Josue de Jor-
In desetlo. Forma pocniteniibu» : locus conversa- dane transferre fecit, ad quos quasi digitum exten-
lionis, non frequentia hominum, sed desertum. Ve- dens ait.
stilus non mollis ad fluxum, sed asper : victus tenttis Josue duodecim Iapides de medio Jordanis in ter-
_el inusitatus. ram transportari fecit, et alios ex terra in eodem
Typice, desertum significat sanctorum vitam a alveo restitui: per quos excoecatioJudseorum et gen-
mundi illecebris segregatam. jv tium ad lucem transformatio praesignatur.
Viam Domini. Via Domini ad cor dirigitur, cum Vel gentiles lapides vocat: et est sensus : Ne glo-
sermo ejus diligenter auditur. riemini de semine carnis : quia hi tantum sunt filii
VERS.4.— Ipse dutem Joannes. Qui pcenitentiam Dei, qui per gratiam sunt illuminali et interius sus-
praedicat, habitumpoenitentioeprselendit. Ineovilitas citali. Suscitare signanter dicit, quia ChrislusSa-
vestisetcibilaudatur, quorumusus in divite arguitur. rara, id est Ecclesiam, accepit, et suscitat per gra-
lpse autem Joannes in semelipso erudit pceniten- tiam filiosAbrahse defunclo sine Uberis, ne tantus
tes, et formam vitse exhibet in deserto habitans, de patriarcha privaretur promissis. In cujus rei praesa-
locustis vivens, piloscameli vestiens. gium olim Deus de Sara genuit filium.
Servus Dei non debet habere vestimentum ad de- VEBS.10. — Jam enim securit. Ne antem videren-
corera vel ad delectationem, sed tantum ad tegeri- tur immunes, si se a talibus sacramentis separarent,
dam nuditatem. Inde Joannes pilis vestiebatur. comminatur. Securis. Chrislus, qui ex manubrio
VIRS.5. — Tunc exibat ad eum, etc. Quia nisi constat et ferro, id est, humanitate qua tenetur, et
quis a malis exeat, non abluitur. Unde apte sequitur : divinitate quia incidit. Posita est: quia etsi per pa-
Baptizabantur ab eo in Jordane: qui descensiointer- tienliam exspectat, videt tamen quid est facturus.
81 GLOSSAORDINARIA.— EVANG. MATTH. 82
Ad radicem. Id'est, finem Judaici populi,'tit auferat. V nem portare, vel nomen sponsi usurpare. Joannes
de terra viventium eos qui in Christo non credunt. ut purus homo spirilum dare non polerat, quo re-
Vel, securis, sententiajudicii, vel praedicatioEvan- mitlitur culpa. Christus vero dat, quia Deus : et
gelii. Ad radicem. Nota non ad ramos, sed ad radi- baplizat in verbo, de quo dicitur : Et vosmundi estis
cem. Cum enim filii malorum iolluntur, quid aliud propler verbum quod locutus sum vobis (Joan. xv);
quam rami infructuosaearboris abscinduntur ? Cum et alibi : Mundans eos lavacro aqum in verbo vitm
tota progenies simul cum parente lollitur, arbor ra- sanctificatm(Ephes. v).
dicitus abscinditur, ne quid remaneat unde iterum In Spiritu sancto. Vel spiritu sanctificationis, et
aliquid germinis oriatur. Radices sunt cogitationes, igne, id est probatione tribulalionis. Vel spiritu in
quibus plantati, vel sursum ccelo sustollunlur, vel prsesenli abluit : post, si quaemacula surrepit, igne
ad ima inferni mittuntur. Arbor humanum genus : purgalorio ad purura exuret : quod de levioribus
hujus rami, alii sunt aridi, id est, pagani incendio credendum est peccatis. Unde in Levitico, super al-
apti. Alii virides, sed sine fruclu : ut hypocritae,qui tare semper ignis missusde coelonrdebat, id est, ignfe
speciem sanctitatis prsetendunl, sed intus vacui: alii divini amoris, qui omnes in Christo (id est, qui
fructuosi, sed venenosi, id esl, haeretici: quipraedi- super altare offeruntur), quasi rebaptizat et exuri t
candofructum pariunt, sed mortalem. Alii, id est, B carnis-eorum vitia.
calhoUci,qui bonumfructum ferunt. Omnis ergo ar- VERS.12. — Cujus ventilabrum. Ventilahrtrm in
bor, ut genliles, hypocritae,qui nullum, et hseretici, manu est examen judicii quo discernuntur Feveset
qui malum. vacui a fructu boni operis. In manu, quia Paler non
VEBS.11. —Ego quidem. Ne videatur sua aucto- judicat qucmquam, sed omne judicium dedit Filio.
ritate minari, incipit aperire quantoe sit dignitatis : Permundabit, id est, quotidie a variis tentationibus
cujus prsesentiacomminatur, vel cujus beneficiiper- mundat. Vel, Permundabit, dum ob manifesta pec-
suadet : Ego quidem baptizo vos in aqua. Tanlum cata perversus de Ecclesia ejicitur, vel post mortem
corpora lavo, quia peccata solvere nequeo, ut sicut damnalur. Paleas aulem. Paleae de origine unde et
nascendo, prsedicando, prsecurro sic baptizando : ut triticum oriuntur, id est de semine, zizania vero de
poenitenles, quos ego hoc signaculo ab impcenitenli- diversa. Paleae ergo sunt qui fidei sacramenlis im-
bus discerno, ad baptismum Christi dirigam. Post me • buuntur, sed solidi non sunt: zizania vero qui et
venturusesl. Et si moneo dignos fructus poeniteuliae opere et professione secernuntur ab eleclis. De his
facere, superbiam abjicere : non tamen possum a dicitur : Qui non credit, jam judicatus est, et ideo
peccalis solvere. Fortiot meest. Quia ego baplizo in non fit hic menlio de illis. Inexstinguibili. Quia non
pcenitentiam, ille in remissionem. Ego spirilum ha- exstinguetur neque exstinguet cruciatos , sed oeter-
beo, ille dat. Ego regnum coelorum prsedico, naliter puniet. Dicitur aulem ad differentiam illius
ille dat. de quo dicitur : Igne nos examinasti (Psal. LXV),etc
Cujus non sum, etc. Alii scribunt: Cujus non sum VERS.13.— Tunc venit. Quando Joannes praedi-
dignuscorrigiam calceamenti solvere. P*otuitautera
cabat et baptizabat, scilicet quando Jesus triginta
Joannes alrumque dicere, vel contextim vel diverso
erat annorum, ostendens nullum debere sacerdotem
tempore : ul alius evangelista hoc, aliusillud assu- vel
praedicatorem fieri nisi ulilis setatis. Sicut Jo-
raere. Omnestamenverura narraverunt. Intendit au-
tricenarius regnum vEgypli suscepit. David re-
tem in hoc ostendere excellentiam Christi el suara seph
humilitatera. gnum ea setate inchoavit: Ezechiel prophetiam pro-
meruit. Venit Jesus his de causis ut baptisma Joan-
Vel secundum allegoriam. Calceamentum est in-
nis comprobaret, et ut (quia bomo erat) omnem
carnalionis mysterium; corrigia, mysterii ligalura. humilitatem : et ut aquas
Non ergo valet Joannes corrigiam solvere, quia in- impleret justitiam etlegis
sanctificans, per columbam in lavacro, adventum
carnationis myslerium non sufficit investigare. Vel,
Spiritus sancti ostenderet. Venit enim non necessi-
Non sum dignus solvere corrigiam calceamenti tale
D ablutionis, sed utnemo quantumlihet sanctus
ejus, id est, nomen sponsi mibi non usurpo, nec baptismi graliam superfluam judicaret. A Galilxa
sponsus credi vei dici, sed amicus sponsi volo. Mos in Jordanem. Galiloea,transmigratio : Jordanis, dc-
enim erat ut si quis eam quae sibi competeVetacci- scensus.
Qui ergo vultbaptizari transmigret a vitiis,
pere in uxorem noUet,ille ei calceamentura solveret et descendenshumilietur.
qui ad hanc sponsus jure propinquitatis accederet.
Joannes ergo, qui non sponsus, ait : Non sum di- VERS.15.— Sine modo.Sine modome a te bapti-
elc Ac si dicat: zari, ut poslea quod a me quaeris in spiritu baptize-
gnus, Ego redemptoris vestigia
non valeo denudare : quia nomen spoitsi non mihi ris. Sicut enim decet dare exemplum implendae ora-
nis justitiae, ul discant omnes neminem sine unda
usurpo.
Vel simpliciter se humiliat, vel Evangelii sacra- baptismi esse perfectum.
menta non est dignus circumferre prsedicando, quod Tunc dimisit. Cum tali ordine cognovissetimplen-
non sihi deputalum, aposlolis est commissum. Non dam jusliliam. Diraisit,quia vere est humilitas, quam
sum dignus explicare naturam Divinilatis ad huma- non deseril comes obedientia.
nitatcm. Vel, non sum dignus Evangelii praedicatio- Spiritus in momentoeum docuit,quod priusnesci-
83 WALAFRIDI STRABI FULD. MON.«PP. PARS I. — THEOLOGICA. 84
vit . et ideo qaod prius timuit humiliter, devotus A "«atosde mundo exire, in quiete Deovaeare: sic fflii
implevit. Israel post transitum maris per desertum ascendunt,
VERS.16. <—Baptizatus autem. Christus aquas et manna comedunt donee veniant ad terram pro-
biptismi sanctilicavit: quia cujus est creare, ejus- missmnis. Tunc Jesus ductusest, etc (RAB.)Hic est
dem est et sanctificare. ordo rectae eonversationis, ut post acceptam Spirilus
Sicut homo constat duobus, id*est, corpore et sancti gratiam contra diabolumarctius accingamur :
anima, ita duobus renascitur: aqua qusepurgat sor- eavia Samaritanus descendit, quia carne indutus eas-
des et consepelit Christo : et igne spiritus quo con- dcm tentationes sustinuit.
flagranli ad coelura rapimur. Sic Ecclesia post ba- Spirkui Saneto, qui quos repiet ad pugnam mittit
ptismum culmen virtutum quibusdam incrementis forles. Sine hoc spiritu qui ad pugnam vadit, cito
appetit, ut Ghristus baptizatus de aqua ascendit. Sic cadit. Ut tentaretur a diaboto. Non tentatur a dia-
post baptismum ascendunt, qui ad virtules profi- bolo, nisi quia ad desertum exierit, id est, bono stu-
ciunt: et qui prius carnales et filii Adae, fiunt spiri- dere cceperit.
tuales el filii Dei. VERS.2. — Et cum jejunasset. (BEUA.)Jejunat ut
Aperti sunt, elc Et hoc ad impletionem justitiae. tenletur, tenlatur quia jejunat, et exemplura jeju-
Non enira tunc priraum sibi patuere coelestia vel B nandi nobis dat, etc, usguead et sic quandiu hic su -
Spiritus sanctus est*3alus : sed riobis per acceptum rhus, semper peccata ploremus : quia hoc numero
baptismum aditum coeli patere, et Spirituin san- praesens vita ostenditur.
ctum dari monstravit. Quod enim cceli aperti, (LEO.)Dum per varias actiones vitae hujus soUici-
quod Spiritus sanctus venit, quod vox Patrisinso- tudo distenditur, necesse est de mundano pul-
nuit, etc„ haec myslica insunt nobis. vere, etc, usgue arf ut in cujus sumus resurrectione
Patet renatis aditus in ccelum per Christum, qui conresuscitati, in ipsius inveniamur passione com-
per Adam clausus fuit. mortui.
Sicut columbam. Verum corpus formatum ad ho- Postea esuriit. Hoc est vere humanitatis : et per
ram habuit in specie columbae : quia aUter spiritus hoc est occasio tentandi. Lalet potestas , patet
ab hominibus-videri non posset sicut columba, non infirmitas.
quia vera columba esset, sed quia spiritus in cor- VERS.3. — Et accedehs. Quia esuries est signum
porali specie, non tamen ipse corpus. lta de hac fi- infirmitalis. Et sic nobis in abstinentia non deest
gura sentitur sicut de aliis in quibus Deus apparuit: tentatio. Per exteriorem infirmitatem Christum ten-
quaeexpleto olhcio resolvebantur. Bene spiritus in co- tat in quo nullam legem peccati inveniebat. Si Filius
lumba quaesimplex et mansuela descendii,utetsuas C Dei es. Aliud horum expbrantis est, aliud tenlanlis,
naturse simplicitatem, et eum in quem descendebat, dum Deum confiteri videtur, et hujusmodi illudere
mitem misericordise prseconem datoremque indica- conatur. Sic enim tentat ut exploret quod verelur.
ret. Similiter omnes baptismo renati septem virtuli- Sic explorat, ut tenlando decipiat. Si Filius Dei et.
bus in columba significatis debent repleri. Columba Noverat Filium Dei venisse in miindum, seu per pro-
a n.alitia fellis est aliena, in quo prohibeinur ab ira. phetas seu per angelos nuntianles, seu per Joannem
Nullura ore vel unguibus laedit, in quo notalur inno- demonstranlem : sed quia humilia in eo videbat,
cenlia. Nec minimas aviculas invadit, in quibus aliae quod de Deitate suspicatus est, ex superbia ei in du-
aves se et pullos suos nutriunt: in quo prohibemur bium venit. Unde et callide exquirit: Nec indignum
a rapina. Puro pascitur grano : in quo notatur absli- fuit Christum tentari qui venerat occidi, ut tentatio-
nentia, alienos tanquam pullos suos fovet, ecce cha- nes superandb nobis potestatem daret superandi
ritas. Gemilum dat pro cantu, ecce compunctio. Su- tentationes, sicnt sua morte abstolit nOstram roor-
per aquas sedet ut accipitrem praevisa in aquis talitatem.
umbra decliriet: ecce solliciludo. In columba super (RAB.)Christus non nisi post baptismum se tentari
Dominum spirilus apparuit: quia venit nos per man- permisit, insinuans ad se euntes graviores passu-
sueludinem colligere. Super discipulos in igne quos " ros , etc, usgue ad Christus vero soia suggestione
ad consumendam rubiginem peccati conlra seipsos tentatus fuit : quia deleclatio peccati menlem ejus
veniebat accendere. Adam peccando ccelum amisit, non moiflordit.
Christus a Spiritu sancto per columbam glorificatus VERS.i. — Scriptum est. Non utitur potestate, pe&
apparuit: flammam vibrantem quae viam prohibuit Scripturarum auctoritate, docens nos magis doctriim
aqua baptismi cxstinxit : quia aqua est coritraria quam miraculis pugnare. Non ih solo pane nvit homo.
igni. Quasi: Persuasio tua tetttatioest: quia agis deeibo
Complacui. Id est, berie placitum meum constitui, corporis, et non de cibo mentis. Inferiof pars homi-
ut tu in quo nihil irtsi bonum placeas, et per te alii nis pane sustentatur , alia verbo Dei reficitur : qui*
non in se, sed in te, id est, tibi fide et claritate unitl vero agis de inferiori, patet quod tentator sis. Sed
piaceant. tn omni vetbo, etc Omne verbum charitas, in qua
€APUT IV. complentur omnia qnaa procedunt de Ore Dei, quia
VERS.1. — Tunc Jesus. Post baptisttium, quis cujuscunque ministerio dicanlur, non ejus sunt, se&
nulteest mora tf tentatione: Ut mox doeeat bapti- Dei rsedsi adversum quid inseritur, hoc nonest»
85 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTH. 86
Dei. Deuno verbo, id est, sapienlia Dei procedit Aperbiam, etc,usgue arf in his tribus omnia genera
quidquidloquuntur sancti qui sunt os ejus. tentationum comyrehenduntur.
VERS.5. —Tunc assumpsit. Prima et ultima lenta- VEBS.10. — Scriptum est. David Goliam tribus
lio indeserto, media quoque hislorialiter, ullima fuit lapidibus de torrente prostravit, et Christus diabo-
poslquam regressus est Jerusalem. Quia Matthaeus lum tribus testimoniis de lege. DominumDeum luum.
non secundum ordinem historiae, sed secundumten- Hoc vel ad diabolum dicitur : non quia ex devotioiie
tationem Adoeprosequitur : Lucas vero ut res ge- sil implelurus sed ut, econtra, quam ipse moliebatur
sta est. scriplum oslendatur quod non ipse, sed Deus sil ad-
Quia ex responsione Christl victus et incertus re- orandus : vel, non diabolo, sed sibi secundum huma-
mansit : post primam ad secundara accessit ten- nitatem et cuilibet homini hoc proeceptum esse in-
tationem. sinuat. Siroiliter, et illud : Non lentabis Dominum
Quodpermisit se assumi, non infirmitas fuit, sed Deum tuum, scilicet Filium et Patrem et Spiritum
patientia : in diabolo vero non virtus, sed superbia. sanctum, qui est unus Deus. Deus adoratur, et spe-
Nota hoec omnia corporeis sensibus esse com- cialiter ei propter se servitur.
pleta. Nec mirum si se permisit circumferri: si sic Hic ostenditur, quod homo Christus, ut Deus et
accipitur assumptio, qui permisit se crucifigi. B Dominus sit adorandus ex debito.
Supra pinnaculum. (RAB.) In Paloestina desuper Servies.GraeceW^sOo-ei;:Xcmseiaenim servitus di-
plana erant tecta, et ibi erat sedes doctoruni, cilur. Servitus communis Deo et homini et cuicun-
unde, elc, usgue ad ostendit ut cuicunque bona et que, Graece5ov).-i«dicitur. llla vero quaesoli Deode-
alla imperanti obediamus, sed prsecipitare volenti betur, lalria dicitur : unde idololatria, qusequod soli
contraeamus. Deo debet, idolis dat.
Si filius. (BEDA.)
In omnibuslentationibus hoc agit, Nota diabolum in his vinci in quibus Adam vicit.
ut inlelligat, elc, usgue ad in specie hominis diabo- Quem de gula tentavit, dum de ligno velito gustare
ltim apparuisse verisimile est. rogavit. De vana gloria, cum dixit (Gen. ni) : Eti-
Mitte. Haecvox convenit illi, qui omnes prseeipi• tis sicut dii. De avaritia, cum ait: Scientes bonum
tare satagit : in quo infirmus ostenditur, quod nuili el matum.
nocere possit, nisi prius ille se deorsum miserit. VERS.11. — Accesserunt.Non quasi tunc primum
Suggerebal enira, ut aliquo signo exploraret quan- adeunles, sed agonem Dominiprocul aspicientes, ne
lum apud Denm posset. Sed nemo debet lentare videatur eorum praesidioeguisse vel vicisse. Sed ut
Deum, quando habet ex humana ratione quid faciat. _ ille viclus abiit, parati ad obsequium veneruflt. Sic-
Unde quamvis omnia posset, ait (amen suis: Si per- ut in hoc agone militia nostra proestruitur, ila in
secuti vos fuerint in civitate ista, fugite in aliam. Et obsequium angelorum gloriosa remuneratio doce-
ipse idem fugit et abiit et latuit. Nunc autem pote- tur.
rat aliter de templo descendere, quam per jactan- VERS.12. —Cum autem audisset. (RAB.)Hic Mat-
tiam se praecipilarc Postquam deficit humana ratio, thseus, sicut Marcus et Lucas, prsetermittitprimum
commendetse homoDeo, non tentando, sed devote adventumDomini in Galilaeam,poslquam, etc, usgue
confitendo. ad, Hoc fecit initium signotum Jesus. Et itertim: Non-
Quia angelis suis mandavit de te. (BEDA.)Quod dum Joannes missuseral in carcerem.
bene dieitur de corpore, diabolus male interpretatur Joannes, etc Quod erat propter Evangelium. Je-
de capite, etc, usgne ad sed de anxilio angelorum sus hoc idem perfectius proedicansad lempus cedit et
quasi ad infirmum loquitur, de sua conculcatione fugil, ut sit e.xemplum suis. In Galilmam. Duoesunt
tacet. Galilaeae: una dicitur Judseorum, altera gentium pro-
VERS.8. — Jterum assumpsit. Hsectentatio ordine pter inhabitationem gentinm,quam parlem deditSa-
praecessit, sed narratur prsepostero, secundum quod lomon regi Tyri qui gentes ibi posuit.
factum est Adae. D VERS.13. — Nazareth. (RAB.)Unde Christus Na-
zaraeus dicitur, vicus est in Galilaeajuxta montem
Ostendit, etc. Non quod visura ejus qui omnia vi- ad
det ampliaverit, sed vanitatem mundanae pompoe Thabor, etc, usgue ad quia in medio genlium
dilalandum verbum Dei fortiter consistit, ut creden-
quam amabat, quasi speciosam, etc., usgue ad
Non quod eam concupiscentiae oculo intuerelur sic- tibus refngium periclitanlibus ostendat fidei por-
ut nos, sed sic haecostensio fuit in mente, sicut me- lum.
dici vident morbo#si_e laesione. VfcRS.15. — Terta Zabulon. (1D.)Quodprimo po-
— situm est proetermittit evangelista ; serTrcet: Primo
VERS.9. Hme otnnia libi dabo. Hseft-de MT*» atleviata esl terra Zabulon et tetta Nephiaiim
tempote
gantia dicit : non quod totus mundus suus sit.
(Isa. ix) : sicut et quod in medio est, etc, usque ad
A principio quod Deierat ut sibi usurparet diabo- sed pro figtira eorum qui vocandl sunt de gentibus,
lus laboravit : unde ut in eis coleretur, idola inve- ea qusegentium est hic memoratur.
nit. m his tribus notantur gula, avaritia , super- VEBS.16.—Populus.(AUG.)Populus iste qui prior
bia. ductus est in captivitatem, et in tenebris viliorum
(RAB.)Lucas avaritiam mediam ponit,uItimam su- erat, prior lucem proedicationisChrisTivWit. Deinde
87 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 88
in omnes Evangelium disseminatum est. Unde se- A si postea resumunt, non cupiditate et proprietatis
quitur : Ilabilantibus in tegione. amore. In his datur forma volentibus sequi. Mutatur
Umbrm mortis. Mors est in inferno. Umbra hujus, intentio non piscatio, mutantur retia in doctrinam,
roortis sunt peccata, quaenunquam sine morte. Qui[ cupiditas in amorem animarum: fit mare saecu-
ergo vult fugere mortem, vitet timbram. lum, navis Ecclesia, pisces boni et mali homines.
— VEBS.21. — Vidit alios duos. Ecce in his quatuor
VEBS. 17. Exinde. Postquam baptizatus esl.
numerus evangelistarum proefiguratur, qui animas
Baptismus idoneos facit ad praedicandum. Exinde, id
a mundo extrahunt de quatuor partibus mundi.
est, tradito Joanne : quia lege desinente sequilur Bini et bini vocantur, quia charitas non nisi inter
Evangelium, ut auroram sol. Humilis magister qui duos est. Vocatio dicilur : Vel secundum electionem
doctrinam discipuli nonimpedit, sed exspeclat donec
consummet cursum suum. ln quo docet, ne quis ab gratiae. Unde dicitur : Quos vocavit(Rom. vm), etc
Vel secundum illud : Multi sunt vocati (Maltli. x).
inferiore persona sermonem contemnat. Unde Apo-
stolus ..Si cui revelatum fuetit, prior taceat. (ACG.)Queeritur quomodo Mattbaeuset Marcus di-
cant binos vocasse Jesum : primo Petrum et An-
Pxnitentiam agite. Eadem quse prseco prscdicat : drseam, etc, usque ad ideo autem piscatores illitle-
ut ostendatur non alius quam qui in voce clamave- B ralos misit praedicare, ut fides in virtute
Dei, non
rat. Christus euimverbum quod clamat in Jordane eloquentia hominum putetur.
organo et in omnibus qui ab initio aliquid divinitus Zebedmiel Joannem. Zebedaeus fugilivus, id est,
dixerunt: et tamen iste solus vox, quia per eum prae- diabolus. Jacobus, supplantator qui adjuvatur a
sens verbum ostenditur quod alii longe nuntiave- Joanne, id est, a gratia Dei. Et vocavit eos. Illi
runt. Inter enim vocem et verbum nihil est medium, autem, etc. Yocavit et alios, sed suflicit nominare
sed ut vox sonuit, mox verbum percipitur : sicut istos.
Joannes clausus destitit: Chrislus virtutibus claruit. VEBS.23. — El circumibal Jesuslotam Galilmam.
Unde Joannes est figura prophetarum el legis, qui Coadjuloribus vocatis praedicationi insislit, docens
vere suntvox clamanlis sapientioeDei, quorum Joan- impigrum esse debere doctorem. Docensin synagc-
nes est finis, quibus cessanlibus solum verbum, quod gis. Docens de moribus, vitoe activse subditos. Prse-
in eis sonuerat, per se oslendilur. dicans de futuris vitae contemplativoeperfectis. Do-
(RAB.) Haec prsedicatio Chrisli in Capharnaum cens naturales justitias, castitatem scilicet et humi-
«oruscantihus miraculis incepta, dicitur, etc, usque litatem et simiUa quae homo naturaliter habet. Prae-
ad Baptista incarcerato praedicare incepit. . dicans Evangelium regni. Ad Evangelium perlinet
'
VERS.18. — Qui vocatur JPelrus. Vel quando.pri- ^ mysterium justitiae, bonum initium, beatitudinis pro-
mum Andraeas adduxil eura, hoc nomen inditum est missio, peccatorum remissio, adoptio, resurrectio,
ei, dum dicitur : Tu vocaberis Cephas (Joan. l), quod ccelestis hsereditas, angelorum societas.
interpretatur Petrus : quanquam hic videtur de fu- In sgnagogis. Nec otiosus doctor in vacuum discur-
turo promiltere. Vel quando confessus est: Tu et rat, sed ubi sunt plures praedicet.
Chrislus Filius Dei vivi, dictum est ei : Tu es Evangelium. Quia justitia est moleslia viventi "in
Petrus et supet hanc pettam cedificabo Ecclesiam carne, labor justitiae non suscipilur, nisi merces ope-
meam (Matth. xvi). ris exspectetur. Ideo Christus evangelizat beatitudi-
(BEDA.)Petrus, agnoscens: Andraeas, virilis : quod nem, ut excitet ad boni operis patientiam.
docloribus convenit: quia hi soli, etc, usgue ad El sanans. Curare languorem et infirmitatem non
quia vero primus homo inobediens exivit, secundus fuit magnum, cumposlea morituri. Sed ideo factum,
obediens ingressus est. (RAB.) Matthseus dicit post ut sic erigerentur ad regnum. Moraliter instruens
habilationem Capharnaum discipulos vocasse. Joan- prsedicatores etiam terrena subsidia subditis mini-
nes dicil, etc, usque ad ante autem quam veniret strare, et sic ad regnum trahere.
Jesus in Cana Galilaeae,AndraeasPetrumadduxit, sed _, VERS.24. — Et abiit opinio. (BEDA.)Opera sa-
nondum discipuli. lutis sine fama boni odoris non satis relucent audito-
Mittentes rete. Quia quos soepe terrenis lucris ribus, nec fama sine opereproficit: sine quibus, etc,
lnhiare considerat, ccelestibus desideriis advocat, et usgue ad curat corpora, ut paratius audiant invisibi-
per eos retibus Evangelii, alios de profundo iniquita- lia. Aliter parum erat mox morituris curam impen-
tis eripit, unde subdit: Venite post tne, et faciam dere.
vos fieri pisealores hominum (Joan. i). VEBS.25. — Secutm sunt. (ADC.)Quadriparli lae
VEBS.19. — Pitcatoret. Piscaturus per piscatoria turbae, scilicet. AUi, etc, usgue ad alii, per invi-
vadit loca. diam volentes eum accusare et in aUquocapere.
Mystice. Cum incarnatus carnem suscepit, divini-
tus vidit in mari mundi spirituales piscatores : CAPUT V.
et aliis quid essent ostendit, quos ab oeterno prse- VERS.1.— Videns autemJesus. (AUG.)Huic rei
vidit. consenlit Lucas dicens : Faclum esl autem in illis
VERS. 20. — Continuo. Perfecta obedientia est diebus, exiUin montemorare (Luc. vi), etc Sed Lu-
|ua imperfecta pjlinquerc Reiictis retibus : quia et cas djcit, etc, usquead non enim omnes omnia pos»
89 GLOSSA ORDINARIA. — EVANG. MATTH. 90
sunt : quod verius putalur quamvis idem utriusque A virtus sine spiritu fortitudinis non impletur : quia
simul possit videri factus. . per eum esuriendo ad satietatem quandoque venie-
Ascendit. Docenssuos ascendere nec in turba re- mus. Beati qui lugcnt. Restat post proedicta ruina-
manere : altiorem docturus justiliam, quam illam rum colluvionem luclu purgare. Luctus pro pecca-
quse est Scribarum et Pharisseorum. Asceudit ipse tis vel pro desiderio coelesti consolationem meretur
mons in montem, ut altiora virtutum culmina do- et non alius.
ceret, et Ecclesiam supra quam sedet praedicans Hi scientiae spiritu illustrantur, ut sciant quibus
proeceptum Domini sublimius erigendam ostenderet malis involvantur.
quam eadem doclrina usque ad finem saeculi plenius (HILAR.) Lugentibus non orbitates, aiit contumelias,
erudiret. Aposlolos proeeminentius abducit, ut a aut damna mcerentibus, sed peccata vetera flentibus,
nionte prius suscipiant montes pacem populo. Se- et criminura quibus obsordescimus conscientia
disset. Sessio humanitatis per quam cognoscitur. aeruranosis,hsecsedulain coeloconsolatioprseparatur.
Unde : Et mundus eum non cognovit, ante incaroa- YERS.6. — Beali qui esuriunt. Amatores verbi
tionem. Accesserunt. Ut vicinius audiant, qui ad ira- boni, quibus non satis est quod justi sunt, sed sem-
plendum animo properant. per sitiunt opus justitioe.
VERS.2. — Et aperiens. Apertio oris profundita- B Justitia est sua cuique tribuere, sibi, et proximis,
tem significat sacramenti. Quasi abyssum, quasi the- et Deo. Haec justitia non plene implebitur, donec
saurum aperuit, quasi fluvium paradisi. In hoc Deus sit omnia in oranibus : ideo hic possumus
monte Novum Testamentum in cordibus filiorum esurire, non saturari. Juslitiaelumenestmisericordia,
scribit, incipiens a bealitudine qui in monle Sinai misericordiae virtusjustitia ; haec misericordia eget
Vetus Testamentum in lapidibus servis dedit inci- spiritu consilii, sine quo nemo circumspecte mise-
piens a terrore. retur. Initium est sui misereri, finis est pro alio
(AOG.)Sermonem quetn locutus est Dominus no- mori. Ordo enim est miserendi ut unusquisque inci-
slerinmonte.sicut inEvangelio, etc, usgue ad,Om- piat a se. Finem Christus insinuat, pro peccatoribus
nis qui audit vetba mea hmc et faciat, assimitaboeum mortuus ex misericordia.
vito sapienti (Matth. vn). VERS.7. — Beaii miseticordes. Misericordia nas-
YERS.3. — Beati. (GREG.NYSS.)Beatitudo,ut mea cilur de praecedentibus, quia si praecesserit vera hu-
fert opinio, comprehensio est omnium earum rerum militas et aniraus mansuescat, et suos et aliorum
quoe, elc, usgue ad miseria enim est in acerbis et casus fleat, et justitiam esuriat, post nascitur vera
tristibus noslraque voluntate non occideutibus casi- miserieordia. Tunc enim miserias alienas faciel suas
bus et calamitatibus aerumna. C et pro viribus juvabit : et si juvandi facullas deest,
Beati paupetes. Sententiarum numerus diligenter compassio non deerit: Estote miseticotdes sicut et
est attendendus. Incipit enim beatitudo ab humili- Pater vester misericors est (Luc. vi), id est, ad hoc
tate. misereamini ad quod et Deus, ut bonitas redundet in
(HIER.)Beali pauperesspiritu. Quia non necessitas omnibus : misericordia sine justitia remissio et tepi-
sed fides, et devotio paupertatis beatos facit, etc, ditas; justitia sine misericordia severitas et austeri-
usque ad sicut inilium sapientiae timor Domini, sic tas dicitur.
pauperlas est principium beatitudinis. VERS.9. — Beati pacifici. ( RAB.') Pacifici sunt
(CBRTSOST.) Pauperes spiritu suntbumiles et con- qui omnes motus animi componunt et rationi subji-
triti corde. Spiritum aulem bic animam et volunta- ciunt, quia his nihil repugnat qui similes patri, etc,
tem dixit. Quoniam autem multi sunt humiles non usque ad cum autem Deus erit omnia in omnibus,
spontanei, sed astricti necessitate, primos vocat tunc beatitudo adoptionis dabitur.
beatos. VEBS.10. — Beali qui persecutionem. In praediclis
VERS.i. — Beali mites. Mites sunt qui malis mo- seplem est perfectionis ostensio et probatio. Qui
ribus dominantur : perfecta virlus est morum pos- _ proedicta habent, pali possunt perseculionem : et
sessio. recte tenet prsedicta quaeaccepit qui pro eis paralus
(TIIEOPH.) Mites sunt, non qui prorsus non iras- est roori.
cuntur, etc, usgue ad sic doctrina viri per patien- VEBS.H. — Beati estis cum maledixetint. Hucus-
tiam dignoscitur. que generaliter sententias posuit quasi ad absenles,
Possidebuntlerram. (AuG.)Rlamterramego credo cum et ad praesentespertinerent, nunc ad cos verba
de qua in Psalmo dicitur: Spes mea es tu, portio mea convertit(quamvis et hoc aliis conveniat), praedicens
in terra vivenlium (Psal. CLXI). quanta pro nomine ejus essent passuri : quia digni-
YERS.5. — Beati qui lugent. Pro suis vel aliorum tatem gradus eorum eis intimare volebat dicens:
peccatis, qui est ab irriguo inferiori, sed qui fit ab Vosestis sal tetrm, vos eslis lux mundi; ut ex tristi-
irriguo superiori est ex desiderio ccelestis patriae. bus humilitatem, ex laetis acciperent consolationem.
llle lavat praesentes sordes, hic accendit acrius oeter- Maledixerint. Antiqua translatio habet: Cum ode-
norum amatores. Qui aulem peccata deposuit, mores rint vos homines, et dixerint omne matum, et expu-
mansuetudine correxit, flevit etiam.jam potestesu- lerinl. Idem lamen sensus in nostra, cum maledicta
rire et sitire justitiam, quod prius non poterat. Haec ex odio cordis fiant. Qui gloriain cceli optat, non
»1 WALAFRIDISTRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 92
timet opprobrium in terra; quantum quisque de A lamini ne vos abscondatis. Non enim facultas subter-
laude hominum loeUtor, tanlum de opprobrio trista- fugiendi vel clam aliquid faciendi ; ideo subditos
tur. Quem laus extollit, vituperatio deprimit: ubi misericorditer intus consilio regite, et extra contra
quis quaerit landari tantum apud Deum, non timet adversarios pro justilia pugnando defendile : quod
confundi in conspectu hominum. Mentientes. Hoc pertinet ad spiritum consilii et fortiludinis.
addit ne glorietilr de quo vere mala dicunlur. Eiiam YERS.15. — Neque accendunl lucernam. Domesti-
addit: Preptet me, quia aliquando falsa dicuntur, cis exemplis docet, nc celent lucem verbi sibi com-
quod accedil lemeritate hominum, non taraen propter missam. Non accendunt, id est, non ideodata est
Chrisium hoe patiuntur, quem non sequunlur. doctrina praedicationis ut celent eam et subjiciant
VERS.12. — Quoniam merces vestra copiosa esl servituti corporis, dum aliqua timent. Sed corpus
in ccetit. Non in volubilibus, cum non in rebus volu- suum ministerio Dei subjiciant, ut per vocem et
bilibus rriercesaeterna esse debeat, sed in spiritua- caetera corporis offieialux excellentior caeteris appa-
libus firinamentis, ubi habitat sempilerna justilia. real. Unde dicilur (/ Cor. ix): Castigocorpus meum,
Jam ergo sentiunt hanc mercedem qui spirilualibus etc. Vel, Christus lucernam accendit, dum testam
bonis gaudenl. Sed perficietur cum morlale hoc in- humanas nalurae flamma suae divinitatis implevit :
duet immortalitatem. Sic enim petsecuii, etc Tem- B qnara nec credentibus abscondit, nec roodio, id est
perat exemplo rigorera passionis. Tribus modis fit mensura legis, vel terroinis unius genlis inclusil. Sed
persectilio : odio cordis, dictis, factis. super candelabrum, id est, Ecclesiam fidem suaein-
carnationis aflixit, ubi omnes possint inlueri, qui in
VEBS.13. — Vos estis.sal terrm. Hic jam osten-
ditur aposlolorum oflicium, scilicet quod sunt sal domo, id est, Ecclesia sunt vel mundo.Unde subdit:
Sic luceat, etc Candelabrum. Sicutlucerna Christus,
terrae et tux mundi. Hoc specialiler ad apostolos,
candelabrum crux est, super quam erat Ievandus.
qui praedictisvirtutibus, paupertate scilicet et aliis, Candelabrum
dcbent ornari, ut sint sal optimum condientes alios Ecclesia, quae verbum viiae praesentis
bajulat.
doctrina, et vitae suoe exemplo. Sal, salus a cor- VEBS.16. — Sic luceat, etc Et hoecomnia ita
ruptione. Unde propheta : Posui te in lucem gentium,
ut sis saius mea usque ad extrema terrm. agite, ut non finem boni operis in laudibus homi-
num conslitualis. Ut videant, etc Opera requiro, ut
Quod ti sal, etc Id est, si vos, per quos alii con- videanlur, et sicdocirina confirmetur: et hoc non ad
dicndi sunt, adversis vel prosperis cesseritis : per
gloriam vestram.
quos a vohis error auferetur, cum vos Deus lolk-re VERS.17. — Nolite putate. Postquam bortalus est
aliis elegerit? Ad nihilum valet : quia (ut alius omnia pati pro veritaie, et nou celare, et gloriara
evangelista ail) nec terrse ulUis est quam suo iu- Dei facere, incipit docere quid docturi sint. Qqasi
jectu germinare prohibet, nec sterquilinio quod non diceret: Quid est quod vetas abscondi, pro quo jubes
fecundare sintt. Sic qui retro vadil, nec ipse fructum omnia
pati ? an est aliquid contra legem ? Non verd
fert, nec aUosvalet excolere, sed ab Ecclesia ejici- solvere legem, sed adimplere, vel faciendo quod
tur, et in.haec verba ridetur: Hic homo coepitmdifi- dicit, vel supplendo quod deerat et imperfeclum
care, et non poluit consummare. Si sal evanuerit erat.
(Luc. iv). Id est, si limore vel cupidine doctor sapo- VERS.18. — Iota. (BEDA.)Hic ostenditur, quod
rem sapientiae omiserit , per quem fatuilas ejus quaeminima putantur in lege, sacramemis spirilua-
emendabitur ? Hoc solis apostolis convenit: Quod
Ubusplena sunt, et omnia, etc, usque ad quia iota
sequilur, omnibus magistris : Ad nihilum valet ullra, decem significat, id est decalogum, cujus apex est
elc In fine de omnibus concludit sic : Nisi abunda- Evangelii perfeclio.
veritjustUia, etc. Omnia fiant. Spiritualiter impleantur, vel imper-
Et conculceturab hominibus. Sanctus et verus mi- jecta perficianlur, et significanlia, id esl impletione,
nister Christi, etsj a malis ridetur, conculcari non consummentur.
g\
potest, quia menie tixus in coelomanet. VERS.19. — Qui ergo solverit, etc Minima sunt
VERS.14. — Vos estis lux mundi. Prius sal quam crux Christi et passio, quam qui erubescit minimus
lux, quia prios vita eraam doctriBa : vica ducit ad est; qui confitetur magnus. Vel Pharisaeos notat,
scientiam veritatis. Qui Deam limet, scienlia noa qui mandata Dei dimiserunt pro suis tradilionibus,
caret. quaenihil valent, dum vel rainimum, quod in Iege
IMXmundi. Alia causa est quare non debent defl- est, prsetereunt. Moraliter autem solvit qui non im-
cere : quia ituminati a Christo verbo et exemplo : plet, sed tenet sicut infirmis data sunt. Vel qui non
quocunque iflati mundanis lucem fidei et scientiae intelligit spiritualiter. Solvere, non est agere, quod
debent ministrare. Et sicut (quia sunt sal) debent recte intelngit, vel non intelligere quod non depra-
corrttplionem pellere: sic et tenebras (quia lux sunt) vat, aut minuere integritatem superadditionis
fugare. Christi.
iVonpotett civitat, etc. Quia apostoli fundamenta Jfintmu* voeabitur, ete. In regno coelorum raini-
sunt, apte civitas dkuntur. Supra montem. Locus mus vocabitur qui erit in eo indignus, in quo nullus
montemjustiliae innuit, qui excelsus est, quo propa>- minimus sed omnes magni.
93 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTH. 9*
Qtti autem fecerit. Qui non solverit, et sic do- i pie intelligit, intelligendo obedit, et ad implendum
cet, non minimus, non tamen magnus : sed facit cor erigit.
quod docet. Soli enim faclores legis justi sunt apud VEBS.25. — Esto consentiens.Sicut jam praecepit
Deum (Rom.H), fralri reconciliari et post jubet inimicos diligi, ila
VEBS.20. — Dico autem vobis. Cum ait, dico, hic dum currimus in via hujus sseculi, ad pacem et
magnam vim et profundam inlelligentiam cogi- COncordiam horlalur, sicut dicitur : Si fieri potest
tandi incussit : ostendit quomodo superaddit. Et quod ex vobis est cum omnibus hominibus pacem
non quae prius mandaverat, absolvit. PIus eliam est habentes (Rom. xn). Et pro consentiens ex Graeco
diligere inimicos quam non odisse : non cupere, • habetur benigrtus vel benevolus. Cito, ne differas
quam non adulterari: non irasci, quam non oc- in craslinum : Dum es in via, dum adhuc licet ope-
eidere. rari.
Nisi, etc Idest, non solum minima legis prae- Si fratrem laesisti, reconciliare ei. Si adversarius
amicus.
cepta impleveritis, sed et ea quoe addo : quia dum exstilerit, esto benevolus, ut fiat
fiunt addita ad perfectionem, eliam hsec plenius In via cum eo. Serrao divinus, nobiscum est in
in via sseculi.
aguntur quoe praemissa sunt ad inchoationem : Chrisli via. Adversarius nobiscum
non vi.let mulierem ad B Sermo divinus nobis via est qua currimus. Unde :
quia qui concupiscendum
eam, nec fornicatur : nec occidit qui non irascitur. Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasli cor
Juslitia vestra. Juslitiam Pharisaeorum vocat om- meum (Psul. cxvm).
nia illa ad cultum Dei actualiter prsecepta : seu figu- Ne forte tradat. Sic temperavit, ut pcenitentiaj
rarum mystica tantum ad lilteram inslitula. locum non afferret : putaretur enim, quod si obiis-
in via esse bene-
VERS.21. — Audisiis, elc Exponitquse est justi- set adversarius et non posset ei
Sed et locum
tia Pharisaeorum, quam qui adimplet non statim volus, necessario judici traderelur.
sed conscendit. poenitenlioe reliquit, et impcenitentem judici tradi-
magnus, aliquem gradum
dit, dicens : Judex tradat te ministro. Trarfa*, id
YERS.22. — Ego autem, etc Perfectionem quam
est, causa sit cur tradaris in manus Christi, cui Pa-
venit implere incipit explanare, etquomodo justitia
ter omne judicium dedit. Christus ministro, id est
eorum debeat superabundare. zizania.
Omnis gui irascitur. Quia nesciebant homicidium angelo, qui colliget
VERS. 26. — iVouissimMm quadranlem. Id est, mi-
esse nisi peremptionem : aperit omnem motum fiuta nihil erit impunitura. Vel per
animi ad nocendum, in bomicidium computari. peccaia, quia
novissimum, significantur terrena pec-
Mandatum Christi non est contrarium legi, sed la- quadrantem
C pars mundi ccelum; secunda, aer;
lius Iegem in se continens. Qui non irascitur, non cata, quia priraa novissima terra. Ergo donec
tertia aqua; quarta,
occidit. Sed non econlra, licentia irascendi causa
reddas novissimum quadrantem, id est, donec luas
homicidii. Tolle iram, et homicidium non fit.
peccata quae de terra contraxisti.
YERS.23. — Si ergo o/fers munus tuum. Explanat VERS.27. — Aurfistls. ( RAB.) Adhuc qui dixit:
ampliorem justitiam ostendendo quod si non Iieet Non veni solvere legem , sed adimplere (Marc. xi).
fratri irasci, multo minus in animo retinere quod in Addit : quantum debeat abundare, etc., usgue ad
odhim quaerat converti. Si quidquam mali contra quando anima relicta superiori lege, turpi voluntate
proximum in animohabemus.Deo placite offerrenon inferiorum prostituta corrumpitur.
possumus. Si ergo offers.Secundum litteram hoc ab- Viderit mulierem. (BEDA.) Magna superadditio.
surdum est. Est ergo in interiori templo altare, id est Visus ponilur pro orani motu qui est, etc, usquead
fides, cui quodlibet munus, id est, psalmus, bymnus* quia non secundum quod quisque potuit et non
oratio, et hujusmodi,nisi sil innixum non est Deo pla- licuit, sed secundum quod voluit et proposuit cx
citurum. Et ibi, etc, id est'cuin in corde (quod est conscientia aCcusatur vel defenditur.
lempluminterius)tale munus oblaturus-,es,si in men- Ad concupiscendum.Ut transeat in affectum cor-
lem venerii quod frater tuus habet aUquid adversum D dis, ut facere disponat, ubi non deest voluntas, sed
te, quera tu laesisti.Si enira ipse te kesit, non ipse, sed occasio : quod passio dicitur, quae est mors in
lu habes adversus eum : nec lunc oportet te veniam domo. Propassio est animi subitus affectus vel irae,
petere, sed dare sicut vis tibi dimitti. vel amoris. Passio~est animi forma vel delibera-
YEBS.24. — Retinque ibi, etc. Nori ait refer: tio ex consensu. Unde dicitur aliquis iracundus vel
quia quod recte oflertur immutari non Iicet. Sed amator.
relinque, donec placabilius offeras : non enim mu- (ISID.)Si contemplatio vertitur in taedium vel iri
nus repellit, sed cbaritatem proximi quaerit,sine qua arrogantiam, dimitte eam, et transi ad activam :
nemo ad charitatem Dei pervenit. Unde : Prius cha- quia melius estper aclivam salvari, quam per con-
ritatem proximo exsolvat qui munus suum Deo pla- templativam perire.
cere oplat. Vade. Non pedibus, sed animo humiliter VEBS.29. — Etue eum. Ad litteram nullum mem-
ei prosternas in conspecln illius cui ohlaturns es. Drum erui proecipilur, sed interior visus qui dexter,
Vel peteado veniam si praesens est. Offeres. Hoc ex et exterior qui sinister dicitur, per studium pii la-
spiritu pietatis quo mitis fit, el divinum verbuaf boris "si nocet est revocandus vel remoVendus : ef
95 WALAFRIDISTRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 96
etiam longe faciendus," ul sciUcetnec in memoria A £ Pet cwlum. Hli vel coelum plus aliquid suspica-
habeatur. Eruilur oculus cum frangitur malus usus. bantur, vel per illud jurantes non putabant se jura-
Projicitur, cum ex toto annihilatur, nec intrare per- mento teneri: ideo sententiam sic temperat, ut et coe-
miltilur. lumcreatura Dei credatur, nonjplus aliquid: etquia
VERS.30. — Dextera manus tua. Prospera ope- thronus ejus est perjurium timeatur. Sic et de terra,
ratio, vel aUquis adjutor strenuus inlra vitoe nego- quia scabeUumpedum ejus. Qui ergo percreatu-*
tia : qui si scandalum est in lege Dei, melius est illo ram jurat, illi debet juramentum qui eam creavit et
praecisosalvari, quam cum illo damnari. Abscinde regit, nec alii recte putatur reddi.
eam, etc Si quis hoc proedicat de merobris, affeclu Non juremus per creaturas ut veneremur eas
pietatis non debet audiri. Sed ul improbitas morum ultra quam debemus per eas, nt vUes exislime-
et pravitas actionum inde resecetur, ut quidquid in mus, ut scilicet cum per eas juremus nihil jurare
oculo mentisde via justitiae et morum probilate nos putemus.
subvertit, et quidquid contra operationem virtutum Neque per terram. Alii per salutem Pharaonis,
exlra pulsat, procul pellatur. In gehennam. Nomen qui Dei judicio positus est in infimis. Non est po-
gehennaein veteribus non invenitur : sed prius a leslas nisi a Deo (Rom. xm): et in hoc Deum juras.
Dominoponitur. Cujus nominis occasio est. Idolum B ' Neque, etc Quod non est tuum opus, sed Dei:
Baal fuit juxta Jerusalem ad radicem montis Moria et ita in minimis Deum jurando perjurium incurrere
ubi Siloe fuil. Hsec vallis irrigua fuit et nemorosa et poles.
plena deliciis, et Iocus in ea idolis consecratus : Qui per caput jurat, illi dehet cujus figura et po-
populus autera Israel adeo insanivit, ut relicto tem- testas in eo manet.
plo ibi immolarent, et filios suos incenderent dae- YERS.56. — Quia non potet, etc. Haec praedicta
moniis. Et dicebalur locus iste Gehennon, id est, cum sint ardua et diffieilia, nemo sine spirilu for-
yallis Enuon. Comrainatur autem Deus se imple- titudinis servat. Compellit ad perfectionem, dum
turum locum illuni cadaveribus, ut vocetur polyan- tollit jurandi occasionem.
drum, id est, tumulus mortuorum : hujus ergo VEBS.37. — Est, est; non, non. Ideo bis dicit,
loci nomine fulura supplicia designantur. ut quod ore dicis, operibus probes. Quod verbis
VERS.31. — Det illi. (AUG.)Scripsit Moyses in negas, factis non comprobes vel confirmes.
Deutcronomio, quod si uxor non placet viro propter Non penitus jurare prohibuit, sed occasione per-
aliquam foedilalem, dimillat eara. Quod Christus jurii. Quod perfectius est docuit ostendens quod ul-
exponit, etc, usgue ad sicut diligit inimicum, non in terius est a malo esse. Apostolus jurat, ut fidem
hoc quod inimicus et malus, sed quod homo ut se- G * persuadeat: Ecclesia eliam pro foederepacis ac fidei
cum sit salvus. suos jurare concedit. Sed Christus quod perfectius
(CHRVSOST.) Permisit Moyses dari libellum repu- est docuit, quod infirmitatis indulsit, quqd sopersti-
dii, ne propter odium funderetur sanguis. Permisit tiosum resecavit.
fieri mala, etc, usque ad quia malas hominum vo- Veritas Evangelii juramentum non recipit, sed
luntates ad plenum prohibere non possumus. allerius infirmitas id cogit, dum veritati non credil.
VERS.32. — Causa fornicationis. Quia in hoc fides A malo est. Non quidem malum, quia etsi non
eastilatis et connubii rurapitur : et ille non facit bonum, lamen necessarium, sed amalo esl, non tuo
eam moschari, sed ipsa causa est realus sui. Si au- sed illius a quo cogerisjurare, id est, ab iuGrmitate
tem pro fornicatione dimiltit, a fornicatione debet iUius quae malum est.
esse immunis, nec aliam ducere licet dum iUa vivit. VERS,38. — Audislis. (AUG.) Lex modum ul-
Fornicationis causa. Feminae,quae fornicala est, vel tionis instituit : oculum pro oculo. Quod si dici
viri ne fornicetur, sciUcetsi uxor cogat ad idolola- potest, etc, usque ad sed pro dileclione juslilise,
triam, vel ad avaritiam, vel ad alias illicitas concu- justum pro injusto, quod est bonom pro malo, quod
piscentias. Non enim fornicatio est tantum stupri, etiam judei facit.
sed generaliler quae a lege Dei aberrare facit. Et Quod dicit, oculum pro oculo, dentem pro dente :
qui, etc. (CHRVSOST.) Non dicas quoniam vir suus non alterum vult loliere, sed utrumque conservare,
eam dimisit.quia eliam postquam dimissa est, rema- dum minatur taUonem. Quam etiam cum modo fa-
net dimiltentis uxor. cit, ut injuriam vindicta non transeat : et haec
VERS.33. — Reddetautem. Si jurare contigerit: est pacis inchoatio, et quasi justitiae incoeptio.
per Creatorem jurabis : non per creaturam. Hoc VEBS.39. — Non resistere. Justitia legis rudes
enim per quod jurat quilihet veneralur : hoc amat, instruit in initio justitiae, id est, non plus quam est
hoc timet. Ideo lex proecipit ut non juretur nisi per illatum reddere. Justilia Evangelii (quaeducit homi-
Deum. nes ad regnum) est non resistere malo : Non re-
Ego qutem, etc Docet nil tam vile in creaturisi sistere : ut ipse idem : Discitea me, quia mitis tunt,
quodquis pejerare debeat, dum a summo usque adI et humilis corde (Matth. xi). El David : Si reddidt
imum, juramenlum velat, id est, a coelousque adI relribuentibusmihi mala (Psal. vu). Jerem. El maxil-
capiUum. In Deum pejerare convincitur, cujus thro- lam dedi perculienti (Thren. HI). Ecce idem Dominug
nus esl ccelum,et cujus est quidquid est. legis cl Evangelii.
97 GLOSSA ORDINARIA.- EVANG. MATTH, 98
Prmbe illi. Non tantum non repercutias, sed si A Singulis singula opponuntur, ut omnes partes ma-
vult alteram ferire, patienler feras : hoc de injuria liliae bonitate vincantur. Videntur eontra esse im-
corporis. De necessariis autem si perdideris unum, precationes prophetarum quse non dicuntur voto
sine loIUet reliquum. Quid ergo de superfluis ? optantium, sed spirilu pnevideiitiuin.
' Alteram. (CHRVSOST.) Primum indigna res est ut Orate. (AUG.)Non ait hoc pro fratribus in quibus
aomo fidelis stet in judicio ante conspeclum judicis sunt aliquando peccata persecutione inimicorum
infidelis. Nam et si infidelis, etc, usgue ad Si serael graviora, etc, usgue ad cum etsi peccasse falean-
in judicium ingressus fueris, non jam desideras ut tur, et fecisse mala vehementer eos poeniteat, tamen
veritas causae appareat, sed ut quocunque modo hujusmodi affectiones menlis habent ut se non hu-
rictor exsistas. milient ad petendam veniam.
VEBS.40.—Et eiqui, etc.Consilium est antequam Movere autem potest, quod Joannes in Epistola de
contendas. Licet quidem infirrais sua repelere, sed dilectione Dei et proximi tantum monere videtur,
non contendere. Lucas econverso: Qui aufert vestem, ut fratres diligamus, cum Dominus dicat ct pro ini-
eliam tunicam noli prohibere.Quod non de his solis, micis orandum. Sed fratres inlelliguntur non solum
seddeomnibus temporalibus faciendum est. Tunicam qui jam credunt, sed qui credituri sunt, pro quibus
taam. Vel, tunica est anima, quam si quis perdere B orandum est, ut fraterno foedere nobis socientur.
noluerit, dimittat pailium, id est, corpus ad marty- VERS.45. — Filii. Non degeneres. Quasi diceret:
rium. Spirilualiter, doctor tunicam tollit, cum inte- Accepta potestate operibus agite ut sitis filii renas-
riora vitia facit confiteri, ut est invidia, superbia, et cendo per charitatem. Patris. Jam dicitur pater.
bujusmodi. llle addit : Et pallium; ,qui et exte- Videte ut silis filii renati ex Deo qui est charitas.
riora, ut furtum et fornicalionem, non erubescit Qui solem. Hunc visibilem. Nam inquiunt in Hbro
confiteri. Salomonis, Sol juslilim non illuxit nobis (Sap. v).
YEBS.41.— Mille passus. Hoc est iter sabbati, quo Et de pluvia doctrinae propheta dicit: Super unam
designatur perfectio spirilualis : quia non licet in civitalem pluit, et non supet alteram. Solem suum
sabbalo servile opus facere. Alia duo. Yadit et alia (Amos. iv), elc Quasi dicat: Quem fecit, cujus pro-
duo qui dum corpore tantum in servitutem redigitur, prie sunt omnia quaede nihilo creavit. Quid ergo nos
spiritu et anima, id est ralione^et Yoluntate, redigi faciemus de his quae de munere ejus accepimus ?
est paratus. VERS. 46. — Publicani. Exactores Romanorum,
VEBS.42. — Da ei. Quse honeste et juste possunt quos Judaeisic vocant, quia de republica curam ge-
dari. Si deest facultas, da affectum verbo vel obse- rebant. Dicuntur et nomen traxisse a Publio Roma-
quio. Da ei. Ita, scilicet, ut nec tibi noceat, nec no rege, qui prius eos ordinavit.
alii: pensanda est enim justitia. Ita enim omni pe- VERS. 47. — Et si satutaverilis. Si pro his tantum
tenli dabis, et si non id quod pelit, sed melius cum oraveritis, qui aliqua afiinitale vobis sint conjuncti,
injusle petentem correxeris. Et volenti. Duo genera quid aroplius habet beneficium vestrum quam infi-
praestandi complectitur. Vel enim benevole damus, delium ? Oportet fratres diligere, et humiliter salu-
velreddituro commodamus. Et quandoque qui donat, tare : sed parum est.
non vult commodare, quasi nihil mercedis in eo sit VERS.48. — Perfecti. In charitate Dei etproximi.
cum rem acceplam debitor persolvit. Sed vere ille Cumulus perfectionis diligere etiam inimicos, et
qui etiam hoc jubet, retribuit. Dicit ergo : Ne aver- orare pro illis, sicut et Christus fecit.
taris, id est, nec alienes voluntatem tuara. Hilarem CAPUT VI.
enimdatorem diligit Deus (II Cot. ix), sic et spi-
riluaUs doctor verbi divini fcenus auditoribus debet VERS.I.— Attendite, elc. Qui hucusque praecepit
accommodare, ut boni operis retributionem ab iUis de misericordia, nunc prsecipit de cordis munditia
possjt accipere, et a Deo mercedem sperare. qua Deus videtur. Si enim non simplici intenlione
VEBS.43. — Audislis. Qui legem implere venit, in sed pro hominum laude, non probantur a Deo opera
fine ad charitatem plenam perducit, quae est imple- misericordise. Laus hominum non debet appeti, sed
tio legis. subsequi, ut exemplo alios invitet. Hactenus de
Odio habebis. Forsitan intelligendum est juxta justitia Evangelii, quseestsuper juslitiam Scribarum
hoc quod supra : Oculum pto oculo, etc Vel sub- et Pharisseorum. Nunc qua munditia cordis eadem
(rahendo officiahumanitatis. justitia debeat impleri: quod in eleemosyna servatur
VEBS.44.— Diligile. Contra Ecclesiam pugnatur et oratione. Non enim monet hic vel orare vel elee-
tribus modis : odio, verbis, crucialu corporis. Ec- mosynam facere : sed quo animo debemus facere.
clesia econtra diligit, benefacit, orat. Hoc est no- Agitur enim hic de mundando corde. Apud Patrem
vum mandatum, hoc de filiis irse facil filiosDei; vesirum. Cujus gloriam filii quaerere debent, et
unde sequitur: Ut sitis fiili. Adoptio filiorum sola omnia bona ad hoc ut placeant ei, referre.
charitate acquiritur. VERS.2. — Cum ergo, etc A toto in partes, ut
Benefacite.Ministrando cibum mentis velcorporis. exponat quoebona non sint pro hominum laude fa-
Quod facit eiiam qui dicit eum hujusmodi nee cibum cienda, Tuba canere. Forsitan convocandi gratia
sumere. Omnia enim ea spectant, ut fralres fiant. hoc fecerunt: ut omnes irent quasi ad spectaculuni.
m WALAFRIDISTRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. »0
Ante U.<Ante se tuba canit qui ante alios vult lau- & (CHRVSOST.) Si paucis orandura est, cur parabo-
dari: ut appareat major, illis. RecepetuM. A Deo lam proposuit Lucas ad montem semper esse oran-
cordis inspeclore fallaciaesupplicium de quibus dici- dum, etc, usgue ad Si quidem et Chrislus et Pauius
tur : Receditea me, opetarii dolosi : nomen enim jussit breves, sed crebras fieri orationes ex paucis
meum habuistis : sed opera mea non fecistis. intervallis.
VERS.,3. — Nesciqt. Sinistra, vitia : dextera, (CASS.)Utilius censent (Patres) breves quidem
virtutes. Quod ergo agit virtus, nesciat elalio, vel orationes, sed creberrimas, etc, utque ad succincta
vana gloria, seu aliquod vitium : sed lux rectae ope- brevitate vitemus.
rationis fuget tenebras peccati. Putant enim. Putantes quod persuasibilibus ver-
VEBS.4. — In absconditq.In abscondito eleemo- bis Deus mulcealur. Vel si absens est vocetur:
syna fil, quoenullis miscetur tenebris : lux intus est, et quod nescit, verborum ambagibus doceatur.
tenebrae extra. Vtrfe*in abscondito.Videre Dei est VERS.8. — Notite etgo qssmilari eis. Non enira
approbare. llla autem lantum approbat quae sunt apudDeum agendum est verbis, sed rebtis, inten-
abscondita, quaeexlra sunt non placent ei neque ap- lione cordis, affectusimplici. Qnaj cura dicimus, non
probat. eum docemus, sed nos tempore orandi recordaraur.
VERS.5. — Et cum oratis. Ad superiora conjun- B Scit ettim paler. Cur ergo scienti loquimur? Noo ut
gitur hsecsentenlia. Supra dixeral: Attenditene ju- noslraefaciamus indicium voluntatis, sed ut excite-
stittamveslram faciatis coram hominibus; hic subdit: mus pise devotionis obsequium.
Et cum otatis. Non prohibet orare, sed in orando VERS.9. Pater noster. (BEDA.)lnter caelerasalu-
hypocritis similes esse. In angulis. Quasi absconso- taria moriitaet divina, quibus consuUt credentibus,
res precum, et tamen in plalcis ut videanlur, et per fonnara orandi proposuit, elc, usgue ad el hi sunt
hoc ampliorgloria. Allegorice. In angulo orat qui in veri adoratores, qui Filii per gratiam adorantPalrem
abscondilo se oraresimulat : et tamen in platea cum in spiritu et veritale.
famam captat. Anguli plaiearum sunt ubi via per Nulla oralio magis spirilualis est quam illa quae
transitum viae ducilur, et quadrivium reddit. Non ex ore Filij, qui est Veritas, processii. Pater nosler.
enim nefas esl videri, sed appelere videri. Recepe- Cui non liniore, sed amore haereditatis servimus.
rtmt. In his non solum vera merces prava inten- DumPaler dicitur, deadopUone cogitemus, ut Patri
tione evacualur : sed vitium simulationis et irristo- pium affectum rependamus. Dum dicilur xioster, fra-
nis contra Deum augetur. ternitatis admonetur,, cuin sit coesmunis adoptio
VERS.6. — Tu autem. Hoc Simpliciter intelle- omnibus. Nemodicat meus, quod proprie filio eon-
ctum, docet vanam gloriam mundi fugiendam. Sed ^ venit, cui pater est per naturam. Unde alibi - Vado
magis videtur praecipi,ut, inclusa peetoris cogita- ad .Patrem meum (Joan. vn), «pecialiter per natn-
tlone labiisque compressis, oret Deum. Cubiculum ram : el veslrum, comunctum per graliam. Pater
autem est cordis secretum. Oslium, Carnalis sensus noster dicitur, quod commune omnibus, nemo dicat
pet queih haec exteriora improbe se ingerunt, et raeus : quod solum Christo convenit, quj fiUus est
turboe phantasmatum orantibus obstrepunt. Parura per naturam; aliis conceditur communis gralia ad-
est ergo cubiculum intrare, si importunis cogitatio- optionis.
nibus ostium patel. Sed resistendum est carnali sen- (RAB.)Monetur uobilis et dives non superbire,
sui, ut oralio spirilualis ex intimis cordis dirigatur etc, usque ad Quid negabit filiis, qui jam dedil quod
ad Deum. Clauso ostio. Sensibus clausis, ne turbae pater esl?
phantasmatum exteriorum occurrant. Vel ostium ( AUG.) Nusquam invenitur praeceptum populo
vocat amoremvel timoxemhujussaecuH. Sicut enim Israel, ut diceret : Pater nosttt, aut orarel, etc,
omne bonum ex timore et amore est Dei, sic omne usque ad si ab^us.m.andatis non aberrarent. Sicut
inatum ex amore et timore saecuU.His clausis, id est est illud : Filios genui et exaltavi (Isa.i), etc
ablatis, ora. _ In ccelis.Spirilualibus,utadspirilualilalemin qua
(CHRVSOST.) Quid ergo, inquis ? in Ecclesia non habitat, festinare discamus, et coelestia ah eo quae-
oporlet orare? Et valde quidem, sed cum hac vo- ramus.
luntate ut Ukim unum intuearis, qui habet donandi Sanctificetur nomen tuum, Videnda est harum
quod petieris potestatem. Ubique enim Deus, quo distinclio septera petitionum. Nam cum vita noslra
aliquid facias intuitu",spectat. temporaliler agitur speratnrque seterna, priori sunt,
Palrem- Quem intus habes per fidem; unde: Apud elc, usque qd liberatio enim facit liberos, id est,
me oralio Deo vitm mete(Psat. XLI). filios, ut dicamus spiritu adoptionis, AbbaPater.
VEKS.7. — Oranles autem. Sicut hypocritarum Amen, significat in omnibus his petilionibus indu-
est ostendi et placere hominibus, ita gentilium est bitanter a Domino tribui quod petitur, si ultima?
multiloquium.aquibusetcoepit. Hi enim exercendae condilionis pactum servaro non negligimus, Unde
linguaemagis operam dant, quam menti mundandae: subdit : Si dimiserilis, etc Sanctificetur, elc. Hie,
nthoc nugatorii offlciigenus, etiara ad Deura prece sipiritumsapientioeoramus, ne a sanctificatione m)-
flectendojn transferant, putantes quod sicut orator minis primus in aliquo discrepemus : sed patris
judTcem,ila et ipsi Deum flectere queant. nomen in filiis moribus e),vita osteudatur.
101 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTH. 102
Nomen patris in nobis est; qui filii dicimur : quod A,oramus : Panem nostrum quolidianum da nobis :
petimus sanclificari. Non ut ipse sanctior sit, sed sine quo fame moreremnr.
ul in nobis operetur augmentum suoesanclificationis: Panis, corpus Christi est, vel verbnm Dei, vel ipse
nam sanctificatio filiorum nomini ejus attribuitur. Deus, quo quotidie egemus, vel qui est super omnes
Ita dicitur sanctificari sicut clarificari, et magnrfi- substantias. Hic est panis vivus qui decmlo descendit
cari in nobis : Sanctiftcetut, id est , ita sicut est (Joan. vi), cujus naturse sublimitas super omnes
sanetum, habeatur hominibus : et ita innotescal ii- snbstanlias est.
lis Deus, ut non pulent aliquid sanctius. Nostrum. Quia Christus noster est factus, et Deus
VERS.10. — Adveniat regnum tuum. Hic spiritus Pater cum Christo omnia nobis donavit. Ideo ora-
intelligentioepetitur , quo mundatur cor ut Deus mus ut quod nostrum est per donum, quotidie dettir
videatur. Durilia et potestas diaboli excluditur, et per effectum.
in futuro perfeclius, cum evacuaverit omnera prin- Supersubstantialem. \el quolidinnum. Quia gut
cipatura et potestatem, et tradetur regnum Deo Pa- edunt me adhuc esurient (Eccl. XLIV).Hicqnotidia-
tri. Congrue sequitur, ut post adoptionem filiorum nus, in patria oeternus. Hic panis assidue per fidem
regnum petamus quod filiis debetur. et charitatem interius reficere debet : quia sine eo
Regnum Dei semper est: sed veniat, id est, ma- P nemo vivere potest. Vel panis dicnntur spiritualia
nifestetur hominibus a qnibus ut lux csecisnon vide- praecepta, quse semper sunt exercenda vel conser-
tur, quod nullus ignorare poterit, cum Filius judi- vanda.
care venerit. In quo regnabunt et sancti, ut dicitur, VERS.12. — Et dimitte, etc Post cibum pelit
Percipi'eregnumgwodBo6ispani!Mm(.Ma''ft.xxv);etc. veniam peecatomm, ut qui a Deo pascitur, in Deo
f
Spirilu intelligentiseregnum futurum ingredienti- vivat, et ad vitam aeternam perveniat.
bus declaratur, et munditia cordis attrrbuitur, per Cum dicimus : Dimitte nobis debita nostra : spiri-
quam Deus ibidem regnans sicnt est videbitur, ubi tum scientise rogamus, quo delicta intelligimus, quae
spiritus sapientioecomplebilur septima sancliiicalio sine spiritu scienlioe non intelliguntur. Scientia
nominis ejns. In perfectione senarii adventus regiii quip[>e ad usum temporalium perlinet, quae virtus
poscitnr, ut curramus omnes in virum perfeclum : esl, in vitandis malis et petendis bonis," ut nostra
deinde in eo quiescentibus sanctificetur ipse in nobis et aliorum contagia ploremus, bona cupiamus.
dum nos in Hlo sanciificamur. Ejus requiem jure Sicut. Ecce qua cautione constriugimur, in qua
posciimis in nobis sanctificari, ut perenniter in eo etiam nos adinvicem ad misericordiam infleclit, et
sanctificalirequiescamus, in qua sanctificatione pax peccantibus in se veniam premittit, et nobis et per
beatitudinis firrnattir ct plena sapientia donatur. C nos aliis veniam proroklit.
Fiai volunlas tua. Hic petitur spiritus consilii, Culpaeveniam non debemus negare; unde : Cum
voluntas Dei oralis, remittite' si quid habetis adversus aliquem :
per quem inquiritur, ut a nobis im-
atitet enim Pater vesler non dimittet vobis peccaia
pleatur.
vestra.
Voluntas Dei in terris sicul in coelo spiritu con- Pecuniam afieui repetere conceditur, sed debita
silii regilur. Nobis etiam opus est spiritu consilii : veniam nunquam juste ne-
ut voluntas Dei dirigalur in nobis, ut misericordes peccatorura petenti
in re esse possitmis. Volunias Dei semper fit : sed gamus. YERS.13. — Et ne nos inducas. Sed spiritu
oramus ut libertas nostri arbitrii societur per gra- scientioe ut sciamus quibus malis involvi-
illustra,
tiam suoevolunlati, quae est sanctificatio nostra et el ut lacryrooeprosint rogamus : Dimitte nobis
vita oelerna. Yoluutas Dei est praeceptorum ejus mur,
debita nostra. Et ne nos, elc. Non quod ipse inducat,
custodia.
sed quia deserit et ire permittit. Non vero precatur
Sicut in cmlo. Sicut in angelis, ita in hominibus. non leutari, sed nec ad modicutn vinci. Tenlatio
Vel sicut juslis, ita in peccatoribus conversis. Vel estnecessaria ad coronam. Elne nos, etc, dese-
Denim
sicut in Christo, ita in Ecclesia. Yel sicut mente ser- rensin tentatione sinas vmci : etsisinas tentari, sine
vio legi Dei, ita et in carne. qua nullus probatus est.
Secundum spiritura coelum, secundum carnem Sed libera nos a malo. Haecuna petitio, tantum
lerra sumus. Oraraus ergo ut sicut in ccelo, id est continel quantum omnes superiores.
in spirilu, ita in terra fiat voluntas : ut caro et spi- Ul spiritu timoris Dei omnia noxia intus et exte-
ritus sit homo spiritualis de quo dicitur : Cor meum rius pellantur : et sub paupertate beate vivamus.
ei caro mea exsultaveruntin Deum vivuin. Neetan- Sed libera nos. In illam quae nondum est ne sinas
tum oratur ut bona veliraus, sed fiat voluntas in no- induci, et ab ea in qua sumus ducti, libera : quo
bis, ut vivamus tibi, non nobis. Hsec tria perfectins facto nihil est metuendum, nihil restat orandum.
habcntur in fuluro, sed hic inlerim ex parte ora- A mato, omni, visibili et invisibili. Hsec liberatio
lnus, ut postea perfectius habeantur. Quatuor se- quotidie necessaria est, dum sine malo animse et
quentia prsesentis vilsesunt proesidia. corporis non vivitur, sed in fine complcbitur, quando
VERS.11. — Panem. Esuries JHStitiseut ad satu- immortales et impassibiles erimus. Deimis ad summa
riiatem pertingat, fulcilur spirilu fortitudinis. Ideo gradatim sic ascenditur. A malo per spirilum timo-
m WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. " " 104
4
ris Uberamur: inde liberati pauperes spiritu et re-., A Deo jejunat qui pro amoreejusse macerat et quod
bus esse cupimus, dum dicimus, Ne nos inducas in sibisubtrahit alteri largitur.
tentationem. Spiritum pietalis rogamus, ut homo VERS.18. — EtPater tuus. Pater per fidem intus
mterior mansuescat et mitis fiat, ne tentatione mo- est: et remunerat in abscondito facta. Ibi ergo je-
veatur. juriandum quo ipse videat. Et necesse est ut jeju-
VERS.14. — Si enim dimiseritis. Fprmam impo- nans sicjejiinet, ut ei placeat quem in pectore por-
suit qualiter velimus judicari. Unde indulgentibus tat.
coram Deo fiducia respondet impetrandi : exigen- VERS.19. — NolUehhesaurizare. Ad munditiam
tes vero, pcena remordet ultionis vel damnationis. cordis terrena erogari praecipit.
VERS.15. — Si autem non dimiseritis. Nulla ex- VERS20. — Thesaurizare autem. Quasi : Cura
cusalio relinquitur, quia unusquisque secundum jejunatis aut aliquid boni operis agilis : ibi recon-
banc sententiam in futuro judicabitur. Ex hoc pa- dite ubi corruptio non possit accedere.
lel» quod unusquisque in sua infideUtate condem- /n cmlo.Id est, oranem spem in ccelestibus ponite:
nalur. fide gradientes, charitatem amplectanles. In caelo,
VERS.16.— Cum jejunatis. Postquam docuit quo- id est, in spirituali firmamento: quod non transit:
modo orandum sit, docet de jejunio quod iterum B Cmlumet terra transibunt: verba autem mea non
pertinet ad munditiam cordis, ne non sit simplex ad transibunt. Si ergo cor est in coelo, mundum est,
Deum', dum ad exteriora rapitur. Notite fieri. Non quia munda sunt ccelestia. Si autem in terra voluta-
prohibet virtutem, sed fictam virtutis speciem. tur, quomodo mundum est? id est, si quid agit ut
Bonum est jejurtio pro peccatis tristes esse ad terrena consequalur, quomodo mundum est? Si
pcenitentiam, et humiliare animam nostram; unde: etenim illa in genere suo munda tamen sorde-
Cor conlritum et humilialum, Deus, non despicies scit res dignioi dum inferiori miscetur : ut aurum
(Psal. i). Sed tristitiam quae pro laude est, prohi- argento, argentum plumbo.
bet. Unde non ait simpliciter: Nolite jejunare, sed VERS.21. — Ubi enim est thesaurus. Si in terra,
addil: sicut hypocritae, tristes. cor est deorsum; si in coslestibus, cor est in Christo
Exlerminant. Id est, extra terminos humanse con- fixum.
dilionis obducunt. Sicul de nitore vestium jactantia YERS.22.— Lueerna. Prosequitur munditiam cor-
est: sie de nimio squalore et macie. Demoliri est dis. Sicut oculus membra ad operandum dirigit, sic
quasi dissipare : et venustatem vultus quasi ad ni- intentio et lux fidei omnes virlutes. Lucerna est lu-
tiilum.redigere. Faciet suas. Luctuosis sordibus in _ men in tesla, sic charitas in fide. Cum fides cessabit,
quibus etiam jactantia"est: et magis sub specie re- sola charitas lux erit. De exteriori, docet oflicium
ligionis decipiunt. interioris hominis, inlentione menlis et luce fidei
Nota non debere oves peUes suas deponere, sed omnes virtutes iUustrantur, ut reddant lucidum cor-
vestiri, si aUquando lupi eis se conlegunt. •. pus.
VERS.17. — Unge caput tuum. Spirituali lsetitia Item ad munditiam cordis per se hoc capitulum
mentera refice diebus abstinentiae : ut dilectionis est, vel gralia priorum operum quae palam appa-
odor fragret in operibus misericordioe.Conscienliam rent.
lava lacrymis -. ut sit munda coram Deo. Non enim Si fuerit otulus, etc. Si pura intentione, quce po-
sufficrtopus misericordiae sine munda conscientia : tes bona agis, opera sunt lucis, etiamsi nori ita ho-
nec hoc sine illo. Palsestiriismos erat in festis caput, minibus videatur. Si perversa intentio est, pravum
ungere: ergo eaput unge, id est, festivum et hilarem est quidquid agitur, elsi videatur rectum.
te exhibe : et mentem spiriluali oleo refice : et de Oculus unus et simplex est, scilicet charitas,quae
jejunio nonquseraslaudemexterius. Sed quia sic a modo lucet in fide sicut in testa.
saeculoaverteris, coraraDeo gaudeas : et sic faciem, VERS.23. — Si autem oeulut. Si intentio nOnest
id est cor, mundabis a sordibus: quibus rejuotis, jj ex fide, totus homo interior tenebrosus est. Quia
Deum videre licebit. Unge caput tuum. Ecce non- quod non est ex fide, peccatum est. Tenebrosumerit.
dum omnia in Novo Testamento ad lilteram. Ridi- Quandoquidem intentio sequens opus informat.
culi enim essent in jejunio oleo delibuti : sed de spi- Ergo sibona quse agis, quia mala intentiooe fiunt, te-
rilu amoris ejus, cujus passionibus debemus partici- nebrae sunt, quid ea quaeper se mala sunt, et mala
-
pare nos macerandum, mens debet inungi et non intentione fiunt? Si ergo lumen. Intentio qua faciraus
oleo adulalionis : aliter vana sunt jejunia. quodcunque, quse in nobis est nota, lumen dicilur;
Christus factus est unguentum nobis : quod effu- exitus vero rei incertus est, ut. cum quid alicui do
sumper passionemmorlisEcclesiam suamsuoodore vel ago nescio utrum cedat ei bono an malo : et ideo
implevit. Ideo non alterius causa jejunare debemus: tenebras vocat. Dicit ergo : Si intentio qua facis
sed ejus perfusi spiritu per abstinentiam maceran- (quse tibi nota est) appetitu temporalium sordidatur:
tes carnem ejus passioni participemus.TUo ergo un- quanto magis ipsum factum cujus dubius est exilus?
gamur: ut opera misericordiae cumulentur : et cha- quia etsi bene cedat aUi, quod non bona intenlione
ritas interius diffundatur : quiasine illo calix nostrii facis, nihil tibi proderit: quia quomodo feceris ttbi
iejunii non inebriatur affectu pietalis. impulatur, non quomodo illi evenerit.
105 GLOSSA ORDINARIA,— EVANG. MATTH. 106
VERS.24. — Nemo potesl, elc. Quasi : non poteri- A lnhispromissisveritatis nemodubitel:Silhomoquod
lis ad oculum hominum bona agere, et ex his Deo essc debet, mox adduntur ei omnia propter quem
placere. Non simul in coelo et in terra thesaurizare, sunt facta.
nec et vitiis et virtulibus deservire. Quidquid facis, VERS.26. —Respicite. Hoc ad escam. Sancli me-
vel ex amore Dei, vel servitnte diaboli. rito comparantur avibus, quia ccelum petunt, et
*Curoregnum Dei et diaboli dissideant inter se, in quidam ita remoti sunt a mundo, ul jam in terris
niroque nemo potest simul militare : unde qui bapti- nil agant, sed sola contemplalione jam in ccclo de-
zaolur, diabolo abrenuntiant et operibus ejus. gunt. De quibus dicitur : Qui sunt hi, qui ut nubes
Aut enim unum odio. Nihil est medium. Quidquid volanl? (Isa. LX),etc
enim facis, aut ex amore Dei, vel ex servilute dia- Hoecexempla non prohibent providentiam ne Ja-
boli. boret, sed solliciiudinem, ut tota fiducia vestra sit
(AUG.)Diaholus enimsemper est odio habendus : in Deo, cum et aves sine cura vivant.
Deus vero, etc, usgue ad sed contemnunt, vicli con- Et Pater vester. Exaggeral fiduciara filiorum et
cupiscenlia sua el persuasione diabolica. conlirmat: quia si bonilas Patris eliam ad illa se ex-
Aut unum tuttinebit. (ID.) Non quidera diligit: tendit, quanlo magis ad filios adoptionis?
nemo enim diabolum diligit, sed sua cupiditale im- B YERS.27.— Quis autem vestrum, elc Illi aulerri"
plicaius, etc, usque ad elsi non amet illum cujus curam regendi corporis relinquite, qui illud ad haiic
ancillam diligit. roensuram fecit pervenire.
Alterumconlemnet.Non quidem odio habebit: nul- VERS.28. — Et de vestimentis. Non quod labo-
lius enim conscientia Deum potest odisse, quod re- rare et providere hoc non deceat, sed omnis sollici-
traclavil idem Augustinus, dicens: Non video fuisse tudo abjicienda est, et spes in Deo habenda est.
dicendum. Multi enimsunlde qtiibus scriptum esl : Considerate lilia agri. Exhorlalionem de indumento
Superbia eorum qui te oderunt (Psal. m), etc. salis congruo confirmat exemplo.
Et mammonm. Mammona, Syra lingua, diviliae, YERS.29. — Quoniam nec Salomon, etc. Quoe
quibus servire Deum negare est. Non dicit habere: purpura regurn, quaepictura textricum potest flori-
quod fieri licel ut bene dispenset, sed servire, quod bus comparari? Ipse color dicitur operimcntum flo-
est avari. Dicitur hoc nomen esse doemonisqui prse- rum, sicut dicimus : operuit islum rubor.
esl divitiis, non quod in ejus dilione sunt : sed quod HPYERS.30. — Si enim fenum agri. Si ista quae ad
his ulitur ad decipieuduro, irretiendolaqueis divitia- usum sunt temporis tantum, et cilo decidua igne
rum. cremabuntur, Deus tam venuste adornal.
VEBS.25. — Ideo dico vobis , etc Quia non pote- P
Craspro fuluro ponitur in Scripiuris, dicenle Ja-
stis Deo servire et mammonm.Ne silis sollieiti, quod cob : Exaudiet me cras jmtitia mea (Gen. xxx).
est scrvire diviliis. Contemplum socciili et fiduciam ln clibanum mittitur. Alii libri habent: in ignein
fiiturorura tolo sermone prsecepit, dum et mala sus-
habel speciera clibani. Quanlo
tinere et nOn ulcisci, et inimicos diligere jussil, et vel in accrvum qui
humanam gloriam fugere. Nunc vull confirmare per magis vos, scilicet vestiet; et ideo omnis fiducia
fidem in spe seternorum, quia pluressunt quosamor in eo habenda •; quod si ncc de his fidentes su-
fa- mus, quomodo invisibilia speramus? Permodica
et
proesentium desperatio futurornm torpentes fides est, quae nec de minimis certa esl. Ideo et
cit.
de seternis ingerit fiduciam, et condemnat infide-
lnsudore vultus paratur panis, sed labor estexer-
litatem. Modicmfidei. Quicunque in aliqua promis-
cendus, sollicitudo tollenda esl, qusementem pertur- sione
hat: dum timet ne aut possessa dispereant aut ela- dubitat, roodicus est fidei, el quanto plus du-
borata non contingant. hilat, lanlo minus invenit ea pro quibus sollicitus
fuit.
Anima; tiestra,'.Id est animalitati cui hsec neces-
saria sunt. Tolam spem Deo commitlite, quia nihil, VERS.31. — Noliie ergo solliciti, elc Plenius in-
nisi quod decrevil ille, poteslis acquirere vel reli- D culcat et revolvit, quod a principio sermonis docuit,
nere. ut absque sollicitudine vivaraus. JVo/i'e, etc Hic vi-
Anima hic ponitur pro Vita, quae cibo sustenta- denlur argui hi qui, sprelo victu vel veslilu coni-
tnr, ut ibi : Qui amat animam suam, perdet eam rouni, Iautiora sibi vef austeriora prae his cum qni-
(Joan. xn). bus vivunt, alimenla quserunt vel indumenla. Solli-
Animalitas eibe alilur : el ponitur hic pro vita : cili esse. Solliciludo suffocat verbum Dei, ne fru-
vivil cum pecoribus. Quam qui perdil propter Chri- ctum referat, et facit similem gentili, id est
slura, inveniet eam spirilualem in vitam oeternam. infidelem.
Nonneanima ? etc Non vila propter escam, nec VERS.32. — Hmc enim omnia. Quid ergo amplius
corpus propter vestiraentum, sed econtra. Ideo non habet a gentili : cujus infuletitas animum sollicitat,
sit sollicitus aniraus, ut percipiat quod propter se et curis vitae hujus fatigal? Genles. Quibus de fuluris
creatum est. cura non est, sed filiorurn est qurerere regnum. Scit
Quasi dicat: Qui dedit majora, id est vitam et enim. Provisa sunt hsec a Deo, qui novit nobis hcec
corpus, dabit et minora, id est victum et vestes. in via sua esse necessaria. Pater vester. Sic filios dc
PATHOL. CXIV.
107 WALAFRIDISTRABIFULD. MON.-OPP. PARS I. — TIIEOLOGICA. 108
bonilate et providcntia patris securos reddit, absque A Jusle qui oclernaliterpeccato perfrm voluni, seter-
"cura scilicel. nam pcenam et inveniunt: quorum volunlas non ha-
YERS.33. — Quwrite ergo. Hic aperle oslcndit buit finem peccandi, nec habebit finem torquendi.
isla non esse .petenda tanquam bona nostra, etsi ne- VERS.3. — Ouirf autem vides. Ecce moderamen
cessaria. Regnum aulem Deipeteridnm est, et in eo judicii, et praevenlus majoribus, alium non judicet
Unis noster est ponendus, propter quem omnia fa- de minoribus. Multi enim proeventimajoribus, le-
ciamus: verbi gralia : Manducemus ut evangelize- viora in fratre magis volunt viluperare et damnare
riius, non evangclizamus ut manducemus. Cum dicit quam emendare. Ul si pleni odio vel invidia, vel ma-
primum, significat hoc postCrius, non lemporc, sed litia, damnenl in eo quod deHnquit ira ; quse esi ul
dignitate. Illud enim petendum est, boc propter il- fesluca, odium, ut trabs. lralus abcui vult aliquando
lud necessarium : ergo primum quserile regnum eum corrigi; qui odil hoe yelle nequit: et ideo im-
Dei, id est, pneponite omnibus rebus cseleris. possibile dicitur ut festucarii fratri demal, qui tra-
Et hmcomnia. Quia omnia sunt filiorum : et ideo bem gestat; prius ergo irabs odii, invidiae,siraula-
hccc omriia ailjieientur, etiam non quserentibus, tionis et totius malitioerejicienda est, ut sic miseri-
quibus si subirahuntnr, ad probationem est; si corditer respectu Dei, non nostri, fratrem possimus
dantur, ad gratiarum aclionem ; qiiia omnia coope- B increpare : ul.sive prosil illi correciio, sive non, nos
rantur in bonum. tamen de simplicitate nostri oculi simus securi.
VERS.34. — Solticiti. Timore, moerore, et anxie- Vix invenitur aliquis ab hoc vitio alienus, qnia
tate curarum, quoementem perturbant. unusquisque suis favens, aliena facile reprehcndit:
In crastinum. (AUG.)In fulururo, de praesentibus et aliena gravius tolerando quam sua, sumit auclo-
concedit : unde Aposlolus : Nocte ac die operabamur ritatem arguendi sine exemplo suaeemendationis.
ne quemgravaremus(I Thes.n). Defuturis quaedivina Salutem in eo quod temere judicanl in oculo ha-

procurat ordinatio, non coRvenit,etc, usque ad quia bent trabem.
ille qui hoc proecepitcui ministrabant angeli.propter VERS.4. — Aut quomodo dicis ftalti tuo. Id est,-
hoc exemplum dandum loculos habuit: unde neccs- non poteris miuus (ut iram) in fratre emendare, do-
- saria usibus proeberet, quorum custos erat Judas. nec majus, id est odium, vel invidiam pepuleris de
Dies. Non quem fecit Dominus, sed cui male- eorde tuo.
dixit Job et Jeremias, scilicet quem diabolus inve- VEBS.5. — Hypocrita, ejice. Hi enim odio ct li-
ml. Sufficil. Et quia cura praseivti mentes obruitur, vore suscipiuitt omnia accusare, et volunt videri
non debet germinari malitia Dei. consullores sine exemplo emendalionis suoe. Noa
C enim est idoneus doctor alii mederi, qui nondum se
CAPUT VU.
sanaverit.
VERS.i,—Notile judieare. De dubiis, qriia de ma- VEBS.©. —. Nolite sahctum, elc Purgato oculo,
nifestis judicatur, et non de illis de quibus incer- possunt disponsatores Ecclesisealios
castigare, sed
tum est quo animo fiant: de quibus nemo sine pe- non sanetum canibus dare; quia sicut periculosum
riculo judicat. est abscondere,-ita prodigum est canibus dare. Tali-
Judicium temerarium est quando, quibus commis- bus
sit de sive mystica non sunt aperienda, sed velo tegenda
sum non est, judicant, sive manifestis, srancta sanctorum : apertiora vero et quasi viliora
de occullis. Commillitur autem judicium vel magi- dici
lerroe: Hi si de possunt. Nolite. Eadem dicitur sanclum el
stris Ecclesiie vel principibus ergo
margarita, id est Evangelium et sacramenla ecclc-
manifeslis judicent, quoe scilicel sunt convicla, vel siastica. Sanetum, nalura inviolabile, nec de-
temere si autem de quia
confessa, non judicant; incertis, bet
• haec abaliquo corrumpi. Matgarita, quac in abscon-
temere judicant judicia probibet. dilo latet: et de figuris, quasi apertis conchis erui-
VERS.2. —ln quo enim. Quasi diceret: In qua tur,
gemraa est pretiosa quae non potesl corrurapi.
volunlate benefeceris, in ea liberaberis; et in qua Canes vere sunt
De his enim in Q qui obtatrant, et quod integrum est
male, in eadem punieris. agitur dilacerant; porci qui vilipenduul et conculcanl: vel
quibus vel temere judicantes offendimus, vel recte
mensura. canes ad vomitum reversi, porci nondum conversi,
agenles excusamur; et ideo addit: In qua
non habuit finem sed in luto vitiorum versali.
Et juste quorum voluntas {pec-
Et conversi. Ne fbrte adhuc aliquid andire dis-
candi, quamvis cum fine peccaverint, non habent sed vos
finem ultionis; et quibus judicium fuit sine miseri- mmpant, rion margaritas quas conculcant,
cordia, sine misericordia judicabuntur. indignatione. Non enim facile polest inveniri qnod
In qua menmra. Potest in hac mensura in qua talibus gratum sit.
aHud mensuratum est, ut trilicum, aliud mensurari, VEBS.7. — Peiite. His gradibus via, verilas, et
ut hordeura : et alia quantitas, ut si unus modius vita legitime certantibus, praestatur: Christus est via
de uno, centum de alio. Ita facil Deus, et non inique qua ambulatur, veritas qua invenitur, •osihim ad
ut illi in aeternum. quod pulsatur, ut ad ipsum per ipsum ingrediaraur.
Et ipsa infamia, velmalum quod tuleris, causa esl (Auc) Operose quidem quod ista tria inter se dif-
cur pcenam debitam incurras. ferant exponendum putavi, sed Ionge melius, elc,
109 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTH. 110
usgue ad nonenim dixil pctentibus, et quaer.nlibus, .A bus lota lex, propter salutem hominum scriplum
ct pulsanlibus. est in prophetis et lege.
VERS.8. — Omnis enim, etc Ut praebeat constan- VERS.13. — Intrate. Etsi diffieile sit ul aliis fa-
liam perseverandi, diligenliam quaerendi, fiduciam cias quod tibi vis fieri, tamen sic faciendum est ut
impetrandi, addit. Omnis,elc Supra docuitquid pe- intremus. Per anguslam. Angusta quaeritur, nec ab
tamus, regnum scilicet. Hic cOnfidenliam, ut nihil omnibus invenitur. Nec omnes qui inveniunt per
lioesitantes petaraus. Non denegat se pelenlibus eam ingrediuntur, quia capti saeculoretroeunt. Et
qui sponte obtulil senon petentibus : et quaerenles spatiosa. Hanc etsi non quaerant, omnes lamen inve-
invenient eum qui non quaerenlibus dedit ut inveni- niunt, quia in ea nali. Voluplas, utineretrix impor-
rent, et pulsanlibus aperiet, qui clamal: Ecce ego tuna, suis obleclamenlis omnes invitat: ct ideomulti
slo ad osliumet pulso (Apoc. m). intrant per cam.
VERS.9. —Aut quis. Explanal quid petendura sit, VERS.14. — Quam angusla. Satis anguslum est
et ex humana circa filios benevolenlia diligenliam omnia praelermillere, .unum solum diligere, unum
Palris circa nos commendat. Pelenlibus Christura, qnoerere, ad uniini quotidie pulsare, prospera non
recta fide non datur lapis offensionis nec durilia ambirc, adversa non timere. Et pauci. Si pauci in-
cordis. Ita si petierilis patrem veslrura charilalem, H veniunl, pauciores per eam intrare contendunt.
sine qua nil sunt coetera, ul sine pane inops est Nemo inlrat sine labore, et sine animi purilate.
mensa cui conlraria est cordis duritia. VERS.15. — Aitendite.Cum dixisset arctam viam
VERS.10. — Si piscem. Per piscem, fides qitoesuh a paucis inveniri, ne forte sui iraplicarentur errori-
fiuentis Spiritus sancti nutrilur. bus pseudo-prophetarura, adjecit : Altendite : Atten-
Tiscem dicil invisibilium fidem : ve) propter dite. Quod supra latam portam dixit, falsos prophe-
aquain b.tptismi, vel quia de invisibilibus locis ca- tas aperlius dicil. Attendite. Licet boc de omnibus
pitur, vel quia fluclibus hujus mundi non frangitur. qui aliud habitu ct sermone, aliud opere oslendunt,
In Evangelio Lucoe scquitur coroparatio ovi el scor- possit accipi; tanien specialiter de hserelicis qui
pionis. ln ovo et spes accipitur, quia in eo nonduin quadam pietatis veste lecti, venenato animo et in-
est fceius persecutus; sed fovendo speralur. ln scor- tentione nocendi lupi sunt rapaces, vel exierius si
pione, cujus aculeus retro timendus est, aceipitur copia dalur persequendo, Vel interius corrumpendo.
contrarium spei, scilicet retro aspicere, cum spes se Ad vos in vestimentisovium. In conspectu homi-
debeat in anleriora extendere. num similes nrjnistris jusliliae dum jejunant, orant,
VERS.11. — Si ergo vos. Quandoquidcm patres eleemosynas dant: sed non sunt eorum fructus, quia
bona trihuunt filiis, ergo mullo magis Paler nosler, C pro vitio cis repulalur.
qui bonus est incomparabiliter, bona dabit pelenti- A fruciibus eorum. (HIER.)Non a vesle, sed ab
bus se filiis. Nostis bona. Secundum sensum eorum operibus quod de manifeslis, clc, usque ad sed non
bona qui ea pro bonis babenl, quauquam et in re- debent ovespelles suas deponcre, elsi aliquando eis
rum nalura bona sunt, et in vitam istam perlinen- lupi se contcgant.
tia, quoe roalus non de suo dat. Domini enim est YERB.16. — Nunquid. AUegorice. Spinae el tri-
terra (Psal. xxm), etc. Vel apostoli mali dicuiitur, buli sunt hoeretici a quibus nullus sapientum sancli-
quanlura ad se respeclu Dei qui solus bonus, ex tatem vel verilalem poterit invenire : sed conscin-
quo.omnes boni. Dabit bona. Id est Spirilum san- dunt el crueutant approximantes. Vel spinae et tri-
clum. Yel booa scilicel oeterna, quae non danlur buli, curae snnt soecuH, punctionesque viliorum.
nisi filiis- Peientibus se. Omnium bonorura spiritua- Uva et ficus, dulcedo novae conversationis quam
iium dislributorera ut opera charilalis implcanlur. Christus in nobis esuriit, et fervor dilectionis, qui
VERS.12. — Omnia ergo, elc Quia amare aman- laelificatcor bominis. Non ergo de spinis et iribnlis
lem naluroe est; non amanlem vero cogi beneficiis uva el ficus : quia mens adhuc veleris hominis con-
ad amorem, perfectionis Christi est. Cum nos prio- suetudine pressa, potest simulare non ferre fructus
res, ul uobis fieri velimus aliis facere juberet, mox **novi hominis. Quod si aliquando dicta vel facta ma-
cumdeni scnsum aslruit dicens: Omnia ergo qum- lorum prosunt bonis, non hoc faciunt mali, sed fit
cunque, elc, id est, bona quae vullis accipere ab de illis consilio Dei: quia non eorum fruclus est,
aliis, eadem facile illis ut charilas proximi iinplea- sed vilis quae super spinas aliquando exuberat. Sed
tur, quaesine dileclione recle non potest perfici. Et carpendus est botrus, spina cavenda. Vilis Christus.
ideo addit: Hmc est lex el prophetw, elc ; quia nec Sui, palmiles qui ferunt uvas, id est opera spirilus
Deus sine proximo, nec proximus diligilur sine Deo, quoeinebriant roenlem.
quia non ex odio vel ex invidia judicandus est VERS.17. — Sic omnis arbor. Id est secundum
proximus : ergo qua charitate vellelis moneri, fa- proedictam impossibilitatem : quia de mala radicc
cite aliis. Ut facianl vobis homines. Quia addit, ho- non potesl fructus suavitatis erumpere. Exspectandi
mines, dicit tanlum de dileclione proximi. Unde sunt boni fruclus de bona arbore. Arbor bona vel
nec subdit, tola lex, relinquit vero de dilectione Dei. mala non natura quae in omnibus bona a Deo est
Quod si dixisset: Omnia quaecunque vullis fieri vo- creata, sed voluntas bona vel mala. Fructus, opera
bis, facite aliis : utrumque complexus esset, in qui- quae nec bona malse volunlatis possunt esse, nec
111 WALAFRIDISTRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 112
iiiala bonae volunfalis. Fruclus bonae arboris gau-- A Qui wdifieavit.Ille aedificati» Chrislo, qui qaod au-
(liiim, pax, patientia, longanimitas, etc ; quos fru- dit ab illofacit. Supra pelram. A qua Peti^us-ribmen
etus non nisi bona voluntas parluril. Sic econtrario> accepit pro firmitate fidei, id est; snper seipsumscdi-
malos riiara intefilio nutrit. ficavit Ecclesiam.
VERS.18. — Non potest. Non ait: Non potesl malai VEBS.25. — Et descendit.Tribus modis diabolus
arbor bona fieri, vel boria mala ; quia Paulus de: impugnat: carnis concupiscentia,exterioribus mundi
pdrsetutore factus aposlotus, et anima manenle in- oblectamentis, vel per se, cum oniversos venius im-
legra natifra, affectu voluntalis corrumpilur, vel ini pulsionura laxat. Pluria. Concupiscenlia,a qua quis-
melius muintuf. que tenlatur, quoesensum rigorem fidei emollit, quac
Voluntas uniuscujtfsque arbdr boha vel mala. Et; si non proficit, majora flumina eveniunt.
sicut arbor radicatur in terra, sic voluntas ini VEBS.26. — Qui audit terba mea, etc, exterius.
anima. Et ideo non habet excusationem, sed est ruina ejus
Fructus maloearboris'sunl opera carnrs, scilicet magna :quia monila salutis contempsit. Viro slntio.
fornicatio imraunda, luxuria. De quo dicilur : lnimicus homohot fecit, cujnsoperai
VERS.19".— Omnis arbor. Hac senfenlia lfypO- 6mnia inslabilia snnt, et minse patent. Super atenanc.
critas et pseudoprOphetOfs damnat, el quod supra B1 Qualiacernquesint quae super concupiscenliamviiio-
docuil de cordis munditra, boc exeinplo confirmat, rum fundantur, non stabunt.
quod nemo de mala intenlione fruclum lionum per- VERS.27. — Et cecidit fuitque ruina ejus magna.
cipit, nec de bona nisi bonum melit. Omnis conscientta quae fixa in Deura spe non per-
VERS.20. — Igitur ex fruclibus. Quasi dicat: A manet, in tentationibus rionvalet snbsistere; et tanto
falsis prophetis attendite, et ex fructibus eos cogno- amplius agitur, quanto pitis in his quse mundi snni
scile. a superioribus disjungilur : et vere omnes mati
YERS.21. — Nffhomnis qui dicil. Sicut cavendi vel ficte boni, ingruente qualibet teniati&nepejores
sunt qui habent speciem bdnoevitae propter dogma fiunt.
nequitiae, sic et hic iecontrario qui, cum inlegrae VEBS.28. — Turbw. Vel aliqni in turba, quia
fidei et doctrinae sint, turpiler vivunl. Utrumque infideles, vel potius o-mnej de excellenlia sapien-
enim necesse est, ut et opus sermone et sermo ope-
ribus comprobetur. CAPUTVIII.
Qui dicit: Domine, Domine. Iter regrii Dei est VEBS.1. — Cumautem descendisset.Post descen-
obedientia, non nominis nuncupatio. Non est hocil- sionera Domini de monte, etc, usgue ad oslendit
lud vere el proprie dicere ubi prolatio discordat a * post quanluro temporis intervallum. Cum autemde-
voluutale. De qud Apostolus ait: Nemo potest di- scendisset. Secundura Lucam, et in campestri loco
cere: DominusJesiis, nisiinSpiritu sancto(I Cor. xii). sermonem quem jam forsitan supra habuerat ei fe-
VER*.22. — Multi dicent. Maximeautem caven- cisseT. Seculm sunt. Alii propter charitatem, alij
dum esl ab his qui propler nomen Christi etiam propter doctrmam, alii propter admiralionem elcu-
miracula habent, qucecum propler infideles Domi- ralionem.
nus fccerit, monuit tarrien ne a lalibus decipiamur: YTERS. 2. — Adotabat eumdicens : Domine.Prius-
putantes ibi esse invisibilem sapientiam, ubi est vi-*- quam peteret, cultum divinilatis ostendil. Si vis, po-
sibile miraculum; unde adjungit : Multi dicent. - les me mundare. De voluntate non quasi pietalis
Quam mundo ergo et simplici oculo opus est, ut incredulus, dubito; sed quasi mex colluvionis con-
invcnialur via sapientiseinter tot deccptiones. SCiusnon praesumo.
VERS.23. — Nunquam novi vos. Nori novit lux fe- VERS.3 — Exlendens.Post Sermonemet miracula
nebras, id est, non aspicit, quia si aspiceret, tene- Tacit, quibus sermo apud auditores confirmalur. Te-
brae non essent. Qui operamini iniquitatem. Non qiii tigit. Non quia sine tactu sanare posset, sed ut in-
operali eslis, ne tollai poenitentiam, sed qai in jtf- p.
n dicet se non subjectum esse legi, sed Dominumlegis,
dicio; licet non habeatis facultatem peccandi, tamen qui non timet contagium. Teligil. Propler liumani-
habetis affectum. tatem.ut nos doceret nullum spernere pro aliqua cor-
VERS.24. — Omnisergo. Quasi dicat: Omnia prse- poris maculalione. Apparet supra legem (qnaelepro-
dicta bene tenenda sunt, quia qui tenet assimilabi- sum excludit) esse graliam, quse sanat eum; ui ait:
tur Chrfsto ; qui npn tenet, diabolo. Qui aulem, quse Non venisolvere legem,sed adimplere, etc. Voto.Eo
in monte habita sunt : qnod dicit-ut oslendat ser- sanavit gencre quo fuerat obsecratus, deinde impe-
raonem in monte habitum, omnibus proeceptis qui- rat : Mundare. Ecce potestas:
"busChristiana vita informatur, esse perfectum. As- VERS.4. —'- Vide, nemini, etc Tacere jussit, nec
timilabilur. Quia sicut Christus de personis variis tamen tacere poluit. Non quod aliquidvotuit et non
unam Ecclesiamconstruit, erudit, regit in vitam de- potuit, sed dat exemplum, ut sni in magnis quoefa-
dicalurus seternam, sic isle variis virtutibus perpe- ciunt latere vetint: sed u( prOsint aliis, prodantui
luam mansionem sibi aedificat,et ih futura. dedica- inviti. Neminidixeris (Marc. i). Hunc'tamen Marcus
tione cum Christo laetabitur. Viro. IUi qui dicit: Ut ubi quod hoc praedicassedicit quasi Evangelista fa-
^apiens arcliitectus, fundamentum posui in Christo. elus sit. Vade. Mittit ad sacerdoles propter humili-
«3 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTH. U*
tatem, ut sacerdotibus deferat honorem quilxis lex A j Domine, sed magisler : unum de pluribus magislris,
jubet mundatos munera offerre, et ut videntes ,cre- ae$timaos..
danl ei : vel si non credunt, inexcusabites sinl, et VERS.20. — Vulpes (oveas habent. Quasi dicat,:.
ne legem frangere videretur. Oslendele sacerdoti. Ut Quid nie propter lucra soaculi,etc, usgue ad divi-
sacerdos non legis ordine, sed gralia Dei supra Ie- nitati Christi non est locus. Fitius autem hominis
gem curatum esse intelligat. Offer, elc Quia legem non habet, elc Cum bomines vocent eum Filiuui,
non solvo, quia nondum ccepit verum sacrificium. Dei, ipse seipsum vocat Filium hominis, huroitiiatis
/n testimonium.Id est, Domino credant, si impietatis causa.
lepra discendat. In testimonium. Spiritualis curatio- VERS.21.— Alius aui.em. Nota hunc vocatum esse
uis, offerenduraest munus spiriluale homo ipse. a Jesu. Domine. Ille qui ingessit se vocat eum ma-
VERS.7. — Ego veniam et curabo eum. Et respon- gister, ut elatus Pharisaeus, alter qui receptus est,
<}enscenturioaU, etc Magna humililas, etc, usque Dominum vocal humilitcr, sicut publicamis.
ad ob iinpptenliam virium corporaliter ire pttta- Y.ERS,22. — Morluos suos. Qui culpa exierunl,
retur. ut ipsi cum culpa vivunt. Mortuos sepelire, est pec-
VERS.8. — Non sum dignus. Propter conscien- catores in peccatofovere.
tiam vitoegentilis, magis timet gravari proesentia B 1 YE^IS.23, — Et. ascendente. Qui magna fecit
quam juvari, quia et si erat fide praeditus, nondjum! in terra, transit ad mare, ut et ibi faciat, et Domi-
tamcn erat sacramenlis imbutus. Sed quod nec in- us terrae et maris appareat.
firmitas nostra praesumit gralia dare novit. VERS.24. — Ecce motus. Non ex se orta est lem-
VERS.9. — Nametego, etc Si ego homo, etc, pestas, sed ejus imperio : utdiscipuli magis limeant
usque ad ut Cornelius dicilur vir justus et limensi et rogent : et rogantibus ostendat poteniiaro. Dor-
Deum (Act. x). miebat. Dormit in nobis Dominus, id est fides Do-
VERS.11. — Ab orienle et occidenlevenient et re- mini, cum negligenlius agimus, et ideo lempe-
eumbent. Yel oriens, qui illuminati stalim transeunt; stas. Si vero fides resurgil, imperat ventis ej, flucli-
occidens, qui passiones usque ad mortem tolerant. bus.
Per istas duas partes mundi ex quibus gentes vo- VERS.25. Suscitaverunt. Primum est Jesus in
candae erant designantur. tribulationibus orationibus cxcitaudus, ut post in-
VERS.12. — Filii aulem regni ejicienlur. Quia in crepationem surgens imperet ventis et mari, et si.t
boc mundo fruuntur beneficiis Dei; secundum it- tranquillitas magna.
.ad : Pluit superjustos et injuslos. Nunc videntur in VERS.26.—Modicm, elc Si novistis potcnlem
facie Doraiui, sed tunc minime. In tenebras exterio- *- in terra , cur non creditis etiam in mari ? Qui pa-
res. Quia a Doraino foras expellentur, etc, usgue rum credit, arguitur : qui nihil, contemniiur. Im-
ad poenitetquod deliquit pertinaciter. Flelus. Per peravil, etc Cui iraperatur, imperantem sentit,
boc oslenditur magnitudo lormenlorum. Per fletum, Nota quod omnis creatura creatoreni sentit. Quaj
lormenlum aniinse; per stridorem dentium, corpo- apud nos insensibilia, isli sunt sensibi)ia. .
ris. VERS.27. — Qualis esl hic, e.tc, (QRIG.) Qualis
VERS.14. — Et cum venisset, etc. Quando hoc sit; est iste, major Moyse, ete:, usgae ad non habent
factum non expressit MatLhaeus,etc, usgue ad nar- auditum obtemperant.
randa recordationi ejus suggerere. Et febricitanlem. VERS.28. 1n regiouem Gerazenatunt, Geraza urbs
Febris Groece,feryor Latine dicitur : et si quandoi est Arabiae,elc, usgue ad a Ghristo visitata per prse-
haecpassio faeial tremere, naturse est humanae. dicatores. Duo habentes. Marcus et Lucas dicunt
VERS.1S. — Et teiigit, etc Lucas dicit, quod ro- unum, etc, usgue ad feditalem corporum oslende-
gaverunt, elc, usgue ad ut Delicta quis inteltigit: ab bant. Scevi. Marcus dicit quod iiullus j;im daemonia-
occultis meismunda me (Psat. vui). Et surrexit, etc cum, etc, usgue ad impugaant aliquem transire.
Naturale est febricitantibus incipiente sanitate las- '. YERS.29. -r Jesu filiDei.. (HILAR.)Magis suspi-
6escere, etc, usquead ministrat in spiritu. cati quam nosse credendi stint. (AMBR.)Jesu ftli
Dei. Tantum eis ianotuit quantum voluit, etc, us-
VERS.16. — Vespere autem facto, etc Occasus1 ad videbant in.eo, non credebant. Ante tempus.
solis, mors est Christi, per quam plures sanavit dae- gue
Sciebantenimsibifuturam in Dei judicio, eic, usque
moniacos, quam anle vivens in carne segrotos, ad fuerunt enira duo miltia, ut Marcusait. Torquere
VERS.18.— Vfdensautem Jesus. Manifestumest'
nos, PraesentiaChristi tortura est eis ; vel, lorquen-
alium esse diem, etc, usgue ad amaros saecuU flur tur dum de
ctus transeamus. corporibus ejiciunlur, in quorum lortura
delectabantur, sicut praesentia Dei refectio ange-
VEBS.19.—Et accedens. Quod Matihoeus dicit; lorum.
lioc factum quando jussit ire irans fr.etum,: Lucasi VERS.31. — Mitte nos. Nola multo minus eos sua
vero ambulantibus illis in via : non.est conlrarium ; polestate nocere hominibus, qui nec pecoribus posr
qnia via ambulabant ut venirent ad fretum. Magi- sunt. Nisi quis more porci vixerit, diabolus in eur#
ster. Quasi unus sit de pluribus. Et jose litlerator polestalem noo accipit, nisi forte ad probandum.
erat, non spiritualis audilor. Magistcr. Non dixit, VERS.32. — Et eccemagno. Dign[or hojno.besiii|.
115 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGrCA, 116
ctim propter salutem duorum hominura duo millia IA cit : relictis omnibus, seeutus est eum tam corpore ;
porcorum perierunt. Liberato populo gentium,incre- quam mente. Non levitate ductus, sed veritate ope-
duli agunt malos ritus in abditis: cseca et profunda rum, et divina potenlia intus operante tractus, per-
curiositate submersi. fecta obedienlia, et perfecta abrenuntiatio, et lucra
VERS.33. — Pastores autem fugetunt. Quia etiam reiiquit, cupidus sequendi Christum.
qnidam principes impiorum, et, si fugiunt fidem VERS.10. — 7» domo. Non dicit cujus, sed Lucas
Christi, tamen potentiam ejus mirando nunliare non exprimit, elc, usque ad conversione pocnitentium
cessanl. ostendilur. Ecce multi publicdni.Bonum proesagium:
VERS.34. — Exiit obviam. (BED.) Prodeuntes, jam ejus exemplo multi convertuntur. Jam post se
signant quosdam consuetudine ligatos, roirari qui- multos trahit, Apostolus el doclor gentium futurus.
dem et venerari legem Christi, sed nolle pati : unde (HIER.)Publicanis et pectsatoribus.Tertulliaims dicit
lransire rogant. Et invenetunt hbminem (ut Lucas hos fuisseethnicos, etc, usgue ad praecepit: In viam
ait) vestitum et tana mente sedere ad pedes Jesu gentium ne abietilis. Peccatotes venientesahcumbe-
(Luc. VIII).Rogabant eum. Rogant rion de superbia bant. Pcenilentes, exemplo Mallhaei,veniam speran-
de humilitale judicantes se indignos, ut Pelrusfecit, tes : unde Marcus dicit hic : guia multi sequebantut
et vidua de Elia. Timebant ne destrueret eos proe- B 1 e«m (Marc. n).
sentia sanctitatis ejus propter peccata sua , sicut VERS.U. — Quate cum publicanis. Omnis quae^
destruxerat porcos, stio, etc, usque ad et omuia quaegessit, satuli ser-
viont.
CAPUT IX, VERS.12. — At Jesus audiens, ait. Et susceptos
VERS.1. — In civitalem. Ne putes hanc esse Na- pcenitenles amplius in fide confortat, et superbos ad
zaretb, etc, usgue ad Gapharnaum quasi metro- humilitaiis et pietatis gratiam provocal. Non est
polis, opus valentibus medicus , sed male habenlib.us. Me-
VEBS.2.— O/fetebant.Doctores sunt, qui sublevant dicus est Christus, etc, usgue od Dei verbum reci-
et offerunt Christo monendo et intercedendo. Firfem. piunt, esurire non possunt.
Quantum valet apud Deum fides propria, apud quem VERS.13. — Euntes autem dicile. Tumentibus de
sic valuit aliena, ut intus et extra sanaret hominem. falsa juslitia consilium corrcclionis dat, etc, usque
Confide,fiti, remiltuntur tibi-.Lucas dicil: Homo,etc, adove, et drachma,etduobusfiliis. Nonenim veni vo-
usgue ad tollens causam morbi, post curat corpus. catejustos. Nonne Nathanael, elPetrum, et Andream,
VEBS.5. — Quid est. Nota infirmitates aliqnando etc, usque ad jam non justi sibi videntur.
' YERS. 14. — Discipuli autem ttti non jejunant.
contingere propter peccata , etc, usgue ad unde :
Dupliei cantritione conteteteos Dominus. (BED.)tQuid Joannes, Marcus et Lucas, etc, usgue ad gratiam
est facilius, s.edquoniam hoc spirituale non creditls, et potestatera inlelligas.
prebetur signo visibili quod non minoris constat VERS.15. — Nunquid possunl. Quasi dicat : Fa-
esse potentiae,ut in Filio hominis latentem cognosca- cturi estis, ut lugentes, etc, usgue ad sed ab omnibus
tis potentiam majeslatis, quae potest dimiltere pec- terrenis. Lugete quandiu cum Ulis est sponsus. Hoc
cata ut Deus. verbo exprimit illud jejunium, etc,usgue arf-postea
VERS.6. — Tunc ait paralytico. Ecce.per remis- jejunabunt, non lugebunl. is( lunc jejunabunt. Luctus
sionem poanse,dimissionem culpaeintellige. Surge. de absentia sponsi, nec ante incarnationem defuit
Surgere, est animam a carnalibus desideriis abstra- in patribus, nec post passionem, nisi quandiu iri
here.Leclumtollere,estcarnem a terrenis desideriis carne cum discipulis conversalus est. Jejunabunt.
ad voluntatem spiritus attollere. Domum ire, est ad A mundi amore, non solum a cibis. Spirituale enim
paradisum redire , vel ad inlernam sui custodiam, jejunium cum sit pars vitse novae,nondum eis con-
ne iterum peccet, Tolte lectum tuum et vade in do- venit, qui per atia dediti sunt veleri viise.
mum tuam. Ut quod fuit testimonium infirmitalis, _ VERS.16. — JYemoautem. Quasi dicat: Carnales
sit probatio sanitalis. nondum fide passionis et resurreclionis solidali, elc,
YERS.7. — Et surrexit. Magna virlus, ubi sine usgue ad ipsi vetustati non convenit. Toltit enim. IJ
mora imperium salus comitatur. Unde merito, qui est perfectio novse vitoe quoe una est dividitur, et
aderant relictis blasphemiis stupenles, ad laudem veteri fides quam habet aufertur, cui perfeclio novae
converluntur tanlse majestalis. debebatur.
VERS.9. — Vidit hominem. Hic probabilius vide- VEBS.17. — Neque miltunt. Eosdem discipulos
lur, quod prsetermissa memoret, eum duodecim ete- veleribus ulribus comparat, etc, usgue ad in noyi-
git ante sermonem. In telonio. TeW Graece,Latine tate sensus intus reformamur.
vecligal. MalthaeusHebraice, Latine donatus, qui VEBS.18. — ECce ptinceps unus accessit. Marcus
lantum munus gratiae accepit: Levi, addilus vel as- et Lucas dicunt archisynagogum, etc, usgue ad coe-
sumptus, quia divlna eleclio eum assumpsit, et nu- pit remedium sperare et quoerere.
tnero apostolorum addidit. Matthwum. CseteriEvan- YEBS.20. — Mul.et quw. Salutem Judoeis para'-
gelistoe propler verecundiam, etc, usque ad sermO tam, spe certa proeripuitgenlilitas. Duodecimannis.
supradictus fuit. Surgens. (BED.)Lucas plenhis di- Duodecim annis fluxit, sicut et illa fijia cre^erat
U7 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTH. 118
duodcnis : quia ex quo Synagoga ceepit Deo famula- K VERS. 7. — Appropinquabitregnum cmlorum. Per
enim sit peccans
ri, ccepit gentilitas idololalria ef peccato pollui. Ac- fidem prope est regnum. Sicut
tessit. Credidit, dixit, quia his tribus fide et opere terra," ila juslus sit coelum, in quo Deus prce-
.ompis salus acquiritur. sidet; unde dicilur : Regnum Dei inlta vos est
YEBS.21. —Si tetigeto. Fimbriam, non vestem. (Luc. xvn), etc Ecce qujd debeant praedicare : Ap-
Quia non vidit in carne Dominum, sed suscepit per propinquabit regnum ccelorum.
apostolos incarnationis verbum. Beatus qui vel ex- VERS. 8. — Infirmos curale. Ecclesia infirmos
tremam partem verbi fide tangit. stalu boni operis confortat, mortuos in peccaiis,.
VERS.22. — Confide,filia. Crcdidit utique qusepe- vel sine fide, suscital; leprosos erroribus aspersos
liit, sed inculcat robur et perseveratiliam in fide. mundat, doemonesper exorcismos fugat. Gratis ac-
YEBS.23.— Vidisset. Tibicines sunt carmen lu- cepistis. Ne Judas, qui loculos habebal, de procdicla
gubre cap.jntes. Hi sunt magistri moerore suo sub- poteslate pecuniam congregare vellet, riequitiam
ditos demulcentes, et turbam Judseorum adversus ejussupprimitDoininus, dicens: Gratisaccepislis,etc.
doctrinara Chrisli calcitranlium. Et lurbam. Quia Damnat eliam hic perfidiam Simoniacoe hoereseos.
Synagega laelitiam Dominicoe inhabitationis, etc, Dona spirilualia pretio vilescunt.
usque.ad paruit in susceptione. B VERS.9. — Aurum neque argentum. Qui hoecha-
VEBS.24. — Non est. Vobis morlua esl. Deo au- berent, viderentur non causa salulis proedicare, sed
tem qui suscitare potest, dormit, tam in anima lucri. Neque peeuniaminzonis vestris. Duo suntge-
quam corpore. nera necessariorum : unum quo emuiitur necessa-
VEBS.23. — Et cum ejecta esset. Id est, cum re- ria, wl.iudipsa necessaria. Per pecuniam in zonis,
probati essent irrisores, intravitin electorum mentes. illud unde emuntur : pcr peram quod emitur, quod
Et tenuit manum. Nisi prius manus Judseorum, elc, ibi reponitur. De hoc in passione : Quando misi vns
usque ad secrcla polest deleri pcenitentia. sine sacculo etpera, nunquid defuit vobis aliquid ? At
VERS.27. — Transeunte. Id est, de domo principis illi dixemnl : Non.
in tuam domum. Domus principis Synagoga esl, sua VERS.10. — Neque calceamenta. Et Plalo dicit
domus ccelestis Jerusalem. Duo cmci, etc Duo duas corporum summitates non esse velandas, nec
creci, duo populi inscii, etc, «sgue adidem facium, assuetam fieri debere moUitiem capitis et pedum :
sed aliud simrle. Gum autem hoechabueriiit firmiialem, coetera ro-
VERS.32. — Hominem. Significat gentHempopu- bustiora sunt. iVeguevirgam. Matthoeuset Lucas di-
lum : vel omne genus hominum, quo ducto per prse- cunt negue vitgam; Marcus non nisi vitgam: quo
dicationem ad Christum,et ablataidololatria, con- C nomine, etc, usgae ad iler proedicalionis pergcre
fessus est Cbrislum. KwfbsGroeceusitalius, sed ta- debeat, ostendatur. Dignus est. Unde ergo necessa-
roen indifferenter, et routus et surdus dicunl. rja? Tantum accipite, quantum ad necessilatent suf-
YERS,M. —Pharixni atifem. In Pharisais infwie- ficit, u! inde secuii ceteniis melius vacetis.
lilas Judaeorumsignatur. VERS.11. — Intetrngate quis. Teslimonio vicino-
CAPUT X. ruin eligendus est hospes, ne hujus infamia praedi^
VERS.1. — Et conxocatis.A curatione socrus Pe- catio lacdatur. Dignus sit. Ut sciat se magis accipere
tri, etc, usque ad curatum centurionis servum. graliam quam dare. Ibi manete. (AMBR.)Dat con-
Duodecim. Hi sunt operarii qui railtendi erant, et slantioe generale mandatum ut hospitalis necessitu-
quadrali orbis parles ad fidem Trinilalis vocaturi. dinis jura cuslodiant : ideo domus eljgenda, ut
fluorura pcaedicaliout pondus haberet auctorilatis, mulandi hospilii necessitudinjsque violandae causa
datur eis potestas curandoe omnis infirmitatis. non suppetat.
VF.RS.2.— Petrus et Andreas. Apostolorum paria VERS.14. — Exculite, putverem de pedibus. Per
jugaque social, elc, «sgue ad Christus inquem cre- excussionem pulveris, intelligitur amissio ilineris.
debat. Excutite pulverem, ad conteslationem terreni laboris
VERS.3. — Thomas. Abyssus : quia altitudinem quem pro eis inaniter susceperant, etc, usgue ad
divinsevirtutis iri resurrectione certa fide penetra- per ipsum Salvatorem narraniur abluti.
vit. Vel, Thomas geminus, quod est Grsecedidymus, VERS.16. — Ecce ego mitto. Ulis sua poena scr-
propter dubium cor in credendo. vabitur in futurum, etc, usgue ad mata jnferre non
VERS.4. — Et Judas Scariolhis. Magnumin nobis debet, sed tolerarc Sicut serpentes. Serpentis astulia
exemptumdocirinse, cum qui omnia noverat non du- est, elc, usgue ad veterem exuit hominem.
bitaret proditorem in discipulum eligere, atque apo- VERS.18. — In testimonium.Ut inde perversi per*
stolum ordinarc Habet enim Christus consciura mun- eant, etc, usgite arf testimonium'ipsorum innoceE^
ditiae teslem, cum suum non dubitet eligere prodi- tioe.
torem. YrERS.19. Dabitur enim vobisin illa hora quid lo-
YERS.5. — /n viam. Post resurrectionem dicit: quamini. Voluntatem vestram pro Christo offerle;
Docete omnes gentes. Sed hoc ante : quia prius Chrislus vero loquctur pro se.
oportet Judoeis prsedicari, ne causam habeant non VEBS.21. — Ttadet aulem frater, elc Minorein
recipiendi, quia ad gentes apostoJlosmisit. dolorem ingerunt mala quse ah cxlrancis : majorcni
119 WALAFRIDI STRABI FULD. MQN. OPP. PARS 1. -^THEOLOGICA. 120
qtise ab illis patimur, de qriorum .mentibus prsesu^ A supt, sed si utrumque npn potest servari, odium in
mebamus quia cum damno corporis, mata nos cru- stios, pjetas est in Deura.
ciant amissss charitalis. VEBS.58. — Et qui non accipit, etc Crux duohus
VERS.22. — Qui autem, etc Docet virtutem I.on- mo,disporta.tur, elc, usgue ad amor Christi osien-
ganimitalis et patienlioe, etc, usque ad hoc ipsun datur. Et sequilur me. Aliauis enim carnem macerat
incipimus possidere quod sumus. pro inani gloria, vet proximo carnaliter eompatitur
VERS.23.— Cum autem. Hoc ad iUud tempus per- utculpse faveat : Hic crucem ferre videtur, sed Do-
linet, quo dictum est : In via gentium ne abieritis, minum non sequitur.
quod nersecuiiones non debeant liuiere, sed de- YERS.39. — Qui invenit, etc Nomine anjmse vila
clinare : ut tribulationis occasio sit Evangelii se- prseseris designatur.
minarium. YERS.40. — Qui recipit, etc. Cum ad proedica-
VERS.24. — Non est discipulus, ete. Ne indigne- tionem mitlitj etc, usgue ad debere stipendia ac-
mini tolerare quod loleroqui Dominus suin, faciens cipere.
quod volo, et roagister docens quojl utile scio, yEBS.42.-—Et qukumque. Quipericulum non susci-
VERS.25.—Sipatremfamilias,. Ostendit cahimnias pientiumtestimonioexcussipulverisdenuntiavit, me-
suas , ut suo exemplo ferant injurias. Unde dixit: B ritum recipientium ultra sperauim commendat. Npta
Sufflcitdiei malitia sua. Beelzebub.Beel.ipse estBel, Deum magis ad pium affecturo respicere quam ad
Zebub, rnu$ca,etc., wque ad \\r ranscariim.,.sive ha- quantilalein rei exhibitae. Vni ex minims. Minimi
bens muscas. sunt qui nihil penitus habent in hoc roundo, et ju-
VERS.26. — Ne ergo titnuerilts eos. Eorum soevi- dices erunt cumChrislo.
tiam vel blasphemias, quja veniet dies cum. Deus
judicabit occulla hominum, ubi et nequilia disco- CAPUT XI.
operietur, et vestra inlenlio, nunc soli Deo cognita, VERS.2. — Joannes dutem. EtdumChristiis prae-
ab omnibus soietur. dicaret, etc,usgue ad quis ordinem rei gestseteneat,
VERS.27. ^- Quod rficd. Hoc est, in quo voto vos non apparet.
constantes esse, etc, usgue «rf calcato carnis domi,- VERS.3. — Tu es. Non ait qui venisli, quasi dicat:
eilio prmdicate. Cum ad inferna descensurus sum,: debeo te nun-*
VERS.29. — Super. Loquilur juxla moreni Pa- tiare inferis, qui nuntiavi superis. An conveniat
lestinae-,etc, usgu« ad in toto qiundq dieite. Nonne Filio Dei mori, an alium ad hsec sacramenla mis->
duo passeres? Lucas: Nonne quinquepasseres veneunt Q suruses?
dipondio (Luc- xn) ? Nec mulluin distat, utduo asse VERS.6. —Qui non fuerit. Qui de divinitalis po-*
et quinque dipondio. Dipondio enim est .ex duobus tenlia non dubilaverit, hoc non contra Joanncm
assibus. Quod autem ,in numeris est unus, boc in dixisse putandus est quem mox adeo commendat.
pondere as : et quod duo, hoc dipondius. Et unus ex VERS.7.—De Joarihe. Proecursor Chrisli de Chri-
itlis. Quomodo ergo Apostolus: Nunquid de bobus sto certificare discipulos voluit, quia sensit eos du-
cuta est Deo (Luc. tx) ? Sed aliud est cura, aUud bitare. De praecursore, Cbristus turbas dubitanles
scientia. ' ne dubitent docuil, molletn eum levemque putanles,
VERS.30. — NuineratL Hoc est, scientia Dei, et.c, VERS.8. — Ecce qui mollibus, etc, Qui ponunt
usque ad parva oliosaque dicta eum lateant. puivinaria sub cubito, qui vitam peccantium paU
VERS..32. — Qui confilebitur. Vel cortfiletur quis pant, non pungunt.
Jesum ea fide, quoeper dilectionem operatur : negat Rigida vita et praedicatio debet declinare mollium
non obedit. palatia, qux frequentant moflibus indutis adulantes.
qui praeceptis Dei
(CLEM. ALEX.) Beatus Joannes, despectis qnoque
VERS.33. — Qui aulem. Negaiur a Filio apud Pa- ovium piUs, qui delicias redoleant, pitos camelo-
trem, cui non manifestatur in divinilatis potenlia D rum, etc, usque ad ab omni inani studio, vanaque
Filius et Pater. COnfitetrira Filio apud Patrcm, qui boni
specie, s.ordidoque ac illiberali decore, se re-
per Filium babet accessum ad Palrem. movit.
VERS. 3 4.—Pacem. Missumest bettura bonum, ui
mala. VERS.9. — Plusquam propheta. (BEDA.)Quia an-
rumperetur pax sed officio.
VERS.35. — Veni enim. Hic Lucas ait : Erunt gelus non natura
in uha damo divisi, tres in duo et duo in tres YEBS. II.—Major Joanne. Iri hoc non proefcrtur
quinque cae-
dnidentut. Quomodo ergd, elc , usgue ad clrcum- patriarchis, et cunclis hominibus, sed aequalis
cisionem caeterasque carnales observanlias. Sepa- teris sanclis ostenditur. Qui autem. Idest,omnis
eo ad-
rare. Id ,est., privatos carnis affeclus exstinguere, sanctus qui jam est cum Deo, major est faciiquimiil-
ita invicemdiliguntur.ut Deominus serviant. huc in mundo. Vel ego quem minorem
quibus in Ecclesia sanclorura illi praelatus
YTelpenitus avertantur, non quod non sint hono- torum opinio,
et mater, sed post Deum; hic est ordo sum. Vel novissimus angelus ceeti melior est quovis
randi pater
charitalis. homine, Iri tegno. Regnum coelorumduobus modis
in qno nondum surous;
VERS.37. - Qui amat patrem- PostDeum amandi accipitur : aut snpernum,
141 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTH. 122
aut proesens Ecclesia, in qua adhuc vivrraus, et jam A VERS. 19. — Et justificata esl sapientia, elc
quodammodoregnamus. Oslendil filios sapientioe inlelligere, ncc in abs-
VERS.12.—A diebus Joannis, Apostolos Domi- tinendo, nec in manducando esse justiliam : sed
nus ad ovcs quoeperierunt domus Israel ire jusse- in oequanimitate tolerandi inopiam, et temperan-
rat, ut ad regnum reducerentur. Sed haec .preedi- tiam non se corrumpendi perabundantiam. Non est
catio ad profectum publicanorum et peccatorum regnum Dei esca et potus: quorum non tisus sed
versa est qui cirediderunt. CaHerum Joanni a ptebe concupiscenlia rcprehenditur, in quibusdam libris
non creditur, Chrisli opera non auelorisantur, quia habetur : Justificata est sapientia ab operibus suis,
crux est scandalo. Jam prophetia cessal, jam lex quia sapientia non quaerit vocis testimoriium, sed
expletur; Chrislus aliis praedicatur, et ab aliis re- operum.
cipitur : sui respuunt, inimici accipiunt. Itaque re- VERS.20. — Tttnc, Qui hactenus Judoeos com-
gnum ccelorum vim patitur, quia gtoria Israel palri- muniter increpavit, nunc nominalim civitates ex-
bus debita, a jjrophelis nuntiata, a Chrislo oblata, primit, quse frequenter audita doclrina et visis tot
fidegentiumoccupaturetrapitur. Yel a diebus Joan- signis credere noluerunt, quibus non eptal mala,
nis, qui praesentiam praedicavit, qua peccator re- sed proedicit ventura
viviscit: et non anle, quia lex poenam inlulit et non B VEHS.21. — Vm tibi, elc Supra ubi legilur, quia
per posiiitentiara vivificavit. Palria cceleslis vira circumibat Jesus civilates et omnes vicos, curans
patitur dum peccator ad eam quasi in alienum locura omnem Ianguorem : inteltigendum est inler alias
inlrat per poeniieniiara. Graudi vio|enlia est in terra etiam in Corozaim et Belhsaida Dominum fecisse
nasci et coehimcapere, et habere per virlutem quod virtutes. Corozaim inlerprelatur myslerium meum;
rion possumus per naluram. Bethsaida domus fructuum vel venalorum. Si in
YERS.13.—Omnes enim. Non quod post Joan- Tyro, etc Hoc impleium modo videmus, quia Co-
nein non fuerint aliqui, ut Agabus, sed quia quid- rozaim et Bethsaida prxsente Dominocredere nolue-
quid prophetaverunt, de Domino vaticinati sunt. runt. Tyrus et Sidon postea preedicanlibus Apo-
Omnesenim. Quia quidquid illi dixerunl, de venturo stolis crediderunt : adeo devoli, ut Paulum Tyro
locuti sunt, hic vCrovenienlem oslendit. abeuntem omnes curn uxpribus et l.iberis usque ad
VERS.14. — Et si vultis recipete. Ut minus excu- naves prosequerentur. Cur ergo non crediluris prac-
sabiles sitis, quia euni non recepistis. Ipse est Elias dicavil, credituros evitavit: ipse scit cujus vioesunt
in virtute, non in persona, par in vitae severitate, misericordia et veritas. Proposuit tamen fines Ju-
mentis rigore praecedens Christi primum adventum, doeoenon excedere, ne juslam Pharisoeis et sacer-
ut ille secu-ndum. C dolibus perseculionis pccasionem daret. Et eranl
VERS.16. — Cui autem , etc Laudato Joanne tunc qui in CorOzaim essent vocandi : nec tamen
transit ad increpandum iltos, qui nec praedicatione de conlemplu gravius puniendi.
Joannis moti sunt: vel ipsius Chrisli proedicalionem Tyrus, anguslia. Sidon, venatio.
despiciunt. Joannes talis ac tantus ui dixi, el adeo YERS.23. — E* lu, Caphatnaum. Non solum Co-
dignus, ut ei debeal credi : sed vos cui estis assi- rozaim et Belhsaidse voe erit, sed ct tibi Caphar-
milandi, qui noluistis credere ei ? Siniilis es' pueris. nairm. Nunquid usque in ccelumexaltaberis ? Nonne
Pueri doctores sunt huniiles spirilu. Horum sy- lu es quse fama hospitii mei, et signorum iri te fa-
nagoga, vel ipsa Jerusalem , ubi jura prseceptorum ctorum famosa efliceris, et conlra prxdicalionem
Dei recondebanlur. Cooequalescontribules quos so- meam superbissime restjtisli ? Capharnauin inler-
lebant exprobrare, quod ad laudes Dei non assur- pretalur vilta pulcherrima, in qua coiideninaliir per-
rexerunt corde devoto, membrorum agilitate quod fida Jerusatem, cui dicitur : Jusiiftcata est Sodoma
notat sallus. Nec per lamenta prophetarum pro ex- soror ttna ,ex te, id est, ex lui comparatione cum
cidiis jam factis vel faciendis ad pcenitentiam con- illa, quae non est exemplo Loth correcta, lu Filii Dei
versi sunt. verbis et miraculis semper exstitisti ingrala.
VERS.17.—Cecinimus vobis. Ut David : Exsul- VERS.25. —RespondensJesus. Respondens tacilie
late Deo adjutori nostro, jubilate Deo Jacob (Psai. objeclionis qtiasi qiuereretur, quse ratip quod Ju-
LXXX), et bujusmodi. Lamentavimus. Ut: Converti- daicus populus Dei cuttor, Dei Filium in canie ve-
mini ad me in toto corde vestro in jejunio et fletu et nienlem tam obstinatus rejecil, quem gcnlililas tain
planclu (Joel. n), et hujusmodi prona recepit ? Domine cmliel lerrw. Qui facis cce-
VERS.18.— Venilenim. Sicut tunc ita et nunc Jos, et relinquis in terreniiale quos vis, vel ad lit-
uiramque Viam salulis respuiiis. Lamenlavimus ad teram. Parvulis. Sapientibus et prudenlibus non
Joannem, cecinirous ad Christum. Hsec est sumroa. opponit insipienles el hebetes, sed parvulos, ut pro-
Generatio isla nec plorat cum Joanne plorante, bet se tumorem damnare, non acumen.
neque gaudet cum Christo gaudente. Nec inirum VERS.26. — Ita pater. Blandientis affeclu loqui-
si duplicem viara salulis conlemnunt, cum et je- tur ut inceplum in apostolis benelicium compleatur.
junium et saturitatem peiitur spernunt; si jejunium Ilic exemplum humilitalis accipimus, ne temere
placet, cur Joannes displicet ? si saturilas, cur Fi- discutere praesumamus superna consilia de yoca-
ihis hominis» tione hprum, et repuhsioneiiJorum; cumcnini ulrum-
125 WALAFBiDi STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 124
que atlulisset, non mox ralionem reddidit, sed A ait evangetista, nec locum vescendi habebant pro
sic Deo placitum dixit, ostendeus quia injustum lurbis : propter nimiam importunilatem eorura. Alii
esse non potest quod justo placct. In omnibus ergo Evangelistoeaddunt : manibus confricasse (Luc. vi).
quse exterius disponuniur, apertse causa rationis Unde et Petro dicitur : Macta et manduca (Act. x).
est, occultoe justilia voluntatis. Quoniam sic fu%t VEBS.2. — Non licet. Secundum proeceptumle-
ptachum anle te. Ne quis ilerum quaerat cur hu- gis. Sed quia alia scriptura dicit: Misericordiam
iniles eligat, sapientes reprobet. malo quam sacrificium (Ose. vi), melius fuit homi-
VERS.27. — Omnia mihi, etc Tradentem Patrem, nem de famis periculo liberare , quam sacrificium
accipientem Filium , mystice inteUige. AUoquin, si Deo offerre, quia hostia placens est salus hominum.
juxta fragilitatem nostram accipis, cura coeperit ba- De vaslatione frugum non arguunt, quia licet per le-
bere qui accepit, incipiet non habere qui dcdit per gem inde edere.
oinnia coomnipotentem neta, per tradita, Filium, cui YERS.3. — At ille dixit, etc In hoe facto nihil
pcr naturam omnia pro unius substantiae jure sunt aliud instruiraur, nisi ut sabbalum npu ad lilleram,
propria, non dala per gratiam. Tradita autem omnia sed spiriiualiter intelligamus. Non tegistis. Si David
rioncoetum et terra et caetera quse fecil: sed hi qui et Abimetech non reprehendilur, quorum ulerque
per Filium accessum habent ad Patrem, et ante re- B mandaiura legis orobabili necessitate transgressus
beiles, Dorainum poslea senlire cceperunt. est, et hic similis causa famis est, cur non idem pro-
Et nemo novit Filium, etc. Seipsum revelare. Et batis in apostolis ?
neiuo novil patrem nisf Filijis, et cuj Patrem votuit VEBS.4. ^- Panes propositionis. Quod significavit
revelare. Ad utrumque enim ijlud subditum refer- sacerdotalem cibumlransiturum in usumpopulorum.
lur. Yerbo enim suo Pater se dectarat. Et Verbum Vel quia omnes sacerdotes debemus imitari. Yel
seipsum declarat, quia menlis nostrse lumen est. quod omnes saccrdotes surous.
Nisi Filius, et cui Fttius voluetit, etc. Mutua co- VERS.5. — Quia sabbatis sacerdotes. Hic siue
gnitio, quseest aequalitalenaturoe. Ula autem tantilla necessitate ostendit sabbatum violari ab ipsis qui ca-
quoe in nobis est, dignatione revelantis est. lumniantur. Unum exemplum dalum est regisepo-
VEIIS.29. — Tollite jugum, etc Jugiim Christi, teslatis de David : aliud sacerdotalis, de his qui per
Evangelium est, quod Judoeoset gentes in una fide ministerium templi sabbatum violant, ut mufto mi-
conjungit. Tollite super vos. Id est, in honore ha- nus ad ipsum pertineat crimen spicarum sabbato
bele : non subtus, ut contemnalis. Qui Jaboratis, dif- vulsarum, qui verus rex et sacerdos est et dominus
licujtale legis, et pnerati peccatis, scilicet, reficiam, sabbati.
si jrigum tollilis, id est, proeceptamea. Et quid jugo Q VERS.6. — Dico autem vobis. Quasi dicat: Si
ejys suavius? quid onere levius? probabilem fieri, figurale templum poluit defendere sacerdotes sibi
abslinere a malo, bo.nuravelte, airiure omnes, scter-
servientes, cur spirituale non polest defendere di-
na sequi, praesentibus uon capi, nplle alii facere
scipulossibi credentes ?
quod pati non vis.
DiscUeame. Dpcente verbo et exemplo, ut sitis hu- VERS.7. — Si aulem. Et vos ostenderet oninia
miles mentibus, mites moribus. Humiles, ut nemi- futuri temporis speciem continere, adjecit: Si aulem
nem contemnant; mites.ut nullum loedant. Corde, ut scirelis, id esl, quiaDeusper gratiam disposuit libe-
idem extra in opere sit et in corde, ne Iateat ser- rare populum , et non per exteriores observanlias,
pens in specie columbse. pon reprehenderetis raeos, si vetera omiltunt.
VERS.30. — Jugum enim meum. Quomodo Evan- VEBS.8. — Dominusest enim. Si David pastus et
gelium lcge levius est, cum ibi opera, hic et concu- sacerdoles templi ministerio sabbalum violantes
piscenlia damnaiur? Sed in lege niulla jubentur, sine crimine sunt, quanto magis Filius hominis, qui
quoeApostolus impleri non posse dicit: hic vohmtas verus est rex et sacerdos et dominus sabbali ?
quaerilur quse in arbitrio noslro es.t, et quse sola suf- ~ VEBS.10. — Et ecce homo. Isle horao dicitur
ficere potcst et proemiumhabere. Ilem quorapdo ju- csemenlarius fuisse, quia manus ctii spiritualis sedi-
gum Chrisli suave, cum supra dicitur : Arcta viaest ficiicura commissa fuit, arida erat usque ad lempus
aum ducit ad vitam. Sed angusta , quia non"fnisi Christi. Ecce homo manum, etc Significal humanum
ungusto inilio incipitur, processu vero temppris inef- genus in foecunditate boni operis arefactum pro
fabili dilectionis dulcedine ditatatur. manu ad pomum exlensa, quam sanavit manus in-
Onus meum. Quia illud momentaneumngslrm tri- nocens in cruce extensa. Bene manus in Synagoga
bulalionis mternum pondus gloriw qperaittr in cmlis erat arida, quia ubi majus donum scientioe, ibi
,(I Cor. iv). transgressor majori subjacet culpse.
CAPUT XII. Interrogabant. Quia discipulos de violatione sab-
VEBS.1. — In illo tempore. Narrata praedicalione bati probabili exemplo cxcusaverat, ipsum volunl
et miraculis unius anni ante quaestionem Joannis calumniari, ut si non curel, crudelitilis, vel imbe-
factis, transit ad illa quse facta sunt alio anno, scili- .cillitatis : vel si curet, transgressionis arguant.
jcet, post mortem Joannis, quando jam in oranibus Sabbatis, elc Prsecipue sabbalis docet et opera-
JCiiristo con.tradicitur. Esttrientes, etc. Quia, ut alius tur Jesus, non solum propler speciale sabbatunij
125 GLOSSA ORDINARIA.— EYANG. MATTH. 123
sed et propter celebriorem populi conventum, quae- A VERS.24. — In Beetzebub. Beel, id est, Baal:
rens salutem omnium. muscarum, oh sordes immolalitii sanguinis : deus
VEBS.11. — Quis erit. Competenti exempto solvit esl Accaron, quo nomine vocant principem daemo-
qusestionem, ut eos ostendat sabbatura violare in niorum.
opere cupiditatis, qui eum violare arguunt in opere VERS.25. — Omne regnum. Necessaria com-
charilalis. Arguit eos qui Iegem male interpretan- plexione eos arguit. Vel enim Christus virlule Dei
lur, qui dicunt in sabbato a bonis operibus ferian- dsemoncsejicit, vel in principe doemoniorura.Si vir-
dum. Sed a raalis lantum feriandum est; unde dici- tute Dei, frustra calumniantur. Si in principe dse-
lur: Omne qpus servile non facietis in eo (Levit. moniorum, regnum ejus divisum est, nec stabit: et
xxm). Id est, peccatura. Sic et in selerna requie a ideo a regno ejus recedant: quod innuit eos sibi
malis tantum feriabunlur, non a bonis. elegissc, dum in se nou credunt.
YERS.15. — Extende. Quia nil plus vatet cura- VERS.26. —rEt omnis civitas. Eadem ratio est ci-
lioni eleemosynarum largilale, unde dicitur : Non vitalis et donius, quoeregni. Civitas Jerusalem sem-
sit manus tua ad aceipendum portecta, sed ad dan- per gloriosa, poslquamin Christumet in Apostolos
dum collecta (Eccl. iv). Quia frtistra pro peccatis ro- exarsil, facla divisione, excidio cecidit.
gaturus raanus ad Deura expandit, qui bas ad pau- B VERS.27. — Et si ego in Beelz&bub.Si expulsio
peres pro posse non extendit. doemonumin flliis veslris Deo non dsemonibusdepu-
Sicut alieta. Homo ante advenlum Chrisli dexte- lalur, quare in me idem opus eamdera non habet
ram habuit languidam, quia ab eleemosynis torpe- causam ?
bat: sinistram sanam quia suaeutilitati intendcbat: Ipsi, etc ConleraplibUia mundi in quibus sancla
sed veniente Chrislo dexlera sanatur ut sinistra: simplicilas meoevirtulis apparet. Vel ita potius: Fi-
quia quod congregaverat avide, modo distribuit cha- lii, id csl, Apostoliqui bene sibi conscii erant, nihil
riiate. maloeartis ab eo didicisse : ideo ipsi testes mei judi-
YERS.13. — flecessi' inde. Nota exemplum : Si cii, judicantes duodecim tribus lsrael.
vos petsecuii -stint in una civitate, fugite in aliam VERS.28. — Si aulem ego. llla pars : Si ego in
(Matth. x}. Secuti sunt. Docti visis virtutibus perser Beelzebubejicio dmmones, ad plura inconvenientia
quuniur, indocii opinione ejus ducli amando se- perducta esl, modo agitur de alia parle complexio-
quuntur, unde et curari merentur. nis. Si autem ego in spirilu Dei. Hic Lucas ait: in di
YERS.16. — El prmcepit.Non timore, ne proditus gito (Luc. xi). Digitus dicilur Spiritus sarictus pro
occideretur , sed parcendo Judoeis, ne invidia truci- parlitioo.e donorum. Regnuni Dei, vel seipsum dicit.
darenlur in ejus innocenlia et mansueludinc. llic C Unde alibi : Medtus inler vos stetit, quem vos nescitis
royslice nos inslruit, ne cum aliquid magnifacimus, (Luc. xi, Joan. i). Vcl, regiium quod Joannes et ipso
laudem foris quaeramus. Jesus prsedicavil. Pmnilentiam agite : appropinquabit
YERS.18. — Animmmew, Per animam omnis af- enim regnuin cwlorum (Matth. xxi). Est et tertium
fectus deinonstralur. regnum Scripturoesancloe,quod aufertur a Judaeiset
YERS.20. — Arundinem. Judaeos,omni venlo ce- dalur genti facicnti fruclura ejus. Vel regnum, id est,
dentes, qui ab invicem discrepando dissipati sunt, omnes mundi partes, Aposloliset successoribus eo-
ncn mox damnabit , sed supportabit. Arundinem rum ad convertendum dislribuit.
quassatam. Qui peccanti non porrigit manum, nec VERS.29. — Aut quomodo polest. Ostendit ergo
portat onus fratris, quassatuin cataraum confringit. Dominus per manifeslam parabolam, quod non con-
Et qui fidei modicam scintillam conlemnit in par- cordat in fallaci operatione cum docmouibrrssicvt
vulis, linum fumigans exstinguit: quod Christus calumniabanlur, sed virlute divinitatis homines a
non fecit, qui potius venit quoerere quod perierat; doemonio Hberaret; ideoque grande scelus commil-
patienliam namque servavii, donec judicium quod tunt, qui quod D.eiesse cognoyerani, diaboli esse
in eo agebalur, ad victoriam perveniret, et expulso clamabanl, Neque enim possunl esse concordes :
mundi principe ad regnum redircl, in dextera Patris quprum opera diversa sunt, Unde addit: Qui non est
sedens, dQiiec ponat inimicos sub pedibus, Linutn piecum, elc,
fumigans. Gentes, quas naturajis legis ardore fere Dotnumillius. Yel domum, id est, omnes mundi
exslinclo fumus erroris amarissimus, et odoris partes Aposlolis et eorura successoribus ad conver-
noxius involvit : quas non exstinxit, sed de parva tendum dislribuit.
scinlilla in magnum ardorem ignis Dei siiscitavjt, VERS.30. — Qui non est mecum, etc Jd est, qui
Donec. Tandiu prsedicatio ejus nuUis insidiis supe- dissimilia meis facit opera , contrarius mihi est :
rala mundo lucet, donec ponat in terra judicium, illc trahit ad vitia, ego ad virtutes.
el implealur : Fial votunlas lua, sicul in cmloel in VERS.31. — Omne peccatum et blasphemia.Quorf
lerra. humana fragilitate contraliilur, remissibile est, sj
VERS.22. — Et curavit. Tria signa simul facta congregaiio non deseratur. Si vero diabolica pbsli-
sunt quseetquotidie in conversione hominura fiunt, naiione de dispersione ad congregationem nunquaiu
ut expulso damone lumen fidei videant.et Deura redilur, peccatum insolubilejudicatur.
tfudent. (H.IER.)Omnepeccatum. Non omni.apeccataomni-
127 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. —" THEOLOGICA". 128
bus remitluntur, sed his, etc, «sgue ad omnes ve-.A ribus baeret, quod sicut bonus homo non polesl pro-
niam conseculuros post universale jndicium, trans- ferre mala, vel malus bona, sic nec Chrislus mala,
actis Jicet mtrltis sseculis, asserens. nec diabolus bona opera potest facere.
Spiritus aulem. Qui manifcste opera Dei intelli- VERS.36.— Verbumotiosum. Si de otioso verbo
git, cum de virtule negare non possit, si siimulatus : reddet homo ralionem in die judicii, quanto magis
invidia calumriialur, et dicit esse Beelzebub , isli vos qui opera sancli Spiritus dicitis esse Beelzebub.
non dimittetur. Non quod et ei negetur remissio si (GREG.)Oliosum verbum esi, quod aut utilitale
pceniteret : sed quia hic bhtsphemus, exigentibus reclitudinis, aut ratione justae necessitatis caret,
meriiis suis malis, sictit nunquara ad remissionem, quod scilicet, etc, usgue ad hic non otiosi verbi sed
iia nec adpoenitentiam perventurus sit. SicutJoan- criminosi tenebilur reus.
nes evangelista de quibusdara blasphemisesuse nie- YERS.57. Ex verbis. Morset vita in manrbus. lliir
rito exCsecalisail: Propterea non poterant credere guse.
(Joan. x). Quod iterum dixil lsaias : Excmcavitocu- VERS.38. — Tunc responderunt. Cum Scribae et
tos eotum (Isa. vi). Qui Spirilura sanctum non esse, Pharisoei verba nullatenus possent improbare, ia
vcl minorem Patre credunt, et dicunt: quia non in- operibus quaerunt tentare, quaerenles signa. videre ^
vidia diabolica, sed humana ignorantia hoc faciunt, B qua.si non fuerinl signa qnse viderant.
irremissibili crimine non lcnentur. Sed qui in simi- YERS,39. — Nisi signum Jonm. Ostendit Judoeos,
iiludine diaboli contra conscienliam suam majesta- ad inslac Ninivitarum criminosos, et nisi poenileant
tem Dei oppugnant, non habent remissionem in, subversioni proximos. Sed sicut illis et denuntiatuc
seternum, sicul Marcus aperle declarat: qui positoi supplicium , et demonstratur remedium : ita Judaei
boc lestimonio Domini subjunxit: Quoniam dice- non debent desperare veniam , si sallem postquam
banl, tpiritum immundum habet (Malth. ur). Christus resurrexit a mortuis, commonili egerint
VEKS. 32. — Et quicunque. (AMBR.)Eliam qui pcenitentiam : quia niors Christi reconciliatio est
scandalizatus infirinitate carnis meoe, purum homi- mundi.
neni vel voralorem suspicatus fuerit, remissibile \TERS.-40.— Sicut enim fuit Jonas. Jonas, id est,
erit. dolens, sighificat illum qui dolores nostros portavit.
Qui autem. Gratiam sancli Spiritus qua pceniten- Vel coluraba : Piscis qui voravit in pelago, raors
lia inspiratur el ad congregationera reditur, non quam passus est in mundo. Sicut ejectus est in ari-
cognoscens impcenitenti corde permanserit : cum daro, sic Chrislus surrexit in gloriam.
hoc jam non sit humanum, sed diabolicum, irremis- Tribus diebus. More anliquorum, qui diem cum.
sibile eril. Neque in hoc swculo. Quoedamenim culpoeC nocle proecedenle computabant. Parlem diei qua
in hoc saeculolaxantur : qusedam vero (parvse sei- sepultus est cum praeterila nocte, pro nocte el die
licet) eliam in futuro. Quae quidero post raortem accipe, hoc esl pro toto die per synecdochen. Sab-
gravant, sed et dirnittuntur, si homo boriis actibus bati noctem et diem integre. Noctem Dominicam
in vita, ut ibi dimitlanlur, promeruit. iVeguein fu- cum eadem die iljucescente, parlem pro loto, et ita,
luro. Quia sunt quoedamlevia, quoe si in hac vita habes tres dies et tres noctes. Primi dies propter
nondum sunl remissa, post morlem gravant, sed et fulurum hominis lapsum a lucc in noclem. Isti pro-
remiltuntur, si digni sunt. pter hominis reparaiionem a tenebris ad lucem
YERS. 53, Aut facite. Nihil entm medium quin computantur.
bpni auctoris bona taritura sint opera, et mali mala. Mystice. Tres dies, tria tempora, ante legem, sub
Coarctat eos hine inde eomplexione, et utrpque lege, sub gratia. Tres noctes, tres morlui quos sus-
cornu premit. Si malus est diabolus, non facit citavit Dominus.
bona ; si bona sunt, non sunt diaboli. VERS.41. — Viri Ninivilm, Et est sensus : Jonas
Aut facite, etc Mystice arbor bona, Chrislus; paucis diebus et siue signis praedicavit genli in-
fructus, praedicatio Evangelii; crrrationes, redem- creduloe, et profecit: ego longo leropore, et populo
plio. Arbor mala diabolus el sui, id esl, Scrihaeet, D Dei, et compluribus signis, in vanum proedico. Eo
Pharissei: et.caeteri maJi fructus, invidia, detraclio, riiagis indigni sunt venja, qui ex lege sunt infideles,
btasphemia, haeresis el htijusmodi. qud plus est Udei in his, qui legem nescierunt. Ni-
VERS.54. — Progenies viperarum, etc Ostendit., nive, speciqsa : signat gerilililalem quam Cliristus
eos malam arborem : et fructus afferre blasphemiae. amavit fcedam, ul faceret pulchram. In Ninivilis et
Ex abundanlia. Homo saepe fallitur, qui pensat cor regina Austri, fides Ecclesiae
signatur, quae non mi-
ex ore, et opere. Sed Deus opus et yerba ex cordes nus per pccnilenliam peracloe insipienlioequam
per
quod novit judicat. llli ergo ex abundanlia cordis osi induslriam discendoesapienliae Deo concilialur. Duoe
loquitur qui scil ex qua inlentionc exil. enim partes sunt Ecclesioe, qua; peccare nescit, ej.
VEIIS.35. — Bonus homo. Thesaurus cordis in- qrroe peccare desistit, pcenitenlia enim peccalum
tentio est, ex qua Deusjudicat opera, ut et aliquandoi abolet, sapientia cavet.
minora majorem, majora minorem habeant mer- VERS,43. — Cum autem , etc. Quasi dical : Vos
cedem. Hoc in loco, vcl Judoeos ostendit de qualii non estis-similes Ninivitis vel reginoe Auslri : quia
llicsauro proferanl bhrsphemiain. Vel cum superio- me prsedicante pcenitenliam non poeniluislis, el me
499 GLOSSA ORDINARIA.— EYANG. MATTH. 130
docente sapicnliam non didicislis. Sed estis sirniles A i itinera.etc, «sgue ad ad quoeJudxi non intraverunt,
homini a quo diabolus exclusus ilcrum ingreditur. foris m liltera fixi.
Dislat inleropera mea qui polluta mundo, et Sa- VERS.2. — Turba stabal. Ili sunt qui nuper au-
tanse, qui mundata gravius contaminat. dire vcnerunt, qui et a fluctibus maris secreii sunt,
Ambulatper loca. Explorat corda fidelium a mol- necdum coelestibus mysleriis quoe desideranl imbuii
liliefluxoecogitalionis purgata , si quos gressus ibi cum Chrislo ascendunt.
figerepossit quod, quia neqriit,adhumida redit. YERS.3. — Locutus cst multa. Quia lurba non
YERS.44. — Revertar in domum. Sub umbra dor- unius est sententiae sed diversarum voluntalum ,
mit, in secreto calami, et locis humentibus. Umbra loquitur eis mrrllis parabolis, ut juxta varias ^olu-
tcnebrosa, conscientia : calamus foris nitidus, intus ptales, diversas recipiant riisciplinas. Qui seminat.
vacuus, simulator: locus bumidus, lasciva riiollisque Ipse Christus, qtii verbum veritatis quod' apud Pa-
ir.ens^. , trera vidit, homiriibusper se vel per srros seminavit.
VERS.45. — Septem alios spiritus. Septem vilia, Qui discipulis sacramenta loquebatur, exiit semi-
nare Dei verbum in turbas.
seplem virtutibus' spiritualibus contraria. Nequi- YERS.4. — Secus viam. Via est, mens malarum
ores. Quia non modo habel vitia, sed et bona
simulat.Tanto nequiores, quanto callidiores. Septem, B cogilalionum sedulo meatu trita et arefacta. Ubi
dupliciter perit semen, quia et transilu cogitalionum
quia tot erant grulioe cum Chrislo deslinatee. conculcatur , ut Lucas ait, et a volucribus rapilur.
Septem vitia, septem daeroonia septcra spiritibus Deemonesdicuntur volucrcs, seu quia coeleslis spi-
contraria spiritui sapienlioeet inleUeclus, elc ritifalisque naturae, seu quia per aera volilant. Et
Sic erit, etc Quod de una sola re dixit, hdc ifi venerunl. Secundum Lucam ab hominibus concul-
hac tola genle fit. Immundus Spiritus a Judoeis ex- catum est, quia prava persuasione impiorum subla-
ivit, quando legem acceperunt. Ambulavit ad genies-, tum esl. £' comederunl. Quis a menlibus hominum
quae cum posiea Domino crederenl , non invento illud surripuerunt.
loco in eis dixit: Reverlar in Judaeosvacantes proe- \7ERS.5. — In petrosa. Petrosa cito qusoruni ger-
sidio Dei et arigeloruni, increpalionibus et corre- minare, sed non figitur radix, quia non est alla terra,
plionibus mundatos , ornatos superfluis observatio- id est, quia parum inest desiderii salutaris. In hac
iiibus. Addunlur septem, quia multo majore numero expositione Domini discimus , quia res non seinper
doentonum possidenlur blasphemantes Jesum quam in eadem significatione ponunlur. Nam pelra-hic pro
in iEgypto possessi fuerunt. Conlra septem spirilus durilia, terra pro lenitate nienlis, sol pro fervore
Virlutumest numerus viliorum. C persecutionis. Cum sol alibi in bono: F'ulgebuntjusii
VERS.46. — Ecce mater ejus. (RAB.)Mystice. sicut sol (Maltli. xin), et petra in fundamento, pro
Mater et fralres populus esl Judxorum qui Jesu in- fortitudine fidei, el terra pro terrenis cogilationibus.
lus docente non possunt intrare, quia spiritualiler Altitudinem tetrw. Altitudo terrae est probitas animi
ejus verba, etc, usgue ad Fratres Domini sunt con- disciplinis coelestibuseruditi, et in tentalionibus pro-
sobrini ejus, filii Marioemalerteroeejus : qusedicitur bati.
maier Jacoui nrinoris et Joscph, et Judoe et Si- YERS.8. — 'Ssiagesimum. Quia in iiumuro sena-
monis. rio mundi ornatus expletus est, per hunc bona ope-
VERS.47. — Dixit autem ei. Insidiose, utrum ratio signatur.
spifituali operi carnem praeferat : et ideo se nosse VERS.9. — Qui habel aures audiendi. Quoties bacc
dissiroulat malrem et proximos per cognitionem , admonilio in Evangelio vel in Apocalypsi Joannis
sed per conjunclionem spiritos esse sibi proximos interponilur, myslicumquod dicitur insinualur.
dicit. VERS.10. — Et accedenlesdiscipuli, etc Quomodo
VERS.48. — Qum est maler mea? Non recusat ob- accedunt discipuli cum Dominus in navi sederet?
sequia matris, sed proefert minisleriaPalris : fraires Sed forte inlelligendum, quod dudum cum ipso na-
non contemnit, sed opus spirituale proefert cognatio-. vem conscenderint: et ibi stantes quoerunt.
ni, ut et nos cami spirilum praeferaraus. Unde : Qui VEBS.11: —: Vobis datum est. Nota non solum
amai palrem aut matrem plus quam me, non est me: verba Dominit sed et facta , parabolas esse : id est,
dignus (Matlh. x). Ecce maler mea, etc. Hi sunt ma- signa mysticarum rerura , quae non intelligebant
ter mea, qui me in credentium cordibus generant. multi qui foris sunt.
Hi sunt fratres, qui faciunt opera Patris mei. Fratres i VERS.12. — Qu,ienim Itabet. ld est, apostolis ha-
et soror credendo, mater praedicando. bentihus fidem, si quid minus virtutum habent, con-
CAPUT XllL • cediturJudaeis, qui non credunt in Filium Dei,eiiam
si quid boni per naturam habent, tollitur. Nam nihil
VERS.1.— In illq die. Per hoc indical hoc gestumi possunt sapienler inlelligere qui caput non habent
consequenter, nisi forte dies ponatur pro tem- sapientise. Auferetur ab eo. Nulla verse sapientiae
pore, more Scripturae. Marcus euradera tenet or- dulcedine gaudebit.
dinem. Lucas in aliud transit, sed nec repirgnat VERS.15. — Ideo in parabolis. Dicitur quod ideo
hriic (RAB.)Non solura facta et dicta Domini, sed et excaecati sunt, et sentenliae Dontini per parabolas
131 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 152
cis occultatse sunt, ut post salubrius converterentur. A proponitur,dimissis lurbis, domi roganlibus discipu-
Nam quia obscure dicta non iulellexeruht, ideo non lis exponitur. Et docet hic bonam volunlatcra, cl
crediderunt in eum, et sic crucifixerunt, et sic post cautelam, et palientiam, et discrelionera, et longa-
fesurrectionem miraculis territi, majoris criminis nimitatem, cl juslitiam.
reatu compuncti sunt. Unde accepta indulgentia am- VEBS.25. — Homines. Qui aliis ad tutelam et
pliori flagrant dilectione. Sed Joannes hunc locum cuslodiam deputali sunt praelati in Ecclesia : vel
ila dicit : Ptopletea non poterant credere, quiaite- cum dormilionem mortis aecipient apostoli.
rum dixit Isaias : Excmvavit oculos eorum, ut nori VEBS.28. —* Vit, imut. Cum spirilualis homo
videunl (Joan. xr). Ubi aperte dicit non ideo factam audit hoc esse a diabolo qui nifailvalet contra vo-
excocCalionem,ut ea commoniti, et dolenles se non lunlatem Dei, potest ei voluntas Suboriri, ut lales
inlelligere, converterentur aliquando: non enim boc auferat de mundo si facultalem habeal. Sed consulit
possenl nisi crederent, sed polius ideo excoecali,ut juslitiam De.i,an facere debeat, et an Deus velit esse
non crederent, quod atiis peccatis meruerunt. Vi- hoc officium hominum. Sed Veritas respondet: Non
dentes non videtit. Sicut avarus multas habet opes riosse hominem in hac vita qualis futurus sit qtii
et nnllas, quia inutiles sunt ei. modo errat, el quid bonis conferat ejus error : et
VER9.14. — Auditu audietis. Haecde turbis pro- B ideo eos non esse tollendos, jie forte interficiantur ,
phetata sunt, qtria stant in. litlore, et Domini non qui forte futuri sunt : vel ne bonis obsit, quibus
merentur audire sermonem. prosunt, etc Tunc vero opportune fieri, cum jam
VERS.15. — Oculos suos. Id est, ipsi sibi causa non esi commutandae vilse tempus et proficiendi
fuerunt ut Dens eis oculos clauderet. aliis : el tunc non ab hominibus, sed ab angelis dicit
Ne quando. Id est, ideo, quia ocuioset aures ape- fieri.
rire noluerunl, non meruerunt aliquando converti: VERS.29. — Et ait:Non, etc Ecce patientia. Non
quod tamen misericorditer factum est eis. enim audito dolore exarsit in iram, nec mox ulcisci
VERS.16. — Beati. Vere beali, qula liOCetiam volirit, ita et nos lsesi palienter feramus.
pracscnlialiler videre et audire meruerunt , quod Neforte. IIic datur locus pomiientiae el wonemur
nullus priorum quantivls meriti meruit, quamvis non cito amputare : quia qui errat hodie, cras forle
miillum desideraverit. defendet veritatem. Si ergo modo aveUeretur, trili-
VERS.17. — Etjusti. Lucas juslos reges dicit, cum quod fulurum erat eradicaretur. Vel necesse
quia molus suos bene regunt est ut mali permisti sint bonis per quos exerceantnr.
VEBS.18. — Vos ergo audite. Primam parabotam Vel quorum comparatione nitanlurad melius, quibus
exponit, ut idem attendant in caeterisvExponil non C sublatis altiludo cbaritatis marcescit quod est era-
secundum singula verba, sed summam senientiae. dicari.
(AUG.sup. Gen.) Proinde quod narravit evange- Ibi patieriter toleraiidi sunt mali, ubi aliqui inve-
lista (etiam factUm est) Dominum scilicet talia fuisse niunlur quibus adjuventur boni.
locutum. Ipsius aulem, «lc , usgue ad illud quippe ' (AUG.)Multitudo non est excommunicanda, nec
scripsit narrator rerum praeteritarum, hoc prsenun- princeps populi.
lialor tantummodo futurdrum. VERS.30. — Sinile. Hoc videtur contrarium ilii
VEBS.20. — Super petrosa. Super petrain et iri apostolico : Auferte malum ex vobis (I Cor. v). Sed
spinis seminantur , qui bene accipiunt: sed vel ad- sicul inter lolium et trilicum quamdiu herba est,
versa lerrendo, vel prospera blandiendo, retardant parum distat : ita monet Don.inus ne de ambiguo
eos ne perficiant. Diviliis jungitur sollicitudo cuslo- judicemus, quod Dominus in die judicii non suspi-
diae, qtiae aflligil, et voluptas, quse effluere faCit. ciose, sed manifeste damnabit.
VEBS.22. — Faltacia divitiarumi (CHBVSOST.) Suf- In patiendo justiliam meditemur : in judicaado
focantur spinis quaeaudivimus , non quidem ipsarum justitiam non negligamus.
spinarum culpa, sed ejus qui illas, etc, usgue ad Et in tempote.Quilonganimitertulit per justitiam,
duo quippe vitia intcr se opposita in diviliis sunt, *" digna relribuit: discretaeenim sunt virtutes, sed
unum quod incendit soUiciludinem,et offuscalcuris : non conlrariae* Et alligate. In hac vita non esl alli-
allerum quod molliores deliciis reddit. galio, alioquin non tot ab errore resipiscerent.
VEBS.-23. — Aliud quidem centesimum. (RAB.) VERS.S5L — Simile est regnum , etc Regnum
Tres differenliaesunt in bona terra* sicut fuerein coelorum, praedicalio est Evangelii, de qua atibi :
niala. Triginla enim refertur ad nuptias. Sexaginta Auferelur a vobis regnum Dei, et dabitnr genli fa-
ad, etc , usgue ad tricesimum ednjugatorum, quia cienti fruclumejus (Matth. xxi). Velnotitia Scriptu-
haecestaelas praeliantium, et his est major confliclus rarum. Grano sinapis. Grano sinapis comparatur
ne libidine superentur. pro fervore fidei, quia dicitur venena expellere, id
YERS.24.'—Aliam para6o/am.Quasidives pater- est, omnia dogmala pravitatis. Potest in grano sina-
familias invitatos diversis reficit cibis, ut unusquis- pishumilitas Dominicaeincaniationis iritelligi. Quo
que secundum naturam slomachi sui varia alimenta acceplo homo misit in hortum suum, quia corpus
susciperet. Unde et dixit aliam paraboiam et non crucifixi Satvatoris accipiens Joseph in horte sepe-
alteram, ut plures sequi intelligantnr. Hsecparabola livit. Expandit ramos in quibus volucres cceli re-
135 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTH. 131
• quiescent, quia prsedicaidres dispersit in mundum , A teri et NovoTeslamento, ei in mare saeculimiseruni,
in quorum dictis et consolalionibus fidelesab hujus qrrseusque hodie trahilor , et in fluclibus lenditur :
viloe faligalidne respirarent. capiens quidquid incidit, bonos et malos, quos ad
VERS.32. — Cum autem creverit. Toto mundo vel litlus Irahit, id est, adfinem tnundi, ut tunc fiat di-
inanimo singulOruni : quia nemo repenle perfectus. visio. Unde sequitur : Sic erit in consummationesm-
Crevit et factrim est in arborem, quia surrexit et culi, etc. Sagenaecomparalur Ecclesia vel prsedica
ascendit in cceluro. Vel creverit, id est, mentibus tio evangelica, quoe a fluctibus sseculi ad cceliiin
hominuin quaiiue sit virtutis innoluerit. Caetera ap- trahit.
VERS.48. — Et secus litius. Littus, finis soeculi,
parent olera, quoecilo crescunt et corruimt : non
vivida, sed marcida : illa non olus, sed arbor ffll,ubi in quo boni ad ccelum, mali ad tenebras millentur :
folia cum fructu, et in ejtts diversis seritentiis spiri- in proesenli enim erant permisti.
tuales quiescnnt. VERS. 52. — Ideo omnis^Scribadoclus, etc Quia
Oleribuset fit atbor. Id est, dogmatibus philoso- intelligitis mysteria quoe vobis revelo : ideo faciam
phorum , quaecito crescunt et corruunt, nh*vitale vos praedicatores, et erilis mibi similes qui de thc-
promiHenlia. Sauro scientioe raeae, nova et vetera profero, ut vos
VERS.33. — In farinm salis. Ut spiritus, aninia, B similiterfaciaiis.
et eorprts in unum redacta rion discrcpent inler se. Aposloli sunt scribaeet nOtarii Christi, verba ejus
Vel tres anima? virtutes in tiniim redigunlur, ut in srgnantes in tabulis cordis, et pollent opibus palris-
ralione possideamus prudenliam, in ira odium vi- familias, ejicientes de thesanrO doct|'inarum suaruin
tiorum, in cupidilate desiderium virtulum. Vel, mu- nova et vetera, quia quidquid iu Evangelio proedi-
lier, Ecclesia, fidem hominum farinae tribus satis calur, legis et prophctarum vocibus comprobant.
iniscet, credulitali Patris el Filii et Spiritus sancti. YERS.54. — Ut mirarentur. Magna eaecilas,quem
Cumque in unum fuerit fermentatum , non nos ad verbis elfaclis ChristumcognPsrunt, ob generis no-
triplicem Deum, sed unius deitatis notitiam perdueit, titiam conlemnunt.
quia non est diversa natura in singulis. YERS.55. — Fabri filiusi Non sine re voluit dici
Donec fermentatum. Tandiu charitas in mente re- fabri fitius, non illius qtiem putant, sed fabricatoris
condita crescere debet, donec mentem totam in sui omnium. Sed hujus sacramenti Judaei ignari divinae
perfectionem commutetvut nihit prseter Deum diligat virtutis opera carnalis prosapiae conlemplatione con-
vel recolat, quod hic incipitur, in alia vita perficitur. temnunt. Non enim considerantpraescnliaejus opera,
VERS.34. — ln parabolis ud turbas. Quia quid- sed fragilem recordantur infanliam.
quid ibi dicitur de exercitu lsrael, et omnia signa C YERS.'57;—Proptieta. Chrislus dicitur propheta.
occulla sunt sacramenta. Unde Mosesdieil: Prophetam suscitabitvobis Domi-
VERS.44. — Thesauro abscondito in agro. The- nus de semine vestrc (Deut. xvtii). In patria. Id esl,
saurus potest accipi verbum Dei, qui in carne Chrisli inpopuloJudoeoruro.-majora autem facit iil gentibus.
absconditur. Vel Scriptura, in qua reposita est no- YERS.58. — Et non /e«'t«Fecil virtules aliquas,
tilia Salvaloris. Vel, duo Testamenta in Ecctesia , sed non multas,ne ineredulos condemnaret. Vel de-
pro quorum inteHigentia omnibus renuntiatur ut in speclus pauca facit.ne penjtus excusabiles sint, ma-
otio discanlur. jora autera in gentibus facit.
Terrenis regnum ccelorura similaiur, ut per cognita CAPUT XIV.
surgat ad incoguita animus, et diligat. VERS. 1. —-In illo lempore audivit Herodes. Lu-
Absconditet prm gaudio illius. Ut servetur a ma- Cas vero ita : Audivit autem Herodes tetrarcha
lignis spiritibus et laudibus bominum. Sic sit opus (Luc. ix), etc Quod ergo ait : Bic est Joqnnes
in publico, ut intenlio maneat occulta. (Jodn. IV). Vet confirmalus quorumdam sentenlia
VERS.45. — Negotiatori. Bealitudinem qua extiti post boesilationem .dixit, vel adhuc dubius : bscc
sumus culpa primi hominis, debemus omnes, inteUi- enim verba ad utruraque se habent.
*^ VERS.2.— Et aii. Nota invidiam Jndoeorum. Hic
gendo recte et operando bene, negoliari. Bonasmat-
garilas. Bonsemargaritse, lex et prophetse. Una pre- atienigena dicit resurrexisse Joannero, qui nullum
liosa, scienlia Salvatoris, pro qua homo, ut Pauliis, signum fecit. Illi Jesum tot virtulibus approbatum
omnibusmysteriislegis etPbserVatiPnibusrenuntiavif. non resurrexisse contendunt. Ei ideo. Senserunt
VERS.46 Inventa autem. Id est, Cbristo, qui Cnim quod majoris virtutis sunt futuri sancti a mor-
prseest omnibus hominibus, vel spiriluali prsecepto luis resurgenles, quam fragili carne gravali.
dilectionis. Vel intellecto verbo, quod erat apud VERS.3. — Herodes enim; Quia dixit de opinione
Deum penetrata carnis tesludine. Vel ccelestisvitoe resurrectionis cum nihit de morte dixisset, reverti-
dulcedine, pro qua omnia vilescunt. tur et narrat qualiter el cur obierit. Herodes isle et
VERS.47.—Sagenmmissw.Impletur Jeremiaevati- Philippus fratres-fuerunt filii Herodis, sub quo Do-
ciniura : Ecce ego mitlo ad vos piscatotes' mullos minus fugil in ./Egyptum. Herodiadem itxorem. He-
(Jer. xvi). Postquam audierunt Petrus et Andreas , rodias filia Areihse regis, quam ipse pater tutit Plii-
Jaeobus et Joannes : Sequiminime, faciam vos pisca- lippo, et in dolorem ejus dedit Herodi inimico illius.
tores hominum: contexuerunt sibi sagenaro ex Ve- VERS.4. ---Non liret. Herodes foreitan legem Ju-
135 WALAFRIDI STRABI FUTft. MON. OPP.-PARS I. — THEOLOGICA. 156
dseorum tenebat, el IdeoJoarines etirri ab adulterfp A . YERS.16. -^ Date illis. Provocat ad dandums ut
prohibebat. itlis sc mon babere testaniibus notior sit magnitudo
YEBS.5. — Tiniuit populnm. Populum timebat, signi, ubi etiara innuit, quod per eos sunt pascenda
sed amor supcrabat, pro quo et Deum postponebai. jejuna corda.
Timor Dei corrigil, liraor hominum dtffert. sed vo- YEBS.17. — Quinque panes et duos pisces. Per
lunlatem non aufert : unde et avidiores reddit ad quinque panes et duos pisccs, totum Vetus Tesla-
crirmen quos aliquando suspendit a crimine. mentuin significatur. Per quinque panes, quinque
VEBS.7. — Cumjutamenio. Ad hoc forte juravit libri Moysi, qui bene hordeacei, qui cibus est ju-
ut occasioriempararet, qua videfelur facere irivitus mentorum, rudibus enim aspera et grossa danda.
quod faciebit sptinlaneus. Non enim hoc implesset Animatisenim homonon percipit ea qumsunt spiritus
de aliquo amato, quod implevit de propheta : quod Dei (l Cor. i). Iritus tamen latet medulla suavissimi
et ante fecisset, si excusabiliter posset. sensus. Per duos pisces, prophetae et psalmi: unde
{BEDA.)Si quid nos forte incaufe jirrasse conti- et post resurrectionem ait : Qum sctipta sunl in lege
geril, etc, usgue ad ndc atiquid culpse se taK perju- et prophelis plurimis rfeme (Luc. xxiv).
rio cdntraxisse doluit. VEBS.19. — Acceptisquinque, elc Accepil quin-
(ISID.)Non est conservandUm sacramenfum quo B que panes, non novos creavit, qnia veniens in carne
malum incaute pronfittituv, vetatsi, elc.usgue ad non alia quam praedicta erant praedicavit, et opere
tolerabilius enim esl non implere sacramentum, wnplevit.Benedixit. Cum aperiens sensum, ut intel-
quam manere in stopro. ligerent Scripturas, dono internse suavitatis mutiipli-
VEBS.9. — Consttislalus. Ut discumbenlibus vi- cavit. Fregit cum mysleria legis iri medium prolulil.
debatur. Tatis quippe erat trislilia Herodis, qualis VERS.20. — Reliquias. Secretiora quae a rudibus
poenitentia videlicet PharaoniS; capi nequeunt, non sunt negligenler habenda, sed a
VERS.10. — Et decollavU. Minutusest Joannes duodecim apostolisqui per cophhiosduodecim-siguifi-
capite, exaltatus est in cruce Christus : quia illius canlur-,eiabeorumsuccessoribusdiligenterinquiren-
fama decrevit, islius crevit; unde : Illum opottel tte- da. Cophinisservilia opera gerunlur. Et infirmamundi
scete, me aulem minui (Joan. m). In truncatd capite etegitDeus, ut confundal forlia (I Cor. i).
Joannis, ostenduntur JudseiChristum ( qui est caput VEBS. 21. — Exceplis mulieribus et parvulis.
omnium prophetarum) perdidisse. Sexus fragilis et rainor aetas-sunt numero indigni.
Moraliter. MorsJoannisfinem significatlegis, qua Significat infirmos in fide nondura idoneoS pugnse.
finita merito migratur ad Chrislum, qui est finis VERS.22. El stalim compulit,etc (RAB.) Qui,
"-*ut ait Joannes, uenturi erant ut
legis ad justiliam omni credenli. facerent eum regem
VERS.15. — Quodcum audisset Jesus. Postquam (Joan. vi), qui miraculum panum viderant, elc-,
apud Judseoslex et propheta capul perdit et vocem : usque ad pro quibus ne rios cmolliant, oremus.
Jesus transit ad desertum Ecclesiae locum, quaeanle YEBS.25. — Ascendit. Pavit turbam ut Deus,
non habebat viriim. SeTessit.Non fugit timore, sed ascendit orare.ut homo. Non quod oinnia nonha<
seccssil parcens inimicis ne homicidiura homicidio bens in poteslale, sed ut fdrmam horainis impleret.
jungerent, dansexemplum vilandoe temeritalis. Y7el In hoc oificiumpietatis est, sequitur insigne pote-
secessit, ut probaret fidem credentium ; unde ; Et statis miraculum. Vespereaulem. Merilo dicitur haec
cum audissent lurbm, etc Pedestres. Proprio labore, tempestas esse in vespere, quia dum Ecclesia in tri-
ut ardorem mentis oslenderenl. Relinquunt civitates, bulalione est, dicitur esse quasi in nocte, el sol ju-
id est, prislinas conversaliones. Hahent volunlatem, stitiaese abscondisse videtur.
sed non vires perveniendi. ldeo Jesus obviam exit, VEBS.24. — Navicula autem. Navis in medio
et misertus curat, ut plena fides slalim proemiuraba- mari, solus Jesus in lerra : quia aliquandp ila est
beat. Ecce quantum delectatur devotione credentium. Ecclesia non modo afflicta, sed et fcedata ut pror-
VERS.15. — Vespere autem facto, elc Recedit n sus Videatur derelicta a Deo : sed Deus eam non
Jesus de Judoea,vadil in desertum, turbse sequun- relinquit. Unde Marcus ait: VidUeos taborantes re-
tur, quihus obviat et curat. HocnOnmine vei meri- migando(Marc.w). Etsinon praesens,el si differt, ta-
die. sed vespere quando sol justitiae occubb.itet finis men videt et corroborat.
mundi appropinquavit. VERS.25. — Quatta autem. Tota noete periclitan-
Discipuli ejus. Carnalcs, et de futnro miracutb tur, quia cum se homo considerat, nihil invenit nisi
refeclionis ignari, quibus dictum erat : Inviamgen- lenebras angustiarum et sestus hostium.
lium ne abierilis (Malth. x). Venit ad eost Marcus ait: Volens prmterire eos,
Mystice. Fastidiunt Judoei gentes recipi et mur- pre quibus tamen liberandis venit. Quod fit ut ad
murant: quorum voce utittir Isaias (Isa. XL): J?cce horam lurbati, sed mox liberati amplius stupeant,
gentes quasi slilla Situlm.Iternm : Omnes gerilesqudsi et gralias agant, quod idem ssepe .fit in passionibus
non sint, serfsunt coram eo. Sed Doriiinusper aposto- sanctorum.
los reficere decrevit; unde subdit : Jesus autem, etc VEBS.26. — Et videntes, elc. Quia ssepe fit ut
Dimilte turbas. Diu est quod idola sequitur, ideo- cum aliqua subito diutinte tribulationis oritur seda-
qne non est a nobis pascenda pane verbi Dei. tio, non slatim credalur vera liberatio. Ideoque per-
157 GLOSSAORDINARIA.— EVANG. MATTH. 138
manente priori formidine intcnsa, ad Hbcrationem A compellitis: quod Deo oblalurus eram in tuos consu-
dirigitur oralin. mo cibos, tibique prodesl, o palcr, nt timeat conse-
VERS.27. — Ego sum, notite limere. Non supponit crala comedere. Vel quod Deo offero, tibi ipsi pro-
quis, quia ex voce sibi nota poterant cum cogno- dest. Quicunque dixerit. Scilicet, vita aeterna di-
scere. Vel quia ipse est qui dixit; Qui est misit me gnus erit. Vel dixerit, id est, dicere proderit. Pro-
ad vos (Exod. m). derit. Quasi dicat: Non, imo sacrilegus esses, si
VERS.28. — Domine, si lu es. Si lu es ille libera- acciperes, quia Deo devovi, Vel tibi ptodetit: si
tor, jube me venire ad luam imilalionem superando Deo dedcro.
pressuras. VERS.7. — Bene ptopltetavit, etc In spiritu si-
VERS.29. — Et descendens. De humano despe- mulationem Judoeorum, auod in dolo repugnarent
rans adjutorio, mente calcat pressuras, ut Jesu sit Evangelio.
conformis. Ambulabat,elc Ecce hoino super aquas VERS.8. — Labiis me honotat. Magistet, tcimus
ambulat. Ne ergo dubites Christum verum corpus quia vetax es (Matc. xn). Vel exteriorem mundi-
esse, quia super aquas ambulavit. tiam commendando, interior et quse vera est, in cis
Stiper mareambulare fecit, ut ostendat divinam non est.
polestalera. Mergi facit, ne infirmilatera obliviscalur, B VERS.11. — Non quod inttat. Nihit est extra ho-
ne putet se oequalemDeo, et ne superbiat. minem quod interius inquinet, nec idolothilum in
VERS.30. — Et cum ccepissel,etc Paululum relin- hoc quod Dei creatura est; uno sermone omnis su-
quitur tentalioni, ut augealur fides; ut enim credidit perslilio observationum elidilur, ctrm in discernendis
se ejus imperio posse fluclibus sustcntari, sic dum cibis religio putetur.
mergilur, posse ejus virlute salvari. VERS.12. —Tunc accedenles.Pharisoeorumma-
VERS.32. — Cessavitventus. In quocunque Deus gna est religio in cibis, qui audilo verbo hoc scan-
per graliam adest, mox universa beUa quiescunt. dolizati sunt,id esl, indignati sunt. Scandalizati sunt.
VERS. 33. — Et adoraverunt, etc Visosigno Filium 2xav§a>ovGroece, nos offendiculumvel ruinam vcl
Dei confitentur : cur ergo Arius creaturam esse impactionem pedis possumus dicere. Unde : Qui
perducat ? scandalizaverit aliquem, id esl, occasionem ruinao
VEBS.34. — In terram Genetar. Allegorice. Ge- 'Mederit.
nesar inlerprelatur hortut ptincipum. Per lypum VERS.14. — Sinite , etc Permittile suo arbitrio,
ergo apostolorum et navis, inlelligendum est Eccle- quia irrevocabiles sunL Unde Paulus : Hmteiicum
siam de persccutionibus liberatam a Domino duci „ hominem post ptimam el secundam correctionem de-
ad litlus, id est quielem, ubi paradisi reslituetur '' vila (Tit. III).
baereditas el primaeslolsejucundilas. VERS.15. — Edissere. Quod aperte est dictum,
VEBS.36. — Fimbtiam vestimenli,etc Id est, mi- piilant apostoli per parabolam diclum. Viliosus est
ninium mandatum, vel caro qua ad verbum Dei ve- auJilor, qui vel obscura manifesle, vel manifeste
nimus, quem qui credendo langit, ab omni morbo dicta obscure vult intelligerc
impietalis sanatur. VERS.19. — De corde, elc Non enim a diabolo
CAPUTXV. immittunlur, sed ex propria volunlale nascuntur.
Diabohis enim incentor est non auctor, quia nec
VERS.I. — Tunc accetsetunt. Homines Genesar, interiora nisi pcr habitus et gestus novit. ;
minus docli, credunt, sed qui sapientes videnlur ad VERS.20. — iVonlotis. Spiritualia dicta prophe-
pugnara veniunt. tarum, de cordis et corporis castigatione, ul hsec:
(CHBVSOST.) Tunc, inquit, quando scilicet innu- Lavamini, mundi cstole (Isa. i). Pharissei carna-
mcra signa opcratus est, quando, elc, usgue ad ut liler de solo corpore accipiebant, quod vanuni est
magnam eorum malitiam ostenderet. fieri.
VEBS.2. — Non enim lavanl. Intus niliil arguunt, ... VERS.21. — Et egressus, etc. Reliclis calomni.i-
qui intus livore polluti siinl. In vanuin quidem sua loribus intra fines Tyri et Sidonis, ut filiam libera-
baplismala servant, qui suorum cordium ct cor- ret, et per fidem genUlisfeminae perfidiam. Scriba-
porum sordes abluere negligunt. rtim argueret. Rolictis calumnialoribus significat
VERS.3. — Quare et vos. Si vos roandata Dei quod po:4 resurrectionem relicturus esset perfnliam
contemnilis propter traditiones hominum, quare ar- Judseorum, per prsedicationemiturus ad gentes.
guilis discipulos, qui mandala hominuin dimillunt, VERS.22. — C'«tnai'i', etc. Per fidem clamal,
ut scila Dei cuslodianl? unJe, novit vocare filiura David, Christi incarnalio-
VERS.4. — Honora palrem. (HIER.) Konor in nem confltens. Rogat pro filia, id est, pro populo suo
Scripluris, non lantum in salulationibus ct ofliciis nondum credente, ut ipsa fraude diaboli absolvantur,
defereudis, quantum, elc, usgue ad ul filii hono- Vel, filia est anima vel conscienlia cujuslibet intra
rarent eliam in vitoe necessariis rainistrandis pa- Ecclesiam diabolo mancipala, pro qua maler Eccle-.
rentes suos. sia rogal, vel ipse bomo pro foedalaconscientia.
\TERS.5. — Vosautem dicilis, ctc Veslra autem YERS.23. — Qui non respondit. Nonde superbia,
traditio contraria est. Hoc filios diccre parentibus sed ne sit conlrarius sentenliae su;v: /n viam gen»
PATBOL.CXIV. 5
133 WALAFRIDISTRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 140
tium ne abieritis (Mallh. x). Unde vitat calumniam A tertinm snb gralia, quartam est in uituro : nbi
Jtidaeorum,genlium aulera salus, passionis et resur- dies erit sine nocte, ad quod tendcus reftcitor ii»
reclionis tempori servatur. via.
VERS.24; — Non sum missus. Quasi dical: Prius VERS.33. —Indetfirto pawes.Panespradicatores,
eportei me sacramenlum mei advenlus complere in desertum sese, id est, infecundos diount. Quasi di-
Judaeis,et sic addocere alias oves, et hoc de signo cat: Unde nobis tanta faeundia ut possimus taw
petitionem hujus differendo. avidis auditoribus sufficere'!
VERS.26. — Panem filiotum. Verbum salutis, VERS.36. — Et accipiens. Ut ostendat se con-
quod prius debetor Judaeis,non est bonura dare ca- gaudere de salule hominum et nos ad agendas
nibus yel gentibus, canina rabie latranlibus scm- gralias informat eliam de lemporalibus. Sepiem
per. panes-.Septiformi Spirita pascit, adjuncta apostolic»
VERS.27.— Etiam, Domhte. Sub pcrsona mu- auctoritate, quasi paueorum piscium sapore qui nos
lieris, mira fides Ecclesioe,et patienlia, et humilitas reficiunt exemplo suaevita^velmortis. Septem panes,
pracdtcatur. Fides, quia credil posse sanari filiam. Scriplura Novi Testamenli in quo gratia Spirilus
Patienlia, quia tolies despecla in precibus pcrslat. sancli et revelatur et datur. Nec sunt hordeacci,
Humilitas, quia se non eanibus, sed catellis com- B ut supra, quia hic non (ut in lege) vilale alimentum
parat. animoefiguris, quasi tenacissima palea tegitur. Hic
Nam et cateUi. Mensa, est sacra Scriptnra; miece non duos pisces (ut in lege duo ungebanlur, rex et
puerorum, sunt inlerna mysleria quibus bumiles sacerdos), sed pauci, id est, sancti Novi Testamenti,
reficiuntur sub mensa : quia Scriptura huraililer qui de fluclibussoeculisunt erepti, et suslinenlturbu-
subdili, calelli gentes humiles. Parvuli edunt non lcnltim mare, et exemplo suo nos reficiunt, ne iu
panes, non cruslas, id est, non litteraesuperfieiem, via deficiamus.
sed medullam. (BEDA.)Ibi supra fennm, ut desideria carniscom-
VERS.28. -- Mcgna est fides. Sic snperius de primaniur, hic supertcrramHbietipsemundBs, etc,
centurione: Non inveni tanlam fidem in lstael usgue ad utraque refectio in monte celebrata est,
(Malth. vin), qui similiter (ut hacc Ghananoea)fidera quia utriusque Teslamenli Scriplura aliitudinem
gentium proesignabat.Magna est fides gentium, quae ecelestium prseceptorum mandat et praemiorum:
in auditu auris obediuiii: et in Deo salulem sibi utraque allitudinem Christi praedicat.
suisque impetrat. Quodpuerum eenturionis el filiam Et quod superfuit. Akiora mysteria qu» non ca-
Chananeaenon veniens ad eos sanat, significat gen- pit coramunis lurba, aposloli sustollont ct implent
tes, ad quas non venit per proesentiam, salvandas C septemsporlas, idest, perfectorum corda septiformi
per verbum suum. Spiritus gratia ad intelligendum illustraia. Septem
Et sanata ett. Ubi dalur exemp.nm catechizandi sportas. Sportoe junco et palmarum foliis solent
«t baptizandi infantes, qui nec sapere, nec facere conlexi, et significant sanctos, qui radkem cordis
aliquid possunt, sed per fidem et confessionem ,pa- in ipso fonle vitoccoUocant, ne arescanl, ut janeus
rentum lrberantur a diabolo. in aqua: et .palraam aelernae rctribuliouis in corde
YERS.29. — Et cum transisset. Cum in filia retinent.
Chananitidis salulem gentium prsesignasset,reverti- VERS.59. — Et dimissa lurba. Hic docet quod
uir in Judoeam,quia cura pleniludo gentiura intra- praedicalores ministralo lurboe verbo, ipsi intra cu-
verit, tunc omnis Israel salvus fiet. In montem. Do- biculum cordis virlulum debent refici pomis. In
minus in roonte, verbura in alto sedet: quia in sua fines. Magedanqux alio nomine dicitur Dalmanuta,
majestate aonpdsset inlelligi. quae est regio circa Gerasam. Et interpreialur potna
VEBB.30. — Cwcos.Caecisuniqui non intelligunt, vel nuntia, ct significat hortum de quo dicitur:
ctiamsi obediant jubentibus-Surdi, quinon obediuni, Hortus conchisus, fons signatus, ubi crescunl poma
ctiarasi inlelligant. virtutum. Et ibi nuntialur nomen Domini.
YERS.32. — Jesus antem. Convocaldiscipulos, ut D CAPUT XVI.
doseat magistros cum minoribus communicare con-
silia sua.Vel ut ex locutione inlelligant signi magni- VEBS.1. — Et accessetunt, etc. Uusignumde cmlo,
tudinem. Misereor turbw. Turba triduo suslinet Do- etc. Ut qui pavit mullos paucis : manna plueret quo
iniuum, quia fideles poeiiUeinessead Doroinum in omnes reficcret. Unde Joannes post ednlium panum:
onere et sermone et cogilalione converlunl, qui Quod signum facis, ul videamus et ctedamus libi ?
in proesenlis vitac,-viadeficerent, si in sua conscien- quid opetatis ' Paltes nostti mantlucaruntmanna in
tia.srne doctrinse pabulo dirnillereritur. In superiori . desetto (Joan. vr). Petebant tenlando ut in morem
signo propinqui menioraiilii.r,et vicini quinque sen- Eliaeignem de sublimi mitteret, vel in siroilitudinem
sniiiu et eorum non recordatur Dominus, sed disci- Samuelis seslivo lempore rangire lonilrua faceret,
ex
puli in vespera ]am inclinato sole. Hic Dominus se quasi non possent ct illa calumniari, et dicere
misereri dieit, et quare, quialriduo jam perseverant occullis et variis aeris passionibus accidisse.
niecum. lu loto socculolerlium lempusest, quogra- VEBS.2. — Faclo vespere. Incrcpat eos, quod ex
lia datur, orimum anle legeni, sccundum stib lege, ordine elemenlorum discernant dies, sed signa tera-
141 GLOSSAORDINARIA.— EVANG. MATTII. 142
porum ignorant, cum omnis lex et prophetae,adven-, \ tur, qui oslensus est in columba ab eo quem Fi-
lus sui indicia ex operum quae gereret admiratione lium Dei vivi vocaverat, et filio columbaepaler re-
significent. velat, quia una est operalio Patris et FiUi cum san-
VERS.3. — Rutilat enim. Patiunlur apostoli post cto Spiriiu. Revelat, mquam, mysterium fidef, quia
rcsurrectionem, per quos me judieare in fuluro scire caro et sanguis non revelare poluit, id est, homincs
potcstis, quia cum non parco meis bonis quin pa- carnali sapierilia inflali, qui non columboefilii, ct
liantur, non parcam aliis in futuro. ideo a sapienlia Spiritus alieni; de quibus supra :
YERS.4. — Signa. Ad tempus gratiaepertinentia AliiJoannem Baplislam, alii aulem Eliam, etc
prophetis prcedicta, non possunt vobis fidem facere VERS.18. — Tu es. Non dico vocaberis, sed tu es
de raeo adventu. Signa autem. Signa lemporum di- Petrus ob fortitudinem fideiet confessionis constan-
xit de advenlu suo vel passione cui simile est ro- tiam. Pelrus. A me petra, ila tamen ut mihi reti-
seum coeluin vespere. Et item de tribulatione ante ncam dignitatem fundamenli: tu super me ordina-
adventum futurum, cui simile est roseum ccelum bis lapides mundos, et abjicies leprosos.
cum trisUlia. Non dabitur ei. Sed datur fidelibusde Sicut lumen et csetera nomina, ut: Vos estis sal
ccelo quando videntibus apostolis in ccelumascendit, lerrw, a Domino.sorliti sunt apostoli, sic Simoni a
et Spiritum sanctum misit. - B se nomen Petri dedit.
VERS.5. — Obliti sunt panes accipere. Quomodo Et porim. Portoeinferi sunt peccala, minoe,blan-
panes non habcnt qui modo implelis sportis navem dimenta, hoereses, quibus infirmi ruunt in morlem,
ascendeTuntet navigantes audiunt ut caveant a fer- qui non vere supra pelram, sed super arenam do-
roento Pharisoeorum. Sed lamen ait Scriplura quod roum professionis suoe credendi sunt aedificavisse,
oblili surit tollere panes secum unius veri et inlerni id est, non simplici et vera intenlione Chrislum se-
panis (qui cum eis eral) dutcedine capli, parum se qui, sed ob terrenam quamlibet causam habitum
curare judicanles de eura corporis et necessariis, prsetendisse. Qui cnim in intimo cordis amore fi-
cum et ipsa naiuralis refectio a mente excesserat. dem Christi percipit, quidquid ingruit extra, facile
VERS.6. — A fermento. Fermentum est perversa vincit.
doctrina, quse vel modica totam massam corrumpit, VERS.19. —Et quodcunqueligaveris.H est, quem
et in suum saporem trahit. in peccatis persistentem seternis ponnisadjudicave-
VERS. 8. — Quid cogitatis. Quid cogitatis me ris ; vel quem humilem et vere pcenitentem absol-
dixisse de terrenis panibus de quibus non Cstvobis vcris, sic erit et in ccelis.
dubilandum, cum 9e tam paucis tantas fecr abun- Et quodcunqueligaveris super terram. (HIER.)Ha-
dare reliquias? C berit quidem eamdem judiciariam
potestatem alii
VERS.11. — Cavete a fermento Pharismotum. A aposloli, quibus post resurrectionem ait: Accipite
superstitiosa doctrina, quce more fermenti veri pa- Spiritum sanctum (Joan. xx), etc, usque ad unde
nis simulat se substantiam babere. Per hoc innuit, in Levitico ostcndere se sacerdotibus jubenlur le-
quid significant quinque panes vel septem. Si enim prosi, quos illi non faciunt leprosos, sed discernunt
ferraenlum dicit haerelica dogmata, panes sunt vera qui mundi vel immundi sunt, ita et hic
doctrina. VERS.20. — Ut nemini, etc Supra adventum
YEBS.13. — In partes CmsaremPhilippi. Isteto- suum praedicare prsecipit, hic ne dicant eum esse
cus est, ubi Jordanus oritur ad radicem Libani, ex Jesum. Sed aliud est prsedicare Christum, quod est
Jor el Dan duobus fontibus. Hominesesse. Homines coramune nomen dignitatis : aliud Jesum, quod est
sunt qui de Fitio hominis loquuntur : dii enim qui proprium Salvatoris. Quasi dicat: Non prodest pu-
Deitatem intelligunt. Filium hominis ? Dominus de blice praedicari majeslatem populis : qui visuri sunt
se humililatem humanitalis profitetur, discipuli me multa pali, quod tunc deroum licebit, cum re-
Deitatem intelligunt. surreclio potentiam Deitatis ostendent. Jesus Chrt-
VERS.14. — A/i'«Joannem Baptislam. Sic pote- stus. Salvator, ne scandalizarentur in eo quem paulo
rant errare in EHavel in cseteris aliis, sicut Hero- ° post visuri sunt conspui et crucifigi.
des erravit in Joanne cum ait: Joannes quem ego VERS.21. — Exinde, etc. Ecce causa prohibitaa
decollavisurrexil a morluis : et ideo virtutes operan- prsedicationis,quasi dicat: Tunc me praedicate cum
lur in eo (Marc. vi). Ideo vult exponi errores eo- ista passus fuero, quia non ante prodest.
rum, ut eis repulsis discipuli verilatem proferant, VERS.22. — Absit. Non vull Petrus destrui con-
non ex vulgi opinionc, sed ex Domini revelalione. fessionem suam : nec putat Filium Dei posse
VERS.17. — RespondensSimon Pelrus. Ideo unus occidi.
respondens, et uni respondetur pro omnibus ut uni- VERS.23. — Vade. Supra : omnia illa gloriosa in
tas in omnibusobservetur. Deivivi.Ad distinctionem futurum promissa sunt, non in proesenti dala. /Edi-
falsorum deorum, quos gcntes vel de mortuis homi- ficabo Ecclesiam meam, et libi dabo claves, etc.
nibus, vel de sensibili materia sibi instituerunt. Qusesi statim dedisset, nunquain postea locum error
Barjona. Bene filius columbse, quia Dominum invenisset in eo. Quia noh. Non placet tibi, ut per
pia .siroplicilate sequebatur, vel quia plenus spi- mortem meam mundum redimam, qnse estvolunias
rituali gratia erat. Fitius Spiritus sancli dici- Patris: sed carnaliter haec sapis.
143 WALAFRIDI STR.VBIFULD. MON. OPP. PARS 1. — TH.IOLOGICA. U|
VERS.21.— Si quis vttlt. Prcedicta apostolis pas- A mnndans vesleni suam ab omni inquinamento.
sione et resurrectione, borlatur ad sequcndurii lam FuITocst doclor arrimanim, vel mundator sui cor-
eos qyam turbas. Abnegel semetipsum. Qnod per poris.
vetustatem est, ut capiat quod nlir.t se esl. Remolis VERS.3. — Ei ecce.Quales vel quid Iocuti, Lucas
vltiis, virtus sequatur : tollat crucem suam, et se- dkit : Visi in majeslate, et dicebantexcessum ejus
quatur me. Quod eral per veluslatem, abnegaverat quemcompleluruserat in Jerusalcm (Luc. ix), id esl,
itle qui diceliat: Vico autem ego, jam non ego. passionem el resurreclionem. Significantoracula.etc,
Quod vero riltra se erat, cceperat: .vivit .vero in me usgwe ad quod si Petrus, vidcns glorificalam buma-
Christus (Gdl. n). Tollat crucem. Scilicet: Crux tol- nilalem, tanto aflicilur gaudip, ul nunquam velif ab
lttur vel cum per abslinenliam corpus, vel cura j>er ejus inluitu secerni, quid putandum esl de his qui
compassionem proximi animus affligilur. Crucem Divinitalem videre meruerunt. ,
absiinentisehabuit Paulus,dum dicebal (7/ Cor. xi): VEBS.5. — Adhuc eo loquente. Ul diseal qui ta^-
Casligo corpus meum el in servilulem redigo. Com- hernaeulum quaesivit, in resurreclione non legmine
passionis quoque cum ait : Quis infirmalur^ et ego domorum, sed Spiritus sancli gralia protcgendos
non infirmor ? esse. Eccenubes lucida, elc SicutbaptizatoDomino,
VERS.26. — Quid enim prodest. Eoclesia habet B sic et clarificalo myslerium sanclse Trinitatis osten-
tempus perseculionis : habet el tempus pacis. Hsee dilur : quia gloriam ejus quam in baplismo confi-
lempora designal in praeceplis. Nam lempore,..per- temur credendo, in resurrcclione laudabimus vi-
secutionis ponenda est aniraa, el tempore, pacis dendo. Spiritus sanctus ibi in columba, hic in nube
frangenda sunl terrena desideria. lucida. Quia qui roodo simplici corde fidem servat,
Aut quam, elc Nec lucra, nec limor, nec aljquid tunc aperta visione quod ciediderit conlemplabitur,
aliud relrahat a salule :.quiaguam commutationem ei ea.gratia qua illustrabitur, protegetur. Et ecce
dabil ftomo, etc Calicemsalutaris accipiam,el nomen vox, etc .Quia iniprudenler quscsivit, responsionem
Dotriihiinvocabo(Psal. cxv). Vel nihil lerrenum pro Domini non meruiUsedvoxPatris deFilio lestatuT,
anima perdila polerithomo dare. docelque Pctrum, et ineo cseleros veritatem. Hic
VERS.27. — Fitius enim. Nec durnm videalur est Filius. Moyses et Elias .sunl servi, et nobiscum
hoc pati : Quia iton sunt cond.ignmpassioneshujus debenl incordibus Dominppraepararetabernaculum.
temporis ad futuram gloriam,.qum revelabittir-in no- Ipsum Mudile.Hoc jam Pater .praecipit, quod Moy-
bis (Rom. vm). ses incarnalioni teslimoniuin dans proedixit: Pro-
VERS.28. — Stinl quidam. Quia rudes erant apo- phetam suscitabit (Deut. xvin), etc Quasi dicerel:
sloli, elFam in prscseritiyita promiilitur eis aliqua C.hte esl quero MoysespromisiL
corisolalio, ui certius credant de fuluro. In regno. YERS.6. — Et audientes discipuli ceciderunt ia
in regno beatitudinis aelernsc,vel oslendendo suam faeiem. Altiorem enim sensu unam utriusque intel-
potestatem in rraesenli Ecclesia. lexerunt Deilatem. Timuerum, vel qnia se errasse
cognoverunl. vel quia nubes 4iperuit eos, vel quia
€APUT XVH. YoceraPatris audierunt.
VERS. 1. —Et posldles, etc. Idem Marcus dicit, VERS.7. — Surgite, elc Pulso melu, doctrina
sed Lucas octo. Hi ergo ponunt medios, Lucas ad- datur, quo manenle non audiretur.
dit, etc, usgue ad et in futurc oinni modo sepa- VERS.8. — Levanles aulem oculos, elc Ablata
rabunlur, cum abscondet eos iu abscondilo faciei nube vident Jesum, et Moysen el Eliam evanuisse:
snoe a cdnlurbatione horainum. quia.postquam legis et prophelarum umbra disces-
Pelrum. Nomina islerum conveniunt. Quisque sit, quse velamenlo suo aposlolos texerat, verum
debet esse Pelrus, id est-firmus in fide. Inde Ja- lumen in Evangelio reperilur. IVjsi tolum Jesum. Si
cobus, id est supplanlator viliorum. Inde Joannes, enim Moyses el Elias cum Jesu perseverassent, vox
id est, omnia graliae divinoeascribens contra super- Patris videretur incerta, cui petius dedisset lesti-
** monium.
biam vitse, quaesolet oriri ex virtutibus.
VERS.2. —Traiisftgutatus es/.Speciem quam habe- VERS.9. — Nemini dixeritis nisi, elc Ne gloria
bat pernaluram, oslendil non amitlenscarnem quam futuri regni proeosteusaincredibiUs esset, et apud
assumpserat voluntale. Ulud autem corpws quod rudes sequens crux scandalum facerei.
liabuil per naturam, dedit disciputis suis in ccena, VERS.10. — Quod EUam oporteat, elc Traditio
non mortale, non corruptibile. Resplenduil facies. Pbarisaeorum csl juxla Malachiara prophelam, quod
ln exemplum fulurse beatiludinis et clarilatis, quam Elias veniet anle advenlum Salvaloris, et reducel
videbunt jusli, prius sublalis impiis. Veslimentaau- corda patrum ad filios et ftliorum ad patres, et re-
*em,elc Faclasuntalbaquodnonante,quianondum sliluel omnia in antiquum staium. iEstirnanl ergo
apparuit quod erimus, sed cum apparuerit, similes apostoli transformationem gloiiae ullimam hanc esse
ei erimus. Marcus ait, qualia fullo super lerram non quam videranl et dicunt. Si jam venisli in gloria,
poiest facere. Id est, Deus in hac vita tam claras quomodo praecursor tuus non apparet, maxime quia
nequit facere, quia nullus sine peccato. NuUus el Eliara viderant recessisse.
iiiundalor sui in terra faciet, quod Deus in coelo, VERS.15. — Tunc intellexerunt, etc. Ex indicio
«5 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTH. 146
passionis suoequam ssepe dixcrat, et prsecursoris . qua in iributi rcdditione Doinino fuerat comparaltis,
sui quam completam videbant. arbitrali sunt Petrum otnnibus apostolis proelatum.
VERS.14. — Et cum venisset. Loca rebus con- In regno ccelorum. Vel reguuni Dei, doclrina cst
gruunt, etc, usque ad infirmos confortat, docet, Evangelii, cui obedire siinpliciter et sine ulta re-
casligat. Quia lunaticus esl. Hunc Marcus surdiim traciaiione deberaus, sicut puer non cpntradicit do-
et mntum dicit, etc, usque ad per creaturam infanict ctoribus.
creatorem. ' VERS.2. —Etadvocans. Secundum Marcum pua-
VERS.15.— Et obtuti, etc. Latenter accusat di- rum Jesus complectitur, siguificans bumites digjios
scipulos, cum ssepe imeossibititas curandi non vilio suo complcxu et dilectionc Parvulum, etc Parair
eurantium, sed eoruin qui curandi sunt, proveniat. lum aetate, ut similitudinem demonstraret. Vel se
VERS.16. — /iesponrfens. Non taedio sliperalus, statuit in roedio qui non venit ministrari, sed mi-
qni milis est in verba erunipit, sed sicut medicus nislrare. Vel parvulum, id esl, Spiritura sanclum
aegroto contra sua proeceptaagcnli. posuilin cordibus eorum, ul liumililate superbiam
VERS.17. — Et inctepavil. Quia iratus est non lio- vitarent,
mini, sed vilio : et per unum hominem Judaeos ar- VERS.4. — Quicunqueergo humiliaverit, etc In-
guit infidelilalis. Unde addit: Afferteillum hue adme. B vitat discipulos stios, et omnes alios Dominus, ut
Et exiit ab eo dwmonium.Marcus dicit, etc, usque ad quod puer habet per naturam, id esl innocenliain et
quam prius quando possidebat quietus. humililatem, hoc habeant discipuli et omnes alii
VERS.19. — Propter incredulitatem, Ecce quando per virtutem. Sicut parvulus isle. Innocens erit sicut
non exaudirour, non est impossibUitas praestantis, isle parvulus, qui non perseverat in ira : Jesus nou
sed culpa deprecanlis. Nam ex opposilo si fides ve- meminit : visam mulierem non cupit.
slra lam fervens esset quam-tribulata, magis et magis VERS. 6. — Qui autem scandalizavetit. Etsi hoc
calesceret. Sicut granum sinapis. Fidem perfeclam generaliler dicilur contra omnes, etc, usque ad nos
grano sinapis comparat, quse sit in facie humilis, oportel consulere expedit, etc Expedit. Quia multo
el in pectore fervens: vilis videnlibus, et nullarum nielius est pro culpa brevcm suscipere poenam quaui
virium apparens, sed pressuris trita, qttod inlus ha- coiernisservaricrucialibus. Nonenim-judicabit Deus
bet ostendit. bis in idipsum.
VERS.20. — Hocautem genus. Quomodo proter- VERS.7. — V-mhomini. Quia non judicatur secun-
vitas diaboli-superetur osteudit, ul graviora qusequo dum utililatem quae inde provenil, sed sccundum
sciamus jejuniiset orationibus snperanda : ct iram exitum quem intendit.
Dei in nos hoc remedio posse plaeari. Nisi per ora- G YERS.8. — Si autem manus lua. Docuit stipra ne
liottem: Ista carnalitrm volnptatura mulabilitas non scandalizemus credentes, elc, usgwead per occa-
mutalur, elc, usgue ad unde dicitur : Sine inlermis- sionein pietalis pateas scandalis. Bonum tibi est, etc.
sioneorate (I Thest.y). Melius est vitam solitariam ducere, quam ob viloe
VERS.21. —Filius hominis. Semper lcelismiscet prcesentis necessaria vitam aelernam perdere.
tristia,, ut"cum veneriat quasi proevisa minus mo- VERS.10. — Videte ne conlemnatis. Sic praecipio
leste ferantur. vobis. severilaiem dimiltendi omnes araicilias, etc,
VERS.22. —Etconttistati. Hoc npn de infidelitate
usguearfsalutem infirmorum quantum polestis. Quia
provenit, sed de dilectioue rquia nihil humile deeo attgeli eotum. Cur non sunt conteraneridi ? quia pro
paliuntur audire. eis quotidie miltunlur angeli. (HIER.1Magnadignilas
YERS.25. — Et cum venissent Capharnaum. Per animarum, ul
unaquaeque habeatab orlu nativitalis
Anguslum CcesarcmJudaei facta est tributaria, etc, in cuslodiam sui angelum delegsitum. Sempet vi-
usgue ad utrum reddal tribul», au contradical Coe- denl, etc Yisione Dei manifesta perfruuntur, elc,
sari.
— usque ad iutra ipsum currunt qui ubique est.
VERS.24. Quid tibi videtur. Antcquam Petrus _ VERS.12.— Si
fuetint alicui centum, elc. Domi-
suggerat, Dominus inlerrogat ne scandalizentur di- nus centum oves ad quibus ad
ad cuin videant eum hahuit, etc, usque
scipuli postulationem tribuli, iinitas deesl. Nonne relinquet, elc
nosse qusc eo absente gesta sunt. Regesterrm. Do- perfectionem
minus nosler, cl secundum carnem filius regis erat (GREG.)Quia seipsum exinanivit formatn servi ac-
ex David nalus, et omnipotenlis verbum : ergo ut cipiens, etc, usgwe ad cum lanlum sit si.quod male
damnat injustus.
lilius regum tribtila non debebat, sed pro humiHlate gessit
carnis dcceteum implere omnem jusiiiiam. VERS.15. —Gaudebit, etc Magis Dominus gaa-
YERS.25. — Ergo liberi, elc Liberi sunt. filii det dc noslra reparalione (quia magis nos gaudere
de angelorum iinrnulabilitate. Major
regni in omiii regno, lnnc multo magis liberi sunt facit) quam
filii iUius regni, sub qno sunt orania regna iu quo- eniin Dei virtus et bumilitas in noslra reparalione
Ubet terreno regno. cognoscilur quam i:i noslra crcatione.
VLRS.15. — Si autem peccaverit in te, etc Si
CAPUTXVIII.
cniin in Deum, non est nostri arbilrii. Hoc ordine
VERS.l. — Quis putas, ctc. Ex cequalitate prclii scandala vilarc dcbcuiHSnc qitcm latdamus : cl-pec-
147 WALAFRIDISTRABIFULD, MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. i4S
cantem zelo justiticecornpiamiis, et pcemteuti mi- A cundo opponens, quae non voiuntate Dei, sed pec-
sericordioeviscera pandamus. Cortipe eum, etc Non canlium necessitate concessa est.
passim jubet peccanti dinlittere; sed posniteriti. Ita VERS.4. — Et feminam.Non ait feminas, ut unum
peecat qui videris fratrem' peccare tacet: sicut qui conjugium sit non plura, quod ex repudio priorum
pcenilenti non indulget. Nam quod dixit: si pcenitet quaerebatur.
dimilte, praemisit, si peccaverit increpa. Nec difhV VERS.5. — Adhmrebttuxoru Si malum moribirs,
cilis sit venia nec remissa indulgentia. si luxuriosa, seu quidlibet hujusmodi sil uxor, ve-
VEBS.17. — Dic Ecclestw. Ut detestationt eum liraus notimus sustinenda est. Cum enim liberi es-
habeat, etc, usque ad damnantur humanara senlen- semus, volentes nos subjecimus servituli. Si anciHa»
tram divina sententia corroborari. Sicul Ethnicus. libero, vet servus Hberoesupponitur, non repntatwr
Detestabilior est qui sub noroine fideUs agit, etc, conjugium postquam delectum fuerit: sic et de con-
usque ad per furta et per perjuria; sanguineis. Et erunt duo in came.- Prcemhim nu^
VEBS,18. — Amen dico, etc. Adeovestra senten- ptiarum est ex duobus una caro : Castitas conjuncla
tia confirmatur divina vel ad recipiendum pceniten- spiritui unus spirilus efhciittr. Salubri consilio Dei
tcm, vel ad abjiciendum.contumacem. factum est, ut porlionem sui corporis vir amplecie-»
VEBS.20. — Si duo. Typice. Ubi spiritus anima B retur in femina, ne a se putaretur diversura esse,.
cl corpus consenserint, ut non sit inter eos bellum, quod de se cognosceret fabriealum.
carne cupiente conlra spiritum et spiritu coatra car- VERS.6. — Homo wm separet. Homo separat,,
"nem, quidquid pelunt fiet. Quia si eorpus vult quae quando pro desiderio secundoe priroam dimiltit:
spiritus vtrll, tantum honarum rerum estpetitio. Ibi Deus separat (qui et conjungit) quando ex consensu
sum in me. Omnis sermo seUicetad concordiampro- propter culluin Dei, eo quod lempus in arctp sit,si«
vocal et pacem quam adeo commendal, ut dicat habemus uxores quasi non habenles.
Deum in medio esse eorum, quia- pax et charilas VEBS.7.— Quid ergo Moyses, etc (Citiiv,s.).Dis-.
sedem sibt in.paeificis constituit, et unitalis merito plicel peecatoribus docirina, etc, usque ad vcri-
omnia petenda iropetranda esse confirmat. tatis interpretalio taceatur.
VERS.23. — Ideo assimitatum. Ut sciatis dimit- VERS.9. — E( aliam duzerU maeehatur. Et aui
tendum esse conservis, ostendaro per similiiudinen», dimissam. Quia poteral accidere, ut aliquis, cokim-
quia si' ille rCx et dominus dimisit servo, mutto niam faceret innocenii, et ob,seeu»dam crimen iro-
magrs homo eonservis suis. pingeret priraaeuxori;. sic priorem diniiitere jubel,
VEBS.25. — Et uxorem.Eum non semm populum, ut ea vivenle secundain non habeat. Et n.e uxor
sed etiam prsclates et subditos simul eum tota familia C idem faciat viro eadem eaulela prcecipiturne secun»
vel substanlia corum pro magnitudine delictorumira- dum habeat virum. Et quia adultcra non limet op-
didit exteris nationibus : ut quod noluerunt volo, probrium, viro dicitur, quod si talem ducit, sub adul-
soivant tormento. Jussit pro cupiditate et operibus terii erimine sil, dicit Scriptura: Qui adultetam
quasi uxore et fiiiis pcenas soivere. tenet stullus et impius est (Ptov. XVIH).
VEBS,27. — Misertus autem. Misericors Domipus VERS,10. — Non expedit.Yidebant grave pondus-
ndn solum eaptivitatem Judaicam absolvit, sed eiiam uxorum, quod iracundae,ebriosaeet hu].usmodi,quoc
peccatorum omnium veniam in adventu Christi se quidem sunt suslinendw, quia, cum cssemus liberi,
dare promisit, si persisterenl in incepto. Dhnisit ei. subjecimus nos "servituti.
ld est, pondere carnaUumobservalionum abso!vit,et • VERS.12. — Sunt enim. Tria sunt genera ewu-
debitum dimisit, id est priores transgressiones. eh9rum, duo cornalia, eorum qui sic nascuntur, et
VERS.28. — Invenit unum. Gentilem populum, quicaptivitate et deliciis dominaium abscissi sunt.
quasi sibi debilorem faligabat: gratiam Christi non Tertium spirituale, qui, cura possent esse viri, pro-
esse Cisad salulem diceris, carnales observantias ab pter Ghristum conlincnt. Qtii facti sunt. Intcr bos
cis non modo persuasionibus, sed etiam tdrmenlis computantur eiiam hi qui specie re|igionis simulant
"
exspecfabat. caslilatem. Qui potest. Vox est horlanlis non ju-
VERS.32. — Serve nequam. Soepe debita dimisi benlis, quasi unusquisque vires suas consideret, an
tibi, quando in angustiis rogasli rsed liberatus com- queat virginitatis et pudiciliceimplere prsecepta.
passionera non habuisti, quin potius prophetas et VERS.14. — Sinite patvulos. Si saneti sunt futuri,
apostolosperseqneris, et ingratus et de justitia prse- cur vetatis venire ad palrem ? Si mali, cur senlen-
suraens spernis genles, indignas tua socieiate in tiam profertis anle culpam. falium. Nam quales
Christojudicans. sunt modo, meum quidem est, quod honorate: quales
CAPUTXIX. post futuri sunt, ipsorum est, quod miseremini. Non
VERS.3. — Et aecesserunt. Quasi coroplexioneea- ait istorum sed talium : ut ostendant non octalcm
piatur. Si diceret: Dimittenda est quacunque ex regnare, sed mores : et bis qui similem habent
causa, et ducenda alia : pudicitiaepraedicatorcontra innocentiam et simplicitatem, prsemiumproraittit.
se facit. Si dicit non est dimittenda, eontra doclri- VERS.15. — Et cum imposuissei. Iraponil manns
nam Moysi et Dei facit. Ideo responsum temperat parvulis, quando humUibus auxiliurn gralise tribui*.
naluralem legem, primamque Dei sententiam se- VERS.16. — Et ecce unus. (BED.) Audierai ilh:
149 GLOSSA ORDliNAhiA.— EVANG. MATTIL 150
similes parvulo condignos esse regno, vuliqne cerlins A sorores, et in fututo vitam mtetnam (Marc. x), id est,
non per parabolas sed aperte exponi, quibus meritis in hac vita perseculionibus plena gaudium regni de-
vilani possit consequi. (HIER.) Isie adolescens et gustant, et oinnium electorum siricera dilecticno
dives et superbus erat. Et secundum atium evange- fruuntur. Sed quia mulli tepcscunt vel retrocedunt,
listameum non votodiscentissed lentantis interrogat. subdit: Multi anteni erunt primi (Luc. xv), etc
VEBS.17. — Quid me interrogas debono? Qnia CAPUT XX.
boiiutn dixit magistrum, et non Deum, vel Dei Fi- VERS.1. — SimiVeest regnum. Ostendit per para-
lium confessus est: dicit quemlibet sanclum bomi- bolam, quia primi erunt novissimi, et novissimi primi.
iiem comparalione Dei non esse bonuiri. Christus Paler iste familias conditor noster esl, qui habet
antem non rennit lestimonium bonilalis, sed raagi- vineam, univeTsalem Ecclesiam, quae ab Abel us-
stri absque Deo exctudit errorem. Non se magistrum que ad ullimumelectum qui in fine nasciturus est
bonum cssc negat, sed magistrum absque Deo nul- quotquot sanctos protulit, tol palmites misit. Hic
lum bonum esse dicit. Ser»a mandala. lslc quoesie- paler exiit ad excolendam vineam mane hora teriia.
rat, quid faciam ? contra non ait, disce : quia Deus sexla, nona, undeciroa eoerarios conduxit a rouudi
eum docuerat factor ratiorialis crealuroe : oslendens hujus initio usque ad iinem : ad erudiendam fuic-
" Jium
quia ille ndn est bonus qui quaerit de bono, sed qiH ptcbem praedicatores miltere non desistil. Si-
facit quod bonum est. mile est regnum. Non horaini solum, sed toti ncgotio
YERS.20. — Dicit ei adolescens. (BED.) Non pu- ab homine geslo, et in simitibus simililer. Primo
tandus iste (ut quidam aiunl) vel Dominum tcnlasse, mane. Manifesteccepit a primo justo aeterna mcrccde
vel de sua vita menlitus esse, sed sinipliciter nt prcedicalores ad ptantandam Ecclesiani invitarc.
vixit, confessus est: alioqnin (ut alius Evangelisla VERS.2. — Convenliene. ld est, confirmala (iro-
ait) non, inluilus arcana cordis ejus, diligere eum missione quod ad imaginem Dci reformandi esserit,
diceretur Jesus. Diligit eriim eos qui. mandata legis siEcclesiam aedificandomandalisdecalogi insisterent.
cuslodiunt, sed quod ibi minus est his qui perfecti Exdenario. (HIER.)Denarius habet imaginem re-
volurit esse, adjungit; unde sequitur : Si visperfectus gis, etc, usgue ad vel in ullimis resipiscite.
esse. Omnia hmc. (HIEK.)Mentitur. Si enim ditigeret A novissimistisque, elc Quia qui in advenlii Do-
proximum suum sicut seipsum, opere complessct, mini vocati sunt cidregnum, sine aliqua larditato
non esset tristis cum sua pauperibus dare juberetur. perveniunt,. ocqualeshis qui ab hiilio inundi ccepc-
VERS.23. — Divesdifficile. Divitesrton manentes, rttnt, omnes quideni idem coelum, sed stella diflert a
sed qui esse desierunt intrabiml. De omnibus lutius stella in cJarilate. A novissimis inccepit, dum prius
est, nec habere nec amare divitias. tatronem quam Petrtim in paradisum introduxit.
VERS.24. — Quam divitem. (ISID.) Nullus dives Quia prius aliquando remunerantur sero venienles,
intrabit, id est, confidens in divitiis, ut Jesus se- qula prius de corpore exeunl, auam qui in pueriiia
cundrtm Marctim exppnrt. vocati sunt.
VERS.25. — Mirabantur. Qttia in numero divitum VERS.15. — Aut non licel. Stulta quaustio contra
dcputabant omnes qui amant divitias, etsi non ha- bonitatem Dei. QtisereiKlumesset, non si daret qtipd
beant. Aliter enim cum sit major turba pauperum, non deberet: sed si non qnod deberet. Ap oculus
non dicerent: Quis poterit salvus esse ? tuus, etc. VereJudceipravam intenlionem/labuerunt
YERS.26. — Deum. Qui ab amore terrenorum ad qui prohibuerunt apostolos gentibus loquijj ut salvce
Cbaritatcm ceternoruiriconvertit: non quod cupic? fierent.
el superbi intrent. ' VERS.16.—Sic etuni novissimi ptimi. (AUG.) Id
VERS.28. — In regenetalione. Ducesorit regene- est, Judcei de capite vertentur in caudam :'cVgenles
rationes, prima ex aqua et Spiritu sancto, seeuflda de cauda in caput. Unde Moysesin Deuteronomii li-
in resurreclione. Ita dua; adoptiones et duoeresur- bro : Advena qui tecum moratur, ascendet super le :
recliones. Filius hominis. Id est, cum servi forma ille eril in caput, et tu eris in caudttm. Sed lamen
quoejudicata est judiciariam exercuerit potestatera, nec omnes prirai nec omnes novissimi ad numermn
eritis et vos mecum judices. Supet sedes duodecim. electorum pertinent.
Per duodecim sedes, universitas judicantium. Per VERS.18. — Ecce ascendimus, etc (HIER.) Iloc
duodecim tribus, uuiversitas judicandorum intelli- soepe eis dixerat, etc, usgue ad resurrcclurum non
gilur. Qui reliquerunt omnia, et secuti sunt Domi- dubitent.
num, hi judices erunt: qui licita habentes recte usi YERS.19. —Ad illudendum, etc Ideo Dominus in
sunt, judicabuntur, quibus dicelur : Venite, benedi- mundo noluit prosperari sed gravia pali, ut oslende-
,cti Palris mei: Esurivi enim et dedislis mihi mandu- ret nos qui per delectationem cecidimus cum qua
care. Duoenim sunt ordines bonorum. amaritudine redire debeamus.
VERS.29. — Centuptum. Id esl, qui carnaUa pro VERS.20. — Tanc accessitad eum. Audita resur-
Dotnino dimiserit, spiritualia accipiet quae compa- reciione putavit eum illico (ittiitiemar secundi ,ad-
ralioneel merito suiita erunt, quasi parvo numero ventus) regnaturum, et avi.dilale feminca prsesenlia
centenarius comparetur. Marcus ait: Centiestantum cupit, iinmemor futurorum.
ittinc in tempote hoc cum persecntionibusfrcttreset YERS.21. — Dic v.l, etc. Bomiui desiderium, sed
151 WALAFRIDl STRABI FULD. MON.OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 152
inconsiderata peiitio. Et ideo non voluntas, non pro- A fito; misericotdia interprelalur. Olei natura Iucis mi-
pesitum culpatur, sed ignoranlia : et si impelrare nistra est, et laborumel dolorum solamen, ct excel-
non debet simplicitas, non merelur confundi. Ht caeteris liquoribus. MisUi Quia lucernam quam
VERS.22. — Nescitis. Qui sedem gloriaepetilis vel accepit, non vult sub modio absrondi. Duos discipu-
quceritis, quam nondura meruistis, delectat culmen los. Duo propter scientiam veritalis et munditiam
honoris quos nondum exercuit via laboris. Potestis. operis, et sacramentum gemincedilectionis praedica-
Et hoc sciebat, quod ejus passionera poterant imi- turi. Quidam dicunt hos duos Pelrum et PhUippum,
tari; sed hoc dicit, ut eo interrogante, et illis respon- qui primum gentiles ad Christum adduxerunt, Phi-
dentibus, omnes audiamus : quia nemo polest cum lippus Samariam quam atinam interpretantur, Pe-
Chrisld regnare, nisi passionera ejus sit imitatus. trus Cornelium quasi Samarise pullum.
VERS.23. — Calicem.Ut Jacobus ab Herode trun- VEBS.2. — Et pullum. Pullus est poputus gen-
catus, et Joannes in fervenlis olei dolium missus*et tium cui nullus doctorum frcnum correclionis impo-
in Palhmos relegatus, animo non defuit martyrium. suit, liber et lascivus, qui et ipse vinculis peccatp-
Non est meumdate: Hoc est regnum ccelorum non rum irrelitus erat. Omnes enim peccaverunt et egeht
est danlis sed aecipieniis. Non enim petsonatum ac- gratia Dei (Rom. m). Alii de sold pullo : Mallhoeus
ceptio est apud Deum : sed quicunque dignus est ac- B qui Hebrseisscribit, et de asina dicit docens non
cipit, quod non paratum personaeest, sed vitse. Si desperari salutem Hebrceissi pceniteant. Marcus di-
itaque tales eslis qui consequamini, quod victoribus cit pullum ante januam in bivio inventum. Janua
pater paravit, accipietis. Vel, non est meum darc Chrislus, extra quam populus gentium stabat liga-
superbis, quod adhuc eslis, sed aliis quibus paratum tus : non in una via fidei, sed in diversis erroribus,
est» Ergo et vos nolile esse qtiod eslis, sed estote VERS.5. — Dicile filice Sion. Filia Sion, est Jeru-
alii, id est, humitiamini qui jam vultis exaltari, et salem sita in monte Sion. Mystice. Ecclesia peni-
est paratum vohis. . uens ad supernam Jerusalem quoe est mater om-
VEBS.24. — Et audientesdecem.Ut illi carnaliter n>umnostrum, cujus non minima pars tunc erat in
petiverunt esse super omnes, sic et isli carnaliter populp Israel. Rex. Ne dicalis : Non habemus re-
contristati sunt esse aliquem aute se. gem, nisi Cwsarem (Joan. xix). Tibi. Si credis; con-
VEBS.30. — Et ecceduo cwci. De islis unum com- tra ie si non credis. Super asinam, etc Non ad
memorat Marcus, quia fuerat in illa civitate famosis- lilleram super utrumque sedit, sed in prcecordiis
simus : qui ex magnafeUcitate ejeclus notissimseerat utriusque populi. Potuit Dominus super ulrumque
miserice. Ccecusnempe et mendicus, unde et nomen ascendere, descendens de uno, et ascendens super
ejus memorat, et nomen patris ejus Barlhimaeus aliura.
Thimoeifilius, quod in aliis non facile occurrit, nisi VEBS.7.—Et adduxerunt. Sic et apostoli mundum
in Jairo, qui et in illo loco BObitisfuit. Famositas virlute Christi a potestate diaboli solverunt, et im-
autem illuminali, magnara famam miraculo conipa- posuerunt veslimenta super eum. Sed caetera lurba,
ravit. Venicns Jericho unum illuminat quod Lucas id est, Judaei vestimenta, id est, legis mandala sler-
ait, quia morli propinquans lumen Evangelii prae- nunt, quia.a Christianis erant conculcanda, in via,
dicavit Judoeis, exiens duos, quia post resurreclio- id est, in Christo. Super eos. Yestes aposlolorum
nem Judceis, el gentibus. De quibus Marcus unum sunt proecepta divina, et gralia spiritualis, quibus
'
ponit, qui gentibus scribit. . turpitudo carnis nostrae tegilur. His prius nudi po-
puli, sed modo per aposlolos ornati Christum habent
CAPUT XXI. sessorem. Mmor turba non ponit vestes super asi-
VEBS.!.—>£'curo apptopinquassent. Hic praeter- nam, sed in via nec ubi offendat : quia sancti mar-
millil Malthaeusea quaefacla sunt antequam inlraret tyres carnem exuentes, simplicioribus viam pcr
Jerosolymam, quce alii prolixius tractant. Et cum exemptum suo sanguine parant.
— Ramos rfe arboribus, elc Ramos vel
apptopinquassent. Dominus spirilualiter Jerusalem j. VEBS.8.
appropinquavit quando incarnatus, Ecclesiam in qua frondes csedunt, quia vexba ct senlenlias de libris
est visid pacis visilavit, quam per confessionemsibi Palram excerperunt vel exeropla.
reconciliavit. Belbphage enim domus buccse dicilur. VEBS.9. — Osanna. (HIER.)Osi, id est, salva, sal-
Bethphage. Belhpbage erat yiculus sacerdotum iu vifica. Anna interjectio deprecantis, quasi salva ob-
'monte Oliveti, in cujus montis latere est civitas secro. Osanna totum Hebraicura est, el significat
Bethania. Bethphage, domus buccoe. Belbania, do- quod adventus Christi salus mundi sit: unde sequi-
raus obedientioe. Has Dominus pergens, Jerusalem tur : Benedictus. Osanna, id esl salva. /n excelsis.
sua praesentia sublimat, quia multos anle passionem Quia adventus Chrisli non lantura hominum sed to-
docendo donis pice confessionis et oDcdiealiseimple- tius mundi salus est, terrena conjungens coelestibus,
vit. Sitae autem sunt illoe civilales in roonte Otiva- ut in nominc Jesuomne genu fleclalur cwlestium, tet-
runi, id est, in Christo Domino, a quo unctio etlux restrium et infernorum (Phil. u). In excelsis. Quia et
omnibus venit; unde : Non potest civitas abscondi angelorum salus quorum numerum iraplet.
super montem posita.— Ad monlem Oliveti: tunc YEBS.10. — Cum inlrasset. Frequenter ingressus
Jesm, etc. Ad subJimilalem misericordioerespiciens, est civitalem Jerusalem, sed non cum his laudibus:
153 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTH. 154
non rexvocalur, quod semper fugerat, nisi modo A possidenti, si crealura sua ad arbilrium suum ulitur,
cum ascendit passurus. Quod ideo factum est, ut et ad utilitatem aliorura.
amplius illorum adversum se excitaret invidiam, VERS.20. — Et videntes. Passurus Doroinus et
quia jam tempus passioitis inslabat. scandatum crucis porlaturus, discipuiorum animos
VEBS.12. — Et ejiciebat. (AUG.)Ejecerat el ante debuil signi anlicipalione signare, unde et miraban-
alia vice, quod Joannes solus dicit : sed de hac ul- tur, quod ficus aruit: potuil eadem virtute inimicos
tima ejeclione dicunt et alii. Mensas numulariorum. siccare nisi per patienliam eorum exspectasset sa-
Quia de omnibus partibus ad templum veniebant, lutem.
vendebant sacerdotes non habenlibus omnia anima- VERS.21. — Fidem. Perfectam fidem habet, qtii
lia, etiam columbas quaspauperes offerrent, ut ven- per dilectioncm operatur : hic potest mdntes trans-
dita postea reciperent oblationes. Sed quia aliqui ferre. Alii de peccato veniam obtinent si ipsi alirs
nibil habebant unde emerent, posuerunt numularios, dimiitunt.
qui mutuo darent: et quia lex vctat usuraro, pro ea VERS.22. — Accipietis.Et si differatur ad tenipus
varias species, id est, poma, uvas el hiijuscemodi opporlunum, el si non his quibus pelitur lamcn qui
accipiebant; hos ejicit. Sic el mystice quolidie de digne petunt.
Ecclesia ejicit. Et babct unius criminis reos venden- B' VERS.24. — lntettogabo, etc, Poteral aperte con-
les et eraentes ecclesiaslica oflicia. Et cathedras ven- futare eos : sed ideo interrogat, ut suo vel silenlio
denlium. Quaemagislrorum sunt, id est, sacerdotium vel sentenlia daranenlur, et in qua potestate hoc fa-
eomm destruit qui de iinpositione roanus, per quam cit cognoscant per se, secundum illud : Deus conte-
Spirilus sanclus datur, pretium accipiunt. Hinc est, ret dentes eorum in ore ipsorum.
quod hoercsisSimouis damnalur. Ad lilteram aulem VERS.27. — Nec ego dico vobis.Duabus de caqsis
absurduin est dicere inslitores columbarum iu cathe- occultalur verilas, vel quia non sunt capaccs audilo-
dris sedere. res, unde : Habeo multa vobis dicere, sed non pote-
YERS.13. — Latronum. Lalro est qui lucra secta- ttis portare modo; vel quia sunl contemplores.unde
ttir.qui ct non danles corporaliter persequilur, et Nolite sanclum date canibus.
chn.tcs necal spiritoaHter, et dtrra laesionemproximi . YERS.28. — liomo quidam hqbebat duos fiiios, et
cogilat, quasi iatro sedet in spelunca. qccedens, etc. Facta sacerdotibus cauta responsione,
slatim inferl parabolam, quae el illos impielalis ar-
YERS.li.—Et accessetunt. Mystice. Simplices pec- et ad genles regnum Dei transferendum do-
catores ad se perpoenilentiam accedentes, prius caecos gual,
in cognitione etclaudosinoperalionc illuminando, et ceat.
YERS.31. —Dicuntei. In quibusdam codicibus ha-
in vitara rectitudinis dirigendo quolidie sanat.
bctur, pro primus, novissiinus. Iulelligunt euim vcri-
VERS.15. — Mitabilia qum, etc Ut flagello unius
tatem, sed lergiversando nolunt dicere quod scntiunt,
et vilis tot ejici, mensas subverti, quo nihil mirabi- ut de baplismo Joannis.
Hus egit. Igneura et sidereum aliquid radiat ex ejus YERS.52.—Joannes in via justitiw. Joannem Judoei
ecnlis, lucet in facie majeslas deitalis. conteranenles, nec viara justilioe comprehenderunt,
VERS.16. —Dixit eis. Non patet calumnioe, non, nec de operibus raalispcenitentiam egerunt. Vosau-
ait, bene faeiunl vel male, vel cetati parcite, sed tein- lem. (GREG.)Quia apertenolebant respondere sapicn-
perat, et se tacente verba puerorum tesliraonio Scri- tice, inparabolis capiuntur.
pturae confirinat. Infantium et lac. Testes miraculo- YERS.33. — Vineam. De qua Isaias (cap. iv).
rum Christi infanics dicuntur, non aelate, sed simpli- Vinea Domini etc Fodit in ea torcular. In fos-
saba,
ciiate. Lactentes quasi lacte, id est, miraculorum sione timor iUa legalia non
notalur, quia prcecepta
suavitate dcleclali, quoe dicuntur tac, panis vero amore sed timore servabant.
doclrina perfecla.
VERS.17. — Abiit foras. Quia paupcr, nullique VERS,34. — Tempus fructuum appropinquasset,
D elc Bene tempns frucluum, non fruclus : quia nul-
adulaius, nulluui in tania urbe invenit bospilein,
sed apud Lazarum reccplus cst.| lus fuit in illo conlumaci populo.
VEBS.19. — Fici arborem. Sicut miilla dixit in VERS.37. — Novissime, etc Vide palrisfamilias
parabolis, ila et fecit. Cur enim in ficu fructum patientiam qrii exspeclat ad pccnitcntiam. Verebiin-
quoereret, cujus lcmpus nondiim esse quilibet sciret, tur. Quasi faciam quod meutn est, ipsi vidcant quod
et ob id aeternaeslerUitaii damnaret, nisi quia ple- suum est.
bcm quam docebat verbo terruit hic facto; ne quis VERS.38.— Hic est hmres.Patet principes saccr-
habcns folia, id est verba juslilioe sine fructu ope- dotum non per ignorantiam, sed per invidiam occi-
rum, merealur excidi. Fotia. Traditiones Pharisoeo- disse Jesum, cdm scirent eura esse, cui dicitur : Po-
rum sine fructu verilatis, unde alius evangelisla : slula a me, et dabo libi genles hwreditaiem tuam
nondum erat tempus salvatiouis Israel, eo quod po- (Psal. n) ; unde et consulenles sibi aiebant : Si di-
pulus genlium nondum subintrasset, vel quia proetcr- miliimuseum sic (Joan. n), elc tlabebimus hmredi-
lit tempus fidei, cum sprelus ad gentes transiil. tatem. Ilaereditas Christi quaiu rcsurgens possedit,
.VMnawam ex te frucius. Non facit injuriaiu crealor Ecclesia est, quam moliebanlur prarioere Judxi :
155 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 156
dum fide ejus exslincta juslitiam quse ex lege est, A supponit non omnes ooi sunt in Ecctesia, esse dig-
nos regno, ne lorpcant siii. . . .
gentibus persuaderc conabaritur.
YERS.39. —Ejecerunt extra vineam. Marcus mu- VERS.12; — Amice quomode huc inlrasii non ka-
tat hunc ordinem, dicens : Occiderunt et ejecerunt bens vestem nuptialem? Ainiciis, quia ad nttpiias in-
exlra vineam (Luc. xx), quasi vile cadaver. In <[iro vitatus. Qnomodo, impudenliae arguit."
riolat periinaciam, quia occiso Domino et resusci- YERS.13. — Ligaiis manibus et pedibus. Ligan-
talo, a suis finibus eum exclusenmt, et gentibus mi- tur poenaqui hic a malo noluerunt ligari, id est,
serunt. cohiberi. Manus quce non extenscead eleeinosynsim.
VERS.42. — JEdificarites. Qui de subdita plebe Pedes tardi ad bonum. Ibi singula"membra pcenis
quasi Deo ddmum slruere videbantur. stibjicientur, quaehic sirigulis vitiis servierimt. Ex-
Et qui ceciderit, elc Qui credit, et tameri peccat: teriores, etc Quia hic interiores babent tehcBras
cadit super illum lapis et npn conleritur : sed cordis.
crinstringitur, quia per patientiam ad sahilem reser- VERS.'f4. — Multi autem sunt vocati, pauci vero
valur, sed cui tapis irruit, id esl, qui negat, peniltjs etecti. Repulso urio, in qiio omne corpus malorum
conteritur, ut nec testa remaneat; vel cadit super expririiltur, generalis sententia infertur. Multi au-
eum qui modo contemnitet injuriis affrcit, necdum B tem sunt vocati. Quasi dicat: Et si de uno dixi, de
penitus interiit, sed quassatur ut non ambulet re- raullis est intelligendnm.
ctus. Cadit super illuin lapis, quando veniens in YERS.16. — Cum Herodianis dicentes. Tanquam
judicio opprimil, cum dicil : Ite i» icjnem ceter- Igmttis, IIt faciliusdeciperent, quia limebant turbas.
num. Quod per se non audent, proesidis manibus atten-
' tant. Cum Herodianis. Id est, militibus HerOdis.
CAPUT XXII.
Sub Caesare Augusto quando desCriptio facta est,
VERS.2. —Simile [actum. Iterum arguit per para- Judoea facta est tributaria. His tribulis prseposll*»
bojas : nori tacet quia exasperati sunt, sed pejorem est Herodes Antipatris fifius alienigena et presely-
iram Dei per aliara parabolam dicit eis esse venlu- tus, rex Judoeis ab Angusto consirtutus. Erat ergo
ram. Nuptias. Nnptiarum thaiarmis est virginis ute- seditio inpopulo, aliis dicentibusdebere dari tribula,
rus. Dcinvilatis ad nuptias solus Matthreus harrat. pro securitate et quieie, cum Romani pro omnibus
Aliud simile ex parte Lucas dicitde coena, id est, mililent. Pbarisaeis contra nitenlibus, non debere
ccterno convivio, de qrio nemo ingressus repellilur, poputtim Dei qui decimas solvit, et ccclcra qua: lex
sicut de prsesenli Ecclesia. dicit, humanis legibus sulijacere. Mitlunt igiltir Plia-
VERS.4. — Tauri. Quia prius prophetoB, et post C risoei si possent decipcre.
apostoll ab infideiibus passt sunt: qui vobis modo Non est libicura,ctc Illuc provocant, titDeumma-
suntin exemplumquidsitvobiscredendurh. Venite, gis limeat quam Csesarem : et idco non debere
firle, coeterisconcordando. Tauri sunt patres Veteris solvi tributa dicat, ul Herodiani quasi aticlorem se-
Teslaraenti, quibus indulta est licentia inknicos ditionis teneant.
quasi cornu feriendi. Altilia ab alendo, id est pinguia YEBS.18. — Hypocrilm.Qni» aliud sunt, et aliud
interna charilale prsecones Novi Teslamenti, con- simnlant.
iemplationis penna superna petetfles. Occisa, vel ab YERS.21. — Reddite ergo. Vel sictit Caesar exigtt
eo quod fuerant, vel per mortem carnis jam in re- impressionera suaeimaginis, sic et Deus animairi
quie positi. Itimine snivulhis signatam.
Vsas. 5. — A/ias .in vUlam.In villam ire est ter- VERS.23. — Sadducwi, ete. Duaeerant hoeresesin
reno labori immoderate incumbere. Negotiari vero, Judaeis.Pharisoeorum qui prceferebant
justiliara tra-
terrenis lucris inhiare. dilionura et observationum : et Sadducoeorura, qui
VERS.7. — Rexautem. Supra bomo dum invitabat et ipsi vindicabant sibi, quod nondum erant, id est
et opera clemenlice agebal, nunc in ullione rex tan
JJ justi. Sadducsei namque jnsti interpretantur , qui
lum. Ei missis, elc Missis exercilibus, id est, ange- resurrectionem corporum non credunt, et animas
tis per quos judicium exercebit, persequentes per- interire pulant cum corpore, lurpitudinem fabuloe
dit: et eivitatem, id est, carnem in qua habitaverunt fingunt, quae deliramenli eos arguat qui resur-re-
cura anima in gebenna crernabit. ctioncm asserunt. Polest autem fieri ut in genle eo-
VEBS.8. — Nuptim quidem paratw. Omne sacra- rum hoc aliquando acciderit.
mcnlum incamationis peractum est, nalivilas et
VERS.29.—Erratis. Ideo quia nescitis Scripluras,
passio. Unde sequitur, ut nesciant virlutem Dei.
Arf exiias, eic. Actiones SURIvice : exitus, defe-
ctuts aclionum: quia plernmque facile convcrtun- VEBS.50. — /n resurreetione. Resurgent quidem
tur quos in lerrcnis actibus prospera nulla comitan- corpora, quce possent nubereet nubi : quod de his
tur. dicitur, qui habent membra geuitalia : sed alia ra-
VERS.11. — Utvideret discumbentes. Idest, vi- lione non nubent.
deri faciat judicandorum merila, et discernat. Non VEBS.31. — Non legistis. In Moyse quem rec<pi-
Testitumvesfe nuptiati. Confatalis aulem Pbarisceis tis, alioquin possel aperliora de resurrectione lesti-
157 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTH. 158
monia prophetarum dare : scd prophctas Sadducoci \ potest enim Christo ccelestia procdicanli credere, qui
non reciprunt. gloriam lerrcnam cupit.
YERS.32. — Deus Abraham, etc. Qui jam mortui YERS.8. — Vos autem. Duplici ratione ab liis
erant, quando hsec dicebat, ergo per hoc animas attendere jubet, ne eorum simulatione seducamur,
prohat permanere post mortem : non enim dicere- vel ne semulationeinflamraemur.
tur Deus non exsistentium. Et sic introducitur et VERS.9. — Unus est. Qui illuminat bominem,
eorporum resurrectio, quse cum aniraabus bona vel quod non alius homo, sed tanlum exercet, docendo
mata gesserunt: Deus Abraham, Deus Isaac et Deus non intellectum prsestat. Pater vesler. Deus dicitur
Jaeob. Per hoc probat aeternitatem animarum, et Pater et Magister natura, homo indulgentia. Paler,
stalhn infert: Non est Deus mortuorum, etc., ut cum ul honor cctali deferatur, non ut auctor vitoehabea-
probaverit aniraas permanere post mortem, conse- tur. Magister, ex consortio veri magistri tanquara
quenter introduceretur etiam corporum resurreclio, ejus nuntius : et pro reverentia ejus a quo mitlitur,
(jucecum animabus bona vel mala gesserunt. honoralur.
VERS.34. — Silentium. Nola venena invidise su- VERS. 13. — Clanditis. Yel malo exemplp, vel
perari posse, sed diflicileconquiescere. Convenerunt. mysleria Scriplurarum tollendo. Exemplo enim et
Ui multiludine vincerent quem non poterant ratione. B doctrina eorum qui magistri sunt, alii quidem Chri-
ln tentando conveniunt qui in doctrina conlravii tum non recipiunt.
sunt. Jam confulati erant inostensione denarii, jam VERS.15. — Circumilis. In toto orbe Evangelio
viderant etiam Sadducseos obmutescere, sed tamen detrahitis : et si quis vobis adhoeret, duploe pcenoe
makvolentia etiivor nutrit impudentiam. filius est : quia neque remissionem peccatorum ac-
YERS,35. — Tenlans eum. Marcus ait, quod el sa- cipit, et in eorum societatem incidil qui Christum
pienter respondenli Dominus dixerit : Non longe es sunt perseculi. Quisquis ejus Filius dicitur cujus
a regno Dei. Poluit enim fieri, ut qui lenlans venit, opera agit. proselyturn. Proselyli sunt de genlibus
responso Dominico conversus sit. Vel lentatio non in Synagogam recepti, quorum rarilas per uniim
est mala quasi volcntis decipere, sed causa votenlis significatur, quia vix aliquis post Christum.
amplius experiri ignotum. VERS.16. — Quicunque. Pharisoei qui omnia fece-
VERS.37. — DiligesDominum Deum luum. Ficlam runt propter lucrum dicebanl esse etiam sanctiora
ccnscrenliam inlerrogantis Dominus primo responso oblata quam templura vet altare.: ut homines prom-
perculit. Deus tuus unus esl. Non assumesnomenDei ptiores essent ad offerenda dona, quam ad preces
tui in vanunt. Observadiem sabbati. Hsectiia ad dite- fundendas in lcmplo vcl justitias faciendas. In quo
ctionem Dei perlinent: Cujus cogites unitatem, ve- " non Det limorem, sed suam cupiditalcm attende-
ritatem, voluntatem. Ex toto corde. Integrilas fidei bant. Ideo arguil eos Dominus slullilise et fraudu-
exprimitur. In tota anima, perfecta obedientia, exi- lcnlicc
gilur. In tota mente, perseverahjla ostenditur. VERS.22. — In cwio. Per crealuram : ubi nor>
VERS.42. — De Chrislo. Sri;e;venit, sive futurum
pulatis perjurium esse, jurat in coelo, id est, per
eredilis, quem purum hominem asseritis. creaturam jurat, et per diviuilatera proe-
VERS.44. — Dixit. Istud dicere est sibi subjectam
a?qualem sidenlem creaturae.
tiiium generare. Domino. Non secundum quod de co
natus, sed quod de patre scmper fuit. VERS.25. — Vmvobts. Et hic arguit eos avari-
YEBS.45. — Quomodo. Repugnanlia sunt hcec tiae : quia nihil proelermittunt de bis quse ad com-
secundura veslrum intelleclum. modum suum sunt. Qui dccimatis. Quia Derrsprsece-
VEBS.46. — Et nemo poterat, etc Nota venena perat omnium rerum decimas offerri propler alimo-
invidisesuperari posse, sed diflrcile conquiesccre. niam sacerdoluin. Nola quod per eteemosynam
aliqua impunilas non ernitur in iniquitate rrianen-
CAPUT XXUl. tibus.
YERS.1. — Tunc loculus est. Illis confutalis qui j) Hmc oportuit. Ne elecmosynas .rtictum' terroer
dolosi sunt, instruit eos qui idonei sunt, nihilominus videretur rcspuere, hcccaddidit.
hortans eos subjici illis propter sacerdotium et VERS.24. — Duces cmci. Opinione rcligionis in
nominis dignilatem : non opera, sed doctrinam con- minimis quoelucrum habent diligentiam ostenditis :
sideranles. sed magna praecepta de judicio, fide et misericordia
VERS.4. — Onera gravia. Legis roaudala permi- devoralis et negligitis. Excolantes. Myslice. Culicis
stis suis tradilionibus, secunduhi ea suadentes vi- nomine seditiosus homicida Barabbas signalur : quia
vere : et non venire ad facilem et deleclabilem gra- hoc animal strependo inquietat et sanguine delecla-
tiam Chrisli; unde supra : Venite ad me qui labora- tnr. Cameli nomineproplerhumiHlatera adsubeunda
tis et oneraii estis. onera, Dominus inleltigitur. Colunt ergo Judsei culi-
YERS.5. — Omnia vero. Dixit tales doctores au- cem, in est, minima observant, quia Barabbam quf
diendos esse, non imiiandos: nune oslcndit causara non sotverat sabbatum, diiniserunt, et camelum
propter quara non possunt credere Chrislo, id est glutiunt, id est, majora conlemnunt : quia Christum
quia omnia faciunt ul videantur ab hominibus. Non spiritualiter sabbattim insinuantem ocr 'tidicium ct
159 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. - THE0L0G1CA. fCO
misencordiam et fklem (quce illi conlemnunt) occi- A ., VERS.36. — Super genertttionem. Quae a pritno
dcrunt. parricida usqtie ad tiltiiuura perditionis' tiliuni com-
VERS.25. — V«?vobis. Diversis simililudimbus putatur : quasi, similes erunt in poena sicut simt et
simiilalionis et mendacii arguit pharisoeos qui aliud in culpa.
bominibus ostendunt, aliud domi agunt. Qul tnunda- VH;BS. ^57. — Jerusalem. Q;iasi dicat: Rei estis
tit. Fruslra sanclitatem exterius prsetenditis, sicut sariguinis, et merito, quia mullolies misi ad vos
si quis calicem mundet exterius, intus autero reliu- congregandos, et noluistis. Quoties. Ac si dicat:
qnal sordes : cum ejus usus sit interior. Lucas ita. Ego volui, et tu rioluisti, et quotquot congregavi mea
Stulte, qui fecit quod deforis est etiam id quod inftts vohintale scmper efneaci le nolente feci, quia sem-
est, fecit (LuC. xi), id est, qui uiramque naluram per ingrata fuisli. Gatlina. Hoc animal magnura
hominis fecif, ulramque mundarl voluit. Ncmo rgi- affcctum liabet irt filios, ila ut eorum infirmitate
tur putet fornicationem et hujusmodi corporalia vitia aflecla
inflrmetur, et eos alis prolegens contra mit-
solummodo gravia esse, et avariliam, el snperbiam, vura pugnet. Sic Deisapienlia per carnem infirmata,
el iram, et ccetera spiritualia levia esse.
prolegit nos et defendit a diabolo.
VERS.26. —Calicis. Per similitudinem.noh qriod VEBS. 3 8. — Relinquelur. Civitas auxilio Dei nu-
in calice et paropside sit eorum superslitio. ™
dala suoeditioni relinquetur, quccbene derelicta esl,
VEBS.29. — Qui mdificatis. Extruitis meinoriam cum a Deo derelinquitur.
occisorum propter favorem vulgi, ut jusli videamini, VEBS.59. —Benedictus qui venit. Hoc torboe di-
argtiilis cliam facinora palrum vestrorum. xerunl Domiriovcnienti Jerusalem. Quod aulem his
VERS.51. — Itaque. Quia scelera patrum detesla- transaclis hic Dominus dicit, cogit myslice intelllgi
mini pro specie quidem sanciitatis ; duin Christurri de advenlu charitatis suae, ubi confilebunlor FlTium
persequendo ct apostolos eadcm facitis, facto pro- quem crucifixcruiit.
batis vos esse filios non solum carne, sed imftalione
CAPUT XXIV.
lnlqua : et palet eos scientes peccare. Id est contra
vos loquimini dum palres damnatis : similiter enrm VEBS.2. — iVon relinquelur hic lapis super lapl-
facitis. dem. Mystice. Recedenle Domino de templo omnia
VERS.32. — Et vos. Probato qriod fifii sunt hcr- fegis cedificia et coinposilio mandatorum ista de-
micidarum, ponit id ad quod tendebat: Et vot im- structa est, ut nihitpossit a Judscis impleri. Divinitus
piete, quod illisdefuit impfete, itli prophelas, vos autem provisum est, ul cresceute Evangelii gralia
Dominum prophetarum occidite. Non jubet, sed quotl templurh iilud cum suis cocremoniis tolleretur, ne
facturi sunt oslendil. C quis infirmus iri fi.le illis stanlibus Judaismi ocea-
VEBS.33. — Quomodo fugietis. (HIER.) Sepulcra sionem baberet. Idem qui comminatus est verbo,
snnctorum sedificando, an potius corda a malilia ostendil siguo, dum egredilur ab illis facla com-
mundando. Liberabunt vos sancti, querura sepulcra minatione.
ornalis ? Non cerle. Sancti non sunl amici inimicis VERS.3. — Sedenteauteni. Ubi Marcus ait, con-
Dei: frustra sanclos honorant, qui siinclitalem sper- Ira lemplum. Sedet conlra lempliim cum de ruina
Illlllt. ejus ct excidio genlis disputat ut et corporis situs
VERS.34. — Sapientes. Qui sciunt quem proferanl verbis suis congruat. Mysticc Scdet In moiile Oli-
scrmpnern. Scribas. In legc perilos. veli, id est in Ecclesia quielus inanens superborum
VERS.35. — Ul venial super «ps. Non hos lanlum deleslatur arrogantiam. Dic nobis. Quia dixit omnia
praesentesdicit, sed omnem generalionem malorura deslruenda, fempus ct signa destructionis qnaerunt.
proecedentem et fuluram : quia oranes una civilas Tria quaerunt: quo tempore deslruenda Jerusalem
sunt, uniini corpus diaboli. Abeljusti. Juslilia Abel sit ? quo venturus Chrislus ? quo consummatio saecuU
approbata est per munerum accepiioncm. Usque ad venlura sit?
sanguinem. Cur usquc adhuc, cum multi posl hunc VERS.4. — Videte. Cum hcec fient, ne pulemus
occisi ante natalem Chrisli, et Christo nalo mox D inslare diem Domini, cnjus signum perspicue poni-
pueri ab hac generalione sunt perempli ? Sed quia tur in scquenlibus. Procmunitne lurbenlur vel defi-
Abel pastor ovium fuilnecatusque in agro: Zacharias ciant pcr deceptionem, ul per Siraonem Magum, vel
sacerdos necatus est iri alrio tcmpli : utriusque per tribulationem et persecutionem, ut per Nero-
gradus marlyres et laicOsel officio allaris mancipa- nem. Nota hsec yenientia ante excidium Jerusalcm
los, sub eorum voluil inliraare vocabulis. Zacharias similja sunt el eadem fere cura his quae fienl in co.n-
qni occisusest a rege Joas inler lemplum el altare, summatione saeculi, et loquitur ita de unoquasi de
ul historia Rcgum narrat, frlius fuit Joiadce, et in aho.
Evangelio quo utiintur Nazarcei, pro filio Barachioe VEBS.S. — multi. Imminerile Jerusalem excidio
legilur filius Joiadce. Scd ut justilia Joiadce saccrdo- multi fuerunl principes qui se dicerent esse Chrislos,
tis prcedicetur, ipsc Barachias vocatur, id esl, bene- et tempus liberialis prope esse. Multi in Ecclesia
dicius Doraini. Isle Zacharias de dttodecim prophe- temporilius apostolorum, qui prccter alia falsa dice-
tis unus erat, sicut pater Joannis de prophelis unus rent instare diem Domini,
erat. VERS.G.— Auditttri. ILccin Judcca a passione Do-
161 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTIL 162
mini abundaveruni : quibus ne territi apostoli Jeru- A vina elcciio fruslrelur, sed qui judicio humano vi-
salem et Judoeam dcserant adroonentur, quia non dcntur electi.
slalim finis, sed post quadraginta duos annos. VERS.26. — Ecce in dcserto. Multi etiam credunt
VERS.8.—Hwc aulem. Haec aulem omnia sunt non venire in publicum, sed in deserto. Multi cre-
inilia, non consummaiio quasi proeconia Antichristi, duntChrislum dedisse secretiora proecepla fidei aliis,
vet excidii urbis. Hoecparlim ad eversionem Judseo- non omnibus, unde dicitur, in penelralibus. Nolile
rum, partim ad diem judicii perlinent, quia ila credere, quod Christus in deserto vel in penelralibus,
aposloli interrogaverunt de ulroque. sed quod fides ejus ab Orienle in Occidenlem in ca-
VEBS.9. — Tunc tradent. Quo roerito hoecJudocis tliolicis fulgel clara et manifesta. Ne ergo credatur
eveniant subdit, qui post occisionem Christi, nomi- schismaticis. Nomine Oriehlis et Occidenlis tolum
nis et fidei ejus proecones perseculi sunt. orbem deslgnat.
VERS.31. —A summis cwlorum. Ne quis putaret
YERS.11. — Et mulli pseudoprophetm. Quidam
a quatuor plagis terroe, el non a cunctis finibus ejus,
hoc ad eversioncm Judcerirom referunl. Sed tunc
inier eos, quia nullus eral fidelis, ad quem fieret simul et medilerraneis regionibus electos esse
congregandos, subdilur : A summo terrm usque ad
exhortatio; melius hoc accipitur de hoerelicis, quo- summum
rum primus Simon Magus fuit. Extremus major om- B cmli, id est, ab extremis terrae finibus per
directum usque ad ulliraos terrainos ejus : ubi
nibus, Anlichrislus est. Diligenler intuendum est,
quod s:gnorum ad excidium urbis, quod ad diem longe aspicientibus circulus cceli terrce videtur in-
sidcrc
Dominireferatur. Respondit enim Dominus, quae cx
illo tempore erant secutura sive de excidio Jerusa- VERS.52.—Ab arbore. Myslice. A populoIsrael, in
lcm sive de adventu suo. quo coecitas cx parte contigit: et fuit ficus damnala.
Sedcum de arido ligno ramus fideiet charitatis in eo
VEBS.14. — Et prmdicabilur. Quia noverat Do- viruerit, et folia, id est, verba
praedicationis exorta
minus corda disciputorum de excidio et perdilione fuerint, prope est aestas, quae
exspectatur, id est,
suae gcnjjs conlrislanda, hoec solalio relevat ut sci- aelerna screnilas et renascentium desiderata novitas.
renl mullo plures socios gaudii oDlernide toto orhe Curn enim tandem ablata
perfidia Israel omnis sal-
coltigendos. Adhuc lenele hoc signnm, quod non vus fiet, prope esse diem judicii non dubitandum
instet dies Domini vel desoiatio Jerusalem antequam est.
apostoli toto orbe dispersi sint, proeler dtros Jacobos, YERS.35. — Cmtum el terra. Innovabuntur, depo-
qui priroitus in Judsea interfecli sunt. Dispersi, in- sita priori forma, permanente autem subsiantia,
quam, ut si dolerent de perditione suae genlis, sola- Q unde dicilur : 2'en-a in mternum stabit.
tium habeanl plures socios de omni gente collectos. YERS.56. — De die. Neforte audilis signis,quce-
VEBS.15. — Abominationem,etc. Vel si de excidio rerent etiam illius diei cerlum terminum, ait : De
urbis, aborainatio, id est idolura. Pilalus enim po- die novissima, post quot annos vel dies venlura sit,
suit imaginem Coesaris in lcniplo desolalo. Vel hoc nolile esse solliciti, nulli diffinilum est, quod vel in
dicitur de slatua Adriani equeslri, quoein ipso saa- die veJ in nocte judicium futuruin sit, sed pro mani-
ctornra loco longo tempore stelit. feslatione dicilur dies, vel pro occultatione nox.
VEBS.16. — Tunc qtti in J udcea.Alxc ad litleram Nemo scit, etc In quibusdam codicibus addilur, ne-
facla sunl, cum, appropinquanle exterminio Judoeo- que Filius. Qui quidem omnia scit cum Patre, sed
rum, oraculo moniti omnes Chrisliani fugerunt in non facit homines scire, sicut Apostolus ait: In eo
regnura Agrippae qui parebal Roraanis. esse abscondilos thesauros sapienlim et scicnttm (II
VEBS.22. — Et nisi. Quaeergo spes eleclis, nisi Col. n). Non facil scire, quia inulUiter sciretur. Sed
gralia Dei, quoedat palienliara piis, ut cilius demat semper siraus incerti de adventu judicis, ut sic quo-
poieuliam impiis? Quanloenim erit boec tribulalio tidie vivaraus quasi in alia die judicandi simus. Ne-
gravior, tanto erit brevitate moderatior. Vel dieruM que electi ar.geli quemquam scire fecerunt. Yel
nomine, ipsa mata significantur. Breviali fuissent. D nulli sanctorum angelorum concessit Deus nolitiam
Non mensura, sed numero, ne mora lemporum fides diei hujus, nequc filio adoptivo. id est, neque ulli
conculiatur credentium. Erunt enim haec mala tri- sanctorum hominum.
bus annis, et dimidio tantum. Ecce Itic Chrislus. VERS.37. — Sicul autem. Subitum adventus sui
Habcl unaquoequehaeresis, vel certas mundi partes, diem plnrimis affirmat exemplis : nara et fulguri cito
undedicitur : Ecce hic et ecce illic. Yel in occultis omnia transvolanli comparavit et diebus Noe, vel
aul in obscuris convenliculis curiosilatem hominum Lolh secundura alium evangelislam cequiparat.
decipit, unde dicitur : Ecce in cubilibus, ecce in de- VERS.38. — Comedenlesel bibentes,nubenles, etc.
setto. Mulli erunt qui non credenl Christum csse Non alimenla et nuptice, sel immoderatus Hcitorum
communemsalutem omnium, sed quorumdam, undei usus arguitur. Post bella, fames, terraemotus, elc,
dicitur : litc aut illic. lunc brcvis sequetur pax, ut fidelis probetur, an
VEBS.24. — Si fietiposset. Id esl, si aliquo modoi transaclis matis speret judicem venlurum, unde di-
fieri posset, ul Dei proefinilio mutarettrr, et ideo npni cilur : Cum enim dixetinl pax el secutitas, tunc re-
de veris inlelligi potesl electis. Electi. Non quod di- penlinus eis superveniel inieriltis (1 Thess. v).
165 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I, — THEOLOGICA. 164
VERS.40.—Tunc, etc Lucas, in ilia nocle, id est, £ vel hifirmorum conscientias pravo verbo vel exem-
in illa tribulalione qua probantur, in qua alii perma- plo viliare. Unde Lucas ait servos vet ancillat
nent, alii cadunt. Duo etunt. Duaedifferentiacprae- (Luc. xn), quorum quanta infirmior est setas vel
dictorum sunt in Ecclesia, quasi in agro laboranlium, scxus, tanto facilior est ruina.
eorum qui sincere Christum annuntiant, et eorum VERS.51.—Cum hypocrilis, elc Cum illis scilicet
qui verbum Dei adullerant. qui erant in agro et qui roolebanl, et nihilominus de-
VERS.41.—Dummolentes.Duaediflerentiaesequen- relicti sunt. Qui dicuntur bypocriUc,et in agro, et in
tium orbem rerum mobilium, qui feminino genere mola, id est, qui bona videbanlnr facere, sed exilus
designanlur, quia niajorum consiiio reguntur feminoe diverscevolunlalisapparuit. Fletus Persimililudinem
a viris. Duo in lecto. Qui otium eligunt el quielem, membrorum magnitudo ostenditur tormenlorum.
quse significanlur nomine lecti, nec saecularibus, CAPUT XXV,
nec ecclesiasticis negoliis occupati. Unusassumelur. YEBS.1. — Decem virginibus. Virgines sunt om-
Qui propterDeum conlinere studet, ut sine sollici- nes qui se-a luxu sseculixonlinenl. Et sponsce.Om-
tudine vivens cOgitetquaeDei sunt. Qui auleiri hu- nes simul sunt sponsa quae modo desponsata est
riiana laude vel aliqua vitiorura corruptione mc- virgo a corruptione ssecuJi.Nubet, cum-mortalis ini-
nasticam vitam elegerit, relinquetur a Deo.Non sunt B mortali conjungetur.
alia genera hominum, quam haec tria in Ecclesia. VEBS.2. —Quinque. Quia quinqueperlita est con-
Unde Ezech.iel tres viros liberatos vidit, Noe, Da- tinenlia in carnalibus illecebris, videlicet ut in quin-
niel et Job, id est rcclores ut Noe, contincntes ut que sensibus contitieant se a voluplatihus.
Daniel, conjugatos ut Job. Et secundum hacc tria VEBS.5.—Moram autetn facientesponto, Quia non
gcnera bominum, tres supponit parabolas. In prima est parum (emporis inler priorem et secundum ad-
agit de laborantibus in agro, qupd est ubi dicit: Vi- ventumCbrisli. Dormitaverunt omnes et dormierunt.
gilale etgo. In secunda agil de exsislentibus in Ieclo, Quia postea —suscilandi.
VEBS.6. Mediaautem nocle clamor faclus est.
quod esl ubi dicit : Simile est regnum ccelotumde-
cem vitginibus. In terlia agit de molentibus in mola, Id est, nulle scienle vel sperante. Unde Dies Domini
sicut fur in nocte veniet (I Thess. m).
quod estubi djcit : Sicut enim homopetegte ptofi-
ciscens, elc VERS.8. —Daie nobis de,oleo, etc Quorum facla
VEBS.42. — Vigilate etgo. (HIEB.)Non dixit qnia aliena fulciunlur, laude eadem sublracla deficiunt,
ncscimus, sed quia nescitis, ut ostendat se diem et de corfsuetudineid semper -inquirunt, unde gau-
judicii non ignorare. dere animus sotet. Itaque hominum qui corda non
VEBS.43.—Si scitet, etc Nesciente patrefamU&asC vident, testimonium volunt habere apud Deum, qui
fur. domum pcrfodit, quia dum a sui custodia spiri- cordis inspector est.
tus dormit, improvisa mors carnis habilaculum ir- **Exstinguuntur. Id est, adventu judicis intus ob-
rumpit, et ad supplicium trahit. Furi autem resiste- scurantur, et a Deo non habent mercedem, quia re-
ret si vigilaret, quia advenlum judicis occulte venien- ceperunt laudem.
tem praecavensoccurreret poenitendo. VERS.9. — Ne forte. Quia quisque pro se ratio-
VEBS.45. — Quis putas est fidelis setvus. Tribus nem reddel, nec alieno testimonid juvaiur quis apud
simililudinibus, fulguris, frrris, el submersionis Pen- Deum, cui secrela patent, et vix sibi quisque suffi-
tapolis, terrorem judicii introduxit communiter ad cit ut ei perhibeat teslimonium conscienlia sua.
omries, ut vigilarent et parati essent. Nunc specia- Ne forte unusquisque pro suis operibus mercedem
literad prselatosloquitur qui hurailes,prudenles, non suscipict, nec possunt in die judicii aliorum virlu-
appetenies bonum propter lucrum temporale, sed tes, aliorum vilia sublevare. Ad vendentes.Venden-
verbo et exemplo et opere debent pascere oves. tes sunt adulatorcs, quia danl laudem et accipiunt
Quis putas,quasi dicat: Admonendieslis. Nam quam aliquam mercedem.
rarus est Dominopropter Dominum serviens, oves . VERS.10. — Dum autem. Inclinarilibus se illis in
Cbrisli non ad lucrum, sed amore Christi pascens.' v ea quce foris sunt, et solita gaudia requirentibus,
Ptudens. ln futuro sibi providens. Quem constituit. cum inlerna non noverunt, venit ille qui jiidicat.
Quam rarus qui sit vocatus a Deo tanquam Aaron Clausa est. Post judicium magna est ejus severi-
et non magis se ingesserit, et qui non magis se tas, cujus est ante incffabilis raisericordia.
pascat quam oves. VERS.11. — Novissimevero. Per verara poeniten-
VERS.46. — Beatus ille. ^Eterna autem beatitu- tiam , per infructuosas lacrymas pulsant foris reli-
dinc glorificandus est qui Domino venienle ad judi- clcc. Non dicilur quod enierunt oleum : quia nullo
cium repertus fuerit fideliter annonam verbi mini- jam remanenle gaudio de aUenis laudibus, in angu-
strans et in cura gregis vigilans. Rarus invenitur sliis redeunt ad imploralionemDei.
fidelisvel prudens, sed qui lalis invenilur beatus est. VERS.15. — Vigilate. Yidelicet ut teslimonium
VERS.47. — Supet. Id est, super omnia coelestis bonce conscientiaenobis proeparemus,ne cum fatuis
regni gaudia, cseteros, id est, bonos auditores faciet virginibus foris remancamus. Neseitis diem neque
discumbere, et transiens ministrabit eis. horam. Non solum dicm judicii, sed diem mOrlis
VERS.49.—Percutere conservos. Injuriis afficere cujiisque, vel horam in qua qui paralus invenitur,
165 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTII. 166
et lunc paratus invenietur. Et quia paralos nos in- Ai habet etiam virlutes quas naluralitcr babct, perdit
vcnire desiderat, subjicit aliam de eadem re para- sine qua non sunl virtules. Vel qui habet amorem
bolam. verbi, dalur ei sensus inteUjgendi.Qui veronon ha-
VCRS.14. — Peregre proficiscens vocavit servos bet, etiam si naturali studio callet, deficit. Vel qui
suos, etc Locus carnis terra est, ergo Christi car- non habei charitatem, amillii omne bonum quod
nem nosiram ad peregrina duxit, quando ccelumas- habet. Nola quod hoc quod cuiqtie datur in rebus
cendit. mundanis vel spiritualibus, pro talenlo iraptitatur de
YERS.15. — Et ptofeclus est stalim. Non locum quo est rationem redditurus.
mulans, sed liberam eis poleslalem operandi per- VERS.31. — Cum auiem. Tradendus m proximo
mittens. cruci proemisit gloriam triumphanlis, ul sccutura
YERS.16. — Opetatus esl in eis, A visibilibus se scandala hac proroissione compensaret. Post para-
cnstodiendo, alios pro posse exhorlando, ut de vi- bolas de fine mundl nunc exsequilur Dominus mo-
sibilibus ad invisibilia transeant. Vel utnque scxui uum futuri judicii.
prsedicando, et de bonis moribus inforroando ge- VERS.32.— Ovesab, elc. Duo ordines erunt in
urinavit aecepia talenta. judrcio elcctorum sciliccl et reproborura : sed ele-
VERS.19. — PosuU autem. Goepit singutorum B 1 ctorum alii judicabunt, quibus dicitur : Sedebilisel
actus discutcre accusante conscientia unumquemque vot super sedesduodecimjudicantes tribus Jsrae/»AHi
vet excusantc judicabunlur quibus dicitur: Esurivi et dedisltsmihi
\TERS.20. — Ecce alia quinque. Quotquot ab er- manducare. Item reproborum alii qui extra Eccle-
rore convertit, lotDomino oblulit, leslimonium sibi siam sunt, non judicabuntur: alii qui judicabunlur,
danlc conscicnlia, quod per gratiam sibi datam non quibus dicilur: Esurivi, el non dedisltsmihi mandu-
tantum sibi profuit, sed eliam quos potuit hicii- cate, elc
fecit. VERS.33..— Hmdos. Hoedusest animal petulcum
VERS.21. — Supet pauca. Pauca sunt bona prce- el olidum, qui pro peccatis onerebalur in legc, el si-
senlis vitaequamvis multa vidcanlur, quia non sine guificat peccatores: nec dicit capras quce possunt
alicujus molesliac admistione sunt. Multa anlem habere fetus.
booa aeterna, quoe sunt sine omni corruptionis jno- YERS.54. — BenedictiPattis. BencficioPatris mei
leslia. Intra in gaudium Dotnini tui. Admistus cbo- prpmoti ad obtinendara gjoriam, in qua sine corru-
ris angelorum : sic inlus lcetarede munere, ut jam ptione regnetis, ad quam prcedestiuali eslis a consti-
noii sit quod exlerius doleas de corruplione. tutione mundi.
VERS.22. — Qtii duo talenta acceperat. Iste vi- C • VERS.37. — Tuncrespondebunt. Nondiffidentesde
ribus suis quidquid in lege Dei didicerat, in Evan- verbis Doraini, sed vcl slupentes pro magnitudine
gelio duplicavit. Sive conscientiam et opera prte- majestatis regis ; vel quia parum videlur illis omnc
sentis vkccfuturse beatitudinis lypos inlellexit. bonum quod fecerunt, unde dicitur: Non sunt con-
VERS.24. — Durus es. Quia ardua cst via quae dignmpassioneshujus lemporis ad futuram gloriam
ducitad vitam, etquiaquanto gradus allior, tanlo (Rotn. VHI),etc
casus gravior. VERS.40. — De his ftattibus. Fratres mei et ma-
VERS.25. — Et limens abii, elc Et limens ag- ler sunl qui faciunt voluntatem Patris mei.
gredi allioris vrtcegradum, ne altcrius.salutem quaa- VERS.42. — Non dedistis, etc Quid roeretur qai
rcns ipse periclitarer. Abscondi talentum tuum. Non aliena rapuil, si oelernaliter damnatur quid de suo
procdicaviquod le donante inlcllexi. non dedit ?
VERS.26. — Sciebas quia, etc. Quare ista cogita- VERS.44. — Domiwt, quando, eic. Excusare se
tio non incussil tibi timorcm ut scires mc mea dili- satagunt quasi -Deum fallere possint qui bomincs
geiiiius quoesilurum?Quod dixit pro excusationever- fallcbanl. Scd non habent excusationera quiconverti
titur in. culpam. a majis et agere eleeroosynas nolucrunt; unde sub-
VEBS.27. — Nummulariis. Vel coeteris docloribus, dit: Quandiu non fecisiisuni, etc
ut apostolis et episcopis. Yel, cunctis credenlibus VERS.46. — In supplicium mternum.Frustra ergo
qui possunt pccuniam duplicare. Origenes spondct liberationem post rnullos annos
VERS.28. — Et date ei, etc Hoc in Ecclesia fieri malis bominibus et ipsis daemonibus. In sttppticium
plerumque videmus, quia plerique dum bene mini- wlernum. (ACG.)Qua in re misericordior profeclo
strant exleriora quoe accipiunt per adjunctam gra- fuit Origenes qui cl ipsum diabolum atque angclos
liam ad intellectum quoque myslicum pcrducuntnr. cjus post graviora pro merilis ct diulurniora suppli-
YERS.29. — Qmni enim, etc Multienira natura cia ex illis cruciatibus cruendos atque sociandos san-
licet sapientcs ct acuti, si sint desides, perdunt bo- ctis angclis credidit. Sed illum el propter hoc et pro-
nui» naturac, et proemiumquod eraVeis promissum, pler alia nonnutla, et maxime propter alternantes
videtur transire ad alios qui quod habent minus, pcr sine cessatione beatiludines et miserias el statutis
naturam acquirunt per industriam. Vel qui habet soeculoruminlcrvallis, ab iUis ad istas itus ac re-
fidemet bonam voluntatem, eliam si minus haLetin ditus interminabilcs non iir.mciilo reprobavit Ec-
opere dabilur ei a bono judice. Sed qui in fide non clcsia.
167 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — TIIEOLOGICA. 168
CAPUT XXVI. A quia Dominus hoc dixerit, sed ut ipse nobis insinua-
VEBS.1. — El factum est cum consummasset. De ret tacito nomine proprio fuisse ibi quemdara ad
consummatione sceculiet discretione judieii: vel ab quem mittebantur.
initio Evangelii usque ad passionem omnia faciendo VERS.19. — Et fecerunt discipuli siculi. In alio
et prsedicando cdmpleverat. Post sermonem quo se Evangelio scribilur: lnvenerunl cmnaculum grande
venlurum in claritale praedixit, passurum se osten- slratum. Cceiiaculum, lex spiritualis est, quce de an-
dit, ut sacramentum crucis admistum esse glorice gustiis litterce egrediens in sublimi loco recipit Sal-
aeternitatis admoneat. valorera. Nara qui lilteram sequitur in imo pascba
i VEBS.6. — Cum autem. Habilo consilio ordo nar- facit. Sed qui aqusebajulum, id est proeconemgra-
rationis iHuc transit, lunc abiit unus de duodccw, ut tise, in domuni Ecclesise sequitur, hic per spirilum
factura Judce cnnjurigafjr ad roitsirrtiiYisacerdotum. lilleram tiansceudens in alto menlis Cbrisio refectio-
Redit anlem ad eum diem, qui erat anle sex dies nem paral.
paschce dicens : Cum autem, etc Simonis. Permanet VERS.21. — Quia untts. Qui proedixitde passione,
ut videns se non latere pteni-
prislinum nomen ut virtus curantis appareal. Per prcedicil de proditore,
eam domiim accipc illam partem populi quse credidit teret facti. Mittit crimen in numero, ut agat conscius
Domino et curata est. Simon, id est obediens. B pcenitenliam, non lamcn designat specialiter, ne im-
VEBS.7. — Accessit. (HrER.) Diligenter observa, pudentior neret.
quce de duabus supercaput. Siquidem peccalrix, su- VERS.22. — Cmperuntsinguli. Quia plus credunt
per pedes, et ea quce dicitur non fuisse rfeccatrix, magislro quam sibi: el tiraentes etiam fragilitalem
super caput. MuKer habens. Maria Magdalena soror suam, qucerunt de peccato cujus non habent con-
Lazari modo justa et familiaris, quce quondam pec- scientiam. /r-
catrix venit et pedes lacrymis lavit, nunc caput et VERS.23. — /Qui in«i*i<-f7. Aliis contristatis et a
pedes unxit, pedes nune, ut Joanries dicit. Unguenti cibo manum rctrabcntibus, ea impudentia qua tra-
pretiosi. Marcus : nardi spicati, id est, de spicis et didit, manum cum magislro raitlil, ut audacia bonam
foliis confecti, quod pretiosius est. Joannes njh>di cohscientiam menliretur. Ecce humilltas et palieniia,
pislici, id est, fidelis, non adrilterali aliis herbis : qua proditorem ad mensam admittit. ln paropside.
-riarif Graece, fides Latine. Mytlice. Hcec devotio Marcus: in eatino. Paropsis est vas escarum qua-
Mariae fidem significat Ecclesiae, quoe dum deitatem drangulum a paribus absidibus, id est, ab aequisla-
Ghristi prcedicat, caput ungit: dum humanilatem, teribus dictum : catinum vas ficlile aptum ad immit-
pedes. De hoc unguento in domo Simonis leprosi iri " tendum liquorem, et potuit fieri ut mensa fictile vas
Belhania dkunt, et Matthseuset Marcus et Joannes. et quadrangulum contineret. Poena praedicihir, ut
Lucas vero aliud dicit simile huic factum anle in fluem puddr non vicerat, corrigant denuntiala sup-
domo allerius Simonis pharisaei non leprosi, neque plrCia.
in Bethania, sed de eadem muliere quaetunc accessit VERS.24. — Bonum erat ei. Muilo meHus esset
peccatrix. omnino non esse quam male esse, usitate et simpli-
VEBS.8. — Discipuli indignati. Joannes dicit hsec citer hoc dicil. Non potest enira ei bene esse qui non
Judam locutum, et hocgratia cupidilatis: alii potue- est. An diabolo dicit non nasci ad peccalum': an
runt verbis ejus consentire, vel etiam idem dicere, etiam bonum illi erat ut Christo non nascerelur per
sed propter curara pauperum. vocationem, ne esset apostata per proditionem ? Vel
VERS.11. — Me autem, eic. Corporali prcesentia, solemus diccre simpUciter, melius essel non esse
alioquin dicit alibi': Ecce ego vobiscumsum omnibus quam male esse.
diebus usqite ad consummationemsmcuti. Rabbi. Alii dicunt, Domine, iste, rabbi. Quasi mi-
YEBS.12. —"Mittensenim. Oflicium est sepulturoe nus peccatum habens prodere magistrum quam Do-
quod vos perdilioncm esse putalis. Nec mirum, si minum, vel blandiendo,
mihi dat fidei odorem, pro qua mox fusurus sum san- VEBS.25. — Tu dixisli. Nec hic aperte dicitur an
guinem. ipse esset: potcst enim intelligi, quasi dical, non ego
VERS.15. — Quid vullis. Quasi vile mancipium dixi.
tradens, ponil in polestate ementium quantum velint VEBS.26. — Cwnaniibusaulem, etc Finitis so-
dare. leittnibus gaudiis veleris paschae quae in memoriam
YERS.17. — Ub%uis, elc Non erat eis certa do- liberationis populi Dei de ^Egyptoagebantur, transit
mus: jn quo improbatur oedificatiosuperfluorum. ad novum quod in sui memoriam Ecclesiain frequen-'
VERS.18. — Arf quemdam. Eumdera significat, tare volebat. Ut videlicet pro carne agni ac sanguine,
quem Marcus el Lucas dicunt patremfamitias. Qui sui corporis el s nguinis sacramentum substilucret,
ergo ait ad quemdara, tanquam ex persona sua (et ipsumqne esse monstraret, cui jutavit Dominus et
non Domini) sludio brevitatis illum compendio hisi- non pmnitebit eum: tu es sacetdos (Psal. cix), elc
nuavit. Arfquemdam. Non ad querolibet, sed ad ali- Accepit. (HIER.) Postquam typicum pascha fuerat
quem certum, quem ex persona sua loquens recte impletum, et agni carnes cum apostohs comeder..t,
posuissel. Modo aulem cum verba Domini posuit, assumit panem. El benedixitac fregit. Qrria hominera
Ite in ciriiatem: inierponil ipse, ad quemdam : non assumplum ita morli subdidit, ul ei immorlalitalis
I6C GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTH. 170
non timore patiendi,
potentiam inesse, et ideo cito resurrecturum esse A contristari. Conlristalur autem
monstraret. Fregit, ut oslendat corporis sui fractio- qui ad hoc venerat, sed propter infelicemJudam et
nera non sine sua sponte fore. Benedixit prius, quia scandalum apostolorum et ejeclionem Judaeorum et
naturam quam assumpsit cum Patre et Spiritu san- eversionem Jerusalem _
cto, gralia divinoevirtutis implevit. Ideo post ccenam VEBS.38. — Trhtis. Anima est quse timet et
corpus suum dedit, quia necesse erat pascha typicum tristalur. Petrus inferior non limet, dicens: Animam
prius consummari, et sic veteri paschse sacramenta meam ponam pro te : quia ut homo Vim mortis.
pest substitui. Nos vero pro reverentia tanli sacra-. ignorat. Christus timet, quia, ut Deus in corpore
menli prius reficimur Dominicccpassionis sacramen- conslitulus.fragilitatem carnis exponit:qui corpus
tis, quam corporalibus escis. snscepit omnia debuit subire quaecorporis sunt.
VERS.27. — Gratias egil. Oslendit quod quisque Usquead mortem. (Hut.) Non propter mortem, sed
facere debet in flagello culpce proprice, eum ipse donec aposlolos sua liberet passidne. Non mors,
cequanimiler lulit alienae: quia panis corpus confir- sed tempus mortis in melu est, quia post virtutem
Riat, vinum sanguinera operatur. " resurrectionis, fides est firmanda credenlium.
VERS.29. — Non bibam. Non deleclabor cceremo- _ VERS.39. — Si possibileest. Hoc nOnpro timore,
niis hujus populi, in quibus sacra paschalis agniprse- " sed pro misericoTdia, ne Judsei, qui excusalionem
cipua sunt. Post passioncm non assuraam carnem, ignorantise non habent, non occidant; unde ait: iste,
donec assumam eam novam quce modo mortalis est. id est populi Judoeorumnou simpliciter calix : Si
Novumin regno Palrit. Dicens illud novum , hoc possibile est, ut sine interituludaeorum credantgen-
vetus , ostendit corpus : scilicel, de veieri Adairi tiles, passionera recuso. Sin autem illi excsecandi
quod immortalitate immutabitor. Vobiscum,per bdc sunt ut gentes intrent, fiat non mea, sed tua volun-
et suis immortalitas promittitur, eisi non eodem tas. Non stcut ego volo. (Aoc.) Transllgurat iu se
tempore. De hoc genimine,quia eadem corpora re- suos,qui nihil aliud vultquam Patcr, ul ibi: Esurivi
surrectura. Erit autera dies mece resurrectionis, et dedislis mihi manducare. Et quid me persequerisJ
cum in regno Dei, id est, immortatitatis gloria su- Docet aulem eos privalam voluntatem corrigere et
blimatus, de salute ejusdem populi spirituali gratia dirigere juxla divinam. (AMBR. ) Homineni quem
regenerati, novo vobiscom gaudio perfundar. verilate corporis demonstrabat, sequabat affectu, ut
YERS.30. — Et hgmno. Hoc est quod psalnrus diceret: Sed non sicut ego volo, sed sicut tu. Susce-
dicit *.Edent pauperes et sa(ura6uniur(Psa'.xxi),etc. pit voluntatem meara, suscepif trislitiara ineani.
Vel hyronum secundum Joannem Patri gratias agens rC Confidenler tristiiiam nomino qui crucem praedico.
cantabat, in quo pro se et discipulis el crediluris VERS.41. — Caro aulem. Nonde se utique hoc di-
precabatur. Exierunt in montem, etc Ut per sacra- cit, sed de his qui dixerunt se nunquam negaturos.
mentorum perceptionem et suam intercessienem ad VERS.42. — Iterum secundo. Secundo orat, id
altiora charismata quibus corde perungamur nos est, si non potest Ninive salvari aliter, nisi aruerit
consceadere doceat ; ubi laboris refectio , doloris
cucurbita, id est pOpulusJudseorum, qui prius fuit
sohlium.
— ejus tabernaculum, ut me occidat.
VEBS.31. Omnes vos scandalum pati. Prsedreit YERS.44. — Oranii 'eriio. Tribus vicibus oravit,
illis quid passuri sunt, ut post eum tum non des- ul et nos a
proeteritis peccatis veniam, et a pceniten-
perent, scd poenilentiaJiberentur. tibris malis tutelam, et a futuris periculis caulelam
VEBS.32. — Postquam. Sicut proedixit locum oremus, et ut omnem orationera ad Patrem el Fi-
passionis, sic prsedicit locum resurrectionis, ut sicut lium et Spiritum sanctum dirigamus. Item sicut est
sunt tristes ex passione, sic laetentur glorificati re- triria teritatio cupidilalis, ita et timoris. Est enim
surreclione vel visione. Prmcedam vos, etc U' Vt- concupiscentia carnis, concupiscentia oculorum et
firmitatem eorum sponsione reditus sui conspla- ambitio soeculi.Est et tiirior mortis, et timor utlii-
retur. 1 tatis, el timor doloris, contra quse omnia docet nos
U
VERS.33. — Etsi omnes. Non est mendaeium debere muniri oratione. Unde et propter trinam
uec temeritas, sed fides et ardens dilectio, intantum tenlationem passionis potest intelligi Dominus ter
ut imbeciUitatem suam et fidem verborum Dei non orasse.
coutueretur. VERS.47. — Cumgladiis et fustibus. Faclum con-
VEBS.36. — Et orem. Proxima morte apte orat gruit rautatce menti. Jam enim venit cum fuslibus
in vaile pinguedinis, quia per humilitatem et chari- qui quandiu cum pace fait tranquillius se egit.
tatis puiguedinem pro nobis subiit mortera. VERS.48. — Dedit eis signum. Pulabat signa quce
VERS.37. — Ccspit cohlristari. Non limore pas- viderat non livinitus, sed magicefacta : ct quem in
sionis, qui ad hoc venerat, sed pro scandalo apo- monte transformatum audierat, timebat ne lali niodo
stolorum et perdilione impiorum. (HIEB.)Cwpit cbn- nunc de manibus eorum laoeretur: et ideo dabat
tristari, ut veritatem assUnipti hominis proharet. signum. Quemcunqueosculatut. Habebat adhuc ali-
Vere contristalus est, sed non passio ejus animo> quid de verecundia discipuli, cum rion eum palara
dominatur : verum propassio est, unde ait: Ccepit ! tradidit lerseculionibus, sed per signum osculi.
PATROL.CXIV. "6 '
lil WALAFRIDI STRABl FULD. MON. OPP. PARS 1. — THEOLOGICA. 172
VEBS.49. — El osculatus est. Suscepit Dominus A cognilionis ejus abscondant. Sicut velum fuit super
osculum non quo simulare nds doceat, sed ne pro- faciem Moysi,quod usque hodie manet.
ditionem fugere videalur, undc : Cum his qui ode- VEBS.69. — Una ancilla. Cur prima ancilla pro-
runt pacem, eram paciftcus (Psal. cxix). dit cum viri raagis poterant cognoscere, nisi ut
!YERS;52. — Gladio- peribunt. Gladio illo quo iste sexus ostendatur in necem Domini peccasse : et
igneus vertitur anteparadisura, id dst, divinceviiidi- perpassionem rederaplus. Etideo, mulier prima re-
ctce, et gladio spiritus, id est, verbi Def. rurreclionis mysterium accepit: et mandala custo-
VEBS.55. —An putasquia, elc Quasi dical non divit, ut veterem praevaricationis abolcrel errorem.
indigeo auxilio aposlolorum duodecim qui possum Sicut per feminam hostis anliquus primum paren-
habere duodeeim legiones angelorum , in qttibus tem seduxit, ila per muherem ad magislrum negan-
sunt sepiuaginta duo raillia quibus omnium gentium dum quem Ghristum Filium Dei confessus fuerat,
'lingna pxprimilur. Inriuit autem non esse verendum, principem Eeclesiaecorapellit.
si conlra Jcsum omnes nationes insuigant, cum VERS.72v— iVonnovihominem. Quara noxia pra-
mullo fortiores ipse Jtabeat. exercitus angelorum. vormn colloquia, quae cogunt Petrum negare Chri-
Aliter: Hic numerus significat orane genus hominum slum, vel homiiiem senosse, quem confessus.est
cum Romano imperio contra Judseoscertalurum. Hi B inter discipulos Dei Filium.
sunt angeli JJei,. qui post resurreclionem anno qua- YERS.75. — Qui stabant. Joannes et Lucas unum
dragesimo secundo, cum Titp et Yespasiano perdi- dicunt cognatura Malchi. Sed vel est plurale pro sin-
derunt homicidas illos, et civitatem illorum succen- gulari. Vel unus erat qui eum viderat, et praecipue
derunt. dicebat, quero secuti.cceterisimiliter arguebant.
VEBS.55. — Exisiis cuai gladiis. Slullum est cuni VEBS. 74. — El continuo gallus canlavit. Post
gladiis et fustibus qucerere eura qui ultro se tradit, lerttam negalionem seqirilur galti cantus. Sacra-
et in noctc per proditorem investigare quasi latitan- menla rerum per statum temporum desigiiantur.
tem, qui quotidie in tcmplo docebat. Sed in tene- Media nocte negat, in galli caniu poeuitet, post re-
bris congregaroini, quia poteslas vestra in tenebris. surrectionem sub luce quem ler iiegaverat ter se,
VERS.57..—Ad Caipltam. Convenit noroen actioni. amare professus est: quia quod in lenebris oblivio-
Caiphas., id est, investigator vel sagax ad implen- nis erravit, speratcejam lucis rememoralione corre-
dam, sciHcet doli sui nequilia.ni. Vel 'vomens ore, xit: et ejusdem veroe lucis p.raesentiaplcne quidquid
quia impudens. ad proferendum mendacium ct ad mutaverat, erexit.
petendum homicidiura. - •.YEBS.75. — Recotdatus est. In alio Eyangelio di-
YERS.58. — A longe. Merito a Jonge, qui in.pro- citur,- Respexit Dominus Pettum (Luc. xxn), ei in-
ximo fuerat negaturus, significat Ecclesiam imitatu- tuitu provocavit ad lacrymas, quasi in mentem ei
ram passionem Christi longe differenter, quia Ec- reducens quoties negaverat, el quoil ei prsedixerat,
clesia palitur pro se, s^edChristus pro Ecctesia- nec potuit in tenebiis permanere, quem lux mundi
VERS.64. — Tu dixisti. Marcus: Ego sum : quod respexit. Et egressus. Ab impiornm consilio seclu-
idem est: Et est similis contra Pilatum et Caipham sus culpam lavat, quod non intus. Ob hoc hcesitarc
responsio, Uta propria sententia condempentur. Fi- pecmissus est ut in Ecclesise principe remedium pce-
lium hominis. Me in forma quam judicatis exalla- nitenliae conderetur, et nemo auderet de sua virtute
tum et habentem nomen quod est super omne no- confidere.
nien. CAPUT XXVII.
YERS.65. — Scidil vestimenta. Furor qui fecit de VERS.1. — Mane avtem. Matthseus et Marcus
solip surgere, facit et yestem scindere. Magnomy- contexerunt narrationem de his quse curti Domino
sterio : cum vestis Domini nec a mililibus scindi por acta sunt usque ad mane, sed postea redeunt usque
tuit. Significat enim sacerdotium eorura pro scele- ad negationem Pelri narrandam : qua terminata re-
ribus pontificatura esse penitus solvendum : sed so- B;deunt iterum ad mane, ut inde cselera coniexereiit.
liditas Ecclesiae (quse vestis Dei dicitur) usquc in VEBS.4. Peccavi tradens,' etc Quasi in potestate
'finem saeculiindirupta manebit; Mos est Judaeorum' sua esset mutare persecutorum sententiam: licet
lcura aliquid blasphemiae audiunt, scindunt vesti- autera mutaverit voluntatem, tamen primae volunta-
menla. tisexitum non mutavit. Quid ad nos. Quid ad nos
Qupd Paulus, et Barnabas fecerunl in Licaonia, pertinett de hoc ? tu videris, tu scias quid fecisti. Vel
eum diptl smit Jupiter et Apollo. quid videri&pertinere ad nos. Quid ad nos perti-
YEBS.67. — TJMIC exspuetunt, Sicul tunc conspu- nct pretiuui acceptum : tu istud probaveras, tu inde
tus est salivis infidelium, ila nunc opprobriis exho- fac quod vis. Qui ad mortem peccant, tanlain ha-
noralur falsorum fidelium, et cplaphis, id es.t, blas- bent ignorantiam et coecilalem,ut nec turbentur in
phsmiis eprumdem cseditur. sceleribus suis, nec pcenitentioedoipre crucientur,
VERS. 68. — Ptqpheiiia. Dicunt contumeliam eit VERS.5. — Et projectis. Sicut poenitenlia ejus
qui se prophetam h|beri yoluit a populis. Velave- fuil infructuosa, sicet haecoblatio in templo est ex-
runt enim faciem ejus secunduro Marcum, non.ut eo-. secrabilis, Et abiens. (RIER.) Nihil profuit Judae
min scelera nt>nvideat, sed ut a seipsis gratiami egisse pcenitentiam, per quain scelus corrigere non
173 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG.MATTH. 174
potuit. Sed quando fraler sic peccal in fratrcm, ut A i derent, el prodilorem Hberarent, qucesua petitio ho-
emcndare valeat quod peccavit, potest ei dimitti. die eliam hseret cis, amissa genle et loco et liber-
Sin autem permanent opera, frustra vocc assumitur tate : quia datorem liberlalis perdere voluerunt.
pcenitentia. Hoc cst quod de eo dicitur : Et oralio VERS.22. — Quid igitur faciam de Jesu. Multas
ejus fiat in peccalum (Psal. cvm) : ut non solum quaerebat occasiones, ut eum cum benevolenlia po-
emendare nequiverit proditionis nefas, sed proprii puli liberaret. Prirao, latronem justo conferens.
homicidiiscelus addidcrit, unde scelestior. Deinde : Quid ergOfaciam de Jesu, qui dicitur Chri-
VERS.6. — Non licet eos. Vere colentes culicem slus ? Et cum dicerent : crucifigatur, non statim
et camelura gluticntes : si enim ideo non mittunt pe- acquievit, sed juxta sttggeslionemuxoris ait: Quirf
cuniam in corbonara, id est, in gazophylacium, id enim mali fecit? Quo dicto Pilatus absolvit Chrislura.
est, inter dona Dei, quia pretium sanguinis est, cur VERS.24. — Lavit manus. Gentilem populum ab
ergo ipse sanguis effunditur? Et quid prsemii eis, si impielate Judaeorum alienum designans, qui clama-
indeager emitur in sepulluram pauperum? verunt: Cruqifige,ctucifige eum.
VERS.9. — Per Jeremiqm. (HIER.) Hoc non in VERS.25. — Sanguis ejus. Perseverat usque ho-
Jeremia, sed in Zacharia legiiur : taraen atiis ver- die imprecalro, et sanguis Chrisli non aufcrtur
bis. Legi nuper Jeremise apocrypbum, in quo hsec B 1 ab eis. ,
verba scripta reperi. Sed tamen magis mihi videtur VERS.26. — Tunc dimisit illis Barabbam. Barab-
hoc suraplum de Zacharia more aposlolorum, qui bas latro seditiosus et homicidiorum auctor, dirais-
verborum ordine prselermisso, sensus tarnum de sus est populo Judseorum. (Isio.) Diabolus qui jam
Veteri Teslamento proferunt. olim ob superbiam a patria lucis expulsus, et in te-
A filiis Israel, ctc A quibus. minus oportuerat, nebrarum carcerem fuerat missus. Et ideo Jtidaeipa-
qui magnificare debuerant. cem habere non possunt, quia seditionum priticipem
VERS.11. — Tu es rex Judmotum. Sccundnm eligcre maluerunl. Vel Barabbas lypum gerebat
Lucaraduo objecerant, scilicet quod prohibebal dari Anlichristi.
censum Caesari,et quod diceret se regem. De regno Jesum veroflagehatum. Ideo credendus est Pilatus
ergo PUatus, quia nescit, interrogat. De tributis: Jesum ftagellasseet militibus ad illudendura dedisse,
quia audierat eum rcspondisse : Reddite qum sunt ut saliati pcems ejus et opprobriis, Judoeiejus mor-
Cwsaris Cwsari (Zac. n) : quasi aperlum menda- tem ultra non silirent. Jesum vero. Serviens Roma-
cium invidorum negligit. Unde Marcus: Et non nis tegibus, quaecrucifigendos prius jubent flagel-
erant convenientiatestimoniaeorum (Marc. xxiv).In lari.
hoc quod Pilatus nihil aliud criminis interrogat, ** ' YERS.28.— Cliiamydem coccincam. (HIER.) Iu
nisi an sit rex Judoeorum: arguunlur impietalis Ju- chlamyde coccinea opera gentiura cruenta sustentat.
dseir qui nec falso invenire potuerunt quod objice- In corona spinea, maledictum solvit anljquum. In
rent Salvatori. calamo, venenata occidit animalia. Vel calamura le-
VERS.16. — Qui dicebatut Batabbas. Barabbas in net in manu, ut sacrilegium scriberet Judseorura. In
Evangelio secundum Hebrseosfilius palris vel-ma- suis veslibus non illuditur, sed in his quoepropter
aister eorum inlerpretatur. Ipse cst Antichristus, peccata noslra portavit. Cura crucifigerctur suum
quem illi Ghristo prccferunt, quibus dicitur: Vos ex recepit ornaraenium statim : quia eleraenta lurban-
patre diabolo esiis (Joan. vni). Pilatus qui os mal- tur, et Creaiori testimoniuro dat creatura.
leatoris inlerpretatur, diabolum significat, qui est VERS.52. — Cgrena'um. Ecpe non Hebrseus, sed
malleus universoeterroe,per qnem.Dominusvasa sua alienigena opprobrio Christi subditur, ut plenitudo
permittit probari: et ad ultimum conlerit, quando sacramentorura transire a circumcisione ad prapu-
in extrema damnatione confringel. ' tium oslendalur.
VEBS.17. —rQuem vuttis. Populo volens satisfa- VERS.33. —Golgolha. Syrum esl, et interpreta-
cere dat optionera quamvis non dubitet Christum lur Calvarim, non ob calvilium Adsequera mentiun-
eligendum sciens pcr invidiamtraditum. Qui dicitur " tur ibi sepultum, sed ob decollationemdamnatorum.
Christus. ldem quod Marcus ait: regem Judxorum, Adamjuxta Hebron in libro Jesu legitur sepulttts.
quorum rex Christus vocabatur. * VERS.34. — Cum /e/Zemistum. Alius evangelisla
VERS.19. — Pro tribunali. Tribunal sedes judi- dicit. mirrhalum, id est, amarissitnum. Et poluit
cura, ut soliura regum, cathedra doctorum. Uxor utraque esse commistiofelliset myrrhae. Ei cum gu-
ejus. Uxor viri gentilis hoc in visione intelligit, slasset noluil. Hoc Marcus tacet: noluit bibere. Hoc
quod Judoei vigilanlcs intelligere noluerunt. Nihil est quod Marcus ait: non accepit, scilicet ut biberet.
tibi. Nunc demum diaboltislntelligens per Chrislum VERS.55.—Diviserunt. Hoc Joannes distinctius :
se spolia amissururn, sicut primum per raulierem vestimenla in qtialuor partes ut Ecclesia in qirattror
morteni intulit; ita modo per mulierero vult Chri- partibus mundi signelur. Tunica sorlila significat
sltim de manibusJudceoriimHberarc, ne per mortem omnium partium unitalem vinculo cbaritati», quae
ejus mortis amittat imperium. sorte, id est, gratia Dei provenit, non bumano arbi-
VERS.21. — Barabbam , etc Filium diaboli elege- trio.
rnntproFilio Dei, utSalvatorem ctim sua salute per- VERS.57. — Causam. Pro nun eum JudseiPilalo
75 WALAFRIDISTRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 170
tradiderunl. Rex per crucem non perdidit, sed con A VERS.51. — Et eccevelum templi. Ut arca testa-
firmavil imperium, velint nolint Judoei. meuti et omnia sacramenta legis quae tegebanlur
VEKS.38. — Unusa dextris. Unus a dextris pei appareant.et ad gentes transeant. Josephus ait vh>
quem mortificatio significatur carnis pro coelest tutes angelicas praesidesquondam templi lum pari-
gloria: unusa sintstris, per quem iterurn signifi- ter conclamasse : transeamus de his sedibus. Velum
catur raortificatio carnis pro aliqua mundi causa.. quod dicebatur exterius : quia nunc ex parte vide-
VERS.39. — Blasphemabant. Prcedielum erat it mus ; cumautem veneriiquod perfectum est, tunc
tibroSapientice (Cap. n): Morte turpissima condem- velum interius dirumpetur. Terra mota est. Omnia
hemus eum. Erit enim respeclusin-sermonibusillius. elementa suum Dominum crucifixum demonstrant.
Si enim vere FUius Dei est, suscipiet itlum et libera- Terra movetur, Dominum suum pendentem ferre
bit iltumde manu contrariorum. Quia ergo crucifige non sustinens. Petrm. Id est corda gentilium, vel
batur, et non liberabatur, credebarit illura non essf vaticinia prophetarum, qui petrse dicuntur a petra
Dei Filium : propterea pendenti in ligno insultant, Christo, ut quidquid in eis duro legis velamine«lau-
et caput agitant: sum erat, scissum patcret gentibus.
VEBS.40. — Si Filius Dei es. Si inSultantibusce- VERS.52.—Et monumenta.Et tamen cura monu-
dens descenderet de cruce, virtutem patientiae non B menta aperta sunt, non ante surrexerunt, quam Do-
demonstraret. minus resurgeret, ut esset primogenilus ex multis
VEBS.42. — Et credemusei. Fraudulenta promis- fratribus. Corpora sanctorum. Hi credendi snnt cum
sto: majus facit surgens de sepulcro, et non credi- Dominoasccndentesirailiter ascendissecum corpore.
tis: si ergd de cruce descenderet, non crederetis. VERS.53. — In sanctam civitatem.Jerusaleu quce
Sed hoc dcemonesimmiserunt; statim enim sense- sancta dicitur propter templum, et Sancta saricto-
runt virlutem crucis, et suas vires fractas et hoc ram, quod nulla alia.
agunt ut de cruce descendat. Sed sciens hoc Domi- VERS.54. — Centurioautem. Hi in scandalo crucis
nus, permanet ut diabolumdestrual. confitentur Deum.Arius in Ecclesia prcedicat creatu-
-VERS.44. — Idipsum autemet lattones. Prius uter- ram, quem cceci Judaeinec tot miraculis credunt. In
qoe blasphemavit, deinde vlsis signis unus credidit, centurione fides Ecclesicedesignatur, quae velo coe-
Ita uterque populus Deum prius blasphemavit: sed lestium mysteriorum per mortem Domini reserato,
atler signis territus poenituit,et nunc Judceosarguit. Jesum Filinm Dei tacenle Synagogaconfirmat.
VERS.45. — A sexta aulem hora. Nota, sole a VERS.55. — Mulieres multm.Matthoeuset Lucas
centro mundi recessuro crucifigitur Dominus, quia dicunt Mariam Magdalenam a. longe stetisse. Joan-
propter peccata moritur, et Adarii post-meridiem C nes vero juxta crucem, quia tanto intervaUoaberat,
cura peccasset vocem Doraini audivit. Et ordo est ul juxta diceretur : quia praesto erat in conspectu
rationis, ut quo tempore praevaricanti Adseclaiisit, ejus, et longe comparalione turbce propioris. Pos-
eb tempore poenitenli latroni januam reseret para- sumus etiam dicere quod illcequccerant cum matre
disi. Quod Marcus ait hora tertia crucifixisseDomi- Domini postquam eam commendavit discipulo, abire
num, ideo est, ut Judaeos qui se excusant, magis coeperintjam, ut a densitate turbce eruerent se et
crucifixisse osfendat Iimruis, quam raitites quorum caetera quce facla sunt longius intuerentur. Mini-
manibus factum est: qui bora terlia ut crucifige- strantesei.ConsuetudinisHebraicceerat, utmulieres
retur inclamaverimt. Quande enira crucifixus est, de substantia sua praeceptoribnssuis ministrarent:
bera erat quasi sexta, idest non adhucptene sexta. quod Dominusaccepit, ut exemplum daret apostolis.
VERS.46. — Etcirca horam nonam. Cuminclinala VERS.56. — Jacobi. Jacobus Alphaei minor dici-
est dies ad vesperam et tepefactus est sol a fervore, tur ad differentiamJacobi, qui inter primos aposto-
passionem consummat, ostendens se mori propter los vocatus est et electus a Domino.
peccata nostra quibus a divina luce et dileclione in VEKS.57. — Homo dives. Quia ad praesidem nisi
hanc noctera cecidimus. Mane surrexit Dominus, dives accedere non poterat, non quod divitias com-
docens resuscitatos in anima se esse producturum in y mendet evangelista. Dictus est et decurio, quia fuit
lucem ceternccfelicitatis. Eii, Eti, lamma. Quorum de ordinecuriseet officiumcurse-ministraoat,per hoc
suscipit naturam, eorumdem plprat miseriam. In potuit habere facultatera, per hoc qued discipulus,
quo ostendit quantum ipsi flere debent qui peccant. hoc ministerio dignns fuit. DiscipuiuseratJesu. Hie
Ne mireris verborum humilitatem et querimonias aecettU ad PUatum. Elsi occultus, vilans prius ini-
derelieii, cum formam servi sciens scandalum cru- micitias Judaeorum, in hoc extremo officio nihil
cis vidaas. curat de illis.
VERS.47, — Quidam auiem. Non omnes, forsitan VERS.59. —ln syndone munda. Mystice. Sindone
Romani, Hebraei sermonis ignorantes proprielalem, munda Jesum involvit, qui pura mente eum suscepit.
VelaliquiJudaei Christura minorem EUa reputantes, Hincetiam mosEcclesisehabet, ut sacrificiumaltaris
ut ejus auxUium deprecetur. non serico, non panno tinclo, sed puro lineo cele-
VERS.49*— Sine.videamus. Quia vooem Domini bretur.
male inteUigebant, frustra Etiae exspecubant ad- VERS.60. — In monumentosuo novo. Quia tti iu
ventuni. monumento, ubialius positusesset, poneretur, ahus
177 v GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MATTH. 178
ibrtasse resurrexisse fingeretur. In petra, ne si ex A rexisse Filium Dei, audit merilo : Noti me tangere,
mullis lapidibus aedificatum esset, suffossis tumuli nondum enim ascendi ad Patrem meum (Joan. xx).
fundamentis abtatus furto diceretur. VERS.10. — Nuntiate. Ul niulier mortifera ser-
VERS.61. — Erant autem ibi. Aliis notis. Jesu ad pentis verba narravit, ita modo verba vivificaloris,
sua redeuntibus, solae mulieres quae arctius ama- ut a qua tunc mors, modo ab ea vila. Fratribusmeis.
bant, obsequiura funeris inspiciebant, exspectantes Ante etiam servos vocavit, modo fratres, ut post
quod promiserat Jesus : et ideo primse resurrectio- resurrectionem eamdem humanitatem resumpsisse,
neui vident. et illos idem sperare doceat.
VERS.63. — Post tres. A parte totum, sexti diei YERS.12. — Pecuniam copiosam. (HIER.)Qui re-
quo crucifixus est cum sua nocte pro nno die. Sab- bus Ecclesice abutuntur in aliis rebus quibus suam
batum inlegre. Tertius dies a parle prima, id est, no- expleant volunlatem, similes sunt scribarum et Pha-
cte totius cum suo diurno, et sic est triduum. risaeorum et sacerdolum redimenlium mendacium
VERS.66. — Munierunt sepulcrum. Diligentia eo- et sanguinem Salvatoris.
rum nostrse profuit fidei. Nam quanto amplius ser- YEBS.13. — Furati sunt eum nobis dormientibu*.
vabatur, tantomagis virtusresurrectionis osieridilur. (AJJG.)Si dormierunt, quomodo viderunt ? Si npn
B vidernnt, quomodo testes esse potuerunt? Avarilia
CAPUT XXVHI.
quoecaptivavit discipulum comitem Domini, decepit
VEBS.1. — Vespere-,etc (HIEB.) Quod diversa et mUites custodes sepulcri: et sic Judceos seduxit,
teropora istarum mulierum, etc, usque ad adire non unde subdit : Et divulgalum est.
potuerunt, mane adeunt. Maria Magdatene, et altera VEBS.16. —Abierunt. A Jerusalem in>GaKlaeam.
Maria. Duse unius nominis et devotioius mulieres, Jn montem : quia corpus de conimuni lerra susce-
duas significant plebes pari devolione Chrisli pas- ptum super omnia terrena erat elevatum. Etmonet
sionem et resurrectionem araplectentes. nos, ut si eum videre volumus, ad superna de infi-
VERS.2. — terrm motus. Sicut in passione et in mis elevemur. Prsecessit Christus primitue dormienr
resurrectione fit motus terrae : significat aulem lium, sequunlur alii in suo ordine, et videntes eura
corda terrenorum per fidem passionis et resurrectio- adorant.id est, sine fine laudant.
nis ad poenitentiain movenda. Revotvit tapidem. VERS.17; — Quidam.autem dubitaverunt, utLu-
Clauso potuit exire seputcro, qui clauso natus est cas ait: existiinantes se spiritum videre, quem mo-
virginis utero. Revolutio lapidis significat reseratio- riendo tradidit.
nem sacramentorum Chrisli., quse veto litterse tege- VEBS.18. — Et accedens.Et idea pius magister et
bantur : quo ablato, resurrectio, niortis abolitio, vita C illos.ad fidem coiiforial, et dubios ad fidera vocat
aeterna ccepit toto orbe praedicari. intimans ad quantam pervenerit gloriam. Data est.
VEBS.3. — Sicut fulgut. In candore vestis signi- Hocnon decoaeternaPatris divinitate, sed de assum-
ficabat blandum justis, in terrore fulguris, significat pla dicit huroanitate, in qua minor angelis, in qua
terribilem fulurum reprobis. eliam gloria el honore coronatus est et omnibus su-
VEBS.5. — Notite limete. Quce vestros concive6 perposilus.
videtis. Uli timeant qui ad eorom societatem non VERS.19. — Euntes. Qui jara in lucem yenit,
pertinent. quod haclenus quibusdam de causis dubium homi-
VERS.7— Etcito emtes. Nec concessum est no- nibus fuerat. Docete. Congruus ordo. Primo enim
bis hoc gaudium occulto cordis tenere, sed similiter docendus est auditor. Deinde fidei sacramentis im-
araantibus pandere. buendus, tunc ad servanda mandata instruendus.
VERS.8 CUH» timoreet gaudio. Duptex est affe- Quia nisi prius anima fidem recipiat, noo. est dandus
ctus in eis, timoris et gaudii. Alter de magnitudine baplismus, nec valet mundari, si post non insistat
miraculi, alter ex desiderio resurgentis, et uterque bonis operibus.
gradum femineum concitabat. VERS.20. — Et ecce ego vobiscumsum. Quaeau-
YEBS.9. —- Et eece Jesus, etc Sic omnibus iter tein merces piae conversationis, quodve pignus fii—
virtntum inchoantibus adjuvando occurrit Christus. turae bealitudinis eliam in prsesenti sit fidelibus,
Et tenuerunt. Superius dictum est ctauso exisse mo- subdit: Efce ego vobiscumsum, etc. Quod apostolis
numento, ut iramortale corptts intelligeres : hic per successiones universali Ecclesisepromittit. Nota
tenentur pedes, ul veram carnem comprobes. Et qnod usque in finem sseculinon sunt desituri qui di-
quia tantara visionem tremebant, primum pelliiur vina mansione sunt digni.
timor : Nolite timere, ut mente placida possint au- (Acc) Prima sabbati dilticulo., etc, usque ad di-
dire qucc dicunlur. Istce tenent pedes quce adorant cenle eis angelo : Sic veniet quemadmodum vidistit
resuscitatum : sed illa quce nesciebat adhuc resur- eum euntem in ceslum(Act. i).
173 WALAFRIDI STRABl FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 130

EVANGELIUM SECUHDUM MARCUM

PROLOGUSB. HIERONYMI. A via euntes, proximos diligamus ut nos, et nos, etc,


(Vide Opeta eju$.) usquead ul non separetur os ab opere, necopusab ore.
Semiloe post -viam-,qnia mandata moralia post
CAPUT PRIMUM. secuudiim Marcuin vel Matthoeumex-
poenitefitiam
VEBS.1. — Initium Evangelii. (ISID.)Evangelium, planantur. Paratur via per fidem et baplismiim et
bona annuntiatio, quod proprie ad regnum Dei et pcenitentiara.
remissionem peccatorum pertinet. Unde : Pmitiiei ' Rectoesemitoeperaustera indicia vesiis, zonoe,cibi,
rhini et eredite Evangelio : et appropiriquavilregnum poius, vocis humillirase.
cmtomm: VEBS.4.— Joannes. (ISID.)Gratia Dei. A gralia
(HIEB.)Quatuor Evangelia uritim simt, et unum Dei ihcipit, unde sequilur : elc Per
qhaluor. Itaque et Marci liber dicitur Evangelium, et baptismuin peccata dimittunlur;Baptizans, uride : Quod gratis
similiter aliorum : quiaurtumoronia.et omnia unura.
accepistis,gratis date (Malth, x). Et Aposlolus: Gra-
Jesu Chrisli. (HIER.)Jesus Hebraice, Soter Groe- tia salvati estis
(Ephes. n). .
ce, Salvatpr Latine, Ghristus Grcece, Messias He- Baptizqns. (HIEB.)Baptisinum posnitentioededit,
braice, unclus Latine, id est, rex sacerdos : dicilur baptismum in remissionem peccalorum.proedicavit,
de genere David regis, et Levitico. " taraen non dedit."Sicut proedicatione, etc,
usgue ad
Fitii Dei. (BBJOA.) Matthaeusdicit: filii David filii nunc amicum sponsi inducitur sponsa, ut Re-
per
Abraham (Malth. i). MarCusdicit: filii Dei, ut pau- becca
IsaaC.per puerum pallio albo velata.
tatim a mihoribtts ad majora, etc, usgue ad Joan-
nes ab ceiernitate Verbi Dei inchoat, in resurrectione VERS.5. — In Jordane(\t>.) Jordanis atiena de-
Domini consummat. scensio, ubi peccata absolvuntur. Arca enim, etc,
YEBS.2. — Sicut scriptum est. Marcus propheta- usgae ad corpus Chrisii, non mundalis non proficit,
rum testimonia prccmitlii qtribus hcecvetera et non sed.in .deterius mutat.
riova, sed a prdphetis proesciia et proedicta asserit, Confitentes, elc (ID.) Confessio et pulcltritudo in
in quo et Judaeosqui legefti et prophetas suscepe- conspecluejus (Psal. cxv), id est sponsi, Unde de-
rant ad Evangelium invitat : et gentiles qui Evange- silit spoirsa de camelp, cum se bumiliat Ecclesia
Iium tenebant ad venerationem legis et propheta- Christo, qui frguratur per Isaac, in cujus nalrvitate
rumiprovocat, ne quis juxta hccreticos alterum sirie risum fecit Deus Sarse. Sicut ad Mariam dicitur,
alterd suscipiat. quae est princeps cum Deo : Benedicta lu in mulie-
Ecce mitto. (BEDA.) ribus (Luc. i).
Angehis dicilur Joannes non
societate naturee, ut irientittir Origenes, sed officiidi- <
C (BEDA.)Coiifitentes peccata sua baptizanlur. De-
gnitale : sicut et'sacerdoles, de quibus dicilur : La- bent enira melioris viiae novitalem promiltere, qui
bia sacerdotis cuslodiunt scientiam, el legemexquirunt baptismum, etc, usguead et sicmundatos Chrislia-
ex ore ejus, quia angetus Domini exercituum est nam religidnem promillentcs in Ecctesice menibia
(Mal.n). coramuta.
Nota hoc testimonium : Ecce mitto VERS. 6 . — El erat Joames, etc (HIEB.)Vestis
(1D.) quod ego
angelum, etc, Malacbioeest, utrumque tamen dicit prophelae et cibus el potus, totam austeram vitam
lsaiae esse, quia.etc, usque ad omnes prophelsa praedicanlium significaut, et gentes, elc, usgue ad
uno gpiritta locuti sunt quasi uno ore. quia omnia a gratia Evangelii, in qua non est di-
VERSV3.— Clamahiis. (\SID.) Ad Judaeos sur- stinctio Judaei et Graeci.
dos propler peccata longe posilos, indigriationis! (BEDA.)Vesittus pilis cameli. Quia peccata non
clamOre dignos. In deserto. In deserlo fil vox et'; fovit, sed aspere increpavit, dicens : Genimina vipe-
elamdr : quia deserta doirius Judaea vacans scopata rarum,etc.Zona pellicea,etc,usgue ad inmelleenim
slriespiritu Dei, prophela, rege, sacerdote. Uride, dulcedo, in locusta alacer volalus, sed cilo deciduus.
Jesus ef Joannes quaerunt quod in deserto amissumi VEBS.7. — Fortior me. (HIER.)Quis fortior Cst
est. Uhi vicit diaboliis, ibi vincitur : ubi cecidit ho-• -^ gratia qua abluuntur peccala? Ille qui, etc, usgne
mo, ibi resurgit. ad et usque ad centum qriadraginta quatuor miltia
Parate. (ISID.) Poenitentiam agite et praedicate. pervenit.
Unde Parasceve ante sabbatum, etc, usque ad utt Solvete cortigiam. (BEDA.)Modusfuit apud vele-
possideamus quieti terram desiderabilem. res, ut si quis eam quae sibi competeret, accipere
Fiam Domini. (HIER.)Via Domini qua ad homi- uxorem notlet, illfe,etc, usgne ad Redemptoris ve-
nes ingredilur, pcenitentiaest.per quam ad nos Deus> sligia nudare non valeo, quia sponsi nomen mihi non
descendit, et nos ad illum ascendimus. Unde angelii usurpo.
ascendentes descendentesque memorantur super Fi- (HIER.)Corrigia calcamentorum, id est myste-
lium horainis. rium Incarnationis Dei. Calx enim, elc, usgue ad
J?ec'as facite semitas. (ISID.)Prcecipit, ut regiai snonsa in patriarchis, amica in propheiis, proxima
181 GLOSSA ORDINARIA.'-- EVANG. MARCI. 182
iu Maria ef Joscph, dilecta in Joanrie Baptista, co- A mulatur, Qualer vero decem quadraginta faciunl.
lumba in Chrislo et aposlolis. Ubique et semper adest adversarius, qui iter.no-
\TEBS.8. — Ego baptizavi vos aqna. ( BEDA. ) strum impedire non cessat.
Nondum Joannes dicit Deum aut Dei Fiiium csse Eratque cum bestiis. Nos quoque si in eremo san-
aperte, quia rudes erant auditores : sed paulalim ctoe conversationis bestiales hominum mores impol-
per humanitatem glorificatam ad fidem divinilalis lula menle toleramus, mysterium angelorum mere-
ducit, dicens : Ille vero baptizabit vos Spiritu sancio. mur, a quibus corpore absoluti in coelum transfe-
Sed postea cum capaciores jam videret, Dei Filium rainur
jam aperle prsedicat dicens : Teslimoniumperhibuit, VERS.14. — Postquam autem. (ISID.) Accepimus
quia hic est Dei.Filius (Joan. m). graliam pro gratia, carnalia decollantur, spiritualia
(ISID.)Ecjobaptizo vos aqua, ille, etc Dei fluvius vivificantur. Cessante umbra, adesl veritas. Joannes
semper plenus, semper sequalis, de quo : Fluminis in carcere, iex in Judaea, Jesus in Galilcea,salus in
impetus tmlificat civitatem Dei (Psal. XLV). Mullum genlibus.
distat, etc, usgue ad unctio Christi de amaritu- Prmdicans, etc (HIER.)Beati pauperes spititu ,
dine passionis pervenit ad gloriam resurrectionis; quoniam tpsi possidebunt (Matlh. V), etc Regno ter-
unde Apostolus: Roc sentilein vobis, quod et in Chri- B reno succedit paupertas, paupertali Christianorum
sto Jesu, elc, usque : Propter quod et Deus itlum regnum sempiternum; unde : Regnum meum non
exallavit (Phil. n). est de hoc mundo (Joan. xvm): omnis enim honor
YERS.9. — El baptizatus est in Jordane. Tribus terrenus, spuma, fumus, sotnnus.
cansis : Ut jusiitiara et liumilitatera impleret; ut VERS.15.— Pmnitemini. (HIER.) Amaritudinem
baptismum Joannis comprobaret; ul Jordanis aquas radicis dulcedo pomi compensat : pericula maris
sanctificans per descensionera columbse Spiritum spes portus delectat, dolorem medicince spes salu-
sanclura in baptismo adesse monstraret. tis niiligat. Qui desiderat nucleum, nucem frangat:
(HIER.)Marcus : Sicut cervus desiderans ad fon- pcenitenliam agat, qui vult seterno adhserere bono.
tes aquarum saltus dat, cutmina pratorum CarPU. Prceconia Christi narrare possutit, qui ad palmam
palraas in verlice porlat, velut apis mellifluaflores indulgentiaepervenire meruerunt, Unde post pceni-
agri (cui odor veri lsaac siroilatur) suromalim gu- lentiam prcedicatores eligunlur.
stat. Unde a Nazarelh Galilceoevenientem Jesum ad VERS.16. — Vidit Simonem. (HIEB.)Simon, obe-
baplismura, etc, usgwe ad : Vincenli dabo edere de diens; Androeas,virilis; Jacohus, supplantator; Joan-
ligno vitm, quod est in paradiso Dei mei (Apoc. n). nes, graiia. His nominibus, etc, usque ad per pru-
YERS.10. — Vidit aperlos cwlos, etc (BED.V.) My- C dentiam obedimus, perjustitiam virililer agimusl
sterium Trinitalis in baptismo demonsiralur : Filius per tcmpcranliam serpentes calcamus, per fortitudli-
feaplizatur, Spiritus est in columba, Paler in voce nem Dei gratiam meremur.
sonat. Aperiuntur cceli, etc., usgue ad apiid nos (In.) Quem non inebriat eloquenlia saepularis?
manebit et in nobis erit juxta mensuram fidei Spiri- Difficile homines polentes, et nobiles, et divites,
tus. De Christo autem dicitur : Plenum gratim et et mulio his difficiliuseloquentes credunl Deo. Ob-
verilatis (Joan. i). csecalur mens eorum diviliis et opibus alque luxu-
ManeiUetnin ipso. Manel in eo Spiritus, non ex quo ria, et circumdati vitiis nonpossunl videre virtutes,
baptizatus, sed ex quo conceptus. Quod aulem in ba- sirnplicitalemque Scripturse sancloe, non ex ma-
ptismc des<*endit,significatnobisgraliam spiritualem jeslate sensuum, sed ex verborum judicant uti-
in baplismo dari, quibus in remissionem peccato- litate.
rum ex aqua et Spirilu regeneratis solel amplior (ID.) Yocantur qualuor piscalores, Simon, An-
Spirilus gralia per irapositionera manus episcopi drseas, Jacobus et Joannes : relictis omnibus se-
coelitus dari. quuntur. Hac quadriga vehimur ad cethcra, ctc,
YERS.11. —Tu es Filius meus ditectus. (BEDA.) usgue ad pelUbus Salomonis tegimur, quibus sponsa
Non quod nesciebat docetur, sed nobis quod cre- se gloriatur formosam.
dere debeamus ostcnditur, ipsum scilicet, etc.usgue (BEDA.)Quaeritur quomodo primum Pelrum et
ad bene autem in specie columbae descendit Spiri- Andream et post pusiUum Jacobum et Joannem yo-
tus, quaesimplex animal et sine felle : quia siuipli- caverit, sicut narrat, elc, usgue ad lunc enira non
ces quaerit, nec habital in mentibtis impuris. subductis ad terram navibus tanquam cura rc-
VEBS.12.—Spiritus.(iD.)Nedubium quisspiritus, deundi, sed tanquam vocantcra et jubentem secuti
Lucas consulte prcemillil : Jesus plenus Spirilu san- sunt.
clo regressus est a Jordane; deinde inliilit: et age- Et mgrediunlut. (HIEB.) Marcus dicta Evangelii
batur a Spiritu in desertum, ne putetur immundus in semelipso disponens, ordinem historioe non se-
spiritus quidquain conlra eura potuisse. cutus, mysteriorura ordinem servat, unde in sab-
VERS.13. — Quadraginta diebus. (ID.)Totum lem- batis primara virtutem narrat dicens : Et ingrediun-
pus significat,quo membra ejus diabolus tentat.Qua.- lur, etc
dripartitus enim miuidus per observantiam decem Capharnaum. (ID.) Capharnaum villa consolatio-
praeceptoruui conlra diabolum certando Dominofa- nis, sabbaturo requies. Homo in spiriiu immundo,
183 WALAFRIDI STRABt FTJLD. MON. OPP. PAm I- - THEOLOGICA. 184
genus humanum, in quo immunditia, etc., usgue A membra quce servierant immuodiliae, serviant justi-
ad Pharao dimissus ab Israel, persequimur eum, tioe.
diabolus contemptus surglt in scandata. VEBS.32. — Vespere autem. (ID.) Occasus soli?
(BEDA.)Quod sabbato maxime curat et docet, mors Christi. Afferebantad eum omnet male haben-
ostendit se non sub Iege esse, sed supra: et docet iet. Piures enim per apostolos post mortem suam
nos verurii sabbatum, ut saluti scilicet animarum sanavit, quam cum in carne vivens Judaeis prcedi-
studentes, ab Omni opere servili, id est, ab pmnibus cavit.
illicitis abstineamus. * VEBS.33. — Ad januam. (HIER.) Janua regni
YEBS.22. — Erat enim, etc (BEDA.)Scriboedi- moraliler pcenitenlia est cum fide, quaeoperatur sa-
cebant quce scripta erant in Moyseet prophejis; Je- Ititem variis languoribus. Varia enim sunt vitia, qui-
sus, ut Deus et Dominus, ipsius Moysi libere qiue bus languescit civitas mundi.
deerant legi addebat vel commutabat; unde in Mat- VEBS.34. — Quoniam sciebant eum. (BEDA.)LU-
thseo : Audistis quia dicium est antiquis, etc. Ego cas dicit apertius : Exibant dwmoniaa muliis, etc,
autem dico vobis. quia sciebanteum esse Chrislum. Daemoniaergo Chri-
esse sciunt et Filium Dei, etc, usque ad uude
VEBS.24. — Qnid nobis, elc (b.) Non est hic vo- B slum
luntatis confessio, sed necessitalis exlorsio : sicut Paulus : Nemo principum hujns smculi cognovit, Si
enim cognpvissent,nunquam Dominum glorim cruci-
,servus fugitivus visunr dominum timet, et de ver-
Cor.
beribus deprecator. Daemonesenim in terris Domi- fixissent (I — n).
num cernentes, se continuo judicandos credebant VEBS.35. Et diluculo. (ID.) Sicut per occasum
solis mors, sic per diluculum resurrectio Christi •
esse.
cujus manifesta lnce abiit in desertum genlium e>
VEBS.25. -r- Obmulesce.(ID.)Cpngruo ordine lin- in fidelibus orabat, quia eorum corda ad oralionem
gua serpentina quceprima virus sparsit, ne ultra excitabat.
spargat primo obciuditur, deinde, etc, usgue ad ut YEBS.38. — Ad hoc enim vehi. (YICT.ANT.)Com-
sit idem ordo reslaurationis in Domino, qui perdi- mode hoc subdit evangelista. Neque enim solo ilUus
tionis in protopfeslo. divinitatis aucloritas per hoc adumbralur, verum
VEES.26. —Discerpens. (ID.) Vel convexans, sicat eliam spontanece evacuationis humilitas. Lucas au-
quidam codices habent. Lucas autem dicit quia nihil tem, quo verbi ceconoraiam exprimat, ad koc enim
ei uocuit. Sed quodMarcus ait, discerpens, idemest missus sum, scribit. Quare is Palris de Yerbi in-
quod Lucas : cwm projecisset eum in medium. Quod carnatione benepiacitum apostolatus nomine desi-
vero addidit, nihilque nocuit ; iiitelligendum est C gnat.
*quia iUa jactalio non eum debilitavit : sicul exeunt YEBS.39.—Et eral prmdicansin synagogis.(BEDA.)
dsemones amputatis vel avulsis aliquibus membris. In hac prsedlcalione intclligitur etiam sermo ille ha-
(ID.) Virum a dsemonioliberatum, animum ab im- bitus in roonte quem refert Matthaeus; nam, etc,
munda cogitatione purgatum intelligirous. Feminam usque ad : Et ecce leprosus veniens adotabat eum ,
vero a febribns censequenter curalam, carnem a dicens : Domine, si vis , potes me mundate (Matth.
concupiscentiaefervore per continentiaeprceceptafre- VIII).
natam. VEBS.40. — Et genu flexo, etc (BEDA.)Humilis
VERS.27. — Quidnam est ? Per ea quse vident ad pudibundus. Debel eniin quisque de maculis vitce
inquisitionem eorum quce audieranl excitantur. Ad suae erubescere, sed confessionem verecundia non
hoc enim et ipse Domintis signa facit, et discipulis reprimat: ostendat vulnus, reniedium poscat.
facere dedit, ut per hoc Evangelio cerlius credatur, (HIEB.) Leprosus genuflexo Domini voluntalem
dum qui ccelestia promittunt terrenis, ccelestia et deprecans mundatur qui non vult mortem peccato-
diviria dpera operentur in terris. ris, sed, etc, usquead : Date eleemosyaGiti:et ecce
V^ERS. 59. — Et statim dicunl ei, ele. LBCISdh- _ »!itnva mttmba:-.TTC(Luc: n).
cit quia rogaverurit pro illa. Modo enfm Salvalor (BEDA.)Leprosus genus humanum significat, qui,
rogatus, modo ultro curat, ut cdtttra vitiorum quo- secundum Lucam, lepra plertus fuisse perhibetur.
et vero saceidoti offerre
que passiones, et se precibus fidelium semper adesse, Omnesenim, etc, usquead
et quse non intelliguritur, vet intelligenda dare, vel corpota sua hostiam viventem, sanctam, Deo placen-
nori inteJlecta, dimittere pie petentibus ostendat. lem,(Rom. xn).
Unde : Delicta quis intetligit ? ab occultis meismunda Si vis potes. (Ie.) In volunlate tribuit potestalem,
me (Psal. xviii). necdubitatut incredulus de volunlate Dornini, sed
VEBS.51. —Apprehensa. Socrus Petri febricitans colluvionis suceconscius non prcesumit.
apprehensa manu levatur. Febris iniemperanlia est, (ID.)Qui exclusus a lege Domini se potestate cu-
de qua nos fiUi Synagogce pcr manum disciplinae rari poslulat, supra legem judicat graliam esse. Ut
et levationem desiderii sanamnr, et faujus qui sanat enim in Dominopotestatis.auctoritas, sic in illo fidei
nos ad vesperam declinantis a nobis ministramus vo- eonstantia.
luntati. - VERS. 41. '— Extendit manum. (\n.) Leprosurn
Vinistrabat eis. (BEI-A.)Tropologice : M est, tangi le« prohibei, sed quia Dominus legis est, rion
188 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MARCI. l»b
obsequitur legi, sed legem facit. Non ideo tangit, A ritualis tegitur. Cum grabato ante Jesum deponitur,
quia sine tactu cnrare non poterat, sed sic prdbat,, quia cognoscere Jesum debel etiam in carne hac
•juialegi subjectus non erat. constitulus.
Volo, mundare. (ID.) Hlud mirabile, quo rogatni VERS.5. — Cum autem vidisset. (ID.)Multumva-
eo sanat genere. Volo, mundare : et enm dixisset,, let apud Deum fides propria, ubi tantum valuit
statim discessit ab eo lepra. Nihil mediura inter opnsi aliena : ut homo interius et exlerius sanatus repente
et praeceptum.Dixitet facta sunt (Psal. xxxii). Vides; exsurgeret, aliorumque meritis sua ei relaxarentur
quia votunlas potestas est. Itaquc, etc, usque ad : errata.
Volo eriimdicit propter Potinum , imperat propler Fili. Mira humilitas, despectum ab omnibus, dis-
Arium, tangit propter Manichacum. solutum lotis artubus, filium vocat. Aut certe ideo,
VERS.44. — Vide, etc IJD.)Non quia voluit quod quia dimittuntur ei peccala.
non potuit, quia omnia quwcunquevoluUfecit (Psctl. VERS. 6. — Dimitlunlttt tibi peccata. Ostendit
cxin). Sed docet noslra beneficia reprimi, non tari- propter peccata fuisse morbo percussum, et ideo non
tum a mercede pecunice, sed etiam gratice. posse sanari nisi prius his dimissis. Sicul paralytico
Ostendete, etc (ID.) Ut inlelligat non legis or- ad piscinara : Ecce sanus factus es, jam noli peccare,
dine, sed gratia qucesuper legera est esse curatum. JJ ne deterius tibi conlingat (Joan. v). (BEDA.)Quinque
Offerre jubet, ut ostendat quia non legem solvit, sed de causis afficiunlur homines molesliis carnis. Aut
implet, dum secundum legem gradiens supra legem propler merita augenda, ut Job et marlyres. Aut
sanat, quos remedia Iegis non sanabant. Nec sacri- propter humililatera, elc, usque ad Lazarus, cnjus
ficium significanscessare debebat, cum nondum si- infirmitas nonfuit ad mortem, sed pro gloria Dei,
gnificatum confirmatum erat cOnstitutione aposlolo- aut ad initiura ceternoedamnationis, ut Herodes.
rum et fide credentiura. VERS.7.—Quis polesldimillere. (ID.)Verum dicunt:
VERS.45. — Al ille egressus. (ID.) Unius salvatlo SolusDeushoc potest, soluseliam per eosdimillit qui-
multos ad Dominumcogit. Non potest tacere benefi- bus potestaiem dimittendi peccata tribuit, ideo vere
ciura, etiam jussus ab eo qui dedit. Praecepit Do- Deus.Verum testantur, sed personamChristi negando
minus abscondi. Vult enim, ut in bonis qnae agimus falluntur.Errant igitur, quiaUlDeumesse, etpeccata
latere velimus, quod est humilitatis ; et inviti pro- dimittere credunt, Chrislum tamen esse eum non cre-
damur ut aliis prosimus, quod raagnaeest sublimita- dunt. Sed dementius Ariani, qui et Christum esse et
tis, cum eliamsi ipsi velimus, opera non possunt peccata dimittere negare non audent: Deum esse
taceri. negare non timent.
Ita ut jam, etc (HIER.)Non omnibus manifestalus Q VERS.9. — Quid esl. (ID.)Quasi dical : Qua po-
est Jesus, qui lalis atque ptalaneis serviunt laudi- tentia cordis occulta inlueor, eadem peccata diraitto.
bus et propriis voltiptatibus, sed his, elc, usque ad Quasi dicat: Ex*vobis intelligite quid consequatur
quos niliil potest separare a charitate Dei. paralyticns.
VERS.10. — Filius hominis. (\r>.) Solus Deus di-
CAPUT II. mittit peccata, et Filius hominis habet potestatem
VERS.2. — Ita ut non caperet, etc (BEDA.)Prse- diroittendi peccata : ergo idem Deuset FUius homi-
dicante Domiiio,in domo non capiunlur, neque ad nis est. Ita homo.Christus per divinilatem dimittit
januam : quia prsedicante in Judsea Christo gentiles peccata, per humanitatero pro peccatoribus potest
ad audieudum nondum intrare voluerunt, ad quos mori.
tamen (etsi foris posilos) doctrinse suceverba direxit VERS.11. —Vade in domum luam. (\t>.)Qui Ian-
per proedicatores suos. guerat, grabatum domura reporlat, cum anima pec-
VERS.3. — Patalyticum. (HIER.)Paralysis typus catorura remissione curala, se ad diuturnatn sui cu-
est torporis, quo piger jacet in mollilie carnis, ha- stodiam cum ipso corpore referl : ne quid iterum
bcns desiderium salutis : sed turbis, etc , usgue «rf unde ferialur adraittat.
ui per aliam viam cura Magis in suam regiouem re- '.D VERS.15. —Et egressus, etc (ID.)Post curalionem
deat. paratylici in Capharnaum ad mare egreditur, quia
A quatuot portabaiur. (BEDA.) Quia qualuor virlu- non solura cives, sed et maris habitatores instruit,
libusad Dominura fiducia raentis erigitur. De qui- et fluctivagosmundimotus fidei ftrmitate, etc, usque
bus dicitur in liliro Sapientioe: Sobrietatem et sa- ad ct ab undis cupiditatum separatosad solitudinem,
pienliam docet, et scienliam et virlutem (Sap. vm), quiete conversalionis quaeest in spe ccelesUum,per-
quas alii prudentiam, fortitudinem, temperantiam trahit.
et juslitiain nnncupant. VEBS.14. — Levt. (HIER.)Levi addilus, quia a
VERS.4. — Nudaveruntteclum ubi erat. Tectum telonio negotiorum saeculariumsequitur solum ver-
domus in qua Chrislus docel, sublimilas est Scri- bum quod dicit: quia qttinonrenunliat omnibus quw
ptitroe, in qua corrigit adolescentiorviam suum,in cu- possidet, non potest meus esse discipulus(Luc. xiv).
stodiendo sermonesluos (Psal. cxvui). (BEDA.)Marcus et Lucas verecundiaecausa et ho-
(BEDA.) Domus Jesusecundum alium evangelistam nore evangelistsenomen vulgatum non ponunt. lpse
tesrulislecla dicitur, quia vilitate litlercc sensqs spi- (securidum hoc quod scriptum est: Justus in primis
187 WALAFRIDI STRAW FULD. MON. OPP. PJfcRSI. — THEOLOGICA. 188
accusator est sai (Prou.-xvui); Malthseumse et pu- A YERS.21.—r Nemo assumenlum. (\t>.)Disciputos,
Inicaiium npminat: ui pslendai nullura conversuni veslimenla vetera dicit.id est, adhuc carnales, nec-
debere de salute diffidere cuin appsloluset evange- dum innovalos fidei firmitate, etc, usgwearf vinura,
lista de piiblicano sit factus repenie. fervor fidei, spei et charitatis, quo iu conspectu Dei
Secutus est eum. (ID.) Lucas plenius-: Et relictis intus sensus novitate reformamur.
omnibus sectitus est eum (iuc.v). Sequitur, qui ut . YERS.22. — Sed vinum novum. Erant autem
pauperem Christum non tam ,corporis gressu qnam novi, cuni post,asce:isioriem desiderio consolationis
mentis affcclu possit sequi, dmnia relinquit, elc, ejus sperando et orando innovabantur : lunc Spiri-
usque ad merito ergo qui obediendo humana con- lum sanctum acceperunt, quo quasi novo muslo
tempsit negotia, divinorum dispensator faetus est novi utres repleti sunt.
talentorum. VEBS,23. — Cum sabbalis. (BEDA.)Nota primo
ERS.15. *- Et factum est. (b>.) Lucas: Fecit eis apostolos litteram sabbati aestruere contra Ebio-
convivium magnum Levi in domosua (Luc. v). Qui nilas, qui, cura atios discipulos recipiant, Paulum
enim Christum intus recipit, volupiatum deleclaiur quasi transgressorem tegis repudiant.
ubertate, et Doraintts libenier ingreditur, et in ejus El vellete spicas. Esuriunt ut homines, prae turba
recumbit aflfectu.Hoe est spirituale convivium bono- B manducandi spalium non habeutes. Sed exemplum
rura pauperuro, quo dives eget, pauperepulatur. > austerioris vitse prcebent, rion pracparatas epulas,
Publicanu Quipubtica vecligalia exigunt, velsae- sed simplices quoerurit.
culi lucra sectantes, qtii exemplo pubticani conversi (BEDA.)Discipuli per sata transeunt, cum praelali
jam de salute praesumunt, nec ul Pharisaeiealum- subditos pia sollicitudiiie circumspiciunt, et quaUler
niantur in vitiis permanentes, sed pceniientes. quemque ad fidem trahant, sedule, etc, usgue ad
(BEDA.)Ad coiivivium peccatorum vadit: ut do- hoc Dominus sabbati probat, slulti defensores sab-
cendi occasionem habeat, et spiriiuales cibos unper- bati. improbant, qui solam litteroe superficiem dili-
tiat, Eundo ad peccatores, Domini humilitas osten- gunt, raenlis refeclionem nesciunt, requiem anima-
dilur : in conversione pceniteniium patet doclrinse rum non norunt.
ejus potentia. VERS.25. — Nunquam legistis, elc Prac caeleris
(ft>,)'Per voealionem Malthoeifidesgentium: quse, in medium affert Davidem, qui legis sanclimonise
relictis lucris saecufi,epulis charitatis et operum bo- adversatus videri potuit. Facit autem hoc eo con-
rsorum cum Domino convivantur. Per pharisoeorum silip qtio per honorem et reverenliain quam Davidi
supercilium, de salute gentium Judaeorrrm invidia deferebant, compescat impudentem sycophanliam,
designatur, quibus dicitur : Publicani et meretrices C quam apostolis maligne intentarunl. Quasi diceret:
pvwcedentvosinregrio Dei (Matth. xxr). An nori Davidem legis servilule obslriclum memi-
VERS.17. — Nonnecesse. (ID.)Simedicum dicit, nistis? Ego autem, etsi FiUus hominis dicar, sabbati
qui miro medicandi genere vulneratus est propter Dominussum.
iniquitaies nosttas, et livote ejus sanati sumus VERS.26. — Su6 Abiathat, etc Nou lelurbet
(Isa. LIII). quod alii dicunt Achimetech, ambo enim tunc illic
VERS.18. — Et ejant discipuli. (\t>.)Alii evange- aderant. Achimelech pater, et Abiatbar filius :qui
listce dicunt pharisseos et discipulos Joannis hoc occiso palre a Saule, coroes exsilii David faclus est,
quaesivisse. Hic vide|,ur dicere, quod alii quoesierunt et eo regnanle sumuius pontifex majoris nominis
quos ejusdem rei cura movisset. Unde cotligitur hoc quara pater : et ideo dignus cujus Dominus men-
a ptaribus fuisse objecturo, a pharisaeis, a discipulis ^tionem faceret, quasi summi sacerdotis, etiara patre
Joannis, a convivis, vel quibustlbet aliis. vivente.
(ID.) Discipuli Joarinis et Pharisoeorumjejunant, Panes piopositionis. (BEDA.) Quasi dicat: SiDavid
'
quia, qui operibus legis gloriantur, vel (quod pejus etAchimelecha nobis non reprehenduntur, sed pro
est) tradiiiones sequuntur, etc, «sgue ad manduca- n fame excusantur , cur in bis causam improbatis
vit cum peccaioribus, ut gratiam cernens potesta- quam in ccrteris probatis? qnaravis sit, etc, «sgiie
tem agnosccres. arfel ornnes filii Ecclesiaesacerdotes sunl, juncli in
VERS. 19.' — Nuttqma possunt. Matthoens ita : sacerdotiuni sanctum, ofierenles seipsos spirituales
Nunquid possunt fitii spansi lugeie qudndiu cum iltis hostias Deo.
est sponsvs, etc (Matth. ix.) Sponsus Christus, Et dedit eis, Hoc secultis. Misericordiam volo, el
sponsa Ecclesia, de qtio spirituali Connubioapostoli non sacrificium(Ose. vi): melius judicavii a famis
creati sunt, qui lugere et jejunare non possunt, periculo homines liberare quam sacrificium offerie.
quandiu sporisum cum sponsa vident. Quando Hostia Deo placabilis, hominum salus.
trarisierint nupliae, ac passionis et resurrectionis VERS.27. — Homo propter sabbatum. (BEDA.)Ita
tempus advenerit, tunc jejunabunt. sabbatum custodiri prseceptum est, ut si necessitas
(BEDA.)Quandiu sponsus ndbiscum est, in lcetitia fuerit, non sit rens, ete^, usgne ad si quis jejuuium
siimus, nec jejunarepossurrius, riec lugere; cuirivero fregerit cegrotus, reus non tenelur.
prd peccato recedit et avolat, tuhc jejiinrurfliridi- VBRS.28. — Itaque Dominus. Qnasi dicat : Si
cendura, tunc luctus muliiplicaridus. David rex et sacerdotes (secundura alium evange-
*
189 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MARCI. 19u
listam) propter templi ministerium sabbatum vio- A multos ad se venientes suscepit, el desideratam sa-
lantes, criniine carent, quaiito magis Filius homi- lutem dedit.
nis verus Rex et Sacerdos ! et ideo Dominus sabbali Et multa turba. (ID.) Magislri plebis et iniuistri
in sabbalo vulsarum spicarum crimine non tenettir regis odio persequuntur : vtilgus indoclum dile-
reus. clione sequitur, iet plurimi sanari merenlur.
CAPUT ffl. VERS.9. — Navicula. Ecclesia de gentibus con-
gregata fluctus saeculi menle transg^ressa : quae
VERS.1. — Manum atidam. (BEDA.) Quae ad quantosinum cordis gratise recipiendoedilatat, tanlo
fruclum vetilum extensa est, a bono opere aruit, lluclus saeculi «ecurius calCat. JVe comprimerent.
per manus Christi in cruce extensas, bonorum ope- Cornprimunt, qui Ecctesiaepacem turbant. Tarigunt,
rum succis restituia. qui fidem vero corde et .dilectionesuscipiuni, qui
(HIER.)Homo iste significat avaros, qui, nolentes tetigere sanati esse perhibenlur : fugiens compri-
dare, volunt accipere, proedari et non largiri : qui- raentes naviculam ascendit.
bus dicitur ut extendant manus suas, id est, qui fu- VERS.11. — Et spiritus immundi, etc (BEDA.)
rabalur jam non furelut, magis aulem laboret ope- Uterque etplagas habentes, et immundi spirilus.
rans manibtts suis quod bonum est, ut habeat unde ™Sed infirmi pia intentione satulis : daemoniaci, vel
tribuat necessitalempatienti (Ephes. iv). potius in eis daemones : nOn solum timore coacti ad
VERS.2. — Et observabant. (BEDA.)Quia disci- procidendum, verum eliam ad confitendum roajesla-
pulos probabiliter excusaveral: ipsura observant, tem ejus. Proesentia enim ejus perterriti, quem Fi-
ut si in sabbalo curet, transgressionis : si non curet, lium Dei essejamjamque noverant, celare non po-
crudelitatis aut imbecillitatis arguant. terant. Saniores Arianis, qui etiam hodie negant
Licet sabbalis benefacere. (ID.) Arguit, quod legis Filium Dei esse.
proecepta prava interpretalione violant, aeslimantes VERS.12. — Nemanifestarent. (ID.) Non solum
in sabbato a bono feriandum, cum lex dicat, etc, daemones, qui inviti, vel ab eo sanali, qui sponte
usgae ad siroililudinem prieposuit de ove, et con- confitentur : sed et apostoli toto orbe post passio-
clusit quod licet sabbalo benefacere. nem praedicaturi, anle passionem tacere jubentur,
Animatn. (ID.)Horainem totum per partem signi- ne divina majestate prsedicata passio differretur, et
frcat. Vel quia propter antmam hoc faciebat, vel sic salus mundi.
quod hsec manus sanalio animse salutem significat. VERS.15. — Et ascendens. (ID.) Postquam immun-
Perdere. (\s>.)Non quod summe pius quemquam dos spiritus se proedicare probibuit, -sa&el&s-ctegit,
possit perdere, sed ejus non salvare est perdere. " qui eum prcedicarenl et nefandos spiriius ejicerenl.
Sicut dicitur indurasse cor Pharaonis, non quod Mons iste significat altitudinem justilise, qua in-
obduravit, sed obduratum non emollivit. struendi, et quam praedicaluri erant, per locum
YERS.5. — Exlende manum. (BEDA.)Infrucluosa admonet ad ccelestia erigi, sic et legem in inonie
debililas animae non roelius curatur quam eleemo- dedit.
synoe largilione; unde : Qui habet duas tunicas, del (HIER.) Consuetudo divinse Scripturoe est allego-
non habenti : el qui habet escas , similiter fciciat rice loqui : sed nos sic excelsa se^isibusnostris ap-
(Lttc.m). Et in Ecclesiastico : Fiii, non sit manus plicemus, ut historioe verilatern, etc, usgue arf in
tua porrecla ad capiendum et ad dandutn collecta roontem vocantur excelsi et merito et verbo, ut lo-
(Eccl. iv). Fruslra enim in oralione manus ad Do- cus congruat meritis altis.
liiinum expandit, qui eas ad roganlem viduain non VERS.14. — Ut essent duodecim. Speciem Jacob
exlendit. dilexit Deus curo videret excelsus gentes, et sepa-
Et restituta est manus illi. Magnum studium nc- raret filiosAdam. Statuit terminos populorum juxta
quitise in crimen reputant,, quod ad verbum illius numerum filiorum Israel, ut sint super thronos duo-
sanata est manus. Neque et sabbalo potest convinci. decim, judicantes duodecim tribus Israel. Quibus
""
laborasse, qui dixit et facta sunt: curo ipsi iu sab- llata est potestas , quam Filius accepit a Patre sc-
baiis cibos porlent, calices porrigant, et caetera vi- cundum carnem. ut opera quae ipse fccit ei ipsi fa-
ctui necessaria. ciant, et majora horum faciant.
VERS.6. — Exeuntes autem. Qui per se non pos- (BEDA.)Dedit eti.iffl potestalern mortuos susci-
sunt, socios iniquitatis quserunt. Cum Herodiunis. ' landi, sicut Matlhoeus dicit, ut virtus ostensa li-
Minislri Herodis propter inimicitias quas ipse ad- dem, elc, usgue ad quia lingumin signum sunt non
versus horainem exercebat, Jesurri insidiis et odiis ftdelibus, sed infidelibus(I Cor. xiv).
persequebantur quem Joaniies proedicabat. VERS.16. — Etimposuit. (ID.)Non modo primum,
%VERS.7.— Secessit. Fugit ut horao, quia nondum sed cuin adducto ab Androea dixit : Tu vocaberis
veuerathora ejus, eipassionis ejus extra Jerusalem Cephas, quod interptetatur Petrus (Joan. i). Sed hic
uou eral locus. evangelista te altentum reddit dicens, quod, etc,
(BEDA.) De synagoga secedit ad mare, etc-Judceam usgue ad vel audiens tristitiam mortis, scilicet cum
relinquit, ad gentes venit cum discipulrs, sciticet ei dicitur: Alins te cinget et ducet quo tu nonvis
praedicantibus apostolis corda gentiura adiit: et sic (lCor.iv).
191 YVALAFRIDISTRABl FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 182
VEBS.17. — Et Jacobum. Qui supplantata habet A A cilur: quia Maria Alphceifuit soror, etc, usgue ad
desideria carriis. Et Joannem, qui gratia accepit post resurrectionem statim Jerosolymorum ordina-
quod alii per laborem. Et imposuit eit nomenBoa- tur episcopus, lanquam doctus vel docli filius.
nerges, quod ett filii tpmtrui. Quorum subtirae me- Thaddmum. Custos cordis. Hunc Lucas in Evan-
rituin in monte meretur audire tonilruum Patris gelio, et in Actibus aposlolorum Judam Jacobi no-
per nubem de Filio tonantis : Hic ett Filiut meut di- ininal, quia frater Jacobi fratris Domini. Unde di-
tectus (Matth. xvn), ut per nubem carnis et ipsi citur filius Mariae matris Jacobi et Joseph el Judce
Chrisli ignem ac fulgura in pluviam spargerent in et Simonis.
terris . quoniam Dominus in pluviam fulgura fecit, (HIEB.)Et Thaddmum, qui est corculus, id esi,
ut exstinguat misericordia quod judiciura exurit; cordis cullor qui servat cor suum omni cuslodia.
unde : Miseticotdiqm et judicium canlabo tibi, Do- Mundilia namque cordis videtur Deus ut per vilrum
mine (Psal. c). mundum.
Jacobum. Qui curam carnis Dominovocante sup- Et Simonem. (BEDA.)Simon Cananaeus a Cana
plantavit, et ipsam carnem Herode trucidante con- vico Galilceao,qui et Siraon Zelotes, id est, ccmula-
tempsit. tor. Cana, Zelus; Cananaeus,Zelotes.
Joannem. (BEDA,)Ih quo esl gralia, vel Domini 6I Et Simonem Cananmum. Qui et Zelotes Siraon
gtatia, qui ob amoris praecipui gratiam quam virgi- ponens vet habens tristiliam. Beati namque gui lu-
nali gloria promeruit, supra Redemptoris sui pectus gent, quoniam ipsi consolabuntur (Matth. v). Trinum
in poena recubuit. tuctum implet qui consolationem quaerit futuram.
Filii. (ID.) Quorum unus intonans, vocem theolo- DefletpropriapeccatacumDavidCtMaria. CumPaulo
gam (quam nemo prius cdere noverat) emisit: In flel cum flentibus. Et flet mullum cum Joanne qui
ptincipio etat Vetbum, clc (Joan. i.) Quam tanto dicebat: Et ego flebam multum : quia nemo dignus
pondere gravidam reliquit, ut si aliquanto phis into- inventus est aperire librum et solvere signacula ejus
nare voluisset, nec ipse raundus capere potuisset. (Apoc. v). Zelotes aulem dicitur quem comedit ze-
VERS.18. — Et Andteam. (HIER.) Qui virititer lus domus Dei, ut Phinees : Et cessavit quassatio
vim facit perditionis stiaeut responsum mortis sera- (Num. xxv).
per in se habeat et animam semper in manibus VERS.19. — Et Judam Scariotem. Qui non delet
suis. peccatum suum per pcenitenliam, nec illud delelur
Et Philippum. (ID.) Qui os iampadis est, qui iUu- per memoriam. Unde: Et peccatum mattis ejus non
ntinat -ore quod accepit, cui dalum est opus oris deleatut. Fiat contta Dominumsempet (Psal. cvm).
iiluminati. Hoc loculionis genus saepe Scriplura p Judas confilens vet glotiosus; Scariolh memoria
commeraorat, quando nomina propter mysteria suiit mortis. Confessoresmulti sunt in Ecclesia superbi et
posila : quod nunc cvangelista, ex Deipersona vehe- gloriosi quorum priraus Simon Magus, et alii baere-
merfier affeclans interserit. tici, quorum memoria mortalis in Ecclesia celebra-
Et Battholomwum. (ID.) Qui est filius suspenden- tur: ut deleatnr.
tis aquas, illius scilicet qui dixit: Mandabo nubibut (HIER.)Judas Scarioth a vico in quo orlus, aut a
meis ne pluant (Isa. v). Nomen veroTilii Dei per pa- tribu Issachar. Issachar merces, pretium scilicet
cem et dilectionem acquiritur : Beati enim pacifici, perdilionis : Scariolh, elc , usque ad quos unius
quoniam filii Dei vocabuntur (Matth. v). Et: Diligite exemplum ad tiraorem humiliat, ul angelos luciferi
inimicos vestros ut silis filii Dei (Luc. vi). casus , ut Non gtorielur sapiens in sapientia sua
Et Matthmum. Qui esl donatus: cui non solum re- (Jer. ix), sed gur gloriatur, in Domino glorietur
missio peccatorum, sed eliam in aposlolorum nu- (I Cor. l).
mero esse datur, «' leo et bos siniul comedant, et Et veniunt, etc (BEDA.)Qui aliorura curam susce-
lupus cum agno (Isa. xi). perunt, soUicite custodire debent conscieniise do-
Nola, quod alii evangelistseMatthceumpraeponunt, j) num, ut se prius, inde aUos regant.
et publicanum non dicutit. Ipse post Thomam se po- VEBS.20. — (HIEB.) Domus in qua conveniunt,
nit, et publicanum se dicit. Ecclesia est. Turbaequae impediunt panem
Et Thomam. (ID.)Qui est abyssus. Mullienim pro- primitiva
manducare, peccata et vitia sunt, quia gui nutndu-
funda sciunt, sed non proferunt. Unde sciohominem cat Domini indigne , jndicium sibimanducat
corpus
in Christo, etc, usque : qum mn licet homihi lo- et
bibU, non dijudicans corpus Domini (I Cqr. xi)-
qtti (II Cor. xn). Unde Dominus in furorem vertitur cum dicit: ATisi
(BEDA.)Thomas abyssus : quia altitudinem virtu- manducaverilis carnem Filii hominiset biberitis eju*
tis in resurrectione penetravit. Vel geminus, grcece non habebitisvitam (Joan. vi).
sanguinem,
quod dicitur didynius, id est, dubius propter dubium
VERS.21. — Et cum audissent, etc Turba fre-
cor, quia resurrectionem vix credidit. in
Et Jdcobum Alphwi. Id est, docti vel millesinii, quentat eum, sui tanquam furiosum despiciunt, re-
a latere cadent el decemmillia a dextris quo salus gentium notatur, el invidia Judaeorum
cujus mille,
tuit (Psal. xc). probatur, de quibus: Jn propria venit, et tui eum non
(BEDA.)Jacobum Alphsei, qui ct frater Dominidi- recepetunt (Joan. vi).
113 GLOSSA ORDINARlA. — EVANG. MARCI. 194
VEBS.22. — El Scribm. ( BEDA.) Si qui tarditate A mattem plus quam me, non est me dignus (Matlh. x).
menlis non intelligunt verbum Dei, reraanet tamen Nec fratres injuriose contemnit, sed opus spirituale
spes salutis; si forte intelligant, nulla. Qui autem praeficit cognalioni, docens meliorem esse copulam
intetligeie nolunt et invertunt quod intelligunt, cordium quam corporum,
nulla spes est. Unde, Scribm, id est sapientes, etc. VERS.54. — Ecce mater mea , etc. ( HIEB.) Ut
Ab Hierosolymis. Quod significat eum a civibus suis sciamus nos esse et fratres ejus et matrem si volun-
esse persequendum usque ad mortem. Legimus su- tatem Patris ejus feceriinus, ut cohaeredes simus,
pra quia secuta est eum turba a Galilaeaet Jeroso- quia non in sexibus , sed in factis discernit. Soror
lymis, et trans Jordanem A. circa Tyrum et Sido- et fraler credendo, mater praedicando, dum per
nem, quocsunt civitates gentilium : et Scribse ab praedicationem amor Christi quasi ipse Chrislus in
Jerosolymis biasphemabant: quia turba populi Ju- corde auditdris generatur.
daeorum illum cum palmis et laudibus perduxit;
CAPUT IV.
gentites desiderabant; Scribae et seniores populi de
nece ejus tractabant. Beelzebub habet. Vir musca- VEBS.1. — Et iletum cwpit docete. (BEDA.)Exiens
rum sive babens muscas: quo nomine principem de domo ubi dcemonium habere dicilur, docet ad
doemoniorumcognominabant propter sordes immo- B mare, ut oslenderet se ob perfidiceculpam Judccam
lalitu cruoris. relicturum et ad gentes transiturum. Unde apte prce-
VEBS.23. — Quomodopotest Satanas, etc (BEDA.) mittitur, quia praedicante eo in domo, maler et
Eligant quod volunt. Si Satanas Satanam non po- fralres foris steterunt.
test ejicere, nihit conlra Dominum dicunt. Si aulem ( HIEB.) Ccepit docere ad raare, ut locus indicet
potest, recedant a regno ejus, quod divisum stare auditores amaros et instabiles. Et ideo, elc, usgue
non potest. ad qui amara dutcificat, trislia converlit in gau-
VERS.27. — Et tunc domum ejus diripiet. ( ID. ) diura, oegritudinem in satutem.
Domum diripuit, quia omnes mundi partes a diabolo Navim ascendens, etc ( BEDA. ) Ecclesiam, quae
possessas, apostolis et eorum successoribus quasi est in mari inter infideles, quam Deus gratia suce
divisas provincias, ul populos ad fidem converte-» visilationis illustrat et dilectam sibi roansionem
rent, distribuit. coosecrat,
VERS.29. — Qui autem blasphemaverit. ( HIEE.) El omnis tutba circa mare. ( HIEB.) Hi sunt qui
Quia non meretur pcenitentiam agere ut recipiatur, nuper ad audiendum verbura venerunt, et inde pie-
qui Christum intelligensprincipem daeraonioruinesse tate animi, ab amaritudine reproborum tamquam a
dicebat, etc, usque ad : Qui enim fecetit el docueril, C mari secuti suut: sed nondum cum Domino in navi
hic magnus vocabilurin tegno cmiotum ( Matth. v). sunt, quia nondum ccetestibus mysleriis vel sacra-
( BEDA. ) Matthaeusdicit ( Matth. xn) : Qui blas- menlis quce clesiderant imouti sunt.
phemavetit in Spiritum sanctum vel verbum, etc Ubi VEBS.2. — In parabolis mulla. Parabola est re-
ostendit quaedam revelari in futuro. Quod de raini- rum nalura distrepantium sibi sub aliqua similitu-
mis intelUgendumest, ul de sermone otioso, de risu dine facla comparatio. More suce prudentioe loqui-
uimio ; quorum eliara hoecvila veniara promeruil. tur, ut qui ccelestia sapere non polerant, per simi-
In mlernum. Hoc contra Origenem, qui omnibus litudinem terrenam auditam percipere potuissent.
peccatoribus veniam promittit post judicium trans- Graecesimilitudo dicitur quando quod intelligi vo-
actis innumeris soeculis. tumus, per aliquas xoroparationes indicamus, ut
Reus erit mterni deticti. (BEDA.)Non quia spiri- ferrura, aliquera durum,velocem, ventis compararaus
lum non esse : vel quia esse, sed non Deum el avibus. ldem fit in tricesimo sexagesimo et cen-
esse : vel Deum esse, sed minorem Patre et Filio; tesimo fructu, id est lege, prophelia et Evangdio,
quia hoc non invidia diabolica , sed humana igno- quod in ore trium teslium myslerium regiii in monte
rautia, etc ostensnm, id est, Moysi, Elise et Jesu, consistit.
VEBS.31. — Fratres. ( HIEB.) Non filii Mariaa" YEBS.4. — Aliud cecidit secus viam, eic Lucas :
semper Virginis, ut mentilur Helvidius : vel Joseph Et conculcalum est, et volucres cmli comederunt
ex alia uxore, sicut alii garriunt, sed cognati. (Luc. VIII). Via mens, metu carnalium cogitalio-
(BEDA.)Mater et fratres, populus Judseorumex num trila : unde semen perit nec fructum atfert, et
quihus Christus secundum carnem, fdris stant in a volucribus rapitur, id est a dsemonibus, qui vo-
litterali sensu. Turba in domo, gentes in spirituali lucres coeli dicunlur sive quia ccelestis et spiritualis
myslerio. Foris volunt Judaeividere Chrislum, quia, naturoe, vel, quia in aere habitant.
spiritualem intelligentiam non quaerenles, potius ad "-VEBS.15. — Hi aulem, etc DilTerenlias ponit
carnalia docenda eum exire cogunt vel quserunt. eorura qtti audiunt verbum. Sunt autem quidam, ut
VERS.35. — Qum est mater. (\t>.) Non refutat gentiles, qui nec audiunt.
obsequi matri qui dicit: Honora palrem et matrem VEBS.19.—Reliqua concupiscentim, etc Quod
( Exod. xx): sed ostendit se plus debere paternis praeceptum est. Proecipitur enim : Concupiscessa-
roysteriis, quam maternis affectibus, idem exemplo pientiam : setva mandata (Ptov. VII), elc. Et alibi:
monstravit, qnod verbo ait : Qui amat palrem aut Beatus vir qui timet Dominnm, in mandatis ejus vo-
195 WALAFRIDI STRABI FULD. MQN. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 190
let nimis (Psal. m). Hce concuplscentioebonae: qui A VERS.32. — Ascendit, etc. Quaealtiludine, am-
reliqua concupiscit, aberrat. plitudine, annositatetranscendil herbarum naturam:
VERS.21. - Lucerna, etc (HIER.)Lucerna ver- Alta est, quia ad coelestia sustollit; ampla, quia
bum Dei. Modius aut Iectus, auditus inobedien- totum mundum occupavit; annosa, quia non poterit
tium. Candetabrum, aposloli, quos illuminavit ver- finiri. Oleribus. ( BEDA.) Philosophicis di>ciplinis,
bum Dei. Absconditum et occullum, quod palam fit quse tanto apertius excrescunt, viliores fiunl: quia
cura a Domino tractatur. sicut olera herbarumicito decident.
( BEDA.) Modius, vila noslra divina praescientia YEBS.34. -^Sine parabota. (ID.) Non quod nullum
mensurata. Lectus, caro, in qua, etc , usgue ad sermonem turbis aperlirm faceret, sed quia nullus
quia ei carnis concupiscentias praeponit. sermo ejus invenitur in quo aliquid paraboloe non
Nonne ut super candelabrum ponatut ? (\r>.) Ut inveniatur.
doroinetur praedicatio verilalis, subsit servitus cor- SeOrsumautem discipuli. ( HIEB.) Illi enim digni
poris, per quam lamen excelsior appareat doctrina erant audire mysteria in intimo penetrali sapientise,
tanquam per candelabrum lucerua. qui, remotis cogilationum lumullibus, m solitudine
VERS.22. — Non est enim aliquid , etc Quasi virtutum permanebanl. Sapientia enim est in tera-
dicat: Nolite erubescere Evangelium, quia nihil B pore olii discenda.
occullum raodo, quod rion fiat palam in judicio, YEBS.36. — In navi. (BEDA.)AUegorice i Mare
quando illuminabit Deus abscondita tenebtarum, et soeculi aestus. Navicula, crux qua mundi fluclus
manifestabit consilia cordium (Matth. x); ubi vo- ascendimus et ad litlus patriae coeleslispervenimus.
bis a Deo laus, illis autem pcena aelerna. Aliaenaves, etc , usgue ad erant enim forsilan illse
YERS.24. — In qua mensura , etc ( HIER.) Et- naves nuper faclse et in portum tantum deductae,
eniin secundum mensuram iidei unicuique dividilur vel post maris pericula ad portum reductae.
iiitelligentia mysteriorum, et adjicielur nobis donuiri VEES.38. — In puppi. ( HIER.) Puppis morluis
scientise, etiam adjicientur virlutes. pellibus vivos continet et fluclus arcet, et ligno
YERS.25. — Qui enim habet, etc. Scilicet qui fi- solidalur, etc, usgue ad : Ttanquillilas magna; pax
dem habet, habebit virtutem, et qui habet opus Ecclesioepost pressuras, sive Iheorica post activam
verbi, habebit inielligenliam mysterii. Et econtra, vitam.
qui non habet fidem, deficit virtute; et qui non ha- Dotmiens. ( BEDA.) Discipnlis navigantibus Chri-
bet opus verbi ejus intelligentia caret; et qui non stus obdormit, quia fidelibus regni futurt quietem
intelligit, audilum perdit, ac si non audisset. mcditantibus el Spiritus sancti secundo flatu vel
VERS.26. — Sic est regnum Dei. (HIEB.)Scriptura "-*remigio proprii conatus mundi fluclus post lerga
divina per lerrenas simiiiludines monstrat coelestia jactanlibus, subilo Christi passio advenit, quo as-
sacramenla, sicut per totum Evangelioruin corpus cendenle, etc, usgue ad sed ad gubernatorem re-
constat. Regnum Dei est Ecclesia quoe, elc, usque curramus, illum sedulo exciteraus, qui non servit,
ad : Quoniam adest messis, id est consumraatio sae- sed imperat ventis, qui omnia sedabit, qui portum
culi, in qua justi gaudebunt qui in lacrymis semi- salulis indulgebit.
naverunt. - VERS.39. — Tace, obmulesce.Nola quod omnis
VERS.29. — Mittit falcem. ( VICT.AI»T.) Messis creatura sentit iraperium Creatoris. Non quod omnia
quidem tempus consumraationis, falx Dei verbum animata, ut menUuntur haeretici, sed majeslate con-
omni gladio ancipiii penetrabiliiis. Caeterum falx ditoris quaenobis insensibilia, illi sunt sensibilia.
hoc loco nondenotat, etc., usque ad omnes enim VERS.40. — Quid timidi estis ? (BEDA.)Quasi di-
ferunt frumentum, elsi noii aequemultum omnes. cat: Quid me pracsentetimeiis? Cui simUeest, quod
VERS.31. — Sicut gtanum. (HIER.) Hoc serr.en post resurrectionem exprobravit incredulitatem itlo-
iterum comparat grano sinapis, quod minimum in rum, et dutiliam cotdis, quia hi qui videtunt eum
limore est, magnura in charitate, quce major est resurgete, non ctediderunt (Matc. xvi). El item :
omnibus oleribus, quia Deus charitas est, et omnis 0 stulli et tardi corde ad credendumtn omnibusquw
caro fenum , et qui infirrous est, olera manducet. locuti sunt prophelw! Nonne oporluit patiChrislum
Et facit ramos roisericordiaect compassionis. Cujus el sic intrare in gloriam suam (Luc. xxiv ) .'
sub uiribra pauperes Christi qui sunt cceli animalia Et timuerunt. Malthceus: Porro homines mirali
deleclantur habitare. sunt, dicentes: Qualis est, elc ( Mattlt. vm.) Non
Seihinalum fuerit. A Christo sive ab homine in ergo discipuli, sed alii qui in navi erant miraban-
terra, vel in agro, id est in corde sud. Hic bomo tur, de eo dubitantes, cui mare et ventus obedirent.
est sensus rioster et animus, qul fOvens gramim Vel etiam ipsi discipuli recte homines dicti, quia
praedicationis humore fidei facit pullulare in agro necdum noverant polentiam Salvaloris.
pectoris sui. Minus est, elc. Quasi conteraplibilia
prsedicans, ct primo non creditur, quia praedicat CAPUTV.
Deum hominem mortuum, crucifixum, hoc eloqucn- VERS.1.— Etvenerunt, etc (BEDA.)Gerasa urhs
tiaeet sapienticephitosophorum comparalum minus insignis Arabise, trans Jordanem, juncta monti Ga-
invenilur. laad in triliii M^nasse, non longc a stagno Tiheria-
197 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MARCI. 198
dis, in quo porci prsecipilati sunl, significat, elc, A < dicunt, qrria eam implere non possunt, adniiranles
usquead et qui erat longe, factus cst prope in san- lamen fidelem populum a pristina conversatione
guine Christi. sanatum.
VEBS.2. — Homo in spiritu. (ISID.)Homo iste des- VERS.17.—Et rogare cmperunteum. (RAB.)Ut Pe-
peralissimus est populus gentiura quem enumerat trus: Exi a me, Domine,qttia homopeccator sum, etc
Aposlolus.Elatus, superbus, immundus, sanguina- (Lttc. v.) Ne tangant arcam Dei, ut Oza.
rius, idotolatra, ignomiiiiosus, etc, usgne ad flagel- YERS.19.—Vadeindomum tuam. (BEDA.) Sic quis-
latoenimstultosapiens sapienlior fit vel prudeniior/ quepost resurrectionem peccatorum in conscientiam
VEBS.3. — Et neque catenis, etc (BEDA.)Catenis bonam redeal et propter aliorum salutera Evange-
et corapedibusgraves, et duoeleges gentium signan- lio serviat: ut post cum Chrislo quiescat, ne dum
lur, quibus peccata in re eorum publica cohibeban- praeproperevuli jam esse cum Christo, negligal prse-
lur. Ruptis catenis (ut Lucas scribit) subito ageba- dicationis mysterium fralernce redemptioni accom-
tur a Domino in -deserto, quia etiam transgressis modatura.
illis legibus ad ea scelera cupiditale^raptabantur, (HIEB.)Homosanatus mittitur in domum suam, id
qucejam vulgarem excederent consuetudinem. est, in spiritualem legis observantiam : et praadicat,
VEBS.7. — Torqueas. (Io.) Magnum tormentum "' etc, usgue ad quia inoralia ad litteram observarida
ei a laesionebominis cessare, et tanto dimittit gra- srrnt.
vius quanlo possidet diutius. (BEDA.)Malthseus duos, Marcus et Lucas iinuiii
VERS.9. — Qnorf tibi nomen est ? (BEDA.)Non a dsemonecuratum dicunt, quia unus eorum clario-
quasi nescius interrogat, sed ut confessa publica ris nominis, est famosioris : et ideo turalio ejus
peste quam toleravcrat, virtus curanlis gratior ap- est famosior. Allegorice : Duo, gentes significanl de
pareat. Sed etiam sacerdotes nostri temporis qui duobus fihis Noe. Cuin enim Noe tres fllios genue-
per exorcismum doemones ejiciunt solent dicere : rit, unus assumptus est in possessionem Dci, duo
non aliler patienles posse curari, nisi quanlum sa- idolis dedili.
pere possunt, omne quod a daemonibusvisu, auditu, YERS.22. — El venit quidam, elc (HIER.) Post
vel quolibet sensu corporis aut animi vigilanles dor- boecJairus archisynagogus venit, quia cum intra-
mientesve pertulerunt, patenler confiteanlur. verit plenitudo gcntium, tunc omnis Israel, etc, us-
Legio mihinomenest. (ID.)Significal populumgen- que ad Abraham el Moyses et Samuel rogant pro
tilera innumeris idololatriaecultibus rriancipatum :cui plebe mortua, et sequitur Jesus preces eorum.
contra, est, etc, usgue arf reprobos autem plures (BEDA.)Jairus illuminans vel illuminatus : quia
seclse quam lingusedissociando confundunt. " verbis viicepopulum illuminavit : et ut hoc
posset,

VERS.12. Mitte nos. (ID.) Lucas : Et rogabant a Spiritu sancto illuminalus est.
eum ne imperaretillis, ut inabyssum irent(Luc. vm). VERS.25. — Quoniamfilia mea. (BEDA.)Lucas :
Sciebant ergo atiquando futurum ut per advenlum Quia filia unica erat illi fere annorum duodecim, et
ejus miiterentur in abyssum, non futura,etc, usqtie luvc moriebalur (Luc. vm). Filia Archisynagogi est
ad nam nisiquis porci more vixerit, ineum diabolus Synagoga sola legali inslittitione, etc, usgwead su-
polestatem non accipit, nisi forle ad probandum, bilo errorum languore conslernala , spiriluales vias
non autem ad perdendum. desperabiliter omisit.
VERS.13. — Grex prwcipiiatus est. (BEDA.)Quia YERS.24. — Et Comprimebant.Dum ad puellam
jam clarificata Ecclesia, et liberalo populo gentium sanandam vadit, a turba comprimitur : quia Judceis
a doemonumdominatione, in abdilis agtint sacrile- salutis monita proebens, quibtis ccgram corum con-
gos ritus, etc, usque ad quoniam ob unius horainis scienliam erigeret, noxia carnalium populorum con-
salntem duo miUia porcorum suffocantur. suetu-dinegravatus est.
VERS.14. — Qui autem. Quia quidam primates YERS.25. —Etmutier, etc Pergente Domino
impiorum,quamvis Christianam legem fugiant, po- -» ad frliarn archisynagogi, morbosa mulier annis duo-
tenliam tamen cjus stupendo el mirando per gentes decim proeripit sanitatem, et post filia sanata est
-~" et suscitata est : quia sic dispensata est salus hu-
praedicant.
VERS. 15. — Et videntillum. (BEDA.) Lucas: Seden- mani generis, ut primo aliqui ex Israel, deinde
tem ad pedesejus : quod signat eos qui a peccalis plenitudo gentitim, et sic omnis Israel salvus flet.
correcli sunt, fixa mentis intentione vesligia Salva- (BEDA.)Nolandum quod puella duodenis et mulier
toris quoesequantur, intueri. duodecim annis sanguine fluxit, etc, usgue ad haec
Vestitum. Virtutumstudio.quodvesana menleper- dum Cbristus Judaeam sanare discernerct, jam pa-
diderat. Unde filius prodigus" ad patrem rediens, ratam aliisque promissam salutem spe certa proe-
mox stola prirna cum annulo induitur : quia qrris- venit.
quis vero corde pcenitnerit polest donanle Chrisli VERS.26. — Mulla perpessa, elc (1D.)Falsis theo-
gratia pristina juslrtise opera, de quibus ceciderat, logis, phildsophis, legum ssecularium doctoribus,
cuin annulo inviolatcefidei recuperare. qui se utilia vivendi pToecepladare promittebant.
Et limuerunt. Multienim antiqua suavitate delec- Doemonesquoque, etc, usguearf cceperunt languoris
tati honorarc se, sed pati nolle Cliristianam legem sui et sperare et inquirere remedium.
193 WALAFRIDl STRABl FUL». MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 200
YEBS.27. — Venit in turba. (ID.)Si quis milti tii«-"A
A cogitationes spargit, ad considerationem sui sese
nistrat, me sequatur (Joan. xn). Et alibi : Post nullalenus coUigit.
Dominum Deum ambulabis (Ose. xi). Vel quia Deum VERS.41. — Tatitha cumi. In Syro sermone qnem
praesenlem in carne non videt, sed post ad tidei evangelislaponit, non plusest quam : Puella,surge.
agnitionis gratiara, elc, usque ad sacramentis Evan- Sed forte ad vim Dominicaejussionis expriroendam
gelicis, quasi suis vestimentis , fonles obsceui san- hoc addidit: Tibi dico, sutge, et magis sensura lo-
guinis eraundat. quentis quam verba intimare curavil. Sic soepeapo-
VEBS.31. — Tetigit. (BEDA.)Sola fidelis mulier stoli et evangelistcecum aliquod testimonium assu-
Dominum tangit, quem passim comilans turba com- munt, magis sensum qiiam verba ponunt.
primit. Quia qui diversis inordinale gtomerantium (HIER.)Ad pucllarn dicilur Talitha cumi, id esl,
haeresibus, vel perversis moribus gravatur, solo PueUa, surge. Archisynagogo, etc, usgue ad unde
fideli Ecclesiae corde tangitur; unde : Noli me tan- dicitur : Credidit Abraliam Deo, el reputatum ett ei
gere : nondum enim ascendi ad Palrem meum (Joan. adjustiliam (Jac.n).
xx). Quia veraciter tangere est eum cequaletruPalri (BEDA.) Quod Christus tres mortuos suscitavit, tria
credere. genera animarum significal. PueUaro suscital, etc,
(HIEB.) Septima virtute susciiatur mortua, sed I usgue ad quartum mortuum annunliante discipulo
inter viam tangit fimbriam retro mulier sanguina- audivit: sed quia vivi qui pro eo precarenlur de-
ria, quse cum salute substantiam , etc, usque ad fuerunt: Dimitte, inquit, mortuos sepelire mortuos
cymhalum confessionem; malum punicum, martyrii suos (Matth. VIII).
voluntatem significat et virtutum candorem. CAPUT VI.
VEBS.33. — Jlfuiier autem. (BEDA.)Ecce quo ten-
debat interrogatio, ul mulier scilicet confiteatur ve- VERS.2.— Undehuic, etc Mira caecitas. In faclis
ritatem diuturnce infirmitatis, el subitcecreduUlalis et dictis Christum cognoscere possunt, ob solam
et sanationis : et ita ipsa confirmaretur in fide et generis notitiam contemnunt.
alus prceberet exemplum. VERS.3. — Faber. (BEDA.)Qui operatur igni et
VERS.35. — Adhuc, etc (BEDA.)Muliere sanata spiritu; unde : Ipse baptizabit vos in igne et tpirilu
statim nuntialur puella mortua : quia Ecclesia gen- (Joan. i). Faber est qui fabricatus est auroram et
tium a labe vitiorum curata,et ob fidei merilum,etc, solem.
usgue ad sed quod hominibus esl impossibile, Deoest YERS.i. — Non est prophela. Prope naturale est
possibile. ,_ cives civibus invidere quia non opera, seJ infantiam
VEBS. 56. — Archisynagogo. Archisynagogus quam viderunt recordantur.
coetus est doclorum legis de quibus : Super calhe- (ISID.)Comilatur saepcvilitas origmem. Ut, Quis
dram Moysis sederunt scribm et Pharismi (Matth. est filiut Isai (IIJ Reg. xn). Sed : Humilia Dominus
xxvin). Qui si credere voluerint, etiam subjecta eis respicit, et alta a longecognoscit(Psal. cxxxvrj).
Synagoga salva erit. VERS.5. — Et non poterat, etc. Ne cives incre-
VERS.37. — Et non admisit, etc (BEDA.) Blasphe- dulos pejus condemnaret faciens raullas viriutes.
mis et irrisoribus non sunt revelanda mysleria, sed Vel quia in patria sua despicilur, paucas ibi virtu-
fidelibus qui honorent. Unde alibi : Justificata est tes fecil et signa, ne penitus excusabiles sint. Ma-
sapientia ab omnibusfiliissuis (Matth. xi). jora quotidie in genlibus signa facit, non tam in
VERS. 38. — Flentes et ejulantes. (\t>). Lwtentur corporura sanatione quara animarnm.
omnes qui sperant in Domino,et in mternum exsulta- VERS.6. — Et mirabatur. (BEDA.)Non quasi de
bunt, et habitabis in eis (Psal. v). Hanc lcetiliam improviso, sed quasi mirandum oslendit, quia nec
merito infidelitatis Synagoga amisil : et ideo inter prophelis credunt, nec ipsi quem prcesentem cer-
flentes et ululantes morlua jacet. Sed Jesus eam nunt.
funditus interire non patilur. -T) VERS.7.— Etvocavit. (HiF.R.)Mittunturduodecira
VERS.39. — Non esl mortua. Mihi, in cujus dispo- aposloli , et datur eis polestas prsecepta doccndi ut
sitione et anima recepta vivit, et caro suscilanda comitetur verbum siraul et factum : et cum pro->
quiescit. Hinc mos est Christianis, ut morlui qui missis invisibiUbusvirlutes misceantur, et sic cum
resurrecturi non dubitantur, dormienles vocentur ; ungunt cegrosoleo, infirmitatera fidei virtute corro-
unde : Nolumus vot ignotare, ftattes, de dotmienti- borant.
bus(IThess.iy). El dabat illis, etc Benignus Dominus et magister
(BEDA.)Cum anima quce peccaverit moriatur, ea non invi iet discipulis et servis potestatem suam.
tamen quam Dominusad vitam aelernam praevidet, Sed ipse poteslate sua agit, iUi sua infirmitate, si
nobis quidem morlua fuisse, sed ei obdormissenon quid agunt, et Domini virlutem confitenlur diceu-
incongrue dici potest. tes : In Jesunomine surge et ambula (Act.nr).
VERS.40.— Ejectis omnibut. (ID.) Turba ejicitur VERS.8.— Ne quid lolterenl, etc Tanta sit in Do-
ut pueUa susciletur : quia nisi soecularium curarura mino fiducia, ut nihil deesse cerlissirae sciant, ue
multitudo a corde ejiciatur, anima quae intus jacet durasibi providentiemporalia, minus aliisprovideant
moriua non suscitalur. Dum enim se per universas ceterna. .
201 GLOSSAORDINARIA.— EVANG.MARCI. 204
• (BEDA.)Mattheus et Lucas memorant DominumjA maria. Tempore vero Juliani, etc, usguead expur-
discipulis dixisse, ut nec virgam ferrent : Marcus gato a sordibus templo Serapis ossa eadem ibi po-
ne quid tollerent nisi virgam. Sed illi realiter virgam suit, et basilicam in honore sancti Joannis conse-
accipiunt. Marcus per virgam potestatem accipiendi cravit.
necessaria a subditis intelligit. VERS.30. — Et convenientes.(HIER.)Ad tocura
VERS.9. — Calceatostandaliis. (ID.) Ut pes ne- unde exeunt flumina redeunt. Deo gratias semper
que tectus sit neque nudus ad terram, id est, nec referunt super his quseacceperunt.
Evangelium occultetur, nec terrenis commodisin- Omnia. Non solum quseipsi egerant et docuerant
nitatur. apostoli Domino renuntiant, sed etiam quse Joannes
Ne induerentur duabus lunicis. (ID.) Quod est ut eis docentibuspassussit. Vel sui velejusdem Joannis
simpliciter ambulent, non dupliciter. discipuli,sicut Matthaeusscribit.
VEBS.11. — Excutite pulveremde pedibus. (ID.) VERS.31.— Venite seotsum. (BEDA.)Non solum
Pulvis excutitur de pedibus in testimoniurolaboris requisitionis causa, sed mystice significatquod, re-
sui, quod ingressi sunt civitatem, quod prsedicatio licta Judaea,quoe,elc, usquead venil seorsum, ducit
usque ad illos pervenerit. Vel quod nihil ab eis acce- quos eligit, ut inter male viventes mala non alten-
perintadvictumnecessarium qui EvangeUumspreve- B dant, ut Lolh in Sodomis, et Job in lerra Hus, et
runt. Abdias in domo Achab.
VERS.13. — Et ungebantoleo. (ID.) Jacobus di- Requietcite.Utavesin ramis sinapis. Pusilla hic re-
cit: Infirmalur quis in vobis? inducat ptesbyletot quics sanctis, longus labor : sed post dicitur iUis ut
Eccletim,etorenttuper eumungenleteumoleo(Jac. v), requiescant a laboribus suis.
etc Unde patet ab apostolis hunc morem esse tra- Etant enim, etc. (HIEB.)In arca Noe animalia quoa
ditum ut energumeni et aUi oegrotiungantur oleo a inlus erant, foras mittebantur, et quce foris erant,
pontificeconsecrato. intus erumpebant. Sic in Ecclesia Judas, elc,
VERS.14. — Et audivUrex. (ID.) Lucas (Luc.ix): usgue ad lunc cessabit ventus et procella, Jesu se-
Audivit Herodet tetrarcha omnia qum fiebant, etc. dente et regnante in navi, quceest universalis Ec-
UndeinteUigendum,aut confirmatumeura ex aliorum clesia.
verbis credendo dixisse, aut adhuc hcesitando,etc, VERS.32.— Abietunt indeterto. (BEDA.)Petendo
usguead non resurrexisse, sed sublevatumcsse fur- sotitudinern fidem turbarum an se sequatur explorat,
tim credere maluerunt. et exploratara digna mercede remunerat. Turbce
VERS.17. — Philippi fratris s»i. (BEDA.)Vetus autem non jumenlis, non vehicuUs, sed proprio la-
historia narrat Philippum majoris Herodis fuisse G bore pedura, iter deserti arripiunt, et salulis desi-
filium, et fratrem Herodis sub quo passus est Do- derium ostendunt. Rursus ipse excipiendo fatiga-
roinus, et duxisse Herodiadem, filiam Arethae, et los, docendo inscios, sahando aegrotos, recreando
poslea Aretham ortis simultatibus filiam suam tu- jejunos, quanlum devotione credentiura delectetur
lisse, et Herodi inimico Philippi in dolorem ipsius insinuat.
nuplus copulasse.Egesippusvel Josephus tamen longe VERS.33. — Et pedetttet. Nota quia non in aliam
aliter. maris ripam sine Jordanis navigio pervenerunt. Sed
YEBS.18. — Non licet tibi habere, etc (ID.) Qui transito aliquo frelo vel stagno, proximos ejusdem
venerat in spiritu et virtute Elise, Herodem arguit et regionislocosadierunt,quo etiampedestres indigentc
Herodiadem,sicut, etc, usgue ad homo enim ad la- pervenire poluerunt.
borem nascitur, et sancti per morlem transeunt ad YERS.34. — Et misettus est. (BEDA.)Quomodo
requiem. misertus sit, Matlhoeusplenius exponit hoc modo :
YERS.23— Et juravit. (BEDA.)Non excusatur a Et misettus est eis, et cutavit languores eorum. lloc
perjurioper juramentura. Ideo enim forle juravit, ut est enim pauperum et non habentiura paslorem ve-
oceasioneminveniret occidendi. Et si illa patris aut raciter misereri, el viam veritatis aperire, et lan-
matris interitum postulasset, non utique concessisset' guidos curare el jejunos reficiendo ad laudem su-
Herodes. pernae largitalis animare; quae sequenlia eum fe-
VERS.26. — Et conttisiatus, etc (ID.)Consuelo cisse declarant.
more Scriptursecontristatus, non re, sed multorum VERS.35. — Et cum jam hora. Die declinata Sal-
opinione. Sicut et ipse Joseph, etc, usgue ad ut valor turbas reficit, quia vel fine saeculi propin-
sub occasione pietatis impius fieret. quante, vel cum sol justilice pro nobis occubuit, a
' YEBS.27. — Caput ejus in ditco. (ID.)Caput legis diutina spiritalis inediaesumus liberati fame.
quod est Christus, a corpore abscinditur, etc, ut- (BEDA.)Christum deserta gentium petentem mul-
que ad Christus autem, qui est lux mundi, cum inci- tae fidelium catervce relictis mcenibuspriscoe con-
piunt crescere dies. versationis, neglectoque variornm dogmatum prce-
VERS.29. — Et tuierunt." (ID.) Josephus narrat sidio, sequunlur, et cum primum nolus in Judcea
Jdannemvinctum,in castellumMacherontaadductumi Deus, tunc exallatus est super cceloset super omnem
ibique truncatum. Ecclesiastica narral historia, in terram gloria ejus.
Sebasteurbe Palcesiinse,quaedicta est quondam Sa- — Dateiltis.Provocataposlolos ad fra-
~'' VEBS.37.
PATROL. CXIV. 7
W* WALAFRIDISTHABIFULD. MON.<OPP.PAftS 1. — THEOLOGICA. 204
ctionem pcfltls.iit illis se non habere testantibus, Aliis ut in omnibirsbonis qwe Sfgmii»fc*ma*Sfavoris
magnitudino signi notesceret. Et insintrans, quia ^retributionemvitemus: nenos operatio vrrwtom ad
quotidie per eos jejuna cofda sunt pascenda, cum concupiscentiam flectat temporaHnm.Quod ipse Do-
eorum exemplis vel verbis ad amanda ccelestiasus- minus nebis insiiMians,cura hi qui virtutes ejas ad-
citamur. Notandum, quod hoc panum miracohim mirabanlur, regem eum facere veWerrt,fugit in raon
Joarmes scrrpturus praemisit,quod proxrmnm esset tem Oreire.Crucifix*ribus prorapiiis occurrit, ut
Pascha. Matthccuset Marcus hoc, intetfecto Joarihe, «cilicet parali simus ad adversa toleranda, cauli ad
continuo esse factnrn dicunt: imdVaflligituT Joan- -hlandimenta sS arriserint, ei ne nOs, *si atBnant,
nem imrainente Pascha fuisse flecollatum, et alio se- emolliendo decipiant, crebris a Domino precibus
qttente Pascha crucifixuin Dominum. implorr-mws.
VERS.38. — Quinque. (BEDA.)Qtrrnqtm panes, Ad Bethsaidam. (BEDA.)Bethsaida Civitas est in
quinque Mosaiccelegis libri, qiiibus dfvhiceceierni- ^Jaffilaea Andrece et Petri et Philippi prope stagnum
tatis cognilio, muhdi creatio, cursushabeiifissceculi, 'deriesareth. Sfed-Marcus dicit, etc, usgue nrf quce
ietvera Dep servieiidi religio, etc, Usquead ad ul- ariibcesuht civitates in Galilcea juxta stagmim Ge-
timum vero magnd munere dfat electis nt edanl et tiesareth : quod etiam Tiberiadis a Tiberiadb civi-
bibant super mensam suairi in regrio suo. * late sic •vocatur. ,
VERS.39. — Sccundum conlubetnia. (ID.)Diversi VERS.46. — Abiitin montem. (ID.) B.eneoratqui
discubitus, alstincfi ordines ecctesiarum qui unam T*dum brahdo quserif, aterreriis ad stipeiiora pro-
eatholicam fadiuut. gVedtens,verliCeWicurice subliraioris ascendit. XJui
YERS.40. — Per cenienos et quinquagenos. Per de divitHs,erc, iistfne ad Oninli quae vult potest,
quinquagiritajiiliilceireqtties.Qukiquagenariiisautem quia advocattis etjudex rioster est; alterum pietaiis
brsduclus Ceritiimfacit; et ideo utriusque quietis per- TofnH:hirH, alterum potestatis Insigiie.
feclionein signiucat, sciliCet, corporis et meritis. Qiti YERS.47. — Et ipse solus, Ctc. "Qul aliquando
enim quiescit ab aclibus pravls, requiem habet cor- omhirio in pericnfls Eccleslani deseruisse videtur;
poris. Qui autem a cogitatibnibus etiam perversis, *unde:Uiqriid, Domirie,recessUtilonge(Psal. x)? etc.
requiera habet mentis.. Sedquia differt anxirium, rioriaurert subsidium.
Bene auleiri super viride fenum discuiriberites, VERS.48. —'Et circa quartam,, (BEDA.)Slationes
Dei pasiuntur alimeiitis, qui per studium abstinen- et vigiliaemilitares, horarura spatio dividuntur : pa-
lice,calcalisillecebris carnis, audiendisimplendisque tet ergo eos, elc, usgue ad Lucifer namque tres
verbis Dei operamimperidurit. _ horas noctis, id est, totam vigUJammatutinaai W»-
Ideo alii quinquageni, alii centeni, quia requiesci- ^1 minare djcitur.
tiir prius a uialo opere, ut post sit etiam reqiries in Et volebat prteterkreeot. (In.) Utad faoram, scili-
rriente. sed conlinuo liberaii, pkis lihera-
VERS.41. — Et aiiepiis. fton "novacfharia creat -cet,jcenturbati:
tionis stiaemiraculum stupereni, et.ereptori suo, etc,
quia incarnatus, non alia quam quce scripta eratft
sed et usque ad Cum ambulaveris i» igjie, itoa combureris,
'prcedicat: legeni prdphetas mysteriis gravida et flammanon ardebit in te;
esse deinonstrat.
Et ante turbas dislrVbuit otsd- VER-S. 49. — Putatieriwi*. (jBetk.) Adhuchceretici
Fregit. ponenda
phantasma csse, nec veram camem de virgirie
piilis suis, quia sacramenta sanciis doCloribus,qiii •putant
bcectoto orbe prcedicent, patefecil. -assnmpsisse. Theodorss enim, etci, ttsgMead-et qua-
VERS.43.— El sustulerunl, elc (BEDA.)Secre- liler aon infuBi» pecniws eorporale pondtis haben-
liora mysieria quoe rudes capere nequeunt, perfe- tibus et materiale onus, deambulabat in humtdamet <
Nam duo- instabilem subsiantram.
ctipres diligeriter iriquirunt. per Cophinos,
decim aposloli: et per aposlolos sequentes doctores VEKS30. — Nolite timere. Prhna suoVentio est
i
Dguraniiir, foris despecti, intus salutaris cibi reli- pellere timorem; secunda, tempefeiatemprcesenlice
quiis ad alerida huriiiliura corda cumulaii. In cophi- shsevirlute compescere.Necmirum siDenimo asceri-
nis enim serviiia geruntur opera: sed ille eos panis dente in navim cessal ventus: quia in qudcunque
fragmentprum implevit, qui infirma mundi, ut fran- ijorde per gratlam sni amioris adest, moXQhiversa
vitiorum et adversaritisiffundlet matignorornspiri-
gaivelcorifuniat, elegit. >-
YEBS.44. — Quinque mtUia. (ID.)Propter quinque tuum bella qniescunt.
'sensus corppris. Hi Bomirium secuti, significant eos VERS.52. — Nonmim intellexetunt.JJ$EJ>\.)Mi-
qui in sceculari adliric habitu positi, exterioribas raculo panum, quod esset rerum cpndiio,rostendji.
juce jiossiderit bene itti norunt. Qu"trecte quraque Ambulando super ^iodas, quod totum corpus habe-
panibus aliintur : quia rieCdssedst u't tales legahbus bat Iiberum ab omni gravedine peccati. Placando
«dhuc praeceptisinstruanlur. *Quiantem mundo orii- yentos et undas, quod elemenlis domjaaretur os-
ninp renuntiant, et quatuor surit riiillia et septem . tendit. Sed carnales adhrrc discipuU magnitudife
pauibus refecli, hoc est evangelicaperfectione Su- quidem virtutum stupebant, sed divincemajestatis
bljraes, et spirituali gratia intus eruditi. veritatem non cognoscebant.
VERS.&&,— $i siatim coegit."Exemplura dat no- YERS.54. — Cognovetuht.Rumore, non facie vel
ft05 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MARCI. 206
magnitudine signorum: etiam vultu plurimis notus A idolothytum in quantum cibus est, in quantum Dei
erat. ereatura est, sed doeraoniorum invocatio hoc facit
VERS.56.—Fimbriamvestimenli.(BEDA.) Minimum immundum. Unde : Non poleslis bibete ealicem Do-
mandatum quod qui transgressus fuerit, miniraus tnini et calicemdmmoniotum (I Cot. x).
vocabitur in regno ccelorum: vel assumplionem Judoeise partcm Dei jactant, communes cibos vo-
carnis per quam veniraus ad Verbum Dei. cant, quibus omnes hoinines utunlur, ut ostrea,
Jepores, et hujusmodi aninialia, quse ungulam non
CAPUT vn. findunt, nec ruininant, nec squamosa in piscibus
VERS.1. — Et convenit/int. (ID.) Palet qtiam sunt.
vera sit confessio Doinini ad Patrem qua dicilur ; YERS.18. — Et vosimptudentes.Corripiunlur, quia
Quia abscondislihwc « sapienlibus el ptudentibus, e( quse pcr se patent, roystica pulant. Ex qup advcr-
revelasli ea patvulis (Matih. xi). Indocli vcniunt, in- tiinus vitiosuin esse audilorera, qui obscura mani-
firmos adducunt, ut vel fiinbriani ejus conlingant, ef /este, aut manifesle dicta obscure vult intelligere.
ideo cupita salute paliuiitur.Pharisoci vcro ct Scribae, YERS.19. — Et in secessum. (BEDA.)Hinc calum-
qui doctores populi esse debebant, non ad verbum nianlur quidara bserelici, quod Dominus physicse
audiendum, non quasi ad medicum, sedad quccstio- 9 ignarus putet. omnes cibos, elc, usque ad per oc-
pum pugnas concurrunt. cultos meatus (qpos Grccci porps vocant) ad infe-
YERS,2. — Communibusmanibus. (HJERON.) Im- riora dilabitur et in secessum vadit.
mundis, yel communibus manibus communionem (Auc.) Quocdamsic accedunt ut etiam mutent et
gentium significat. Munditia Pbarisceorum sterilis mutentur, sieut et ipse cibus amitlens speciem suam,
est, communio aposlolorum non tota exlendit pal- in corpus nostrum vertilur, et nos refecli in robur
mites suos usque ad raare. iVon lotis. De non lolis mulamur.
corporis manibus yituperant, cum in eorum operibus VERS.21.—De corde Iwminum. (BEDA.)Animce
zt-iliilimmunditice inveuiatur. Ipsi aqua exterius loti, locus principalis non juxla Platonem in cerebro, sed
conscientiaelivore intus sunt poUuti. juxta Cbristum in corde est. Arguuntur eliam, etc,
VF.RS.3. — Phariswi. (BEDA.)Superstitiosa ho- usgwead ut si pulchram mulierem nos crebro viderit
minum traditio crebrius lavari, ob manducandum et inspicerc, inlelligil nos.amare.
hujusmodi. Sed necessaria doctrina veritatis eos VERS.24. — Et inde sutgens. Relictis Scribis et
jubet, qui panera vitoequi de coelo descendit man- Pharisceis calumiiiatoribus, in partes Tyri et Sidonis
ducare desidcrant, crebro eleemosynarnm, alio- gecessit, ut Tyrios Sidoniosque ciu'aret. Neminetn.
rumque justiliae fructuum lamento sua opera pur- V (BEDA.)Quamvis latere non potuerit, rion lamcn
gare. faclum est quod voluit. Sed exemplum, etc, usgue
YERS.4. — Baplismata. Frustra vasorum bapti- ad ut filiain Syrophoenissse a dsemonio liberarel
smala servant, qui cordiura suorum et corporum et per lidem genlilis feininae Scribarum et Phari-
sordes oegligunt. Non enira boc de materialibus ma- sseorum perfidiam argueret,
nibus dictum est, sed pro menlium emuiuiatione, et VERS.25. — Muliet enim. Marcus dicit Dominum
operum castigatione, et anjmarum, sanctimonia et fuisse in domo, cum venit ad eum raulier. Matthreus
salute. dicit quod clamat post nos (Matth. xv); Per quod
VERS.5. — Quare discipuli tui, etc Mira stultitia! inuuit quod post arabulantem preces eraiserit. Venit
Filium Dei arguunt, quia non servat prsecepta.ho- ergo ad eiini mulier in doraum, sed quia Mailhoeus
minum. Manus autem, id est, opera non corporis sed ait: Non respondit ei verbum, dedil inlelligere quod
aniinoeiavandce sunt, ut fiat in illis Verbum Dei. arabo tacuerunt, et cum silentio ingressi sunt. Et ila
VERS.6. — Bene prophetavil. (UIERON.) Lalratum eaetera coulexuntur, quoein nullo dissentiunt.
Pharisseorum reprimii furca rationis, id est, Aloysi (HIER.)Mulier est mater nostra Roinana Ecele
et Isaiae increpatione, ut et nos hoereticos verbis sia. Nata, dscmoniaca occidentalis barbaries, cujus
Scriplurae vincere possimus. ^ fides fecit de cane ovem. Micas intellectus quaerit,
VERS.9. — Bene irritum. Falsam calumniam vera non panem infractum litteroecupit.
ratione confulat, quasi, Vos propler tradiliooem bo- (BEDA.)Mulier gentilis, sedcum fidead Dominum
minum praeceptaDei conleranitisetnegligilis, quare veniens Ecclesiam significal de gentibus collectam,
ergo meos discipulos arguilis, qui jussa seniorum quae pro filia, etc, usgue arf qui priscas suceper-
parvipepduni, ul custodiantmandata Dei ? fidiaemansiones relinquunt, atque in domum Dei, id
- YERS.11. — Vot autem dicitis.
(BEDA.)Consulens est Ecclesiam, pia se devolione transferrrnt.
Dqminus imbecilliuti, vel aetalum vel penuricepa- VERS.27.— Sineprius saturari filios. Quasi dicat:
rentura, prcecepit,etc, utquead qui verus Pater est, Fnturuin est ut et vos gentes saiutem consequainini:
oblatio Domini praeponatur. Tibi ptofuerit. (ISID.)bx sed pritis oportet Judaeds, qoi antiqua eleclione filii
iuos tuus consumitur, quod sacrilegium est. Vel Dei nomiuantur, pane ccelesti refici, et sic tandem
ioterrogative. Quasi dicat: Proderit tibi ? Nondebet: gentibus vitae pabula minislrari. Filiotum. (BBDA.)
Koc metuentes patres aflkiebantur inedia. Mira conversio : nam Israel quondara filius, nos
VE»S. !§•—NikU ett extra, etc. (BRDA.)Nec. caues. Pro diversitaie fidei ordo nominttriimutalur.
207 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 208
De illis dicitur : Citcumdederunt me canes mulli AUnguaramuti ut loqui valeat, tangit, cum ora diu
(Psal. xxi). De nobis : Atias oves habeo, quce non bruia ad verba sapientioe proferenda conlactu suce
suntex hoc ovili (Joan, x). pielalis informat.
VERS.28. — De micis. Non integros cibos digna VERS.34. — Et suscipiens, etc (HIERON.)Inge-
sum recipere, reliquiis catellorum conlenta sum, ut muit. Gemere nos docuit, et in ccelumthesaurum
sic veniam ad panem integrum. (BEDA.)De micis, etc nostri cordis erigere, quod per compunctionem cor-
Mensa, scrfptura, unde : Parasti in conspectu meo dis a frivola carnis laetitia purgatur, ut dicilur: Ru-
mensam, etc(Psal.xxu). Micaepuerorum,etc.,usgue giebamagemitu cordismei; Domine, ante te omnedeti-
ad ut ad speranda superna quce a Domino promissa derium meum, etcEf ai(illi :Ephpheta,quod est Adape-
sunt prcemia in ccelo, merito se humilitatis erigant. rire. CordecredUurad jus,tt(tam(Rom.x),etc Et slatim
VERS.29. — Propter hunc setmonem. (BEDA.)Hic apertm, etc Aures apertce sunt ad hymnos et cantica
datur exemplum catechizandi etbaptizandi infantes, et psalmos. Solvitur lingua, ul eructet verbum bo-
quia per fidem et confessionem parentum in baptismo num, quod non possunt nec minaenec verba cohi-
liberantur a dcemonio parvuli, qui necdum per se bere vel prohihere. Unde Paulus : Ego vinctus sum,
sapere vel aliquid agere boni possunt aut mali. sed verbumDei non estatligatum in me (I Tim. ll).
- VERS.31. — Tyri. (HIERON.) Tyrus angustia si- B YERS.36. — Et prmcepitillis ne cui dicetent. Non
gnificans Judaeam, cui Dominus : Coangustatum est in virtutibus gloriandum esse docuit, sed in cruce et
stratum el pallium breve, utrumque operite non potest, in huraiUatione. Quanto autem eis, etc. Civitas in
ut transfetat se ad alias gentes(Isai. xviu). Sidonem. monte posita undique circumspecta abscondi non
(HIERON.) Sidon, venatio, fera indomita, nostra regio potest (Matth. xv): humiUtas semper praecedit glo-
vel natioest. Decapoleos. (BEDA.).Regio decem ur- riam.
biura trans Jordanem ad Orientem. Quod autem di- Adapetite. Ad aures proprie, Aures enim ad au-
citur: Venitad mate Galilmm intet medios fines De- diendum aperiendse, lingua ut loqui possit erat sol-
capoleos, non ipsos eum Intrasse signifieat, neque venda. Uride sequitur: Statim apertw, etc
enim roare transnavigasse dicitur, sed usque ad YERS.35. — Et toquebatur recte. (BEDA.)llle solus
mare venisse, atque ad locum qui medios fines De- recte loquitur vel Dominum confitendo, vel aliis
capoleos longe trans mare posilos respiciebat. prsedicando, cujus auditum ut ccelestibus possit au-
(HIERON.) Salvator ad salvandas gentes ab apo- scultare et Obsecundaremandatis divina gratia refe-
stolis deducitur, et docet quod adolescenti interro- rat. Cujus Iinguam Dominus tactu sapientice, quce
ganti respondit: Nosti mandata, hmc fac et vives ipse est, ad Ioquendnm instruit. Hic talis dicere po-
(Luc. xvm). C test: Domine, labia tnea aperies (Psal. v), etc
VERS.32. — Surdum et mulum. (BEDA.)Qui scili- VERS.36. — Quanto autem eis prmcipiebat, etc.
cet, nec aures verbis Dei audiendis, nec os prn lo- Sciebat ille qui omnia novit antequam fiant, quod
quendis aperit. Quales necesse est ut hi qui audire magis prcedicarent, et hoc prsecipiendopigris voluit
et loqui verbum Dei longo usu didicerunt, Doraiuo ostendere, quanto studiosius quantoqne frequentius
sanandos offerant, ut eos quos humana fragUitas ne- [ferventius] praedicare debeant, quibus jubet ut prae-
quit, gralice dextera salvet. dicarent : quando iUi qui prohibentur tacere non
(HIERON.) Genus humanum tanquam unus bomo poterant.
varia peste absumptus in protoplasto, ccecatur dum CAPUT VIII.
videt, surdus fit dum audit, dum odorat emungitur, VERS.2. — Misereor super turbam. Quia verus
obmutescit dum loquitur, roancus fit dum manus homo miserelur et compatitur affectu hiimanaefragi-
erigit, incurvatur dum erigitur, hydropicus fit duin lilalis. Quod de septem panibus et paucis pisciculis
concupiscit, claudus dum progreditur, lepra suffun- quatuor millia hominum satiavit, divince potentice
ditur dum mundatur, dcemone impletur dum divini- opus est contra Eutichetis errorem.
tatem appetit, moritur morte dum audacter excusat. Triduo sustinent. Quare triduo sustinerent Mal-
Et deprecabantur. Incarnationem Domini prophetce " thseus dicit sic (Matth. xv): Et ascendensin moniem
et patriarchae cupiebant. sedebat ibi, et accesserunt ad eum, etc. Turba triduo
VERS.33. — Et apprehendenseum, etc Seorsum a Dominum sustinet propter sanationem infirmorum
lurbulentis cogitationibus et actibus inordinatis ser- suorum, cum electi quique fide sanctae Trinitatis
monibusque incompositis educitur qui sanari mere- lucidi Domino, pro suis suorumque peccatis, animce
tur. Digiti qui in aures mittuntur, verba Spiritus peccantis, scilicet, languoribus instanter supplicant.
sancti, de quo dicitur: Digitus Dei est hic (Exod. Turba multa triduo Dominum sustinet, cum mul-
vm). Et: Opera digitorum tuotum sunt cceli(Psal. titudo fidelium peccata sua per poenitentiam decli-
vm). Tetigit linguam, etc. Spuma de carne Domini, nans ad Dominura se in opere, in locutione et cogi-
divina sapientia, quae solvit ignorantiam humani ge- tatione convertit.
neris, ut dicat: Credo in Deum Patrem omnipoten- (BEDA.)Hoc miraculo designatur, quod viam prse-
tem, etc. Seorsum. (BEDA:)Prima salutis via est de senlis saeculi, aUler incolumes transire nequimus,
turba educi. De turoa educit Dominus infirmuro, alimento verbi sui Christus nos reficiat. Hoe vero
cummentem peccatis, elc, usque arfexspuens ergo typice, etc, usgtie arf ipse ab infimis delectationibus
209 GLOSSAORDINARIA.—EVANG. MARCI. 210
abstraclam pane cceli reficit, atque ad appetitum A dan. Sed non est dubitandum eumdem locum esse
supernae suavitatis cibi spiritualis dato pignore ac- sub utroque nominc Nam plerique codices habent
cendit. Magedanetiam secundum Marcum.
VERS.5. — Si dimiseroeos. Quia conversi pecca- VERS.11. — Qumtentes,etc Quasi ea quae vide-
tores in prsesentis vitsevia deficiunt, si in sua con- rant, non fuissent signa. Sed quid qucerant per hoc
scientia sine doctrinaepabulis dimittantur. determinatur, de ccelo, vel in morem Eliceignem de
De longe. Moraliter. Qui nihil carnalis corruptionis sublimi, vel ad similitudinem Samuelis sestivotem-
expertus, ad servitutem Dei feslinat, de longinquo pore mugire tonitrua, vel fulgura vel imbres, quasi
non venit; qui eliam nulla impudicitia, nullis flagitiis non possent et hseccalumniari qui ea calumniaban-
inquinatus, solum autem conjugiumexpertus, nec tur quse oculis vidcrant, manu tangebant, utilitate
isle de longinquo. Alii post multa flagitia veniunt: sentiebant. Ycl signa de ccelo, manna, ut qui paucis
el ideo de longinquo. panibus multa hominura millia saliavit, nunc sicut
VERS.5. — Septem.(BEDA.)Mysterium est Novi Moysesroanna ccelitusmisso populuraomnem passim
Teslamenti, in quo septiformis Spirilus gratia ple- reficiat. Unde Joannes post edulium panum turbas
nius creditur et datur. Nec sunt panes bordeacei, qusesisse dicit : Quid opetatis? Pattes noslti mandu-
sicut iUiquinque de qtiibus quinque millia hominum B cavetunl manna in desetto (Joan. vi), etc
saliata sunt, ne, sicul in Iege, vitalis animoealimen- YERS.12. — Si dabitut. (AUG.)De concordia
tum corporalibus sacramentis tegeretur. Hordei evangelistarum. In Marco ita scriptum esse dicit:
enim medulla tenacissima tegitur palea. et signum non dabitur ei.
(HIER.)Septempanes, septem dona Spiritus sancti. (BEDA.)Generationi isti, id est tentantium Deum
QuatuormiUia, annus Novi Testamenti cum quatuor et contradicentium verbis ejus, non dabitur signum
temporibus.Septem sportce,seplera priraceEcclesice. de ccelo, quod lenlantes, etc, usgue ad ad imposi-
Fragmenta panum mystici intellectus primce sepli- tionem manuum aposlolorumgraliam sancli Spirilus
manae sunt. Pisciculi benedicti : libri Novi Testa- deccelo plurimis credenlibus infudit.
menti, quomodopiscis assi partem resurgens postu- VERS.15. — Ascendilnavim. (ID.)Septera sporlis
lat, et piscem superpositura prunis discipulis in modo implelis, statim ascenderunt in naviculam, ct
captura piscium porrigit. veneruutin flnes Magedan,et ibi navigantibus dictum
VERS.6. — Super tetram. (BEDA.)In refectione est quod caverent a fermento Pharisaeorura et sad-
quinque panum turba supra fenum discubuit; quse ducoeoruni. Sed Scriplura dicit quod obliti sunt pa-
aulem septera panibus reficienda est, super terram nes lollere, in quo oslenditur quod modicarocuram
discumbere prcecipitur: quia perlegem carnis, etc,' C carnis haberent intenli Doroiniproesentiae.
usgue ad hic autem remota omni cupiditale carnali VERS.17. — Quid cogitatis.(BEDA.) Accepta occa-
convivasNovi Testamenli spei permanentis firma- sione, docet quid significentquinque panes el seplem,
mentum tanquam ipsius montis soliditas iiutlofeao et pauci pisciculi, quinque millia hominum aut qua-
interposito conlinet. tuor. Si enim fermentum Pharisseorum et Herodis
VERS.7. -- Piscicutos. (\j>.)Sanctos illius tempo- traditiones perversas et hserelica significat dogmata,
ris, per quos eadem condita est Scriplura : vel quare cibi quibus nutritus est populus Dei non ve-
quorum ipsa Scriptura, fidem, vitam et passiones ram doclrinam integramqoe significal?
conlinet; qui de fluctibus soecuii erepti, et divina VERS.23. — Et exspuens. (ID.)Sputum ab inlus a
benedictione consecrati refectionem nobis, ne in capile Domini procedit. Manus vero membra cor-
hujus mundi excursu deficiamus, vitae suaeet mortis poris exterius posita. Exspuens ergo in oculos coeci,
suse exeraplopraebuere. manus suas imponit, ut videat: quia coecilaiem
VERS.8. — Mandticaverunt. (ID.) Sunt multi qui humani generis et per invisibilia divinoepielatis dona
quamvisomnia sua relinquere, et altiora htijus mundi et per ostensa a foris sacramenla assumpta huma-
nequeant implere, tamen esurienteset sitienlesjusti- nitatis abstersit.
tiam saturantur, cum audientes mandata Dei ad D Quemuno verbo totum simul curare polerat, pati-
vitam perveniunt seternam. latim curat, ut magnitudinem humanac coecitatis
Quod superaverat.(ID.) Altiora praeceptavel ex- ostendat: et quae vix et quasi per gradus ad lucem
bortamenta, elconsilia, quaegeneralis fideliummul- redeat, et gratiam suam nobis indicat, per quam
titudo nequit attingere, sicut liic : Si vis perfeclus singula perfectionis incrementa adjuvant.
ette,vadeet vendeomniaquwhabet (Malth. xix), etc VERS.24. — Video homines, etc (HIER.)Omnes
Seplem spottas. Seplem sportce, Spiritus sancti cestimat sibi superiores, se indignumjudicans : ut
gratia sepliformirepleti. Fiunt enim sportaede junco, David se vocari hominem, sed canem morluuro et
et palmarum foliis. Juncus nascitur super aquas, pulicem unum. Primo autem, etc, usgue ad huic
palma viclorem coronat. Sancli quoque ne ab hu- Dominus secunda impositionemanuum, lucem omnia
more aeternitatisarescant, in ipso vitaefonte se col clara videndi reslituit : scilicet quid credendum,
locant, et aeternccretributionis palmam exspectant. quomodo vivendum, quseproemiasunt speranda.
VERS.10. — El statim. Pro hoc in Matthceohabe- VERS.25. — Deinde iterum, etc. (HIER.)Ut clare
mus: Ascenditin navicutam, et venil in finet Mage- videretomnia, id est per opera visibilia invisibiUa
»1 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS L — THEOLOGICA. «2
inteHigeret, et quce oeuius non vidit, et clarum, A menti in terram cadere, ut muituni fructum afferat.
.animtc suaestatum post rubiginem peccati mundi cor- VERS.34. — Si qtiis vuli, elc (BEDA.)Pestquam
dis oculo contemplaretur. Beati enim mundo corde, mysterium suae passionis et resurreclionis osfendit,
qtioniam ipsi Deum videbunt (Malth. v). borlatur omnes ad imitandum passionis exeraplura,
VEBS.26. — Et misil. (HIER.) Ut videret iu se et omnibus salutem promittit animarum. Sedperfe-
quod ante non vidit. Non enim putat desperamshomo ctioribus, quanta passrirus qudd a mortuis resurre-
de salule omtainoposse se quod facere iliuminatus ctorus esset aperuit, forriiam tribuens prcedicdndi,
per spem poieSt perlicere. nt scilicet, pro suo quisqriemodo instruatur, ndque
Mygtiee.Admdnet Dominus omnes qui agnitione infirmis altiora commiltantur.
veritatis illuslrantur, ut adcor redeant, et quantum • Deneget.Worivalel apprehendere qood Ullra fpsum
Sibi donatum fuerat sollicila mente perpendant, et est si nescierif maclare quod est. Nisi quisa se^
beneficiis Dei digna operatione respondeanl. metipso deliciat, ad Deum.qui supra ipsum est, iion
Nemitii dixeris. (BEDA.)Quod sanationem silere appropinquat. Tollat crucem. Vel per abslinentiam
jubet, exemplum est suis, ne si miranda faciant, fa- macerando corpus, vel per compassionem aninmm.
vorem quserant, sed divinis aspectibus sint placere De corpore dicil Paulus : Casligocorptts meum, etin
contenti. B servitutem redigo (II Cor. ix), etc Idem de compas-
VERS.27. — Quem me dicunt ? Pulchre primo sen sione aniini: Quis infirmatur, et ego non infirrriort
lentiam hominura interrogat-, ne confessio eorurii (II Cor. xi.)
vulgi opinione, sed veritaiis agriitione videalur iiifir- VERS.38. ^- Qtit enim. (BEDA.)DUOtempora Eo
mata : n6 sicut Herodes de auditis hsesitare puten- clesia significat, aliud persecutionis, quando po-
tnr. Unde Petro secundum Matthseumdicit: CdrOet nenda est anima; aliud pacis, quando frangCnda
sanguis non revelavittibi(Matih.xxi), id est doctriria sunt desideria terrena.
hoinirium. Qui enim me, etc Quia multi avariliam vineunt,
Homines. Pulchre qui hominum mOrediversam de iabenlia despiciunt, sed fidei rectitudinem quam ha-
Domino sententiarii ferunt, horoines dicuntur. Nam bent verecimdia impediti, non exprimurit voce. Ad-
qui veritaterft potentiac ejus pia mente cognoscunt, dit: Qui enim me, etc
non hominesj sed dii appellari merehtur. Unde dicit YERS.39. — Amen dico. (BEDA.)Cnm de ftitura
illis :Vos vero,etc.Quasi dicat: Illi, homines,humana vita loquerelur, ideo neeessarium fuit ut hoc pro-
opinantes; sed vos, dii, quem me esse dicitis? mitteret de pcenitenti vita, rit rudes adhuc discipull
VERS.29. — T» e« Chtistus. (BEDA.)Omnia cPm- hac consolationc confortarentur, sicut de Judaico
plectitur qui et naturaffi et nomen exprimit, in qud **populo dicitur : Dedit illis tegiones gentium et labo-
summa virtutum. Paulus dicit, etc, usque ttd rion res.populorumpossederunt, ut custodiantjuslifiealio-
licet tamen neseire generatioriis fidem. nes ejus, el legemejus reqttitahl (Psal. cfv).
VERS.30. — Et eomminatusest. (BEDA.)Noluit se RegnumDei, etc Id est, Ecclesiam conira mundi
ante passionem et resnrrectionera prcedicari : quiar hujus gloriam ereclam. Yel fuluram iri ccelis beati-
completo sanguinis sacramento apostolisopporttrnius tudinem quam iri monte viderurit. Quod pia provi-
dicit: Euntes docete omnes gentes, baptizantes eosiri sione factum est, ut aelernum gaudium, tamelsi ad
nominePattis et Filii et Spirittts sancti (Matth. xvin). breve moraenluni praelibalum, ad adversa ferenda
Quia non prodesset eum pubtice praedicari, quem foTtiuSanimaret.
flagellatum sunt visuri, et cruciflxutn multa pati. CAPUT IX.
VERS.51. — Quoniam opottet, etc (HIER.)Sicut VERS.i. — Et post dies, etc (HIER.)Pdst com-
gubernatrir peritus tempestatem in tranquiUitateprse- minationem crucis resurrectionis gldria ostenditur,
cavens, nautas paratos vult esse suos. Sicut alibi : unde sequilur:
Si quit vult venirepost me, abnegetse(Matth. xvi),etc. Et post dies, etc Ut rion timerent opprbbria cru-
VERS.32. — Et apprehendens. (BEDA.)Amantis af- j. cis, qui oculis suis viderant gloriam futurae resur-
fectu dicens : Absita te, Domine. Vel iit melius in rectionis.
Grcecohabetur: Propitiits esto, etc, usque ad ap- (BEDA.) Et post dies sex. Lucas: Factnm est autem
prehenditque eum in affeclum sunm, vet separatirri posthaec verba fere dies octd, eic, usgue ad riein
ducit, ne praesentibus caeieris magistrurii videatur octavo retribiitionis tempore ab irato judice corri-
arguere. piamur. In montem excelsum. Ifl"monten» tft ora-
VERS;35. — Vade retro. (ID.) Multi pnlant quod ret, etc, «sgue ad tunc ceterna ejtis vrsione mere-
non Petrus, sed adversarius Spiritus sit correctus, buntur lcetari.
quo snggerente hoc Apostolus dicebat: Sed ffiihier- Trantfigutalut. Nori veram substamiam carnist
ror Apostoli de pietatis affecttt veniens, nunquam arnisil, sed gldriamftrturae suae,vel nostrse resurre-
inceiitivum videbilur diaboli. Diabolo dicitur: Vade ctioriis ostendit. Talis post judiciriffi curidis appa-
retro, Satena*. Peiro : Vade retto me, etc, id est rebit electis : in judicio, in forma servi et bonis et
sequere sentenliam mcam. malis, ul inipiiquem sprevere, quem Judaei negd-
QttmDei sunt, elc Mea est voluntas et Patris, ut vere, milites quem cruciftxere, Pilalus Herodesque
pcAsalut»iHMuuMiomoriar: lu norivis granum fru- quem judicavere nequeant judicem agnoscere.
213 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MARCI. 214
VERS.2. —Et vestimenta. Vestimenta Domini, A . patrum ad filios, et cor filiorum ad patres, Restituet
sancti. Unde: Qui in Chrislo baptizati estit Christum enim morti quod debet et diu vivendo sustulit, nnde
induistis (Gal. iii). HcecDomino in mundo manente addit : Quomodo scriplum. Quasi dicat: Sicut de
videbantur despecta, sed ipso montem petente novo Christi passione prophetae mttllifarie scripserunt:
candorerefidgenl. Quictnunc quidem fitii sumus Defa sk>et Elias iwilta passurus est. Restituet ergo om-
sed nondwmqpparuit quid eritmts. £um etgo itppa- nia. Primo, corda hominum illius temporis ad cre-
tuetit, similes ei etimus, quia videbimus eum sictiti dendum in Christo, resistendum Antichristo. Deinde,
est (I Joan. m). Unde subditur. ponet animamipro Christo.
VERS.5. — Et apparuit, etc Moyses sanctus moir» YERS. 13. — Turbam- magnam. (HIER.) Non est
tuus, Elias vivus in coelura raptus, visi in majestate* requies sub sole : semper occidit parvulos invidia,
eum Domino (ut Lncas dicit) frrturam iri iHo om- raagnos percutiunt fulgura montes, alii discentes
nium sanctorum gtoriam significant: qui tempore» cum fide, alii invidentes cum fastu, ad Ecclesiam
judicii vel vivi in carne reperientur vefmorlui. veniunt. Conquirentes.(BEDA.)Quid conquirant Evan-
Etias cum, (BEDA.)Legislator et eximius prophe- gelista non dicit, sed potest intelligi de hoc quae-
tarum apparent: loquuntur cmn Domino in carne 1 slionem motam fuisse, quare discipuli doemoniacura
vivente, osteoderitCsipsum esse qoero lex et prophe- \B qui in medio erat, non possent tiberare : hoc enim
tsepromiseruht; non in infirais, sed in morile eum? •ex sequentibus concipi potest.
illo, quia qui terrena desideria mente transeunt solvl YERS.15. — Etintertogavit. (ID.) Nota quod loca
majestatem Scripturse sanctaeyquse in Doniino im- rebus congruunt. In monte orat, transformatur, di-
pleta est, perspiciunt. scipulis arcana suae majestatis aperit, iri imo a turba
VERS.4. — Rabbi. Quamvis stupefactus., elc r excipitur, roiserorum fletu pulsatur. Sursum disci-
ttsquead uouffi habehti» tabernaculum , id est Ec- pulis mysteria regni reser-at, deorsum turbis peccala
etesiara Dei. Bonum est. Multo ergo melius choris rnfidelitatis exprobrat, Sursum vocem Patris his qui
sanclorom interesse, Deitatis perfrui visione : si sic audire poterant pandit, deorsum malos spiritus ex-
delectat humanitas Christi transfigurata, et duorum pellit. Nunc pro meritorum qualitate aliis ascendere,
societas ad punctum ostensa. aliis non desistit descendere. Et interrogavit. (HIER.)
VEKS.6. — Nubes obrimbrans. Unde quia quaesi- Scit et interrogat, ut eonfessio pariat salutem, et
vit materiaje tabernaculum, nubis accepit uffibraeu-' murmur cordis nostri sermonibus solvatur prius ut
lum, ut discat in resurrectione non tegmine domo-ai est: Dic iniquitates tuas prius, ut justificeris.
rum, sed Spiritus sancti sanetos esse protegendos. YERS.17. — Et dixi discipulis. Latenter culpam
Hieest. Quasi dicat: Hic vere est ille quera Moyses-i C. obliquat in disciputos, cum scepe curatio non cu-
iste vobis promisit, etc, ujgwe dd ipsaque illuslra» rantium, sed curandorum impediatur vitio.
bitur gratia et in perpetuum protegetur. YERS.18. — 0 generatio. Non homini irascitur,
VERS.7 Et slatim. (BEDA.)Cum fieret vox su- sed vitio. Non tcedioaffecluum hoc dicit, sed ut me-
per Filium hominis, inventus est ipse sotus. Quia? dicus cegro contca prcecepta agenti. Et arguit per
cura manilestaveril seipsnm electis, erit Deus omnia upum Judoeosincredulilatis.
in omnibus : imo ipse cura suis unus per oronh* VERS.19. — Stali»» spiritus. Quia dum post pec-
Ghristus, id est, capnt cum corpore sptendebit, eatum ad Dominum converli volumus, magis a dia-
onde : Nemoasceridit iri cwlum, nisi qui descenditdi bolo impugnaraur, ut vel excutiat virtutem, vel vin-
ewto, Ftiiut hominis, qui est in cmlo(Joan. ni). dicet suam expulsionem.
YERS,8. — Prcrcepil illis, Norivult gloriam regnli YERS.20. — Ab infantia. (HIER.)Significat gen-
futuri et triumphi quam in monte ostenderat pu- tilem populura cui nalivitate increvit cultus idolo-
blice prcedicari Jneet incredibile esset pro magni- rum, ut stulte immolaret filios suos dcemoniis, unde
tudine, et post tantam gloriam apud rudes aniracoi sequitur :
sequens crax scandalum faeeret. VERS.21. — Ei ftejjuenter eum, etc Alii enim
VERS.9. — Vetbum continuetunt. (HIER.)Id est, 9 Igriem, alii aquam venerabantur. Adjuva. (HIER.)
cum absorpta mors fuerit in vietoria, non erunt imr Credulitas nostra, ut rostrata lingua infirma est, nisi
memoria pridra, cum abstulerit Doffiiriussordem fi- ihnixa adjutorio Dei. Fides cum lacrymis optata
liae Sion, auferens omriem lacrymam ab ocuHs san- vota capit, ut est: Fiat tibi seeundum fidem tuam
ctorum. z (Matth. xv).
VERS.10. — Qriid ergo. Tradunt scribce, secun- VERS. 25. — Ditcetpens, etc (HiEtt.) Biscerpit
dum Malaehiam, quod Elias veniet ante adventum' diabolus appropinquantes ad salutem, qtrrid est ei
Salvatoris, et redueet corda patrum ad patreseo" esca dilecta, quos in ventrem smn» trahere deside-
rUm, et restituet omnia in anlrquum statum. Exisli- rat per terrores et damna, »t Job: Factus, etc.
maut ergo discipuli hanc adventus gloriam esse, (ISID.,RAB.)etc Sanatis enim dicitur : Mottuienim
quam viderant in monte, et dicunt: Si jam venist»r estis, et vita vestta absconditaest cumChtisto in Deo
m gloria, quare praecursor tuus non apparet? ! (Col. m). Unde infirmitas Christianorum non es"
maxime quia videnl recessisse Eliam. mors, sed mortis similitudo.
Yfcns.11. —Restitnet, etc Scilicet convertet cor VERS.28. — Hoc genus n nullo. (HIEH.)Stultitil
215 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 216
ad luxuriam carnis pertinet et jejunio sanatur. Ira A parte habet arcendum, sed ad hoc potius quod non
et ignavia oralione depeUitur. Medicina cujusque habet provocandum : unde : Nolite prohibere.
vulneris adhibenda est ei. Non sanat oculum quod VEHS.38.— Nolite prohibere. (BEDA.) Hinc Aposto-
calcaneum, jejunio passiones corporis, oratione sa- lus : Sed sive occasione tive veritate Chrislus an-
nantur pestes menlis. nuntietur, etc, usgue ad detestari et prohibere de-
YERS.30.—Occident eum, etc Prosperis miscet bemus.
tristia, ut cum venerint, non imprcemeditatis feran- YERS.41. — Et quisquit scandalizavetit. Quan-
tur animis. Si contristat eos, quia occidendus est, quam hoc gencrale sit, polest tamen secundum
debet loetificare quia die lerlia resurrecturus est. consequenliam serraonis conlra apostolos dici, qui
VERS.31.— Ignotabant. Non tam ingenii tardi- de primatu disputabant et eos quos ad fidem voca-
tate quam amore, quia Deum verum cognoverunt, baot, exemplo suo perdere poterant. (BEDA.)Nota
moriturum credere nequibant. Et quia eis in figu- quod in bono opere noslro aliquando cavendum est
ris loqui consueverunt, horrentes ejus mortem, in scandalum proximi, aliquando pro nibilo haben-
his quoque eum loqui figurale putabant. dum : in quantum sine peccato possumus, vitare
VERS.32. —Capharnaum. (HIER.) Villa consola- proximorum scandalum debemus. Si autem pro ve-
tionis : congruit praedictae sententice : Occisns die B rilale scandalum suraitur, utUius nasci permittitur
tertia resurgel(Joan* xn). Granum frumenli mori- quam veritas relinquatur.
tur, ut mulliplicius coltigatur : si non moritur, so- Mola asinaria. (HIER.)Secundum morem pro-
lum manet. Quid in via, etc In via tractabant de vincice, etc, usgue ad tolerabilior utcunque eum
principatu : similis tractatio loco. Principatus enim inferni pcena cruciaret.
vi ingreditur, sic deseritur, et dum tenetur Iabitur : VERS.42. — Et si scandalizaverit. Quia supra
et incertum in, qua raansione, id est, in qua die docuit, ne scandalizemus eos qui credunt in eum,
finiatur; unde dicit: Qui vult esse primus, etc. admonet quantum debemus eos cavere qui scanda-
VERS.35. — Inter se disputaverunt. (BEDA.)Hinc lizant. SXRVSC-AOV Grceceoffendiculum vel ruina vel
exprta videtur disputatio, quia viderant Petrura et impactio pedis. Vel, ut alii, scrupulus. IUeergo scan-
Jacobura et Joannem seorsum ductos in montem, dalizat fratrem qui ei dicto vel facto occasionem
et aliquod seeretura ibi esse creditum eis, sed et ruince prcebet. Manus ttia. Amicus, cujus ope et
Petro, sicut Malthceus dicit, claves regni ccelorum consilio indigemus quotidie. Sed si hic laedere in
promissas, et Ecclesiam super petram fidei, a qua causa animse voluerit, excludendus est a nostra so-
ipse nomen acceperit, cedificandam. Pulabant ergo cietate, ne si cum perdito in hac vila partem habere
vel illos tres caeteris, vel omnibus Petrum esse prce- " volumus, simul cum illo pereamus.
laium. Quam duas manus. (HIER.)Ducemanus principa-
VERS.34.—Et residens, etc Illi euntes disputa- tus, hurailitas et superbia. Abscinde superbiam, tene
bant de principatu, et ipse sedens docet humilita- humile principaium.
tem. Principes enim laborant, humlles quiescunt. VERS.43.—Ubi vermis, (BEDA*) Fetor vermium de
Desiderium glorise vult humilitate sanare, et primo corruptione carnis et sanguinis, ideoque caro re-
sale conditur, ut exsiccato humore sanguineo,
Simplici monet imperio, mox innocentice puerilis cens
verrais esse nequeat. Caro ergo et sanguis vermes
exemplo.
creant, quia delectatio carnalis cui condimentum
VERS.35. — Complexus.Significat humiles dignos eontinentice non resistit, pcenam luxuriosis generat
esse suo complexu, qui jure possunt gloriari et dl-
aelernam. Debemus ergo corpus continenlice sale, et
cere: Lmva ejus sub capite meo, et dextera itlius dm-
mentem condimento sapientiae ab erroris etvitio-
plexabitur me (Cant. u). rum labe castigare.
. VERS.56.—Quisquis unum. Vel. simpliciter pan- VERS.48. — Omnisenim igne. Qnia tertio mentio-
peres Chrisli ab his qui velfht esse majores, pro n nem fecit ignis et vermis, ostendit quomodo utrtrm-
ejus honore ostendit esse recipiendos. Yel ipsos que valeamus vitare. Omnis enim igne, mire dictum
malitia paryulos esse suadet, ut tanquam parvuli est: Quod enim sale salitur, vermis pulredinem ar-
simplices sint. Et quku.nque. Quia in pueris se re- cet. Quod vero igne, id est, in igne, asperso sale
^ipi docebat, ut capul in meicbris, ne putaretur carnem quoque consumit. Haec secundum legem in
ooc solum esse quod videbatur, adjunxit: Et qui- hostiis fiebant quse in allari cremabantur, ubi in
cunque me susceperit, etc , omni victima et sacrificio sal offerri praeceplrim
VERS.57. — Respondit illi. Quia dixerat: Quis- est. Omnis victima tale salietur. Dle enim vere Do~
quis unum ex hujusmodi pueris receperU, me re- mini victima est qui corpus et animam, etc, usgue
cipit, inteUigit Joannes quod in nomine ejus eos ad dilectos et proximos nobis abnegare. Omnis vic-
non recipiant, qui non sincere ambulant; unde tima sale salielur. (HIER.)Victima genus humanum,
ait : Magister, vidimus quemdam. Quasi dicat : Hic quod bic sapientioesale vet ratione saUlur, dum cor-
in nomine luo non debet suscipi. Et prohibuimus ruplio sanguinis, custodia putredinis, et mater ver-
eum. Putavit eum excludendum a beneficio qui non miura hic consumitur, et post purgatorio igne exa-
utitur officio, sed docetur ueminem a bono quod ex minabitur.
217 GLOSSA ORDINARIA. — EVANG. MARCI. 218
VERS.49.— Quod si sal, etc Id est, si quis semel A valoris benedici, sed nondum plenam fidem habentes
condimentis veritatis refectus ad apostasiam redie- putabant eum more hominum offerentium importu-
rit: quo alio doctore corrigitur, qui eam quam gu- nitate lassari.
stavit sapientiam, vel adversis territus, vel prospe- VERS.14. — Talium enim est regnum Dei. Ta-
ris illectus respuit ? Unde : Quis medebitur incanta- lium significanter dicit, non istorum. Quasi dicat:
loti a serpentepercusso? (Eccli. xn.) In hoc Judam et Mores regnant, non aetas. His promittitur regntim
socios ejus significare creditur, qui phylargyria cor- ccelorum qui similem habent simplicitatem et inno-
ruptus, et apostolatum perdere, et Dominum tradere centiam, quibus congruit illud apostolis : Notite ef-
non dubitavit. Quia autem sunt multi quos dum fici parvuli sensibus, sed malitia parvuli estote (1 Cor,
major scientia erigit, ab aliorum societate disjungit, xiv).
et quo plus sapiunt, eo plus a concordicevirtute de- VERS.15.—Quisquisnon receperitregnum.Quinon
sipiunt. subjungit: Habete in vobis sal et pacem. perseverat in ira, laesusnonmeminit, videnspulchram
(BEDA.) Habere sal sine pace, non virtulis esl donura, mulierem non concupiscit, non aliud habet in ore,
sed damnationis argumentum. Quo enim quisque aliud in corde. Quasidicat: Si talesnon fueritis, non
melius sapit, eo deterius delinquif. intrabitis in regnum Ccelorum.Regnum Dei. Id est,
B doctrinam Evangelii sicul parvuli accipere jubemur,
CAPUT X. id est, sicut parvulus doctoribus non contradicil,
YERS.1. — Et inde exsutgens. Hucusque ea quae rationes adversus eos non componit, sed fideliter
in Galilaea fecit el docuit: hinc narrat quae in Ju- suscipit, cum metu obteraperat et quiescit: ila et
daea fecit, et docuit, et passus est. Et primo quse nos obediendo simpliciter, et sine omni contra-
trans Jordanem ad orientem : deinde quse cis Jor- dictrone verba Domini debemus suscipere.
danero, quando venit Jericho, et Bethaniam, el Je- VERS.17. —Procurtens quidam genu. (BEDA.)AU-
rusalem. Cum enim omnis Judaeorum provincia ge- dierat, credo, iste a Domino tanlum eos qui volunt
neraliter ad distinctionem aliarum gentium Judoea parvulis esse similes introitu regni ccelestis esse
dicta sit, specialius tamen meridiana plaga dicitur dignos, et ideo certior esse desiderat, non per para-
Judsea ad distinctionem GalilaeaeDecapolis, et caete- bolas, sed aperte : quibus operum merilis viiam
rarum in eadem provincia regionum. seternam consequi possit.
VERS.2. — Pharismi inletrogabant. Magna distan- VERS.18. — Qutrf me dicis. (1D.)Quia magistruin
tia inter lurbas et Pharisaeos. Hse conveniunt, ut vocaverat bonum, etc, usgue ad sed absque Deo,
doceantur, et infirmi curentur, sicut Matthoeus nullum bonum esse testatur.
aperte dicit: Illi ut tentando decipiant. Has enim C VERS.19. — Ne adultetes. (ID.)Haecest puerilis
devolio pietatis: illos adducit stimulus Hvoris. Si innocentioe castitas, quoe nobis imitanda proponitur,
licet vito. (BEDA.)Cornuto syllogismo tentavit, etc, si regnum Dei intrare velimus. Notandum sane,
usque ad sed peccanlium necessitate concessa est. quod justitia legis suo tempore custodita, non soturo
VERS.5. — Ad duritiam cotdis. (ID.) Nunquid bona teinporalia, sed etiam vitara conferebat ceter-
Deus contrarius sibi est, elc, usque ad per odia et nam.
homicidia perseverare nuptiaruiri copulam. VERS.20. — Magister. (ID.)Non putandus est volo
VERS.8. — Et etunt, etc Prsemium nuptiarum tentantis, etc, usgue ad unde addit: Vade, qumcun-
est e duobus unam carnem fieri. Castitas juncta que habes vende, et da paupetibus (Matth. v), etc
spiritui unus spiritus efficitur. VERS.21. — Et veni, sequete me. (1D.)Quasi dicat:
VERS.9. — Homo non sepatet. Desiderio secundse Post contemptas divilias Salvatorem imitare, id est,
uxoris. Deus separat : qui 'conjungit, quando ex relictis malis fac bona. Facilius saccus contemnilur
consensu utriusque propter servitutem Dei (eo quod quam concupiscentia vel voluptas.
tempusbreve sit), sic habent uxores quasi non ha- VERS.25. — Quam difficile.(ID.)Qui mulliplican-
bentes. dis divitiis incumbunt, etc, usgue ad intrare possint
VERS.10. — Et tn domo, etc. (HIER.)Non disci- D regnum Dei.
puh interrogaverunt prius, etc, usgue ad ut panis VERS.25. — Facilius ett camelum. Quomodo ergo
cor bominis confirmet, ut est : St guis vult post me in Evangelio Matthaeus et Zachseus, et Joseph et in
venire (Luc. ix), etc Veteri Testamento quam plurimi divites intravere?
VERS.11.—Quicunque dimiserit. (BEDA.)Matthseus Forte quia divitias pro nihilo habuere vel ex toto
plenius: Quicunque dimisetit uxotem suam, nisi ob contemnere didicerunt, unde David: Unicuset pauper
fornicationem,et aliam duxerit, mwchatur (Malth. v). tum ego (Psal. xxiv). Et idem : Divitim si affluant,
Una ergo solummodo causa est carnalis, fornicatio : nolite cor apponere (Ibid. LXI).Non ait, nolite susci-
una spiritualis, timor Dei, ut uxor dimittatur, sicut pere.
multi religionis causa fecisse leguntur. Nulla autem VERS.26. — Et quis potest. Cum plures sint pau-
' causa est Dei lege prsescripla, ul alia ducatur viven- peres quam divites, non hoc dixissent nisi in divi-
te ea quae est relicta. tum numero intellexissenl cunclos qui divitias
VERS.15. — Discipuli autem comminabantur offe- adipisci vellent.
^entibus. Non quia nollent eis et manu et voce Sal- VERS.27. — Apud Deum. Qui a cupiditate terr#-
219 WALAFRIDI ST;RABIFULD. MON, OPP. PARS I. ~r- THEOLOGICA. 220
norum ad charitatem aeternorum convertere potest, A duos arguit, nec decem indignationis incrcpat et
et superbos facere humiles. Uvoris, sed docet majorem esse qui minor fuerit, et
VERS.28. — Ecce nos dimisimus. Grandis fiducia ; dorainuin qui servus sit. Frustra igitur, aut illi ad
piscalor erat, dives non erat, victum manu et arle majora suspirantauthisuper desiderio eorum dolent,
quoerehat, .et tamen conlidenter dicit: Ecce nos re- cum ad summitatem virlulum non polentia sed hu-
liquimus emnia. E,t secuti sumus.. Quia non sufficit militas ducat. Suis denique proponit exemplum, ut
sip dirniltere , jungit quod perfeettrm est, et secuti si dicta parvippndereni, ad opera erubescereut. Nam
sumus ie, Quasi dica,t.: Fecimus quod jussisti : quid et Fitius hominis, etc
ergo dabis pi-aemii? , VERS.46. — EtveniunfJeticko. (HIEH.) Jcricho
YERS.30.—Centies tantum. (BEDA.)Hacoccasione hina vel anathema, quod congruil appropinquanli
quidam Judaicam inille annoruin fabulam post resur- passioni. Defectus carnis Cbristi, prrcparatip est
rectionem juslorum dogmaiizant, ctc, usque ad pa- coelestisJerusalem, urideJericho deserentes, Jerusa-
Irisecoeleslis,qrweper dexteram significalur, omniuiri lera, id est visioni pacis, appropinqnant. Et profi-
pariter eleciorum verissima dileclione fruuuiur. ciscenteeo. (BEDA.)Quia ascendente ad coelosDomino
VERS.31. — Multi autem. Quia muhi incipiunt et fidelibus sequentibus, elc, usque ad eosque ad
sed non perficiuiit, terribilis sententia subdilur,: g illuminationem omnium populorum in mundura dir
Mulii autem , etc. Latro in cruce confessor eodera spersit. Battimmus cwcus. (HIER.) Coecilas Judoeo-
die quo pro peccatis suis crucifixus est, gratia fidei rum quse illustrabilur in iine jn adventu Elice et
cum Christo in paradiso gaudet. Quotidie quoque Enoch.
videraus multos laicos magis vitce meritis exeellere, i YERS.47. —
et alios a prima cetale spirituali sludio ferventes, ad Qui eum audisset. Populus gentium
audita fama Christi, cujus particeps qucerebat fieri,
extremura otio torpescere. ~"•
— contradkebant mutti, primo Judceipost eliam gcnti-
VERS. 3 ^. Et stupebant. Ideo scilicet quia me- les, ne tUuminandus sanandusque mundus Christum
minerant quod se passurum multa a summis sacer- nec lamcn ad vitam prceordinatos seter-
dotibus et scribis proedixerat, et occidendum. Metue- invocaret,
nam poterat impugnantiura furor prohibere.
bant ergo ne vel ipsi cum eo occiderentur, vel Ule.,
Fili David. (HIER.) Per merita patriarcharum il-
cujus vita el magisterio gaudebant, pcciderelur.
Et assitmen,t,(BpA.) Proevidensdiscipulorum ani- luminalur Judaicus populuS, cui adest misericors
iiios ex passione sua perlurbandos, etc, usqve ad Deus et miserator illuminans ccecoset erigens. elisos.
locum raortis quasi intrepidus adit. VERS.48. — At iltq multo magis. Ingravescente
VERS.35. — Et qccedunt. Audita resurrectione, g bello vttiorum, manus levandaesunt ad lapidein ad-
immemores secundi adventus putant eum rooreho- jutorii curo clamore, id est, ad Jesum.
minum regnare. Malthseusdicil malrem postulasse, (HIER.)Conveniens ordo salutis, etc, usgue ad
sed Marcus dicit ipsos, desiderium eorum volens aposlolos in altis considerans.
• VERS.49. — Et vocant cmcum. (BEDA.)Allegorice,
aperire quorum consilio ma.ler petebat.
VERS.58. — Aut baptisnto. Idera quod catix. Unde caecumclaraantem Dominus vocat, dum populo gen-
alibi de passioue sua dicit : Baptismo habeo bapti- tium scientiara veritalis desideranti, per sanctos
zari ; et quomodo coarctor usque dum perficiatttr. prsedicalores verbum fidei commillit. Qui vocanles
YERS.39. — Caticem quidem. (BED.)Jacobus ab caecum animaequiorem esse et surgere, ad eumque
Herode capite truncaiur, Joannes in lervenlis oJei venire, prsecipiunt, cura prsedicando spem salutis
dolium missus. Inde ad coronam martyrii alhleta habere, de vitiorura torpore surgere, atque ad virtu-
Christi prpcessit, slalimque in Pathmos relegatus. lum studia quibus illuminari mereatur, accingi ju-
llaque et martyrio animo non defuit, et calicem bent quasi dicat: Accedile ad eum et illuminamini
confessipnis bjbil quem biberunt in caminc tres (Psal. XXXIII).Et, sutge qui dormis (Ephes. v),4 etc.
.pueri, Ucet persecutor saaguinem non fuderit. VERS.50. — Qui, projecto oesiimentosuo. Id est,
VERS.40. — Sedere autem. Quasi, Yultis uthoc P abjeclis mundj curis, expedito mentis gressu ad da-
tribuam vobis? Sed regnum ccejorum non est daptis, torem lucis propdrat. Exsitiens, Promptam volunta-
sed acciptentis. Non enim persomrum acceplio est tem •oiBpleiioriedesiderii reihunerat, und"e; Quod-
apud Deutn (Act. x), sed quicunque dignus fuerit, cunque petieritis in oralione cteaentes accipieiis.
accipiet quodjponpersonce sedvitoe paratum. Vobit. VERS.51.— Rabboni, ut videam. Non aurum quce-
Adhuc superbis, quasi dicat: Si vullis accipere, no- rit, sed lumen. Coecusenim divitias habere potest,
Jite. esse qupd eslis : aliis paratum est, et vos ajii sed non videt quod habet. Exemplo hujus non falsas
estote, et yobis paratum est, quodesl, prius hrrmi- divitias quaeramus, sed lucem quam criro solis ange-
liamini qui jam vultis exaltari. lis videre possumus ad quam via fidesest. Unde illu-
yERS.,41, — Indignati sunt. Non de matre, sed de minalo ccecodicitur : Vade,fides lua salvum ie fecit.
filiis, qui ignoranles mensuram suam immodica cu- VERS,.52. — Vidit et sequebalut. (BEDA.)Videt et
piditale ardebant. sequitur qui quod bene intelligit operatur. Sequi,
YERS.42. — Jesus autem vocans eos. Hurailis ma- imitari. Unde : Si quis mihi ministrat, me sequatur
•jister, et pius et milis, nec cupiditatis iramodicce (Jpan. xn).
82- GLOSSA ORDINARIA.- EVANG. MARCI. 222

/n trifl.Consideremusqua via graditur, et seqna- A magnus, et filius Altissimi vocabitur,etc, usgue arf
mnr per humiUtatem, per labores. Via quae dicit: per ipsum verbum obsecrationis.
Ego sum tia,verilas et vita (Joan- xiv). Haecesl via YERS.11. —Et introivit. (ID.)Jam appropinquante
in loco passioni proefrnitoanle ssecula vult
angusta quseducil ad ardua, Hierosolymceet Betha- passione
niaead monlem Quvarum, quiest mons luminis et esse, etc, usque ad jam sacramentum beatoe immo-
consolationis. lalionis inchoavit.
tlAPUT XI. In lemplum.Exemplum deditnobis, ut quocunque
VERS.1. — Bethaniw. (BEDA.)Bethania villa sive veniremiis, primum.ad domum oralionis si ibi sit
civitas in latere montis Oliveti, etc, usgue ad duos divertamus : et cura nos per oralionis sludium Deo
propter veritatis scientiara et operis munditiam. commendaverimus, ad ea propter quce venimua
Duosex discipulis.(HIER.) Biui vocanlur, bini mit- agenda secedamus. Et circumsoeclis,etc. Non semel
tuntur, elc, usgue ad inter dud cherubiin Dominum hoc fecil, sed peromnes quinque dies. Per diera in
cognoscant, spiritu mente psallentes. templo docebat, noclibus exiens in monte Oliveti
VERS.2.—Ei statim. (BEDA.) Introeunles mtindum morabatur, sicut Lucas ait. Docendoenira incredutis
prsedicatores invenerunt populum nationum, etc, oflicium correclionis sedulus impendebal, manendo
usguead qui autem mundus et sanctus est, solius B apud fideles gratiam benigoilatis propitius exhibebat.
Dei est. Cumque vidisset.(BEDA.)Sicut per parabolas loquir
VERS.4. — Pullum ligatum. (HIER.)Pullus ligatus tur, ita facil, etc, usque ad rairaculafaciendo, et non
et indoraitus, quem solvunl et domant, populus gen- invenit: ideo damnavit.
tilis est. Anle januam fidei, cum vinculis peccatorum VERS.14. — Jam non amplius. (ID.).TU quoque si
suorum in bivio stat: in libertale arbitrii dubiiat in- non vis audire in judicio a Christo, Discedilea me,
ter mortem et vitam. mali, in ignem wlernum , quia esurivi el non dedistis
YERS.6.—Et dimiserunt. (BEDA.)Qui in solvendo milii, manducandum(Matth. xxv), arbor slerilis esse
coniradicebant, etc, usgue ad quo Christo sessore caveto, sed potius Christo pauperi et esurienti fru-
fiant digna operiunt. etum pietatis quo indigel offer.
YERS.7. —Et sedit. (HIER.)Ccepit regnareutnon VERS.15. — Cwpil ejicere. In ipsa re ostendit
regnel peccatum in mortali vel lasciva carne:sed quod per figuram in ficu fecit. Ficus enim non pec-
justitia et pax et gaudium in Spiritu sanclo. cavit si ante terapus fructum non habuit, sed sacer-
VERS.8. — Mulli autem straverunt. Quia roulti dotes.
martyres se proprise carnis amiclu exueutes, simpli- ' Vendentes. (BEDA.)Ea scilicet quce qui de longin-
cioribus viam suo sanguine parant, ttt inoffensi ad C quo venerunt ab indigenis offerenda emebant, etc,
supernam civitalem, ad quam ducit Jesus, incedant. usque ad seraper privantur sacerdolio.
(HIER.)Multi, etc Pedes sunt extremi quos ad VERS.16. — Et non sinebat. Futuri judicii exem->
jungendum constiluit Aposlolus, qui elsi non sunt plum praemittit, quando omnes reprobos ab Ecclesia
dorsura in quo sedit Dominus, taraen cum militibus repellit: et ne ultra ad eam lurbandam intrent
a Joanne instruuntur. seternoverbere compescit.
Alii autem. (ID.)Juslj ut palma florebunt, angusti Vosautem fecistis. Ad hoc enim in templo erant,
in radicibus, laliin floribus et fructibus : quoniam . ut vel non dantes corporaliter persequerentur, vel
bonus odor Chrisli sunt, et slernunt viam manda- dantes spirituaUter necarent. Templum et domus
torum Deibona fama. (BEDA.) Alii autem frondes vel Dei mens est et conscienlia fideUum,quoein Iaesione
raraos de arboribus caedunt, qui in doctrina verita- proximi perversas cogilationes profert, quasi io spe»
tis verba etsententias Palrum de eorum excerpunt lunca latroues resident, et simpliciler gradientes in-
libris. Et haecin via Dei ad animum auditoris ve- terficiunt: et sic mens jam non domus Dei, sed
nientis humili prsedicalionesubmittunt. spelunca est latronum.
VERS.9. — Et qui prwibant. Prcecessit Judaicus iIj VERS.20. — Aridam factam. (BEDA.)A radicibus
poputus, secutus esl gentilis. Et quia omnes qui fi- arefacta est ficus, ut ostenderelur gens impia non
deles sunt vel fuerunt in Chrislum crediderunl et ad tempus, vel ex parte corripienda externorum in-
credunt, et qui prseeunt, ct qui sequuntur, hosanna cursibus, et per pcenitenliamliberanda, sicut ssepe
clamant: quod Salva nos, Laline dicitur : ab ipso faclum est, sed orani et aeterna damnatione *erienda.
enim omnes priores etiam salulem qusesierunt. Aliter. Arefacla est a radicibus, ut oslendatur non
YERSJ 10. — Benedictus qui venit. Quoniam una solum humano extrinsecus, sed divino intus favore
fides, una spes Omnium. Illi exspectabant et ventu- fundilus destituenda : nam ei vitam perdidit In coelis
rum credebant, el nos venisse credimus. et patriam in terris.
(BEDA.)Per hoc quod jungitur : hosanna in ex- VERS.21. —Recordatus Petrus. Petrus agnoscit
celsis : quod est sahrs, significat quod adventum aridam, el abscissam radicem cui succedit oliva pul-
Christi non solura hominum salus est, sed totius cherrima fructifera vocata a Domino.Unde sequituri
rounditerrena jungens ccelestibus,ut ei omnegenufle- Amen, dico vobis, etc
•latut, cwlestium,terrestriumet infernorum(Philip.n). YERS.23.— Quicunquedixerit. (BEDA.) Solent quU
(HIER.)Hoc GabrieUconsonat: qtii ait: Hic erit dam dicere, quod nostri nondum plenam fidem bx
245 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS 1. — THEOLOGICA. 224
btierunt, elc, usquead quanto a piorum laesione se Ai VERS.10. — Lapidemquem reprobaverunt.(HIEK.)
expulsum gemit. (HIER.)Sed hoc factum est: quando Lapis reprobus, quem gessit angulus, conjungens in
dixerunt apostoli: Dignetransferimur ad gentes,quia coenaagnum cumpane, fintensYetus, Novumincboans
vos indignosjudicatis (Matth. xxi). (BEDA.)Notanda Testamentum, hic prcestat mira in oculis nostris.
est dislinctio deprecantium, etc, usgue ad si tamen VERS.13. — Et mittunt ad eum. (BEDA.)Turbam
in se peccantibus prirao dimittunt. timebant, atque quod per se non poleranl, elc, us-
VERS.25. — Et cum stabitis. (HIER.)Marcus suo que ad el regnum et omnia perdere maluerint, quam
more, septem versus orationis Dominicce una ora- esse tributarii.
tione comprehendit. Is namque cui dimissa sunt VERS.14.—Magister, scimus. (ID.)B|anda d frau-
omnia, quid amplius rogabit, nisi quod perseveret in dulenta interrogalio ad hoc provocat respondenlem,
eo quodoblinuit? ut magis Deum quam Caesarem timeat, et dicat
VERS.28. — In qua potestate. De Dei dubitant po- non debere tribula solvi, ut audientes Herodiani se-
testale, et volunt subintelligi diaboli esse quod facit. ditionis contra Romanos auctorem tcneant.
VERS.29. — Inlerrogabo. Polerat aperta respon- VERS.15. — Qui sciens versutiam. Qui pulantin-
sione calumniam tentatorum confutare : sed pru- terrogalionem Salvaloris ignorationem esse, non dis-
denter interrogat, ut vel silentio suo vel sententia IB pensalionem, ex hoc loco discant, quodpotuit scire
condemnentur. cujus imago esset. Sed interrogat, ut ad serraonem
VERS.31.— Sidixerimus.(HIER.)Delucernamundi eorum competenter respondeat. Denariam. Denarius
obscurantur, unde dicit : Paravi lucernam Christo genusnummi qui pro decera nummis computatur, et
meo : inimicosejus induam confusione(Psal. cxxxi). habet imaginem Csesaris.
, Quare ergo, etc. Quasi dicat: Quem confitemini YERS.17. — Reddite irgo qum sunt Cmtaris.
de ccelohabuisse propheliam, raihi leslimonium per- Hoc ipse fecit: pro se et pro Pelro solvendotributa.
hibuit et ab illo audistis in qua potestate hcec facio. Quwsttnt Dei Deo. Hoc quoque fecit Patris implens
VERS.32.— Si dixetimns. Quodlibet horuin re- voluntatem. Aliter : Reddite quw sunt CmsarisCm-
spondeant : vident se in laqueum ruituros, timent sari. Irapressionem suceimaginis. Qumsunt Dei Deo.
lapidalionem : sed magis confessionemveritatis. Animam lumine vultus ejus iUustratam, Unde : Si-
VERS.33. — Nequeego dieovobis. (BED.)Duabus gnatum ett tuper not lumenvultut tui (Ptal. iv), elc
de causis scienlia verilatis occultatur quserentibus, VEHS.18. — Sadducwi, etc Duaehcereseserant
cum aut hic cui quaerit minus inlelligit, aut odio aut in Judaeis, Pharisaeorumet Sadducaeorum.Phariscei
conlemptu veritatis indignus est qui debeat aperiri. tradilionum et observationum (quas illi JsuT-p-ou-i-
Propter alterura dicitur : Adhuc mulla habeo vobis ' vocanl) justiliam prseferebant: unde et divisivocan-
dicere, quwnon polestisportare modo. Propter alte- tur a populo. Sadduccei autem, id est, jusli, cl cor-
rum, Nolite sanctumdare canibus. poris et animseresurrectionem negabant.
CAPUT Xfl. Sadducwi, etc (BEDA.)Qui resurrectionem corpo-
YERS.1. — Lacum, sive torcular aut altare, aut rum esse negant, vel non credunt animas jtidican-
illa torcularia quorum titulo quidam psalmi praeno- tes inlerire cum corporibus; recte hujusmodi fabu-
tantur. Peregte ptofectus. Dans liberum arbitrium lam fingunt, quse deliramenli arguat eos qui asse-
operandi non mutatione loci, quia ubique Deus, ct runt resurrectionem corporum. Potuit aulem et in
orania complet. gente eorum aliquando hoc accidere.
VERS.6. — Quia reverebuntut. Non hoc igno- VERS.20. — Sepfemergo, etc (ID.)Turpitudinem
rando dixit, quia omnia novit, sed semper ambigere fabulse opponunt, ut resurrcctionem negent. Scd
dicitur Deus, ut libera voluntas homini reservelur. mystice, septem fratres sine filiis defuncti, omnibus
(BEDA.)Interrogamus Arium, et Eunomiura, ecce reprobis congruunt: qui per totam vitam (quse se-
pater dicitur ignorare, et sententiam temperat, et ptem diebus volvitur) a bono opere sleriles sunt,
quantum in nobis est dicitur esse mentitus, Quid- D quibus viritim morientibus ad ultimum el ipsa mun-
quid pro patre responderint, hoc intelligant pro dana cqpversatio morilur , id est, transit, quasi
filio, qui se dicit ignorare consummationisdiem. uxor infecunda, quam illi sine fructu boni operis
VERS.7. — Coloniautem. (ID.)Probat Judaeorura excgerunt. HIER.Mulier slerilis, nec relinquenS se-
principes non per ignorantiam Chrislum cruci- men ex septem fratribus, etc, usque arf qula ini-
fixisse, etc, usgue ad et suam justitiam quceex lege tium tapientiw limor Domini.
' VERS.25. —
est, praeferre nitebanlur. iVegue nubent, neque, etc (BEDA.)
VERS.8.—Et ejecerunt. Notat pertinaciam eorum: Graeco idiomati Latina consuelndonon respondet.
qui nec crucifixoac resuscitato Dominoad prcedicatio- nubere enim proprie mulieres dicuntur : et viri du
nem apostolorura credere voluerunt, sed quasi vile cere. Sed nos simpliciter dictum" intelligaraus, ne-
cadaver projecerunt: quia quantura in se erat, a suis que nubent viri, negue nubentur mulieres.
finibusexcludenles gentibus suscipiendum dederunt. VEHS.26. — Ego tum Deut, etc (BED.) Cum
(BEDA.)Cuicunque fidelium myslerium bapti- multa apertiora testimonia de resurrectione poss«t
smi, etc, usgue ad Dominumcrucifigere et osten- proferre, etc, usgue ad quas cum animabus vel
tatui habere gaudebit. bona vel mala gesserunt.
225 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MARCI. 226
VERS.28. — Interrogavit eum. (HIER.)Quid sibi A et desidero quod non possum vobis explanare. Nou
vult haec quaestio, cum hoc sciant omnes periti in quantum, sed ex quanlo desiderat Deus. Unusquis-
lege ? Sed diverse in Exodoet Levitico et Deulerono- que quadrantem potest offerre. Hcec est torta panis
mioordiuantur mandata. Dehis enim duobusuberibus in Levitico, quae est voluntas prompta. Quadrans,
super peclora sponsae levatis alitur nostra infanlia. quia ex tribus consislit, cogitalu, verbo et factu.
P.rimum omnium, elc Maxiraum quod ante om- Quadrans. Quadrantem vocant calculatores quar-
nia debemusin corde, quasi unicum pietatis funda- tam partem cujusque rei, scilicet, loci, temporis,
mentum locare, hoc est, scilicet cognitio atque con- pecuniae. Forsitan ergo hic quartam partem sicli, id
fessio divinaeunitatis cum exsecutione divinoe ope- est, quinque obolos significat.
ralionis, quaein dilectione Dei et proximi perficitur: YERS.44. — Omnes enim. (BEDA.)Judceus ex abun-
hoecest fides qumpet dileclionem opetatut. dante miltil in munera, etc, usgue ad Deut meut
VERS. 32. — Bene magistet. ( BEDA.) Ostendit mitericordia ejus prwvenietme (Psal. LVIII).
scriba in hac responsione inter scribas et Pharisoeos CAPUT XIU.
gravem quseslionemdiu versatam esse, etc, usgue ad VERS.1. — Et cum egrederelut. (BEDA.)Recedent
nerao autem absque fide et dilectione in qua senten- de templo Domino, elc, usgue ad erat luitura, et
tia scriba isle declarat se fuisse. B oedificiaruitura,
VERS.34. — Non longe es a regno Dei, etc (ISID.) Videshas, etc. Divinitus autem procuratum est,
Quamvis ad tentandum venerit: longior namque est ut, palefacta per orbem fidci evangelicaegratia, ipsum
ignoranlia quam scientia , ut Sadducoeis dicitur: templum cum cceremoniistoUeretur : ne forle aliquis
Erralis nescientes ScriptUtas neque virtutem Dei parvulus adhuc, ac lactens in fide, si videret manere
(Matth. xxn). (BEDA.)Matthceusdicit, qnia tentando iUa a prophelis facta a Domino instituta admirando
quserebat, etc,usgue ad secundum illud : Qui facile sanctum sceculare, paulatim ad Judaismum relabe-
credit levisest cotde, et minotabitut (Eccl. xix). retur. Aufertur ergo umbra, et palraam tenet veri-
Et nemo. Quia in sermonibus confutantur, ultra tas per orbera declarata.
non interrogant; sed aperte comprehensum Romance (HIER.)Procnuntiat cladem novissimi lerapdris, id
potestati tradunt, unde patet venena invidiaesuperari ' est destructionera templi cura plebe et littera sua.
posse, sed difficUequiescere. De qua : Lapis super lapidem non relinquetur (Luc,
VERS.36. — Serfe a dexttis. Nam in hoc inflrmi- xxr) : id est, testimonia prophetarum super eos in
tatem filii, sed quia alter in altero operalur ostendit. quos Judcei relorquebant ea ut in Esdram, in Zoro-
Nara et fiUussubjicit inimicos Patri, et DeumPatrem babel, in Machaboeos.
glorificat super terram. " VERS.3. — Et cum, etc (BED.)ln sanclis quie->
VERS.38. — Cavete. (BEDA.)Nota, quia non vetat tus manet: dum superborum detestatur amentiam.
eos qui hujus officii sunt, elc, usgue ad simulatione Monsenim OHvarum fructiferam Ecclesicecelsitudi-
seducaraur, vet aemulatione ad idem inflammemur. nem significat: mons ille non infructuosas arbores,
VERS.40. — Qui devorant domosviduatum. Quasi sed oliveta gignit, quibus lumen alitur, requies las-
patroni in judicio futuri, ab infirmis et peccatorum sis tribuitur, infirmitas solvitur.
conscientia tnrbatis pecuuiam accipere non dubi- VERS.5. — Et respondens. (ID.)A tempore Domi-
tanl: cum commendel Deo orationem manus porre- nicce passionis in populo Judseorum qui latronem se-
cta ad dandum, non collectaad accipiendum : quibus ditiosum elegerunt, Christum Salvatorem abjece-
iUud congruit: Oratio eju-sfiat in peccatum. runt, nec bella hostiuranec seditiones civium cessa-
VERS.41. — Gazophylacium. (BEDA.)*VA«TTSIVverunt; sed apostoli nehisadventantibus terreantur,
Graece,servareLatine.Gaza, Persice, divitice,Gazo- el ne HierosolymamJudceamquedeserant, admonen-
phylaciuro locus quo divitice servantur, et arca, sci- tur, guta non statim finis. In quadragesimum enim
licet, in qua populi donaria congregabantur ad nsus annum desolalio provinciceet ultimum urbis ac tem-
templi. Unde in libro Regnum : Tulit Joiada ponti- n pli excidium prolatum est.
fex gazophylaciumunum, aperuitque foramendesuper YERS.6. — Mttlli enim venient. Imminente exci-
(IV Reg. xn), etc, et porlicus in quibus servaban- dio multi venerunt qui se esse Chiistos, et jam tem-
tur. Unde : Hmc verba locuius est Jesus in gazophy- pus libertalis adesse mentirentur. Multietiam in Ec-
lacio, docensin templo. clesia temporibus aposlotorum inter caetera diem
< Aspiciebatquomodo. Sicut appetitores primatus et Domini instare rainati sunt. Multi in nomine Christi
vanaeglorisecavendos esse dixit, et simulatione oran- venere Antichristi, quorum primus Simon Magus,
tibus prolixius judicium praedixit, sic etiam offeren- cui auscultabant omnes qui erant in Samaria a mi-
les justo examine discernit, ut retribuat singulis, se- nimo usque ad maximum dicentes: Hic est virius Dei
cundum cor et opera, quod ethodie facilin Ecclesia. quw vocatur magnq : eo quod multo tempore magicts
Divites. (BEDA.)Divites, Judaei de juslilia legis artibus denientasseteos.
elati, etc, usgue ad cunctis superborum Judseorum VERS.8. — Exsurget enim. (BEDA.)Haec omnia
operibus, prcestant. anle ullimos et acerbissimos dolores, etc, usque ad
VERS.42. — Vidua pauper. (HIER.)Hsecpauper- qui contra se invicem dimicantes, Ecclesiae victo-
cula me et similes signat, qui mitto quod possum riam faciunt.
527 WALAFRIDI STRABI FVLD. MON, (06P, PARS 1. - THEOLOGICA. <J28
>; VERS.&.—-¥idetemutem.(BEBA.) Quarehcec offinia^etfavonii; sic cum baeequaescripta^unt videritis,
ittferantur,dicit Videte,etc. Ea enira vet sola roa&ima «on putelis jam adesse finem miindi, sed quasi prce-
«ansa est excidii, quia posl occisionem Doinim, no- «Hrsores venire, qui ostendant prope esse.
jninis quoque ae fidei prceconeseimiles et coufesso- (BEDA.)Ficus Synagoga, quaequia ad se veniente
res fanpiacrtidelitaie vexabaui. •Dofflisofructum justitiae non babuit, elc., utque ad
-n VBRS.W.H—Et inomnes gentes. {Ii>>)Qui» nove-
et testatem verae lucis et pacis.
j*atDominus corda discipulorum de perditione suae
hoc ut (HIER.)Fici parabola, id est, propbetia. Fofia nata,
gentis tristanda, modo consolalur, sciant amis-
verba sunt praesentia, aestasvero proxima dieg est
sis Judaeisse socios regoi ccele«tis ex toio orbe ha-
in quo unaquaequearbor nianifestabit quod
bituros. Sicut eiiim ecclesiasticae bistorice lestautiir judicii,
m»ltoar*te excitlpim Jud-eae, omnes -anostoli ad iritusbabuil an ariduiri ad combrirenduin, 3n Viride
adplantaridumin Eden cura ligno vitaecujus folia in
praedicandumEvairgeliumperlotoraorbeni suntdi- salutem gentiura, id est, verba quibus diceturj Ve-
spersi, exceptis Jacobp Zebedasi, el Jacobo fratre
Doffiini,qui prkis in Judaea pro verbo EvangeJii san- ftite, benediciiPalris mei, etc
VER§.3T. —Cmtumet tetta ttansibunt, Coelum
guinew»fuderunt.
VERS.14.— Cum autem videritis,etc (h»,) Potest » aereum, a quo aves coeliet nubita cceli, unde Pe-
afeomnratio intelli**i, vei Arvtkliiistus, vcl imago trus,: CmliatUemqui nunc sunt, et fetta eodemterbo
Csesaris qjrsaiiiPitaius in templo posHit,etc, usque reposili suni el igrii resetvali (11 Pet. IIJ),,aperte do-
ad sempeT panebal sroperio Aomanorum. cens, qrria alii cceU sunt igne perituri quam aqua
Vtstw.17. -—Vm-aaem prwq&cmtibu.,etc. Quia perditi, id est, inania et nebulosa. Aqua enim dilu-
vel uteri pondere vel ffchoruro.sarcioa gravatce ftt? vii quoefantura quindecim «ubitis cacumipa mon-
tium traiiscendit ultra aeris cetherisque coufinia non
gere non poteruat. Undein librp Ilfeiorktrijm lc-gitur
uxoreut Jonalhae lurbatam.fuga, uJiumsinrrsuo la- pervenil. Ecclesiasles (Cap. i): Genetalio ptatetil,
et genetatio qdvinit: terra veto in mternum"slqt, Sic
psum recepisse perpetuo claudum.
: VERS.21. —Ettune
tiquis. (Bep.) -Quidam hoc ergo ccelum et terra transeunt, secundum imagi-
ad captivitatem Judaicam referuut, quaado mulii nem, roanent in ceternqra secuudum essentiapi.
Cbristos se esse dicesles, populura post se.deceptuia VEfts.32. — iVeguefilius. — /*»ep enimsunt otnncs
trahcbaiit. Sed ibi nullus eral fidelis, quem Deaa thesauri sqpienlimet scientimabscohditi.kteo abscon-
e-thortaretur, ne perversos magistros sequeirelur. djli, quia. noliis scire non expedit, unde ait : Non
Omnes et obsidenles et obsessi alieni <aCliristo ob- -!!' vestrum nosse tenipota vet momenta qvye.Paier
dorabant, unde melius de boeretkas accipieiidum.qui C posuit in sua potestate (Act. i),.In quo ostendit quod
contra Ecclesiam venienles, se Christos esse men- sciat, sed iiosse apostojis non expediat, ut semper
tfeuMu"* : quoram primu* Simon Magus ; extremus jncerli deadventu. jpdicis, sic quotidie vivant quasi
Afttpicbristus. . alia die judkandi. Scit ergo filiussibi, sed non nobis,
"VERS.24. — SediniUis diebus, etc. (\v<) /Sidera u,l scmper simus SpJUciti,imde : viielej vjgilaie, etc.
in judicio videbunlur obscura, .etc, mque ad tunc (HOAS.)Filius et Spiritus sanclus, quia non sunt
fietquodidempropheta alila dicil: Et exit lux lunw a se, dedie iUagBesciunla se : Pater autem, quia a
sicul sot, et lux soks erit septempliciter sicul lux se- s>eest, scit a se. ,
ptem dierum (Isa. m). , ; VERS.34.—,Et janitoti, etc. (HJUJR.) Ei, scilicet,
VERS.25. —-Decidenles. A lumine quando pene qui prcecUcat.,Cui dicitur : Sinon annuntiaveris ini-
deei* semen Abcatiae,cui assimihiUesu»t«ieUae. guo iniquilatem tuam, sanguinem ejm de mantt tua
- Et virtuies qum, etc. ^BEDA.)Quid mirura trcmere requiram (Ezech. III). ; , ,
homines, cuin aspectu judkii iremant angelicae po- S|;yi^ilfitje ergoT.,Pt$yfiiiSQp-^t^j^fsrjn^lias exeraplp,
tegtaies 2iUmieJob : Coiumnwcceli contremkcfini,et cur copsnramatiionisydjem reticeat, dicit : tigjlate
pavent ad nutum ejus (Job.xxyi). Et quid palitur ergo, Qui dormit, non.cprpora.sed phantasias videt;
virgtria deseni, ubi concutiUir cedrus paradisi? Jfo- 0 cum evigilat nrbUbabei de his quce viderat. Sic sunt
vebtmtut. (HIER.)Ad iram vindictaequando milientar quos inundi amorjrapit in vita, d.eserjt ;post wlam.
a Eilio homiois venienlein nubibus cc&licum Virtu- . V«**-.5#-— Qu.qdauiem vobts. Noo -spluparectp,-
te, quse prius sicut pluvia in vellus descendit in res Ecclesiae,sed et omnes vigilare pjrtccJpiiiHir,ja-
bumilitate. nuas cordiuna.custodientes; oe auiiqui bostis mala
. YEBS.22, m- Aquatuor ventie. Ab oriente etocci- suggestio subiifttriet,newos Dominusdorraiente» in-
dente, austro, aquilone, el uon tantuaj ab bis; sed \eai^k,undt?^Uis:i',igUa(o,jusli,etw>liteitea;axe.
a surar»otert-ceusque ad summura ccelum, id est, ab
cxtrerais finibus terrae per directum usque ad ulti- CAPUT XIV.
mos terminos ejus, ubi longe aspicieulibus circulus VKRS.1.—Eratautemp-j^jto.lfliEiUiJiPascbajtrsuiSv
coelitern» videtur insidore. rius interpieiatur, phase vero imraolaiio,etc,usga*
- VERS.'Z&.—Aficu autem. Quasi dicai, quomodo ad et armati virtute comedamus dicentes; Etqtdm
c-im>fa-*i&t in ,fion•tcaeri caulicuh', el gemma in PascJia nasttum immolatus est Chrislus (Matih.xxvi).
florem erumpit, intelligitis adventura oestatiset veris , (BjEnA.) Pasclui, quo.diHebraice pliase, a traris^u,
229 GLOSSA ORDIMRIA. — EVANG. MARCI. * 23»
non a passiojte, elc, usgue ad iler scilicet admonet A sto notitiam fulurorum, passaros post paucos dies
subire virtutimi. Et quwrebant summi sacetdofes. prxscit Evangelium suum toto orbe praedicandum,
(HIBR.)A prineipibus egressa est iniqnitas, qui tem-r Notandum, quod sicut Maria lotoorbe quo est Ec-
pium parare, et vasa, et se purificare secundum le- cjesia diffusa gloriam meniit depio obsequio, qupd
gem ad esum agni debuerant. Domino devote exhibuit : sic et Judas qui ei. detra-
VERS.2. — N.onin die festo. (ID.) Vitant diem xii, perfidiaenota longe tateque infamatur. Sed Do-
iestura, quodeonvenit iljis - non est festivitas eisqui minus bonura pia laude remunerat, futura irapii con-,
ritain el misericordiamperdiderunt. tumelias lacet.
VE»S.5 El eum essel Belkaniw. {Io.) Hinnu- VERS.10. — Uho de duodecim. (Hnsa.) Unus nu-
lus cervorum seniper ad lectulum suum redit, idest, mero, non merito, nomine w»n nuraine, corpore noo
Filius ohediens Patri usque ad mortem: obedieoiiam aniino, unde sponsus ad sponsam : Vutnerasiicor
a uobis peiit. Siinon eiiiin obedieos dicitur. Simonis. meum, sotor nxea,in uno oculorum luotum, et tn uno
leptosi. Simpn leprosus mundum infidelem primo, ctine colli im (Cant. IV).Oculuset ciiuissapientiaest
posiea fidelemsignificat, El tecumbetet, venit,elc. Re- el virtus, quoniam Judce cura eceteris dicitur : Vobis
cumbenle seipso, id est, humijiaiite se, ut eura tan- dalum est nosse mysterium regnilki (MaUk.xm).Ei:
geret fides peccatricis : quae de pedibus ascendit ad B Dedi vobis polestatem (Luc.x), etc. -,
capui, a capite descendit perfideui, id est, a Cbristo Abiit ad, etc llle abiit ad principee i et postqtiani
ad uiembra ejus.
exivit, intravitineura Satbanas.Hic nox nocti indicat'
Muliet.. (BEDA.)MariaMagdalenasoror Lazari quem scieniiam. animal ad sibi sitniiejuugitut
ad ut Matlbceuset Unumquadque
suscitavit Domjnus, etc, usgue
Marcus perhibent, oleo sariclo perfudii. (Matih. xxvnr). Maria currit ad apostotos ut dies diei
ernctet verbuui; Judas ad Judceos,ut riox nocti indi-
Alabasltum. Alabastrura roarmor candidum variis
cet scientiam.
gultis disiinctum unguenta incorrupta servat. iVarrft
non solura VERS.11. — Et qumtebat quomqdo illum, etc.'
spicati. Pistica nardus dicitur mista, quia
de radice, sedde spicis et de foliis composiiuiu erat:. (iliER.) Promrtlit se iradere, ut magister ejus anle
quod est preliosius. dicebat : Tibi dabo hanc potestatem universain.
Et (ractq. (JSIER.)Domusjmptela odore, cqelum et (BEDA.)Multi hodje scelus Judceexhorrent nec lamen
terra est. Fractum alabastrum carnale est deside- cavent, etc, «sgwead ut ariidlis arbitris mendacio
riruu, quod frangitur ad caput: ex quo omne corpus veritatem, criniine mutent virtulem.
compaginatura est. (BED.)Devotio Mariae, fidem et YERS.12. — Et prima die azymotum. (Id.) Quarta
pietateni designal Ecciesioe^elc , usgue ad pia prae- " decima luna, quando abjeclo fermenlo agnus occi-
dicatione el devotis veneratur obsequiis, debatur ad vesperum, etc, tisgue ad ipsius immola-
YEUS.i. — Etant aulem quidam. (ID.) Per sy- tionis, id est, suoepassionjs exordiuni sacravit. .
necdochen plurale pro singulari posuit, etc, usgue (IsiD.)Cum amaritwdinecoraeditur azyma, quaeest
ad chjus hac de causa furandi consuetudiirein iirti- redemplio nostra. Amariludo enim est passio Doniini.
mare Curavit. tlt gnirfpetdkio isla. (HIER.)Pertl.itus VERS.13. — liein chvitatem,(BED.)lndicium est
de salute perdilioneni invenit, ut in ficu fructiferci
prsescientice diyinilatis, etc, usgueadjetadtollenda
mortis laqueum nancisceretur. niuridi crimina vivifici fppiis Jwptisma .consecretur.
YERS.5. — Poterat enim unguentum. (It>.) Sub (HIER.)Civitas est Ecclesia quae.muro fidei
cingilur :
praetextu avaritioe mysterium loquitur fidei, etc.y hoino occurrens prirailivus populus est, arpphora
usque ad spolia dividamus ad vesperam. aquoelex litteroe. llomo lagenam ag.M«.(BEBA.)Con-
VERS.6. — Bonutn opus operata. (ID.) Qui credit sulle el aquoe bajuli, et Domini dom.us lacila suii'
in Deum, reputatur ei in opns justitiae. Aliud enfepi vocabula, ut oranibus verura pascha .celebrare vo-
'est credere ei, aliud est credere in eiim, id est, td- lentibus, id est sacramentis Chrisli irabui,
eumque
tum se injicere in illum. D suae mentis hospilio suscipere quayentibus, facullas
VERS.7. — Me atiteni non sempet. (BEDA.)Cdrpo- ;' danda signetur.
rati pi-cesentiaet familiariiale eonjuiicium sicut nunc
Unde Apostolus : Eisi noverinius Clriistum secundttm Sequimini. (HiER.)Qui ducit in altum ubi refectio
Cot. Christi, unde Kaab exploratoribus mandat, ut non
carriem, sed nunc jam novimus (II v). Spiri-
ima sed per excelsa irent.
tualiier autem semper est nobiscum, urtde : Ecce per
vobiscum sum ad consummationem smculi VERS. 13. — CmnaCttlumgrande. (fo.) Ecclesia
ego usque
omnibus diebus. (HIER.) lta intell.igendtim est : Me magna, quce narrat ndnien Domini, strata varietate
aulera non semper habebitis in cPrporali prcesentia, virtutum et linguarum, unde : Circumahiieta valie*
ut prius in convictu el familiaritate. tate (Psal. xnv) virtutum, in qua paratur Domino
VERS.8. — Qttod ttabuit. Quod pulatis perdilionera pascha. Dorainus domus Petrus apostolus cui Domi-
esse uriguenli, offieium sepulturce est. Nec mirum nus domum suam credidit: ut sit nna fides sub
si mihi dedit odorem fidei bonum, cum ego pro ea uno paslore. (BEB.)Ccenaculumlex spiritualis, quce
ftisurus sum sariguinemraeum. de angustiis litterce egrediens ih sublimi loco recipM
VERS.9. - Amendicovobis. (BEDA.)Nota in Chri- Salvatorem, etc, «sgue ad quia cuncta paschce sa-
»1 WALAFRIDl STRAB. FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 232
cramentaet caetera legis decreta ejus esse sacra- A undecima ccenam Domini facit, quod nunquam in-
menta cognoscit ventuin est nec in Novo nec in Vetere Testamento.
. VERS.17. — Vespere autem. (HIER.)Vespera diei Vitis. (BEDA.) Vitis vel vinea Domini Synagoga, etc,
vesperam indicat raundi. Circa undecrmam namque usgue ad de salute ejusdem populi baptismo regene-
horam veniunt novissimi: qui primi denarium aeci- rati novo vobiscum gaudio perfundar.
' VERS.26. Et
piunt vifce aeternce.:quia ante crucem Abraham erat hgmno-dicto. (\t>.) Potest inteUigi
iri inferno, etpost crucem Iatro in paradiso. bymnus quem secundum Joannem Patri gratias
VERS.18. — Atnen dico, etc Sicut de passione agens decantabat, etc., usgue ad et charismala
prcedixerat: ita de proditore prcedicit, dans locum sancti Spiritus quibus in corde perungamur, debere
posnitendi, ut cum inlellexisset cogitationes suas conscendere. /n montem Olivatum. (HIER.)In moote
prcesciri a Deo, pceniteret eum facti sui. Non tamen Olivetitenetur Jesus : et inde ascendit ad ccelos : ut
ex nomine designat, ne aperte redargutus impuden- sciamus quia inde aseendimus ad ccelos unde vigila-
tior fiat. Mittit crimen innumerum : ui conscius pce- raus,etoramus,et ligamur, necrepugnamus interra.
nitentiam agat. Unus exvobis. Dum falsitas arguitur, Omnesscandalixabimmi. (BEDA.) Prcedicit quid pas-
veritas comprobatur et impletur. Qui edebat panes suri sint: nt cum passi fuerint non desperent, sed
meos,magnificavit super me supplantalionem (Psal. B pceniteant. —
xi). Omnes tanguntur ut fiat harmonia in cithara. VERS.27. Jn nocte ista. Qui ebrii sunt, nocte
Omnes nervi bene susperisi consona voce respondent: ebrii sunt (I Thess. v), et qui scandalizantur, nocte
Nunquid ego sum, Domine ? Unus remissns etpecu- scaridatizanlur, id est, mente obscurati. (HIER.)
niaeamore affectus dixit: Nunquid ego sum, Rabbi? Omnes cadunt, sed non omnes jacent. Nunquid quia
YERS.19. -—Contrittati. Sicut undecim quia nihil dotmit non ^adjiciet ut resurgut ? (Zach. xm.) Car-
mali contra Dominum cogitaverant; sed plus cre- nale est cadere r diabolicum est jacere. Percuttatn
dunt magistro quain sibi, et timentes fragiUtatem pastorem. Percute pastorem. Propheta poslulat pas-
suam, tristes de peccato suo interrogant, cujus non sionem Domini: Pater respondet: Percutiam patto-
habebant conscientiam. rem. Precibus sanctorum Filius a Patre mitiilur :
VERS.20. — Unus ex duodecim. (HIER.) Separat id est, incarnalur et percutitur, et patitur : disper-
seorsum ovem lupus quam cupit. Ovis quce de ovili gunturoves pastore capto. Resurrectio promiltitur
egreditur, lupi patet morsibus. Qui intingit. (BEDA.) ut spes non exstinguatur.
Mira Domini patientia. Prius dixit : Unus ex vobis VERS.W.—Petrusautem. (ID.) Avis sinepennis in
tradet tne, perseverat proditor in malo. Apertius ar- altum volare nititnr: sedcorpusaggravatanimamut,
guit: et tamen non proprie designalrrr. Judas aliis C timore humanae morlls , timor Domini superetur.
contrislatis et manum retrahentibus a cibis teme- VERS.30. — Bis gallutvocem. (BEDA.)Alii simpli-
ritate et impudentia qua Dominum tradit; eliam citer : Priusquam gallus canlet, ter me negabis, etc,
manum cum magistro in catino miltit ut audacia usgue ad sicut et illud : Qui viderit mulierem ad con-
bonara coriscientiam mentiretur. cupiscendum,jam mctchatusestearit(Matlh.y). (HIER).
VERS.21. — Vm autem. (ID.)tn sempiternura vae GaUuscanlat: Pelrus negat ter, elc, usgue ad et
horaini illi qui ad mensam Domini indigne accedit, trinse negationis sordes lavit lacrymis.
etc, usque ad pcena praedicitur ut qui pudore non VERS.32. — Gethsemani. (ID.) Id est, vallis pin-
virieitur, timdre corrigalur. guium, ubi tauri pingues obsederunt eum et vjtuli
VERS.22. —Manducantibus. (ID.) Finito veteri multi circumdederunt eum. Sedete hic. (ISID.)Sepa-
pascha quod in commemoratione liberationis populi rantur in dratione qui separantur in passione : quia
Bci ab^Egypto agebatur, etc, usque ad ideoque ve- Ule orat, illi dormiunt piuguedine cordis oppressi.
locius a morte resuscitandtim. Accepit. (HIER.)Fi- Donec orem. (BED.)Cum Dominusin monte orat, elc,
gurans corpus suurit in pane, etc, usque ad exslin- usgue ad unde : Humitiavit semelipsum factus obe-
guuntur inimici quce sunt mysteria EcclesiceChristi. diens usque ad mortem. Et majorem hac ditectionem
(BEDA.)Panis qui confirmat cor hominis, elc, usgue nemo habet ut ponat qnis animam suam pro amicit
ad vel nos sine Ulius passione salvari. suis (Phil. H ; Joan. xv).
VERS.23. — Gratias. Gratias egit et benedixit YEBS.53. — Et cmpit pavere. ( HIER.) Pavere et
jam proximus passioni, quipcenam aUenaeiniqnilatis tristari docemur ante judicium mortis, qui non pos-
suscipit: qui nihil dignum passiorie egit: ut osten- sumris per nos dicere nisi per illum : Venit princeps
datquam oequaniraiter unusquisque proprice culpce hujtts mundi et tri me nonhabet quidquam(Joan. xiv).
ilageUa suslinere debeat. VERS.34. — Tristis est, etc (BED.)Non propter
Biberant. (HIER.) Ebrietas felix : salutaris salie- morlem tristis est, etc, usque ad' sed a somno infr
tas, etc, usque ad sanguis enim Novi Testaroenli deliiatis et torpore menlis.
quipro multis effunditur non omnes emundat. VERS.3S. — Et otabat. (ID.) Hcec vox est sonus
VERS.25. — Jam non bibam. (h>.) Hic mutat sa- infirmitalis nostrce, elc, usgue ad sed quia aUter
crificium, sed non mutat tempus; ut nos nunquam lion fiet, Nonquod ego volo, ted quod tu.
coenaro Jesu ante quartam decimam lunam facia- (HIER.)Hoc conira Eutycbianos qui dicunt unam
mus. Qui facit in quarta deciraa resurrectionem, in tantum in Christo operationem, unam voluntatem:
233 GI.OSSA ORDINARIA.— EVANG. MARCI. 2:.*
hic autem ostendit hnmanam quaeper infirinitatem .A.Ab eis. Quoruin ei prajsentiam delestabalur et facta.
carnis recusat passionem, el divinam quae prompla JNona Domino,cujus aniorem etiain absens corpore
est perficere dispensationem. fixum servavit in mente.
VERS.36. — Sed non quod. (HIER.)Usquein finem VERS.55. — Summum, elc Caipham scilicct,
non cessatdocere nos patribus obedire : et volunta- qui secundum Joannem erat ponlifex anni illius, de
tem eorum volunlali noslne praeponere. quo consentaneum scribit Josephus, quod. [ ontili-
VERS.37. — Et ait Pelro, etc. Qui dixerat: Et cium sibi absque merilo dignilalis emcrat a principe
si oporteat me mori tecum, non te negabo: etsi omnes Romano : quid ergo mirura, si iniquus ponlifex ini-
scandalizati fuerint, sed non ego (Matth. xxvi); nunc quejudicat?
"trisiilioe magniludine somnium vincere non polest. YERS.54.—Alonge.(BEDA.) Quia negationi proxi-
VERS.38. —Ut noninlretis. Non ail ut non ten- mus, si Christo proxiraus fuisset non negasset: in
teinini, sed ut non intretis in tentalionem, id est, ut hoc tamen admirandus est, quod Domiuuin non rc-
tentalio vos non superet, non leneat intra suos casses. Hquit etiamsi timeat. Quod timeat naturae est, quod
(HIER.) In tenlationem intrat qui orare negli- sequitur devotionis est: quod negal obreptionis est,
git. Ter discipuli dormiunt, ter Dominus orans quod pcenilel fidei est. Atrium. (HIER.)Atrium, sae-
suscitat. Trina dormitio, tres mortuos quos Do- B cularis circumitus est. Minislri, doemouiasunt. Ignis
minus suscitavit significat. Primus in domo, se- desideriura carnale, cum quibus qui manet, flere
cundus ad sepulcrum, terlius de sepulcro. Trina peccata non valet. Et calefaciebat se. (BEDA.)Est
Domini vigilia tres personas nos habere in orando ignis charilatis; de quo dicilur, etc, tisgue ad
docet, et de proc-teritiset de proesentibus, et fuluris moxque sui cordis arcana prunis inflammavit
veniara rogare. Caro autem infirma. (BEDA.)Caro araoris.
namque pondere suo ad ima semper trahit. VERS.56. — Falsum testimonium. (ID.)Falsus est
VERS.42. — Surgtte. Postquam tertio oravit, qui non in eodem sensu dicta intelligit quo dicun-
apostolorum limorem poenitenlia corrigenduni do- tur, etc, usque ad ul proprie de templo Judaico vi-
cuit, securus ad passionera pergil, dicens : Surgite, deatur dixisse.
eamus. Quasi dicat nos non inveniant timenles, sed VERS.60. — Et exstttgens, etc Iratus, quia non
ultro eamus obviam, ut passuri gaudium et confiden- invenit locum calumnice, motu corporis insaniam
tiam videant. mentis demonstrat. Non tespondens, etc Ad respon-
VERS.44. — Signttm. (HIER.)Dat signum osculi sum provocal, ut ex qualibet occasione sermonis
cum veneno diaboli: sicut Cain obtulil sacrificium locumaccusandi inveniat.Jesus autemnon respondit,
subdolura et reprobatum, unde vinum cura aceto in r quia prcevidit quidquid responderet in calumniam
cruce ponunt. verti.

VERS.45. Rabbi. (BEDA.) Impudens et scelerata Tu.es Chtistus. (HIER.)Quem exspectabat a longe
confidenlia magislrum vocat, etc., ttsque ad illud
: sicut Isaac caliganlibus oculis,
etiam complet: Cum his qui oderunt pacem (Psal. non videbat prope
Jacobsub manibus non agnoscebat, sed longe post
cxix), etc
canit.
VERS.47. — Unus. (ID.) Peirus secundum Joan- de eo futura
nem eodem ardore inentis quo coetera. Sciebat enira VERS.62. — Et videbitis. Sacerdos inlerrogat Fi-
quod Pbinees puniendo sacrilegos, mercedem justi- lium Dei; Jesus respondilFiliumhominis ; ut intelli-
tiaeet sacerdotiiperennis acceperat. Lucas ait: Quod gamus euindem Filium Dei esse et Filium hominis,
Dominus letigit auriculam et sanavil eam (Luc. xxu). ne qualernilatem faciamus in Trinitate, et homo in
Ipse enim pietatis nunquam obliviscitur, hostes Deo, el Deusin homine sit. A dexttis vittuiis. Quia
etiam suos vulnerari non patitur. Mystice : Docens humiliavitseipsttmfaclus obediensusque ad motlem ,
eos qui in suae mortis consensione vulnus animce mortem aulem crucis : proptet quod et Deus exatlavit
contraxerunt, si digne pcenituerunt salutem posse J> illum, et dedil illi nomen quod esl supet omne nomen
mereri. (Phil. n).
VERS.48. — Tanquam ad iatronem. (ID.) Quasi Cumnubibus cmli. (HIER.)Ascendit in nube, cum
dicat : Stullum est cum gladiis et fuslibus compre- nube veniet : id est cum corpore solo suo quod
hendere, qui ultro se vobis tradit: et iu nocle quasi assumpsit a virgine ascendit, et cura raulliformi
laiitantem investigare per prodiiorem, cum quolidie Ecclesia, quoe est corpus ipsius et pleniludo ad judi-
in templo doceat. Sed ideo adversum me congrega- cium venlurus est, sicut dicit Malthoeus: Cum au-
raini in tenebris, quia potestas vestra in tenebris esl. tem venerit Filius hominis, el omnes angeli cum
VEHS.50. — Tunc, etc (ID.)Implelur quod dixit, eo, etc
quod omiies scandalizarentur, etc, usgue aci et a VERS.63. — Summus autem sacetdos. (BEDA.)
Deo revocandi, adversariis dare didicerunt. Eadem rabies quoeprius de scde excusserat, etc, us-
VERS. 52. — At itle, elc. Sicul Joseph reliclo que ad euni in Lycaonia quasi dii honorareniiir,
pallio nudus de manibus impudicoe(loniiiiceelTugil. fecerunt. Vestimenta sua, elc ( HIER.) Hoc esl,
Qui autera vult effugere nianus iniquorum, relin- ephod in quo Judaei habebanl honorera, amiscrunt,
quens menle quocmundi sunt, post Jesuro fugial. elc, usgue ad ejus lamen iaviolata pernianet ca-
PATROL.CXIV. 8
235 WALAFRIDISTRABIFULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 256
stilas usque adconsummationem sccculiin illis, quos A VERS.H. — Ut magisBatabbam. (BEDA.) Adhaerel
sors eleclionis invenerit. Judoeis usque hodie petilio sua, quam toto labore
VERS.64. — Qui omnes, etc (HIER.)QUOrealu impeiraverunt. Data enim optione sibi, pro Jesu
srro noslrum reatum solveret, elc, usgue ad hinc lalronem, pro Salvatore inlerfectorem elegerunt.
propheta : Quid reltibuam Dominopto omnibusqum Merito ergo salutem et vitam perdiderunt et tatro-
retribuit mihi ? (Psal. cxv.) ciniis ac seditionibus in tantum se subdiderunt, ut
VERS.65. — Velare faciem, etc Non ut scelera regnum el patriam perderent, et libertalem corporis
eorum non videat, sed, ut ipsi quondam Moysifece- et animaenunquam reciperent.
runt, a se gratiam cognitionisejus abscondant. Hoc VERS.14. — Pilatus veto. MuJtas occasiones de-
velamentum usque hodie manet super cor eorutn, dit Pilatus liberandi Salvatorem, primo justo confe-
quod in Christum credenlibus est ablatum. Unde e» rens lalronera, deinde inferens: Quid ergo vultit
morienle velut templum scissum est, et sancta san- faciam tegi Judmorum?.Cumquerespondissenl: Cruci-
ctorum arcana palefacta. figatur, non statim acquievit, sed secundum sugge-
Atapis eum cmdebant.(BEDA.)Qui tunc caesusest stionem uxorisquoemandaveratei (ulMalthaeusdicit):
alapis, et nunCcoedilurblaspheraiis falsorumj Chri- Nihil libi et justo illi (Matth. xxvn), respondens ail:
slianorum. Qui consumptus salivis infidelium, nunc B Quidenim mali fecit ? Quod dicendo, Jesum absolvit.
vesanis fidelium opprobriis exhonoratur. At ilti magis, etc David: Circumdederuntme canes
VERS.68. — At itle, etc Nota, quod negat Chri- multi (Psal. xxi), etc Isaias : Exspectavi ut faceret
stum qui se negat ejus esse discipulum. Dominus judicium, et eece iniquitas : et justiliam, et eccecla-
enim non dixit: Negabis le discipulum meum, sed mor (Isa. v). Jeremias : Facta est hmreditas mea
me negabis. Negavit ergo eum cum se negavil ejus mihi sicut leo in silva : dedit contra me «ocem(Jer.
esse discipulum. xn).
El exiit foras, etc (HIER.)Petrus sine spiritu, VERS.15. — Barabbam, et tradidil, elc (HIER.)
voci ancillaecessit, etc, usgue ad et foras eximus Ili sunt duo hirci, unus apompeius, id est emissa-
extra quod fuimus. rius, cura peccato populi in desertura inferni abso-
VERS.70. — Nam el Galilmus. (BEDA. ) Eadem lutus dimittitur. Aller pro peccatis absolulorum,
lingua Galilceis et Hierosolymiiis est, sed tamen ut agnus occidilur. Pars Domini semper maclatur,
quaecunque p/ovincia et regio habet proprium lo- pars diaboli, qui est magister eorum, effrenata in
quendi sonurii quem mutare, etc, usgue ad quia tartara praecipitatur.
nomeri illud aliter Hierosolymilce, aliter GaUlaei Jesum flagellis. Ut nos flagellis liberarel; unde:
sonabant. *- Flagellum non appropinquabiltabernaculotuo
(Psal.

VERS.72. Et recordatusest. (ID.)Petrus nocte xc): cum prius diceretur : Multa flagella peccqtortt
iiegal, ad galli cantum pcenitet. In die quem tertio (Psal. xxxi).
negaverat, se tertio amare professns est. Quod (BEDA.)Jesum flagelliscmsttm. Caesusest ab ipso
-enim, etc, usgue ad egreditur foras (ut alii Evan- Pilato, unde Joannes : ApprehenditPilatus Jesum et
gelistce narrant), ut ab impiis secretus, negationis flagellavit: et posl subjunxit: Et milites plectentet
.culpam liberius abiuat iletibus. coronamde spinis (Joan. xix-), ete. Et militibus illu-
CAPUT XV. dendum praebuit. Quod ideo fecit, ut cjus pcenis

"YERS.1. Et confestim,etc Sequitur : Vineten- et opprobriis saturati ultra mortem non sitirent.
tet Jesum. MoseratJudoeis, ut quera morte adjudi- VERS.17. — Et induunt. (BEDA.)Matlhaeusita:
cassent, vinctum judici traderent. Et notandum, Et exuenteseum,
non iunc sed mox com- chlamydemcoccineamcircumdede-
quod primum ligaverant, runt ei (Marc. xxvn). Quod idem est. Pro rcgia
prehensum nocte in horio, ut Joannes dicit: Et sic enim purpura data est, etc, usgue ad purpura vel
: adduxerunt eum ad Annamptimum (Joan. xvm). cocco veslkur, cum triurapho gloriosorum marly-
(HIER.) Adest Samson vinctus a Dalila. Samson D rum gloriatur.
inlerpretatur, etc, usgue ad et fontem perennis
vitoesilientibus nobis, id est corporis sui, aperit. VERS.19. — Et percutiebant, etc Caput Christi
VERS.2. — Tu es tex Judmotum? Cum Pilatus Deusest. Caput ergo Christi percutiunl qui eura
-iiihil eriminis inlerrogat nisi an sil rex Judaeorum, denegant esse Deura. Et qui Scripturae aucloriiate
. arguitur impietas eorura qui nec falso quidem quod errorem suum defendunt (quia scriplura arundine
solet arundine caput ejus feriunt. In fa-
objiciant invenerunt. Tu dicit. Sic temperal respon- ciem fieri), quasi
sum, ut verura dicat, nec tamen calumniaepareat. ejus spuunt qui proesenliamgratioe ejus ex-
Et nota, quod PUato qui invitus fert sententiam, secrandis verbis ex interna ccccceroentis insania
aliqua in parle responderit: sacerdolibus autem et conceptis respuunt, et eum in caine venisse ne-
principibus respondere noluerit, indignosque ser- gant.
mone suo judicaverit. Adorabant eum. Quasi falso se dixisset Deum.
VERS.4.—Vide, etc Ethnicus condemnat Jesum, Sed hodie (quod est gravioris insanice) quidam
sed causam refert in populum Judceorum. Vide in eum certa fide ut Deum verum adorant, sed per-
jquantit, etc. versis aclibus mox verba ejus quasi fabulosa despi-
237 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MARCI. 238
ciunt, ac promissa regni illius lemporalibus iHece- A figitur salus in Hguo. Prirao infixa esl mors in
bris posiponunt. ligno. Lignum primum, scienlioeboni et mali; se-
Et educunt illum. (HIER.) Hic educitnr Abel in cundum boni tantum et vitae nobis lignum est.
agrum a fralre ul periraalur. Hic adest Isaac, etc, Extensio primoe manus ad Iignum morlem appre-
usgue ad hic adest Jonas de ligno navis foris el in hendit; exlensio secundoevitam quaeperierat inve-
mare ventremque ceti triduo missus. • nit. Ligno hoc vehimur per mare undosum ad ler-
VERS.20. — Ut ctucifigerent. (HIER.) Ipsa crucis ram vivenlium.
species quid est nisi forma quadrati mundi? Oriens Vestimentasua. (BEDA.)Quadripartita vestis Chri-
de virtute fulget, arcton dextera lenet, auster laeva sti secundura nuinerum railitum, significat Eccle-
consistit, occidens sub plantis firmatur. Unde Apo- siatn quatuor parlibus orbis oequaliter, id est con-
stolus : Ut sciamus qum sit lalitudo, longitudo, subli- corditer distributara.
mitas et profundum (Eplies. m). Aves in forma cru- (HIER.)Vestimenla Domini mandara sunt qui-
cis ad aethera volant, horao adorat, et natat in bus tegitur corpus ejus, quod est Ecclesia, quia
forma crucis, navis per maria anlenna cruci assi- dividuntur inter mililes gentium ut sint qualuor
rnilala sufflatur. Tau liltera signum salutis et crucis ordines cum sit una fides, id est conjugati, vidtiati,
demonstrat. B prceposili, separati. Sorlili sunt tunicam indivisam
VERS.21. — Et angatiavetu.nl. (BEDA.)Ipse Do- quoe est pax et veriias in cunctis in modum
minus primo crucem suam portavit, sicut Joanncs regalis amiclus vel annuli. Mittentes sotlem. (ID.)
dicit: Post iste Simon, de quo et alii dicunt, et hoc Super tunicam, scilicet quoeerat inconsutilis. Hic
satis congruo ordine myslerii. Chtislus enim passus sorlita, etc, usgue od et sors solius Dei judicio venit
pto nobis, vobisrelinquensexemplumutsequamini ve- vel cedit.
stigia ejus (Joan. xix; 1 Pelr. n). VERS.25. — Erat autem hora ler. (HIER.)HOC
(HIER.)Simon qui portat crucem in angaria, proprie Marcus, nam sexta hora tenebrae suffude-
bic est qui laborat pro laude humana. Cogunt eum ruot terram, ut non quis posset movere caput.
bomines huic labori quem non cogit timor vel dile- A tricesimo nanique, etc, usgue «rf qui magis di-
clio Dei. cendi sunt eum crucifixisse quamvis nitantur hoc
Patrem Alexandri. Magnoeopinionis Simon isle dissimulare, quam milites qui secundura officiuin
videtur esse, cunr et fitii ejus tanquam noli omni- suuin duci suo parucre.
bus ex noinine designanlur. VERS.26. — Et erat titulus. (BEDA.)Tilulus
(HIEB.)Alii per merita patrum suorum comme- ostendit quod nec occidendo potuerunt efficere quod
roorantur, alii per merita filiorum. Hic autem Si- « non esset eis rex; unde : Ego autem conslituius sum
roon, etc, usque ad unde : per Jereroiam ad Judcearn rex ab eo, etc Bene enim simul est rex et pontifex,
dicitur : Otivamuberem,pulchram, fructiferam, spe- cum eximiam Patri suce carnis hostiam offerret iu
ciosam vocavitDominus nomen tuum. altari crucis, et regis dignitatein titulo prcelende-
VERS..22. — Calvarim locus. (HIER.) Tradunt ret, ut cunctis insinuaret quod per crucis patibu-
Judceiquod in hoc loco montis immolatusfuerit aries lum non perdiderit, sed confirmaverit imperium.
pro Isaac (Gen. XXH), ut ibi decalvetur Christus, VERS.27. — Et cum eo crucifigunt. (BEDA.)Sicut
id est carne sua, scilicet Judaea carnali, separetur. dicit Apostolus : Vetus homo noster simul cum illo
(BEDA.) Extra porlam truncabantur capita damna- erucifixus est ut destruatur corpus peccati, ut ullra
torum, et calvariae decoltatorum loca dicuntur. non dominelur super nos peccatum. Quandiu ergo
Ideo ibi crucifixus Dominus ut ubi erat area dam- agunt opera nostra ut evacuetur corpus peccati,
natorum, ibi eriganlur vexitla martyrum. Et quo- quandiu, etc, usgae ad unde Apostolus : Ut in cha-
niam pro nobis facium est malediclura crucis et ritale radicali et fundati possitis comprehenderecum
flagellatus et crucifixus pro salule oraniura, quasi omnibus sanctis qum sil laliiudo, longitudo, subli-
noxius inter noxios votuil crucifigi. mitas et profundum ( Ephes. ni ). Duos latrones.
p
Y^ERS. 23. — Et dabant. (BEDA.)Matthaens, cum (ID.)Latrones qui cum Dominocrucifixi sunt sign.int
fellemistum (Matth.xxvn), quod idem est. Fel enim eos qui fide el confessione Chrisli, vel agone sul
pro amaritudine posuit. Myrrhatum enim vinum martyrii, vel quamlibet arclam conlinentiara sub-
est amarissimum; quanquam fieri possit ut et felle eunt. Et qui hoc pro aeterna gloria gerunt, dexlri
et myrrha amarissimura redderent vinum. latronis merito et fide signantur. Qui autem pro
(HIER.)Et dabant, etc Hoc acelo succus lelha- humana gloria vel qualibet minus digna inten-
lis pomi abstergitur. Et non accepii. Id pro quo pa- tione, sinistri latronis menlem imitatur et actus.
lilur. Unde de eo : Qum non tapui tunc exsolvebam (HIER.) Cum iniquis veritas deputata unum
(Psal. LXVIII). relinquit sinistrum, atterura assumit dextrum; sic
Et non accepit. Malthoeus : Et ctim guslasset, faciet in die judicii, ex simili crimine dissimiles
noluit bibere. Indicat Matthaeus quod pro nobis sortiuntur vias. Alter prcecedit Petrum in para-
amariludinem mortis gustaverit, sed dic tertia rc- disum, alter Jndam in infernum. Confessio brc-
surrexit. vis vilam acquirit tongam, et blasphemia finita
V-RS.24. — Et-ctucifigentes eum. (HIER.) Hic ptena plectilur oelerna. Ilic piillus Judoe ligatur ad
239 WALAFRIDl STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 240
id est, pallium tingilur in sanguiite A Deus (Ibid. LVI), et in omni, elc ; et in Evangelio
viteni KvafioAatov,
uvoe, hic lacerant hoedivincam. prius: In viam gentium ne abieritis (Matth. x).; et
YERS.29.— Movenles capita. (HIER.)Emitlitur posl passionem : Ite, et doceteomnes gentes(Ibid.
mors iuiquorum quando excitantur vincula inferni xxvm).
usque ad cervicem, quoe esl cervix humani ge- VERS.39. — Vidensaulem, etc Ostenditur quarp
neris. centurio miratur, quia vidit eum sic exspirasse, id
VERS.31. — Aliossalvos. (HIER.)Etiara nolentes est spiritum emisisse. Nullus enim habet potesta-
confitenlur quod alios fecit salvos, et se propria tem emittendi spiritum, nisi condilor animarum.
damnant senlentia, quia alios salvos fecit et se si Vere, etc. (HIER.) Nota quod cenlurio ante cru-
vellet salvare polerat. cem in ipso scandalo passionis vere Filiura Dei
VERS.32. — Descendatnunc. Plus est de sepulcro confitetur : et Arius, elc, usgue ad et vere Filium
surgere, et tamen non credideruul. Hi omnes decli- Dei Synagoga lacente confirmat.
naverunt, simul inutiles facti sunt (Psal. xm). VERS.40. — Erant autem. (ID.)Sicut non exclu-
El qui cum eo. (BEDA.)Secundum Lucam (Luc. ditur rauliebris sexus a salute per Mariam virgi
xxiu) unus latro blasphemabat dicens : Si lu es nem : ila non repellitur a mysterio crucis scientia?
Chrittut, talvum fac te et not. Aller, elc, usgue ad D et resurrectionis per viduam Mariam Magdalenam
qui ccelestia petunt, ad ea sine dubio Christo me- et cceteras matres.
diante et miserante perveniunt. Jacobi minoris et Joseph. (BEDA.)Minorem Jaco-
VERS.33. — Et facta hora texta. (BEDA.)Nolan- bum dicit Jacobum Alpbei, qui et frater Domini,
dum quod hora sexta, id est sole recessuro a cenlro eo quod esset filius Marioematerteroe Domini. De
isundi, crncifixus sit, et diluculo, oriente sole re- qua Joannes : Slabant autem juxta crttcemJesu ma-
surrexit, elc, usgue ad et qua hora primus Adara ter ejus (Joan. xix), etc Cleophcevidetur cam di-
peccando mundo mortem intulit, eadem hora se- ccre a patre vel a cognatione.
cundus Adam mortem moriendo deslrueret. VERS.42. — Et cum jam sero esset, etc (ID.)
Tenebrm. (HIER.) Hic adest Noe inebrialus ac Uapixtyxturi Graecc, proeparatio Latine. Hoc nominc
nudatus ccelo ac terra ebrioso pallio teclus, et ab Judaei inter Graecosmorantes sextam sabbati ap-
homine irrisus hic stillavit de ligno sanguis. pellabanl, quia in eo quoesabbato erant necessaria
VERS.35. — Et quidam, etc. Non omnes. Forsi- praeparabant secundum quod, etc, usque ad donec
tan milites Romani non inlelligentes proprietatem oclava veniente aetate et ipsa corpora resurreclione
Hebraci sermonis, ex eo quod dicilur Eloi, ptitave- gtorificata cum animabus simul incorruplionem
runt Eliara ab eo vocari. Vel Judoeisoliio sibi ser- aeternaehaeredilatis accipiant.
mone verba Dornini depravantes, imbecillitalis infa- VERS.43. — VenitJoseph. ( HIER.) Josepli venil
inabant euin quod Elioevocarel auxilium. sero parasceve ab Arimalhia , quoe interpretalur
YEHS.38. — Cuttens autem, etc (BEDA.)Joannes deponens, ad deponendura corpus Christi, elc, us
plenius dicil : Postea sciens Jesus, etc Quasi : Hoc que ad aspicientibus a longe eleclis qui sunt stellos
minus fecislis, date quod eslis. Erant enim, elc, maris, quando, si fieripolest,scandalizabunlur etiam
. usgue ad de quo : Dominusplantavil lineam Soreth: electi.
vt quomodo convetsa es in amatiludinem vitis VERS.46. — Joseph autem, etc (BEDA.)EXsini
dtienm: et exspectaviut facetes uvas, et fecisli spi- plici sepullura Domini, ambilio divitum condemna
nas (Isa. v). tur, qui nec in tumulis, etc, usquead lineo terreno
VERS.37. —Jesus autem, etc (BEDA.)Quid dixe- celebrat, sicut corpus Domini in syndone munda
rit Lucas aperit: Paler, in manus tuas commendo sepultum est: sic a papa Sylvestro statulum est.
spiritum meum; et hocdicens exspiravit(Luc. XXIII). Quod erat extisum. (BEDA.) Dicilur quod monumen-
Quod aulem dicil Joannes : Cum accepissetaceium, tum Domini domus rotunda fuit de subjacente rupe
dixit: Consummatumest : et inciinalo capile ttadidit .-. excisa tantoe altitudinis ut homo rectus consislens
- spiritum (Joan. xix). Inter hoc quod ait: Consum- vix extenta manu culmen possit altingere. El habet
.malum est, et illud : inclinato capite emisit spiritum, introitum, etc, usque ad color autem monumenti et
-emissa est vox illa raagna, quam Joannes tacet, loculi albo et rubeo dicitur esse permistus.
•Ccciericommemorant: In manus luas, elc VERS.47. — Maria autem, elc (ID.)Lucas dicit:
(HIER.)Infirmata eteriira carne raox virtus divina Quia astabant omnes noti ejus a longe,el mulieresqum
invatuit quae dicit : Aperite mihi porlas justilim seculw fuerant eum (Luc. XXIII).Sed aliis dcposilo
(Vsdl. cxvn), etc Nos aulem cum.nulla, vel una corpore ejusad sua remeantibus, solaemulieres, etc,
voce morimur qui de terra sumus; ille enim cum usgue ad el si forle valeant imitari pia curiositatc ,
exaltala vocc exspiravit qui de ccelodescendit. quo ordine sit ejus passio amplectenda, perpendunl.
VERS.38. — Et velum templi. Ul arcara lesla- CAPUT XVI.
mcnti, et omnia legis sacramenta quce tegebanlur
appareant, et ad genles transeant. Ante dicebatur: VERS.I. — El cum transisset. (BEDA.) Lucas diiit
Nolus in Judwa Dcus , in Israel magntim nomen quia revertenies a monuraento paraverunt aroroata
-ejns (Psal. I.XXV); nunc aulem : Exaltare super cmlos et ungueiiia, cl sabbalo silueriml, quia mandalum
241 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. MARCI. 212-
eral ut sabbali silenlium, etc, usgwc ad ilUiminata A j ut intelligamus quid simus et fucrimus, et sdanms
facie decussis viliorum tenebris odorem bonorum quid erimus.
operum Dominoet orationum suavitatem offerre. VEBS.7.— El Petro. (BEDA.) Pelrus vocatur ex no-
(HIER.)Nunc cuin aromaiibus redolentibus cum miiie, ne desperet ex ncgaiionc Nisi enim, etc, us-
sponsa et adolescentulis currunt, post eara consper- gwenrfutqui fiitiirus erat paslor Ecclesiaein sua crilpu,
gimus Iibrum, id esi cubile, elc, usgue ad cl Domino disceret quomodo aliis misereri dcberci.
in eo cum triuropho resurgente et dicenle : Hwc est Et Petro. (HIER.)Qui se indigniim discipulatu in-
dies quam fecit Dominus, elc (PSAL.cxvn). dicat, cura ter magistrum negat. Sed peccata prae-
VERS.2. — Et valde mane. (HIER.)Quod alius di- terita non noccnl, quando non placent.
cit diluculp, Diluculum est inter tenebras noctis et Prwcedil vos. Bene de Redemptore nostro dici-
diei claritalem in qua salus venil in Ecclesia decla- lur : de Galilaea
namque transmigratio facla in-
randa more sotis, qui consurgens roseam proemittit terprelatur. Jam enim a passione ad resurrcctio-
auroram, ut tantus splendorpraeparatis oculis possit nem, a morte ad vilam, a peena ad gloriam transmi-
videri, cum tempus Dominicoeresurreclionis illuxit, graveral. Et bene post resurrectionem in Galiltea a
ut tunc laudes Christi tola cantarel ecclesia sancta- discipulis videtur, quia resurreclionis
ejus gloriam
rum femin iriim, quando vitam proeslilit el lumen B ] post laiti videbimus, si modo a viliis ad virtutum celsi-
crcdulilalis infundit. ludinem transmigremus. Qui ergo in sepulcro nun-
YERS.3. — Et dicebant ad invicem. (HIER.)Aquilae liatur, in Iransmigralione oslendiiur ; el qni in mor-
congreganlur ad corpus, martyres et apostoli vident lificatione carnis agnoscitur, in transmigralione
lapidem revolutum, qui est lex mortis, quasi dicat : incnlis videtur.
Ubi est, mors, aculeus luus (I Cor. xv) ? (BEDA.)Nola quod Marcus dicit : Prwcedit vos in
VERS.4. — Rtvoluium lapidem. (BEDA.)Quomodo Galitmam, etc Nec tamen ibi visum retulit. Mat-
lapis per angelum sit revolutus, Matthoeusdicit? Alle- thaeusatilem,elc,usg«e arfsicutin illacelernitale co-
gorice autem, lapidis revolutio resurreclionem sacra- gnoscetur, quo el nosperducel propter formam servi,
mentoruro Christi quoevelamine Htterae legis tecla ut liberi contemplemur formam Domini.
erant, insinuat. Lex eteniin in lapide scripla est VERS.8. —Fugerunt. (HIER.)De futura vila dici-
cujus ablalo tegmine, gloria resurreclionis ostensa tur : Fugiet dolor el gemitus. Imilantur mulieres
cst, el abolilio mortis auliquoe, et vita nobis spe- ante resurreclionem omnium qnod faciunl post, id
randa perpelua loto orbe coepitpraedicari. est, quod faclurae sunt fugiuiil mortem et pavorem.
VERS.5. — Juvenem. (HIER.) Non sene;n, non in- r El nemini. (HIER.)Quia illi soli raysteriuni rcsur-
fautem, sed jucundum oetale, ut dicilur -.Lwtare, ju- reclionisvidenlquimeruerunt.unde, secundrrmJoan-
venis, in adolesceniialua (Eccle. xi), quaenon est hic nein: Petrus autem surgens cucutrit ad nwnumcnlum,
vcra dum senio misla. ut viderel quceaudivit.
(BEDA.)Mulieres angelos vident quoecum aroma- VERS.9. — Surgcns autem. Manc surrcxit, scro
libus venerunt, quia illce mentes supernos cives as- sepultus est, ut hoc adiraplerel: Arf vesperum demo-
piciunt, quaecura virtulibus ad Deum per sancla de- rabitur fletus et ad matutinum la'titia [Psal. xxix).
sideria veniunt. Sepullus ergo sexla sabbali quce vocatue parasccve
Sedentem in dexterit. (BEDA.) Ad meridianam circa ve perara sequenii nocte et dic sabbali, curu
partem loci illius, ubi positum fueral, etc, usquead, sequenti nocle in monuraento posilus, die tertia, id
intrantes in monumentum duos angelos ibi stantes est primo inane prima sabbali, surrexit. Et bene una
invenerunt. die et duabus noclibus in sepulcro jacuit, quia luccni
(GREG.)Per sinistram vita pracsens, per dexterara suae simploe mortis noslrae duploc roorlis tenebris
vila aeterna, elc, usque ad et ad a-igelorum nume- adjunxit. In morte enini animoeel spirilus leneba-
rnin restituens cceleslis palriae damna reparavit. mur, undc ad nos suam, id eslcarnis inortcm attulit,
VERS.6.—Nolite expavescete. (GREG.)Quasi: Pa- D et duas nostras solvit: simplain suam duplae nostrce
vcant illi qui non aniant advenlum Domini vel super- contulit, el duplam nostram moriens abslulit. Appa-
norum civinm, qui vitiis pressi de eorum societate ruit primo Mariw Magdalenw. Marice Magdalerrcc
de qua ejecerat septem dacmonia:
riespcrant. VQSautem, quid timetis quae vestros con- primo ostenditur,
cives videtb? Unde Matlhaeus angelurn apparuisse quia meretrices, et publicani praccedunt Synagogara
describens ait: Erat aspeclusejus sicut fulgur, et ves- in regnumDei.ullatropraecessit aposlolos. Apostoli
liinenta ejtis sicul nix (Malt. xxvm). flent et lugent, quia iiecdum viderunt, sed cito con-
Jesum. Salularc Sed quia multi non subslanliali- solabuntur.
ter sed nuncupalive boc nomine dicebanlur, deter- (BEHA.)In principio mulier auclor culpaeviro fuit,
lninat per locum Nazarenum, et causam subdit: exseculor vir erroris, etc, usgue ad ul ipsis evange-
Crucifixum. Atque addit : Surrexit, non est hic. Pfr listis et oposlolis resurreclionem evangclizaret.
procsentiamcarnis, qui tamcn nusquam deest per VERS.II.—Et illiaudientes. (BEDA.)Quoddiscipuli
proeseniiammajestatis. Ecce tocus. Oslenditur mor- resiirrectionem larde credunt, non lam esi illorum
ialilas morlalibus ad aclionem graliarum dchilatn, infumitas, quam nostra firmilas; dubilanlibus cnim,
243 WALAFRIDISTRABI FULD. MON. OPP. PARS 1. — THEOLOGICA. 244
resurrectio perinulta argumenla monstrata est, qui- A non faciaraus, non credimus? Sed haec in exordio
hiis cl nos firmius solidamur. necessaria fuerunt, ut fides miraculis nutriretur,
YERS.12. — Duobus ex his. (BEDA.)Hoc Lucas fide autem Ecclesioejam confirraala non sunt neces-
nperlius (Luc. xxiv): Ocuft eotum, etc Post cogno- saria. Dwmoniaejicient, etc Hoc hodie spirilualiter
verunt eum in-fractione panis. Et sicut Lucas ait: facit Ecclesia, cum per exorcismi gratiam manum
Surgenles eadem hora reversisttnt in Hierusalem, etc credentibus imponit, et malignos spiritus expellil.
Ambulantibus. (HIER.)Fides hic laborat agens ac- Linguis loquentur novis. Hoc fit dura fideles veteris
livam vitam, ilUc conlemplativa, etc, usquead obli- vilcesoeculariaverba relinquunt, et sancta raysteria
lus carnis suaepostutat in ista vita quod post illam insonanl, et Dei laudes etpotentiam quantura vatent
speramus in futura. extollunt.
VERS.14. — Novissime, etc (BEDA.)Quadrage- VERS.18. — Si mortiferum, etc Dura pestiferas
simo die, quando erat jam ab eis recessurus in cce- persuasiones audiunt, nec ad operaliones usque per-
lum, hoceis maxime,eic,usquead : Euntesinmun- ducunl, quod inde eis non nocet si morliferum bi-
dum universum, prmdicate Evangelittm. bunt. Super mgros manus, etc Dum proximos in
Duritiam cordis, etc (HIER.)Ut succedat cor car- bono opere confirmatos roborant exemplo bonoeope-
neum charilate plenum : hinc quod catervae marty- " rationis, super oegrosmanus imponunt, et bene ha-
runi mortem hujus sceculi libenter affectant, quia bebunt. Ilaec miracula tanto majora , quanto spiri-
norunt pro temporali interituperpetuo se esse vic- tualia; per hoc enira animae suscitanlur, non
luros. corpora.
VERS.15. — Omni cteaturm. Omni nationi gen- VERS.19. — ln cmlum. (AUG.)Nota quod aH-
tium. Ante enim dictum erat: ln viam gentium ne quaudo ccelos pluraliter et aliquando coelumsingula-
ubierilis (Mallh. x) : ut scilicet aposlolorum prius a riter, etc, usque ad ubi fidelium credulitas plus
Judoearepulsa praedicatio, tunc gentibus in adjuto- actibus quam locutionibus eruditur.
rium fieret.
Et tedet a dextris. (BEDA.)Et' nunc omnia judi-
(HIER.) Omni generi humano, quod habet aliquid in fine omnium Judex venturus est. Slephanus
commune omni creaturae, angelis, pecoribus, lignis, cans,
et calidoet humido et aritem vidit eum stantem, quia in certamine habuit
lapidibus, igni aquae, frigido, eum adjulorem.
arido, quia minor mundus homo dicilur.
YERS.16. — Qui credidetit, etc Per alios parvuU VERS.20. — Illi auiem, etc (BEDA.)Nola quod
credunt, sicut ex aliis ea quaein baptisrno eis rerail- Marcus Evangelium suum quanto inchoavit tardius,
tunlur, peccata extraxerunt rj Vanto.etc, usgue ad quo apostoli idem Evangelii
VERS.17. — Signa autem, etc Nunquid si signa verbum per tolum orbem seminaverunt.

EVANGELIUM SECUNDUM LUCAM.

PROLOGUS B. HIERONYMI. Sacerdos quidam. Iraplevitordinem, dixit regem,


(Vide inter ejtts opeta.) et regionem in qua fuit, sacerdotem et gentem ejus
PROOEMIUMLUCdEIN EVANGELIUMSUUM. et uxorem illius indicat. Zacharias. Zacharias, me-
VERS.1.— Quoniam quidem, etc (BEDA.)Lucasde mor Domini : cui apparet Angelus a dextris altaris,
omnibus quae"fecit Jesus et docuit, etc, usqnead quia ei qui memor Domini est demonstratur my-
magis drdinarent narrationem quam hislorioe texe- Sierium.
rcnf veritatem. J)e vice Abia. (BEDA.)Abia, Paler Dorainus,etc,
VEHS.3. — Omnia. (ID.)Non omnia quae assecu- " vsque-ad sicut per septem Testamentum declaralur
tus, sed de omnibus quoead fidetn Iegenlium confir- Vetus.
roandam eredit idonea. Ex consulto enim multa proe- EUzabeth. Elizabelh, Dei mei saturitas, signat
terit, qucealii dicunt, ut diversa in Evangelio gralia Mariam quaeplena Deofuit.
refulgeret, et propriis quibusdam libri singuli myste- VERS.6. — Erant auiem ambo. (BEDA,AHBR.)
riorum gestorumque miracuta eminerent. Theophile. Plena laudatio quce genus In majoribus, mores in
Theophilus, amans Deum, etc, usgue ad fidem per- cequitale, officium in sacerdolio, factum in manda-
petuoe divinitatis et tempdranecedispensationis iltius tis, judicium in justificationibns comprehendit. Justi
debet ordinem nosse. ante Deuth. (AHBR.)Non enim omnis qui jusltis est
CAPUT PRIMUM. ante homines jnslus est ante Deum; aliter enini
VERS.5. —Fuit in diebus Herodis regh Judww. ddent homines, aliter Deus : homines in facie, Deus
(AUBR.)Vitulus sacerdotalis hostia. Per vitulum ergo in corde. Ideoque fieri polest, ut aliquis affectata bo-
hoc Evangelium figuratur, in quo a sacerdotibus in- nitate poprrlari justus videatur mihi, justus tamen
choatur, et in vituto consummatur, id est in Chri- non sit ante Deum, si justitia non ex mentis simpli-
sto, qui pro mfindi vila immolalur. citatc formclur, scd adulatione simulelur.
215 GLOSSAORDINARIA.- EVANG. LUC 216
VERS.7. — El non etal iilis. (BEDA.)Divinitus pro- A vertit, etc, usquead fere cadcm vcrba quae angelus
curatura fuit, ut deprovectis diuque fructu conjugii de Joanne, Malach, praedixit de Elia.
privatis Joannes nascerelur, ut inopinato ortu prolis VERS.18.—Unde, elc (ID.)Si homo esset qui pro-
et ipsos donumDei gratius afiiceret, et coeterosstu- roittebat, impune liceret quaereresignum, etc.usgue
por miraculi pararet audilui futuri prophetiae. Unde ad et infidelilatis essct pocnaquam meruit.
postca subditur : Posuetunl omnes qui audietant in VERS.19. — Ante Deum. (ID.) Cum ad nos vc-
cotdestto dicentes: Quis pulas puet isle erit ? niunt angeli, sic exterius iraplent ministerium, ut
VERS.8. — Faclum est autem. Cum ex praecepto tamen ante Deum inlerius per contemptationem as-
Moysi unosacerdote decedenle , unus succedereju- sistant. Quia elsi angelus est spiritus circonscri-
bealur, tempore David statitum est utvicissim mi- plus, summus spiritus qui Deus cst, incirconscri-
nistrantes per oclonos dies a sabbato usque ad sab- ptus cst, intra quem currit angelus quocunquc mo-
batnm lempore vicis suce, singuli castimoniae vealur vet mitlatur.
studerent, nec interea domura tangerent. VERS.22. — Ei ipse erat innuens illis, et permansit
VERS.9. — Sorte. (BEDA.)Non nova tunc sorte mH'ns,etc.Sinevocecorporales actus indicare moliens,
electus, quando incensum erat adolendum, elc, «s- nec exprimens voluntalem. Cui similis populus Ju-
que ad prcedicilur dum ilte promillilur prcecursurus. • doeorum,actuum suorum impotens reddereralionem.
YERS.12 Et Zacharias turbatus esl videns, el VERS.23. — Ut impleli sttnl, ete. Quia vicis suoc
limor irruit super eum, etc (AMBR.) Solermis lurbari tempore, ponlifices lempli tantum officiis raancipali,
et a nostro affectu alienari quando perslringimur non solura a complexu uxorum, sed etiara a domo-
superioris potestatis occursu. Sed sicut humani de- rum jngressu abstinebant. Nostris aulem saccrdoti-
fectus est terreri, ita angelicaebenignitatis est paven- bus quibus non carnalis successio, sed spiritualis
tera suo aspeclu blandiendo solari; conlra, dcemo- perfectio quoeritur, qui quotidie proesto debent esse
nes, si quos sua prcesentia lerritos senseiint, altari, perpetua castitas indicilur.
ampliore horrore conculiunt. VERS.24.— Occultabat.(AMBR.) Occultat quiapartus
VERS.13. — Quoniam exaudila est deprecatio lua: sui erubescil aetalem,etc, usguead neque enim ea quoe
et ttxor tua Elizabeih pariel tibi filium, et vocabisno- senilemnonerubesceret coitum, erubesceret partum.
men ejus. Exaudita est magis quam petisti. Rogasli VERS.25.— Quia sic fecit. (BEDA.)G"atasunt hcec,
pro Hberatione plebis, et donatus est tibi prcccursor. inquit Joairnes Chrysoslomus, etc, usgue ad quia
(AMBR.) Multa divina beneficia hic snnt congesta. per ipsum afDictiopoeuitenliaeerat proedicanda.
Primum, deprecationis fruclus, deinde slerilispar- YERS.26.—In menseautem sex'o.(HiEK.)Sicut sexlo
tus. Tum Icctitia plurimorum, el magniludo virtu- mense missus est Gabriel angelus a Deo in civitalem
tis, Allissimi etiam prophelia proraiititur. Quinetiam Galilaeoe,ita sexto roillenario missus est Christus.
ne qua essct dubitatio, futuri nomen designatur. Gabriel. (BEDA.)Ideo angeli ex nomine aliquando
Tantis igilur supra vottim fluenlibus, non immerito signanlur, ut ex ipso noirtine qriid ministraturi ve-
diffidentia poena plectitur silentii. niant, demonslretur. Gabriel forliludo Dei, quia il-
VERS.14. — El eril gattdium, etc. (BEDA.)Singu- lum riuntiat qui ad debellandum diabotuin veniebat.
laris meriti esl indicinm quolies hominibus a Deo VERS.27. — Ad virginem. Mulier a diabolo sedu-
vel imponitur nomen, vel mulalur, etc, usgue ad cta morlem intulit: contra mulier ab angelo edocta
quia hic salutem mutlis prcedicat, ille vero omnibus salutem edidit.
dat. (AMBR.) Gaudiumel exsultatio. Monentur paren- VERS.28. — Dominustecum. Quam novo caslita-
tes non minus graiias agere, etc, usque ad malres tis amore ad coelestia suslulit, et post medianle hu-
quia honorantur proemiis conjugii. mana natura, omni plenitudine divinitalisconsecraviu
VERS.15.— Vintim el siceram, etc (BEDA.)Magnce Benedictalu in mulieribus. Quce,sine exemplo mulie-
coram Deo virlutis est praedicare in deserto gau- bris conditionis, et virgo et materest, etDeum genuit.
dia cceleslia, elc, ttsguearfetjameratspiritusgralioe. D VERS.29. — Turbala esl, etc Quia nesciebat si
VERS.16. — Et mullos filiotum Israel conver- prceteritum an futurum essel, quod angelus dixit.
tet. (iD.)CumJoannes Cbristolestimoniumperhibens, VERS.30.— Et ait angelus ei: Ne limeas, Maria.
in fidc Christi baptizans, dicatur filioslsraelad Deura Turbatairi insolita salutatione quasifamiliarius nofam
convertisse, patet Chrislum esse Dominum Deura vocat cx nomine. Ne timeat jubet, el quare gratia.
Israel. plenara vocaverit, plenius explicat.
VERS. 17. — Pracedet ante. (1D.) Sicnt Elias VERS.31. — Jesum. Jesus salvator, sive salutaris
prcccojudicis, etc, utque ad ille cum eo manifesta- dicilur. Ipse enim salvumfaciel, non populum Israel,
tur in gloria. In spirilu ct virtute. (AMBR.) Bene jrm- sedsuum populum, sive ex prcepulio,siveex circumci-
gunlur spirilu et virlule. Non eniin sine virlule spi- sione, in unum ovile sub uno paslore congregatum.
ritus, nec sine spiritu virtus est. Elias virtuiem ha- VERS.32. — SerfemDavid patris ejtts. (BEDA.)Id
buit abslinenlioe, el patienliae, ct convcrtendi ani- est Israeliticam plebem, elc, usgue arf in his qui de
mos populorum a perfrdia ad fidem, spiritum aulem oleastro incisi in olivam bonara stint inserti.
prophetandi habuil. VERS.55. —Sanctum vocabiiur Filius Dei. Jesus
Cont'er'fl',elc,(BEDA.)Cordapatrum in filioscon- nascilur sanolus, qui conditionem nalurce corrnplr-
217 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PABS 1. — THEOLOGICA. 2i8
bilis vinceret, et commistione copulaecnrnalis con- A Et misericordia. (BEDA.)A specialibus donis ad
ceptus non est. Nos conditione corruplibilis naluroe generalia Dei judicia se convertit, elc, usgue ad
constricti, per .gratiam possumus sanctificari. Et subdit quid contemptores mereanlur.
congruit, ut quce contra morem virgo concepit, su- VERS.53. — Esurienles implevit bonis. (ID.) Qui
pra morembumanaeconsuetudinisDei Filium generet. aeterna toto studio desiderant, saturabuntur, cum
VERS.36. — Et ecce, elc (BEDA.)Ne virgo despe- Christus apparuerit in gloria. Sed qui terrenis gau-
ret de partu, etc, usgue ad praecursorero quoque de dent, in ultimo inanes totius beatitudinis dimiltuntur.
anu steriU nascilurum cognosceret. In prsesenli etiam videmus humiles divina gratia im-
Cognata tua. Quia de tribu Levi, id esl de tribu Dei. pleri, superbos lumine veritatis privari.
(BEDA.)Legimus, quod Aaron qui de tribu Levi VERS.55. — Sicut locutus est ad palres nostros.
erat, etc, usgue ad quce secundum Deum spiritua- Memoriam patrtim quibus baec salus revelata est
lis cognationis consortio non carebant. facieus, Abraham nominatim exprimit, cui primo
VEBS.38. — Ecce ancilla Domini. Non de singu- ipsa incarnatio manifestata est. Et semini ejus
laritate meriti se extoltit, sed suceconditionis el di- in smcttla. Non tam carne gefiitis, quara fidei ve-
vince cognatioriis per omnia memor, se ancillam il- stigia seculis, quibus adventus Salvaloris in soe-
lius esse fatetur, cujus mater eligilur, et cum ma- B cula est promissus, quia ipsa promissio haeredi-
gna devptione promissionem angeli dptat impleri. talis nullo fine claudetur. Nam et usque in fi-
VERS.39. — Exsurgens autem Maria in diebus il- nem saeculi credentes non deerunt, et beatitudi-
lis, abiit in montana cum festinalione in civitalem nis erit gloria perennis.
Juda. (AMBR.) Non incredula de oracujo, etc, usgue VERS. 56. — Mansit autem Maria. (BEDA.)Tan-
nrfdum subditur : Et facium est ut audivit. diu mansit, donec videret praecursoris nativila-
VERS.40. — Et intravit in domumZachariw. Hinc tem , propter quam maxime venerat. Nec causa
discant sanctaemulieres, quam sedulitatem preegnan- sota familiarilalis tandiu mansit, sed ut tanto
tibns debeant exhibere cognatis. tempore et Elizabeth et Joannis cresceret profe-
Et salutavit Elizabeth. (BEDA.)Prior salutat, quia ctus. Nam si in prirao adventu Mariae, Spirilu
decet ut quanto castior, tanto humUior sit. sancto sunt rcpleti , multum est illis superaddi-
VERS.41. — Exsultavit, etc Quia lingua non po- lum lanta raora mansionis.
terat, animo exsultante salutat, et suae praecursionis VERS.59.— Die oclavo. Per circumcisionem re-
oflicium inchoat. Ecce apparet quod angelus dixe- surrectio Domini figuratur , quia et octava die,
rat: Spirilu sanctoreplebituradhuc exutero matris suw. „ id esl posl sabbatum, facta esl. Et sicut illa a
VERS.42.—Benedicla tu. (BEDA,AMBR.)Conve- realu raortis absolvere solebat, sic ista immor-
riiunt verba Evangetii cum verbis psalmi in quo pro- talis vitae nativitatem, et in auclore nostro ex-
roillitur David : De fruetu venlris tuiponam super se- hihuit, et in nobis monstravit sperandam.
dem tuam (Psal. cxxxi). Et eadem voce Maria bene- Et vocabant eum. (BEDA.)Joannis celebrata nati-
dicitur ab Elizabeth qtia a Gabriele, ut et angelis vitas.eslNoviTestaraentiinchoata gratia, etc, usgue
el hominibus veneranda, et nostris feminis proefe- ad gratiam Evangelii si recte inlelligatur exprimit.
renda monstretur, VERS.62.—Innuebantautempatri ejus, elc. Qui in-
VERS,43.—Mater Domini. Sentio miraculum, my- nuunt patri de nomine pueri, significant illos qui
sterium cognosco,materDomini verbofeta, Deoplena. testimonio Iegis intendunt astruere gratiara fidei.
VERS.44. — Ut facta. Ipso momento quo vox in- VERS.67. — Et prophetavit dicens. (BEDA.)Ma-
trat ad aures corporis, virtus spiritualis cor intrat gna largitas divince pietatis. Ecce loquela
quce sola
audientis, et non solum malrera, sed etiam sobolem ablata est difildenti, cum spiritu prophetiae resli-
amore adyenientis accendit. tuta est credenti.
Exsultavit. (BEDA.)Revelante Spirilu quo impleta VERS.68. — Benedictus. Qui dum bonitatem Dei
erat,etc,usgue arfcredidit virgo, ubi sacerdos negavit. D rogavit, pro liberalione praecursor donatus est.
VERS.46. — Magnifical anima mea Dominum.
Vtsifaiii*. Quod proxrme faciendum cognoverat,
(ID.)Primo dona sibi spirilualiter concessa profitetur, more quasi jam factum narrat.
etc, usgne ad inejus prseceplis observandis impendo. prophetico
VERS.47. — Et exsultavit. (ID.) Quia lerrena non VERS.69.—Cornu salulis nobis. (BEDA.)Per cornu
curo, prosperilas non emollit me, adversitas non quod carnem excedit, cum omnia ossa carne te-
Christi significatur , quo mundus
rangil, sed sola illius memoria deleclat, a quo sa- gantur, regnura
et carnis superanlur. In cujus figuram Da-
lussperatur ceterna, illius divinitate loetor cujus vidgaudia et Salomon cornu olei, «siint in regni gloriam
temporali conceplione roea caro fetatur.
VERS.48. —-Quiarespexit. (In.) Ecce quam vilia de consecrati, ul prius Saul tenticula.
se sentit, elc, usgue arf et de parvis et infirmis ma- .YERS,71. — Salutem ex inimicis nostris , el de
gnos facit et fortes. manu , etc Erexit nobis salnlem ex inimicis , et
Quia fecit mihi magna. Quia in me carnem sum- est explanatio superioris versiculi , in quo bre-
psit; et me a peccalis mundavit, ct dona Spirilus viler idem proemiserat: Et erexit cornu salutis nobis.
sancti mihi conlulit. VERS. 72. — Ad faciendam misericordiam ctm
24.) GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. LUC. 250
patribus nostris, et memorari testamenii, etc Lo-- & gnoverunt nosangeli civessuos. El tiniet angelus ado-
cutus est, et erexit nobis salulein ad faciendami rari ab humana natura quam in suo rege considerat.
misericordiam , ut misericordiam quam patribusi Hominibus bonmvoluntalis. (BEDA.) Qui suscipiunt
proroisit impteat in nobis , et juramenlura quod1 natum Clirisliiin, non his qui audita ejus nativitale
fecit patribus de liberatione nostra, in nobis per* sunt turbali et eum persecuti. Non est pax impiis,
Christura complealur. dicil Dominus (Isa. XLVIII).
VERS.76. —El lu, puer, proplieta Altissimi voca- VERS.16.— El vcnerunl festinantes. (BEDA.)Non
beris: prwibisenim anle faciem Domini parare, etc. cum desidia Christi qucerenda est proesentia, etc,
(BEDA.)Non mirum si alloquilur infantera oclo die- usgue arf quasi in proesepioinvenient.
rum, etc, usgue ad quaeagnoscebat se in filios su- VERS.17. — Videnies autem. Yisio vel cognitio
scepisse. Dei est, et hoeccst sola vita hominum ut cognoscant
YERS.79,80.—Ad dirigendos pedesnostros in viami verum Patrem, et quem niisit Jesum Chrislum esse
pacis. Puer autem crescebat,etc Ut per omnia gressus> unum Deum.
noslrorumoperumilluminatorisnostrigraticeconcor- VERS.18. — Miraii sunt. Mirantur el de mysteno
denl, donecad mansionem perpetuaepacis intremus. incarnationis etde lanla pastorum attestatione, qui
CAPUT II. ] fingere audita nescirent, sed simplici facnndia vera
B
VERS.1. — Exiit ediclum a Cwsare. (Auc, BED.) praedicarent. Sed Dominus non relhores, sed pisca-
tores ad evangelizandumdeslinavit. Sic et in Vetere
Augustus duodecim annis circa nativitatem Christi Testamentosuoe
in pace regnavit, elc, nsgue ad hic priraum Judoea dispensalionisntinliospaslores ordi-
facta est stipendiaria Romanis. navit. Ideononeslparvipendenda pastorumalteslatio.
YERS.2. — Prima. (BEDA.)Jam diversis tempori- VERS.20. — Et reversi, etc. (BEDA.) Sic spirituales
modo dormienlibus aliis contemplando cce-
bus, plerceque partes terrarum leguniurdescriptoe, paslores
sed haec est prima earum quoetolum orbem conclu- leslia subvehuntur, etc, usgue arf dum dicunt :
serunt, quoeprofessio est menlium, quia nulius ex- Gloria in allissimis Deo, el in lerra pax hominibus
cluditur. Yel cerle lunc prinium ccepit, quando Cy- bonmvoluntaiis.
rinus a Coesarein Syriam missus est, censor patri- VERS.22. — Tuletunt illum. Parvuli qui de toto
raoniorum futurus. regno Judoeorum ad teraplum portabantur, si erant
VERS.4.—Nazarelh. (ID.) Quotidie Dominus in de tribu Levi, in rainislerium domus perpetuo deti-
Nazareth concipilur, etc, usque ad quod instanlia nebantur. Si de alia Iribu, prelio dato a parenlibus
loquentis magistri nihil valet nisi augmentum su- {C primogenili redimebantur ad propria referendi.
— Sicut sctiptum: (BEDA.)Scriptum est
ut audialur VERS. 2 3.
perni juvaminis acceperit.
VERS.6. — Facitim est autem. Alibi concipi, alibi in lege : Muliet qttw susceplo, elc, usque ad cum
nasci Dominus voluit, ut insidianlis Herodis furo- bonorumoperum fructibus supernocbeatitudinisgau-
rem facilius evaderet. HumilitasChristi commenda- dia subil.
tur, quia non sotum incarnari, sed etiam illo tera- VERS.24. — Par turturum. (ID.)Haecoblatio pau-
pore nasci voltiit, quo mox natus censui Caesaris perum eral, qui non suflicerenlofferre agnum, ut
propter nostram liberationem subderetur. per omnia humilitas Domini pateat.
VERS.7. — Pannis eum involvit. Yilibus induitur VERS.25. — El eccehomo. Non solum angeli, sed
pannis, ut stolam immortalitatis reciperemus.. Ma- omnis oetaset sexus teslimoniuranalo reddunt puero.
niis et pedesstringuntur; ut manus noslrcead bene Et sicut ab omnium sasculorum fidelibus proesagie-
operandum,pedes in vjampacisdirigantur; parvulus batur, ita veniens omnium sanclorum laude proedi-
factus, ut nos perfecti simus. calur.
VERS.8. — Et pastores. (BEDA.)Nalo summo pa- YERS.27. — Puerum. Cum pueritia post septem
store, pastores ab insidiis noclis, etc, usgue ad su- annos infantioe incipiat, Jesus frequenter puer di-
per quos divina gralia largius coruscat. n citur, non tam aetate quam pro servitio, unde Pro-
VERS.9. — Et ecceangelus Domini. (\o.) El con- pheta : Ecce puer meus, quia Filius hominisnon ve-
cipiendum, et conceptum, et nalum Dominura, cceli nit minislrari, sed minislrare (Isa. XLII). -
cives testantur, ut et mortales suflicienter imbuant, VERS.29. — Nunc dtmiilis servumtuum. (AMBR.)
et suum auctori servitium impendant. Qui vult dimiili, veniat in tlierusalem, etc, usque ad
VERS. 12. — lnfantem pannis involutum. (ID.) tunc dimittetur ut non videat mortem, quia viderat
Crebris infanlia Salvatoris et angelorum teslimoniis, vitam.
et evangelistarum est inculcata, ut mentibus nostris VERS.34. — Ecce positus esl hic. In ruinam illorum
allius infigatur quid pro nobis sit faclus : In quo hu- qui sleterant, et resurrectionem illorum qui ceci-
militas commendatur : Quia cum esset dives, paupet deranl; vel iu ruinam viliorum, et in resurrectio-
pto nobis factus est, ul inopia sua nos dilaret (II nem virlutum. Non in se tanlum, sed in suis quoque
Cor. vm). proedicatoribus posiius est in ruinam et resurre-
VERS.14. — Et itt lerra pax. Quando peccando clionom, unde Apostolus: Christi bonus odor sumus
eramiis a Deo extranei, cxtraneos nos angeli depu- Deo, in his qui salvi fiunt, et in his quipereunt. Bono
labant; scd quia cognovimus rcgem noslrum, rcco- enim o'.'ore, alii salvantur, alii pei'C'uiU{JiCor. »).
251 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. - THEOLOGICA. 252
VERS.35.—Gludius. (BEDA.)Dolor Dominicaepas- A importunos cogitatus replellamus, et alios instruere
sionis, etc., usque ad zizania germinare conspicit. lahoremus.
Ut revelentur. Ante erat incertum qui Judaeorum VERSI52. — Proficiebat sapientia. (BEDA.)Sicnt
Christi gratiam reciperent, qui conspuerent : sed est camis telate proficere, elc, usque ad
utraque
audita nativitate revelantur cegitationes, et Iiero- pariter salvaretur.
des et alii turbanlur, quidam ad Christi magisterium CAPET IU.
accedunt. VERS.2. — Factum est verbum, etc (BEDA.)Con-
VERS.36. — Eterat Anna, etc. Quia per virum et gregaturus Ecclesiam, Dei Filius primum operatur in
mulierem vita tolius mundi perdita est, in testitno- servulo, etc, usque ad unum itaque dixit, etomnia
niovitce per Christum redeunlis Anna conjungitur declaravit.
Simeoni. Convenit mysteriis Ecclesiae, quod Anna VERS.3.— Prmdicans baptismutn pemitentiw,etc
gralia interprelatnr, quae est filia Phanuel, qui (ID.) Joannes baptismum poenitentiaepradicavit, et
facies Dci dicitur, unde supra : Signatum estsuper quibusdam etiam dedit, elc, usque ad
prsecurretur
nos tumen rulius lui, Domine (Psal. iv). De tribu suo baptismate
quo peccata solvi non possunt.
Aser. Id est beali, descendit, qui inter duodecim VERS.4. — Vox clamantis. Vox, quia praenunlius
palriarchas ordine nascendi octavus est, propter "B verbi. In deserto. Quia desertae et destitutc Judajse
mysterium resurrectionis. Quinque sunt Annae.Prl- solalium redemptionis annuntiat. Nulluni verbum
ma mater Samuel, secunda uxor Raguel, tertia sine voce auditur, nec vox sine verbi intelligenlia
mater Tobiao, quarta filia Phanuel, quinta mater valet. Parale viam Domini, elc Qui fidem et bona
Mariae. opera praedicat, quid aliud quam venienti Dotnino?
Processerat in d:ebus. (BEDA.)Juxta historiam, ad corda audienlium viam parat, ut haec vis gratiae
Anna, et devolaeconversalionis, etc., usque ad mul- iliuslret, ut rectas Deo semilas faciat, dum mundas
tiplicantur propter aposlolicam doctrinam. cogilationes in animo per sermonem praedicationis
VERS.58. — Omnibusqui, etc. Omnibus fidelibus format.
qui jugo Herodis alienigenoegravali, liberationem VERS.5. — Et erunt prava. (BEDA.)Prava, id est,
civitatis et populi exspectabant, promiltebat per malorum corda per iujustitiam distorta ad regulam
advenlum Christi in proximo redemptionem a ty- justiliae dirigentur.
rannide alieni. VERS.6. — Et videbit.(ID.)ln hac vita omnis homo
VERS.40. — Puer aulem. (BEDA.)IQeo quod puer Cbristum videre non potuit, sed in die judicii, in sede
erat, etc, usque ad homo fleri cospisset, perfectus majestalis et electi et reprobi pariter videbunt, ut
esset ut Deus. * "^
justi remunerenlur, et mali in aeternum gemant.
VERS.41. — Et ibanl parentes, elc. (ID.) Merito Unde et subditur:
VERS. 7 . — Quis ostendit, elc ? (AMBR.)Quis os-
Lucasinlerqualuoranimalia vilulo comparalur, elc,
usque ad discipulos Domiui in templo laudantes in tendit in prudentia miseratione Dei infusa, etc. ?
fiire-'Evangeliisui concludit. usque ad quam ad gentes transferendam prophelat.
— VERS. 8. — Dico enim vobis. (ID.)Qui amisso sensu
VERS..45. Ei non invenienles. (ID.) Si quaeritur
rationis, etc, nsque ad replentur fructibus, vesliun-
quomodo potuit a parentibus obliviscendo relin- tur frondibus.
qui, etc, usque ad cum allerb parente Teversum. VERS.11.— Qui habet duas. (BEDA).Tunica plus
VERS.46.—In medio. (1D.)Quasi ibns, medius do-
sui necessaria quam pallium, elc, usque ad sed quod
ctorum sedet, sed quasi exemplar humilitatis, prius habet cum
paupere partiat.
interrogat et audil quam instruat, ne parvuli a senio- VERS.12.— Publicani. (ID.)Qui vectigalia publica
ribus doceri erubescant, ne infirmus docere audeal.
exigunt,etc, usquead tandem ad propria cum proxi-
VERS.49. — Quid est quod me quatrebatis ? (ID.) mis communicanda pertingerent.
Non quod eura quasi filium quserunt vituperat, sed VERS.15. — Existimante autem. (ID.) Non solum
quis sit sibi verus Pater insinuat, et quid polius de- 1 cugitabant, etc, usque ad per virgihem venisse non
beat ei cui est aelernus Filius, mentis oculos atlol- credunt.
lerc cpgit. Quia enim Deus et homo est, nunc excelsa' VERS.16. — Veniet autem. Ideo baptizo aqua,
Deilatis, nunc infirma prsefert humanitalis. Quasi Fi- quia ille venit qui baplizabit spirilu, et oportet, ut
lius Dei in templo commoratur, quasi Filius hominis' illi via prxparetur.
cum parentibiis quo jubent regreditur. Cujus non sum dignus. (BEDA.)Non sum dignus
VERS.51. — Et mater ejus conservabatomnia verba( mysterium incarnalionis investigare, elc., «s^iie ad
IMCin corde suo. Omnia quae de Domino, vel a Do- evangelica praedicalio, qua calceali sunt apostoli.
mino facta cognovit, sive quee intellexit, sive quae» VERS.19. — Herodes. Antequam Lucas aliquid
nondum intelligere potuit, omnia in memoria recon-- narrat de aclibus Jesu, dicit Joannem ab Hcrode
debat, ut} quando tempus praedicand* seu scribendae i capthm, ut ostendat se solummodo ea facta deseri-
incarnalionis ejus adveiiiret, suflicienter universa» pturura, quae eo anno gesla sunt,> quo Joannes vel
prout essent gesta posset explicare quserentibus. SicB captus est, vel punitus.
nos crebra factorum et dictorum Douiiui meditationc3 VERS.21. — Et Jesu baplizato. (BEDA.)Baptizatur
253 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. LUC. 254
Dominus, non mundari indigens, etc, usque ad jam jA nihil pro diaboli arbitrio, nec declarandse virtutis
edoctus Dei Filium aperte praedicat. consideralione faciendum:
VERS.22. — ln te complacui. Non aliena in filio, VERS.5. — Et duxit. Lucas sicut res gesla est
sed sua laudatur, quasi dicat: Quaecunquehabes lu, exsequilur, mediam poncns avaritiam, ullimam su-
mea sunt. perbiam, secundum mores praesentis temporis, quia
VERS.23. — Annorum triginta. (BEDA.)Quod tri- superbia post omnes virlutes saevit. Matlhaeus non
cennalis baptizatur, etc, usque ad ut in Jeremia et sequilur ordinem historiae, sed tentationum Adae.
Danielc VERS.6. — Tibi dabo. Ilaec de arroganlia dicit,
VERS.26. — Qui fuit Malhathim, qui fuit Amos, qui non quod lotus mundus sit suus, sunl enim aliqui
fuit Nahum, qui fuit Hesli. (BEDA.)Mathalh qui per boni. Mihi tradilur. Non a diabolo cst polestas, sed
Saiomonem descendit, etc, usque ad qui per carna- obnoxia tamen insidiis diaboli. Nec ideo mala ordi-
lem generationem ostendilur factus Filius hominis. natio poteslalum, quia malo sunt obnoxiaepolestates.
VERS.29. — Qui fuit Levi. Non autem hi quatuor VERS.7. — Tu ergo. (BEDA.)Dicens diabolus Sal-
qui hoc loco inferuntur Jacob filii fuerunt, sed quod valori: Si procidens adoraveris me, econlrario audit,
eorum nominibus participabant. quod ipse magis adorare eum debeat, Dominum et
(BEDA.)Quasi nominibus alludens quod in illis fi- B Deum suura.
guratum est, etc, usque ad genera virtutum diversa VERS.8. — Si Filius Dei. In omnibus tenlationibus
pnecederent. boc agit, ut intelligal si Filius Dei sit. Sed Christus
VERS.31. — Nathan. (ID.) Quod Matthaeus per sic responsum temperat, ul ambiguum relinquat:
Salomonem, etc , usque ad cui judieium a Deo rege Milte te deorsum. Quem nec gula nec avaritia vicit,
defeTlur:Sacerdos est in mternum secundumordinem lental vana gloria, si forte illum vel ipsa victoriae
Melchisedech. suaejactantia valeat dejicere. Mitte. Haecvox ei con-
VERS.37. — Malliusale. (AMBR.)Anni Mathusale venitqui omnes praecipitare salagit. In quo infirmus
oslendilur qui nulli possit nocere, nisi prius ille se
ultra diluvium numerantur, signiftcat Cbristum, cu-
deorsum miserit.
jus vita oelatemnescit. VERS.9.— Scriptum esi.Quia Scripturarum exem-
Qui fuit Enoch. (BEDA.)A baplizato Dei Filio us-
prsetulerat, Scripturarum vincitur exemplis.
que ad Deum Patrem ascendens, septuagesimo gradu plum Utitur autetn diabolus per haereticos testimoniis
Enoch ponit, elc , usque ad quos in resurrectione
immntabili Dei sapienliae conlemplandaeper saecula Scripturarum,— non ut doceat, sed ut fallat,
VERS.10. Angelis. (BEDA.) Haecprophetia non
monstral esse jungehdos. ^ de Chrislo est, sed de sancto viro.
Quaeetiamsi de
VERS.38. — Seth. Selh poslerior Adaeftlius, non Christo esset, etiam
quod sequitur debuerat memi-
siletur, ul cumduaepopuli sint generationes, significet nisse : Super aspidem et basiliscumambulabis, etcon-
Christum in posteriore potius quam in priore gene- culcabis leonem et draconem (Psal. xc). Sed de
ratione numerandum. angelorum auxilio quasi ad infirmum loquitur, de
Qui fuit Dei. A Filio Dei generatio incipit, termi- sua conculcalione quasi tergiversalor tacet.
natur iu Filium Dei, praecedil creatus in figura, ut VERS.13. •*— Et consummata. (ID.) Tribus tenta-
sequalur natus in veritate; praeit factus ad imaginem, tiouibus vietis, omnem tenlalionem dicit consum-
ut.propter eum Imago descendat. matam, etc, usque ad tamen formidat ihstare, ne
. CAPUT rv. frequetuius triumphetur.
VERS.14. — Et fama exiit. Non tantum a praesen-
VERS.1. — Et agebatur. (AMBR.) Agebatur in de- tibus propter visa miracula honoratur, sed apud
sertum, hoc consilio, ut diabolum provocaret; absentes fama divulgabalur.
nam nisi ille certasset, iste mihi non vicisset; my- VERS.15. — Docebat. Postmiracula ecce sapienlia,
sterio, ut Adam de exsilio liberaret; exemplo, ut TJqua docel, qua doclrina per miracula praecedenti*
ostenderet nobis diabolum ad meliora tendenlibus magnificat.
invidere. VERS.16.—Et surrexit legere. (BEDA.)Qui non ve-
Jn desertum. Hislorialiter : in illo deserlo quod est nerat minislrari, sed ministrare, elc, usque ad vel
inter Hierusalem el Hiericho, ubi figuraliter dixerat propbetiae lectionis atteslalione corrigeret.
Adam a diabok)victum fuisse. VERS.18. — Spirilus. (ID.) In superioribus pro-
VERS.2. — Esuriit. (BEDA.)Non est scriptum de phetiae Salvator de gentium vocatione cl Ecclesiae
Moysevel Elia, elc, usque ad esurit autem non lam confirmalione loquens, etc., usque ad quia Spiritus
cibum corporis quam salutem animae. Domini est super eum.
VERS.3. — Si Fiiius Dei es. (AMBR.) Noverat Dei Evangelizare pauperibus, etc Genlcs inlelligit quae
Filium venturuin, sed venisse per infirmitatem cor- erant vere pauperes. Neque enim Dci cogniiioneni,
pjris non putabat, etc., usque ad qui hoc veiiio non neque legem, neque prophelas, neque aliud quid-
vescilur, non vivit. quam in bonis habebant, et caeleris omnibus spiri-
VERS.4. — Scriptum esl. Docet magis doctrina tualibus opibus erant destitulaB.
quam miraculis pugnare, humilitati quam potenlia, VERS.20. —Et cum plicuisset. (BEDA.) Audientibus
235 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 256
iilis qui aderant legit, etc, usque ad sed pro capacitate A tigatum diabolus videret,etc, usque ad quia, ii co-
audienliura committit doctori dispensandum verbum. gnovhsent Dominum glorim, nunquam crucifixhsenl
VERS.23. — Medice.Sicut fabri filium, ita eadem (Matih. i).
erroris dementia; medicum vocant,- sed in errore VERS.42.— Facta autem die. Mystice: manifesta
illorum veritas latet. Vere enim eratfilius fabri, qui luce resurreclionis a credenlium turmis requiritur :
per ipsum in principio omnia fecit, qui operalurin et in gentium deserto inventus, ne abeat, retinelur.
Spirilu sancto et igni, qui in magna domo hujus CAPUT V.
mundi facil vasa diversi generjs. Est et medicus, VERS. 1. — Factum est autem. Nec tempore,
quia per ipsum omnia quae in cceliset quae in lerra nec ioco turba a studio sanandi cohibelur; ves-
sunt restaurala. Qui de se dicit: Non est opus valen- per incumbit, et tamen sequitur; stagnum occur-
tibus medicus, sed male hubentibus (Matth. ix). rit, et turba urget, et ideoascendit in navim Petri.
VERS.24. -^ Amen dico vobis. (BEDA.)Non solura Secus stabat. (BEDA.)Stagnum, praesens saeculum
Domihus et caput prophetarum, etc, usque ad mi- designat. Dotninusautem jam non in stagno quasi
racula suaevirtulis avertit. jam non in carne passibili, sed secus staguum, quia
VERS.25. — In diebusElice. (ID.)Quasi dicat: Non in ea carne in qua passus est stabilitalem perpeluae
est contrarium exentplo prophetarum, etc, usque ad B quielis adiit.
quia nulla erat cognoscendaedivinilatis uberlas. VERS.2,— Viditduas naves. (ID.)Duaenaves, mys-
VERS.26. — Viduam. (ID.)Vidua ad quam Elias tice, circumcisionem etpraepulium significant quas
mittitur, gentium figurat Ecclesiam, elc, usque ad vidil, quia in utroque populo novit qui sunt ejus,
in qua nobis vitaeaelernaepraeparatur panis. quorum corda a fluctibus sseculiad fuluraevitae tran-
VERS.27. — Naaman Syrus. (ID.)Naaman, qui de- quillitalem, quasi ad littus misericorditer vivendo,
cor interpretatur, populumsignificat nalionum, etc, provenit.
usque ad quia oportet baptizalos Dominici corporis VERS.3.—Rogaviteum. (ID.)Quod primo rogat na-
participalione confirmari. vim a terra reduci pusillum, etc, usque ad ad remo-
VERS.29.—Et duxerunt. (ID.)Pejores Judaeidisci- tiores gentes quibus postea praedicatum est pertinet.
puli, diabolo magistro, etc, usque ad veluli divini VERS.4. —Duc in altum. (AMBR.) Elsi aliis im-
Sculptoris expressa manu servanlur. peratur ut laxent retia, elc, usque ai vel de Spirilu
VERS.31. — Et descendit, etc (ID.) Nec indigna- sancti profluentibus donis instruitur Ecclesia, et ar-
tione commotus, nec scelereoffensus,etc, usqnead matur. >
nec solvitur lex, si sit renovalio hominis jam la- VERS.5. — In verbo, etc (BEDA.)Nisi verbo gra-
benlis. tiaelaxata fuerint instrumenta disputationum, etc,
YERS.33.— Et in Synagoga. (ID.)In Synagoga est usque ad etiam inler"persequentium scandala.
homo habens spiritum immundum, quia Spiritum VERS.7. — Et impleverunt. (ID.) Haec implelio
sanctum amiserat. Introierat enim diabolus, unde usque iii finem saeculicrescit, etc, usque ad el lalis
Christus spiritualiler exierat. humilitas meretur piam Domini consolationem.
VERS.34. — Scio te. Per opera potuil probari Fi- VERS.10. — Ex hoc jam. (ID.)HOCad ipsura Pe-
lius Dei. Sed nonne dixit Aposlelis : Majora facietis? trum specialiler pertinet, cui exponitur quid captura
Solulio, per opera, id est modum operationis. significet piscium. Sed sicut tunc per relia pisces,
Alii dicebant: ln nomine Jesu, etc Ipse dicebat : sic per verba aliquando capiet homines, in quo Pe-
Tibi dixi, etc tro est typus totius Ecclesiae.
VERS.35. — Et cum projecissel. (BEDA.)Gurandus VERS.12. — In una civiiatum.Hic duo adventus in
penniltitur a daemonein medium projici, ut virtus Capharnaum notanlur. Primus, incarcerato Joanne,
patefacta plures ad salutem invitet. quando fecit continue illa tria miracula ; secundus,
VERS.56. — Et virlute. Non ut homines qui in quando descendit de monle electis apostolis. quando
verbo Dei daemoniaejiciunt, sed propria potestate fit istud miracnlum de leproso.
virtutes operatur. VERS.13. — Teligit. Propter humilitatem , ul nos
VERS.38. — In domum Simonis. Domus Petri, doceret nullum spernere pro aliqua corporis macu-
«ircumcisio est ejus aposlolalui commissa. Socrus, latione. Tangit non dedignatus, imperal non difii-
est Synagoga quae quodammodo mater est Ecclesiae sus, adbibet operis testimonium. Volo. Dicit pro-
Pelro commissae.Haecfebricitat, quia invidiaeaesti- pter Fotinum, imperat propter Arium, tangit pro-
bus laborabat, persequens Ecclesiam.Sed Jesus slans pter Manichaeum.
super eam sanat, quia ubi limor Dei iiicipil esse, VERS.14.—Prmcepit iUi. (BEDA.)Taceri jubet, nec
lalis aestuatio solet recedere. taceri polest. Non quod aliquid voluerit et non po-
VERS.40. —Cunl solautem occidissel.(BEDA.)So- tuerit.seddatcxemplumut sui in magnis quaefaciunt
lis occubitus, passio Christi, per quam plures sa- Iatere velint, sed ut prosint aliis, prodantur inviti.
nanlur daemoniaci,quam ante vivens in carne aegro- VERS.15. — Et conveniebantturbas, etc (BEDA.)
tos sanaverat, quh in carne vivens paucos Judaeo- Sanalio hujus mullas ad Dominum cogil ttirbas. Ut
rum docuit, post resitrreclionem gentibus apparuit. enim ipse inlerius el exterius se saiialmn doceret:
VERS.i\.—Tu es Filins Dei. (li>.)Cum jejunio fa- percoplum beneftoium cliam jussus non tacel. Sed
257 GLOSSA ORDINARIA. — EVANG. LUC. 258
et Marcus ait, evangelico funclus oflicio : Mox egres- A latentem cognoscatispotentiam majeslalis qua potest
sus, coepitprwdicare et diffamare sermonem (Marc. 1). peccata dimittere ul Deus.
VERS.16.—Et orabat. Quando orat, theoricam VERS.22. — Ut autem cognovit, etc. (AMBR.)Ma-
vilam , quando sanat aclivam informat. gnus sacerdos lepram videbat in cordibus Judaeorum,
(BEDA.)Sanatul Deus, oral ut homo. In urbe, etc, et pejores ostendit illo leproso cui purgato jussit se
usque ad per interna desideria silenler loquatur. offerre sacerdoti. Sedbos summus sacerdos repudiat
VERS.17.—£t faclum est, etc (ID.) Ubi sedens ne alios quoque eorum lepra contaminet.
docueril Lucas breviandi gratia praeieriit,etc, usque VERS.24. — Tibi dico, surge. (BEDA.)Surgere,
' ad quam non nascendo, sed virlutibus illustrando . esl animam a carnalibus desideriis abslrahere. Le-
suam fecerat. ctum tollere,elc,!Hs<jrMc|ad per missionem poenae,re-
£(erdn<.(AMBR.)IntercaelerorumremediadebiliUm, missionem culpae intellige.
convenienlibus, etc, usque ad actuumque nostrorum VERS.26. — Et stupor. (AMBR.)Spectant surgen-
clauda vestigia verbi cceleslis remedio reformentur. tem increduli, miranlur abeuntem, et divini operis
VERS.18. — Viri portantes. Allegorice : id est, miracula malunt timere quam credere; nam si cre-
non limerent, sed diligerenl. Perfecta enim
erigenles ad superiora animum hominum, quamvis derent,
exterioris hominis debilitate torpentem; quorum B dilectio foras mittit limorem (I Joan., IV).
rufsus adminiculis, et attollere et humiliare se VERS.27. — Levi. (BEDA.JIdem Levi qui et Mat-
facilius ante Jesum docelur, Dominico dignus videri thaeus. Sed Lucas.etc, usque ad de lelonaiio in
Humilitatem enim Deus. evangelislam sit miilatus.
aspectu. respicit
(BEDA, AMBR.)Reliquit propria, qui rapiebat
Et quarebant, etc (BEDA.)Desiderant offerre, sed aliena. Nec solum lucra reliquit vectigalium, sed ct
turba interposita recluduntur, quia saepeanima, etc,
ad ad Cbrisli humilitatem fidei periculum contemnit, quod polerat venire a princi-
usque quia pietate pibus saeculi,quia raliones vecligalium incompositas
descenditur, et ad Christi noliliam venitur. reliquerit. Et quia in nullo prorsus hujus vilae re-

VERS.19. Et per tegulas. (ID.) Domus Jesu ter spectum vel cogilalionem sibi reservavit, dominico-
gulis tecta describitur, quia sub conlemptibili litte- rum talenlorum ftdelis dispensator esse meruit.
rarttm velamine, si adsit doclor, qui reseret divina, (BEDA.)Per Matlhaei electionem, fides getttium,
spirilualis graliae virtus invenilur. Quod cum lecto quoe prius mundanis inhiabant, sed nunc corpus
deponitur, significat ab homine adhuc in isla carne Chrisii sedula devotione reficiunt, exprimilur. Per
constiluto Cbrislum debere cognosci. superbiam Pharisoeorum insinualur Judaeoruminvi-
VEHS.20. — Quorum fidem. (BEDA.)Mullum valet C dia, quaede gentium salute torquelur.
fi'ies propria cujusque, cura per alienam fidem homo VERS.30. — Quare, etc (AMBR.)Omnis quaestio
interius et exterius sit salvalus. ex lege quao lenax jitsliliae, non habel, etc, usque
(ID.) Haeccuratio paralytici signiGcat salvationem ad et atnbulatio et omnia quaegessil, saluti serviunt.
animaesuspiranlis ad Deum, etc, usque ad quae sunt (AMBR., BEDA.)Qui domicilio Christum recipit in-
prudenlia , forliludo, leraperantia, juslilia. terno, maximis exuberantium pascitur deleclationi-
Homo, remitluntur, etc. Tu bomo peccator, ego bus voluptalum. Itaque Doininus ingreditur, ct in
Deus qui peccata remilto, qui aliorum merito tibi ejus qui credidit recumbit affeclu. Sed rursus ac-
peccata relaxo. Qui ergo peccatis gravatur, ad- cenditur invidia perfidorum, futurae pcenaespecies
hibeat Ecclesiam quae pro eo procetur. praefiguratur. Epulatttibus enim fidelibus et in regno
Quia pro culpa animaeeliam corpus infinnabatur, ccelorum recumbentibus, perfidiajejuna lorquebilur.
ideo sanaturus corpus, prius sanat animam. Ostenditur etiam quantum intersit inter aemulos le-
VERS.21. — Quis potest dimitlere? Nemo dimitlit gisct graliae, quia qui legem sequuntur, mentis fa-
peccala nisi Deus, qui per eos quoque dimittit qui- mem patienlur selernam. Qui veio in interioribus
bus poleslatem dimittendi dedit. Cum ergo Chrislus verbum receperint, alimeuti coelcslisel fonlis uber-
dimittat, vere Deus probatur. Verum testimonium tate recreati, esurire et skire non possunt, et ideo
Deo reddunt, sed personam Chrisli negando fallun- qui animo jejunant murmurant, dicentes : Quare
tur. Perfidia enim confiteri poiest, credere non po- cum publicanis, elc. ? Filii diaholi, venenum serpen-
test. Itaque lestimonium non deest Divinilati, fides tis diffundunt. Serpens primam vocem emisit, di-
deesl saluii. Deus autem volens salvos facere pec- cens Evae: Quid utique Deus dixit: iVo/iremandu
calores, et occultorum cognitione se Deum esse de- care ex omniligno? (Gen. m.) Hunc imilantur isli.
monslral, et admiralione factorum illis respondens : VERS.51. — Medico.Christus medicus qui, miro
Quid cogilalis mala in curdibus veslris? Eadem ma- medicandi genere, vulneratus est propter iniquilates
exctu-
jeslateet potenlia qua cogilalioncs vestras inlueor, nostras. Hoc medicamine serpenlis venenum
e-
possum hominibus delicla dimillere. Ex vobis inlel- dilur. Qui hoc medicamento utitur, non remanet
ligiie quid paralyticus consequatur. Sed quia spiri- junus.
tualem graliam non cognoscitis, nec credilis quod VERS. 32. — Vocare juslos. (BEDA.)Juslos vocat
interius factum est, probetur signo visibili quod non eos qui, Dei juslitiam ignorantes et suam volente>
minoris constet esse polentiae, ut in Filio hominis constituere, justitiw Dei non sunt subjecti; ct de lege
259 WALAFRIDI STRABl FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 260
piaesumentes,gratiam Evangeliinou quaerunt; pecca- A ditionibus accumulati, dulcedinem spiritualium ver-
tores qui sua mala allendenles, nec per legem se borum percipere non valebant.
posse justificari putautes, Chrisli se gratiae poeni- YERS.38. — Sed vinum."Fragilitas humanaecon-
lendo submittunt. ditionis aperilur, cum corpora nostra exuviis defun-
VERS.33. — Quare discipuli. (BEDA.)Matlhacus ctorum animalium comparantur. Sed renovatis utri-
dicit ipsos discipulos hoc quaesisse. Sed sciendum, bus, nova vina conducunlur, cum sacrameuta quae
quia utrique quaesierunt. accepimus inviolata servamus. Hos utres, si pleni
(ID.) Spiritualiter : discipuli Joannis et Pharisaeo- sunt, gratia servat, si vacui, tinea et aerugoconsu-
rura jejunant, quia qui opera legis, elc, usque ad mit: seraper ergo sint pleni.
manducat cum peccaloribus, ut gratiam et potesta-
tem inlelligas. CAPUT VI.
VERS.34. —Nunquid enim potestis. (\D.) Quandiu VERS.1. — Factum est aulem, etc (BEDA.)Dicit
sponsus nobiscum est etin laetitia sumus, nec jeju- quod sabbali littera solvi cceperat, etc, usque ad
arepossumus, etc, usque ad tunc filii sponsi je- post secundum, ab eo quo praecedentia sunt dicla vel
[uriabunt, desiderantes Judicis adventum. facta.
VERS.35. — Venient autem. (1D.) Quasi dicat: B Per sata, etc Mystice : ager mundus; agri seges,
Facturi estis, ut lugentes jejunent, quia estis, etc, humani generis fecunditas; spicae, fructus Ecde-
usque ad quamliu cum discipulis Dominus in came siae, quibus saturantur aposloli nostro se alentes
conversalus est. profectu.
Tunc jejunabunt, etc De utroque jejunio quod Vellebant discipuli, etc Non habenles discipuli
est in tribulatione vel gaudio respondet : Cum spatium manducandi, propter imporlunilalem turba-
ablatus fuerit sponsus, tunc erunl in mcerore et rum, esuriebant ulhomines, sed vellenles spicas ine-
luctu, donec per Spiritum sanctum consolalio tri- diam consolantur, quod est indicium austerioris vitae,
buatur; quo dono percepto, jejunium quod fit per non praeparatas escas, sed cibos simplices quaerere.
laetiiiam, jam renovati in vitam spiritualem celebra- Et uota quod apostoli lilleram sabbati jatn destruunt
bunt. Et hic prius agit de jejunio quod pertinet ad adversus Ebionitas, qui alios apostolos recipiunt,
humilitatem tribulationis. Illud autera quod ad gau- Paulum quasi legis transgressorem repudiant.
dium menlis pertinet (quando mens ad spirilualia (BEDA.) Myslice : discipuli esurientes salutem
suspendilur, et ideo a cibis corporeis alienalur) se- hominum transeunt per sata, id est per regiones
queutibus similitudinibus significat, ostendens quod quae,etc, usque ad arguens doctores legis nescire
camalibus et ob hoc adhuc veterem sensum trahen- C legem.
tibus, hoc genus jejunii non congruil. VERS.2.— Dicebant illis, etc Alii dicunt ipsi Do-
VERS.36.—Avestimentonovo.(BEDA.)Veterivesti- mino haecfuisse objecla. Sed a diversis el ipsi Do-
mento comparantur discipuli, qui adhuc sunt velus mino, et discipulis potuerunt objici, et cuicunque
,homo. Quibus novus pannus, etc, usque ad unde ohjectum sit ad ipsum masime respicit. In sabbatis.
Apostolus: Exuite veteremhominemcum actibus suis, Sabbata significant feriationes ; vel quae in hoc sae-
et induile novum (Ephes. IV). culo aguntur a vacantibus superstilionibus Judaeo-
VERS.37.— Vinum.Vino intus reficimur, veste rum; vel quaein fuluro agentur, quando in perpetua
foris tegimur. Veslis ergo sunt bona opera quaeforis sblemnitate manducabimus bona terrae.
agiraus, quibus coram hominibus lucemus. Vinum, VERS.3. — Nec hoc legislis, elc. (BEDA.)QUO-
fervor fidei, spei et charilatis, quo in conspectu Dei modoDominoad crimen objicitur, quod inservopro
in novitate sensus intus reformamur. crimine non tenetur? Verus rex, etc, usque ad
In utres. (BEDA.)Veteribus etiam utribus compa- omnes filii Ecclesiae sunt sacerdotes, uncti Spiritu
rantur, qui novo vino, id est, spiritaalibus praeceptis, sancto utseipsos oflierant.
facilitts dirumpuntur quam contineant. Eruntauiem VERS.4. — Intravit in domum Dei. Magna hospi-
novi utres, cum post ascensionem, accepto Spirilu, u talilalis gralia, proposilo morlis periculo, non de-
desiderio consolationis ejus orando innovabuntur. clinat hospilem animus sacerdotis. Et sic nos debe-
Aliter : animae nondura innovatae,sed in vetustate mus aliena pericula in nos transferre. Sed et verum
maliliae perseveranli novorum mysteriorum sacra- David hospitio mentis nec pro periculo mortis veri
menta non debent committi. Aliter: veteres utres excludunt sacerdotes.
sunt scribee et Pharissei; novus pannus et novum VERS.6. — Homo. (BEDA.)Mystice : homo isle
vinum, praeceptaEvangelii, quae non possunt susti- humanum genus significat in fecunditate boni operis
nere Judsei, ne major scissura fiat, cum quibus Ga- arefactum, per manum in primo parente ad lignum
lataepraeceptalegis miscebant in utres veteres vinum extensam, quam sanat manus innocensin cruce ex-
novum. Conveniunt autem aposlolis non his qui tra- tensa. Et bene manus iri Synagogaerat arida, quia
ditionibus majorum depravali, sinCeritalem praece- ubi majus donum scientiae, ibi majori transgressor
ptorum Chrisli nequeunt custodire; unde subdilur : subjacet culpae.
Et nemo, quia Judaeis veteris vitae salivis imbulis VERS.7. — Observabant. (ID.) Quia dcslruclione
novre gratiacpraeceptasordebant, quia majorum tra- . sabbati, quamindiscipulis arguebanl, probabili ma-
261 GLOSSA ORDINARIA.— EYANG. LUC. 262
gistri excusavit exemplo, nunc ipsum observandoma- A poterant. Sed qtiia sunt civitates genlium, consulle
gistrum, calumniari volunt, ul si non curet, crudelita- nominatim ponuntur, ut quanta sit virtus Chrisli in-
tis vcl imbecillilatis,si curet, transgressionis arguant. timetur, quae etiam exterascivitates excitat.
VERS.9. — Interrogo vos. (BEDA.)Praeveniensca- VERS.18. — Ut audirent. Si dicamtts duos esse
luraniam quam sibi parabant, arguit eos, elc, usque sermones, ascendil in monlem, et habuit ihi disci-
ad non est auclor mali Deus, sed quos non salvat, pulos; et post, descendit et fecit istum ad lurbam.
perdere dicitur. Si dicimus unum fuisse, ita inteltigendum est, qnod
VERS.10.— Exlende. (ID.) Infructuosoe debilitas ascendit in monlem, et post aliquantulum descendil,
animae nullo melius ordine curatur, quam eleemo- el ibi fecit sermonem , ubi eral planilies.
synarum largitate; unde dicitur : Non sit manus tua VERS.19. — Eum langere. Tangil Christuni qui ft-
ad accipiendumporrecta, el ad dandum collecta (Ec- deliter credit ineum. Tangilur a Christo qui firmaliir
cles., iv). Quia frustra pro peccatis rogaturus, roanus in illo. Qui sic tangitet langitur, spiritus ipsius vir-
ad Deum extendit, qui has ad pauperes pro posse tute sanatiir.
jion extendit. VERS.20. — Et ipse elevatis, etc Etsi gencraliter
VERS.11. — Insipientid. Quia sololivore permoti omnibus loquitur, specialiter in discipulos oculos le-
sunl, nonenim in culpa fuit vel hominismanum exten- » vat, ul qui intentacordis aure verbum Dei percipiupt,
dere.velJesurasanare. Magna insipientia eratdenece lalius saporis inlirai lumen accipiant, quibus os in
ejus traclare cujus beneficiis plurimum indigebant. monte sedens aperit, ut magna proferret in eos, stans
VERS.12. — Exiit in montem orare. Mons in quc in campo oculos dirigit, ut audila patienler intelli-
apostolos eligil et docet, allitudinem significat justi- gant. Beati pauperes, elc. Qui nondum consummaloe
liae,quiainslituendierant et proedicaturi, ne infirmis virtutis arcem conscendere posstint, generalis in-
remaneant, sed ad superna erigantur. Sic el lex iri lerim perfeclionis sunt beatitudine perfovendi, ut
monle data fuit. Apostolos praeeminenlius adducit, paulatim ad meliora progressi, dum Domino in pla-
ut a monte prius montes suscipiant pacem populo nitie stante libenler auscultant, ad hunc quandoque
annunliandam. Sic et Moyses,soluslegem spiritualitei in monte sedentem sublimiler ascendant. Nam quo-
inlelligens, montis verticem in qtioDeuseralascendit. rum cordibus adbuc edomandis insistit, lios quasi
VERS.13. — Discipulos. De quibus elegit duode- stans affatur. Quos Iongo sludio exercilalos el jam
cim quos apostolos, id est suo loco missos, nominavil; dociles invenit, his quasi quietus residens mystica
unde: SicutmisilmePaler,elego mitto vos (Joan. xx). inlimat.
In montem ascendens ad se vocat, elegit quos vult, (BEDA.)Quod apud Malthaeum plenarie per octo
quia non illorum est studii sed divinac gratiac, ut in " bealitudines dicitur in sermone perfeclionis ad apo-
apostolatum vocarenlur; unde : Non vos me elegi- stolos in summo monlis, hoc apud Lucam, etc, us-
slis, sed ego elegi vos (Ibid.,\\). Non sapientes, non que ad sed quia ftde praestilit, fide proecxleris me-
divites, non nobiles elegit, ne duxisse pro pruden- ruit principatum.
tia, ne redemisse divitiis, ne potentioenobililalisque VERS.21. — Qui nunc esuritis. Qui esurit esu-
auctoritate aliquos ad gratiam traxisse videretur. rienli compatitur : compatiendo largilur, largiendo
VERS. 14. — Cognominavit. Non modo primum, fit justus ; oequalem se inferioribus praestal, dolura
sed longe prius cum ab Andraea adduclus dicitur: excludit, veritatem requirit. Qui nunc (lelis. Qui
Ttt iioeufcerisCephas, quod interpretalur Petrus. Sed propter divitias hsereditatfs Christi, propter panem
volens Lucas nomina duodecim apostolorum nomi- vitae aeternae,propter spem ccelestium gaudiorum fle-
nare, cum necesse haberet Petrum diccre, breviler tus, esuriem, paupertatemque desiderat, beatus est;
voluit innuere, quod non antea vocaretur; sed ita multo beatior, qui has virtutes inler adversa ser-
Dominus cognominavit, ut non casu factttm puletur, vare non trepidat.
sed ex commulatione sacraraentum petrce audienti- VERS.23. — Gaudeteet exsultate. Inter odia cor-
bus commendaretur. dium, inter probra linguarum, inter manus perse-
VERS. 15. — Matthmum. Malthseus compari suo quentium, laetiori corde versamini, inluitu supernae
Thomae,in ordine causa humilitatisse supponit, cum mercedis. Secundum hmc. Exemplo prophetarum
a cseleris evangelislis proelalus sit. conforlat illos, quia vera dicenlcs perseculionem so-
VERS.17. — Et descendens, etc Eleclurus aposlo- lent pati.
Ios Dominus in montana subiit; turbas doclurus ad VERS.24. — Verumtamen va;, elc Mallhoeusin
campeslria redit, quia non nisi in humili turbae monte, beatitudines solumraodo proborum; Lucas
Chrislura videre sufliciunt, et raro invenitur quod vero in campo, etiam vaedescribit improborum, quia
vel turba Dorainum ad altiora sequalur, vel quis- rudes adhuc auditores minis el terroribus ad bona
piara debilis in monte curetur, sed exstincta febre sunt compellendi, perfectos salis est praemiis invi-
libidinum et succensa luce scientioe, pedetenlim tari. Verumlamen vw. Cum supra regnum ccelorum
quisque subiit culmen virlutura. pauperum esse dicalur: ex opposito apparet, quod
Marilima. Non a proximo mari Galilaeoe,quia hoc ab hoc regno se alienat qui consolalionem quaerit in
non miraculi loco ponunt, sed a mari magno cogno- temporalibus. Nec tam divitiacquam amor divilia-
minatur. In quo ctiam Tyrus et Sidon comprehcndi rum in culpa cst.
265 WALAFRIDI STRABl FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 264
Mystice : dlves populus Judaicus, vel haerelicus, A VERS.30. — Ne repetas. Quia charilas e&lpatiens,
vel philosophusmundi, qui, ubertate verborum etfa- benigna est (I Cor. m); non tanlum injurias inimici
cundise palrocinio delectati, simplicitatem verae fortiter sustinet, sed etiam amici quoque gratiam
fidei supergressi thesauros inutiles condiderunt, se- benigne praevenit, ut beneficiis aliis trahantur.
cundum usum saeculi de generatione Chrisli dispu- VERS.31. —Et prout vultis. Ne videalur legem
tantes, qui in futuro egestatem fidei suae recogno- dissolvere, in beneficiis vicem servat, quam negli-
scent, cibumque perfidioequae in praesenti eructant, git in injuriis. Nec ait prout faciunt, sed prout vul-
aeterno macerati jejunio causam lanti supplicii esse lis ut faciani vobis homines , el vos faciatis illis, ut
scient. Erilque tempus cum risus suos lugeant. Qui- vicissitudo sit cumulalior, cum votis aclus oequatur.
bus bene dicitur : Vw, cum benedixerint vobishomi- Et non tantum jam ad amicos opera charitalis ex-
nes; quia dum hic placent potentibus , malediclo tendile, sed etiam ad inimicos, ut amici esse inci-
perpetuo se subdunl, quia sicut pauperes esurientes, piant, et prius affeclum dilectionis, et postmodura
flenles, improbitale malorum probantur, sic divitiis, opera extendite charitatis.
epulis, risuique vacanles, mala obsequentium clien- VERS.32. — Et si diiigitis. Quanlum vobis gra-
tela, majorem foventur ad pcenam. dus professionis eximior, ita necesse est ut ciira
VERS.25. — Qui salurati estis, etc. Qui inter di- B virtutis sit uberior, ut eliam non amantes charitatis
vitesampiius abundatis, sicut dives qui induebalur sinu amplectamini.
purpura, et bysso, et epulis,,qui de digito Lazari quae- Duo sunt genera beneficii: vel cum benevole do-
rit guttam aquae. namus quod damus, vel cum reddituro commoda-
Va vobis,qui nunc ridetis , etc Salomon : Cor sa- mus.
pientis ubi est trislitia, cor stultorum ubi est Imtilia VERS.35. — Verumtamen, elc Postquam dilectio-
(Eccl. vn); docens slultitiam ridentibus, pruden- nem et mutuum beneficium peccatorum quasi infru-
tiam flentibus ascribendam. ctuosa redarguit, nunc qualiter haec a fidelibus fru-
VERS.26. — Benedixerinl vobis, etc Magna pars ctuose fieri debeant ostendit, quasi dicat: Quamvis
posnaeest peccatorum sua scelera non modo non ar- peccaloribus non prosit talis dilectio et mutuum be-
gui, sed insuper quasi bene gesta laudari. . neficiura, tamen vos diligite, non tantum ductu na~
VERS.27. Diligite inimicos. Diclo quid ab inimicis turae, sicul illi amicos, sed altiori gradu virtutis
possint pali, supponit qualiler ad ipsos se debeant inimicos. Philosophi in tres partes dividunt jusli-
babere inimicos. Et hic Ecclesia non lacte imbui- tiam : unam in Deum, quae pietas dicitur; alteram
tur, "sed validiore charitatis cibo roboratur. Non in parentes, vel reliquum humanum genus; tertiam
suflicit non odisse, sed quod ultra humanam nalu- C in mortuos, ut his exsequiarum justa solvantur.
ram est, praecipilur diiigere. Et cum lex vicissitudi- Sed Dominus legis oraculum et propheliae fastigium
nem imperet uliionis, Evangelium inimiciliis chari- supergressus, in eos quoque qui laeserinl pietatis
talem , odiis benignilalem, maledictis vota, perse- porrexit oflicium.
quentibus patientiam, esurientibus etiam graliam Nihil inde speranles: el erit. Non in hominem spem
remunerationis impertit. mercedis figentes. Qui sive reddat quod coramoda-
VERS.28. — Orate pro calumnianlibus vos. Quod stis, reddet tamen et Deus quo jubente fecistis, sive
prophetae videntur imprecari, non vota sunt oplan- non reddat, haeredilas vestra in selernum erit.
tium sed praenuntialiones futurorura : ipsi enim pro VERS.36. — Estote ergo misericordes, elc. Pluit
inimicis orabant. super malos, proventus lerra non negat, idem sol
VERS.29. — Et qui te perculit. Cum charitas bonos et malos illuminat.
patiens sit, debet patientiam verberantis sustinere, Mystice : populum Judoeorum propheticis pluviis
cum benigna sit, non debel respondere maledictis. irrigat, et non merenlibus radius aeterni solis reful-
Si non quwrit quw sua sunt, non debet resistere ra- sit. Si ergoilli crediderint, estote eis misericordes,
pienti, si non wmnlatur (I Cor. xiu), non debet docendo, et extollendo, et nolite temere judicare,
odisse inimicum. Prwbe illis, etc Medicus anima- D ne quis sui conscius delicti, in allerum cogalur ferre
rum quos ad curandos proxiraos instruit, omnia quoe sentenliara.
ad salutem proximorum valere possunt tolerare VERS.37. — Nolilejudicare. Sunt quaedam media
proecipit. El perlinet ad misericordiam, ut tanquam et incerta quo animo fiant, quia bene et male pos-
a filiis aegrotantibus et phreneticis, si salus illorura sunt fieri. Nescimus etiam qualis futurus est, qui
hoc exigat, mulla patiantur, donec infirmitas trans- nunc apparet malus, de cujus correclione despe-
eal. Quid lam mirum quam percutienti maxillam rare, eumque quasi abjectum reprehendere lemera-
pracbere? Imo omnis indignantis impetus frahgitur, rium est.
ira sedatur ; et per patientiam ille invitatur ad pce- De aperlis quoebono animo fieri nonpossunt, per-
nilenliam. Vestimentum. Quod de veslimento et lu- millilur nobis judicare.
nica dicitur et in aliis est faciendum, quae aliquo VERS.38. — Eadem quippe mensura. Generaliler
jure temporaliter nostra esse dicimus. Si enim de deomnibns potest accipi, quae mente, manu, lingtta,
necessariis hoc imperatur, multo magis superflua aguntur, quia secundura opera singulorum reddet
contemnere praecipitur. Deus.
355 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. LUC. 266
Eadem quippe. (AMBR.)Non iniqua mensura re- A patienliam digiiosciintur in tempore adversitalis.
pcndet Deus, sed est ac si dicat: Ipsa temeritas ju- Jejunia enim etoratio, et hujusmodi sunt simulatis
dicandi et iniqua mensura tibi nocet, te punit, et ut et bonis : sed non debent oves pelles suas depo-
ssepenon illum de quo hoc agis. Vel si recte judicas nere, etiam si aliquando lupi eis se contegant. Co-
et metiris, tibi prodest, te salvat, etsi aliquando gnoscitur. Non a veste, sed ab operibus quaeliunt ab
non illumcui hsecimpendis. eis, cognoscunlur. Quia ut spina non facil uvam, sic
VERS.59. — Dicebat.Per quarn invitat ad eleemo- bona arbor bonum, mala raalum, et non e converso.
synara dandam et ad dimittcndam injuriam. Nun- Neque enim de spinis. Non de spinis, id est sollici-
quid potest. Si coutra violenlum ira te caecaverit: tudinibus mundi, ficus, id est dulcedo resurreclio-
si contra petentem avarus eris, nunquid vitiata nis, neque de rubo, id est punctione vitiorum, uva,
menle tua, vitium ejus curare poteris ? Nec solum id esl fructus animse. Quoesicut uva proxima lerre-
qui libi iujuriam fecil, sed etiam tu qui ferre nescis, nis, corrumpitur, in superioribus maturatur. Vel de
reus eris. Sed si improbitas illius te tranquillum in- carne quoe generat spinas et tribulos, non vinde-
venit, et ille pcenitebit, et tu de patientia coronabe- miamus Christum, qui sicutuva pependit in ligno.
ris, quia oaecuravidente oculo, id est, sereno corde Spina et rubus, hsereiicis, a quibus nullus sapien-
ad lumen ducere curasti. B tium sanctitatcm vel virlutem poterit invenire, sed
VERS.40. — Sicul magister. Deus non suas ulci- conscindunt et cruenlant appi'oximantes. Vel spinae
scilur injurias, sed tolerando persecutores miliores et rubi, cur3e sa;culiet punctiones vitiorum. Uvaet
reddere voluit; discipitli, qui homines sunt, hanc re- ficus, dulcedo novaeconversationis quam Christus in
gulam perfectionis debent imitari. nobis esurit, et fervor dilectionis qui Isetificatcor
VERS.41. — Quid autem vides, etc. Vere peccans hominis.
peccantem castigare non valet, quia quisuperbia, vel Non de spinis et rubis uva vel ficus, quia mens
odio, vel alio vitio prseventi, levia haecvel nulla ju- adhuc hominis veteris pressa consuetudine, potest
dieantes, graviler increpant illos quos a stalu inen- quidem simulare, sed non ferre fructum novi homi-
lis vident, vei ira vel aliquo levi peccato pertnrba- nis. Quod si quando facta vel dicta maloruin pro-
tos, hi laies amant magis vituperareet condeinuare, stint bonis, nou hoc facitmt mali, sed fit de illis con-
quam corrigere et emendare. Non censideras. Aper- silio Dei.
tus oculus male videt, scilicet jactanliam stti, thim VERS. 45. — Profert bonum. Diligit inimictim.
aiiis vult raederi, sed caecus se aon valel iniueri Omni petenti tribuil, el hujusmodi.
dura in boc deteriuscadit. Profert malum, etc. Odit ainicum, aufert aliena,
VERS.42. — Hypocrita. Si quem vis feprehen- C non dat sua, el hujusmodi, quaeDeus judicat secttn-
dere, primum vide si similis ei sis. Quod si es, pari- dum intentionem cordis. Et vere, quia de bono vel
ler ingemisceet noli eum tibi obtemperare, sedpa- malo corde procedit, bonus vel malus debet judicari
riier conari mone. Quod si non es similis, tflnicn Iructus, quia ex abundanlia cordis quod interius la-
quia oiim fuisti, vel esse potuisti, condesceude, et lel loquitur os, id cst procedit exterius effectus,
non ex odio sed misericordia argue. Raro ergo IIOH lam in verbis quam in factis. Hoc est quantum ad
sine magna necessitate sunt objurgationes adhi- diviiium examen cui loquitur oscordis, quia ex qua
bendd, el nonnisi respectu Dei, remota ab oculo .intenlione verba procedttnt, noi>ignorat. Quia etiam
trabe. verba quaeexlerius bona videnlur, quia ex mala ra-
Hi enin)edio vel livore omnia accusare suscipiunt dice procedunt, non bona esse judicat; unde subdit:
et voluntvideri consultores, sine exemplo suseemen- Quid autetn vocatisme Domine? Quasi dicat : QuSd
dationis. Sed prius debent auferre trabem invidiae, folia rectae confessionis vos germinare jactatis, qui
vel malitiae, vel simulationis de occulto sui cordis, nullos boni operis fructus ostenditis? Ex abundan-
ut valeant ejicere festucam irae vel alicujus livoris tia. Per oris loeutionera, universa quae aclu vel
culpaede oculo fratris. cogitatu de corde proferuntur, Dominus significat,
VERS.43.— Non est arbor, elc Arbor bona vel D Nam et verbura pro faclo solet poni; unde : Non
mala, non natnra, quae a Deo in omnibus bona fuit verbum, quod non ostendereteis (Isa. xxxix).
creala est, sed boaa vel mala voluntas. Fructus, VERS.46. — Quid autem, etc Hsecvocatio vide-
opera, quoenec boua malae voluntalis possunt esse, tur fructus bonse arboris, sed quia non procedit de
nee mala. bonaevoluntatis. Neque arbar. Si veram pinguedine charitatis, Deus non bonum judicat. Quse
vis babere justiliam el non fictam, quaeverbis osten- autem bonorum malorumve frucluum vera discretio
dis, faclis imple, ut sis bona arbor, et bonis fructi- sit, sub alia figura supponit:
bus orneris. Quia etsi fingat hypocrita , non est bo- VERS.47. — Omnis qui venit^ etc Postquam de
BUSqui facit opera mala , et si reprehendit inson- aperle malis, de vere et simulatis bonis diu dispu-
lem, non ideo malus est qui facit opera bona. Et tavit, bonos auditores verbi sibi ipsis, malos dU-
nola quod de manifestis hic agitur. bolo assimilat. Quia sicut Chrislus variis hominum
VERS.44. — Unaquwque enim arbor. Mali suo personis unam Ecclesiam construit, erudit, guber-
fructu noscuntur, dum bonos opprimunt, et Deumsi nat, in vitam aelernam perdncturus ; sic bonus audi-
uon verbis, blasphemanl factis : et maxime per im- tor variis virtutibus supernam sibi mansionem aedi-
PATROL. CXIV. 9
267 WALAFRIDISTRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 263
fteat in futnro cuuMEhrislode dedicationelaetalurus.A cepta complevit, formam docet suorom exsequendi
Et sicut diabdlus obedientes sibi de coelisad ler- praeceptorum. Nam statim gentilis centurionis ser-
refta et adpSetata trahit, ubi non csl fundamenlum,, vus Dominosanandus offertur, in quo gentiles qui
qiria malum est sme sabstantia, et semper in dele-• mundana servitute aegri tenebantur, beneficioDei
riora praecipitat: sic malus auditor, sive sit taitiatusi salvandi exprimuntur. Intravit Capharnaum. Centu-
mysteriis Christi, sive ex tOtoalientts, quasiin pu- rionis, etc. Non ante intravit quam verba terminas-
teiim sirie fundo praecipilatus,non inveifit ubise re- set, etsi statim post haecverba non intravit. Prius-
tineat, sed cum venerit in profundum malorum,, quam enim intraret, in ipso intervaHo muudatus est
cbntemnit. leprosus, ut Matthseusponit.
VEBS.48. — Fodit in altum. Fodit in altom quii VEB.S.3.—Misit ad eumseniores, etc. Divina pro-
praeceptishumilitatis terrena omnia de suorum cef-' videntia seniores Judaeoruramittuntur, ct eis prse-
dibus funditus eruit, ne propter aliquod fluxibHeDeo1 sentibus languidus sanatur, ut inexcusabilessint si
serviat, ut inconcussam iri eis habeat mansionem. credere noluerint.
Posuit fundamentum.Fundamenta pluraliter, docto- Centurio amicos mittit, ne prsesentia sua vere-
res; singulariler fundamentum, doctor doctorum cundiam Domini gravare videretur, et officiumofli-
ChHstus. B cio provocasse. Significat autem, qnki nos qjai de
Moraliler. Fundamenta domus, inleritiones bonae genlibus credimus ad Dominum,non ipsi venire pos-
conversaliflnis, quas per humilitatem Christianam suraus quem in carne videre non possuritus,sed ad
ekhaustis supervacuarum cogrtationum ruderibus residentem m dexleraPatrrs. Gentilis populus quasi
perfectus audilbr in se inserit, hoc in se spiriluali- centurio stipatur milite rirlutum et spiritualfum
ter agens, quod Christus in universa Ecclesia gene- perfectione, quae in centum significatur. Subiimis,
ra&ter agtt. nihil terrenum a Dominosibi suisque requirens, sed
InunUatibne.Haac inundationem alibi portas Fn- sola aeternaesalutis gaudia: et hi pro servis, id est,
feriappellat. Etportminf&rinonprwvatebuntadversus pro his qui adhuc spiritu servitutis in timore pre-
eam (Matth. xvi). Hsec inundatio tribus modis fit, muntur, Dominosupplicant, ut ers paulalim ad su-
quia tentatur quisque a propria concupiscentta, vel periora provectis, perfecta diiectio foras mitlal timo-
falsorutn fratrutn improbitale, vel aperta exterio- rem(I Joan. iv).
rum impugnatione. lllisum. Potest per impetum Malihaeirsdicit cenlurionem accessisse, qu«d per
fluminis, exlremi judkii discrimen intelligi,quando fidem intelligendum est. Per fidem enim vere ad
Ecclesia utraqoe est consummala.Omnis qui seexal- Deum accedHur, quae in centurione a Dommocom-
tat humiliabitur, et qui te humiliat exallabitur C mendatur: Non inveni tantamfidem in Israel.-Porro
(Luc^xrv). Domuiilti. Singulae-nostraedomus, quo- Lucas ordinequo gestum est exsequiUir, utintel-
tidie, vel immundoriim spirituara, vel improborum ligere cogereraur, quomodo «um accessisse dicit
hqminum, vel suaeipsius mentis, vel carnis inquie- Matlbaeus.
ludine pulsantur. Et quanlum propriis virlbus fiditnt, VERS.^.-^Gentemnostranh Mystice;GentHispopu-
inclinantur: quantum invicltssimaepetraeadhaerent, his(cujus figuram gestat centurio) non longe babet a
rabefactari nequeunt. domo Jesuro, tamelsi sub lecto mvitare non audet,
'
VEBS.49. — Supra terram, etc. DiabolUs-nnin- quia, propetimentes eumsalvtare ipsius.l&mnatbrali
dum qui in maligno positus est super lerram legc recte ulitur, ut bona qusenovit operatur, eo illi
aedificat,quia ad terrenorum amorem trahit. Sine qui vere tionus est appropiat. At illis quos errore
fundamento aediftcat, quia peccatum in propria ria- gentililalis crimina vinxerant, aptari potest, qnod
tura non subsistit, quia malum substantia non est, alibi didlur: Quidam emm ex 4tit de longe vene-
quod tamen ubicunque fit in bona natura coalescit runt (Marc. vw).
vel sine fundamento, id est sine fundo. Sicut ergo VERS.6. — Jesus vulemibat. Soloverbo potenter
quj ihputeo mergitur, putei in fundo reflnetur, sic " curaturus, ad humilitalis comnendatioflem visitare
anima Iapsa quasi in quodain loco fftndi consistit, diguatur langoeiUent; et qui ad sanandum reguli
si in aliqiiapeccali mensura se retinet. Sed«um pec filium ire noluit, ne divkias honorasse videretur,
cato in quo labilur rieri potest esse contenta, dura ad seWum vadit, ne servilenf cofldilionem sprevisse
ad deteriora quotidie duertur, quasi in puteo quo putaretur. Elucet fides in ©peribus dum sanat, sed
concicGtfundum quo figatiir non mvenit. Concidit plus operatur humifitas in «ffeclibus diuo vauit.
et factu esi ruina, etc Omnis conscientia, quaespe Non sum dignus.Proptcr vitse gentilis eonscieaiiam,
iixa in Deujn non permanet, in tentaiionibus non gravari -se magis dignatione putavit Domiai quan»
valet persistere, et lanto pius agitur, quanto plus juvari, nec posse habere hospitem Ghristiun, cujus
in illis quae mundi sunt a superioribUsdisjungitur. «tsl fide pracditus, nondum tdmen sacramentis im-
E,tyere omnes inali vel ficte boni ingruenle qualtbet butus. Sed quia qiiod mfirmilas humatia non pree-
tentalione, pejores fiunl. sumit, divina gratia dare notit in Aguram-geuttfe
GAPUT VII. popiili, et suam fidem nondum cateehiaatus a Do-
, -. .*% •...• ,• minofaudari et fairialura sansuHpromemit.
VERS.f.- Cumautem implesset.Pufchre ttbi prse- VERS.8.—Nam et ego, etc Si egobwnosul) alio
269 GLOSSA ORDINAR1A.— EVANG. LUG. 270
possura imperare minoribus, quanlo roagis t», qui A et correcti credant in Jesum et magistro interro-
super omnia habens famulanles angelos, potes per . gante sibi dicant: Tu es qui venturus es.
eorum minisleria sine eorporis proesentia dicerein- (BED.,GRKG.) Non ait, qui venisti, etc, usque ad
firmitati ut recedat, et recedet, et sanitati ut veniat, quia lapsus amoris fidem non impedit, talis enim
et venict. lapsus est religiosus.
VERS.9. — Nec tn Israel. Fides istius eliam ele- VERS. 22. — Et respondens dixit URs : Euntes
ctioribus et Deum videntibus antefertur. EUamin renuntiateJoanniquw vidistis,etc. Sciens Jesusnemi-
islo uno fides gentium prsefertur Israeli. nem sine Evangelio plene posse credere, quia sicut
VERS. 10.—Et reversisunt. Matthaeusplanius expli- fides a Veteri incipit Teslamento, ita impletur in
cat, quod dicente Domino: Sicut credidisti fiat tibi, Novo. Interrogatus de se, non verbo aliquo, sed fa-
saiiatus sit puer (Matth. vm). Sed mosest beato Lucae ctis se esse signavit, non respondensad ea quseinter-
ab aliis plane exposila breviare, vel etiam de indus- rogabantur, sed ad scandalum nuntiorum.
tria praelerire quaebreviter dicla ab aliis, vel omissa VEBS.23. — Bealus. Quasi dicat: Mira quidem
solcrlius dilucidare. lnvenerunt servum. Credente facio, sed abjecta pati non dedignor, et cavendum
Dominosauatur servus, quia potest roeritum Domini est honiinibus ne in me despiciant moFtem, qui
etiam servis suffragari, non lantum fidei merito, sed B signa venerantur.
etiarii studio disciplinse. Qui non. (GREC.)Qui de potenlia divinitatis non
dubitaverit. Hoc noncontra Joannem, queminox adeo*
VERS.ii.-^Et factum est, etc Post sanatum in-
commendat, sed non credentes a perfidia revocat,
firmum suscitat morluum, quia infirmitas praecedit el Joanni
mortem. exponit quod quaerebat, quia Deu*satvos
faeiendi, elDominiDominiexitus mortis(Psal. LXVII).
Quwvoealur Naim. Naim cst civitas Galiteae in Visis tot signis et virtutibus, fidelis non potuit de
securido milliario a Thabor contra meridiem juxla morte ejus dubitare, sed admirari, sed infidclittm
Endor, qui est vicus grandis. Naim aulein inlerpr-e- mens scandalum in illo pertulit, cura el post mira-
latur fluctut vel commotio. cula morientera vidit.
VERS.ii.—Cumautemappropinquaret, etc. (BEDA.) VEBS.24.—Quid. Ubi moiruit discipulosJoamtis in
Cum Vcrbum caro factum, gentilem populara per crucem Dominicam csse credendum : conversus ad
portas fidei, elc, usque ad quod et interim in paucis turbas, ad virlutera pauperes provocat, ne exaltati
Judaeorum couversis, et taridem in plemiudine im- cdrde, mente jnstabiles, consilio infirmf, speciosa
peraL utilibusseterniscaduca praeferrent, sed crucem potius
Ecce defunctusefferebatur,etc. Defunctus, qui ce- ^ quam mundi phaleras tollant. Elideo laudatpersonant
ram multis exlra portam effertur, significat crimr- Joannis, qui posthabito amore vitae etiam justiti;c
naliter peecantem, et peccaluna non cordis cubili formam nec mortis timore mutavit. Deserto mundus
legeatem, sed indicio operis vel locutionis, quasi coroparatur, quia adhuc incultus et slerilis in quem
perostia suae civilatis aliis propalantem. Quem sic- HOIIest ila prodeundum, ul horhines mente carnis
ut unicum deflet mater Ecclesia, quse licet ex mul- inflatosel virlulis vacuos.et de fragilis mundi gloria
tis collecta personis, una est tamen virgo maler jaclantes, pulemus esse irailandos.
Ecdesia, singuliautero filii. Porta qua effertor, ali- Arundinemvento. (BED.)Per arundinera carnalis
qnis est de sensibus qOo aliquis in peccalum cor- animus, qui cum favore vel detractione tangitur, in
ruit. Ut qui videt ad concupiscendum, qui autem quamlibet partem induiatiir. Sed Joannes non est
otiosis vei turpibus audiendis, qui linguam commo- arundo vento agitala, quia illum necgratia blaridum
dat litigiis. nec cujuslibet ira faciehat asperum, nee prospera
Fitius unicus matri suw. (AHBR.)Adara de terr* erigcbaut, nec adversa inclinabant. .
'
portalur a qualuor elemeniis, unde homo constat VEBS.25. — Mollibus vestimentis indutum. Per
Tangitur loculus, elc, usque ad quando avaritiairi I) vestein, corpus humanum intelligitur. Prophetico
cogitat, vel quando pro nimia febre langi non po- ergp exemplo ad vlrtutem subeundaeyirtulis hor-
lest. tatur. Ecce quae in veste pretiosa. Quibus flujda
VEBS.13. — Et turba. Mulli cum Domino, multi divitiis membra
solvuntur, exteros coelesiis rcgni,
cum vidua, ut viso miraculo mulli Dei laudatores sub
jure dsemonum(qui sunt reges lenebrarum) in-
et testes fiaril. tra habilacula hujus mundi consenescuht.
VEBS.15. — El resedit. Tres morlnos suscifavit
VERS. 2 6. — Plusquam prophetam. Quiaangelus :
Dominus : filiam in
arehiSynagOgi domo, est, id co-
pon natura, sed
grtatione; flliura unicum malris in porta, id est m tiare miltitur. oflicio, qui supernum judicem nun-
Verbo; Lazarum in monumento, id est m opere.-
: VERS.16. — Visitavit. Dum et Verbum semet in- VERS.28.—Dko auttm. In hoc non prsefertur pa-
«orporari eonstituit, et quotidie Spiritum sanctnm triarchis et cunctis hominibus, sed aequalis caeteris
in corda bominum, ot suscltetttur mittit. < sanctis oslenditur. Qui autem. Omnis sanclus qui
VERS.18.—Et nuntiaverunt. (AMBR.)Non shm- jamest cum Deo, mnjor est eo qui adhuc est mun-
pliei corde, sed invidia stinrelaiite,et<o.,utque «4 d». Vel, ego quesi minorem facit multorum opinio,
*r» WALAFRIDISTRABl FULD. MON. OPP. PARS L — THEOLOGICA. 272
in Eeclcsia sanctorura illi praelalus sutn. Vel novis- A vincitur, quia sicut phreueticus funem portat ex quo
simus angelus coelimelior est quovis homine. ligelur.
VBRS.29. — Et omnispopulus. Si boc a Domino VERS.44. — Intravi in domum.Inlravi carne as-
dietum esse intelligilur : audiens Joanncm, populus surapta in pepulura Judseorum.
iritelligitur esse designatus. Si ab evangelisla dicitur VERS.46. — Oleo capul meum non unxisti. Et si
inierpositum : audiens ipsum Dominum,. de Joannis populus iUe in Deum se credere et non in homi-
magniludine disputanlem, restat intelligi. nem fatebalur, lamen ipsam potentiam divinitatis
Vgns. 31. — Cui ergo, etc. Laudato Joanne, transit quse per miracula apparebat, digoa laude praedi-
ad increpandum illos qui nec prsedicatione Joan- care neglexit. Sed gentilitas dum mysterium incar-
nis moii sunt, vel ipsius Christi praedicationemde- naliouis credil, summa laude eliam iriflrma ejus
spkiunt. praedkat.
VERS.32. — Similes.sunt pueris. Pueri, doctores VERS. 47. — Remittuntur ei peccata. In domo
sunt spiritu bumiles. Forum, synagoga, vel ipsa Je- Pbarisaei, id est, in cnstodia legis et propbetarum,
rusalem; in qua jura praeceptorum Dei condeban- non Pharisaeus incredulus, sed peccalrix pcenitens
tur, quia conlribulibussolcbaut exprobrare quod nec gloriftcatur, quia ardor charitatis in ea rubiginem
psalrais allecli ad laudes Dei assurrexerunt corde B delictorum combussit.
devolo, membrorum agilitate (quodhotat saltus) VERS."49.— Et cwperuntqui simut. Sanala segra,
nec threnis (id est lamenlatiunibus prophetarum de salule ejus aliis aegrotant.
pro excidiis.jara factis vel faciendis) ad pceniieutiam VERS.50. — Fides lua le tatvam feeit. Fides sal-
sunt conversi. vam fecit, quia quod peliit, posse accipere non du-
VEKS.34.— VenitFilius hominismanducanset bt- bitavit, quia jam spem ab ilio accepcrat, a quo salu-
bens. Venit sicut tunc, ila et nunc, ulramque viarit tera quaerebat.
salutis respuitis. Lainentavimus ad Joannem, -canla*- CAPUTVffl.
vimus ad Christum. VERS.1. — Et factum e*i. More aquiloeprovocan-
VERS.35. —Justificata est sapicntia. Ostendit filios tis ad voiaudum pullos suos, paulatiitt Dominus
sapientiaeintelligere, nec in abstinendo, nec in man- discipulos suos in nide fidei plumis virtufiim induit,
ducando esse justitiara, sed in sequanimitate lole- qaibus postea sublimius volare, ei alios instruere va-
randi, inopiam et lemperanliam, non secorrumpend} leant. Prius docet in synagogis, miracula facit, fa-
per abundantiam. Non est regnum Dei esca et potus mam ubii|ue dispcrgit, turbas suscipit, curat, in-
(fliwn. xiv). Quorum non usus, sed concupiscentia slruit, hic discipulos facit, ex quibus duodecim ele-
reprehenditur. Juslificata, elc. Quidquidme putelis, C git, quos prirflo praesente lurba docet, et mise-
ego tamen Dei virtus et Dei sapientia juste facere ris soiita pracstat beneficia, jam vero solos ipsos
intelligor ab aposlolis, quibus Pater revelavit quae secum retinel, ut eum familiarkis audiant solis illis
prudentibus abscondit. occultiora exponit mysteria, et sic demum virlu-
VERS.36. — Rogabat. Sieut proposuerat verbis, tum suarum oslensione quasi alarura protectione fir-
Ha factis etiam astruit justificatam- sapienfiam ab matis, dat ipsis potestatem cttrandi, et miltit prse-
otnnibus filiis, quia etiara a Maria poenitente post dicare regnum Dei.
culpam. VERS.2, — Mariaquw vocalur Magdalene. Cum
VERS.37. -— In domo. Iu cujuscunque domo Maria iter facerel cum Domino, et ei ministrare
interiore cognoveris sapienliam et justitiam recum- coramerooratur, celebri eam vocabulo Magdalenam
bentem, recurre ad pedes, id est, ad extremam vocat: ubi eamdem peccatriccm describit, reveren-
sapienlisepartem, inquire lacrymis, confitere peccata, ter eara generali nomine raulierem dicit, ne-nomen
expande capillos, id est, sterne ante eum cunctas lantae fomse quod hodie veiieramnr, prisci erroris
corporis lui dignitates, osculare, id est, nihil nisf sa- nota fusoaret. Mariq, araarum mare, propter insi-
pieriliam lOqueris. Altulit. Quot habuit in se oble- lum pcenilenliserugitum, quo ipsa vel nos singula
ctamenta, tot de se invenit holocausta. D mala deflemus. Damonia septem. Eamdem Eccle-
(HIER.) Alabastrum unguenti, id est, corpus eum "
siam de genlibus a sordibus vitiorum mundatam,
flde, elc., usque ad id est, peccata Judaeorum. quam Maria signiflcat,significat"e.tJoanna prius eul-
V-ERS.38. — Cwpii rigare. Maria soror Lazari bis tibus idolorum deditam, sed jara Chrisli pietate re-
eodetn functa est oflScio : semel in Galilaea cum demptam, et gratia impletam, quagquasi uxor erat
primo accedit cum humilitate et lacrymis, ubi re- prios diaboli.
missionem peccatorum acceplt. Secundo, in Betha- , VEBS.5— Et Joanna, etc. Joarina, Dominus
nia, non jam peceatrix nominata, sed casla, et gratia ejus, vel Doinintismiserieors. cujus est omue
: ideo devota: ibi pedes, hic caput inungit.
quod vivimus. Procuratoris Herodis. Cum quilibet
. V«KS.;43.— /s cui ptus. Seeundum homines plus roalignusspiritus pro regno diaboli ad decipiendum
forlasse offendit, cui plus debuerit. Sed per mise- laborat, qnasi Herodis impiissuni procuralor existit.
rlcordiam Domini causa mutatur, ut amplius dUi- Ds facutiatibus, etc. Antiquus mos erat Judaeorum,
gat qui amplius debuit, tamen gratiam consequa- nee ducebatur.in culpam, ut mulieres sua substantia
tur. Recte judicasti.£m senleutia Pbarisxeus coa- paseerent et vestlreut doctores. Hic quia boc in
* 274
275 GLOSSA ORDINARIA.- EVANG. LUC.
non faciunt desi-
gentibus scandalum poterat facere, Paulus se me- A bus quicunque verbum auditum
morat abstinuisse. Ministrabant ergo Domino car- gnantur.
naKa, cujtts metebant spiritualia, ul formam daret VERS.15,— Adtempus credunt. Multi audientes
di-
proedicaloribusqttod viciu et vestilu deberent- esse dispulationem conlra avariliam vel luxuriam,
contenti accipiendo a plebibus. citnt contemplores saeculi et castos homines esse
VEBS.4. — Cum autem turba, elc Quotiens in bealos : sed ubi species concupiscibileseorum obtu-
Evangelio turbae vocabulum interseritur, sicut di- libus praesentantur, mox recedunt ab eis quidquid
versilas bominum, ila eliam diversitas intimatur recte cogitaverant.
volunlatum. Non enim omnes eadem voluntale, sed VERS.14. — Suffocantur. Quiavoluplates et divi-
diversis ex causis Chrislum sequebantur : quidam tiae suis importunis cogitalionibus guttur mentis, ne
pro bono, quidam pro malo, omnibus tamen Do- bonum desiderium ad cor possit intrare quasi ad-
minus beneficia prsestat, docendo, alendo, sanando. ilum vitalis strangulant flatus.
Rxiit qui seminat, etc. Exiit Filins Dei de sinu Pa- VERS.15. — In terram bonam, etc In bonos audi-
tris, quo creaturse non erat accessus, ut seminaret tores qui verbum audire satagunt, et in ventrem
semen suum, venit in mundum, ut lestimonium memoriaerecondunt, et sic opporluno tempore fiu-
perhiberet verilati. Unde secundura alios evan- B ctum operationis proferunt, inter prospera et ad-
gelistas hanc parabolam dicturus de domo exiisse, versa saeculi patientes. Et bona terra cum patien-
mare adiisse, navem conscendisse roemoratur, rd lia fructum reddit, quia bona agit, et mala proxi-
ipsum silu corporis quod processu serrooms iusi- roorum seqttanimiter tolerat, et dum humiliter fla-
nuans. gella suspiciunt, post flagella in requiem susci-
VERS.5. — Secus viam. Via, est cor sedulo mala- piuntur.
rum cogitalionum transitu attrituni el arefaetum , VERS.16. — Nemo autem. Haec verba ponuntur
ne semen verbi possit accipere vel germinare, sed secundttm similitudinem humanoeconsuetudinis.
a- p-ssimis cogilalionibtts conculcatur, et a daemo- VERS.17. —-Non enim, etc. Quasi dicat. Timor
«ibus rapilur. Qni ideo volucres cceli dicunlur, quia camalium non vos retardet, sed nec mala opinio,
coilesliset spiritualissunt iialui-je,velquiaper aerem quae de vobis modo habetur apud incredulos quia
disr.urruut. etsi viles apparetis, quandoque claritas veslra ap-
VERS.6. — Snpra petram. Petra indomitum cor parcbit, cum Dominus illuminabit abscondita tene-
nullo veroefidei vomere penetratum, in quo non est brarum, tunc et vos coronabimini, et punienlur ve
verus amor et perseveranlioe virltts. stri adversarii.
VERS.8. — Centuplum, elc Cum denarius pro C YERS.18. — Qui enim habet, etc. Hsec speciali-
perfeclione soleal accipi (quia in decem legis proe- ter apostolis, quibus excharitale nosse mysteria
ceplis cuslodia continelur), centenarius qui per datur, et perfidis Judaeis (qui per parabolas quod
niultiplicalum denarium surgit, pro magna perfe- non inteHigunl audiunt) dicta videntur. Potest et
ctionc ponilur : cor igilur ceiUuplum faeit fruclum generaliter accipi, quia et ingeniosus, negligendo,
quod per antorem proximi aclivam, et per ariiorem sapienlia vera se privat ct simplex sludiosus labo-
Dei contemplalivamadipiscitur vitam,ct spiritualium rando degustat. Quia qui amorem verbi habet, da-
ornatur perfectione virlutum. bitur et sensus intelligendi quod amat. Sed qui non
VKBS.9. — Hwc purabola. Nota hanc esse prt- babet amorera audiendi, etjamsi naturali ingenio
mam parabolain qua> cum inlerprelalione sua po- vel labore studioso se inlelligere putat, nullam ta-
sita sil. Et cavendura est ubicunque Dominus rog.i- men verse scientiaedulcedinem gustabit. Et quicun-
lus a discipulis inirinsecus sermones suos disserit, que non. Ideo desidiosus ingenium accipit ssepe, ut
ne vel aliud vel plus vel minus inlelligere velimus, de negligenlia justius punialur, qui scire contempsit
quam ab eo expositum esl. Ideo autem hane para- quod sine labore assequi potuil, et aliquando stu-
bolam per seipsum dignatur ostendere, ut se-figu- diosus tardilate inlelligentise premitur, ut eo ma-
rate loqui innotesceret, et rerum signilicaiiones " jora praemia inveniat, quo sludiosius elaborat.
etiam iu his quoecxponere noluit, quoerendas esse VERS.24. — Et cessavit, et facta est tranquillitas.
doceret. Nota qttod omnis creatura senlit Creatorem. Impe-
VERS.10.— Videntes.Doclores JUdaeorumqui cum rat, increpal, senliunt imperantem, non quod secun-
merito perversitatis suse excaecaiisunt, mendae+ter dumhaeresim quorumdam sint animanlia, sed ma-
se videntes putant. jeslati conditoris sunt sensibilia, quae apud nos snnt
VERS.12. — Quod auiem secus viam. Secus viam insensibilia.
seminantur, qui nulla fide, nullo intellectu, mtlla VERS.25.—Mirati sunt ad invicem.Non discipuli,
salterii tentante utilitalis occasione, percipere di- sed nautae et alii qui in navi erant mirantur. Unde
gnantur. Porro super petram et in spinis seminari- Matlhaeus: Porro hominesilli mirati sunl, dicentes:
lur, qui audiunt qttidem et ulilitatem verbi pro- Qualis est hic? (Matth. vm.) Quod si discipulos di-
bant et desiderium gustant, sed ne perveniant ad cimus miratos fuisse, merito el ipsi homines sunt
id quod gestiunt : vel per adversa terrendo, vel appellali.
prospcra blandiendo retardant. His tribtis gencri- Ad regionemGerusenorum.Gerasa civilas Arabias
m WALAFRIDI STBABiraai MOIS;0>HV16R§L -*»jTHEOLOGICA. ^B
juxta Jooiileai Galaad in tribu Manasse, noajbnge a A regredkur-quia noo dignatur jeurare iavitos, sedcito
stagno Tiberiadis, significat gentes quas post pas- deserit ioftmios, quibus oneri videt esse soanj pr«-
eieaem et rasurrectioirem Dominus per praedicatores sentiam. » .
-visiurvit,irode Gerasa sive Gergesi colonum ejiciens, VERS.Z9.~ Redi in domum, ete. Allegorice. Post
1«!estulaboiura a qao prius incolebatur vel advena remissionem peccatorum redeundum est in bp»am
T>repkiquat»s,qul longe erat in tempore. conscientiam,.el serviendum Evangeiio,propteralio-
VBB«.27.— In monumentis. Quid aliud sunt per- rom etiam salutera, ut deinde cum Christp requie-
fidorum corpora, nisi quacdam derunctorum sepul- scat, ne cum jam prope vult esse cum Christo, jiegli-
crS, ht qoibus non habitant Dei verbat gat mysteriutn praedicatioirisaccominodaUimfralerna;
\BRS.-28i—Jetu FUi Dei. Arius eontendit esse liberationi, unde Apostolus: Cupio dissotvi^et ette
ereaturam, quem dseraon confiletur esse Filium eutn Christo (PhiUp. i), roulto melius, manere autem
Dei. Judaei dicunt: In principe dwmoniorum ejicit in carne necessarium propter vos. .
4mmmia, quero dsemonianegant aliqutd secura com- VERS.45.—in medicos. Medici, daemones, q»i
«we habere. Tormentum est diaboli ab hominis quasi consulenles hominibus, pro Deo-se coli exi-
laisionecessare, et quantum diutius possederat, tan- gunt, quibus servierat gentilitas.
tnm difficilius dimittit. Caveat ergo aliquis laesus a ^ VERS.44. —Teligit fimbriam. Fimbriaro tangit,
^iaboto, ut ctto ejus jugum dirumpat^ quia tanto qui Incarnationis mysteria perfecte amalet credit,
facilias qnanto cilius ejus dominium evitatur. doneo ad majora capienda perveniat. Si coesidere-
VERS.2flk— Yinciebatur taienis. Catense et com- mus qHanta sit fides noslra, el intelligamus quantus
pedes, dune et graves sunt gentium leges, quibus, et sit Filius Dei, videmus quia, comparatione ejus, fim-
in eorum republica cohibebanlur peceata. His tamen briara tantumraodo tangimns, «uperiorem vestimenti
lagibus jrttplis, ad ea scelera cuplditale ducebantur, ejtts parlem nequimus atlingere,
quaovulgarem consuetudinem excedebanl. Et confestim, etc. Suscitaturus moTtuarorediit ad
VEBS,30. — Quia intraverunt dwmonia multa, etc. fidem faciendam, prius curat bemorKoidam.SicEB-
Ifuita daemoniaquse unum premunt, signant.multos sabeth sterilis paritura indfcalur ut eonceptura
.cujtusidololatriae io uno gentiura poputo. E contta vixgo credatur.
ibcitur '.•Multitudinis credentium eratcor ttnum et VERS.45. — Quis est. JMonquserit ut doceatur qu®
anijna una (Aet. Iv). Uude bene kt Babylone unitas nesciat, sed ut fides muKeris appareat.
Knguarum scissa, in Jerusalem est adunata. VERS.46. — Nam et ego novi.Non latet qtiicunque
VERS.51. — Et rogabant. Sciebant daemones per
Q tangit: Deus non indiget ocalis ut vrdeat, nec cor-
,au\entum Domuii se in
aliqnando abyssum mergen-
porafiter seritit, sed in se babet cognitionem om-
.dos: npn ipsi fuluia uraediYihanles, sed propheta- rrium. Etiam virtus otnnibus iniqui-
quaepropitiatur
rnm 4e se dicta recolentes. . . taiibus et sanat omnes infirmiiates nostras,
., V£B*.32. -r^Grexporcorum. Porcisunt hominee non ex nostris,sed ex Beo exit.
nobis,
>c<iset ralioois expertes, lHtutetttis.aetibus dedilL,
jn jnonte superbiae pasceBtes.Etnisi.quis more VERS.47.— Viflens autem mulier. Hsec muBer
fimbriam langit, fidells accessit, religio.sa
porci visertt, diabotos in eo poteslatem non accipit, verecuada
vel ad probandum l»ntum, non aulem ad perdendum cfedidit: saptens se esse sanatam cognoscit: sic
accipii. pkbs gentium quae Deo credidit, peccatum erubuit
ut desereret, fidem detulit ut crederet, devotionem
^ VERS.34. — Fttgeruni et nuntiayeruntin civkatent,
eiin siiilas. Pastpres fugerunt, qitia nec philosoplii exhibuit ut rogaret, sapicntiam indujt ut sanitatem
geitUuip, nec principes Synagogoespereutuibus pos- suam et ipsa sentlret, fiduciam sumpsit ut faterelur
alienum.
,*unt eojiferre medicinam, et licet Christianam fu- quod pra>rinjebat
giant kgem , poteijtiam tamen ejus,stupendo et mi- VERS.51. — Patrem pueUts. Paler puellae,ccetus
rando praedicaitf. n.doctorura legis, scikcet Scribse et Pharisaei, qui^i
YEBS.35.,— Esierunt autem viderg quod factum credere volueritu etiam subjecta Synagoga salva
«t,{tttyenerunt adJesum, etbwenerunt hottonem,*\c. erij.-
Signifkat multitudLnem sua venusta vita dejecta- Vfiis. 52. — Flebant autem. Flent qui Synago-
tam, honorare qnidem, sed nolle pali religionem gam aDeo» qui vita est, vident alienaro et dolent,
Chrlstianam, dtmvdieunt quod-eamimplere«on pos- aec ampliusposse vivificari putant, et illa quae
(sunl,Mirantur et Ddelem populura a pristina conver- sponsiprsesentiam qua vivere debet, amisil, quasi
satione sanatum, et sedere ad pedes Domini, id est, inter piangentes roorlua jacens^ nec hoc ipgum
sano menlis examine vestigia Salvatoris quse sequa- quidera qaare plangatur, intelligit. Nolite fiere.
tur intueri, et vestitun»studiis virtutum , quaedece- Fleant mertuos suos, qui patanl mortuos, ubi est
ptus amiserat. fldes resurrectionis uon estmors, setUpes quietis-
VERS.57. — Et rogaverunt. Conscii fragilitalis, Non est mortua, ele. Mortua est puella hominibus
praosentiaD.ominise indigqos judicant, non capienies ^qui suscitare nou possunt: non Deo, cui aniina.vi-
verbum Dei, et in firma mente pondus sapienliaeBOII vit, et caro susciiando quiescil.
susiineotes, ct idco diutius raolestus non fuil, scd VERS.55. — Deridebant, elc Moriloexclusi suntf
177 GLOSSA ORDUSARIA.— EVANG. LUC. 278
qui deritlere quam-credere malebant, indigui videre A etiam si indigent curanlur. Et nota, quia postquam
resurreclionis miraculum. perfecta esl mentio passionis Joannis, Christus refi-
VEBS.54. — Tenens manum. Tenet manum, quia cit, quia post defectum legis, evangelicus cibus in-
nisi manus Judaeorum (quse sanguine plenae) prius cipit. Denique postquam curata est mulier quse ge-
fuerint mundatae,Synagoganon surget. Puella; surge. stat figuram Ecclesise, et postquam apostoli ad prse-
Quisquu)a morte animae, a Christo manum sibi con- dieandum sunt missi, fit menlio refeclionis, quia per
fortante rcsipiscit, a sordibus vitiorura debet exsur- apostolos in Ecclesia vera refectio fit.
gere ,. et (sicut Marcus~ail) in bonis operibus ambu- VERS.lf. — Secutwsunt illum. Non jumentis, non
tare, et ccelesti pane necesse est.ul mox satietur, id vehiculis, sed proprio labore pedum, ut ardorem
est, verbi Dei el ailaris. mentis ostenderent. Sanabat. Nemo cibum Christi
VERS.56. — Qtiitms prwcepit. Sicut publica noxa accipit nisi antea sanatus fuerit, quia post remis-
pubUco.egetremedio, ita levia peccata leviori et se- sionem peccatorum tribuitur alimonia ccelestis.
crela queunt.deleri poenitentia. Unde puella in domo VERS.12. — Dies autem cmperat. Declinata die
jacens, paucis arbilris exsurgit, eisdemque ne mira- reficit, quia vel fine sseculorum propinquante, vel
culum vulgarent inlerdicitur. cum sol justiliae occubuit, a spirituali fame su-
^ mus salvati. Et nota ordinem mysterii: prius per
CAPUT IX. remissionem peccatorum vulneribus medicina tri-
VER8.1. — Convocatisautem Jesus. Concessa pri- buitur, postea alimonia mensae ccelestis expen-
mum polestate signo/um mittuntur prsedicareregnum ditur.
Dei, ut magnitudini promissorum allestctur etiam VERS. 13. — Nisi forte. Nondum intellexerant
roagnitudo factorum, et fidem verbis daret virtus apostoli fidem populi credentis non esse venalem,
ostensa, el nova facerent qui nova praedicarent. sed noverant nos potius essc redimendos per suas
VERS.3. — Nihil tuleritis. \n Marco legilur, ul ni- escas graluilas.
ifU tollerent in via nisi virgam tantum (Marc. vi). Sed VERS.14. — Quinque millia. Per quinque millia
sciendum est, quia ulruraque prseceptum est a Do- significanlur, qui in saeculari adhuc habitu per quin-
mino, ul nihil nisi virgara ferrent, et ut nec virgam que sensus corporis exterioribus quaepossident, bene
ferrent. Non ferre virgam, cst non esse sollicitum de uti noverunt. Qui quinque panibus alunlur, quis ta~
his qusenecessaria sunt huroanaesustentationi, quia les nccesse est legalibus adhuc prseceptis institui, ct
hacc debentur praedicatoribus ab his quibus praedi- legali tiroore comprimi. Nam qui mttndo integre re-
cant, quando sine scandalo possunt accipi. Nihil r nuntiant et qualuor sunt millia propter evangelicara
ferre nisi virgam, est uti illa potestate accipiendi doctrinara, et scptem panibus, id est, septiformis
necessaria qua?data est praedicatoribus. Duas luni- spiritus reftciuntur gralia.
cas. Simplex vostimcntum est quidquid esl necessa- VERS.15.—Et discumbereomnes.Secundumalium
rjuni alicui secuqdum qualjlatera loci vel lemporis. evangelistam quinque millia super fenum discum-
Duplex est, quod ullra necessilatera est. Allegorice, bunl, quia illi quibus adhuc sunt corporales sensus,
in duabus tunicis, duplicitalem prohibet. melioribus delectantur. Omnisenim earo fenum. Qua-
VERS,4. — Ibi. manele. Ne exctirselis per domos tuor miliia super terram recumbunt, plus est enim
et inviolabilis hospitii jura mutelis. Unde secundura terra premere quam super feno jacere.
Mallhacum, doinus in qua manere debeant prius VERS.16. — Dislribuit discipulis suis. Provocat
eligenda esl, ut mutandi hospilii neccssilas aufe- apostolos ad fractionem panis, ut illis non habere
ratur. teslantibus magnitudo signi nolior fiat. Insinuat
VERS.5. — Pulverem pedum vestrorum. Pulvisex- quod per eorura doctrinam, jejuna corda quotidie
cutitur in testinionium laboris sui quod ingressi sunt sunt pascenda.
in civitalem, et usque ad illOSpraedicatio pervenit. VERS.17.—Et saturati sunl. Quod manducans
Vel, excutitur, m nihil ab eis accipiant qui Eyan- r. populus saliatur, significai famem in perpetuum ab
geliura spreverunt, nec eliam necessaria vilae.. electis repellendain, quia non esurict qui acceperit
VERS.8. — Joannes surrexit. Qui Joannem, cujus , Christi cibum. Quod apostoli ministrant, fuluram
nullum signum viderant, resurrexisse dicebant, per divisionem Dominici corporis cl sanguinis pronun-
summam malitiam Jesum resurrexisse. negabant, tiat. Cophini duodecim. Cur quinque miilibus boroi-
mulla mirabilia opera. viderant, in cujus passione num plus redundat, quatuor millibus miuus ? Quia
multa miranda conligerant. quatuor millia triduo cum Christo fiicrunt, el idco .
VERS.10. — Narraverunt. Narraut appsloli Do- amplius coelestispabuli receperunt.
roino quaefeeerint, et quomodo docuerint, quomodo VERS.18.—Et faclum est. Post miraculttm cum,
Joannes dttm ipsi docerent passus sit. Unde sequi- turbse vellent eum facere regem, dimissa turba, fu-
tur: Et assumptis. Non otiosis, non in civilate Syn- git et ascendit in montem solus orare, et anteqvtara
agogse,id est, ssecnlaris dignitatis rcsidentibus, seil discipuli ascendcrcnt in naviculam, aderant cura
inter dcserta Chrislum quaeronlibus Caeleslisgralise ipso. Ipse autero solus oral Patrero. Possunt cnim
alimonia imperlittir. Quj cnim non fastidiunf, a sancli fide et amorc Domino conjungi, eteum.ho-
Christo suscipiuntur, cl spiritualilcr et corporalitcr, minibus evrellenliorera inlucri, et convcrsationcni
279 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OppjflUt^fc --TfiEOLOGICA. 280
ejus in carrie passibus humilitatis subsequi,-sed in- A promiitk aliquos de discipulis visuros dilationem
comprehensibilia paterme posilionis arcana solus Ecclesiae antequam per mortera recedant de mundo, *
penetrat, et solus quod oramium nevit, oiiat. Cuni ut in praesenti contra mundi gloriam erecti, certius
discipulis autem non reperitUr orasse, sed solus credantur in coeloregnaturi.
Obsecrat, quia Dei consillum humaha corda non ca- VERS.28.—Post hmc verkti Alii qiii sex dies tan-
ptunt, nec quisquam potest interiorum particeps tuni numerarit post sex setates saecuH sarictisi Ik-
esse cum Christo. Quem me dicunt esse turbw^!Ex- bore quiescendum
signant. Lucas qui et primnm
ploraturus fidera diseipnlorumi prius vulgi senten- quo promittitur, et ultimum quo promissio impletur
tiam inquirit, ne apostolorum fides firmala videa-
connumerat, octava intiuit resurgendum. Nant sicut
tur vulgariopinione, sed vcritatis agnitione. Merito Christus sextam sabbati qua crucera asceridit,
post
turbse nominantur quaediversas de Domino ferunt et
post septimam sabbati, qua in sepulcro quievit,
sententias, quorum sermo-el sensus instabilis est octava die resurrexit: sic nos
post sex sacculiaetales
a
0t vagus, quibus suos distinguens ait Vosautem
quibus pro Domino patimur et laboramug, et post
quem me esse dicilis.? quietis aniroarura quae interim in alia vita
VERS.19.—Joannem Baptistam. Opinio de Joanne seplimamoetava aelate resurgemus. Assumpsit Pe-
D gerilur,
ideo forte erat, quia in utero malris positus, Domini trum. Tres tantum
dicit, qiiia mulli vocati, pauci
prsesentiam sentiebat. De Elia, quia, raptus est in electi (Matth. xx), et qni fidem Trinitatis inviola-
cceluni, et venlurus creditur. De Jeremia, quia in tam servant, seterna nierentiir visiorie raetari. Scit
matris utero sanclificatus est. meritorum cognitor perfectiores fnisse caeteris tres

VERS.20. Vos autetn^xA tractat debet audien-
apostolos. Signantillos qui babent fiderri, spem, cha-
tium considerare personas, ne prius irrideatur quam ritatem. Vel
per Petrum, praepositi sive conjugati,
audiatur. Christum Dei. Complexus est omnia, qui per Jacobum
pcenitenles vel actuales, per Joannem,
et naturam et nomen expressit. In nomine eniiu
virgines vel theorici.
Christi et divinitatis et incamationis est expressio
et' fides passibnis. Hsereticus elsi nomen Christi VEBS.29. — Et factus est. Transfiguratus nou
substantiam verse carnis amisjt, sed gloriam, vel
non negat Christum tamen negat, qui non omnia
Suae vet noslrae resurrectidnis ostendit, qtti qualis
quseChrisli sunt confiletur.
tunc apostolis, talis post Judicium cunctis apparebit
VERS.Sl.—Prmcepit ne, etc Jubettacere disei-
electis. Nam in ipso judicio et bonis et roatis in
pulos ut fallat principem mundi, et ut declinet ja- forma servi
ctantiam, doceat humilitatem. Simul ne adhuc rudes C runt. Et veslitus apparebit ut vide*antin quem pupuge-
et imperfecti discipuli majoris praedicationis mole ejus. Vestes Domini saActi Surit
qui. Christum induerunt. Quaevestis Dominoiii ter-
opprimerentur. ris consistente despicabilis, et aliorum-similis visa
VERS.23.—Dicebat autern. Quae ad fidem Do-
sed Domino montem ascendente fulget, quia
mlnicse nativitatis vel passionis pertinent, solis est,
nondum apparuit quid erimus, sed tandem similes ei
seorsnm discipulis aperuit, sed hsecad omnes. Abne-
a ad eum erimus, quando videbimuseum sicuti est. Vel vesti-
get semetipsum. Nisi quis seipsodeficiat, menta verbi sermones sunt Scripturarum, et qtiae-
qui super se est non appropinqnat : el novitatem ad
dara indumenta divini intellectus. Quia sicut illis
quarn vocatur, non apprehendit, nisi maciet velasta-
in altera specie apparuit ipse el vestisejus
tem, in qua natus ftiit; etcum cessat a vitiis exqui- apostolis ita et oculis menlis tuae jam divinarum
rat etiam virtutes, unde subjungitur : refulsit,
sensus albescit lectionem.
VERS.24. — Nam qui. (GREG.)Sicut persecutionis
VERS.30.—Ecce duo viri. Notandum est, non
tempore ponenda est anima, ita in- pace frangenda
sunt desideria lerrena, ut quanlo videtur homo corpora vel animas Etiaevel Moysi apparnisse, sed
securior, tanlo sit ad siti custodiam sollicitior. ex aliqua subjecta creatura illa corpora formata
VERS.26.—Bunc filius homini^. Non sufflcit ad fuisse : potest etiam credi angelico ministerio illud
fidei vox defendil a factum esse, ut angeli eorum persnnas assumerent.
probationem professionis, quam
verecundia professio generalitatis. Mortuus et vivus apparent, ut significent Christum
VERS.27. —Aliqui hic stantes. Qui stat cum Chri- morilurum et post victurutn, et ul vivamus Chri-
sto non gustat mortem, quia nec tenuem mortis sto.et moriamur mundo. E'iam ppostolis dat signum
seternaesensum habebit, qui Christi consortia me- de ccelo, ut fides eorum augeatur. Sed scribis ten-
ul indurarenlur. Etanl anlem
ruerit, cui nec in morle interrumpilur ordo vivendi. tantibus dare noluit,
Donec videant regnum. Quia arduum erat animam Moyses, et Elias visi. Per Moysen, infernales; per
terrestres ad judi-
periculis, corpus morti offerre, sustentat infirmita- Eliam, ceejestes; per apostclos,
tem humanse mentis remuneratione praesentium, ne cium venturi significantur.
frangatur desperatione vel taedio.Visa enim seterna VERS.31. — Dicebant excessum. Moyses, id est
gloria, etsi transitu et ad breve momentum, fortio- legislator, et Elias prophetaruin eximius apparent
res tamen conlra mundi adversa redduntur. Pro- cum verbo, ut ostendanl ipsum esse qui locutus est
mittit itaque futuram gloriam in transitu videndam in lege et propbetis, et quem lex et prophet» pro-
iu terra, ut certius in ccelo speretur r-etema. Vel miserunt. Qui non in iufimis, sed in monle visi sunt,
281 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. LUC. 282
quia soli mente excelsi majestaiem Scripturae, quse'ini A Htis turba. In monte oral, docet, majestatem suam
Domino impleta cst, perspiciunt. dcnionstrat, Palris vocera apostolis aperit, desccn-
VERS.52. — Gravati erant somno. Somno gravan- dens a turba excipitur, miserorum fletu pulsatur,
tur, quia splendore incomprehensibilis deitatis p.re- infidelitatis peccala exprobrat, malos spiritus expellil.
- mitur sensus humani corporis. Vel somno gravantur,, VERS.59.—Et eccespiritus apprehendil. Matthaeus
ut resurreclionis gloriam post corporis quielem vi- lunaticum, Marcus surduin ct mutum describit. Si-
derent, et sattcti eo verius majeslatem Dominivide- gnificat aulem illos qui ut luna mutantur, nunquam
bunt, quo carnis suaein qua mortera vicerant im-- in eodem statu manentes, sed per diversa vitia cre-
mortalitate gaudebunt. Tttne Moysen et Eliam spe- scunt et decrescunt, qui nec fidem eonfitentur, nec
culabuntur in gloria, quia melius intelligent quo- ipsius fidei audire volunt sermonem.
inodo unum iota aut unus apex non prmleribit a lege; VERS.42. — Et cum accederet. Dura puer ad Do-
(Matth. v), et quomodo Dominus legem et propheta»> minum accedit, eliditur, quia conversi ad Dominum
non solverit, sed adimpleverit. plerumque a dsemoniogravius pulsantur, itt vel ad
VERS.33.— Bonuni est nos hic esse. Qui ad mon- vitia reducantur, vel de sua expulsione diaboltts se
tana conscenderat non vult ad terrena descendere, vindicet. Sicut in principio nascentis Ecclesioemulta
sed seraper in sublinti perseverare, et est Petrus in ™et gravia opposuit certamina illis quos stio regno sub-
persona ingredientium regnttm Dei. Bonum est nos trahi videbat.
hic esse. Bo:,um est in regno Dei esse. Quasi dicaf: VERS.45.— Et increpavit. Non puer vim patiens,
Nos soli hac luce fruemur, non Judoei invidi. Tria, sed diabolus vim inferens increpalur, quia qtti pec-
tabernacula. Id est, verba, cogitationes, opera. cantem vult sanare, vilium debet arguere et depel-
Unum Moysi. Quoinodo noscnnt quos antea non vi- lere, sed hominem amando refovere donec saualum
derunt? Per majestalem sitper eos venienlem, sicut spirilualibus reddat patribus Ecclesiae.
in fultira resttrrectione unusquisque alterum co- VERS.44.— Ponite vos. Vos qtti meo discipulatui
gnoscet, et desiderata in allero alter per charitatcm adhaeretis, quibus arcana mca inanifestius aperui,
intelliget. pretiosi sanguinis quo mundtts redimendus est, even-
VERS.34. — Facta est nubes, et obumbravit eos. lum mente recondite, duni cacteri miranlur tanla
Etsi Petrns ex infinnitate ignorat, placet tamen ob- facta divinae altiludinis. Futurum est ut trudatur.
sequii devoiio. Unde et nubes obumbrat, divini Inter magnalia potenliae divinoe saepius replicat ab-
Spiritus est ista obttmbratio quae non caligat affecti- jecta passionis humanae, ne subilo vcniens tcrreat,
bus hominum, sed revelat occulta, cujus perfectus sed levius feratur prxcogilala.
ostendittir audita voce dicentis: Hic est Filius meus. VERS.45.— At illi ignorabant. Haecignorantia non
Quia materiale quaesivit tabernaculttm, nubis acce- tam de tardilale, quam de amore nascitur, quia
pit obumbraculttm, ut discat in rcsurrectione, non adhuc carnales, et mysterii crucis ignari, quem
regimine domorum, sed Spiritus sancti gloria san- Deum cognoverunt, moriturum credere nequeunt,
ctos esse protegendos. Et timuerunt. Timent, quia sed sicut per figuras loquentem audire solebant, sic
Itumana fragililas conspecltim majoris gloriaeferre etiam quod de sua tradilione loquebatur, figuraliter
non sustinet," et quanto qujs ampliora quaesierit, aliud signiftcare putabant. ,
tanto magis ad inferiora. collabilur, si mensuram VERS.46. — Intravit autem cogitatio. Quia videraitt
suam Lgitoraverit. Petrum et Jacobum et Joannem in motitem seorsum
VEBS.36. — Et vox. Vox Palris Petrum sublalo duttos. secretumque aliquod eis esse traditum. Sed
terrore docet veritaterii. Et nota quod, sicttt Dorain< et Peiro suoenus claves regni ccelorum esse pro-
baptizato, sic et transfigurato myslerium Trinitatis missas, Ecclesiamque super eum esse sedificandam
declaralur, quia gloriam quam in baptismale confi- rali sunt; vel, istos tres coeteris,vel, omnibus apo-
temur, in resurrectione videbimus. Spiritus in co- stolis Petrum esse praelalum: vel quia in tribuli
lumba, hic in nube Iucida, quia qui minc simpllci . solutione Pelnim ipsi Domino parificatum viderant,
•corde fidem servat, tunc aperla luce visionis con- ipsum caeleris praefereiidum arhitrabanlitr. Sed
templabitur quod credidit, ipsaque qua illustrabitur sciendum est istam quaestionem et ante tributum et
gratia, protegetur. Inventus est Jesus solus. Non post iributura solutuin esse faclam.
Elias, non Moyses, sed quera solum videtis, huic VERS.48. — Quicunque susceperil puerum. Vel
figendura est tabernaculum in corde. Recedunt ergo simpliciter : pauperes Christi ab his qui volunt esse
illi ubi Dominus ccepit desiguari, ne a.d servos vox niajores, pro ejus docet esse honore suscipiendos.
Patris raissa ptitetur. Vel parvulos malitia docet esse, ut piieriiis innocen-
VERS.37. — Factum est autem in sequenti die, tiae simplicitatem conservent, ut formam virlutis
descendenlibusillis de monte. Pro qualilate merilo- quam nalura duce puer observat, ipsi pro nomine
rum, quolidie Dominus aliis ascendit, dum perfectos, Chrisli sequanlur ex industria. Me recipit. Qui imi-
quorum conversatioin ccelisesl, sublimius exlollendo talorem Christi recipit, Christura recipit, et qui
glorificat, et de aeternis instruit et docet quaea lurba imaginem Dei recipit, Deum recipit.
non audiri valeant. Aliis descendit, dum terrenps et VERS.49. — Joannes dixit. Joannes diligens Deiim
incipicntes confortat et docct et castigat. Occurrit el a Dominodilectus, excludcndum pulat a bcnelkio
283 WALAFRIDI STRABI FULD. MQN. OPP. PA^S L — THEOLOGICA. 284
qtti non utalur>obseqiiio, ideo docelur neminera a A flet illis qui nulla ulilitate ssepeyisitat domos suorum
bono qupd ex parte habet, esse arcendum, sed ad quas dereliquerunt.
hoc potius quod nondum habet esse provbcandum. CAPUT X.
Tales etiam ob aliorum salutem admittendi censen-
tur. Igitur in hsereticis vel in malis catholicis , non yEBS. 1. — Post hwc autem, etc. (BED.) Sicut in
sacramenla commitnia in quibus nobiscum sunt, et apostolisest,forma episcoporum,etc, usque arf sicut
adversum nos non sunt, sed divisionem pari verila- sol triduanum suae lucis ambilum per septuaginla
tique contrariam, qua adversum nos sunt, et Domi- duas horas efficere sotet.
mim non sequuntur nobiscum, detestari et prohibere .Misit illos binos. Per hoc quod binos mktit, in-
debemus. , . nuitur quod nemo praedicationisofficiumdebet susct-
VEBS.50. — Nolite prqhibere. Qui enim. Non re- pere, qui erga aliuro charitalem non habet. Vel btni
prehenditur Joannes quia amore faciebat, sed doce- mittuntar, secundum quod hina animalia missa sunt
tur ut noverit infirraorum esse firmorumque distan- in arcam, id est mascuius et Cemina,immunda prius
tiam, quia Dominus, etsi remuneral forliores, non in carnati generatione, sed mundata Ecclesiaesacra-
excludit inGrmos. mento per spirilualem gratiam in discipulorum prao-
VEBS.54. — Domine, vis. (BED.) Apostoli adhuc B dicatione.
rudes et modum vindicandi ignoraules, etc, usque VERS.2. — Messisquidem multa, operarii aulem.
ad talis potestas sanctis viris a Deo collata est. pauci. Messis, turba credentium, operarii apostoli et
Dicimus ut ignis descendat de ctelo. Ad sermonem sequaces eorum. Et licet messis verbo Dei sit sata,
istorum ignis de ccelo descenderet, quia sunt filii tamen culturse taborem et sollicilum rounusoperarii
tonitrui. El consumal illos? Et conversus increpavk requirit, ne aves cceli sparsa semina dissipent.
illos et dixit. In sirailitudine Elise, qui et propria VERS.3. — Sicut agnos inler lupos. Sicut lupus
raanu el igne divinitus impelrato, presbyteros Baal ovibus, sic haereticus insidiatur fidelibus. Et sicut
morte affecit. Et in hoc quod apostoli potestatem talis lupus ovile circumit nocte, non audens intrare, canis
prophetae sibi praesumunt, ostenditur in ipsis fuisse somnum pastoris absentiam vel dcsidiara explorans,.
meritum propbelarum. sic bsereticos nocte suae interpretalionis fidetes de-
(AMBR.)Non peccant apostoli, qui Iegem sequun- oipere conatur Ecclesiam non ihlrans, paslores Ec-
lur, elc, usque ad vindictara non quserit qui non clesiaevel vitare, vel necare, vel in exsilium miltere
tiinet. contendit. Lupus natura corporis rigidus, se infle-
VEBS.55. — Nescitis cujus spirilus eslis. Cujus ctere facile non potest, sic haerelicus inlenfionetn
spiritu signali estis, cujus acta imitamini, nunc pie *• duri cordis non solet ab errore revocare.
consulentes, sed in fuluro juste judicantes. VERS.4. — Nolite ergo portare sacculum neque
. VERS.56, — Filius hominis nqn venit animas per- peram. Tanta prsedicatori debet esse fiduciain Dco,
dere, sed salvare, etc Perfecta virtus non habet stu- ut prsesentis vitae sumptus etsi non praevideat, tanicn
dium ultionis, nec ulla est iracundia, ubi est chaiin sibi non defecturos certissime sciat, ne dum occu-
latis plenitudo. patur mens ad temporalia, minus praedicet aeterna.
(BED.)Non semper io eos qui peccant est vindi- Neminem per viam salutaverilis. Festinare iubet conr
candum, etc, usque ad a quibus hoc loco ignis tendere, nealicujus obvii confabulatione reftectantur
arcetur. ab injuncto itinere. Nec simpliciter ait: Neminem
VEBS.57. — Dixit quidam. (ID.) Iste signorum salulaveritis cum sit usus IiBmanilatis alios salntare,
magnitudine motus vult sequi, etc, usque ad et finxit sed addiuit, tn via, quia non salutalioiiis sedulitas
obsequium discipuli, qitae ficdo per vulpem figu- aufertur, sed obstaculum impediendoedcvotionis abo-
ratur. letur, ut quando divina mandantur, paulisper sequc-
VERS.58.—Vubpesfoveas habenl. (ID.)Vulpes ani* strentur humana.
mal fallax, insidiis inlentum, rapinas fraudis exer- _ Vtfs. 7. — /n eadem antem domo. Si pax veslra
cens, etiam inter ipsa hominura hospitia habitans in recipltur, dignum est ut in ea manealis, carnalia
foveis: ita hsereticus domum fidei non habens alios stipendia ab eis accipientes, quibus coelestia offerlis.
in suam fraudem trahit et a fide seducil. Ecce qui saccum et peram probibuit, sumplus cx'
VEBS.59. — Ait autem ad alterutu. Attende Do- praedicatione concedit, sic tamen ut oblato cibo et:
minum non culpas aspernalum, sed fraudes, quia polu sint contenti. Manete. Non est de domo in do-
qui repudiavit fraudulentum, elegil innocentem, mum vaga facilitate demigrandttm, ut in hospitali
sed eum cujus patrem sciebat mortuuaa, illutn pa- aroore servetur constanlia, ne coalila amicitiae ne-
trem de quo dicitur : Obtivisceredomum palris tui cessitudo facile resolvalur. Dignus est enim. Nola
(Psal. XLIV),elc. quod uni operi praedicatorum duse mercedes dclien-
VERS.60.— Sine ul mortui. (BED.)Myslice. Non tur : una in via, quaenos in labore sustentat; alia in
revocalur ab oflicip patris filius, etc, usque ad dia- patria, quse nos in resurrectione remunerat.
boli perfidias in se scpelire non debet. VERS.8. — El in quamcunque civilalem. Destripto
VEBS.61.— Renuntiare his. Si discipulus Deurii diverso domus bospilio, quid eliam in civitatibus
sccuturits argiulur, quod renuntiarc doniui velit, rjnJii agerc debcanl docct, piis scilicel, in omnibus
285 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. LUC. 286
communicare, ab impiorum per omnia societate A matione: ut unde illi ceciderunt sublevali, isti ascen-
secerni. dant bumiliali. Gaudeteautem. Si quis cceleslia sive
VERS.11. — Etiam pulverem. Pulverein excutcre, terrestria opera gesserit, per hsec quasi litteris ador-
jubet: vel ad conteslationem terreni laboris, quem natus apud Dei memoriam seternaliter est aflixus.
pro illis inaniter susceperunt; vel ut ostendant us- YERS.21. — In ipsa hora. Cum de subjecttoiie
que adeo se ab ipsis nihil terrenum quserere, ut immundorum spiriluuro, de nominibus scriptis in
etiam pulvere de lcrra eorum non sibi patiantur coelo loquerelur, ostendit per quid haec tanla cel-
adhaerere. situdo dala sit horainibus, scilicet per humililatem
VEBS.12. — Quia Sodomis in die ilia. Sodomitae, fidei Christianse. Confiteor tibi, Domine. Gratias
etsi in viliis exardebant, et inhospilales erant, ta- ago, quia apostolis adventus mei aperuisti saera-
men apud ilios nulli hospites tales quales apud Ju- menla , quse ignorant scribsB et Pharisaci, qui
dseosprophetae, quales apostoli reperti sunt. Lolh sibi sapientes videntur. Revelasti ea. Non ait, in-
inter eos etsi justus, non tamen aliquid docuit, sipienlibus et hebetibus, sed parvulis, id est hu-
nulla signa fecit. El ideo eui mullum donatum est, milibus , ut probet se lumorem daranasse , non
muttum ab eo quwritur, e{potentes potenter lormenta acumen. Quia sic. Non rationem reddit cur hos
patientur (Sap. vi). B elegit, illos reprobaverit, sed sic Deo placilum
VEBS.13. — Vwtibi, Corozaim, Corozaim, Beth- dicit. In quo accipimus exemplum humilitatis, ne
saida, Capharnaum, el Tyberias civitates sunl Gali- temere disculiamus de supernis consiliis.
teae, in lillore laci Genesarelh. Has plangit Domi- Omnia mihi, etc Comraendata humiliiale, per
nus, quia post tanla miracula et virtutes non pceni- quam ad fidem venilur, pulchre de ipsa fidc loeus
tuerunt: et sunt pejores gentilibus, naturale solum- connectitur , cum omnia sibi lradila dicit, non
modo jus dissipantibus, quia post descriptae legis elementa quae ipse creavit, sed illos parvulos ,
contemplum, Fitium quoque Dei conculcare, gra- quibus Paler sacramenla Filii rcvelavit. Cum au-
tiamque ingrali spernere non timuerunt. Et cinere dis omnia, agnoscis omnipotentem, non decolo-
sedenles. Impleta videmus verba Salvatoris, quia rem, non degenerem Patris. Cum audis tradita,
cum illaecivilates prsedietse, Domino praesente cre- confiteris Filium cui per naturara unius sub-
dere noluerunt, Tyrus et Sidon olim fuerunt amicae slantioe omnia jure sunt propria, non dono col-
David et Saloraoni, et postea evangelizantibus Chri- lata per gratiara.
sti discipulis, devote fidem susceperuni. Quare att- VEBS.24. — Quod multi prophelm. Prophetoe et
lem sit prsedicatum non credituris, et non praedica- jusli a Ionge Domini gloriam viderunt per speculum
tum crediluris, novit ille qui omnia novit. ^ et in aenigmate; sed apostoli prsesentem Dominum
VERS.16. — Qui vos audit me audit. In au- habenles, et ab ipso qusevolebant interroganles, non
diendo vel spernendo Evangelii praedicatorem , per angclos vel varias visionum species docehaotur.
quisque sciat se non viles personas, sed ipsum VERS.25. — Legisperilus surrexit. Legis doclor
Salvatorem spernere vel audire , quia in disci- qui sine fide in lege jacebat, surgit ut slel.: stat
pulo magister auditur, et in FiliO Pater hono- dura magislrum vocal, sed et stando tental Deum
ratur. tacendo quod eral.
VERS.17. —Damine, eliam. Bene confitentur de- , VEBS.27.—Ilte respondensdixil. Dixit quod lege-
ferentes honorem nomini Christi : sed quia infirma rat, sed non implevit quod scriplum erat, quia in
adhuc fide, gaudent in virtutibus, et de signorum praesenlia habebat Dominum quem diligere debebat,
operatione efferuutur, exemplo terrentur, et ad hu- sed hunc magistrum, non Deum, vocat.
mililatem revocantur. Quia si diabolus propter su- VEBS.29. — llle autemtvolens. Legisperilus ul sa-
perbiam de coeloest praecipitatus, mullo roagis isti pienter respondisse dicatur , priroum se legis falelur
de lerra etliti, si superbiemnt, humiliabunlur. ignorare mandatum, quia humiliari recusans, et
VERS.19. — Supra serpentes et scorpiones,Serpen- _ seipsum justiftcare volens, arcana non potest videre
tes sunt mali homines vel dsemones qui inchoandis quse revelanlur parvulis Chrisli; cui Christus ita re-
virlrilibus venena pravsepersuasionis objiciunt. Scor- sponsum temperat, ut et omnis qui misericordiara
piones, qui consummandas virtutes ad finem viltare facit proximus inlelligatur, et specialiter ipse Dei
contendunt. Filius qui nobis per humanilateni proximus factus
VERS.20. — Notite gaudere , quia spiritus vo- est designetur. Quis esl meus. Nemo proximior ho-
bis, etc Malos spiritus ejicere et alias virtutes mini quam Deus, qui inlrinsecus et extrinsecus no-
facere, aliquando non est merilum illius qui illa vit, et omnia curare potest, sed omnis incredulus
operatur, sed invocalio nominis Christi hoc agit vel tenlalor nec Deum nec hominem proximura
ad condemnalionem eorum qui invocanl , vel ad habet.
utilitatem eorum qui vident et audiunt: ubi Ecet Homo quidam, etc (AUG.)Homo iste Adam in-
homines despiciant signa facienles, Deum lamen telligitur in genere humano, etc, as^fHead proximiar
honorant, ad cujus invocationem miracula fiunt. fttit quam sacerdos vel Levita ejasdem gentis.
Prohibet gaudere de humilhuione diaboli, qui pro- VERS.31. — Accidit autem , etc Sacerdos Dei
pter supcrbiam cecidit, sed gaudeant de sua subli- Icgem annuntiat: descendit quidem lex per Moysen
287 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP: PARS I. — THEOLOGICA. 288
in mundiim, et nullam sanitatem conlulit bujusmodi. A /i (quseduas vitas significant) inducil Dominumorasse,
Descendit Levita, qui lypum oslendit prophetarum, et discipulos ad orandum informasse,quiaetoratio
sedet hic nullum sanat, quja lex peccata arguit, sed quam docuit utriusque vitse in se continet myste-
pcrtransil, quia indulgentiam non largitor. rium, et ipsarum perfeclio vitarum nnn nostris vi-
VERS. 33. — Misericordia motus. Hoc de sacer- ribus, sed precibus est obtinenda. Ut cessavit. Ideo
dote et Levka non est diclum, quia lex non habet saepeSalvator orans induciliir, ut discipulos ad ora-
misericordiam, sed judicium et vindiclam. tionis studiuro inducat. Unde finita oratione, a disci-
VERS..34. — Duxit in slabulum. Non domum, sed pulis sciscilalur, ut doceat qualiter debeant orare.
stabulum vocat, quo nomine miserias,; et fetores hu- VERS.5.— Quis veslrumhabet amicum. Postquam
jusvitse signat, nehomoinhocexsilio laqqtiaminpa- formam orationis rogantibus proposuil, instantiam
trra gaudeat. eliam et frequentiam orandi illis injungit, ut non
VERS. 37. — 0«« fecit. Cognalio-non facit proxi- solum diebus, sed cliam noclibus oratio deferatur,
mum, sed misericordia, qUaemisericordia est secun- qui enim media nocte pahes ab amico pelit, et in
dum naituram. Nihil enim tam secundum naturara pelemli intenlione persistit, non fraudalur orans.
qtiam natitrae juvare consortera. VERS.7; — Nqli milti. Non aufert spera impe-
VERS.58. — Faclum est, dum, elc Habito ser- B I trandi, sed vehementius accendit desiderium orandi,
mone-de dilectione Dei et-proximi, supponitur exem- ostensa difficullaie.consequendi.Jam ostium. Ostium
plum utriusque dilectionis, non lara in solo veriio, quod Paulus sibi.aperiri petit ad loquendum myste-
quam in operis exhibilione. Per istas enitu duas so- riuni Clirisli, et quod .Joaimes sibi aperlura. vidit,
rores, dtise significantur vjtoe spiriluales. Per Mar- intelligenlia est divini sermonis, quod cst ciausuni.
tliam, operibus actuosa devotio, qtia proximoin cha- tempore fa-misverbi Dei, cum inlelHgentia non da-,
ritale sociamur. Per Mariam religiosa menlis inten- tur. El pucri, id est, illi qui evangelicatn sapienlianii
lioiit Dei verbo, qua in Dei ainore suspiramus. Activa lanquam panera erogantes perorbetn terrarura prae-
panetn vel corporalem esurienli, vel doclrinac igno- dicaveruut, jara cum Domioosunt in seterna quiete,
ranti tribuit, erranlem corrigit, superbum ad hunii- et tatnen oraudo eflicitur, ut orans accipiat intelle-
lilatem revocat, quflBsingulis expediant dispensat : ctutn ab ipso Doniino, eliarosi homo desit per quem
conlemplaliva , cliaritalem Dci et proximi reliuet, sapienlia proedicetur, Non possum surgere. (AMBR.)
sed ab exlcriori aclione quiescit, soU condiloris de- Nemp timel ne excitet dorroientem, quem scil sem-
siderio inhseret, et calcalis omnibus curis ad viden- per. orare vigjlantem.
dtim faeiem Crealoiis inardescit,- cl desiderat mi- VERS,8.—rPropter imprabilatem tamen ejus, elc
scori supernis civibus, de oelerna in conspectu Do- C ( Mtiltoesuniinsidiae, et gravis corporis somnus, quia
niirii incorruptione gaudenlibus. In domum suanu. s't dorroire mens ioeipU,vigorem suaevirtutisamiltit.
lntrante Jesu in domum; vita iniqua, etsi aliquando Excita ergo spmnum iiium, ul pulses Christi ostium,
fnerat, aufugit, remanenl duae vilaeinnocentes, labo- ulcum intrayeris aperiantnc libi thesauri abseonditi»
riosa et otiosa, inter eas rrieditisest ipse fonsvitac. el tenebrosj in Christo lesu.
VERS.39. — Sedens secus. Quanto huitiilius sedet, VERS.9. — Petite el. dabitur vobis. Si amicus
tanto amplius cadit. Aqua confluit ad convallem de homo surgit, et dat non amicilia, sed taediocompul-
tumoribus coltis. Maria sedel, quia conlemplativa sus, quanto magis dal Deus qui sine laedlolargissime
pacatis vitiorum tumultibus, optata jam in Christo donat quod petitur. Ne ergo auiraus ab erroris vani?
mentis quiete fruitur. Marlha stat, quia acliva labo- tale conversus spiriluali inopia diulius labeseat» pe-
riosa desudat in certamine. taraus epulas verbi, quaeramus.aroicum qui det, pul-
VERS. 40. —. Martha autem. Intenta erat Maria seraus oslium ubi servanlur abscondila. Magnam
quomodo pasceretur a Domino, intenta erat Martha: enira spem tribuit, qui proinilteiido non decipit.
quomodo pasceret Dominum : hsec convivium parat Omnissnim qui petitaccipit. Opus est perseveraulia,
DominO,in convivio Domini illa jam jucundatur. ut consequamur. Quod si pelenli dalur, et quserens
VER».41. —rEt respondens.Maria non respondet, "' invenit, et. pulsanti aperilutv cui ergo non datur,, et
sed caitsam suam tanquam otiosa commillit judici. qiii non invenil, ei cui noa aperitur, apparet quod
Si enim pararet respondendi sermonem reinitteret non bene qusesierit, petierit. el pulsaverit.
audiendi inteBtionem. Martha, Ma-rtha. Repelitio . VERS.10.— Quarite el invenielis. —. Ptope est
indicium est dilectionis, vel forte monendaeintentio- Dominus omnibus invocantibuseum in verilate^et vo-
nis, iit atidirel attentius. ' luntatem timenlmm se faciet (Psal. xuv). Alios quL
VERS.42. — Porro unttm est. Praeponitur unam non ita petunt redaiguit Jacobus dicens : Petitis et
multis. Non enim a mullisunum, sed mulia abuno, non accipilis, eo. quod male petalis (Jac. iv), qttia
et tamen mulla sunl necessaria tendentibusad unum. perseveratis in peccatis.
Maria optimam.Non reprehenditur pars Marthae.quia VERS.11. — Quh.aulemex vobis palrem petitpa-
et ipsa bona, sed laudatur pars Marise, quse quare nem, nunquid lapidem, etc (BED.)Myslice. Panis
sit optima, subinfertur. signat cbarilalem propter majorem appelitum elne-
CAPUT XI. cessariura iismn, etc, w\ue ad in ea quse antesunt
VERS.I. -Et faciumest. Post hisloriam sororum &eexteudat.
289 GLOSSA ORDINARIA. — EVANG. LUC. 290
VERS. 15. — Quanto magis. Aperta comparalio. A nulla malilia arliftciosa fuit, sedebunt super sedes
Si enim homo peccator adhuc fragili carne gravalus, duodecimjudicantes duodecimtribuslsrael. Vel, filii,
petentibus filiis lemporalia dare non abnegal, mullo id est, cxorcistoeillius genlis, qui invocato nomine
magis Pater ccelestisliliis suo limore ct ainore prae- Domini dsemones expellebant. Quasi dicat : Si ex-
dilis, non deftcicnlia bona largitur in ccelis. pulsio daemonumin illjs, non diabolo sed Deo depu-
VEBS.14. — Et erat ejiciens. Post praedicalionis tatur, cur idem optts in me uon habeat eamdem cau-
verba quaehumilibus proposuil eliam miracula ope- sam? Ideo ipsijudices vestrierunt. Non potestate, sed
ratur, ut qui praedicanlinon credunt, visis miracu- comparalione, dum illi expulsionera, non diabolo sed
lis credant. Matlhaeushunc daemoniacumetiara cse- Dco assignant. Si autem. Quasi dical: Regnuro di-
cum fuisse dicit. In quo tria miracula a Domino visum stare non potcst, sed regnum Satanse est di-
fiunt: videt, loquitur, a daemoneliberatur. Quod au- visum, ut vosdicilis, quod Satanas Satan expellal,
tem lunc in uno carnaliler faclum est, quotidie fit in ergo, etc
conversione gentium, ut primum expulso doemone, VERS.20.—Porro, si in digito.Filius dicitur manus
et orani spurcitia idololatrise, iidei- lumen videant, vel brachium Patiis : Spiritus sanctus dicitur digitus
deinde tacenlia prius ora ad laudem Dei laxareiitur. propter differentiam variorura donorum, quae per
VERS.15. —In Beelzebub. Ninus rex, condilor B Spirilum sanctum hominibus dantur, sicut digili
Ninive, Belo palri suo statuain consecravit, eique inter se discreli sunt : nec nocet inoequalitas mem-
divinos honores insliluit, cujus simulacri siiniUlu- brorum. Licct enim brachium majus sit digilo, ta-
dinem suscipientcs Chaldoei Bel vocabant. Paloestini men brachium cttm digito unum cst corpus. Hoc di-
suscipienles, Baal dicebant, Moabitae Beclphegor. gito scripta est lcx in tabulis. Hunc digitum magi
Judaciautem unius Dei ctiltores propler derisionem confessi sunt in ,/Egyto. Profecto pervenil, etc, re-
genlilium Beelzebub appellabant. Baal enim vir di- gnum. Id est, judiciaria poleslas Dei: qua bonos a
citor, Zebub musca, imie Beelzebub, id est, vir mtts- malis secernet in die jttdicu. Vel, Regnum, id est,
carum, sive habens muscas, propler sordes cruoris, superna beatitudo. Quasi dicat : Si in Spiritu Dei
qui in templo ejus immolabatur. Asserebant etiam ejicio daemonia, sine dubio scialis aditum regni cce-
Judaeiin hoc simulucro principem dsemoniorum ba- lestis palefaeluiii credenlibiis.
bitare, per cujus poteslatem dicekant Jesum daemo-' VERS.2I.—CMI« fortis (itrmm. Qnasi dicat : Si ego
uia pellere. in Beelzebub, sicut dititis, ejicerem dsemonia,tunc in
VERS.18. — Ipse autem ut vidil cogitationeseo- aliquo operibus diaboli coiiscnlirem, sed nullo modo
rum. Hoc sibi propiium Domiuus rcservavit, ut co- cum illo consentio, sed potius illtim superare et eji-
gitationes intueatur et judicet. Proprium est Judaeo- *•*cere a raeis fidelibus festino.Cum diabolus, forlis. Ad
rum quaereie signa, unde Paultis : Judai signa pe- nocendura, armalus, niultis spirilualibus nequitiis :
tunl,gentes sapienliam(I Cor. i). Ipse aulem ut vidit. custodit, in sua servitute, atrium suum, id est mun-
Non ad verba,sed ad cogitata respondet: in quo dat dum, qui in maligno positus est, in quo usque ad
certum polentioesuae signum qua secreta cordium adventum Filii Dei diabolus sine contradictione
rimatur. Juxta lilteram palel, quod omne regnuni principabaiur, el male pacato utebalur imperio in
solidum, et firmum si per partes diviiiitur, in solitu- cordibus infidelium.
dinem redigilur, vacualum ab hablaloribus, el do- VERS.22. — Si autem fortior. Fortiorem se vocat,
mus supra domum cadet cum habitaloribus unitis qui non concordi pace el operatione, sicut calumnia-
domtts ab allerius donius fautilia vel opprimunlur bantur, sed fortiori polentia ipsum stravit, mundura-
vel puniunlur. Quo autem hoec spiritnaliter lendan.t, queab ipsius dominaiioneliberavit.Arma diaboliquae
exponit cum adjungit : Si aulem et Salanas in se- absttilit, calidissimaesunt versutiae spiritualis nequi-
ipsum divisus est. Si ego, ul vos dicilis, in principe tioe. Spolia, sunt animcc ab eo deceptae, quaevictor
dsemonioruraejicio daemonia, ergo regnum diaboli. Christus distrihuil, quod est insigniuni triumphantis,
esl divisum contra se, et ita potestas malitioe ejus n quia captivam ducens caplivilatem,dedit donahomini-
stare non potest. Si aulem daemon daemonem non bus, quosdam quidem apostalos, alios evangelistas
potesl expellere, falso dicilis me in principe dsemo- (Ephes. IV),etc.
niorum daemoniaejicere. Si vero potestsicut dicitis, VERS.23. — Qui non est, etc. Et vere opera mea
prospicile vobis, ul de regno ejus quod divisura est non conveniunt cum operibus Salanse, quia ego ipse
exeatis, ne in ruina ejus pariler involvamini. in nullo convenio cum illo, sed omnino conlrarii su-
In quo autem Dominus ejiciat doemones,nedaemonio- mus, quia ego humilis, benignus, animas volenssal-
rum principem exisliment, altendant quod sequitur. vare ; ille superbus, invidus cupit perdere. Ego prse-
VERS.19. — Si autem ego in Beelzebubejicio dw- dicatione mea virtutes congrego; ille spargit el se-
monia, filii. Filios Judaeocum apostolos vocat, qui parat ab unitate Ecclesiae. Et qui non colligit. Haec
inter alia miracula quaea Domino acceperant.eliam de oronibus hserelicis vel. schismaticis ex superfluo
daemonespellebant. Qttam expulsionem nott diabolo, possunt intelligi, qui omnes excludunlur a regno
sed Deo assignabant, qui sibi conscii erant nibil Dei.
malarum artium a Domino didicissc. Ideo ipsi igno- VERS.24. — Cum immundus spiriius. Quia subtra-
bilia et conlemptibilia mundi eligenles, in qnibus hitis vos a meoregno.atlribuenlesopera hiea diabolo,
20* WALAFRIDISTRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 292
ideo diabolus liabital in vobis,sicufin suo regno gra- A . VERS.29. — Cwpit dktire. Quidam caluuiniaban-
viusquarii in principio. Exierit. Exivit diabolus a Ju- tur opera ejus, quibus hucusque respondit. Alii ten -
daeis, quando legem et cultum unius Dei populus iste tantes, signum quaerebarit de eoelo, et illis hic re-
suscepit.et transivit ad gentesquaeerant apinguedine spondet. Signum qumrit et signum nondabiturilli, ete.
Spiritus sancti et dilectione proximi aridaeet steriles. Discipulis signum dedit divinitalis, et prius transfi-
lii quibus jSm non invenHrequiem, qura'jara a cordi- guralus in roonte, et postea ipsis videnlibus suble-
bus gentium suscepla fide Christi expellitur, quaiido vatus in ccelum. Sed incredulis de inferiori huma-
dicil: Repetam Judaeosquosante dimisi. Et irivenit nitalis passione.
scopis triundalam illam plebem, id esl superfluis ob- VEBS.31. — Regina austri surget. Hic condemnata
servationibus Pharisaeorum et caeremoniislegis, quae piebe Judseorum, Ecclesioe mysterium expriroitur,
jam nihil varent post adveirtum Cttrisli. Et ut fir- quae in Ninivitis per poenilentiam (quae peccatum
mius possideat, assumit universitatem dsemonum.Et abolet) in regina austri studium percipiendae sa-
modo deteriores Israelitse sunl, biasphemanles Chri- pientise (quae peecatum cavel) de totis fiuibus orbis
stum in suis conventiculis, quam olitn fuisserit in congregatur, ut veri Pacifici verba cogrioscat. Ex
^Sgypto ante 'perceptam legem, quia majOr-infl- duobus enim constat Ecclesia^ ut aut peccare de-
delitas est venientem non suscipere, quam venturum Bsistas, aut peccare nescias. In judkio. Non mille
non credere. annis ante judicium sicut Judsei fingunt, sed in ipso
Qumrens requiemet non invenit. Quia qui in pravis judicio surget. Gum viris. (BED. ) Ecce communis
cogilationibus et actibus pascitur, in mentibUs fide- osteriditur resurreclio, tam bonorum quam malo-
lium omnta sua tentamenta cessare perpendlt, Tunc rttm. Condemnabit. Non potestate judicii sed com-
dicit: Revertar in domum meam unde exivi. Reverlar paralione meUoris facti, quia, relicto imperio, ve-
ad illius conscieriliam, unde in baptismo ejeclus nit in Judaeam audire liominem sapientia famosura,
fueram, et pristinam possessionem consueto domi- sed Judsei veram Dei sapicntiam cum ipsis conver-
nio mihi subjiciam. santem, non audiunl sed Llasphemant.
VERS.25.—Et cum veneritinveniteam scopismun- In prwdicalione.Jonaspaucis diebus, Christuslongq
datam. Quia cum hujusmodi reprobum delictis co- tempore prsedicavit. Hle peregriuis,' Christus suis
gentibus repetierit, invenit conscientiam peccatoris civibus. IHe signum non fccit, Chiistus multa fecit.
a vitKs in baptismo mundalam, sed nullo beno opere VEBS.53. — iVemo.(BED.)Qui in figura reginse ct
cnmutatam. ' Ninivitarum Ecclesiam proelulit Synagogse,ete., vsque
VERS.26. — Tttnc assumil septem. Plenitndinen ad apertam lucis januam nolunt ingredi credendo.
oronium vitiorum. Qui scilicet tales spirilus, ne- '"' VEBS.55. — Vide ergo ne, etc Post institntionem
quiores, diabolo dicuntur, quia cum diabolus malus reclse fidei ctiam de bonis operibus et bona jnteri-
sif, illi tamen qui suis merilis impellentibus, vitiis lione instruit, ut non lanlum opera, sed eliam co-
maneipantur, non solum mali sunt, sed etiam spe- gitationes et cordis intenliones roundentur, quasi
ciem libriitaiis affeclatis virtulibus per hypocristm dicat: Ego lucernam fidei in vestris sensibus acccndo,
Ostenlare nituntur. Et fiunt novissimahominis. Me- et tn Ecclesiam pono. Ves autem, qttantum ex vobis
lius erat viam veritatis ignorare, quam posl agni- est, lucernas "vestras aceendite, id est intentiones
tionem converli retrorsirm. cordis vestri mundate, ut ex intenlione munda pla-
VERS.27 —Bealus. Hic Maria laudatur qtite Do- ceanl etiam opera. Hiec contra hypocrisim Phari-
riiinuni potlavit. Et pravitas tam praesenliuriiJudseo- saeOrumsubdole signa quserentinm specialiter dicla,
rum quam fulurorum hacrelicorum qui veram Christi nos juxta moralem serisum generaliier inslruuut.
IiumSnitatem negant, confutatur, quia verum Del VEBS.37.—Et cum hqueretur. Non ail, cura
Filium adversus blasphemos Judaeos confiletur, et loqueretur hsee, sed cum loqueretur. In quo innui-
verum hominis filium testalur, matri consiibstantia- tur, non statim finitis his verbis, sed alhs inler-
lem. Nisi enim esset una caro cora matre, frustra positis ad Pharisaeum divertisse, qiiia finilo hoc
tehlerilte^virgihis et ubera beatificarentur. Et ubera^ sermone adbuc eo loquente, ecce mater ct fratres
Secundum pbysicos ex eodera fonte et tacte nutrien-- quserebant loqui ei. De quibus'poslquam nuntiaiiti
dis et semen prdcreandis pueris emanat, ergo de sibi respondit: Qui fdcil volunlatem Patris mei, hic
semine virginis potuit concipi, qui ejus lacle po- frater meus et soror et mater est, -pdslea inlravit ad
luil nutiiri." convivium Pharisaei.
VERS.^S. — Quiniimo.Quasi dicat: Non solum, Quare non baptizatus'. Judaei frequenter lavant
faudanda Marta, quiaVerbuin Dei portavit in utero, , manus antequam manduceht, tenenles tradilioneih
sed maxitite beata est, quia pralcepta Dei servavitt senioruni, et a foro revertentes nisi baptizeritur
In bpere. Sic etiam omnes beati sunt qui verbumi tton comedunt.
Dei auditu fidei coticipiunt, et boni operis custodiamt VVERS. 39. —Calicis. Marcus refert, Judaeos ba-
ih suo vel prOxirnorum corde pariunt et nutrittnt.. ptismata calicis et urceorum Iectorumque et aera-
Qui audiunt. In laude Ecclesioe. E contrario darri-- meintdrum solilos observare. Calix, vas vilreum ;
nantur Pharhsoei, qui vcrbura Dei nec audirc "necu xatinus, fictile de terra. Per hoc figuratUTfragiUlas
implerB, sed btasphetrtare qtraerebant. huiriani corporis, in qno exterius praetcndunt san-
295 GLOSSA ORDINARIA.— EVANG. LUC. 294
clilalem et simulant jusiiliam , quod foris erat la- Acident,
1 et persequcntur. Mentiuntur hacrctici, qu>
vabant, intus nequissirai. Quod aulem intus est ve- aliura Vcleris, alium Novi Tcstamenli dicunt insli-
strum. Ncmo putel fornicationem et bujusroodi cor- lutorem.
poralia vitia solummodogravia esse, et spiritualia vi- VEBS.50. — A generttione. Omncs mali una ge-
tia esse levia, sicut avaritiam, iraro, superbiam, etc, neratio sunt, una civilas, unum corpus diaboli,
sicut Pharissei putabant. sicul omncs boiii una gcneratio, et unum corpus
VEBS.41. — Verumtamen quod superest. Jam bo- Sttnt dicti.
nus doctor, quomodo contagium corporis mundari VEBS.51. — Usquead SanguinemZachatiw. Cur
debeat, docet. Et bic latius explicalur quod supra usque ad hunc, cum post hunc multi occisi ante na-
breviter dixerat dc mundando cordis oculo. Totus tale Christi, et nato Cln isto mox pueri ab liac ge-
enim hic locus ad hoc dirigitur, ul nos ad studium neratione sunl perempti ? Sed quia Abel pastor
simplicitatis invitet, et superflua Judaeortim et ler- oviuro fuit, necatusque in agro, Zacharias sacer-
rena condemnet, qui secundum corpus inleUigendo dos necalus in atrio templi, duos ordines martyrum
legem vitro et catino propter fragiljtatcm coinpa- signant, laicos, et eos qui altaris officio manci-
rantur. In quo etsi graviter peccant, ipsis tamen pantur.
absotutio peccati promitiiiur, si misericordiam fa- B 1 VEBS.52. — Quia lulistis clavem. Clavis, ltumili-
ccre nitanlur. Quod ncccssario victui et vestimento tas Chrisli, quamqui habent, Scriptnras intclligunt.
superest, date paupetibtiS. Vel do consilium, quod Hanc legisperiti, nec ipsi Iege et prophetis inlelligunt,
rcslat solumraodo post tanta scelera, date eleemo- nec ab aliis inlclligi volunt. Intrare clavem, cst non
synam. Prima eleemosyna est mederi animabus ve- esse contenlura superficie litleraesed usqtie ad arcaoa
slris credendo in roe qui corda mundo, et per fidem intelligenda penelrare. Vel doctor si itlos quos verbo
inundalis cordibus oronia eiiam exleriora erunt sedificat exemplo scandalizat, nec ipse regnum Dei
munda. Qui ordinale vult dare eleemosynam, a se- intrat el illos qui intrare poterant excludit.
metipso incipit, et eam sibi priraum dat. Est enim VEBS.53.— Cumautem hwc ad illos diceret, cwpe-
eleeroosyna opus misericordise, unde dicitur : Mi- riint Phariswi, el legisperiti. Quam vera perfidise si-
serere linimwtuw placens Deo. mulationis et iropietalis suae crimina audierint, ipsi
VERS.42. — Prwteritis judicium. Breviter multa testanlur qui tanto intonanle turbine non resipi-
eorutn vitia perslrinxit, qui ad vilia dcciraanda itt— scunt, sed doclorem veritatis aggrediiinttir.
tendentes, fuluri judicii metum, et Dei charita- CAPUT XII.
tcra non habent. Praelereunt judicium, quia non om-
nia quae agurtt in judicium referunt. Charitatem C VERS.1. — Attendite. Ad lioc fermentum perti-
pnetereunt, quia non ex affectu Deum diligunt. Sed uent orania quac superius in domo Pharisaei disputa-
rursus, ne fidei vos studiosos faciat operura negli- vit, unde et Apostolus : Non in fermento veteri ne-
gentes, perfcctionem fidelis viri supponit, ut post que in fermento malitiw (I Cor. v), elc Altendite a
fidera operetur. fermenlo. Pulcher locus tencndsc simplicilalis et
VERS.44. — Qui estit nt monnmenta. Hic super- semulandsc fidci, ne more Judaeorura aliud proma-
slilionem ipsorum doctorum redarguit, qui foris mus affeclu, alitid voce simtilcmus, c