You are on page 1of 146

ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 25

1.2 ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ
ÅÉÓÁÃÙÃÇ
Ùò ôá ìÝóá ôïõ 19ïõ áéþíá, ïé öõóéêïß ðßóôåõáí üôé ç èåñìüôçôá åßíáé
Ýíá áüñáôï ñåõóôü ðïõ ôï ïíüìáæáí “caloric”. Ç áíÜãêç âåëôßùóçò ôùí
áôìïìç÷áíþí þèçóå ôïõò åðéóôÞìïíåò íá åîåôÜóïõí ðñïóåêôéêÜ ôéò áñ÷Ýò
ðÜíù óôéò ïðïßåò óôçñßæïôáí ç ëåéôïõñãßá áõôþí ôùí ìç÷áíþí.
ÏäçãÞèçêáí Ýôóé óôçí áíÜðôõîç ôçò ÈåñìïäõíáìéêÞò, ç ïðïßá åîåôÜæåé
ôéò åíåñãåéáêÝò ìåôáâïëÝò ìåôáîý èåñìüôçôáò, ç ïðïßá äßíåôáé Þ
ëáìâÜíåôáé áðü Ýíá óþìá, ôïõ Ýñãïõ õðü äéÜöïñåò ìïñöÝò, ðïõ ðáñÜãåé
Þ êáôáíáëßóêåé áõôü êáé ôçò åóùôåñéêÞò (Þ áëëéþò èåñìïäõíáìéêÞò) ôïõ
åíÝñãåéáò. ¸ôóé âñÝèçêáí ïé äéÜöïñïé íüìïé ôçò èåñìïäõíáìéêÞò. Ôï
ðñþôï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá (Þ ðñþôïò íüìïò ôçò ÈåñìïäõíáìéêÞò)
ïõóéáóôéêÜ áíáöÝñåôáé óôç äéáôÞñçóç ôçò åíÝñãåéáò.
Ç äéáðßóôùóç üôé ç èåñìüôçôá äåí ìðïñåß íá ìåôáöåñèåß áðü øõ÷ñü
óå èåñìü óþìá ÷ùñßò åîùôåñéêÞ ðáñÝìâáóç, ïäÞãçóáí óôçí äéáôýðùóç
ôïõ äåýôåñïõ èåñìïäõíáìéêïý áîéþìáôïò Þ äåýôåñïõ èåñìïäõíáìéêïý
íüìïõ êáé óôçí åéóáãùãÞ ôçò Ýííïéáò ôçò åíôñïðßáò.
Óôï êåöÜëáéï áõôü èá áíáðôõ÷èåß ôï ðñþôï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá êáé
ïé åöáñìïãÝò ôïõ ãéá ôéò ìåôáâïëÝò éäáíéêïý áåñßïõ êáèþò êáé ôï
äåýôåñï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá êáé ïé åöáñìïãÝò ôïõ óôç ëåéôïõñãßá ôùí
èåñìéêþí ìç÷áíþí.
Ç ÈåñìïäõíáìéêÞ áíáðôý÷èçêå áñ÷éêÜ áãíïþíôáò ôçí áôïìéêÞ äïìÞ
ôçò ýëçò. ×ñçóéìïðïéÞèçêáí Ýííïéåò ðïõ åß÷áí Þäç ïñéóôåß óôçí Ìç-
÷áíéêÞ, üðùò åíÝñãåéá, üãêïò, ðßåóç, áëëÜ êáé Üëëåò ðïõ äåí Ý÷ïõí
ìç÷áíéêü áíÜëïãï, üðùò ç èåñìïêñáóßá êáé ç åíôñïðßá.
ÁõôÞ ç ìåñéêÞ äéáöïñïðïßçóç ôçò ÈåñìïäõíáìéêÞò áðü ôçí õðüëïéðç
ÖõóéêÞ Ýãéíå ðñüêëçóç ãéá áñêåôïýò åñåõíçôÝò (üðùò ï Boltzmann) ôïõ
ðåñáóìÝíïõ êõñßùò áéþíá. Áõôïß ðñïóðÜèçóáí íá äåßîïõí üôé ïé íüìïé
ôçò ÈåñìïäõíáìéêÞò åßíáé óõíÝðåéá ôùí âáóéêþí íüìùí ôçò Ìç÷áíéêÞò
êáé ôçò áôïìéêÞò äïìÞò ôçò ýëçò. ÁõôÞ ç ðñïóðÜèåéá åß÷å óáí
áðïôÝëåóìá íá áíáðôõ÷èåß ï êëÜäïò ôçò ÓôáôéóôéêÞò Ìç÷áíéêÞò. Óôá
ðåñßðïõ åêáôü ÷ñüíéá åöáñìïãÞò ôçò, Ý÷åé äþóåé óçìáíôéêÜ
áðïôåëÝóìáôá óôçí êáôáíüçóç ôçò Öýóçò.

ÊÁÔÁÓÔÁÓÇ ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇÓ ÉÓÏÑÑÏÐÉÁÓ
ÊáôÜ ôç ìåëÝôç öõóéêþí öáéíïìÝíùí óõãêåíôñþíïõìå ôçí ðñïóï÷Þ ìáò,
óõíÞèùò óå Ýíá êïììÜôé ôçò ýëçò, ôï ïðïßï ôï äéá÷ùñßæïõìå íïçôÜ áðü
ôï ðåñéâÜëëïí ôïõ. Áõôü ôï êïììÜôé ôçò ýëçò ôï ïíïìÜæïõìå óýóôçìá
êáé ôï óýíïëï ôùí óùìÜôùí, ðïõ ìðïñåß íá áëëçëåðéäñÜóïõí, ìå
ïðïéïíäÞðïôå ôñüðï, ìå áõôü óýóôçìá ôï ïíïìÜæïõìå ðåñéâÜëëïí ôïõ
óõóôÞìáôïò. ¸íá óýóôçìá óôï ïðïßï Ý÷ïõìå åöáñìïãÞ ôùí íüìùí ôçò
èåñìïäõíáìéêÞò ôï ïíïìÜæïõìå èåñìïäõíáìéêü óýóôçìá. Ôá öõóéêÜ
ìåãÝèç ôùí ïðïßùí ïé ôéìÝò ðåñéãñÜöïõí ôçí êáôÜóôáóç åíüò
èåñìïäõíáìéêïý óõóôÞìáôïò, ïíïìÜæïíôáé èåñìïäõíáìéêÝò ìåôáâëçôÝò.
Ôá èåñìïäõíáìéêÜ óõóôÞìáôá, ìå ôá ïðïßá êõñßùò èá áó÷ïëçèïýìå, èá
åßíáé óõóôÞìáôá éäáíéêþí áåñßùí. ¼ðùò Ý÷ïõìå áíáöÝñåé, ç êáôÜóôáóç

26 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ - ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ

ìéáò ðïóüôçôáò éäáíéêïý áåñßïõ ðåñéãñÜöåôáé ìáêñïóêïðéêÜ áðü ôçí
êáôáóôáôéêÞ åîßóùóç p V = n R T, óõíåðþò ôá ìåãÝèç p, V, T êáé ç
ðïóüôçôá ýëçò n åßíáé ïé èåñìïäõíáìéêÝò ìåôáâëçôÝò ðïõ ðåñéãñÜöïõí
ôï éäáíéêü áÝñéï.
Áí ïé ôéìÝò ôçò ðßåóçò, èåñìïêñáóßáò êáé ðõêíüôçôáò ðáñáìÝíïõí ïé ßäéåò,
óå üëç ôçí Ýêôáóç ôïõ üãêïõ ôïõ áåñßïõ, ôüôå ëÝìå üôé ôï áÝñéï âñßóêåôáé
óå êáôÜóôáóç èåñìïäõíáìéêÞò éóïññïðßáò. ¸óôù üôé ðïóüôçôá áåñßïõ
âñßóêåôáé óå êáôÜóôáóç èåñìïäõíáìéêÞò éóïññïðßáò ìå ôéìÝò ðßåóçò, üãêïõ
êáé èåñìïêñáóßáò áíôßóôïé÷á p 1 , V1 , T1 . Ç êáôÜóôáóç ôïõ áåñßïõ ìðïñåß íá
Ó×ÇÌÁ 1.12 ðáñáóôáèåß ìå Ýíá óçìåßï A (p1 , V1 , T1) óå äéÜãñáììá p −V.
Ç êáôÜóôáóç èåñìïäõíáìéêÞò
éóïññïðßáò ðáñéóôÜíåôáé ìå Ýíá
óçìåßï Á óå äéÜãñáììá p − V.
ÅÓÙÔÅÑÉÊÇ ÅÍÅÑÃÅÉÁ
Áò èåùñÞóïõìå ðïóüôçôá áåñßïõ êëåéóìÝíç óå êõëéíäñéêü äï÷åßï ìå
èåñìïìïíùôéêÜ ôïé÷þìáôá êáé Ýìâïëï. Áí ôï Ýìâïëï ìåôáêéíçèåß, Ýôóé
þóôå íá áõîçèåß üãêïò ôïõ áåñßïõ, ôï áÝñéï èá ðáñáãÜãåé êÜðïéï
ìç÷áíéêü Ýñãï êáé èá øõ÷èåß. ÄçëáäÞ ôï áÝñéï äéáèÝôåé êÜðïéï
åíåñãåéáêü áðüèåìá, óå âÜñïò ôïõ ïðïßïõ èá ðáñá÷èåß ôï Ýñãï. ÁõôÞ
ôçí åíÝñãåéá ðïõ õðÜñ÷åé óôï áÝñéï, ôçí ïíïìÜæïõìå åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá
(Þ êáëýôåñá èåñìïäõíáìéêÞ åíÝñãåéá).
Ôá ìüñéá ôïõ áåñßïõ êéíïýíôáé ìåôáöïñéêÜ, Üñá Ý÷ïõí êéíçôéêÞ
åíÝñãåéá ëüãù ìåôáöïñéêÞò êßíçóçò. ¸÷ïõí åðßóçò äõíáìéêÞ åíÝñãåéá
Ýíåêá áëëçëåðßäñáóçò ìåôáîý ôïõò. Ôá ðïëõáôïìéêÜ ìüñéá Ý÷ïõí êáé
ðñüóèåôç åíÝñãåéá. ÓõãêåêñéìÝíá, åêôüò áðü ôç ìåôáöïñéêÞ åêôåëïýí êáé
ðåñéóôñïöéêÞ êßíçóç êáé ãé’ áõôü Ý÷ïõí ðñüóèåôç êéíçôéêÞ åíÝñãåéá.
Åðßóçò ôá Üôïìá óôá ðïëõáôïìéêÜ ìüñéá ôáëáíôþíïíôáé, ìå áðïôÝëåóìá
íá áõîïìïéþíïíôáé ïé ìåôáîý ôïõò áðïóôÜóåéò. Ëüãù ôùí ôáëáíôþóåùí,
ôá ìüñéá Ý÷ïõí êéíçôéêÞ êáé äõíáìéêÞ åíÝñãåéá. Ôï Üèñïéóìá üëùí ôùí
åíåñãåéþí ôùí ìïñßùí áðïôåëïýí ôçí åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá ôïõ áåñßïõ.
Ïñßæïõìå ùò åóùôåñéêÞ (Þ èåñìïäõíáìéêÞ) åíÝñãåéá U åíüò
óõóôÞìáôïò ôï Üèñïéóìá üëùí ôùí êéíçôéêþí êáé äõíáìéêþí åíåñãåéþí
ôùí óùìáôéäßùí ðïõ ôï áðïôåëïýí.
Óôçí åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá äåí õðåéóÝñ÷åôáé ç åíÝñãåéá ìåôáöïñéêÞò
êßíçóçò Þ ðåñéóôñïöÞò ôïõ äï÷åßïõ, äçëáäÞ ç åíÝñãåéá Ýíåêá
ìáêñïóêïðéêÞò êßíçóçò ôïõ óõóôÞìáôïò.
Óôï éäáíéêü áÝñéï ïé äõíÜìåéò ìåôáîý ôùí ìïñßùí åßíáé áìåëçôÝåò,
óõíåðþò ç åóùôåñéêÞ (èåñìïäõíáìéêÞ) åíÝñãåéá åßíáé ôï Üèñïéóìá ôùí
õðüëïéðùí åíåñãåéþí ôùí ìïñßùí.
Ç êéíçôéêÞ åíÝñãåéá ëüãù ìåôáöïñéêÞò êßíçóçò åßíáé áíÜëïãç ìå ôçí
áðüëõôç (Þ èåñìïäõíáìéêÞ) èåñìïêñáóßá. ÃåíéêÜ ìðïñïýìå íá ðïýìå,
üðùò èá äåßîïõìå ðáñáêÜôù, üôé ç åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá ìéáò ðïóüôçôáò
éäáíéêïý áåñßïõ áõîÜíåôáé ìå ôç èåñìïêñáóßá êáé ìÜëéóôá åßíáé áíÜëïãç
ìå ôçí áðüëõôç (ç èåñìïäõíáìéêÞ) èåñìïêñáóßá, Ô, ôïõ áåñßïõ.
Ó×ÇÌÁ 1.13
Áõôü ðïõ ìáò åíäéáöÝñåé óôç ÈåñìïäõíáìéêÞ äåí åßíáé ç ôéìÞ ôçò
Ç ìåôáâïëÞ ÄU ôçò åóùôåñéêÞò
åíÝñãåéáò åíüò áåñßïõ ìåôáîý ôùí åóùôåñéêÞò åíÝñãåéáò áëëÜ ç áýîçóç Þ ç ìåßùóÞ ôçò óå ìéá äéáäéêáóßá.
êáôáóôÜóåùí Á, Â åßíáé ßäéá,
áíåîÜñôçôá áðü ôïí ôñüðï
Ç ìåôáâïëÞ ÄU = UB − UA ôçò åóùôåñéêÞò åíÝñãåéáò åíüò óõóôÞìáôïò,
ìåôÜâáóçò áðü ôç ìéá êáôÜóôáóç üôáí áõôü ìåôáâåß áðü ôçí êáôÜóôáóç Á óôçí êáôÜóôáóç Â, åîáñôÜôáé
óôçí Üëëç.

ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 27

ìüíï áðü ôéò êáôáóôÜóåéò Á êáé  êáé ü÷é áðü ôïí ôñüðï ìåôÜâáóçò
áðü ôç ìéá êáôÜóôáóç óôçí Üëëç. ÐñÜãìáôé, áí ìéá ðïóüôçôá éäáíéêïý
áåñßïõ ìåôáâåß áðü ôçí êáôÜóôáóç A (p1 , V1 , T1 ) óôçí B (p 2 , V2 , T2 )
åêôåëþíôáò ôç ìåôáâïëÞ á Þ ôç â (ó÷. 1.13), ç ìåôáâïëÞ ÄU = UB −UA
ôçò åóùôåñéêÞò ôïõ åíÝñãåéáò èá åßíáé êáé ôéò äýï öïñÝò ßäéá. Áõôü
äéêáéïëïãåßôáé áðü ôï ãåãïíüò üôé ç åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá óôçí Á Þ óôçí
 êáôÜóôáóç åßíáé óõíÜñôçóç ìüíï ôçò èåñìïêñáóßáò ôïõ áåñßïõ.

ÅÑÃÏ ÊÁÔÁ ÔÇÍ ÅÊÔÏÍÙÓÇ ÁÅÑÉÏÕ
¸óôù áÝñéï ôï ïðïßï âñßóêåôáé óå êýëéíäñï ðïõ êëåßíåé ìå Ýìâïëï
åìâáäïý Á. Áí ìåôáêéíçèåß ôï Ýìâïëï åëÜ÷éóôá êáôÜ Ä x, Ýôóé þóôå íá
áõîçèåß ï üãêïò ôïõ áåñßïõ èá ðáñá÷èåß áðü áõôü Ýñãï
ÄW = F Äx

F åßíáé ç äýíáìç ðïõ áóêåß óôï Ýìâïëï ôï áÝñéï, ôï ïðïßï Ý÷åé
ðñáêôéêÜ óôáèåñÞ ðßåóç p, áöïý ç ìåôáôüðéóç Ä x åßíáé ðÜñá ðïëý ìéêñÞ,
Üñá
F = pA
Áðü ôéò äýï ôåëåõôáßåò ó÷Ýóåéò Ý÷ïõìå:
ÄW = p A Äx Þ
ÄW = p ÄV (1.10)
Ç äéáäéêáóßá õðïëïãéóìïý ôïõ Ýñãïõ ãéá ìåôáâïëÞ (V2 − V1) ôïõ üãêïõ,
ðïõ ðáñéóôÜíåôáé óôï äéÜãñáììá p − V ôïõ ó÷Þìáôïò 1.15 åßíáé ç åîÞò:
Äéáéñïýìå ôçí óõíïëéêÞ ìåôáâïëÞ ôïõ üãêïõ óå ðïëëÝò êáé ðïëý ìéêñÝò
ìåôáâïëÝò üãêïõ ÄV1, ÄV2 , ... êáé óå êÜèå ìßá áðü áõôÝò èåùñïýìå ôçí
Ó×ÇÌÁ 1.14
ðßåóç ðåñßðïõ óôáèåñÞ. ¸ôóé êáôÜ ôç ìåôáâïëÞ ôïõ üãêïõ êáôÜ ÄV i , ç
ÅðåéäÞ ç ìåôáôüðéóç ôïõ åìâüëïõ
ðßåóç åßíáé p i êáé ôï åìâáäü ôïõ ïñèïãùíßïõ âÜóçò ÄV i êáé ýøïõò p i åßíáé ðïëý ìéêñÞ ç ðßåóç ôïõ áåñßïõ
(äçë. ÄW i = p i ÄV i ) åßíáé ôï óôïé÷åéþäåò Ýñãï, ðïõ áíôéóôïé÷åß óôçí èåùñïýìå üôé ðáñáìÝíåé óôáèåñÞ.

Ýíôïíá óêéáóìÝíç ëùñßäá, ôïõ ó÷Þìáôïò 1.15.
Ôï óõíïëéêü Ýñãï åßíáé ôï Üèñïéóìá üëùí ôùí óôïé÷åéùäþí Ýñãùí êáé
äßíåôáé áðü ôçí ó÷Ýóç
W = Ä W1 + ÄW2 + ... Þ
W = p1 ÄV1 + p2 ÄV2 + ... Þ

W = Ó p ÄV (1.11)
ÅðåéäÞ ôï êÜèå óôïé÷åéþäåò Ýñãï ðáñéóôÜíåôáé áðü ôï åìâáäü ìéáò
ëùñßäáò, óõìðåñáßíïõìå üôé ôï Ýñãï W èá éóïýôáé ìå ôï åìâáäüí ôçò Ó×ÇÌÁ 1.15
åðéöÜíåéáò (Á, Â, V2 V1) óôï äéÜãñáììá p − V ôïõ ó÷Þìáôïò 1.15. Ôï Ýñãï Ôï óêéáóìÝíï åìâáäüí ìáò äßíåé ôï
Ýñãï ðïõ åêôÝëåóå ôï áÝñéï êáôÜ
êáôÜ ôçí åêôüíùóç ôïõ áåñßïõ åßíáé èåôéêü êáé êáôÜ ôçí óõìðßåóç ôç ìåôáâïëÞ ÁÂ.
áñíçôéêü. ÄçëáäÞ ôï Ýñãï åßíáé èåôéêü, üôáí ôï áÝñéï, ðáñÜãåé Ýñãï (åðß
åîùôåñéêïý óõóôÞìáôïò) êáé áñíçôéêü, üôáí ôï áÝñéï áðïññïöÜ Ýñãï
(ðáñÜãåôáé Ýñãï åðß ôïõ áåñßïõ áðü åîùôåñéêü óýóôçìá).
Ôï Ýñãï, ðïõ ðáñÜãåôáé Þ êáôáíáëþíåôáé, óå ìåôáâïëÝò üãêïõ áåñßùí
äåí êáèïñßæåôáé ìüíï áðü ôçí áñ÷éêÞ êáé ôåëéêÞ êáôÜóôáóç ôïõ áåñßïõ
áëëÜ êáé áðü ôçí óõãêåêñéìÝíç äéáäéêáóßá, ìÝóù ôçò ïðïßáò ôï áÝñéï

Ý÷ïõìå: Q = ÄU + W (1. Ýôóé ðïõ óõíå÷þò ôï áÝñéï íá âñßóêåôáé (ðñáêôéêÜ) Ó×ÇÌÁ 1. ¼ôáí ç ìåôáâïëÞ ôïõ áåñßïõ áðü Ôï áÝñéï öèÜíåé óôçí ôåëéêÞ êáôÜóôáóç B (p2. V 1 .19 J. Áõôü öáßíåôáé áðü ôï ó÷Þìá (1. A (p 1 . Óôï ó÷Þìá 1. Ýíá ìÝñïò áõôÞò èá ðáñáìåßíåé óôï óýóôçìá áõîÜíïíôáò êáôÜ ÄU ôçí åóùôåñéêÞ ôïõ åíÝñãåéá êáé ôï õðüëïéðï èá äïèåß óôï ðåñéâÜëëïí ìÝóù ôïõ Ýñãïõ W.17).12) Ç ó÷Ýóç (1. Åëáôôþíïõìå áñãÜ ôïí üãêï ôïõ áåñßïõ áõîÜíïíôáò ôçí ðßåóç. ôïí ôñüðï ìåôÜâáóçò. J. äåí åîáñôÜôáé áðü ôïí ôñüðï ìåôÜâáóçò ôïõ óõóôÞìáôïò áðü ôçí áñ÷éêÞ óôçí ôåëéêÞ êáôÜóôáóç. Óôçí ðåñßðôùóç áõôÞ ôï Ýñãï W åßíáé äéáöïñåôéêü áðü ôï Ýñãï W′ êáé áðü ôï ó÷Þìá öáßíåôáé üôé W > W′. ïíïìÜæåôáé áíôáëëáãÞ Þ ñïÞ èåñìüôçôáò êáé ôï ðïóü åíÝñãåéáò ðïõ ìåôáöÝñåôáé ïíïìÜæåôáé èåñìüôçôá. ç ìåôáâïëÞ ôï Ýìâïëï åêôÝëåóå Ýñãï åðß ôïõ áåñßïõ. áðïññüöçóå Ýñãï (W AB < 0) êáé ç åóùôåñéêÞ ôïõ åíÝñãåéá áõîÞèçêå êáôÜ ÄUAB . ÌïíÜäá èåñìüôçôáò óôï SI åßíáé ôï joule (ôæïõë).28 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . 1o ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÏ ÁÎÉÙÌÁ Åêôüò áðü ôçí äéáäéêáóßá áíôáëëáãÞò åíÝñãåéáò ìåôáîý óùìÜôùí. ðïõ ìðïñåß íá ðáñá÷èåß áðü ôï óýóôçìá. ¼ôáí ðñïóöåñèåß èåñìüôçôá Q ó’ Ýíá èåñìïäõíáìéêü óýóôçìá. ãéá éóôïñéêïýò ëüãïõò ÷ñçóéìïðïéåßôáé áêüìç ùò ìïíÜäá èåñìüôçôáò ôï 1 cal ≈ 4. üôáí ç èåñìüôçôá ìåôáöÝñåôáé áðü ôï ðåñéâÜëëïí óôï óýóôçìá êáé áñíçôéêÞ óôçí áíôßèåôç ðåñßðôùóç. Ôï áÝñéï âñßóêåôáé áñ÷éêÜ óå êáôÜóôáóç èåñìïäõíáìéêÞò éóïññïðßáò.12) áðïôåëåß ôç ìáèçìáôéêÞ äéáôýðùóç ôïõ 1ïõ Èåñ- ìïäõíáìéêïý Áîéþìáôïò Þ ôïõ 1ïõ Íüìïõ ôçò ÈåñìïäõíáìéêÞò. V2. Ç äéáöïñÜ ôïõò. ëüãù äéáöïñÜò èåñìïêñáóßáò. ðïõ åßíáé ç ìïíÜäá åíÝñãåéáò. áðü Üëëï W > W′ .16). 1. ÁÍÔÉÓÔÑÅÐÔÅÓ ÊÁÉ ÌÇ ÁÍÔÉÓÔÑÅÐÔÅÓ ÌÅÔÁÂÏËÅÓ ÁÅÑÉÙÍ Áò èåùñÞóïõìå ðïóüôçôá éäáíéêïý áåñßïõ åãêëùâéóìÝíç óå êõëéíäñéêü äï÷åßï ìå èåñìïìïíùôéêü ôïé÷þìáôá êáé Ýìâïëï. ÌÝ÷ñé ôéò ìÝñåò ìáò. áëëÜ åîáñôÜôáé ìüíï áðü áõôÝò ôéò äýï êáôáóôÜóåéò. ìÝóù ôïõ åìâüëïõ. Ãéá íá ãßíåé áõôÞ ôçí êáôÜóôáóç Á óôçí êáôÜóôáóç  ãßíåé ðïëý áñãÜ êáé ÷ùñßò ôñéâÝò. Åäþ Ý÷ïõìå Ç äéáäéêáóßá ìåôáöïñÜò åíÝñãåéáò. T2).18 öáßíåôáé . Éó÷ýåé WAB = − ÄUAB êáé Ô2 > Ô1. ðïõ áíôáëëÜóóåé Ýíá èåñìïäõíáìéêü óýóôçìá ìå ôï ðåñéâÜëëïí ôïõ. ðïõ åßíáé ç ìåôáâïëÞ ÄU ôçò åóùôåñéêÞò åíÝñãåéáò. Ôï áÝñéï èåùñåßôáé áíôéóôñåðôÞ. üðïõ Ý÷ïõìå ôçí ßäéá áñ÷éêÞ êáé ôåëéêÞ êáôÜóôáóç ãéá äýï äéáöïñåôéêÝò ìåôáâïëÝò. T 1 ) ( Ó÷. Ýíá óþìá óå Üëëï. Åöáñìüæïíôáò ôçí áñ÷Þ äéáôÞñçóçò ôçò åíÝñãåéáò. Ôï Ýìâïëï äåí Ý÷åé ôñéâÝò ìå ôï ôïß÷ùìá. Q.17 óå èåñìïäõíáìéêÞ éóïññïðßá. Èá èåùñïýìå èåôéêÞ ôç èåñìüôçôá Q.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ ìåôáâáßíåé áðü ôçí áñ÷éêÞ óôçí ôåëéêÞ ôïõ êáôÜóôáóç. óôç ãåíéêÞ ðåñßðôùóç.16 ìç÷áíéêïý Þ çëåêôñéêïý Þ Üëëçò ìïñöÞò Ýñãïõ. ìÝóù Ó×ÇÌÁ 1. Óçìåéþíïõìå üôé ôï Q êáé ôï W åîáñôþíôáé áðü ôïí ôñüðï ìåôÜâáóçò ôïõ óõóôÞìáôïò áðü ôçí áñ÷éêÞ óôçí ôåëéêÞ êáôÜóôáóç. õðÜñ÷åé êáé ï ôñüðïò íá Ôï Ýñãï êáôÜ ôçí ìåôÜâáóç äþóåé Þ íá ëÜâåé åíÝñãåéá Ýíá óþìá ìÝóù åðáöÞò ôïõ ìå óþìá áåñßïõ áðü ôçí êáôÜóôáóç Á óôçí êáôÜóôáóç  åîáñôÜôáé êáé áðü äéáöïñåôéêÞò èåñìïêñáóßáò.

ìåôáâïëÞ áðü ôï Á óôï  Ýãéíå êáôÜ ôÝôïéï ôñüðï. Éó÷ýåé ðÜëé WBA = − ÄUÂÁ . ÐåñéãñÜøáìå ìåôáâïëÞ êáôÜ ôçí ïðïßá äåí Ýãéíå áíôáëëáãÞ èåñìüôçôáò. äçëáäÞ WBA = −WAB > 0 Ó×ÇÌÁ 1. ÕðÜñ÷ïõí ìåôáâïëÝò ïé ïðïßåò ãßíïíôáé êáôÜ ôñüðï þóôå ôï óýóôçìá íá ìçí âñßóêåôáé äéáñêþò óå êáôÜóôáóç èåñìïäõíáìéêÞò éóïññïðßáò. Ôï áÝñéï áðü ôçí êáôÜóôáóç  èá öèÜóåé óôçí áñ÷éêÞ êáôÜóôáóç Á. áëëÜ èá Ý÷åé ßäéï üãêï V1 êáé ìåãáëýôåñç èåñìïêñáóßá. ÔÝôïéåò ìåôáâïëÝò ãéá áÝñéá. þóôå íá êáôáëÞîïõìå óôïí áñ÷éêü üãêï V1. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 29 ç ìåôáâïëÞ óå äéÜãñáììá (p − V ) áðü ôçí êáôÜóôáóç Á óôç Â. Ìðïñïýìå ôþñá íá öáíôáóôïýìå üôé áðü ôçí êáôÜóôáóç Â. Üñá êáé ðßåóç. äçëáäÞ Ý÷ïõìå ìåôáâïëÞ ðáñéóôÜíåôáé ìå óõíå÷Þ ãñáììÞ óå ÄUBA = −ÄUAB (T1 < T2). ç èåñìïêñáóßá èá åßíáé Ô2~. Áõôïý ôïõ åßäïõò ïé ìåôáâïëÝò ëÝãïíôáé ìç áíôéóôñåðôÝò.V. ðñÝðåé êáôÜ ôçí äéÜñêåéá ôçò: . äåí ìðïñïýí íá ðáñáóôáèïýí óå äéÜãñáììá p − V. Ôï Ýñãï ðïõ ðáñÜãåé ôï áÝñéï åßíáé ôï áíôßèåôï áðü áõôü ôçò ìåôáâïëÞò áðü ôï Á óôï Â. ìðïñïýìå íá ðïýìå üôé. äéüôé ôï ðñïóöåñüìåíï Ýñãï óôï áÝñéï åßíáé ìåãáëýôåñï áðü ðñéí. ðÜëé äåí èá Ý÷ïõìå èåñìïäõíáìéêÞ éóïññïðßá êáé ôþñá ç ðßåóç óôç ðåñéï÷Þ ôïõ åìâüëïõ èá åßíáé ìéêñüôåñç áðü áõôÞí óôïí ðõèìÝíá ôïõ äï÷åßïõ êáé áðü ôçí åêÜóôïôå ðßåóç ôçò áíôéóôñåðôÞò ìåôáâïëÞò. ÊÜèå óçìåßï ôçò êáìðýëçò ðáñéóôÜíåé ìéá êáôÜóôáóç èåñìïäõíáìéêÞò éóïññïðßáò ôïõ áåñßïõ. åêôåëþíôáò ôïõò áíôßóôñïöïõò ÷åéñéóìïýò. ÓõãêåêñéìÝíá ôá ðïóÜ Ýñãïõ ðïõ áíôáëëÜãçóáí Þôáí ßóá êáôÜ ìÝôñï êáé ìå áíôßèåôá ðñüóçìá. Ôï Ýñãï ðïõ èá äþóåé ôï áÝñéï êáôÜ ôçí ìåôáâïëÞ ôïõ üãêïõ áðü V2 óå V1 èá åßíáé ìéêñüôåñï áðü áõôü ðïõ ðÞñå êáôÜ ôçí ìåôáâïëÞ áðü V1 óå V2 . Ìç áíôéóôñåðôÞ ìåôáâïëÞ åßíáé Þ ìåôáöïñÜ èåñìüôçôáò (áõèüñìçôá) áðü ôï áÝñéï óôïí Ýîù ÷þñï. áëëÜ èá ìðïñïýóáìå íá öáíôáóôïýìå áíôéóôñåðôÞ ìåôáâïëÞ üðïõ óõìâáßíåé êáé ôÝôïéá áíôáëëáãÞ. ÔÝôïéåò ìåôáâïëÝò ëÝãïíôáé áíôéóôñåðôÝò. äéáãñáöüìåíç êáôÜ ôçí áíôßèåôç öïñÜ. ÔÝôïéá ðåñßðôùóç èá Þôáí ç ðåñßðôùóç óõìðßåóçò ôïõ áåñßïõ ôïõ ó÷. ðïõ ìáò åíäéáöÝñïõí åäþ. Ç ìåôáâïëÞ áðü ôçí êáôÜóôáóç  óôçí Á ðáñéóôÜíåôáé ìå ôçí ßäéá êáìðýëç óôï ó÷Þìá 1. åëáôôþíôáò ôçí ðßåóç.18.18 Ç áíôéóôñåðôÞ ìåôáâïëÞ êáé ç åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá ôþñá åëáôôþíåôáé. Ýíåêá ðåðåñáóìÝíçò äéáöïñÜò èåñìïêñáóßáò. Óå áõôÜ ôá äéáãñÜììáôá ðáñéóôÜíïíôáé êáôáóôÜóåéò áåñßïõ óå èåñìïäõíáìéêÞ éóïññïðßá. Áí åðé÷åéñÞóïõìå íá ìåéþóïõìå ðïëý ãñÞãïñá ôïí üãêï. ðïõ ìðïñÝóáìå. 1. íá ðÜìå áðü ôï  óôï Á. áõîÜíïõìå áñãÜ ôïí üãêï ôïõ áåñßïõ. üðùò óôçí áíôéóôñåðôç ìåôáâïëÞ). êÜíïíôáò áêñéâþò ôçí áíôßóôñïöç äéåñãáóßá. áöïý áðïêáôáóôáèåß ç èåñìïäõíáìéêÞ éóïññïðßá.17 ôüóï ðïëý ãñÞãïñá ðïõ ç ðßåóç óôç ðåñéï÷Þ ôïõ åìâïëïõ íá åßíáé ìåãáëýôåñç áðü ôçí ðßåóç óôïí ðõèìÝíá ôïõ äï÷åßïõ êáé ìåãáëýôåñç êÜèå öïñÜ áðü ôçí áíôßóôïé÷ç ôçò áíôéóôñåðôÞò ìåôáâïëÞò. ìÝóù ôïõ åìâüëïõ. ãéá íá åßíáé ìéá ìåôáâïëÞ áíôéóôñåðôÞ. Ç Ô2~ åßíáé ìåãáëýôåñç áðü ôçí Ô2. Åßíáé ìåôáâïëÝò ðïõ äåí ìðïñïýí íá ðñáãìáôïðïéçèïýí êáôÜ ôçí áíôßóôñïöç öïñÜ. Ôï áíôßóôñïöï äåí ãßíåôáé (áõèüñìçôá) ÷ùñßò ÷ñÞóç êÜðïéáò áíôëßáò èåñìüôçôáò. Ðáñáôçñïýìå üôé ç äéÜãñáììá p . Óõíïøßæïíôáò. ¸ôóé ôï áÝñéï äåí èá åðáíÝëèåé óôçí áñ÷éêÞ ôïõ êáôÜóôáóç êáôÜ ôçí èåñìïäõíáìéêÞ éóïññïðßá. Ýôóé ðïõ ôï áÝñéï íá âñßóêåôáé êáé ðÜëé óõíå÷þò óå èåñìïäõíáìéêÞ éóïññïðßá. ÊáôÜ ôçí óõìðßåóç ìÝ÷ñé ôïí üãêï V2 (ßäéá ìåôáêßíçóç ôïõ åìâïëïõ.

T2). áí ïé äéáöïñÝò èåñìïêñáóßáò åßíáé ðïëý ìéêñÝò êáé ïé ôñéâÝò áìåëçôÝåò.20 ðáñéóôÜíåôáé óå äéÜãñáììá p − V ç éóü÷ùñç èÝñìáíóç ðïóüôçôáò áåñßïõ áðü ôçí êáôÜóôáóç A (p1. Óôï ó÷Þìá 1. V1 . Áðü ôï ðñþôï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá Ý÷ïõìå Q=W ÄçëáäÞ üëç ç ðñïóöåñüìåíç óôï áÝñéï èåñìüôçôá áðïäßäåôáé óôï ðåñéâÜëëïí. 1. T1) óôçí êáôÜóôáóç B (p2. ìå V1 = V2 = V0 . ÉÓÏ×ÙÑÇ ÌÅÔÁÂÏËÇ Éóü÷ùñç ïíïìÜæïõìå ôç ìåôáâïëÞ ïñéóìÝíçò ìÜæáò áåñßïõ. õðü óôáèåñÞ èåñìïêñáóßá. Áðü ôï íüìï ôùí Boyle . ðáñéóôÜíåôáé áðü ôï óêéáóìÝíï åìâáäüí ôïõ äéáãñÜììáôïò ôïõ ó÷Þìáôïò 1. Åßíáé åõíüçôï üôé ïé áíôéóôñåðôÝò ìåôáâïëÝò ìðïñïýí íá ðñïóåããéóôïýí óôçí ðñÜîç.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ á) Íá åðéêñáôåß äéáñêþò êáôÜóôáóç èåñìïäõíáìéêÞò éóïññïðßáò. T1) óôçí êáôÜóôáóç B (p2. V1. ìÝóù ôïõ Ýñãïõ W Ôï Ýñãï W. ðáñáìÝíïõí óôáèåñÝò. óõíåðþò óôáèåñÞ ðáñáìÝíåé êáé ç åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá ôïõ éäáíéêïý áåñßïõ. Óôç ðñáãìáôéêüôçôá üëåò ïé ìåôáâïëÝò óôç öýóç åßíáé ìç áíôéóôñåðôÝò.5.13) V1 2.19 ðáñéóôÜíåôáé óå äéÜãñáììá p − V ç éóüèåñìç åêôüíùóç ðïóüôçôáò áåñßïõ áðü ôçí êáôÜóôáóç A (p 1 . áí ïé äéåñãáóßåò ãßíïíôáé áñêåôÜ áñãÜ. Ìéá ôÝôïéá ìåôáâïëÞ åðéôõã÷Üíåôáé ðåéñáìáôéêÜ ìå ôçí äéÜôáîç ôïõ ó÷Þìáôïò 1. Áðü ôçí êáôáóôáôéêÞ åîßóùóç ôùí éäáíéêþí áåñßùí Ý÷ïõìå . Óôï ó÷Þìá 1. V2.Marriotte ðñïêýðôåé p1 V1 = p2 V2 Ó×ÇÌÁ 1. V2.19 Óôç äéÜñêåéá ôçò éóüèåñìçò ìåôáâïëÞò ç ìÜæá êáé ç èåñìïêñáóßá Éóüèåñìç åêôüíùóç. Üñá ÄU = 0. Üñá äåí ðñÝðåé íá ãßíåôáé ñïÞ èåñìüôçôáò. ãéáôß ïé ðéÝóåéò êáé ôï Ýñãï äåí èá åßíáé ßäéá êáôÜ ôçí áñ÷éêÞ êáé ôçí áíôßóôñïöç ìåôáâïëÞ. ÉÓÏÈÅÑÌÇ ÌÅÔÁÂÏËÇ Éóüèåñìç ïíïìÜæïõìå ôç ìåôáâïëÞ ïñéóìÝíçò ìÜæáò áåñßïõ.19 êáé áðïäåéêíýåôáé üôé åßíáé V2 W = nRT 0 ln (1. õðü óôáèåñü üãêï.1. Ýíåêá ðåðåñáóìÝíçò äéáöïñÜò èåñìïêñáóßáò. Ïé ìåôáâïëÝò ðïõ èá áêïëïõèÞóïõí èåùñïýíôáé üëåò áíôéóôñåðôÝò. Ç éóü÷ùñç ìåôáâïëÞ ìðïñåß íá åðéôåõ÷èåß ðåéñáìáôéêÜ ìå ôç äéÜôáîç ôïõ ó÷Þìáôïò 1. â) Äåí ðñÝðåé íá ðáñïõóéÜæïíôáé öáéíüìåíá ôñéâÞò.30 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . ÅÖÁÑÌÏÃÇ ÔÏÕ 1ïõ ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÏÕ ÁÎÉÙÌÁÔÏÓ ÊÁÔÁ ÔÉÓ ÌÅÔÁÂÏËÅÓ ÉÄÁÍÉÊÏÕ ÁÅÑÉÏÕ Èá äïýìå ôþñá ôçí åöáñìïãÞ ôïõ 1ïõ èåñìïäõíáìéêïý áîéþìáôïò óå ïñéóìÝíåò ìåôáâïëÝò éäáíéêïý áåñßïõ. T2 ) ìå Ô1 = Ô2 = Ô0 .

äçëáäÞ W = 0. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 31 Ó×ÇÌÁ 1. óõíåðþò ôï Ýñãï åßíáé ìçäÝí. Áðü ôï 1ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá Ý÷ïõìå Q = ÄU ÄçëáäÞ üëç ç ðñïóöåñïìÝíç óôï áÝñéï èåñìüôçôá ÷ñçóéìïðïéåßôáé ãéá ôçí èÝñìáíóÞ ôïõ. T1) óôçí êáôÜóôáóç B (p2. T2). p1 p = 2 T1 T2 Óôç äéÜñêåéá ôçò éóü÷ùñçò ìåôáâïëÞò ï üãêïò ôïõ áåñßïõ ðáñáìÝíåé óôáèåñüò. äçëáäÞ ôçí áýîçóç ôçò èåñìïäõíáìéêÞò ôïõ (åóùôåñéêÞò) åíÝñãåéáò. Óôï ó÷Þìá 1. 3. Áðü ôïí íüìï ôùí Charles êáé Gay . ðáñéóôÜíåôáé óå äéÜãñáììá p − V ç éóïâáñÞò åêôüíùóç ìéáò ðïóüôçôáò áåñßïõ áðü ôçí êáôÜóôáóç A (p1.21.20 Éóü÷ùñç èÝñìáíóç. õðü óôáèåñÞ ðßåóç. . ÉÓÏÂÁÑÇÓ ÌÅÔÁÂÏËÇ ÉóïâáñÞ ïíïìÜæïõìå ôç ìåôáâïëÞ ïñéóìÝíçò ìÜæáò áåñßïõ. ìå p 1 = p 2 = p 0 . Ç éóïâáñÞò ìåôáâïëÞ ìðïñåß íá åðéôåõ÷èåß ðåéñáìáôéêÜ ìå ôç äéÜôáîç ôïõ ó÷Þìáôïò 1.21 ÉóïâáñÞò åêôüíùóç Þ éóïâáñÞò èÝñìáíóç. V2.6.Lussac ðñïêýðôåé Ó×ÇÌÁ 1. V1.

5.23 ðáñéóôÜíåôáé óå äéÜãñáììá p − V ç áäéáâáôéêÞ åêôüíùóç (øýîç) ìéáò ðïóüôçôáò áåñßïõ áðü ôçí êáôÜóôáóç A (p 1 . Üñá áõôü èåñìáßíåôáé. äçëáäÞ øý÷åôáé. T 1 ) óôçí êáôÜóôáóç B (p 2 . ÁÄÉÁÂÁÔÉÊÇ ÌÅÔÁÂÏËÇ ÁäéáâáôéêÞ ïíïìÜæïõìå ôç ìåôáâïëÞ ïñéóìÝíçò ìÜæáò áåñßïõ óôçí äéÜñêåéá ôçò ïðïßáò äåí áíôáëëÜóåé ôï áÝñéï èåñìüôçôá ìå ôï ðåñéâÜëëïí. V0. Ôï óêéáóìÝíï åìâáäüí ðáñéóôÜíåé ôï Ýñãï W. V 2 . Åö’ üóïí ôï áÝñéï åðéóôñÝöåé óôçí áñ÷éêÞ ôïõ êáôÜóôáóç.24 óå äéÜãñáììá p − V. äçëáäÞ Q = 0. ç ïðïßá áñ÷ßæåé áðü ìßá êáôÜóôáóç ÊõêëéêÞ ìåôáâïëÞ.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ V1 V = 2 T1 T2 Ç ðñïóöåñüìåíç óôï áÝñéï èåñìüôçôá Q êáôÜ Ýíá ìÝñïò ÷ñçóéìïðïéåßôáé ãéá ôç èÝñìáíóç ôïõ áåñßïõ êáé ôï õðüëïéðï ìÝñïò éóïýôáé ìå ôï Ýñãï W. T 2 ). ðáñÜãåé Ýñãï (W > 0) óå âÜñïò ôçò åóùôåñéêÞò ôïõ åíÝñãåéáò (ÄU < 0). Ôï 1o èåñìïäõíáìéêü áîßùìá Ý÷åé ôç ìïñöÞ: 0 = W + ÄU Þ Ó×ÇÌÁ 1.15) Ôá ôïé÷þìáôá êáé ôï Ýìâïëï åßíáé èåñìïìïíùôéêÜ. üôáí ôï áÝñéï óõìðéÝæåôáé áäéáâáôéêÜ. ÄçëáäÞ ãéá ôçí éóïâáñÞ ìåôáâïëÞ ôï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá Ý÷åé ôçí ìïñöÞ Q = ÄU + W Ôï Ýñãï W ðáñéóôÜíåôáé áðü ôï óêéáóìÝíï åìâáäü ôïõ äéáãñÜììáôïò ôïõ ó÷Þìáôïò 1. ç åóùôåñéêÞ ôïõ åíÝñãåéá äåí ìåôáâÜëëåôáé.32 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . Ý÷ïõìå W < 0. A (p0. Ôá ðáñáðÜíù ïäçãïýí óôï óõìðÝñáóìá üôé ïé áäéáâáôéêÝò êáìðýëåò åßíáé ðéï áðüôïìåò áðü ôéò éóüèåñìåò. .22 W = − ÄU (1. ÊÕÊËÉÊÇ ÌÅÔÁÂÏËÇ Ó×ÇÌÁ 1. ôï Ýìâïëï ìðïñïýìå íá ðåôý÷ïõìå ìéá áíôéóôñåðôÞ áäéáâáôéêÞ ìåôáâïëÞ. Óôï ó÷Þìá 1.24 Ç ìåôáâïëÞ ïñéóìÝíçò ìÜæáò áåñßïõ. V 1 .21 êáé åßíáé: W = p0 (V2 − V1) (1. ïðüôå ÄU > 0.23 ÁäéáâáôéêÞ åêôüíùóç (øýîç). äçëáäÞ Ý÷ïõìå ÄU = 0. Ìéá ôÝôïéá êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 1.14) 4.15) ðñïêýðôåé üôé üôáí ôï áÝñéï åêôïíþíåôáé áäéáâáôéêÜ. T0) êáé êáôáëÞãåé ðÜëé ó’ áõôÞ. ïíïìÜæåôáé êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ. ÁíÜëïãá. Ó×ÇÌÁ 1. ðïõ ðáñÜãåé ôï áÝñéï êáôÜ ôçí åêôüíùóÞ ôïõ. Ìåôáêéíþíôáò áñãÜ Áðü ôçí ó÷Ýóç (1.

Ôï Ýñãï W ðáñéóôÜíåôáé áðü ôï åìâáäüí ðoõ ðåñéêëåßåôáé áðü ôéò êáìðýëåò óôï äéÜãñáììá p − V ôïõ ó÷Þìáôïò 1. (É) Éóü÷ùñç ìåôáâïëÞ áðü ôçí êáôÜóôáóç A (p 0 .25. üðïõ ç ðßåóç ãßíåôáé 2p0. óå äéÜãñáììá p − V. üôáí äéáãñÜöåôáé êáôÜ ôçí áíßóôñïöç öïñÜ”. ðïõ áðïôåëåßôáé áðü ôéò ðáñáêÜôù äéáäï÷éêÝò áíôéóôñåðôÝò ìåôáâïëÝò. V 0 . äéáãñÜöåôáé ðñïò ôç öïñÜ êßíçóçò ôùí äåéêôþí ôïõ ñïëïãéïý êáé áñíçôéêü. “Ôï Ýñãï óå ìéá êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ åßíáé èåôéêü. (ÉÉ) Éóüèåñìç ìåôáâïëÞ áðü ôçí êáôÜóôáóç Â. â) Íá õðïëïãéóèåß ôï Ýñãï W ãéá ôçí êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ. êáôÜ áðüëõôç ôéìÞ áðü ôï Ýñãï êáôÜ ôç óõìðßåóç  → Á. Ý÷ïõìå üôé: pà = pA Þ pà = p0 Ãéá ôçí éóüèåñìç ìåôáâïëÞ Âà éó÷ýåé: pB VB = pà VÃ Þ 2 p0 V0 = p0 VÃ Þ Và = 2 V0 Ôá æçôïýìåíá äéáãñÜììáôá öáßíïíôáé óôï Ó÷. ÃíùóôÜ åßíáé ôá p0.6 Ðïóüôçôá éäáíéêïý áåñßïõ åêôåëåß êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ.69 ÁðÜíôçóç á) Ãéá ôçí éóü÷ùñç ìåôáâïëÞ Á éó÷ýåé pA p p0 2 p0 = B Þ = Þ TB=2T0 TA TB T0 TB Áöïý ç ìåôáâïëÞ ÃÁ åßíáé éóïâáñÞò. p -T. ùò ôçí êáôÜóôáóç Ã. ðïóü èåñìüôçôáò ìåôáôñÝðåôáé óå Ýñãï W ðïõ ðáñÜãåé ôï áÝñéï. T 0 ) Ýùò ôçí êáôÜóôáóç Â. óôï áÝñéï. Óôçí ðåñßðôùóç áõôïý ôïõ ó÷Þìáôïò ôï Ýñãï êáôÜ ôçí åêôüíùóç Á →  åßíáé ìåãáëýôåñï. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 33 Áðü ôï 1ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá ðñïêýðôåé Q=W Ôï ðñïóöåñüìåíï.24. 1. Ìðïñïýìå åäþ íá áíáöÝñïõìå Ýíáí åìðåéñéêü êáíüíá. â) Õðïëïãßæïõìå ôï Ýñãï óå êÜèå ìßá áð’ ôéò åðéìÝñïõò ìåôáâïëÝò ÌåôáâïëÞ ÁÂ: WA = 0 2 V0 ÌåôáâïëÞ ÂÃ: W Bà = nR 2T0 ln = 2 ln2 nRT 0 = 1 . V -T. á) Íá ðáñáóôáèåß ç êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ óå äéáãñÜììáôá p -V. (ÉÉÉ) Éóïâáñç ìåôáâïëÞ ÃÁ. ÐáñÜäåéãìá 1.4 p 0 V0 V0 ÌåôáâïëÞ ÃÁ: WÃÁ = p 0 (V0 − 2 V0 ) = − p0V0 . V0. üôáí ï êýêëïò. Óõíåðþò ôï óõíïëéêü Ýñãï åßíáé èåôéêü. T0 êáé ln2 ≈ 0.

óõíåðþò ç ìÝóç åíÝñãåéá ôùí ìïñßùí ôïõ åßíáé 1 3 ÅÊ = m õ 2 = kT 2 2 Ó×ÇÌÁ 1. Üñá óå êÜèå âáèìü åëåõèåñßáò áíôéóôïé÷åß ôï ßäéï ðïóü åíÝñãåéáò kÔ/ 2. f.16) óõìðåñáßíïõìå üôé ãéá ôá ìüñéá ìïíáôïìéêïý éäáíéêïý áåñßïõ åßíáé ⎯ ⎯ ⎯ f = 3. åííïýìå ôï ðëÞèïò ôùí áíåîÜñôçôùí ìåôáâëçôþí ðïõ êáèïñßæïõí ôçí åíÝñãåéá åíüò óþìáôïò.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ Ó×ÇÌÁ 1. Áí õx õy õz ïé óõíéóôþóåò ôçò ôá÷ýôçôáò åíüò ìïñßïõ Ý÷ïõìå õ2 = õ x2 + õ y2 + õ z2 óõíåðþò 1 1 1 3 EK = mõ x2 + m õ y2 + mõ z2 = kT (1. ¼ðùò Ý÷ïõìå ðåé éó÷ýåé.16) 2 2 2 2 Ìå ôïí üñï âáèìïß åëåõèåñßáò.25 Ôï Ýñãï ãéá ôçí êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ åßíáé: Wïë=WAB+WÂÃ+WÃÁ Þ Wïë = 0 + 1.26 Ç ôá÷ýôçôá ôïõ ìïñßïõ áíáëýåôáé óå ôñåéò óõíéóôþóåò. Áðü ôçí ó÷Ýóç (1.34 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . õ x2 = õ y2 = õ z2 .4 p0 V0 − p0 V0 Þ Wïë = 0. ÁõôÞ ç ðñüôáóç .4 p0 V0 ÔÏ ÈÅÙÑÇÌÁ ÉÓÏÊÁÔÁÍOMÇÓ ÔÇÓ ÅÍÅÑÃÅÉÁÓ Ôá ìüñéá åíüò ìïíáôïìéêïý éäáíéêïý áåñßïõ åêôåëïýí ìüíï ìåôáöïñéêÞ êßíçóç.

ðñÝðåé íá ðñïóèÝóïõìå êáé Üëëïõò äýï âáèìïýò åëåõèåñßáò. Ï áíôßóôïé÷ïò âáèìüò åëåõèåñßá ëÝìå üôé åßíáé “ðáãùìÝíïò”. Ãéá ëüãïõò ðïõ åîçãïýíôáé áðü ôçí êâáíôïìç÷áíéêÞ. Ý÷ïõìå üôé ç ìÝóç åíÝñãåéá åíüò ìïñßïõ éäáíéêïý áåñßïõ. Ï. ïðüôå ëüãù ôçò (1.17) ðñïêýðôåé: f U = N kT (1. Áí ç åíÝñãåéá ôïõ ìïñßïõ ìðïñåß íá ãñáöåß ùò Üèñïéóìá üñùí ðïõ ï êáèÝíáò ðåñéÝ÷åé ôï ôåôñÜãùíï ôçò áíôéóôïé÷çò ìåôáâëçôÞò. ôïõ ìïñßïõ êáé äýï óôçí ðåñéóôñïöÞ ãýñù áðü ôïõò Üîïíåò z êáé x . ðïõ äéÝñ÷åôáé áðü ôá êÝíôñá ìÜæáò ôùí áôüìùí. äßíåôáé áðü ôç ó÷Ýóç: 1 E = f kT (1. ëüãù ôáëÜíôùóçò. ìåôáöïñéêÞ êßíçóç ôïõ êÝíôñïõ ìÜæáò.18) 2 ÅðåéäÞ R Nk = N = nR NA Ý÷ïõìå f U = nR T (1. Áðü ôï èåþñçìá éóïêáôáíïìÞò ôçò åíÝñãåéáò. Áõôü áðïôåëåß ôï èåþñçìá ôçò éóïêáôáíïìÞò ôçò èåñìïäõíáìéêÞò åíÝñãåéáò (åóùôåñéêÞò åíÝñãåéáò) êáé åöáñìüæåôáé óå ìïíáôïìéêÜ êáé ðïëõáôïìéêÜ ìüñéá. Áí óôï ìïíôÝëï ôïõ ðáñáðÜíù ìïñßïõ öáíôáóôïýìå áõîïìïßùóç ôçò áðüóôáóçò ìåôáîý ôùí áôüìùí. Ôñåéò âáèìïß åëåõèåñßáò áíôéóôïé÷ïýí óôçí Ó×ÇÌÁ 1. − åî ïñéóìïý U = N E. äçëáäÞ ôüôå éó÷ýåé f = 7. Óôá ìüñéá ìå ðåñéóóüôåñá Üôïìá ôï f ìðïñåß íá ðÜñåé äéÜöïñåò ôéìÝò. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 35 éó÷ýåé ãåíéêüôåñá. Ý÷ïõìå f = 5. äåí óõíåéóöÝñåé óôçí åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò. Ãéá Ýíá äéáôïìéêü ìüñéï ìå óôáèåñÝò áðïóôÜóåéò ìåôáîý ôùí áôüìùí (ó÷Þìá 1.27 Äéáôïìéêü ìüñéï ìå óôáèåñÞ áðüóôáóç ìåôáîý ôùí áôüìùí.19) 2 . ôüôå ãéá êÜèå ìßá áðü áõôÝò ôéò ìåôáâëçôÝò (ôïõò âáèìïýò åëåõèåñßáò) éó÷ýåé üôé ç ìÝóç åíÝñãåéá åßíáé: ÊÔ/ 2.27). ç ðåñéóôñïöÞ ðåñß Üîïíá.17) 2 Ç åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá ìéáò ðïóüôçôáò Í ìïñßùí éäáíéêïý áåñßïõ åßíáé.

ãéá ðáñÜäåéãìá.27) Óå ìéá éóïâáñÞ ìåôáâïëÞ áåñßïõ Ý÷ïõìå Q = n CP ÄT (1. mol) êáé Ì ç ãñáììïìïñéáêÞ ìÜæá. ÁõôÝò ïé äéáöïñåôéêÝò ìåôáâïëÝò ìáò ïäçãïýí óôï íá ïñßæïõìå äéáöïñåôéêÝò ãñáììïìïñéáêÝò (êáé åéäéêÝò) èåñìï÷ùñçôéêüôçôåò. ãéáôß óôçí éóü÷ùñç ìåôáâïëÞ ç ðñïóöåñüìåíç èåñìüôçôá óôï áÝñéï ÷ñçóéìïðïéåßôáé ïëüêëçñç ãéá ôç èÝñìáíóç ôïõ . þóôå íá áõîÞóåé ôç èåñìïêñáóßá ôïõ êáôÜ ÄÔ.20) 2 ÅÉÄÉÊÅÓ ÈÅÑÌÏÔÇÔÅÓ ÔÙÍ ÁÅÑÉÙÍ ÊÁÉ ÅÑÌÇÍÅÉÁ ÔÏÕÓ ÌÅ ÔÏ ÌÏÍÔÅËÏ ÔÙÍ ÉÄÁÍÉÊÙÍ ÁÅÑÉÙÍ Óýìöùíá ìå ôïí ãíùóôü íüìï ôçò èåñìéäïìåôñßáò. Ý÷ïõìå Q = n CV ÄT (1. üðùò.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ Ç (1. êáé ïíïìÜæåôáé åéäéêÞ ãñáììïìïñéáêÞ èåñìüôçôá Þ êáëýôåñá ãñáììïìïñéáêÞ èåñìï÷ùñçôéêüôçôá. Ìðïñïýìå ðëÝïí íá ãñÜøïõìå Q = n C ÄT (1.25) ãßíåôáé Q = n M c ÄT Ôï ãéíüìåíï (Ìc) óõìâïëßæåôáé ìå C. üðïõ n ðïóüôçôá ýëçò (ìåôñéÝôáé óå ãñáììïìüñéá.25) Ç óôáèåñÜ c ïíïìÜæåôáé åéäéêÞ èåñìüôçôá Þ êáëýôåñá åéäéêÞ èåñìï÷ùñçôéêüôçôá. üôáí ç ðßåóç ìÝíåé óôáèåñÞ (CP). Ç ìïíÜäá ôçò óôï SI åßíáé ôï 1 J/ kg K. Óå ìéá éóü÷ùñç ìåôáâïëÞ áåñßïõ. ôï ðïóü èåñìüôçôáò Q ðïõ ðñÝðåé íá áðïññïöÞóåé Ýíá óþìá ìÜæáò m.19) ìå ÷ñÞóç ôçò êáôáóôáôéêÞò åîßóùóçò äßíåé f U = pV (1. äçëáäÞ C = M c. åîáñôÜôáé áðü ôï õëéêü ôïõ óþìáôïò êáé áðü ôï åßäïò ôçò ìåôáâïëÞò ðïõ õößóôáôáé. ïðüôå ç ó÷Ýóç (1.36 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ .28) Éó÷ýåé C P > C V . Ç ìÜæá m ãñÜöåôáé m = n M. Áðü üëåò ôéò ãñáììïìïñéáêÝò èåñìï÷ùñçôéêüôçôåò äýï åßíáé ïé ðëÝïí ÷ñÞóéìåò: á) áõôÞ ðïõ ïñßæåôáé üôáí ï üãêïò ìÝíåé óôáèåñüò (CV) êáé â) áõôÞ ðïõ ïñßæåôáé. ÄT Ç èåñìïêñáóßá åíüò áåñßïõ ìðïñåß íá áëëÜîåé ìå äéÜöïñïõò ôñüðïõò. H CV ïíïìÜæåôáé ãñáììïìïñéáêÞ èåñìï÷ùñçôéêüôçôá õðü óôáèåñü üãêï êáé ç CP ãñáììïìïñéáêÞ èåñìï÷ùñçôéêüôçôá õðü óôáèåñÞ ðßåóç. äçëáäÞ ôï Q = mc ). åßíáé Q = m c ÄT (1. êñáôþíôáò ôïí üãêï óôáèåñü êáé ðñïóöÝñïíôáò ðïóü èåñìüôçôáò Þ äéáôçñþíôáò óôáèåñÞ ôçí ðßåóç êáé ðñïóöÝñïíôáò ðïóü èåñìüôçôáò Þ ìåôáâÜëëïíôáò ôïí üãêï êáé ôçí ðßåóç êáé ðñïóöÝñïíôáò ðïóü èåñìüôçôáò. áíÜëïãá ìå ôçí ìåôáâïëÞ ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå.26) (Ìåñéêïß óõããñáöåßò ïñßæïõí ìå C ôç èåñìï÷ùñçôéêüôçôá.

ìå èåñìïäõíáìéêÝò èåñìïêñáóßåò Ô1 êáé Ô2 (Ô2 > Ô1). åíüò éäáíéêïý áåñßïõ.30) Áðü ôï 1ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá ãéá ôçí éóïâáñÞ ìåôáâïëÞ Ý÷ïõìå Q = ÄU + W ËáìâÜíïíôáò õðüøç ôéò ó÷Ýóåéò (1. Ô2 . Ô2 ç ìåôáâïëÞ ÄU ôçò åóùôåñéêÞò åíÝñãåéáò õðïëïãßæåôáé áðü ôç ó÷Ýóç (1. ðñÜãìá ðïõ åß÷áìå ðñïâëÝøåé. ¸ôóé ðçãáßíïíôáò áðü Ýíá óçìåßï ôçò êáìðýëçò Ô 1 Þ (U 1 ) óå êÜðïéï óçìåßï ôçò êáìðýëçò Ô 2 Þ (U 2 ). CP c ã = = P (1. ôï áÝñéï åêôïíþíåôáé ðáñÜãïíôáò Ýñãï W = p ÄV Áðü ôçí êáôáóôáôéêÞ åîßóùóç Ý÷ïõìå: p ÄV = n R (T2 − T1) = n R ÄT ïðüôå W = n R ÄT (1. áêïëïõèþíôáò Ó×ÇÌÁ 1. ¸óôù äýï éóüèåñìåò. Áðü ôç ó÷Ýóç (1. Åêôåëþíôáò ôçí éóïâáñÞ ìåôáâïëÞ á → ã. ç ìåôáâïëÞ óôçí åóùôåñéêÞ Ç ìåôáâïëÞ ÄU ôçò åóùôåñéêÞò åíÝñãåéáò åíÝñãåéá. ¼ðùò åßíáé ãíùóôü ç åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá ôïõ éäáíéêïý áåñßïõ åßíáé óõíÜñôçóç ìüíï ôçò èåñìïêñáóßáò. ïðüôå êÜèå ìßá áðü ôéò êáìðýëåò áõôÝò åßíáé ôáõôü÷ñïíá êáé êáìðýëç óôáèåñÞò åóùôåñéêÞò åíÝñãåéáò (ó÷. Ï ëüãïò ôùí ãñáììïìïñéáêþí èåñìï÷ùñçôéêïôÞôùí (Þ ôùí åéäéêþí èåñìï÷ùñçôéêüôçôùí) ðáñéóôÜíåôáé ìå ôï ã. CV .29) êáé (1. áðü ôï 1ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá Ý÷ïõìå Q = ÄU Üñá ÄU = n CV ÄT (1. åßíáé ßäéá ãéá ïðïéáäÞðïôå ìåôáâïëÞ ìåôáîý ôùí éóïèÝñìùí Ô1 . ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 37 áåñßïõ. åíþ óôçí éóïâáñÞ ìåôáâïëÞ Ýíá ìÝñïò ôçò ðñïóöåñüìåíçò èåñìüôçôáò ìåôáôñÝðåôáé óå Ýñãï.28 ïðïéáóäÞðïôå ìïñöÞò äéáäñïìÞ.31) óõíäÝåé ôéò ãñáììïìïñéáêÝò èåñìï÷ùñçôéêüôçôåò CP . 1.29). (1. ÄU = U2 − U1 . åíüò éäáíéêïý áåñßïõ êáé äåß÷íåé üôé CP > CV . ãéá ïðïéáäÞðïôå ìåôáâïëÞ ìåôáîý ôùí éóïèÝñìùí Ô1 .32) CV cV êáé åßíáé ã > 1. Ãéá ôçí éóü÷ùñç ìåôáâïëÞ á → â.28).19) ìðïñïýìå íá ãñÜøïõìå .28). åßíáé ç ßäéá.31) Ç ó÷Ýóç (1.29) Óõíåðþò.30) ìðïñïýìå íá ãñÜøïõìå n CP ÄT = n CV ÄT + n R ÄT Þ CP = CV + R (1. áöïý CP > CV .

Åðßóçò ôï èåþñçìá éóïêáôáíïìÞò ôçò åíÝñãåéáò äåí ðñïâëÝðåé åîÜñôçóç ôùí C P êáé C V áðü ôç èåñìïêñáóßá Ô. ãéá êáëýôåñç ðåñéãñáöÞ ôùí ïðïßùí ÷ñçóéìïðïéåßôáé ç ÊâáíôéêÞ Ìç÷áíéêÞ. Ïé ðáñáðÜíù áðïêëßóåéò ïöåßëïíôáé óôï ãåãïíüò üôé ç ÊëáóéêÞ Ìç÷áíéêÞ äåí ðåñéãñÜöåé åðáñêþò ôá ìïñéáêÜ óõóôÞìáôá.35) f Ôï ìïíôÝëï ôïõ éäáíéêïý áåñßïõ äßíåé ôéìÝò ãéá ôá CP (êáé CV ) ïé ïðïßåò ó÷åäüí óõìðßðôïõí ìå ôéò ðåéñáìáôéêÝò ôéìÝò ãéá ôá ìïíáôïìéêÜ áÝñéá.÷. áðü ôéò ðåéñáìáôéêÝò ôéìÝò.38 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . Áõôü óçìáßíåé üôé ãéá ìéêñÝò èåñìïêñáóßåò åßíáé “ðáãùìÝíïé” ïé âáèìïß åëåõèåñßáò ðïõ áöïñïýí óôçí ðåñéóôñïöÞ êáé óôçí ôáëÜíôùóç.33) êáé (1.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ f ÄU = nR Ä T 2 êáé óõãêñßíïíôáò ìå ôçí (1. (1. Ý÷ïõìå üôé f CV = R (1.31) ðñïêýðôåé üôé f +2 CP = R (1.33) 2 Áðü ôéò (1. .33) êáé (1. ìÝ÷ñé ðïõ ôï Ç 2 äéáóðÜôáé óôïõò 3200 Ê.29). ç CV ìÝ÷ñé ôïõò 100 Ê ðåñßðïõ åßíáé 3 R / 2. êáèþò áõîÜíåé ï áñéèìüò ôùí áôüìùí ðïõ áðïôåëïýí ôá ìüñéá. ãéá ôï CP . Ïé åðüìåíïé ðßíáêåò äåß÷íïõí áõôÞ ôçí áðüêëéóç. Áí üìùò åîåôÜóïõìå ðéï ðïëýðëïêá ìüñéá áåñßùí. ðñÜãìá ðïõ ðáñáôçñåßôáé ðåéñáìáôéêÜ óå êÜðïéá ìüñéá. üðùò ôï He Þ ôï Ar (ÂëÝðå ôïí ðßíáêá ãéá ôï CP).34) âñßóêïõìå üôé f +2 ã = (1. ðáñáôçñïýìå ìéá óõíå÷Þ áðüêëéóç ôùí èåùñçôéêþí ôéìþí. ç C V óôïõò 10 000 Ê åßíáé 7 R / 2.34) 2 Áðü ôéò (1. Ãéá ôï Ç2 ð. êáôüðéí áõîÜíåôáé óå 5 R / 2 êáé óõíå÷ßæåé ç áýîçóÞ ôçò. Ãéá Ýíá äéáôïìéêü áÝñéï ðïõ äåí äéáóðÜôáé.32).

Óå øçëüôåñåò èåñìïêñáóßåò åßíáé “ðáãùìÝíïé” ìüíï ïé âáèìïß åëåõèåñßáò ðïõ áöïñïýí óôçí ôáëÜíôùóç ê. ãéá ôçí ðáñáðÜíù áäéáâáôéêÞ ìåôáâïëÞ Ý÷ïõìå W = − ÄU = − n CV ÄT (1.36) êáé ôçí êáôáóôáôéêÞ åîßóùóç ìðïñïýìå íá ãñÜøïõìå F nRT IJ pG 1 ã F nRT IJ = p G 2 ã H p K 1 1 H p K 2 2 Þ 1− ã 1− ã T1 p 1 ã = Ô 2 p2 ã (1.37) Áêüìç áðü ôçí (1.36) êáé ôçí êáôáóôáôéêÞ åîßóùóç ðñïêýðôåé nR T1 ã nR T2 V1 = V2 ã Þ V1 V2 T1 V1ã -1 = T2 V2ã -1 (1.40) äßíåé R W = −n ( T2 − T1 ) Þ ã−1 nRT 2 − nRT 1 W = Þ 1− ã p 2 V2 − p1 V1 W = (1. V2 .39) ëüãù ôçò (1. (Íüìïò Poisson) Óõíåðþò ãéá ôç ìåôáâïëÞ Á →  Ý÷ïõìå p1 V1ã = p2 V2ã (1. T1 ) óôçí êáôÜóôáóç B (p 2 .41) ã−1 Ç (1. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 39 Óõíåðþò ôï äéáôïìéêü ìüñéï óå ÷áìçëÝò èåñìïêñáóßåò óõìðåñéöÝñåôáé ùò ìïíáôïìéêü.ëð.39) Áðü ôéò ó÷Ýóåéò CP = CV + R êáé ã = CP / CV Ý÷ïõìå R CV = (1. Ï ÍÏÌÏÓ ÔÏÕ POISSON ÊÁÉ Ï ÕÐÏËÏÃÉÓÌÏÓ ÔÏÕ ÅÑÃÏÕ ÓÅ ÁÄÉÁÂÁÔÉÊÇ ÌÅÔÁÂÏËÇ ¸óôù áíôéóôñåðôÞ áäéáâáôéêÞ ìåôáâïëÞ ðïóüôçôáò éäáíéêïý áåñßïõ áðü ôçí êáôÜóôáóç A (p 1.36) Áðü ôçí (1.38) Áðü ôï 1ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá. V1 . T2 ) Áðïäåéêíý- åôáé üôé óå ìéá áäéáâáôéêÞ ìåôáâïëÞ éó÷ýåé p V ã = óôáè.40) ã −1 êáé ãR CP = (1.42) 1−ã .

üðïõ áðïêôÜ îáíÜ ôçí áñ÷éêÞ ôïõ èåñìïêñáóßá Ô0 . Óôç óõíÝ÷åéá øý÷åôáé áäéáâáôéêÜ ìÝ÷ñé ôçí êáôÜóôáóç Ã. T0 ) êáé åêôïíþíåôáé éóïâáñþò ìÝ÷ñé ôçí êáôÜóôáóç Â.40 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . Q êáé ÄU ãéá êÜèå ìéá áðü ôéò åðéìÝñïõò ìåôáâïëÝò. á) Íá ó÷åäéáóôïýí ïé ìåôáâïëÝò óå äéÜãñáììá p − V. â) Íá õðïëïãéóèïýí ôá ìåãÝèç W. V0 . óõíåðþò f +2 5 ã = = f 3 Áðü ôçí áäéáâáôéêÞ ìåôáâïëÞ Âà Ý÷ïõìå TB VBã -1 = Tà VÃã -1 Þ 2 2 4T0 (4V0 ) = T0Và 3 3 Þ 3 Và = 4 4V 0 = 32 V0 2 Áêüìá ãéá ôçí ìåôáâïëÞ Âà ìðïñïýìå íá ãñÜøïõìå pB VB p V p0 4 V0 p 32 V0 p0 = Ã Ã Þ = Ã Þ pà = TB Ôà 4 T0 T0 32 ÊáôáóêåõÜæïõìå ôï æçôïýìåíï äéÜãñáììá Ó×ÇÌÁ 1. üðïõ ï üãêïò ãßíåôáé VB = 4 V0 . êáèþò êáé ãéá ôçí óõíïëéêÞ.29 . ÁðÜíôçóç á) Ãéá ôçí éóïâáñÞ ìåôáâïëÞ Á éó÷ýåé VA V V0 4V0 TB=4 T0 = B Þ = Þ TA TB T0 TB Áöïý ôï áÝñéï åßíáé ìïíáôïìéêü Ý÷ïõìå f = 3.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ ÐáñÜäåéãìá 1-7 Ðïóüôçôá ìïíáôïìéêïý éäáíéêïý áåñßïõ âñßóêåôáé óå êáôÜóôáóç Á (p 0 .

Áõôü åßíáé áíáìåíüìåíï ãéáôß óôçí áñ÷éêÞ êáé ç ôåëéêÞ êáôÜóôáóç Ý÷ïõìå ôçí ßäéá èåñìïêñáóßá Ô0 . Åö’ üóïí ôï Ó÷çìáôéêü äéÜãñáììá ñïÞò õëéêü ëåéôïõñãßáò óôï ôÝëïò êÜèå êýêëïõ åðéóôñÝöåé óôçí áñ÷éêÞ ôïõ åíÝñãåéáò óå ìéá ðñáãìáôéêÞ êáôÜóôáóç. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 41 â) Ãéá ôçí éóïâáñÞ ìåôáâïëÞ Á Ý÷ïõìå WAB = P0 (4 V0 − V0 ) = 3 P0 V0 QAB = nC P (4T0 − T0 ) = n FG f + 2 IJ R 3T H 2 K 0 Þ 15 QAB = nRT 0 = 7 . Ç áñ÷Þ ëåéôïõñãßáò ìéáò èåñìéêÞò ìç÷áíÞò öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 1.5 P0 V0 Ãéá ôçí áäéáâáôéêÞ ìåôáâïëÞ Âà Ý÷ïõìå: Q Âà = 0 WÂà = − ÄUÂà = − n CV (T0 − 4 T0 ) Þ f 9 W Âà = − n R ( − 3T0 ) = nRT 0 2 2 Þ WÂà = 4. ôçò ïðïßáò ç èåñìïêñáóßá åßíáé ÷áìçëüôåñç Ô ø (Ô è > Ô ø ).5 P0 V0 2 ÔÝëïò áðü ôï 1ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá åßíáé ÄUAB = Q AB − WAB = 4. èåñìéêÞ ìç÷áíÞ. äçëáäÞ ÄU = 0. ðïõ åßíáé óõíÞèùò áÝñéï êáé ëÝãåôáé åíåñ- ãü õëéêü ôçò ìç÷áíÞò.30. ã) Áðü Ýíá øõ÷ñü óþìá (ð.5 P0 V0 Ãéá ôç óõíïëéêÞ ìåôáâïëÞ Ý÷ïõìå: Q ïë = Q AB + Q Bà = 7. ç ðñïåñ÷üìåíç áðü ôçí êáýóç êÜðïéáò ðñþôçò ýëçò. Ôï õëéêü ëåéôïõñãßáò ðáñáëáìâÜíåé ðïóü èåñìüôçôáò Q è áðü ôç èåñìÞ äåîáìåíÞ. â) Áðü ôï õëéêü ëåéôïõñãßáò. ç åóùôåñéêÞ ôïõ åíÝñãåéá äåí ìåôáâÜëëåôáé.30 ìðïñåß íá êáèïñéóôåß áðü ôï 1ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá. ðïõ ïíïìÜæåôáé èåñìÞ äåîáìåíÞ. äßíåé èåñìüôçôá óå øõ÷ñüôåñï óþìá êáé óõíïëéêÜ ðáñÜãåé Ýñãï. áíåîÜñôçôá ôùí åðéìÝñïõò ÷áñáêôçñéóôéêþí ôïõò. ç ïðïßá âñßóêåôáé óå õøçëüôåñç èåñìïêñáóßá Ôè êáé áðïäßäåé ðïóü èåñìüôçôáò Q ø óôçí øõ÷ñÞ äåîáìåíÞ. Ç èåñìéêÞ ìç÷áíÞ áðïôåëåßôáé áðü ôñßá êýñéá ìÝñç: á) Áðü Ýíá èåñìü óþìá. ðïõ ïíïìÜæåôáé øõ÷ñÞ äåîáìåíÞ.÷. åîõðçñåôïýí ôïí ßäéï óêïðü äçëáäÞ ôçí ìåôáôñïðÞ ìÝñïõò ôçò ðñïóöåñüìåíçò èåñìüôçôáò óå ìç÷áíéêÞ åíÝñãåéá. . ÈÅÑÌÉÊÅÓ ÌÇ×ÁÍÅÓ Ìå ôïí üñï èåñìéêÝò ìç÷áíÝò åííïýìå äéáôÜîåéò ïé ïðïßåò. Ôï åíåñãåéáêü éóïæýãéï áíÜ êýêëï Ó×ÇÌÁ 1. ìåôáöÝñåôáé õðü ôçí ìïñöÞ èåñìüôçôáò óå êÜðïéï áÝñéï.5 P0 V0 Wïë = WAB + WÂà = 7.5 P0 V0 ÔÝëïò áðü ôç ó÷Ýóç ÄU ïë = ÄU AB + ÄU ÂÃ Þ ÄU ïë = Q ïë − W ïë êáôáëÞãïõìå üôé ÄUïë = 0. Ôï áÝñéï åêôåëåß êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ.5 P0 V0 Ïðüôå ÄUÂà = − 4. ôï ðåñéâÜëëïí). Ç åíÝñãåéá.

43) Qè Ìðïñïýìå áêüìá íá ãñÜøïõìå Q è − ⏐Q ø⏐ e= Þ Qè ⏐Qø⏐ e = 1− (1.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ ¸ôóé ëïéðüí Ý÷ïõìå W = Q è − ⏐Q ø⏐ Ï óõíôåëåóôÞò áðüäïóçò (e) ìéáò èåñìéêÞò ìç÷áíÞò åßíáé ï ëüãïò ôïõ Ýñãïõ ðïõ ðáñÝ÷åé óõíïëéêÜ ðñïò ôï ðïóü èåñìüôçôáò Q è .44) Qè ØÕÊÔÉÊÅÓ ÌÇ×ÁÍÅÓ Ãíùñßæïõìå üôé ç èåñìüôçôá ìåôáöÝñåôáé “áõèüñìçôá” áðü Ýíá èåñìü ðñïò Ýíá øõ÷ñü óþìá. Ïé ðáñáðÜíù ìç÷áíÝò ïíïìÜæïíôáé øõêôéêÝò ìç÷áíÝò. ç ïðïßá ïíïìÜæåôáé 2ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá Þ 2ïò èåñìïäõíáìéêüò íüìïò êáé ëÝåé ôá åîÞò: “Åßíáé áäýíáôïí ïðïéïäÞðïôå óýóôçìá íá õðïóôåß ìéá ìåôáâïëÞ êáôÜ ôçí ïðïßá èá áðïññïöÞóåé èåñìüôçôá áðü óþìá ïñéóìÝíçò . 2ï ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÏ ÁÎÉÙÌÁ Ç ðåéñáìáôéêÞ åìðåéñßá ëÝåé üôé åßíáé áäýíáôïí íá öôéá÷ôåß èåñìéêÞ ìç÷áíÞ ç ïðïßá íá ìåôáôñÝðåé üëç ôçí ðñïóöåñüìåíç èåñìüôçôá óå Ýñãï Þ. ÁõôÞ ç áäõíáìßá åêöñÜæåôáé ìå ìéá ðñüôáóç. ÁõôÞ óå êÜèå êýêëï. Åßíáé óáí øõãåßï Ó÷çìáôéêü äéÜãñáììá ìéáò ðïõ ëåéôïõñãåß áíÜðïäá. ìåôáöÝñåé èåñìüôçôá Q ø áðü ôçí øõ÷ñÞ äåîáìåíÞ óôçí èåñìÞ äåîáìåíÞ. äçëáäÞ ìåôáöÝñïõí èåñìüôçôá áðü Ýíá øõ÷ñü óþìá ðñïò Ýíá èåñìü.31 öáßíåôáé ó÷çìáôéêÜ ìéá øõêôéêÞ ìç÷áíÞ. ðïõ ðñáãìáôïðïéïýí ôçí áíôßóôñïöç äéáäéêáóßá.31 ãéá èÝñìáíóç óðéôéþí øý÷ïíôáò ôïí áÝñá Ýîù áðü ôï óðßôé. ï óõíôåëåóôÞò áðüäïóçò e íá éóïýôáé ìå ôçí ìïíÜäá. äçëáäÞ W e= (1. ðïõ åêôåëåß ôï õëéêü ôçò. Óå êÜèå êýêëï óôç èåñìÞ äåîáìåíÞ áðïäßäåôáé ðïóü èåñìüôçôáò ⏐Q è⏐= ⏐W ⏐+⏐Q ø⏐ Ï óõíôåëåóôÞò áðüäïóçò ôçò øõêôéêÞò ìç÷áíÞò åßíáé ⏐Qø⏐ ⏐Q ø⏐ e= = ⏐W⏐ ⏐Qè⏐− ⏐Q ø⏐ ÐáñáëëáãÞ ôçò øõêôéêÞò ìç÷áíÞò åßíáé ç áíôëßá èåñìüôçôáò ðïõ ÷ñçóéìïðïéåßôáé Ó×ÇÌÁ 1. äáðáíþíôáò åíÝñãåéá W. Qè⏐ ⏐Qè⏐ = >1 ⏐W⏐ ⏐Qè⏐− ⏐Q ø⏐ Áðü åäþ äéáðéóôþíåôáé ôï ðëåïíÝêôçìá áõôþí ôùí äéáôÜîåùí ãéá èÝñìáíóç ïéêéþí.42 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . äáðáíþôáò åíÝñãåéá. Ï óõíôåëåóôÞò áðüäïóçò ôçò áíôëßáò èåñìüôçôáò åßíáé øõêôéêÞò ìç÷áíÞò.). ìå Üëëá ëüãéá. Óôï ó÷Þìá 1. êëéìáôéóôéêÜ êëð. ÕðÜñ÷ïõí ìç÷áíÝò (øõãåßá.

Planck. (êëßìáêá Kelvin).32 (á) ÁíÝöéêôç èåñìéêÞ ìç÷áíÞ. Åö’ üóïí ïé êéíÞóåéò ôùí ìïñßùí äåí Lord Kelvin (1824 . (â) ÁíÝöéêôç øõêôéêÞ ìç÷áíÞ. . ôçí ßäéá éêáíüôçôá ðáñáãùãÞò Ýñãïõ. Ðñþôïò åéóÞãáãå åêôåëåß ìéá èåñìéêÞ ìç÷áíÞ. Ó×ÇÌÁ 1. ÁõôÞ åßíáé áðü ôéò äéáôõðþóåéò ôïõ 2ïõ èåñìïäõíáìéêïý áîéþìáôïò. Óôï ó÷Þìá 1. åßíáé éóïäýíáìåò. äåí ìðïñïýìå íá ìåôáôñÝøïõìå ðÜëé ôçí ôõ÷áßá Bñåôáíüò Öõóéêüò êáé Ìá- êßíçóç óå äéáôåôáãìÝíç. åíþ ôï äåýôåñï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá ìáò ëÝåé üôé äýï ßóá èåñìïêñáóßá. ðïõ áöïñÜ óôç ëåéôïõñãßá ôùí øõêôéêþí ìç÷áíþí êáé ëÝåé üôé: “Åßíáé áäýíáôï íá ìåôáöåñèåß èåñìüôçôá áðü Ýíá óþìá ðñïò Üëëï óþìá øçëüôåñçò èåñìïêñáóßáò.1907) ìðïñïýí íá “åëå÷èïýí”. ÷ùñßò äáðÜíç åíÝñãåéáò”. åßíáé ëáíèáóìÝíç êáé ç Üëëç. åêôüò áðü Ýíá ìÝñïò ôçò. èá éó÷ýåé êáé ç Üëëç Þ áí ç ìßá åßíáé ëáíèáóìÝíç. Ç åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá åßíáé ç åíÝñãåéá ëüãù ôçò ôõ÷áßáò ìïñéáêÞò êßíçóçò. Ìéá éóïäýíáìç äéáôýðùóç ôïõ 2ïõ èåñìïäõíáìéêïý áîéþìáôïò åßíáé ç äéáôýðùóç ôïõ Clausius. ðáñüëï ðïõ öáßíïíôáé åê ðñþôçò üøåùò áóýíäåôåò. ðïóÜ åíÝñãåéáò äåí Ý÷ïõí. ÁõôÞ åßíáé ç åñãáóßá ðïõ èçìáôéêüò. Áí äçëáäÞ éó÷ýåé ç ìßá. Ôï 2ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá óôçñßæåôáé óôçí äéáöïñåôéêÞ öýóç ôçò åóùôåñéêÞò åíÝñãåéáò êáé ôçò ìáêñïóêïðéêÞò ìç÷áíéêÞò åíÝñãåéáò. åíþ ç ìáêñïóêïðéêÞ ìç÷áíéêÞ åíÝñãåéá áíôéðñïóùðåýåé ôçí äéáôåôáãìÝíç ìïñéáêÞ êßíçóç ôçí ïðïßá åìöáíßæåé Ýíá óþìá. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 43 èåñìïêñáóßáò êáé èá ôçí ìåôáôñÝøåé üëç óå ìç÷áíéêü Ýñãï. ôüôå ôçí ÷ñÞóç ôçò áðüëõôçò èá Þôáí äõíáôü íá êéíçèåß Ýíá áôìüðëïéï ðáßñíïíôáò èåñìüôçôá áðü ôçí êëßìáêáò èåñìïêñáóßáò èÜëáóóá Þ Ýíá áåñïðëÜíï ðáßñíïíôáò èåñìüôçôá áðü ôïí áÝñá. åðéóôñÝöïíôáò óôçí êáôÜóôáóç áðü ôçí ïðïßá îåêßíçóå”. ãåíéêÜ.32 öáßíåôáé ó÷çìáôéêÜ ìéá áíÝöéêôç èåñìéêÞ êáé ìéá áíÝöéêôç øõêôéêÞ ìç÷áíÞ. üôáí êéíåßôáé ìå ìßá ôá÷ýôçôá ðñïò ìéá óõãêåêñéìÝíç êáôåýèõíóç. óÞìåñá ç èåñìïêñáóßá áõôÞ ëÝãåôáé Ôï ðñþôï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá ìáò ëÝåé üôé ç åíÝñãåéá äéáôçñåßôáé è å ñ ì ï ä õ í á ì é ê Þ ðïóïôéêÜ. ç äéáôåôáãìÝíç ôïõ êéíçôéêÞ åíÝñãåéá ìåôáôñÝðåôáé óå åíÝñãåéá ôõ÷áßáò ìïñéáêÞò êßíçóçò. ¼ôáí ôï óþìá óôáìáôÜ ëüãù ôñéâþí Þ óõãêñïýóåùí. ç äéáôýðùóç Kelvin . Áí ôï 2ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá äåí ßó÷õå. óýìöùíá ìå ôï 2ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá. Ôïíßæïõìå üôé ïé äýï ðáñáðÜíù äéáôõðþóåéò ôïõ 2ïõ èåñìïäõíáìéêïý áîéþìáôïò.

Sadi Carnot (1796 .33 Ï êýêëïò ôïõ Carnot.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ Ï ÊÕÊËÏÓ ÔÏÕ CARNOT Óýìöùíá ìå ôï 2ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá êáììßá èåñìéêÞ ìç÷áíÞ äåí ìðïñåß íá Ý÷åé óõíôåëåóôÞ áðüäïóçò ßóï ìå ôçí ìïíÜäá.1832) Ôï õëéêü ôçò ìç÷áíÞò Carnot åêôåëåß êýêëï (ôïí êýêëï ôïõ Carnot). ç ïðïßá ëåéôïõñãåß ìåôáîý äýï èåñìïêñáóéþí Ôè êáé Ôø . Ôï ðñüâëçìá áõôü ëýèçêå áðü ôïí ÃÜëëï ìç÷áíéêü Sadi Carnot. ç ïðïßá Ý÷åé ôïí ìÝãéóôï äõíáôü óõíôåëåóôÞ áðüäïóçò êáé ôáõôü÷ñïíá åßíáé óõìâáôÞ ìå ôï 2ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá. . Ðáñüëï ðïõ ðÝèáíå ìåôáîý ôùí èåñìïêñáóéþí Ô è êáé Ô ø (Ô è > Ô ø ). åêôïíþíåôáé éóüèåñìá êáé ëáìâÜíåé ðïóü èåñìüôçôáò Q è . ðïõ áíÝðôõîå ôçí áñ÷Þ ëåéôïõñãßáò ìéáò ôÝôïéáò éäåáôÞò èåñìéêÞò ìç÷áíÞò. èåñìïäõíáìéêÞò åßíáé ðïëý Ç êõêëéêÞ äéáäéêáóßá áñ÷ßæåé áðü ôçí êáôÜóôáóç Á. üðùò öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 1. ÃÜëëïò Ìç÷áíéêüò êáé Öõ- óéêüò.44 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . Ôï éäáíéêü áÝñéï ìåãÜëç. áðü ôç èåñìÞ Ó×ÇÌÁ 1. Áõôüò ï êýêëïò ðïëý íÝïò ç óõìâïëÞ ôïõ áðïôåëåßôáé áðü äýï éóüèåñìåò êáé äýï áäéáâáôéêÝò áíôéóôñåðôÝò óôçí áíÜðôõîç ôçò ìåôáâïëÝò. Ðüóï ìåãÜëç áðüäïóç üìùò ìðïñåß íá Ý÷åé ìéá èåñìéêÞ ìç÷áíÞ.33.

46) Và VÄ Áðü ôéò (1. áðü ôç ó÷Ýóç (1. Ãéá ôéò éóüèåñìåò ìåôáâïëÝò Ý÷ïìå VB Á→ Qè = W AB = nRT è ln (1.44). ÓÕÍÔÅËÅÓÔÇÓ ÁÐÏÄÏÓÇÓ ÔÏÕ ÊÕÊËÏÕ CARNOT Ï óõíôåëåóôÞò áðüäïóçò èåñìéêÞò ìç÷áíÞò äßíåôáé áðü ôçí (1. Áðü ôçí êáôÜóôáóç à ôï áÝñéï óõìðéÝæåôáé éóüèåñìá ìÝ÷ñé ôçí êáôÜóôáóç Ä.47) Qè Ôè V ln  VÁ ÊáôÜ ôéò áäéáâáôéêÝò ìåôáâïëÝò. ìÝ÷ñé íá öèÜóåé óôçí êáôÜóôáóç Â. áðïäßäïíôáò óôçí øõ÷ñÞ äåîáìåíÞ ðïóü èåñìüôçôáò Q ø .47) ãßíåôáé .45) VA êáé VÄ V Ã→Ä Qø = W ÃÄ = nRT ø ln = − nRT ø ln à (1. ÊáôÜ ôçí äéáäéêáóßá  → à ç èåñìïêñáóßá ôïõ áåñßïõ ðÝöôåé áðü ôçí ôéìÞ Ôè óôçí ôéìÞ Ôø . Ý÷ïõìå ã −1 ã −1 Â→à Ôè VB = Ôø Và ã −1 ã −1 Ä→Á Ôè VÁ = Ôø VÄ Äéáéñþíôáò êáôÜ ìÝëç ôéò äýï ðñïçãïýìåíåò ó÷Ýóåéò ðáßñíïõìå FG V IJ B ã −1 F V IJ =G à ã− 1 Þ HV K A HV KÄ VB V = à (1. Áðü ôçí êáôÜóôáóç  åêôïíþíåôáé áäéáâáôéêÜ ìÝ÷ñé ôçí êáôÜóôáóç Ã. Áðü ôçí êáôÜóôáóç Ä ôï óýóôçìá åðéóôñÝöåé óôçí êáôÜóôáóç Á.48) VA VÄ êáé VB V ln = ln à VA VÄ Ç ó÷Ýóç (1. Óôï óçìåßï áõôü óôáìáôÜ ôï óôÜäéï ôçò åêôüíùóçò êáé áñ÷ßæåé ôï óôÜäéï ôçò óõìðßåóçò. ⏐Qø⏐ e = 1− Qè ïðüôå ãéá ôïí õðïëïãéóìü ôïõ e áñêåß íá õðïëïãéóèïýí ôá Q è êáé Q ø .46) ðáßñíïõìå Và ln Q ø⏐ Ôø VÄ = (1. êëåßíïíôáò ôïí êýêëï.37). ìÝóù áäéáâáôéêÞò óõìðßåóçò.45) êáé (1. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 45 äåîáìåíÞ.

50) Ôè Ôè Áõôü ôï áðïôÝëåóìá ìáò ëÝåé üôé ï óõíôåëåóôÞò áðüäïóçò óôïí êýêëï Carnot åîáñôÜôáé ìüíï áðü ôéò èåñìïêñáóßåò ôçò èåñìÞò êáé ôçò øõ÷ñÞò äåîáìåíÞò êáé üôé ç áðüäïóç e ìåãáëþíåé êáèþò ìåãáëþíåé ç äéáöïñÜ Ôè − Ôø .34 öáßíåôáé óå äéÜãñáììá p − V ï êýêëïò ôïõ Otto. Ý÷åé óõíôåëåóôÞ áðüäïóçò ìéêñüôåñï ôçò ìç÷áíÞò Carnot Þ ìå Üëëá ëüãéá. ðïõ ëåéôïõñãåß ìåôáîý ôùí ßäéùí èåñìïêñáóéþí. Ï êýêëïò áðïôåëåßôáé áðü äýï áäéáâáôéêÝò êáé äýï éóü÷ùñåò ìåôáâïëÝò. ¼ìùò øõ÷ñÞ äåîáìåíÞ óå èåñìïêñáóßá Ôø = 0 äåí ìðïñåß íá õðÜñîåé óôçí ðñÜîç êáé óõíåðþò åßíáé ðÜíôá e < 1. áí äßíïíôáé ïé üãêïé V1 . êáé Q ø = Q ÄÁ = nC V (TA − TÄ ) = − n C V (TÄ − ÔÁ ) Ï óõíôåëåóôÞò áðüäïóçò åßíáé ⏐Qø⏐ Ô − ÔÁ e= 1− = 1− Ä (É) Qè Ôà − ÔB Áðü ôï íüìï ôïõ Poisson ãéá ôéò áäéáâáôéêÝò ìåôáâïëÝò ÃÄ êáé Á Ý÷ïõìå áíôßóôïé÷á Ôà V2ã − 1 = ÔÄ V1ã − 1 êáé Ô V2ã − 1 = ÔÁ V1ã − 1 Áöáéñïýìå êáôÜ ìÝëç ôéò äýï ðáñáðÜíù ó÷Ýóåéò V2ã − 1 (Ôà − Ô ) = V1ã − 1 (ÔÄ − ÔÁ ) Þ . ðïõ áíôáëëÜóóåé ôï áÝñéï ôçò ìç÷áíÞò. ç ìç÷áíÞ Carnot Ý÷åé ôï ìÝãéóôï óõíôåëåóôÞ áðüäïóçò. ÐáñÜäåéãìá 1-8 Óôï ó÷Þìá 1. ¸÷ïõìå Q AB = Q ÃÄ = 0.50) ðñïêýðôåé üôé ãéá Ô ø = 0 åßíáé e = 1.49) ïðüôå Ôø Ôè − Ôø e = 1− = (1. ÁðÜíôçóç Õðïëïãßæïõìå ôá ðïóÜ èåñìüôçôáò. ï ïðïßïò ðñïóåããéóôéêÜ ðåñéãñÜöåé ôïí êýêëï âåíæéíïìç÷áíÞò åóùôåñéêÞò êáýóåùò.34 Q è = Q Âà = n C V (Ôà − ÔB ) Ï êýêëïò ôïõ Otto.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ Qø⏐ Ô ø = Qè Ôè (1.46 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . V2 êáé ï ëüãïò ã = CP / CV ãéá ôï áÝñéï ôçò ìç÷áíÞò. åðïìÝíùò Ó×ÇÌÁ 1. Áðü ôçí ó÷Ýóç (1. Ìðïñåß íá äåé÷ôåß üôé êÜèå Üëëç èåñìéêÞ ìç÷áíÞ. Íá õðïëïãéóèåß ï óõíôåëåóôÞò áðüäïóçò ôïõ êýêëïõ ôïõ Otto. ìå ôç èåñìÞ êáé ôçí øõ÷ñÞ äåîáìåíÞ óôç äéÜñêåéá ôïõ êýêëïõ.

áíôéóôñåðôÞ ìåôáâïëÞ ðïóüôçôáò éäáíéêïý áåñßïõ Ý÷ïõìå Q = W. (ÉÉ) êáôáëÞãïõìå e = 1− FG V IJ 2 ã− 1 HV K 1 ÅÍÔÑÏÐÉÁ ÌÅÔÁÂÏËÇ ÔÇÓ ÅÍÔÑÏÐÉÁÓ ÓÅ ÁÍÔÉÓÔÑÅÐÔÅÓ ÊÁÉ ÌÇ ÁÍÔÉÓÔÑÅÐÔÅÓ ÄÉÅÑÃÁÓÉÅÓ Ôï 1ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá ó÷åôßæåôáé ìå ôçí Ýííïéá ôçò åóùôåñéêÞò åíÝñãåéáò. áèñïßæïõìå ôéò åðéìÝñïõò ìåôáâïëÝò ôçò. õðü óôáèåñÞ (ðñáêôéêÜ) èåñìïêñáóßá Ô. ÄçëáäÞ ç ôéìÞ ôçò åîáñôÜôáé áðü ôçí êáôÜóôáóç óôçí ïðïßá âñßóêåôáé ôï óýóôçìá êáé ü÷é áðü ôïí ôñüðï ðïõ ïäçãÞèçêå óå áõôÞ ôçí êáôÜóôáóç. Óôç ÓôáôéóôéêÞ Ìç÷áíéêÞ. óõíåðþò V2 nRT ln W V1 ÄS = = Þ T T V2 ÄS = nR ln (1. Ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò ÄS ôïõ óõóôÞìáôïò ïñßæåôáé ùò ôï ðçëßêï Q ÄS = (1. äçëáäÞ ÄQ ÄS = ∑ T Åßíáé ðñïöáíÝò áðü ôá ðáñáðÜíù üôé óå ìéá áíôéóôñåðôÞ áäéáâáôéêÞ ìåôáâïëÞ éó÷ýåé S = óôáè. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 47 TÄ − Ô Á = FG V IJ2 ã− 1 (ÉÉ) Ôà − Ô HV K 1 Aðü ôéò (É). óå èåñìïêñáóßá Ô. Óå êÜèå ìéêñÞ ìåôáâïëÞ ôï óýóôçìá áíôáëëÜóåé ìå ôï ðåñéâÜëëïí ðïóü èåñìüôçôáò ÄQ. Èåùñïýìå ìéá éóüèåñìç áíôéóôñåðôÞ ìåôáâïëÞ. Ç ìåôáâïëÞ ôçò . ìå ôï ðåñéâÜëëïí.33. Ç óôïé÷åéþäçò ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò óå ìéá áðåéñïóôÞ ìåôáâïëÞ èá åßíáé ÄQ/ T. Èåùñïýìå ôïí êýêëï ôïõ Carnot ôïõ ó÷Þìáôïò 1. Èá äïýìå ôþñá ðþò ïñßóôçêå ç åíôñïðßá áðü ôïí Clausius. êáôÜ ôçí ïðïßá ôï óýóôçìá áíôáëëÜóóåé ðïóü èåñìüôçôáò Q.52) V1 Áí Ý÷ïõìå ìéá áíôéóôñåðôÞ ìåôáâïëÞ ÁÂ. ç åíôñïðßá áðïôåëåß ìÝôñï ôçò áôáîßáò åíüò óõóôÞìáôïò. Ãéá íá âñïýìå ôç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò ãéá üëç ôç ìåôáâïëÞ ÁÂ.51) T Óå ìéá éóüèåñìç . ¼ðùò èá äïýìå êáé ôï äåýôåñï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá ó÷åôßæåôáé ìå Ýíá êáôáóôáôéêü ìÝãåèïò. ðïõ äåí åßáé éóüèåñìç ìðïñïýìå íá ôç ÷ùñßóïõìå óå ðïëý ìéêñÝò (áðåéñïóôÝò) åðéìÝñïõò ìåôáâïëÝò. ôï ïðïßï ôï ïíïìÜæïõìå åíôñïðßá êáé óõìâïëßæåôáé ìå S. Ç åíôñïðßá ïñßóôçêå áðü ôïí Clausius ôï 1865 ìáêñïóêïðéêÜ. ðïõ áíáðôý÷èçêå áñãüôåñá. ç ïðïßá åßíáé êáôáóôáôéêü ìÝãåèïò. Þ Ä S = 0.

Ãéá êÜèå êýêëï Carnot åßíáé Ä S = 0. ç ïðïßá Ó×ÇÌÁ 1. Óõíåðþò.35. ãéá ïðïéáäÞðïôå êõêëéêÞ áíôéóôñåðôÞ äéåñãáóßá. Èåùñïýìå ôéò ìåôáâïëÝò Áàêáé ÁÄ ìéáò ðïóüôçôáò éäáíéêïý áåñßïõ áðü ôçí êáôÜóôáóç Á óôçí êáôÜóôáóç  (ó÷Þìá 1.48 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ .ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ åíôñïðßáò ãéá üëï ôïí êýêëï åßíáé: Ä S = Ä SAB + Ä S Âà + Ä S ÃÄ + Ä S ÄÁ Þ Qè Q ÄS = +0 + ø +0 Tè Tø Þ Qè ⏐Q ø⏐ ÄS = − Ôè Ôø Áí ëÜâïõìå õðüøç ôç ó÷Ýóç (1. Ç ðñïóÝããéóç åßíáé ôüóï êáëýôåñç üóï ìåãáëýôåñï åßíáé ôï ðëÞèïò ôùí êýêëùí Carnot.49). êáôÜ ôçí ìåôÜâáóç åíüò óõóôÞìáôïò áðü ìéá êáôÜóôáóç Á óå ìåôÜâáóç áåñßïõ áðü ôçí êáôÜóôáóç Á óôçí  åßíáé ìéá êáôÜóôáóç Â. ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò ôïõ óõóôÞìáôïò åîáñôÜôáé áíåîÜñôçôç áðü ôïí ôñüðï áðü ôéò êáôáóôÜóåéò Á êáé Â. Üñá èá åßíáé Ä S = 0 êáé ãéá ôçí êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ. êáôáëÞãïõìå üôé ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò ãéá ôïí êýêëï ôïõ Carnot åßíáé ÄS = 0 Ìéá ðïóüôçôá éäáíéêïý áåñßïõ åêôåëåß ôçí êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ. Ç êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ ðñïóåããßæåôáé áðü ôçí ìåôáâïëÞ ìå ôï óêïýñï ìðëå ÷ñþìá.35 ÊÜèå êõêëéêÞ áíôéóôñåðôÞ ìåôáâïëÞ ðñïóåããßæåôáé áðü Ýíá ìåãÜëï ðëÞèïò êýêëùí Carnot. Óýìöùíá ìå üóá áíáöÝñáìå ðáñáðÜíù éó÷ýåé Ä S Áà+ Ä S ÂÄÁ = 0 Þ Ä S Áà− Ä S ÁÄ = 0 Þ Ó×ÇÌÁ 1. ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò åßíáé ìçäÝí.36 Ä S Áà= Ä S ÁÄÂ Ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò êáôÜ ôç ÄçëáäÞ.36). . áëëÜ äåí åîáñôÜôáé áðü ôï ôñüðï ìåôÜâáóçò. ðïõ ó÷åäéÜóôçêå ìå êüêêéíï ÷ñþìá óôï ó÷Þìá 1. äçìéïõñãåßôáé áðü Ýíá ìåãÜëï ðëÞèïò êýêëùí Carnot.

åíþ ôïõ ðåñéâÜëëïíôïò −Q/T. áðü ôçí ßäéá áñ÷éêÞ óôçí ßäéá ôåëéêÞ êáôÜóôáóç.52) ìðïñïýìå íá ãñÜøïõìå VA + VB ÄS = nR ln VA Ç ÅÍÔÑÏÐÉÁ ÊÁÉ ÔÏ 2ï ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÏ ÁÎÉÙÌÁ Óå ìéá áíôéóôñåðôÞ ìåôáâïëÞ ð. åíþ ãéá ôï ðåñéâÜëëïí. VB . åßíáé Ä S 2 = 0. êáèüôé ç èåñìüôçôá Q ìåôáöÝñåôáé áðü ôï ðåñéâÜëëïí óôï áÝñéï. ÓõíïëéêÜ ëïéðüí ãéá ôï áÝñéï êáé ôï ðåñéâÜëëïí Ý÷ïõìå áýîçóç ôçò åíôñïðßáò. áñêåß íá îåêéíïýí êáé íá êáôáëÞãïõí óå êáôáóôÜóåéò èåñìïäõíáìéêÞò éóïññïðßáò. Óôï ÷þñï Á Ý÷ïõìå ìéá ðïóüôçôá áåñßïõ. Ô 2 ìå Ô 1 > Ô 2 (Ô 1 − Ô 2 ðåðåñáóìÝíï) êáé åßíáé áðïìïíùìÝíá áðü ôï ðåñéâÜëëïí ôïõò. Áðü ôç ó÷Ýóç (1. Èåùñïýìå Ýíá äï÷åßï ìå èåñìïìïíùôéêÜ ôïé÷þìáôá. ôï ïðïßï ÷ùñßæåôáé ìå äéÜöñáãìá óå äýï ÷þñïõò Á. Ô2 äåí èá ìåôáâëçèïýí Ý÷ïõìå ãéá ôï óþìá Ó 1 ÄQ Ä S1 = − T1 êáé ãéá ôï Ó 2 ÄQ ÄS2 = T2 . êáôÜ ôçí åëåýèåñç åêôüíùóç èá åßíáé ßäéá ìå ôç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò ãéá ìéá éóüèåñìç åêôüíùóç ôïõ áåñßïõ. åðåéäÞ Ý÷ïõìå èåñìïìïíùôéêÜ ôïé÷þìáôá.  ìå üãêïõò áíôßóôïé÷á VA .÷. ïýôå áíôáëëÜóåé èåñìüôçôá ìå ôï ðåñéâÜëëïí. ç ïðïßá åßíáé ðÜíôá ìç áíôéóôñåðôÞ. Áöïý åßíáé W = 0 êáé Q = 0 áðü ôï 1ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá ðñïêýðôåé üôé êáé Ó×ÇÌÁ 1. ÅðåéäÞ äåí ìåôáâÜëëåôáé ç åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá ôïõ áåñßïõ. Ó 2 . Óôï ßäéï óõìðÝñáóìá ïäçãïýìáóôå èåùñþíôáò ôçí áíôáëëáãÞ ìéêñïý ðïóïý èåñìüôçôáò ÄQ. ïðüôå ôï áÝñéï äéá÷Ýåôáé ôá÷ýôáôá óå üëï ôï ÷þñï. Ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò ôïõ áåñßïõ êáé ôïõ ðåñéâÜëëïíôïò óõíïëéêÜ åßíáé ìçäÝí. Ìå ôç âïÞèåéá ôçò ôåëåõôáßáò ðñüôáóçò ìðïñïýìå íá õðïëïãßæïõìå ôç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò êáé óå ìç áíôéóôñåðôÝò äéåñãáóßåò. Áò ôï äïýìå óôçí ðåñßðôùóç ôçò åëåýèåñçò åêôüíùóçò áåñßïõ. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 49 ìåôÜâáóçò áð’ ôç ìéá êáôÜóôáóç óôçí Üëëç. Åßäáìå ãéá ðáñÜäåéãìá óôçí åëåýèåñç åêôüíùóç (ìç áíôéóôñåðôÞ ìåôáâïëÞ) üôé ãéá ôï áÝñéï åßíáé Ä S 1 > 0. ðïõ Ý÷ïõí èåñìïêñáóßåò Ô 1 . äåí Áöáéñþíôáò ôï äéÜöñáãìá ôï áÝñéï ìåôáâÜëëåôáé êáé ç èåñìïêñáóßá ôïõ. ìéá éóüèåñìç åêôüíùóç éäáíéêïý áÝñéïõ. ìåôáîý äýï óùìÜôùí Ó 1 . Ôï ðïóü èåñìüôçôáò ÄQ èá ìåôáöåñèåß áðü ôï Ó 1 óôï Ó 2 . åíþ ï ÷þñïò  åßíáé êåíüò. Óõíåðþò ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò åêôïíþíåôáé åëåýèåñá. Ç ðáñáðÜíù ìåôáâïëÞ åßíáé ìç áíôéóôñåðôÞ êáé ôï áÝñéï äåí ðáñÜãåé Ýñãï. Áíáóýñïõìå ôï äéÜöñáãìá.37 ÄU = 0. Áõôü äåí ìðïñåß íá óõìâåß óå ìéá öõóéêÞ äéåñãáóßá. Èåùñþíôáò üôé ðñáêôéêÜ ïé èåñìïêñáóßåò Ô1 . (õðÜñ÷åé èåñìïäõíáìéêÞ éóïññïðßá êáé ìå ôï ðåñéâÜëëïí) ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò ôïõ áåñßïõ åßíáé Q/T.

Áò ôï äïýìå ðéï áíáëõôéêÜ. óå äéÜãñáììá èåñìïêñáóßáò - åíôñïðßáò. Áñ÷éêÜ ôï óýóôçìá Ý÷åé ìéêñüôåñç áôáîßá.52) äéáðéóôþíïõìå üôé óå ìéá éóüèåñìç åêôüíùóç áåñßïõ ç åíôñïðßá ôïõ áõîÜíåôáé. ðïõ ðáßñíïõí ìÝñïò óå áõôÞ. áõôÞ ôç ôáîéíüìçóç ÷Üíåôáé áíåðéóôñåðôß. Áðü ôç ó÷Ýóç (1. åíþ óå ìéá éóüèåñìç óõìðßåóç ç åíôñïðßá ôïõ ìåéþíåôáé. ðáñüëï ðïõ äéáôçñåßôáé ç åíÝñãåéá ôïõ óýìðáíôïò. Ìðïñïýìå ðëÝïí íá ðïýìå üôé êÜèå ðñáãìáôéêÞ öõóéêÞ äéåñãáóßá ïäçãåß óå áýîçóç ôçò áôáîßáò. üôáí óõìðéåóôåß. ÌåôÜ ôç èåñìéêÞ éóïññïðßá. ÷Üèçêå ãéá ðÜíôá áõôÞ ç åõêáéñßá ìåôáôñïðÞò ôçò èåñìüôçôáò óå Ýñãï. Ìå ôçí ßäéá ëïãéêÞ ôï áÝñéï. üôé ç áýîçóç Þ ç ìåßùóç ôçò åíôñïðßáò óõíïäåýåôáé áðü ôçí áýîçóç Þ ôç ìåßùóç áíôßóôïé÷á ôçò áôáîßáò. Ôï áÝñéï ìåôÜ ôçí åêôüíùóÞ ôïõ âñßóêåôáé óå êáôÜóôáóç áõîçìÝíçò áôáîßáò. áõîÜíåôáé ìå ôçí ðÜñïäï ôïõ ÷ñüíïõ ç åíôñïðßá êáé ç áôáîßá ôïõ êáé õðïâáèìßæåôáé ç åíÝñãåéÜ ôïõ. Óõíåðþò ôï 2ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá äéáôõðþíåôáé êáé ìå ôç âïÞèåéá ôçò åíôñïðßáò ùò åîÞò: Äåí åßíáé äõíáôüí óå ìéá öõóéêÞ ìåôáâïëÞ íá ìåéùèåß ç ïëéêÞ åíôñïðßá üëùí ôùí óõóôçìÜôùí. ùò ðñïò ôç èÝóç. Åýêïëá óõìðåñáßíïõìå êáé ôï áíôßóôñïöï. ¼ôáí üìùò áõîÜíåôáé ç áôáîßá åíüò óõóôÞìáôïò. ãéáôß åßíáé äéá÷ùñéóìÝíá ôá ìüñéá óå ìéá èåñìÞ êáé ìéá øõ÷ñÞ ðåñéï÷Þ. ÄçëáäÞ óå ìéá ðåñéï÷Þ ìå ìåãÜëç ìÝóç êéíçôéêÞ åíÝñãåéá êáé óå ìéá ðåñéï÷Þ ìå ìéêñÞ ìÝóç êéíçôéêÞ åíÝñãåéá. ôá äýï óþìáôá ìðïñïýóáí íá áðïôåëÝóïõí ôçí èåñìÞ êáé ôçí øõ÷ñÞ äåîáìåíÞ ìéáò èåñìéêÞò ìç÷áíÞò êáé Ýôóé íá Ý÷ïõìå ðáñáãùãÞ Ýñãïõ. Óõìðåñáßíïõìå. Ýùò üôïõ åîéóùèïýí ïé èåñìïêñáóßåò ôùí äýï óùìÜôùí. Ôß ðáñéóôÜíåé ôï åìâáäü ôïõ ÷ùñßïõ ôçò ãñáöéêÞò ðáñÜóôáóçò ðïõ ðñïêýðôåé. ÐáñÜäåéãìá 1-9 Íá ðáñáóôáèåß ãñáöéêÜ ï êýêëïò Carnot. ìåéþíåé ôçí áôáîßá ôïõ. ìåéþíåôáé ç éêáíüôçôá ôïõ ãéá ðáñáãùãÞ Ýñãïõ.50 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . Ý÷ïõí äçëáäÞ ìåãáëýôåñç ôõ÷áéüôçôá. ÅÍÔÑÏÐÉÁ ÊÁÉ ÁÔÁÎÉÁ Åßðáìå üôé ç åíôñïðßá áðïôåëåß ìÝôñï ôçò áôáîßáò åíüò óõóôÞìáôïò. ëïéðüí. ðïõ ðáßñíïõí ìÝñïò ó’ áõôÞ ôç ìåôáâïëÞ. Áí äåí ßó÷õå ôï 2ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá êáé ç ìåôáöïñÜ èåñìüôçôïò ãéíüôáí áõèüñìçôá áðü ôï Ó 2 ðñïò ôï Ó 1 . äçëáäÞ áõîÜíåé ç áôáîßá ôïõ óõóôÞìáôïò ôùí óùìÜôùí. Åßäáìå üôé ìéá öõóéêÞ äéåñãáóßá ïäçãåß óõíïëéêÜ óå áýîçóç ôçò åíôñïðßáò ôùí óõóôçìÜôùí. Áò ðÜñïõìå ôï ðáñÜäåéãìá ôçò åðáöÞò äõï óùìÜôùí äéáöïñåôéêÞò èåñìïêñáóßáò.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ ¢ñá ãéá ôï óýóôçá ôùí óùìÜôùí åßíáé Ä Q ÄQ ÄS = − >0 T2 T1 Ìðïñïýìå êáé áíôßóôñïöá. îåêéíþíôáò áðü ôçí õðüèåóç Ä S > 0 íá êáôáëÞîïõìå üôé ç èåñìüôçôá ÄQ èá ìåôáöåñèåß áðü ôï Ó 1 óôï Ó 2 . èá åß÷áìå Ä S < 0. Ãíùñßæïõìå üôé èá ìåôáöåñèåß èåñìüôçôá áðü ôï èåñìü óþìá óôï øõ÷ñü. Áðü üëá ôá ðáñáðÜíù ìðïñïýìå íá óõìðåñÜíïõìå üôé. Áðü ôçí óôéãìÞ ôçò èåñìéêÞò éóïññïðßáò. .51) Þ (1. Ðñéí ôçí åðáöÞ. ãéáôß ôá ìüñéá êéíïýíôáé óå ìåãáëýôåñï üãêï.

ôï åìâáäüí ôïõ ÷ùñßïõ (Á S 2 S 1) ðáñéóôÜíåé ôï ðïóü èåñìüôçôáò Q è . ÁõôÜ ïíïìÜæïíôáé åíôñïðéêÜ äéáãñÜììáôá. åíþ êáôÜ ôéò áäéáâáôéêÝò Âà êáé ÄÁ ðáñáìÝíåé óôáèåñÞ ç åíôñïðßá. Áðü ôá ðáñáðÜíù äéáðéóôþíïìå üôé ï óõíôåëåóôÞò áðüäïóçò ôçò ìç÷áíÞò Carnot Q è − ⏐Q ø⏐ e= Qè . ç èåñìüôçôá Q è − ⏐Q ø⏐= W. Ç ìïñöÞ áõôÞ äéêáéïëïãåßôáé áðü ôï ãåãïíüò üôé êáôÜ ôéò Ó×ÇÌÁ 1. Ìå ôç âïÞèåéá ôùí åíôñïðéêþí äéáãñáììÜôùí.39 (á) Ï êýêëïò ôïõ Carnot óå äéÜãñáììá p − V. èá Ý÷åé óå äéÜãñáììá T − S ôç ìïñöÞ ðïõ öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 1. ÅðïìÝíùò. Áò èåùñÞóïõìå ìéá áíôéóôñåðôÞ ìåôáâïëÞ. äçëáäÞ äéáãñÜììáôá óå Üîïíåò áðüëõôçò èåñìïêñáóßáò Ô êáé åíôñïðßáò S. ðïõ ðåñéêëåßåôáé ìåôáîý ôçò ãñáììÞò ôçò ìåôáâïëÞò.38 Ä Si = Ti Ý÷ïõìå ÄQ i = Ti Ä S i êáé åðïìÝíùò Q AB = Ó Ti Ä S i ¢ñá ôï åìâáäüí ôïõ ÷ùñßïõ.S. áðü ôç èåñìÞ äåîáìåíÞ êáôÜ ôçí éóüèåñìç åêôüíùóç Á → Â.39â. éóüèåñìåò ìåôáâïëÝò Á êáé ÃÄ äéáôçñåßôáé ç èåñìïêñáóßá óôáèåñÞ. ðïõ áíôáëëÜóóåôáé óå ïñéóìÝíç áíôéóôñåðôÞ ìåôáâïëÞ. ðïõ ëáìâÜíåé ôï áÝñéï. Ï êýêëïò ôïõ Carnot ðïõ ðáñéóôÜíåôáé óå äéÜãñáììá p − V óôï ó÷Þìá 1. ìðïñïýìå íá ðñïóäéïñßóïõìå åýêïëá ôç èåñìüôçôá. áíÜìåóá óôá üñéá S 1 . ðïõ áðïäßäåé ôï áÝñéï óôçí øõ÷ñÞ äåîáìåíÞ êáôÜ ôçí éóüèåñìç óõìðßåóç ÃÄ.38. Áðü ôïí ïñéóìü ôçò ìåôáâïëÞò ôçò åíôñïðßáò Ä Qi Ó×ÇÌÁ 1. ¼ìïéá ôï åìâáäüí ôïõ ÷ùñßïõ (ÃÄ S 1 S 2 ) ðáñéóôÜíåé ôï ðïóü èåñìüôçôáò Q ø .39á. Ðñïöáíþò. S 2 . êáé ôïõ ïñéæüíôéïõ Üîïíá ôçò åíôñïðßáò. ðïõ ðáñéóôÜíåôáé ãñáöéêÜ ìå ôç ãñáììÞ Á ôïõ ó÷Þìáôïò 1. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 51 ÁðÜíôçóç Åêôüò ôùí äéáãñáììÜôùí p − V ìðïñïýí íá ÷ñçóéìïðïéçèïýí êáé äéáãñÜììáôá Ô − S. ðáñéóôÜíåôáé áðü ôï åìâáäüí ôïõ ãñáììïóêéáóìÝíïõ ÷ùñßïõ (ÁÂÃÄ). (â) Ï êýêëïò ôïõ Carnot óå äéÜãñáììá Ô . ðáñÝ÷åé ôç èåñìüôçôá ðïõ ðñïóöÝñåôáé Þ áöáéñåßôáé êáôÜ ôç ìåôáâïëÞ.

52 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . þóôå êáôüðéí. T1 ) óôçí êáôÜóôáóç B (p 2 . T2 ). â) (i) Áí ç ìåôáâïëÞ Á →  åßíáé éóü÷ùñç. ïðüôå ç ó÷Ýóç (É) ãßíåôáé R T ÄS = n ln 2 ã − 1 T1 Ìå ôç âïÞèåéá ôçò (1. V1 . T2 ). ¸÷ïõìå Ä S = Ä S Áà + Ä S àüìùò åßíáé Ä S à= 0.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ èá äßíåôáé áðü ôï ðçëßêï ôïõ åìâáäïý (ÁÂÃÄ) äéá ôïõ åìâáäïý (AB S 2 S 1 ). T1 ). ÐáñÜäåéãìá 1-10 Ðïóüôçôá ýëçò n (óå mol) éäáíéêïý áåñßïõ ìåôáâáßíåé áðü ôçí êáôÜóôáóç A (p 1 . Và . ÕðïèÝôïõìå üôé ôï áÝñéï åêôïíþíåôáé éóüèåñìá áðü ôçí êáôÜóôáóç A (p 1 . èá éó÷ýåé V1 = V2 . åðéíïïýìå åìåßò ìéá äéáäéêáóßá. á) Äåßîôå üôé ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò ôïõ áåñßïõ äßíåôáé áðü ôç ó÷Ýóç: Ä S = nR FG ln V 2 + 1 Ô ln 2 IJ (É) H V 1 ã − 1 Ô1 K â) ÐïéÜ ìïñöÞ ðáßñíåé ç ðáñáðÜíù ó÷Ýóç. V2 . áäéáâáôéêÜ. T1 ) óôçí êáôÜóôáóç à (p Ã. áí ç ìåôáâïëÞ Á →  åßíáé (i) éóü÷ùñç Þ (ii) éóïâáñÞò.40) êáôáëÞãïõìå . V2 . ÁðÜíôçóç á) ÅðåéäÞ ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò äåí åîáñôÜôáé áðü ôï ôñüðï ðïõ èá ïäçãçèïýìå áðü ôçí êáôÜóôáóç Á óôçí êáôÜóôáóç Â. V1 . ïðüôå VÃ Ä S = Ä SAà = nR ln (ÉÉ) V1 Áðü ôï íüìï ôïõ Poisson ãéá ôç ìåôáâïëÞ Ã Ý÷ïõìå: ã −1 ã −1 Ô1 Và = Ô2 V 2 Þ FT I 1 = V G J ã− 1 2 (ÉÉÉ) Và HT K 2 1 Áðü ôéò (ÉÉ) êáé (ÉÉÉ) Ý÷ïõìå: LV F T I O 1 M Ä S = nR ln M G J PP 2 2 ã− 1 (ÉV) MN V H T K PQ 1 1 Áðü ôçí (IV) ìå åöáñìïãÞ ôùí éäéïôÞôùí ôùí ëïãáñßèìùí êáôáëÞãïõìå óôçí (É). íá åðéóôñÝøåé óôçí êáôÜóôáóç B (p 2 .

Åö' üóïí ôá ìüñéá äéáöÝñïõí ôï Ýíá áðü ôï Üëëï. ôá ïñßæïõìå ìå ÷ñþìáôá.54) T1 (ii) Áí ç ìåôáâïëÞ Á →  åßíáé éóïâáñÞò.41) êáôáëÞãïõìå T2 Ä S = nC P ln (1. åíôåëþò áðëïõóôåõôéêÜ. êáèþò ï áñéèìüò Í ôùí ìïñßùí áõîÜíåé. ÊÜèå êáôÜóôáóç ìðïñåß íá ðñáãìáôïðïéçèåß ìå Ýíá Þ ðåñéóóüôåñïõò ôñüðïõò. ìÝóù ôïõ ïðïßïõ èá âãïõí ÷ñÞóéìá óõìðåñÜóìáôá ãéá ôçí êáôáíüçóç ôçò Ýííïéáò ôçò åíôñïðßáò. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 53 T2 Ä S = nCV ln (1. . ôï ïðïßï ÷ùñßæåôáé óå äýï ßóá ìÝñç.55) T1 ÓÔÁÔÉÓÔÉÊÏÓ ÏÑÉÓÌÏÓ ÔÇÓ ÅÍÔÑÏÐÉÁÓ Áõôü ðïõ ìáò åíäéáöÝñåé åäþ åßíáé íá ïñßóïõìå ôï ìÝãåèïò "åíôñïðßá" ìå âÜóç ôç ÓôáôéóôéêÞ èåþñçóç. üðùò öáßíåôáé áðü ôïí ðáñáêÜôù ðßíáêá: ¼ðùò öáßíåôáé áðü ôïí ðßíáêá. áõîÜíåé óçìáíôéêÜ ôï ðëÞèïò ôùí Ù ôñüðùí ãéá ôçí ðñáãìáôïðïßçóç ôçò êáôÜóôáóçò ({Í/ 2}Á . {Í/ 2}Ä ). Áò åîåôÜóïõìå Ýíá áðëü ðáñÜäåéãìá. üôé ç öõóéêÞ ìéêñïêáôÜóôáóç (áðëþò èá ëÝìå êáôÜóôáóç) ôïõ áåñßïõ êáèïñßæåôáé áðü ôïõò áñéèìïýò ôùí ìïñßùí óôá äýï ìéóÜ ôïõ äï÷åßïõ. óôï áñéóôåñü ìéóü (Á) êáé óôï äåîéü ìéóü (Ä). êáé áõôÞ ç êáôÜóôáóç óõìâïëßæåôáé ìå: (N1A . Ý÷ïõìå V2 T = 2 V1 T1 ïðüôå ç ó÷Ýóç (É) äßíåé ãR T ÄS = n ln 2 ã − 1 T1 Ìå ôç âïÞèåéá ôçò (1. Èåùñïýìå áêüìç. N2Ä) üðïõ Í1Á åßíáé ôá Í1 ìüñéá áñéóôåñÜ êáé Í2Ä åßíáé ôá Í2 ìüñéá äåîéÜ ìå Í1 + Í2 = Í Áò èåùñÞóïõìå üëá ôá äõíáôÜ ìïéñÜóìáôá ôùí Í ìïñßùí óôá äýï ìéóÜ ôïõ äï÷åßïõ. Èåùñïýìå Í ìüñéá éäáíéêïý áåñßïõ ôá ïðïßá âñßóêïíôáé óå êëåéóôü êõëéíäñéêü äï÷åßï. äçëáäÞ ìéóÜ ìüñéá áñéóôåñÜ ìéóÜ äåîéÜ.

4 Á Ä )|W ðñáãìáôïðïéçèåß R|(3 . ç ïðïßá èá ðñáãìáôïðïéåßôáé ìå ôïõò ðéï ðïëëïýò ôñüðïõò. 1 )U| A Ä (â) S| Þ V| 4 ôñüðïé ðñáãìáôïðïßçóçò → ðåñéóóüôåñï ðéèáíü T(1 . ∅ A Ä) U| (á) S Þ V 1 ôñüðïò ðñáãìáôïðïßçóçò → áðßèáíï íá |T(∅ . {NÁ }Ä ) Þ ç êáôÜóôáóç ({NÁ }Á . 3 )W Á Ä íá ðñáãìáôïðïéçèåß óå óýãêñéóç ìå ôçí (á) . üðïõ ÍÁ ≈ 6 ×10 23 (óôáèåñÜ Avogadro).ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ Áí ðÜñïõìå ãéá Í = ÍÁ . ∅Ä).54 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . Áí èåùñÞóïõìå üôé üëåò ïé êáôáóôÜóåéò åßíáé ôï ßäéï ðéèáíÝò íá óõìâïýí ãéá äåäïìÝíï áñéèìü ìïñßùí Í. ôüôå ôï áÝñéï åßíáé ðïëý ðéï ðéèáíü íá âñåèåß óôçí êáôÜóôáóç åêåßíç. ¸ôóé ëïéðüí ãéá Í = 4 Ý÷ïõìå ôéò 5 äõíáôÝò êáôáóôÜóåéò ðïõ ìðïñåß íá âñåèåß ôï áÝñéï äçë. óå óýãêñéóç ìå ôïí Ýíá êáé ìïíáäéêü ôñüðï ðïõ ðñáãìáôïðïéåßôáé ç êáôÜóôáóç (∅ Á . R|(4 . RS N UV IJ HT 2 W T 2 W K Á Ä åßíáé Ýíáò ôåñÜóôéïò áñéèìüò. ôüôå ïé ôñüðïé ðïõ ðñáãìáôïðïéåßôáé ç êáôÜóôáóç FG RS N UV .

. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 55 (ã) (2Á . 1Ä ). ãéá ôï ðüóï ðéèáíü åßíáé íá ðñáãìáôïðïéçèåß ìéá êáôÜóôáóç. ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò ôïõ óýíèåôïõ óõóôÞìáôïò. èá ðñÝðåé íá åîáñôÜôáé áðü ôï ðëÞèïò ôùí ôñüðùí ðïõ ðñáãìáôïðïéåßôáé áõôÞ ç êáôÜóôáóç. áò èåùñÞóïõìå äýï óõóôÞìáôá ùò åîÞò: Èåùñïýìå üôé Ý÷ïõìå äýï äï÷åßá ôá ïðïßá ðåñéÝ÷ïõí. èá ðñÝðåé íá åßíáé ôï Üèñïéóìá ôùí ìåôáâïëþí ôùí åíôñïðéþí ôùí åðß ìÝñïõò óõóôçìÜôùí Þ ôï Üèñïéóìá ôùí åíôñïðéþí ôùí äýï óõóôçìÜôùí. ÊáôÜóôáóç ìå ðëÞñç áôáîßá: åßíáé áõôÞ ðïõ ðñáãìáôïðïéåßôáé ìå ôï ìÝãéóôï ðëÞèïò ôùí ôñüðùí. äçëáäÞ ó÷çìáôéêÜ Ý÷ïõìå Áí èåùñÞóïõìå ôá äýï äï÷åßá óáí Ýíá óýíèåôï óýóôçìá ôüôå áõôü ìðïñåß íá âñßóêåôáé óå ìßá áðü ôéò 4 ðñïçãïýìåíåò êáôáóôÜóåéò. S ∝ Ù Ï ïñéóìüò ôçò åíôñïðßáò èá ðñÝðåé íá óõìâéâÜæåôáé ìå ôçí ðñïóèåôéêÞ éäéüôçôá ôçò åíôñïðßáò. ôï Ýíá Ýíá "ìáýñï" êáé Ýíá "ìðëÝ" ìüñéï êáé ôï Üëëï. Åö' üóïí ðñïóðáèïýìå íá ïñßóïõìå ôçí åíôñïðßá ìÝóù ôïõ ðáñáäåßãìáôïò ôïõ äï÷åßïõ ðïõ ðåñéÝ÷åé Í ìüñéá. ìðïñïýìå íá äþóïõìå ôïõò åîÞò ïñéóìïýò 1. ìéá ðñþôç óêÝøç èá Þôáí íá ïñßóïõìå áõôü ôï öõóéêü ìÝãåèïò áíÜëïãï ôïõ Ù äçë. ãéá ôéò ïðïßåò ãñÜöïìå: Ù = Ù1 Ù2 üðïõ Ù1 = 2 êáé Ù2 = 2. Áí ïíïìÜóïõìå Ù ôï ðëÞèïò ôùí ôñüðùí ðñáãìáôïðïßçóçò ìéáò êáôÜóôáóçò ôïõ áåñßïõ. 2Ä) 6 ôñüðïé ðñáãìáôïðïßçóçò → ðéèáíüôåñç üëùí íá ðñáãìáôïðïéçèåß óå óýãêñéóç ìå ôéò (á) êáé (â). Áí Ý÷ïõìå äçëáäÞ Ýíá óýíèåôï óýóôçìá ðïõ áðïôåëåßôáé áðü äýï Üëëá óõóôÞìáôá. Ýíá "êüêêéíï" êáé Ýíá "ðñÜóéíï" ìüñéï êáé âñßóêïíôáé êáé ôá äýï óôçí êáôÜóôáóç (1Á. äßíåé ôçí åíôñïðßá ôïõ óõíèÝôïõ óõóôÞìáôïò. ï âáèìüò áôáîßáò ìéáò êáôÜóôáóçò ôïõ áåñßïõ åîáñôÜôáé áðü ôï ðëÞèïò ôùí ôñüðùí ðïõ ðñáãìáôïðïéåßôáé áõôÞ ç êáôÜóôáóç. Áðü ôéò ðñïçãïýìåíåò ðáñáôçñÞóåéò ìáò. Ôï öõóéêü ìÝãåèïò ðïõ èÝëïìå íá åéóÜãïõìå êáé ôï ïðïßï èá ìåôñÜ ôçí áôáîßá ìéáò êáôÜóôáóçò ôïõ áåñßïõ. ÅðïìÝíùò. ÊáôÜóôáóç ìå ôÜîç: åßíáé áõôÞ ðïõ ðñáãìáôïðïéåßôáé ìå Ýíá ìüíï ôñüðï 2.

56 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ - ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ

Ç åíôñïðßá ôïõ óýíèåôïõ óõóôÞìáôïò S, óýìöùíá ìå ôïí ïñéóìü
ðïõ äþóáìå, èá Þôáí
S = S1 S2
Ç ó÷Ýóç áõôÞ Ýñ÷åôáé óå áíôßèåóç ìå ôçí ðñïóèåôéêÞ éäéüôçôá
ôçò åíôñïðßáò ïðüôå èá ðñÝðåé íá ôñïðïðïéÞóïõìå ôïí ïñéóìü ãéá
íá åßíáé óõìâáôüò ìå ôçí éäéüôçôá áõôÞ. Áí ëïéðüí ïñßóïõìå ôçí
åíôñïðßá S ùò
S = k ln Ù
ôüôå ç åíôñïðßá åíüò óýíèåôïõ óõóôÞìáôïò ãñÜöåôáé óýìöùíá ìå
ôï ðñïçãïýìåíï ðáñÜäåéãìá ùò
S = k ln Ù = k ln (Ù1Ù2) = k (ln Ù1+ ln Ù2) = k ln Ù1+k ln Ù2
ïðüôå
S = S1 + S2
Óõíåðþò ç óõíÜñôçóç ln Ù éêáíïðïéåß ôéò áðáéôÞóåéò ìáò.
ÌÝ÷ñé ôþñá äåí Ý÷ïìå áíáöÝñåé êáèüëïõ ãéá ôï ðþò åðçñåÜæåôáé
ôï ðëÞèïò Ù áðü åíåñãåéáêïýò ðáñÜãïíôåò ðïõ ìðïñåß íá
÷áñáêôçñßæïõí ôçí öõóéêÞ êáôÜóôáóç ôïõ áåñßïõ.
Áò õðïèÝóïõìå üôé óôçí êáôÜóôáóç (2Á ; 2Ä) ãéá Í = 4, üôáí
âñåèïýí ôï "êüêêéíï" êáé ôï "ìðëå" ìüñéï ìáæß óôï ßäéï ìéóü ôïõ
äï÷åßïõ äåí ìðïñïýí íá óõíõðÜñîïõí, ëüãï áìïéâáßáò Üðùóçò. Ãéá
íá ìðïñÝóïõí íá âñåèïýí ìáæß, èá ðñÝðåé íá ðÜñïõí åíÝñãåéá áðü
ôï áÝñéï. Áí ôï áÝñéï Ý÷åé íá äþóåé áõôÞ ôçí åíÝñãåéá, ôüôå ôá
äýï ìüñéá èá ìðïñÝóïõí íá âñåèïýí ìáæß, ïðüôå èá
ðñáãìáôïðïéçèïýí êáé ïé 6 ôñüðïé ôçò êáôÜóôáóçò (2Á ; 2Ä).
Áí ôï áÝñéï äåí äéáèÝôåé ôçí åíÝñãåéá áõôÞ, ôüôå äåí ðñüêåéôáé
íá ðñáãìáôïðïéçèïýí ïé êáôáóôÜóåéò

äçë. áðü ôïõò 6 ôñüðïõò ðïõ ìðïñåß íá ðñáãìáôïðïéçèåß ç
êáôÜóôáóç (2Á ; 2Ä ) ìüíï ïé 4 åðéôñÝðïíôáé.
Áðü ôá ðáñáðÜíù óõìðåñáßíïõìå üôé ôï ðëÞèïò Ù åîáñôÜôáé áðü
ôçí åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò, ïðüôå ãñÜöïìå ôçí ãåíéêÞ ó÷Ýóç ãéá
ôçí åíôñïðßá ùò
S = k ln Ù (Å) (1.44)
Ç óôáèåñÜ áíáëïãßáò k åßíáé ç óôáèåñÜ Boltzmann.
Áýîçóç Åíôñïðßáò óå ìéá ìç ÁíôéóôñåðôÞ
ÌåôáâïëÞ
Óôçí ðåñßðôùóç Í = 4 ôïõ ðáñáäåßãìáôüò ìáò, èåùñïýìå ôéò
êáôáóôÜóåéò (4Á ; ∅Ä) êáé (2Á ; 2Ä). Ç (4Á ; ∅Ä) áíôéðñïóùðåýåé ìéá
êáôÜóôáóç óôçí ïðïßá õðÜñ÷åé "ôÜîç" óýìöùíá ìå ôïí ïñéóìü ðïõ
äþóáìå, üôé äçëáäÞ ðñáãìáôïðïéåßôáé ìå Ýíá êáé ìüíï ôñüðï. ¸ôóé,
ëïéðüí, ç åíôñïðßá áõôÞò ôçò êáôÜóôáóçò åßíáé

ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 57

SôÜîç = k ln 1 = 0
Ç (2A ; 2Ä) áíôéðñïóùðåýåé ìéá êáôÜóôáóç óôçí ïðïßá åðéêñáôåé
ðëÞñùò áôáîßá, ãéáôß ðñáãìáôïðïéåßôáé ìå ôïí ìÝãéóôï áñéèìü
ôñüðùí áðü ïðïéáäÞðïôå Üëëç êáôÜóôáóç. Ç åíôñïðßá ôçò
êáôÜóôáóçò áõôÞò åßíáé:
Sáôáîßá = k ln 6 > 0
Áðü áõôÝò Ý÷ïõìå üôé:
ÄS = Sáôáîßá − SôÜîç > 0
Ç ðñïçãïýìåíç ó÷Ýóç ìáò ïäçãåß, áö' åíüò ìåí óôçí õðåíèýìéóç
ôçò Ýííïéáò ôçò ìç - áíôéóôñåðôÞò ìåôáâïëÞò êáé áö' åôÝñïõ óå ìéá
Üëëç äéáôýðùóç ôïõ 2ïõ èåñìïäõíáìéêïý áîéþìáôïò.
¼óïí áöïñÜ ôçí Ýííïéá ôçò ìç - áíôéóôñåðôÞò ìåôáâïëÞò, ìðïñïýí
íá åéðùèïýí ôá åîÞò:
Áí ðåñéïñßóïõìå ìå Ýíá äéÜöñáãìá ôá 4 ìüñéá óôï áñéóôåñü ìéóü
ôïõ äï÷åßïõ, ôüôå äçìéïõñãïýìå ìéá êáôÜóôáóç ôÜîçò, åíþ, áí
âãÜëïõìå ôï äéÜöñáãìá ôüôå ôá ìüñéá èá ìåôáêéíçèïýí äåîéÜ -
áñéóôåñÜ, Ýôóé þóôå íá Ý÷ïõìå ðëÞñç áôáîßá, ÷ùñßò ôÜóç íá
óõóóùñåõôïýí ìüíï äåîéÜ ç ìüíï áñéóôåñÜ.
Áõôü óçìáßíåé üôé åßíáé áðßèáíï íá äïýìå üëá ôá ìüñéá áðü ìüíá
ôïõò íá ìáæåõôïýí ð.÷. áñéóôåñÜ, ïðüôå ç áñ÷éêÞ êáôÜóôáóç ó÷åäüí
ðïôÝ äåí ðñáãìáôïðïéåßôáé. Ç öñÜóç "ó÷åäüí ðïôÝ äåí
ðñáãìáôïðïéåßôáé" åßíáé ç ïõóßá ôçò ìç - áíôéóôñåðôÞò ìåôáâïëÞò.
Ç ó÷Ýóç ÄS ≥ 0 ìáò ïäçãåß óôï íá äéáôõðþóïõìå ôï 2ï
èåñìïäõíáìéêü áîßùìá ùò åîÞò.
"Óå êëåéóôü áðïìïíùìÝíï óýóôçìá, ç åíôñïðßá ôïõ åßôå
áõîÜíåôáé åßôå ìÝíåé óôáèåñÞ".

ÊÙÍÓÔÁÍÔÉÍÏÓ ÊÁÑÁÈÅÏÄÙÑÇÓ (1872 - 1950)
ÃåííÞèçêå óôï Âåñïëßíï áðü ãïíåßò
~Åëëçíåò êáé ðÝèáíå óôï Ìüíá÷ï.
Áñ÷éêÜ óðïýäáóå Ðïëéôéêüò Ìç÷áíé-
êüò, áëëÜ ç áãÜðç ôïõ ðñïò ôá Ìáèç-
ìáôéêÜ ôïí ïäÞãçóå íá áöÞóåé ôï
åðÜããåëìá ôïõ Ìç÷áíéêïý êáé íá
óõíå÷ßóåé ôéò óðïõäÝò êáé íá áó÷ïëçèåß
ìå ôá ÌáèçìáôéêÜ. ÊáôÝëáâå äéÜöïñåò
ðáíåðéóôçìéáêÝò èÝóåéò óå åîÝ÷ïíôá
ðáíåðéóôÞìéá ôçò Åõñþðçò. Ôï 1920
ðÞãå óôç Óìýñíç ãéá íá ïñãáíþóåé ôï

58 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ - ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ

ÐáíåðéóôÞìéï ôçò Óìýñíçò. Ôï 1922, ìåôÜ ôç ÌéêñáóéáôéêÞ
ÊáôáóôñïöÞ, Þñèå óôçí ÅëëÜäá, ùò êáèçãçôÞò Ìáèçìáôéêþí óôï
ÐáíåðéóôÞìéï Áèçíþí êáé óôï Å. Ì. Ðïëõôå÷íåßï, üðïõ Ýìåéíå ùò
ôï 1924. Ôï 1924 Ýãéíå ÊáèçãçôÞò óôï ÐáíåðéóôÞìéï ôïõ ÌïíÜ÷ïõ,
üðïõ ðáñÝìåéíå ìÝ÷ñé ôï èÜíáôü ôïõ.
Ïé åñãáóßåò ôïõ êáëýðôïõí äéÜöïñåò ðåñéï÷Ýò ôùí Ìáèçìáôéêþí
êáé ôçò ÖõóéêÞò. Ïé ðåñéï÷Ýò ôùí Ìáèçìáôéêþí åßíáé, Ëïãéóìüò
Ìåôáâïëþí, Èåùñßá ÓõíáñôÞóåùí, Èåùñßá ÌÝôñïõ êáé
Ïëïêëçñþìáôá êáèþò êáé åöáñìïóìÝíá ÌáèçìáôéêÜ.
Óôç ÖõóéêÞ Ý÷åé êÜíåé åñãáóßåò ðïõ ó÷åôßæïíôáé ìå áîéùìáôéêÞ
ìáèçìáôéêÞ èåìåëßùóç. Ïé åñãáóßåò åßíáé óôçí ðåñéï÷Þ ôçò Ìç÷áíéêÞò,
óõìðåñéëáìâáíïìÝíçò êáé ôçò åéäéêÞò Èåùñßáò ôçò Ó÷åôéêüôçôáò, ôçò
ÈåñìïäõíáìéêÞò êáé åðßóçò ôçò ÃåùìåôñéêÞò ÏðôéêÞò. Áðü ôéò
óçìáíôéêüôåñåò åßíáé áõôÝò ðïõ èåìåëéþíïõí áõóôçñÜ ôçí ÊëáóéêÞ
ÈåñìïäõíáìéêÞ (1909, 1922). ~Áëëç åñãáóßá ôïõ èåìåëéþíåé
áîéùìáôéêÜ ôçí ÅéäéêÞ Èåùñßá ôçò Ó÷åôéêüôçôáò (1924). Ïé åñãáóßåò
ôïõ óôç ÃåùìåôñéêÞ ÏðôéêÞ êÜíïõí ÷ñÞóç êáé áîéïðïéïýí ôçí áñ÷Þ
ôïõ åëá÷ßóôïõ ÷ñüíïõ êáé Ý÷ïõí ðñáêôéêÝò åöáñìïãÝò óå êáôáóêåõÝò
ïðôéêþí ïñãÜíùí.

ÅÍÅÑÃÅÉÁ - ÐÅÑÉÂÁËËÏÍ
Ï óýã÷ñïíïò ðïëéôéóìüò óôçñßæåôáé üóï êáíåßò ðñïçãïýìåíïò óôç
÷ñÞóç åíÝñãåéáò. Ãéá ïéêéáêÞ ÷ñÞóç ðïëý ðñáêôéêÞ åßíáé ç ÷ñÞóç
ôçò çëåêôñéêÞò åíÝñãåéáò, óôçí ïðïßá ÷ñåéÜæåôáé íá ìåôáôñáðïýí
Üëëåò ìïñöÝò åíÝñãåéáò.
Ïé ðçãÝò ðïõ áðáíôïýí óôç öýóç êáé ëÝãïíôáé ðñùôïãåíåßò ðçãÝò
ìðïñïýí íá ÷ùñéóôïýí óå äõü êáôçãïñßåò.
á) ÐåñéïñéóìÝíåò ðçãÝò. ÁõôÝò ðåñéëáìâÜíïõí ôá êáýóéìá
áðïëéèùìÜôùí, äéÜöïñåò ìïñöÝò ïñõêôïý êÜñâïõíïõ, ðåôñÝëáéï êáé
öõóéêü áÝñéï, ðïõ ó÷çìáôßóôçêáí áðü ôçí áðïëßèùóç õðïëåéììÜôùí
öõôéêþí êáé æùéêþí ïñãáíéóìþí. Áõôïß èÜöôçêáí ìÝóá óôç ãç ðñéí
600 åêáô. ÷ñüíéá êáé õðÜñ÷ïõí óå ðåñéïñéóìÝíç ðïóüôçôá, ðïõ äåí
Ï “áíåìüìõëïò” áõôüò áíáíåþíåôáé. Ïé åêôéìÞóåéò åßíáé üôé ôá áðïèÝìáôá ðåôñåëáßïõ êáé
ìåôáôñÝðåé ôçí êéíçôéêÞ åíÝñãåéá
ôïõ áíÝìïõ óå çëåêôñéêÞ. ôïõ öõóéêïý áåñßïõ èá áñ÷ßóïõí íá ìåéþíïíôáé óå áíçóõ÷çôéêü
åðßðåäï ìÝóá óôïí 21ï áéþíá. Ôá áðïèÝìáôá ïñõêôïý êÜñâïõíïõ èá
äéáñêÝóïõí ãéá ðåñßðïõ 200 ÷ñüíéá áêüìç. Ôá áðïèÝìáôá ðõñçíéêþí
êáõóßìùí, üðùò ôï ïõñÜíéï ðñïò ôï ðáñüí öáßíåôáé üôé èá õðÜñ÷ïõí
ãéá ðåñßðïõ 100 ÷ñüíéá.
â) Áíáíåþóéìåò ðçãÝò - ÁíåîÜíôëçôåò ðçãÝò.
ÁõôÝò åßíáé ðçãÝò åíÝñãåéáò ðïõ äåí åîáíôëïýíôáé. ÔÝôïéåò åßíáé ç
çëéáêÞ åíÝñãåéá, ôá âéïêáýóéìá, ç õäñïçëåêôñéêÞ åíÝñãåéá, ç áéïëéêÞ
åíÝñãåéá êáé ç åíÝñãåéá õäáôéêþí êõìÜôùí. ~Ïëåò áõôÝò óôçñßæïíôáé
óôïí Þëéï. Åðßóçò õðÜñ÷ïõí ç ðáëéññïúêÞ êáé ãåùèåñìéêÞ ðïõ äåí

Ôï èÝìá åíÝñãåéá äåí åßíáé áðëü êáé áöïñÜ üëïõò ìáò. Âáóéêü óôïé÷åßï ðïõ ðñÝðåé íá ëáìâÜíåôáé õð’ üøç.Ç. ÕðÜñ÷ïõí áéïëéêÝò åãêáôáóôÜóåéò üðïõ ìå êáôÜëëçëïõò “áíåìüìõëïõò” ãßíåôáé ìåôáôñïðÞ ôçò êéíçôéêÞò åíÝñãåéáò ôïõ áíÝìïõ óå çëåêôñéêÞ. ðñÝðåé íá ãßíåôáé ìåôÜ áðü ðåñéâáëëïíôéêÞ ìåëÝôç. ëüãù ìåãÜëïõ êüóôïõò ðáñáãùãÞò êáé ìåôáôñïðÞò óå åý÷ñçóôåò ìïñöÝò åíÝñãåéáò. üðùò öáßíåôáé óôç äéðëáíÞ öùôïãñáößá. Ç Ä. þóôå íá ìçí êáôåâáßíåé ðïëý ç èåñìïêñáóßá óôï åóùôåñéêü ôïõò. üëïé ìáò Ý÷ïõìå ôï öüâï ôïõ ðõñçíéêïý áôõ÷Þìáôïò ðïõ ôï öáíôáæüìáóôå áüñáôï óáí öÜíôáóìá. êáôÜ ôçí ìåôáôñïðÞ ôùí ðñùôïãåíþí ìïñöþí åíÝñãåéáò óå ìïñöÝò üðùò ç çëåêôñéêÞ. ÐïëëÝò áðü ôéò áíáíåþóéìåò ìïñöÝò åíÝñãåéáò äåí åßíáé áêüìç äõíáôüí íá áîéïðïéçèïýí. ÕðÜñ÷ïõí áðü ÷ñüíéá ôþñá õäñïçëåêôñéêÜ åñãïóôÜóéá. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 59 óôçñßæïíôáé óôïí Þëéï. Óôï ìÝëëïí üìùò. ðáñ’ üëï ðïõ ï Þëéïò Ý÷åé êÜðïéá ó÷Ýóç ìå ôéò ðáëßññïéåò. Áêüìç ðÜñá ðïëëÜ íïéêïêõñéÜ åêìåôáëëåýïíôáé ôç ìåãÜëç çëéïöÜíåéá êáé ÷ñçóéìïðïéïýí çëéáêïýò èåñìïóßöùíåò. Ãßíïíôáé óõíå÷þò ðñïóðÜèåéåò íá ãßíåé åêìåôÜëëåõóç áíáíåþóéìùí - áíåîÜíôëçôùí ðçãþí åíÝñãåéáò. ðñïôïý ôá óõìâáôéêÜ êáýóéìá åîáíôëçèïýí. Óôçí ÅëëÜäá õðÜñ÷ïõí óôáèìïß çëåêôñïðáñáãùãÞò ìå öùôïâïëôáúêÜ óôïé÷åßá ðïõ ìåôáôñÝðïõí ôçí çëéáêÞ åíÝñãåéá êáôåõèåßáí óå çëåêôñéêÞ. ç ïðïßá ÷ñçóéìïðïéåßôáé åõêïëüôåñá êáé Üìåóá áðü ôïí Üíèñùðï. ôá åñãïóôÜóéá êáôáóêåõÞò çëåêôñéêþí óõóêåõþí ðñÝðåé íá öñïíôßæïõí êáôÜ ôïí ÷åéìþíá ãéá ôçí êáëÞ èåñìïìüíùóç êáé åêìåôÜëëåõóç ôçò çëéïöÜíåéáò ìå êáôÜëëçëïõò ðñïóáíáôïëéóìïýò ôùí ïéêéþí. ìå ôçí áíÜðôõîç ôçò åðéóôÞìçò êáé ôçò ôå÷íïëïãßáò ðïëëÝò ôÝôïéåò ìïñöÝò èá ìðïõí ðåñéóóüôåñï óôçí õðçñåóßá ôïõ áíèñþðïõ. ïðüôå íá ÷ñåéÜæïíôáé ìåãÜëåò ðïóüôçôåò åíÝñãåéáò ãéá èÝñìáíóç. Ãéá åîïéêïíüìçóç åíÝñãåéáò. Ìéá êáôáóôñïöÞ åíüò öñÜãìáôïò Ý÷åé ìåãÜëåò åðéðôþóåéò áëëÜ áêüìç êáé ç êáôáóêåõÞ åíüò öñÜãìáôïò. Ý÷åé äçìéïõñãÞóåé óôáèìïýò ðáñáãùãÞò çëåêôñéêÞò åíÝñãåéáò ìå öùôïâïëôáúêÜ óôïé÷åßá. Ôï ßäéï éó÷ýåé ãéá óõìâáôéêÜ åñãïóôÜóéá çëåêôñïðáñáãùãÞò ðïõ ëåéôïõñãïýí ìå ïñõêôü Üíèñáêá Þ ìå ðåôñÝëáéï êáé åêðÝìðïõí äéÜöïñïõò ñýðïõò.Å. åßíáé ïé åðéðôþóåéò óôï ðåñéâÜëëïí. Ïé ôå÷íéêïß êáé åðéóôÞìïíåò ðñÝðåé íá åñãÜæïíôáé óõíå÷þò ðñïò ôçí êáôåýèõíóç ôçò åêìåôÜëëåõóçò ôùí ðñùôïãåíþí ðçãþí åíÝñãåéáò. ìå ôï ëéãüôåñï ïéêïíïìéêü êáé ðåñéâáëëïíôïëïãéêü êüóôïò. ÐÜíôá. .

R ÅóùôåñéêÞ åíÝñãåéá U åíüò óõóôÞìáôïò R Ï íüìïò ôïõ Poisson. óå ìéá Ôè . ðïõ éó÷ýåé óå ìéá åßíáé ôï Üèñïéóìá üëùí ôùí êéíçôéêþí êáé áäéáâáôéêÞ ìåôáâïëÞ.Planck: Åßíáé áäýíáôï ïðïéïäÞðïôå óýóôçìá íá êáé ðáñéóôÜíåôáé áðü ôï åìâáäüí ðïõ áðïññïöÞóåé èåñìüôçôá áðü óþìá ðåñéêëåßåôáé áðü ôï ãñÜöçìá ôçò ìåôáâïëÞò ïñéóìÝíçò èåñìïêñáóßáò êáé íá ôçí óå äéÜãñáììá p − V êáé ôïí Üîïíá ôùí ìåôáôñÝøåé üëç óå Ýñãï. äßíåôáé èåñìïäõíáìéêÞò éóïññïðßáò. R Ôï Ýñãï êáôÜ ôçí åêôüíùóç áåñßïõ R Ïé äéáôõðþóåéò ôïõ 2ïõ èåñìïäõíáìéêïý õðïëïãßæåôáé áðü ôç ó÷Ýóç áîéþìáôïò åßíáé: W = Ó p ÄV Kelvin . äéá ìÝóïõ CV = R. R Ôá CP . ã = 2 2 f äéáäï÷éêþí êáôáóôÜóåùí éóïññïðßáò.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ Adrasthriothtes N A Ê Å Ö Á Ë Á É Ù Ó Ç R ¸íá áÝñéï âñßóêåôáé óå êáôÜóôáóç éóü÷ùñç Þ óå ìéá éóïâáñÞ ìåôáâïëÞ. êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ. ôï áðïôåëïýí. åßíáé äõíáìéêþí åíåñãåéþí ôùí óùìáôéäßùí ðïõ P V ã = óôáè. ùò åîÞò áðïäüóåùò ìåôáîý ôùí èåñìïêñáóéþí Ô ø f f f êáé Ôè . üôáí ïé ôéìÝò ôçò áíôßóôïé÷á áðü ôéò ó÷Ýóåéò ðßåóçò. åêôåëþíôáò üãêùí. CV êáé ã = C P / CV õðïëïãßæïíôáé R Ìéá ìåôáâïëÞ ïíïìÜæåôáé áíôéóôñåðôÞ. ÷ùñßò äáðÜíç åíÝñãåéáò. Äåí ëáìâÜíåôáé W ⏐Q ø⏐ õðüøç ç åíÝñãåéá Ýíåêá ìáêñïóêïðéêÞò e= =1− Qè Qè êßíçóçò ôïõ óõóôÞìáôïò.60 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . Ç åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá åßíáé êáôáóôáôéêü ìÝãåèïò. ðïõ áíôáëëÜóóåé ìéá Tø e = 1− ðïóüôçôá áåñßïõ ìå ôï ðåñéâÜëëïí. R Ç ìáèçìáôéêÞ äéáôýðùóç ôïõ 1ïõ Clausius: èåñìïäõíáìéêïý áîéþìáôïò åßíáé Åßíáé áäýíáôï. õðïëïãßæåôáé áðü ôï R Ç ìç÷áíÞ Carnot åßíáé ç ìç÷áíÞ ìåãßóôçò èåþñçìá éóïêáôáíïìÞò åíÝñãåéáò. Ï óõíôåëåóôÞò áðüäïóçò áõôÞò ôçò U = NKT = nRT = pV ìç÷áíÞò åßíáé 2 2 2 R Ç èåñìüôçôá. Åííïåßôáé üôé ôï áÝñéï âñßóêåôáé óå èåñìïäõíáìéêÞ éóïññïðßá êáé ìå ôï CP = CV + R ðåñéâÜëëïí ôïõ. áð’ ôéò ó÷Ýóåéò üôáí ôï óýóôçìá ìåôáâáßíåé áðü ôçí áñ÷éêÞ f f + 2 f +2 óôçí ôåëéêÞ êáôÜóôáóç. Ç åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá áåñßïõ R Ï óõíôåëåóôÞò áðüäïóçò ìéáò èåñìéêÞò åßíáé áíÜëïãç ôçò ìÜæáò êáé ôçò ìç÷áíÞò åßíáé èåñìïêñáóßáò ôïõ. R Ç åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá ìéáò ðïóüôçôáò éäáíéêïý áåñßïõ. Q = ÄU + W íá ìåôáöåñèåß èåñìüôçôá áðü Ýíá óþìá ðñïò Üëëï óþìá øçëüôåñçò èåñìïêñáóßáò. ôçò èåñìïêñáóßáò êáé ôçò ðõêíüôçôáò Q = n CV ÄT Þ Q = n CP ÄÔ åßíáé ïé ßäéåò óå üëç ôçí Ýêôáóç ôïõ üãêïõ R Ç ó÷Ýóç ìåôáîý C P êáé C V åßíáé: ôïõ áåñßïõ. CP = R.

2. üóï ç áôìïóöáéñéêÞ p 0 . Óôçñßîôå ôç óýñéããá ôùí 20 ml. . êáé åãêëùâéóìÝíïõ óôç óýñéããá áÝñá íá åßíáé V 0 = 20 mL êáé ç ðßåóÞ ôïõ. Áí äåí Ý÷åôå âáñüìåôñï. ìüëéò öèÜóåé ôï ìáíüìåôñï óôç ìÝãéóôç ÝíäåéîÞ ôïõ. ìéá óýñéããá ðëáóôéêÞ Ðñïóáñìüóôå Ýíá óöõãìïìáíüìåôñï (éáôñé. äéáêüðôç ôñéþí èÝóåùí êáé êü ðéåóüìåôñï) óôï óôüìéï ìéáò óýñéããáò óùëçíÜêéá áðü üñï. Óõãêñßíåôå ôá äýï áðïôåëÝóìáôá. éóåíôñïðéêÞ. áð’ ôéò ãíùóôÝò ìåôáâïëÝò åêôÝëåóå (ðñáêôéêÜ) ï áÝñáò ôçò óýñéããáò. ÐïéÜ. ÊáôáóêåõÜóôå ôï äéÜãñáììá p − V ãéá ôç ìåôáâïëÞ ôïõ áÝñá. T R Ãéá ìéá éóüèåñìç ìåôáâïëÞ Ý÷ïõìå: R Ôï 2ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá äéáôõðþíåôáé ìå ôç âïÞèåéá ôçò åíôñïðßáò. äçëáäÞ ôï ìáíüìåôñï êáé äåß÷íåé ìçäÝí. Õðïëïãßóôå ðñïóåããéóôéêÜ ìå åìâáäïìÝôñçóç áðü ôï äéÜãñáììá p − V ôï Ýñãï ãéá ôç óõìðßåóç ôïõ áÝñá. ¼óï áõîÜíåôáé ç åíôñïðßá åíüò ÄQ óõóôÞìáôïò ôüóï ìåéþíåôáé ç éêáíüôçôÜ ôïõ ÄS = ∑ ãéá ðáñáãùãÞ Ýñãïõ. ÓõìðéÝóôå áñãÜ ôïí áÝñá êáé áíÜ 1 mL ìåôñåßóôå ôçí ðßåóç ôïõ áÝñá. ôùí 60 mL. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 61 R Ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò óå ìéá R Ç åíôñïðßá åßíáé êáôáóôáôéêü ìÝãåèïò áíôéóôñåðôÞ ìåôáâïëÞ õðïëïãßæåôáé áð’ ôç êáé áðïôåëåß ìÝôñï ôçò áôáîßáò åíüò ó÷Ýóç: óõóôÞìáôïò. Ä drasthriothtes Ñ Á Ó Ô Ç Ñ É Ï Ô Ç Ô Å Ó 1.  (ð.÷. Öñïíôßóôå. þóôå ï üãêïò ôïõ óå ïñèïóôÜôç. ôçí ïðïßá ìåôñÜôå ìå Ýíá âáñüìåôñï. Ìçí îå÷íÜôå üôé óôçí ðßåóç ðïõ äåß÷íåé ôï ìáíüìåôñï ðñÝðåé íá ðñïóèÝóôå êáé ôçí áôìïóöáéñéêÞ. õðïèÝóåôå P 0 = 760 mmHg. Q V ÄS = = nR ln 2 ùò åîÞò: Åßíáé áäýíáôï óå ìéá öõóéêÞ T V1 äéåñãáóßá íá ìåéùèåß ç ïëéêÞ åíôñïðßá ôùí R Ç áíôéóôñåðôÞ áäéáâáôéêÞ ìåôáâïëÞ åßíáé óõóôçìÜôùí ðïõ ðáßñíïõí ìÝñïò óå áõôÞ. ÁÑ×Ç ÈÅÑÌÉÊÇÓ ÌÇ×ÁÍÇÓ ÐÜñôå äýï ìðïõêáëÜêéá Á. ÅÑÃÏ ÃÉÁ ÔÇ ÓÕÌÐÉÅÓÇ ÁÅÑÉÏÕ Õðïëïãßóôå ôï Ýñãï êáé èåùñçôéêÜ áðü ôïí ôýðï ðïõ áíôéóôïé÷åß óôç ìåôáâïëÞ ðïõ íïìßæåôå üôé åêôÝëåóå ï áÝñáò. äçëáäÞ éó÷ýåé Ä S = 0. Óôáìáôåßóôå ôéò ìåôñÞóåéò. üðùò óôï ó÷Þìá. áðü áíôéâç÷éêü óéñüðé).

(ã) ôçí áñ÷Þ äéáôÞñçóçò ôçò åíÝñãåéáò. ãéáôß ôï óýóôçìá ðïõ åãêëùâéóìÝíïò áÝñáò óôç óýñéããá íá åßíáé 40 mL. êåñß. ðïõ ðåñéÝ÷åôáé óôï äï÷åßï (á) ðáñáìÝíåé ßäéá 4 (â) áõîÜíåôáé Éäáíéêü áÝñéï ìåôáâáßíåé áðü ôçí êáôÜóôáóç (ã) ìåéþíåôáé èåñìïäõíáìéêÞò éóïññïðßáò Á óôçí Â. Áñ÷éêÜ. (iv) ÂãÜëôå ôï âáñýäé áðü ôï Ýìâïëï êáé ÊáôáóêåõÜóôå Ýíá âáñýäé ãåìßæïíôáò Ýíá ðåñéìÝíåôå íá áíÝâåé ôï Ýìâïëï êé Üëëï. 2 Ôï 1ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá åßíáé éóïäýíáìï ìå (á) ôçí áñ÷Þ äéáôÞñçóçò ôçò ïñìÞò. 3 ðïõ öáßíåôáé óôï äéÜãñáììá p −V ôïõ ó÷Þìáôïò.62 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ Ýñãï W = 600 J. êáôáóêåõÜóáôå áðïôåëåß ôçí áñ÷Þ ëåéôïõñãßáò ÁêïëïõèÞóôå êáôüðéí ôá åîÞò âÞìáôá: ìéáò èåñìéêÞò ìç÷áíÞò. ÁíáöÝñáôå ôéò (i) áðïìïíþóôå ìå ôï äéáêüðôç ôï ìðïõêáëÜêé åíåñãåéáêÝò ìåôáôñïðÝò ðïõ óõìâáßíïõí  êáé ôïðïèåôÞóôå ôï Á ìÝóá óå êáôóáñüëá. (ii) ÔïðïèåôÞóôå ôï âáñýäé ðÜíù óôï Ýìâïëï ÓõíäÝóôå ôéò äýï äéüäïõò ôïõ äéáêüðôç ìå ôçò óýñéããáò êáé ðåñéìÝíåôå íá êáôÝâåé êé óùëçíÜêéá. óôçí ïðïßá õðÜñ÷åé íåñü ìå ðÜãï (ðåñßðïõ 0 o C) êáé ðåñéìÝíåôå íá êáôÝâåé ôï Ýìâïëï ôçò óýñéããáò.êåñß. (ä) ôïí èåìåëéþäç íüìï ôçò Ìç÷áíéêÞò. ôùí ïðïßùí ôá Üëëá Üêñá Üëëï ôï Ýìâïëï. Óå ìéá äéåñãáóßá Ýíá èåñìïäõíáìéêü óýóôçìá ÐïéÜ / ðïéÝò áðü ôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò åßíáé áðïññïöÜ èåñìüôçôá Q = 1000 J êáé ðáñÜãåé óùóôÞ / óùóôÝò. ôï êåñß. . êáé ãéáôß. êõëéíäñéêü êïõôÜêé áðü öéëì ìå êÝñìáôá (êáôïóôÜñéêá). Ç åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá ôïõ 1 óõóôÞìáôïò ÌÝóá óå äï÷åßï ìå èåñìïìïíùôéêÜ ôïé÷þìáôá (á) áõîÜíåôáé êáôÜ 1600 J. ìðïõêáëÜêéá. åðéêïéíùíåß ï áÝñáò ôçò óýñéããáò ìå ôïí ÐåñéìÝíåôå íá áíÝâåé ôï Ýìâïëï ìáæß ìå ôï áÝñá ðïõ åßíáé åãêëùâéóìÝíïò êáé óôá äýï âáñýäé. åêôåëþíôáò ôçí áíôéóôñåðôÞ ìåôáâïëÞ á Þ ôçí â. Â. áÝñáò . õðÜñ÷åé áôìïóöáéñéêüò áÝñáò êáé Ýíá áíáììÝíï (â) áõîÜíåôáé êáôÜ 400 J. Ãéá êÜðïéï ÷ñïíéêü äéÜóôçìá ðñéí óâÞóåé (ã) ìåéþíåôáé êáôÜ 1600 J. ôï ïðïßï äéáêüðôçò åßíáé óôç èÝóç óôçí ïðïßá ðñïçãïõìÝíùò åß÷áôå âñÜóåé (ðåñßðïõ 90 o C). öñïíôßóôå þóôå ï ÅîçãÞóôå áíáëõôéêÜ. ìå ôïõò ïðïßïõò Ý÷åôå (iii) Áðïìïíþóôå ôï ìðïõêáëÜêé Á êáé âÜëôå ðùìáôßóåé ôá ìðïõêáëÜêéá Á.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ ðñïóáñìüóôå ôï äéáêüðôç óôï óôüìéü ôçò. ðåñíïýí áðü öåëëïýò. ç åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò (ä) ìåéþíåôáé êáôÜ 400 J. Áñ÷éêÜ ï ôï  óå êáôóáñüëá ðïõ Ý÷åé íåñü. (â) ôçí áñ÷Þ äéáôÞñçóçò ôïõ öïñôßïõ.

ÊáôÜ ôçí ðñþôç Ç áíôéóôñåðôÞ ìåôáâïëÞ ÁÂ. Äþóôå ìéá åîÞãçóç. Óå ðïéÜ ðåñßðôùóç ôï áÝñéï ðáñÜãåé (ã) éóüèåñìç. ðïõ ðáñéóôÜíïíôáé óôï äéÜãñáììá p . Íá ðáñáóôáèïýí óôï ßäéï óýóôçìá áîüíùí p −V ïé (á) éóü÷ùñç. 6 9 Ôï ßäéï áÝñéï åêôåëåß äýï éóïâáñåßò åêôïíþóåéò ìåôáîý ôùí ßäéùí éóïèÝñìùí Ô1 . Ô2 . ÷ù- (ðåñéóóåýåé ìßá). W2 éó÷ýåé (á) W1 = 2 W2 (â) W1 = W2 / 2 (ã) W1 = W2 / 4 (ä) W1 = W2 åßíáé áäéáâáôéêÞ. ñßò íá áõîçèåß ç èåñìïêñáóßá ôïõ. Âà â. (ä) éóïâáñÞò. áäéáâáôéêÞ éóüèåñìç Þ áäéáâáôéêÞ ìåôáâïëÞ. éóü÷ùñç éóü÷ùñç êáé éóïâáñÞ ìåôáâïëÞ. 11 Ðþò ìðïñåßôå (á) íá èåñìÜíåôå Ýíá áÝñéï. Ãéá ôá Ýñãá W1 . üðïéá áð’ ôéò 8 äýï ìåôáâïëÝò êáé áí åêôåëÝóåé. üðïéá áð’ ôéò äýï U ) ôïõ ó÷Þìáôïò åßíáé ìåôáâïëÝò êáé áí åêôåëÝóåé. éóïèåñìç Åíþ ïñßóáìå ôçí åéäéêÞ èåñìï÷ùñçôéêüôçôá ãéá 2.åóùôåñéêÞò åíÝñãåéáò (p - áåñßïõ åßíáé ßäéá. èåñìüôçôá Q 2 = W1 . ðåñéóóüôåñï êáé óå ðïéÜ ëéãüôåñï Ýñãï. Á  12 1. 10 Éäáíéêü áÝñéï åêôïíþíåôáé áäéáâáôéêÜ êáé ðáñÜãåé Ýñãï W 1 . åíþ êáôÜ ôç äåýôåñç åêôüíùóç ôï Ýñãï åßíáé W2 êáé ç ðßåóç Ñ2 = 2 Ñ1 . äåí ôçí ïñßóáìå ãéá ã. 5 Éäáíéêü áÝñéï äéðëáóéÜæåé ôïí üãêï ôïõ (á) éóïâáñþò Þ (â) éóüèåñìá Þ (ã) áäéáâáôéêÜ.Ô ôïõ ó÷Þìáôïò. ìå ôá ïíüìáôá ìåôáâïëþí ôçò óôÞëçò (Â) (â) íá ðñïóöÝñåôå ó’ Ýíá áÝñéï èåñìüôçôá. Á á. éóü÷ùñá. (ã) Ç èåñìüôçôá ðïõ áðïññïöÜ ôï áÝñéï êáôÜ ôçí ìåôáâïëÞ á åßíáé ìåãáëýôåñç áðü ôçí èåñìüôçôá ðïõ áðïññïöÜ êáôÜ ôçí ìåôáâïëÞ â. (â) áäéáâáôéêÞ. . Ç ìåôáâïëÞ Á åíüò áåñßïõ ðïõ ðáñéóôÜíåôáé (â) Ç ìåôáâïëÞ ôçò åóùôåñéêÞò åíÝñãåéá ôïõò óôï äéÜãñáììá ðßåóçò . ÁÝñéï åêôåëåß äéáäï÷éêÜ ôéò ìåôáâïëÝò Á êáé ÂÃ. Óôç óõíÝ÷åéá áðïññïöÜ. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 63 (á) Ôï áÝñéï ðáñÜãåé ôï ßäéï Ýñãï. ÷ùñßò íá ôïõ Íá áíôéóôïé÷ßóåôå ôéò ìåôáâïëÝò ôçò óôÞëçò (Á) ðñïóöÝñåôå èåñìüôçôá. ðáñáðÜíù áíôéóôñåðôÝò ìåôáâïëÝò. ðïõ ðáñéóôÜíåôáé óôï äéÜãñáììá p −V ôïõ ó÷Þìáôïò ìðïñåß íá åêôüíùóç ç ðßåóç åßíáé Ñ1 êáé ôï ðáñáãüìåíï Ýñãï W1 . Äéêáéïëïãåßóôå ôçí áðÜíôçóÞ 7 óáò. Äåßîôå üôé ôï áÝñéï áðïêôÜ ôçí áñ÷éêÞ ôïõ èåñìïêñáóßá.

ÈåñìéêÞ ìç÷áíÞ Carnot ÷ñçóéìïðïéåß ìïíáôïìéêü 24 áÝñéï ( f = 3). Ç èåñìïêñáóßá ôïõ äùìáôßïõ Äýï ìç÷áíÝò Carnot A. 21 15 ÄéêáéïëïãÞóôå ãéáôß äýï áäéáâáôéêÝò êáìðýëåò. (ã) Ç ðßåóç áõîÜíåôáé. ôïé÷þìáôá. èåñìéêÞ ìç÷áíÞ ðïõ ëåéôïõñãåß ìåôáîý ôùí (â) Ç åíôñïðßá áõîÜíåôáé. óå èåñìïêñáóßá Ô = 300 Ê. íá ìåôáôñÝðåôáé 100% óå Ýñãï. ìÝóá óôï ïðïßï âñßóêåôáé óå 19 ëåéôïõñãßá çëåêôñéêü øõãåßï ìå ôçí ðüñôá ôïõ áíïé÷ôÞ. äåí åßíáé äõíáôüí íá ôåñÜóôéá ðïóÜ åóùôåñéêÞò åíÝñãåéáò ôùí ôÝìíïíôáé. Ç (á) 1200 J (â) 600 J (ã) 300 J (ä) 150 J èåñìïêñáóßá ôçò èåñìÞò äåîáìåíÞò ôçò ìç÷áíÞò 23 åßíáé ÐïéÜ / ðïéÝò áðü ôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò. èáëáóóþí. Éó÷õñßæåôáé êÜðïéïò ìç÷áíéêüò üôé ó÷åäßáóå (á) Ç åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá áõîÜíåôáé. ôùí ìïñßùí 18 áõîÜíåôáé. ôçò øõ÷ñÞò äåîáìåíÞò. ðïõ ðåñéóóüôåñï ç áðüäïóç ôçò ìç÷áíÞò. (á) Ç åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá áõîÜíåôáé. Ãéáôß äåí ìðïñïýìå íá åêìåôáëëåõôïýìå ôá óå äéÜãñáììá p −V. . áöïñïýí ôçí áäéáâáôéêÞ óõìðßåóç éäáíéêïý áåñßïõ åßíáé ïñèÞ / ïñèÝò. Ôï áÝñéï ðáñÜãåé Ýñãï áðüäïóçò áõôÞò ôçò ìç÷áíÞò åßíáé e = 0. ÐïéÜ áð’ ôéò äýï ìç÷áíÝò ðáñÜãåé 14 ðåñéóóüôåñï Ýñãï áíÜ êýêëï. Ôß ëÝôå. èåñìïêñáóéþí 300 Ê êáé 600 Ê. õ r . (ã) Íá áõîÞóåôå ôçí èåñìïêñáóßá ôçò èåñìÞò (ä) Ç åíåñãüò ôá÷ýôçôá õr ôùí ìïñßùí áõîÜíåôáé. Ôï áÝñéï êÜèå (ã) ìÝíåé ßäéá ìç÷áíÞò áðïññïöÜ. åíþ ç èåñìÞ (á) áõîÜíåôáé äåîáìåíÞ ôçò Á Ý÷åé øçëüôåñç èåñìïêñáóßá (â) ìåéþíåôáé áðü ôçí èåñìÞ äåîáìåíÞ ôçò Â. (ã) Ç ðßåóç áõîÜíåôáé. óôçí óå äéÜãñáììá p −V. äåîáìåíÞò êáôÜ 20 Ê êáé ôáõôü÷ñïíá íá åëáôôþóåôå ôçí èåñìïêñáóßá ôçò øõ÷ñÞò äåîáìåíÞò êáôÜ 20 Ê. Óýìöùíá ìå ôï 1ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá óå 20 êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ éó÷ýåé Q = W.5. Ï óõíôåëåóôÞò êáôÜ 2 J/ Ê. B Ý÷ïõí øõ÷ñÝò äåîáìåíÝò ßäéáò èåñìïêñáóßáò. þóôå íá áõîçèåß ÐïéÜ / ðïéÝò áðü ôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò. ëÝåé üôé äåí õðÜñ÷åé êõêëéêÞ äéåñãáóßá.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 13 (ä) Íá áíôéêáôáóôÞóåôå ôï áÝñéï ìå Ýíá Öáíôáóôåßôå Ýíá äùìÜôéï ìå èåñìïìïíùôéêÜ äéáôïìéêü áÝñéï ( f = 5). (á) Íá áõîÞóåôå êáôÜ 40 Ê ôçí èåñìïêñáóßá ôçò èåñìÞò äåîáìåíÞò. ìå áðüäïóç 60%. Áõôü Ýñ÷åôáé óå áíôßöáóç ìå ôï 2ï èåñìïäõíáìéêü áîßùìá. (ä) Ç åíåñãþò ôá÷ýôçôá. èåñìüôçôáò áðü ôçí áíôßóôïé÷ç èåñìÞ äåîáìåíÞ. ðïõ Äéêáéïëïãåßóôå ãéáôß äýï éóüèåñìåò êáìðýëåò. Ç èåñìïêñáóßá ôçò øõ÷ñÞò äåîáìåíÞò ìéáò éóüèåñìç åêôüíùóç áõîÜíïíôáò ôçí åíôñïðßá ôïõ ìç÷áíÞò Carnot åßíáé 20 ï C. áíÜ êýêëï. ðïõ (á) 40 o C (â) 80 o C (ã) 313 o C (ä) 586 o C áöïñïýí ôçí éóüèåñìç óõìðßåóç éäáíéêïý áåñßïõ. 17 åßíáé ïñèÞ / ïñèÝò. (â) Íá åëáôôþóåôå êáôÜ 40 Ê ôçí èåñìïêñáóßá (â) Ç åíôñïðßá áõîÜíåôáé. äåí åßíáé äõíáôüí íá ïðïßá ç ðñïóöåñüìåíç óôï óýóôçìá èåñìüôçôá ôÝìíïíôáé. 22 16 Éäáíéêü áÝñéï åêôåëåß.64 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . ôï ßäéï ðïóü êáé ãéáôß. ÐïéÜ áðü ôéò ðáñáêÜôù äéáäéêáóßåò èá åðéëÝãáôå.

S ôïõ ó÷Þìáôïò. ðïõ áðåéêïíßæåôáé óôï (â) Éóü÷ùñç øýîç. 1 íá âñåèåß ôï Ýñãï W ÃÁ . T 0 ) êáé øý÷åôáé éóü÷ùñá ìÝ÷ñé èåñìïêñáóßá Ô 0 / 2. (ä) ÁäéáâáôéêÞ óõìðßåóç. V 0 . ìÝ÷ñé ôçí áñ÷éêÞ èåñìïêñáóßá Ô 0 . ôïõ áåñßïõ êáôÜ ôç ìåôáâáóÞ ôïõ áðü ôçí (â) Íá áðïäåé÷èåß üôé ãéá ôçí óõíïëéêÞ ìåôáâïëÞ êáôÜóôáóç Á óôçí êáôÜóôáóç Ã.S ôïõ ó÷Þìáôïò ðáñéóôÜíïíôáé äýï äéáäï÷éêÝò áíôéóôñåðôÝò ìåôáâïëÝò. (á) Áí äßíïíôáé Q ABà = 30 J êáé W Âà = 20 J. íá (á) Íá ðáñáóôáèïýí óå äéÜãñáììá p − V ïé âñåèåß ç ìåôáâïëÞ ôçò åóùôåñéêÞò åíÝñãåéáò ìåôáâïëÝò ðïõ åêôÝëåóå ôï áÝñéï. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 65 25 Éäáíéêü áÝñéï åêôåëåß ôçí ìåôáâïëÞ ÁÂ. ÄU Aà . èåñìáßíåôáé éóü÷ùñá ìÝ÷ñé ôç èåñìïêñáóßá 3 Ô 0 / 2 êáé ôÝëïò óõìðéÝæåôáé éóïâáñþò. Ç áðüäïóç ôïõ êýêëïõ. åßíáé Wïë = 0. Éäáíéêü áÝñéï åêôåëåß äéáäï÷éêÜ ôéò áíôéóôñåðôÝò ìåôáâïëÝò ÁÂ. . ðïõ áðåéêïíßæåôáé óôï ó÷Þìá óå äéÜãñáììá Ô . ÃÁ ðïõ ðáñéóôÜíïíôáé óôï 2 äéÜãñáììá p − V ôïõ ó÷Þìáôïò. Êáôüðéí åêôïíþíåôáé éóïâáñþò ìÝ÷ñé ôç èåñìïêñáóßá Ô 0 . éäáíéêïý áåñßïõ. åßíáé: (ã) ÁäéáâáôéêÞ åêôüíùóç. Ç ìåôáâïëÞ åßíáé Á  Á éóüèåñìç Âà éóü÷ùñç áäéáâáôéêÞ 27 (á) Éóü÷ùñç èÝñìáíóç.S. 26 Óôï äéÜãñáììá U . (á) 30% (â) 40% (ã) 50% (ä) 60% AÓÊÇÓÅÉÓ . äéÜãñáììá T . ÂÃ. Íá áíôéóôïé÷ßóåôå ôç ìåôáâïëÞ (óôÞëç Á) ìå ôï üíïìá ôçò ìåôáâïëÞò ôçò óôÞëçò  (ðåñéóóåýåé ìßá).ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ (â) Áí êáôÜ ôç ìåôáâïëÞ ÃÁ ìåôáöÝñåôáé èåñìüôçôá 22 J áðü ôï áÝñéï óôï ðåñéâÜëëïí. Óôç óõíÝ÷åéá. Ðïóüôçôá éäáíéêïý áåñßïõ âñßóêåôáé áñ÷éêÜ óôçí êáôÜóôáóç éóïññïðßáò Á (p 0 .

. ÌÝóá óôï äï÷åßï õðÜñ÷åé áíôéóôÜôçò. ç ïðïßá õðïëïãéóèåß ç áíôßóôáóç ôïõ áíôéóôÜôç. Èåñìáßíïõìå (ä) Ç ìåôáâïëÞ ôçò åóùôåñéêÞò åíÝñãåéáò ôïõ ôï áÝñéï ìÝ÷ñé íá äéðëáóéáóôåß ðïëý áñãÜ ï üãêïò ôïõ. óõìðéÝæåôáé éóïâáñþò Ýùò ôï ôï Ýìâïëï ìÝ÷ñé íá ãßíåé ï üãêïò ôïõ áåñßïõ üãêï V0 êáé ôÝëïò åðáíÝñ÷åôáé.0 Á.0 mol ðñïóöÝñèçêå óôï áÝñéï.0 mol éäáíéêïý áåñßïõ. V . Äï÷åßï ìå áìåëçôÝá èåñìï÷ùñçôéêüôçôá. R = áðïôåëåßôáé áðü ôñåéò åðéìÝñïõò áíôéóôñåðôÝò 8.T.20 m 3 óå üãêï ðåñéÝ÷åé éäáíéêü ìïíáôïìéêü áÝñéï.40. Ôüôå ôï åëáôÞñéï óôáèåñÜò k = 100 N/m åßíáé p 2 = 1. ó÷Þìáôïò åßíáé èåñìïìïíùôéêÜ.k ìåôáâïëÝò. ìïíáôïìéêïý éäáíéêïý áåñßïõ. (â) Ôï ðïóü èåñìüôçôáò ðïõ ðñïóöÝñèçêå óôï áÝñéï.69.3 J/mol. Åðßóçò. Äßíåôáé ç áôìïóöáéñéêÞ ðßåóç 1. èåñìïêñáóßáò 300 Ê. åßíáé 1. Ôï Ýìâïëï 9 éóïññïðåß óôç èÝóç Á êáé ìðïñåß íá êéíåßôáé ÷ùñßò ôñéâÝò. ìÝ÷ñé üãêï 2 V0 . áäéáâáôéêÜ (ã) Íá õðïëïãßóåôå ôç èåñìüôçôá ðïõ êáé Üêáìðôá ôïé÷þìáôá ðåñéÝ÷åé 2.00 × 10 5 Pa êáôÜóôáóç Á (p 0 . 6 (i) éóü÷ùñç èÝñìáíóç Á →  Ôá ôïé÷þìáôá êáé ôï Ýìâïëï ôïõ äï÷åßïõ ôïõ (ii) éóüèåñìç åêôüíùóç  → à (iii) éóïâáñÞ óõìðßåóç à → Á (á) Íá ðáñáóôáèåß ï êýêëïò (ðïéïôéêÜ) óå äéáãñÜììáôá p − V. âñßóêåôáé óôï öõóéêü ôïõ ìÞêïò. V0 . êáé ãéá ôï áÝñéï CP = 3 R. Áí óå ÷ñüíï 30 s ç 8 èåñìïêñáóßá ôïõ áåñßïõ ãßíåé 400 Ê. ¼ôáí ôï Ýìâïëï åßíáé óôç èÝóç Á. ï üãêïò ôïõ áåñßïõ ðïõ ðåñéÝ÷åôáé óôï äï÷åßï T0 ) êáé åêôïíþíåôáé éóïâáñþò.áñãÜ p 0 / 2. áåñßïõ. åêôïíþíåôáé éóïâáñþò ìÝ÷ñé ôï äéðëÜóéï üãêï. CP = 20.Ê ìåôáâïëÞ ôïõ áåñßïõ (èåùñåßôáé áíôéóôñåðôÞ).66 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . Q AB = 300 J. T0 ).8 J / mol. 4 Ðïóüôçôá ýëçò n = 10. óôçí 0. (á) Íá ðáñáóôÞóåôå ãñáöéêÜ óå Üîïíåò p − V ôç Äßíïíôáé: R = 8.80 m 3 . V0 .250 L. äéáññÝåôáé áðü ñåýìá 1. ðïõ Ïé áðáíôÞóåéò íá äïèïýí ìå ôñßá óçìáíôéêÜ øçößá. Óôçí ôåëéêÞ êáôÜóôáóç ç ðßåóç âÜñïò  = 50 Í êáé éóïññïðåß óôç èÝóç ðïõ öáßíåôáé óôï ó÷Þìá. áôìïóöáéñéêÞ ðßåóç åßíáé p 0 = 105 N/m2. Íá âñåèïýí: (á) Ç ôåëéêÞ èåñìïêñáóßá ôïõ áåñßïõ.Ê. Éäáíéêü áÝñéï âñßóêåôáé óå êáôÜóôáóç Á (p 0 .00 L. (â) Íá õðïëïãßóåôå ôï Ýñãï ðïõ ðáñÜ÷èçêå áðü 5 ôï áÝñéï.31 J / mol. áí äßíïíôáé W ïë = 250 J. Ôï Ýìâïëï Ý÷åé V 2 = 0.0 × 10 5 Ña. Íá õðïëïãéóèåß ç èåñìüôçôá ðïõ ìåôáöÝñèçêå óôï áÝñéï áðü ôï ðåñéâÜëëïí ln2 = 0. éóü÷ùñá. Êáôüðéí. Ðüóç åíÝñãåéá èá êáôáíáëþóåé ¾óôåñá åêôïíþíåôáé éóüèåñìá ìÝ÷ñé ôçí ðßåóç Ýíáò Üíèñùðïò ãéá íá ìåôáêéíÞóåé áñãÜ .ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 3 7 Ðïóüôçôá éäáíéêïý áåñßïõ åêôïíþíåôáé éóüèåñìá Äï÷åßï ýøïõò h = 1 m êáé äéáôïìÞò Á = 10 -3 m 2 áíôéóôñåðôÜ áðü üãêï V 1 = 0. ðïõ âñßóêåôáé óå èåñìïêñáóßá 27 o C. ã = 1. ç åîùôåñéêÞ (ã) Ôï Ýñãï ðïõ ðáñÞãáãå ôï áÝñéï. íá Éäáíéêü áÝñéï åêôåëåß êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ. p − T. (â) Íá âñåèåß ç èåñìüôçôá Q Âà .

ç èåñìïêñáóßá åßíáé 2 Ô0 . ìç÷áíÞò Carnot åßíáé 500 Ê êáé ôçò øõ÷ñÞò äåîáìåíÞò 300 Ê. (ã) Ç éó÷ýò ôçò ìç÷áíÞò óå KW. (ii) ÁäéáâáôéêÞ åêôüíùóç  → Ã Ï óõíôåëåóôÞò áðüäïóçò ôïõ êýêëïõ åßíáé 2 / 13. . ðïõ ëåéôïõñãåß ìåôáîý ôùí ßäéùí éóïèÝñìùí Ô1 êáé Ô2 åßíáé 50% ln2 = 0. Äßíåôáé üôé ç ôïí êýêëï ôïõ ó÷Þìáôïò. áÝñéï êáôÜ ôçí êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ. 15 Íá õðïëïãéóèåß ï óõíôåëåóôÞò áðüäïóçò ôçò H èåñìïêñáóßá ôçò èåñìÞò äåîáìåíÞò ìéáò ìç÷áíÞò. êÜèå êýêëï óôçí øõ÷ñÞ äåîáìåíÞ. Ôï áÝñéï ìç÷áíÞò åêôåëåß êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ ðïõ ln2 = 0.50 × 10 5 Pa.m 3 Äýï ìç÷áíÝò óõíäÝïíôáé Ýôóé þóôå. ôéò ðáñáêÜôù åðéìÝñïõò ìåôáâïëÝò. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 67 (á) Íá ðáñáóôáèåß ç êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ óå (â) Íá õðïëïãéóèåß ôï Ýñãï êáé ç èåñìüôçôá ãéá Üîïíåò p − V.69. ðïõ áðïôåëåßôáé Á (p 0 . V 0 = 1. (iv) Éóü÷ùñç èÝñìáíóç ÄÁ. Á (p 0 . Íá Ôï áÝñéï ìç÷áíÞò åêôåëåß êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ ðïõ âñåèïýí áðïôåëåßôáé áðü ôéò ðáñáêÜôù áíôéóôñåðôÝò (á) Ç èåñìüôçôá ðïõ áðïâÜëëåé ôï áÝñéï óå ìåôáâïëÝò. áðüäïóç ôçò ìç÷áíÞò Carnot. T0 ) ìÝ÷ñé ôçí êáôÜóôáóç Â. Áí ln2 = 0. üðïõ (iii) ÉóïâáñÞò óõìðßåóç ÃÄ. Ôï áÝñéï óå êÜèå êýêëï 12 áðïññïöÜ áðü ôçí èåñìÞ äåîáìåíÞ 6000 J. íá âñåèåß ç áðüäïóç ôçò ìç÷áíÞò. ðïõ áðïôåëåßôáé áðü äýï éóïâáñåßò êáé äýï áäéáâáôéêÝò ìåôáâïëÝò. (â) Íá õðïëïãéóèåß ôï Ýñãï ðïõ ðáñÜãåé ôï (ã) Íá âñåèåß ç áðüäïóç ôçò ìç÷áíÞò. áðïôåëåßôáé áðü ôéò ðáñáêÜôù åðéìÝñïõò 10 áíôéóôñåðåôÝò ìåôáâïëÝò. V0 . Ôï áÝñéï ìéáò èåñìéêÞò ìç÷áíÞò åêôåëåß (i) ÉóïâáñÞ åêôüíùóç áðü ôçí êáôÜóôáóç áíôéóôñåðôÞ êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ. 14 11 Íá âñåèåß ç áðüäïóç ìç÷áíÞò ôçò ïðïßáò ôï áÝñéï Ôï áÝñéï (ã = 1. (i) ÉóïâáñÞ åêôüíùóç áðü ôçí êáôÜóôáóç (â) Ï óõíôåëåóôÞò áðüäïóçò ôçò ìç÷áíÞò. (iii) ÁäéáâáôéêÞ óõìðßåóç à → Á 16 Ãéá ôçí ìåôáâïëÞ ÃÁ äßíåôáé pV ã = 160 Í. 13 Äßíïíôáé: p 0 = 0. êÜèå åðéìÝñïõò ìåôáâïëÞ. ôï ðïóü (á) Íá âñåèåß ï ëüãïò ã ôùí åéäéêþí èåñìüôçôáò ðïõ áðïäßäåé ç ðñþôç íá èåñìï÷ùñçôéêïôÞôùí ôïõ áåñßïõ. áí åêôåëåß 10 (ii) Éóü÷ùñç øýîç  → à êýêëïõò / s. Íá âñåèåß ôï ðëÞèïò ôùí âáèìþí åëåõèåñßáò f ôïõ (iii) Éóüèåñìç à → Á áåñßïõ.69.69. ÷ñçóéìïðïéåßôáé ãéá ôç ëåéôïõñãßá ôçò äåýôåñçò.0 × 10 -3 m 3 . V0 . (ii) Éóü÷ùñç øýîç áðü ôçí êáôÜóôáóç  óôçí (i) Éóü÷ùñç èÝñìáíóç áðü ôçí êáôÜóôáóç êáôÜóôáóç à (Ô Ã = Ô0 ). T0 ) óôçí êáôÜóôáóç  (V = 3 V0 ).5) ìéáò èåñìéêÞò ìç÷áíÞò åêôåëåß (f = 5) åêôåëåß ôïí êýêëï ôïõ ó÷Þìáôïò. Á (p A = 160 Pa) óå êáôÜóôáóç  (V B = 8 m 3 ).

Áí ç áåñßïõ ìå ã = 1. (á) Ç ìåôáâïëÞ ôçò åóùôåñéêÞò åíÝñãåéáò ôïõ áåñßïõ. ðïõ éóïññïðßáò (p 0 .68 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . ÊáôÜ ôçí éóüèåñìç ìÝ÷ñé íá ãßíåé ç ðßåóÞ ôïõ 2 p 0 . ðéÝæïõìå ôï Ýìâïëï.K. (á) Ç èåñìüôçôá óå êÜèå ìåôáâïëÞ.0 mol.500 mol éäáíéêïý  (p  . (â) Ôï Ýñãï ðïõ ðáñÜãåé óå êÜèå êýêëï ôï áÝñéï. (ã) Ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò ôïõ áåñßïõ. (ii) Éóü÷ùñç øýîç  → Ã.20. (â) Ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò ôïõ áåñßïõ êáôÜ Ýëèåé óôç èÝóç ðïõ Þôáí ôï äéÜöñáãìá. Â. T A ) ìå V A = 0. ln2 = 0. Íá âñåèåß ç åêôüíùóç ôï áÝñéï áðïññïöÜ èåñìüôçôá ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò ôïõ áåñßïõ. Íá Äßíïíôáé: p 0 = 8.5 êáé ln2 = 0. T0 ).5 V + 3. Íá âñåèïýí: (á) Ôï óõíïëéêü Ýñãï ðïõ ðáñÜãåé ôï áÝñéï êáôÜ ôçí êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ. V 0 = 2. þóôå áõôü áñãÜ-áñãÜ íá V0 . (â) Ç áðüäïóç ôçò ìç÷áíÞò. Áöáéñïýìå áðüôïìá ìåôáâïëÝò: ôï äéÜöñáãìá êáé ìåôÜ áðü ëßãï áñ÷ßæïõìå íá (i) Éóüèåñìç åêôüíùóç áðü ôçí êáôÜóôáóç Á (p 0 . âñåèåß ï óõíôåëåóôÞò áðüäïóçò ôïõ óõóôÞìáôïò ã = 1. Íá âñåèïýí: . Ô Â ).500 m 3 . V0 .5) 10 5 (i) ÉóïâáñÞ åêôüíùóç áðü 300 Ê óå 1200 Ê.693.K. T 0 = 300 K. Ôá ôïé÷þìáôá êáé ôï Ýìâïëï ôïõ äï÷åßïõ ôïõ R = 8. V0 . T0 ). Óôç óõíÝ÷åéá èåñìáßíåôáé éóü÷ùñá èåñìïêñáóßá Ô ø = 300 Ê. Íá âñåèïýí (â) Ç èåñìüôçôá ðïõ áðïññüöçóå ôï áÝñéï. Äßíïíôáé ln2 = 0. T0 ) êáé åêôïíþíåôáé éóüèåñìá ìÝ÷ñé èåñìïêñáóßá Ô è êáé ç øõ÷ñÞ äåîáìåíÞ Ý÷åé üãêï 2 V 0 . ôùí ìç÷áíþí. 20 17 Éäáíéêü áÝñéï âñßóêåôáé áñ÷éêÜ óôçí êáôÜóôáóç Ç èåñìÞ äåîáìåíÞ ìéáò ìç÷áíÞò carnot Ý÷åé Á (p 0 . ÄS = 4 J/K.0 × 10 4 Pa. ln2 = 0.200 m 3 êáé Ô Á = 320 Ê. V B . åßíáé e 1 = 0.0 m 3 . ùò ôçí êáôÜóôáóç  (VB = 4 V0 ).61. V A .40 êáé ôçò äåýôåñçò e 2 = 0. (ä) Ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò ôïõ áåñßïõ êáôÜ 22 ôçí éóüâáñç åêôüíùóç. Íá âñåèïýí: Äßíïíôáé: n = 2.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ Ï óõíôåëåóôÞò áðüäïóçò ôçò ðñþôçò ìç÷áíÞò ôçí éóü÷ùñç øýîç.693 ó÷Þìáôïò åßíáé èåñìïìïíùôéêÜ. íá âñåèïýí: (iii) Éóüèåñìç óõìðßåóç. f = 3. ¸íá äéÜöñáãìá Ä ÷ùñßæåé ôï äï÷åßï óå äýï ìÝñç Á. (To V åßíáé óå m 3 êáé ôï p óå Ña) (ii) ÁäéáâáôéêÞ åêôüíùóç ìÝ÷ñé íá åðáíÝëèåé óå èåñìïêñáóßá 300 Ê. (ã) Ç éó÷ýò ôçò ìç÷áíÞò áí åêôåëåß 10 êýêëïõò / s. èåñìïäõíáìéêÞò éóïññïðßáò Á (p Á .3 J/mol. ìå V B = 0.31 J/mol. Ôï áÝñéï åêôåëåß êýêëï ðïõ áíôéóôñåðôÞ ìåôáâïëÞ Á ðåñéãñÜöåôáé áð’ ôïí áðïôåëåßôáé áðü ôéò ðáñáêÜôù áíôéóôñåðôÝò åìðåéñéêü íüìï ìåôáâïëÝò: p = (. 21 (ã) Ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò ôïõ áåñßïõ êáôÜ Éäáíéêü áÝñéï âñßóêåôáé óôçí êáôÜóôáóç ôçí éóüèåñìç óõìðßåóç. ãéá ôç Q è = 2000 J êáé áõîÜíåé ôçí åíôñïðßá ôïõ êáôÜ óõíïëéêÞ ìåôáâïëÞ. Ôï ìÝñïò  åßíáé êåíü áðïôåëåßôáé áðü ôéò ðáñáêÜôù áíôéóôñåðôÝò êáé ï üãêïò ôïõ åßíáé 3 V 0 . (á) Ç áðüäïóç ôçò ìç÷áíÞò.69. ln5 = 1. R = 8.69.40. (iii) ÁäéáâáôéêÞ óõìðßåóç à → Á. Óôï Á 19 ðåñéÝ÷åôáé áÝñéï óå êáôÜóôáóç èåñìïäõíáìéêÞò Éäáíéêü áÝñéï åêôåëåß êõêëéêÞ ìåôáâïëÞ. Ôï áÝñéï 18 åêôïíþíåôáé áíôéóôñåðôÜ ìÝ÷ñé ôçí êáôÜóôáóç ÈåñìéêÞ ìç÷áíÞ ÷ñçóéìïðïéåß 0.

314 J/mol.0 × 10 5 Pa.31 J/mol.00 mol Äåßîôå üôé ç åéäéêÞ ãñáììïñéáêÞ èåñìüôçôá ãéá H 2 óôçí ßäéá èåñìïêñáóßá. Éäáíéêü áÝñéï åêôïíþíåôá áäéáâáôéêÜ ìÝ÷ñé íá 27 ïêôáðëáóéáóôåß ï üãêïò ôïõ. Ôï Ýíá äï÷åßï ðåñéÝ÷åé 1. R = 8. Áíïßãïõìå êáôüðéí ôçí ðáñáðÜíù ìåôáâïëÞ åßíáé: ôçí óôñüöéããá êáé ôá áÝñéá áíáìéãíýïíôáé.00 atm. ã = 1. 28 (â) Ç ìåôáâïëÞ Ä S ôçò åíôñïðßáò ôïõ áåñßïõ.69. Íá âñåèåß âñåèïýí: ï ëüãïò ã = CP / C V ãéá ôï ìßãìá ôùí áåñßùí. ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ 69 (á) Ç ôåëéêÞ ðßåóç êáé èåñìïêñáóßá. Áí ç åíåñãüò Óå äï÷åßï ðåñéÝ÷åôáé. ìå üãêïõò 23 V B = 2 VA .0 × 10 . áí Ç áðÜíôçóç íá äïèåß ìå 4 óçìáíôéêÜ øçößá. áöáéñÝóïõìå ôï äéÜöñáãìá. åíåñãüò ôéìÞ ôùí ôá÷õôÞôùí ôùí ìïñßùí.00 mol He êáé ôï Üëëï 1. Áí ôá CP + CV C = ôïé÷þìáôá ôùí äï÷åßùí åßíáé èåñìïíùôéêÜ. ìßãìá ßóùí ðïóïôÞôùí ýëçò ôá÷ýôçôá õ r ôùí ìïñßùí õðïäéðëáóéÜóôçêå.00 atm êáé èåñìïêñáóßá T 1 = 300 K. Óôï  éóïâáñþò. (á) Ç ìåôáâïëÞ ôçò åóùôåñéêÞò åíÝñãåéáò. óõíïëéêÞ ìåôáâïëÞ. V 0 = 1.5 êáé ln2 = 0. óå 1mol áåñßïõ ìå f = 5.693. p 1 = 1. íá (óå mol) He ( f 1 = 3) êáé Ç 2 ( f 2 = 5).00 mol H 2 óå ðßåóç p 2 = 1. Äï÷åßï ìå èåñìïìïíùôéêÜ ôïé÷þìáôá ÷ùñßæåôáé ìå äéÜöñáãìá óå äýï äéáìåñßóìôá Á.Ê (â) ÐïéÜ ç ôåëéêÞ èåñìïêñáóßá Ô êáé ç ôåëéêÞ ðßåóç p ôïõ ìßãìáôïò ðïõ èá ðñïêýøåé.00 mol He óå ðßåóç Ðüóç èåñìüôçôá ðñÝðåé íá ðñïóöåñèåß. ln2 = 0. (â) Ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò ôïõ áåñßïõ ãéá ôç (â) Ç ìåôáâïëÞ ôçò åíôñïðßáò R = 8. íá 2 âñåèïýí ãéá ôï óýóôçìá ôùí áåñßùí: . Â. ðïõ ðåñéÝ÷åôáé 1.3 m 3 . Ãéá ôï He åßíáé 24 f 1 = 3 êáé ãéá ôï Ç 2 f 2 = 5. ÕðïèÝôïõìå üôé Ýíá áÝñéï åêôåëåß áíôéóôñåðôÞ 25 ìåôáâïëÞ ìå íüìï p Äýï äï÷åßá ßäéïõ üãêïõ åðéêïéíùíïýí ìå óùëÞíá = óôáè. âñßóêåôáé óôïõò 27 o C þóôå íá äéðëáóéáóôåß ç (á) ÐïéÜ ç èåñìïêñáóßá Ô2 ôïõ H 2 óôï  äéáìÝñéóìá. Óôï Á ðåñéÝ÷åôáé 1. V áìåëçôÝïõ üãêïõ ðïõ öÝñåé óôñüöéããá. 26 T 0 = 300 K. Äßíïíôáé: p 0 = 1. (á) Ôï ðëÞèïò ôùí âáèìþí åëåõèåñßáò f.Ê.

. Ôï åíôõðùóéáêü ó÷Ýäéï ðïõ öáßíåôáé óôçí ðáñáðÜíù åéêüíá äåí åßíáé ôßðïôá ðåñéóóüôåñï áðü öùôïãñáöçìÝíç ëåðôïìÝñåéá öùôïâïëôáúêïý óôïé÷åßïõ.ÈÅÑÌÏÄÕÍÁÌÉÊÇ Óõíýðáñîç ôçò ðáñÜäïóçò ìå óôïé÷åßá óýã÷ñïíïõ ðïëéôéóìïý.70 ÊÉÍÇÔÉÊÇ ÈÅÙÑÉÁ . Ïé “áíåìüìõëïé” ìåôáôñÝðïõí ôçí áéïëéêÞ åíÝñãåéá óå çëåêôñéêÞ áîéïðïéþíôáò ôïõò äõíáôïýò áíÝìïõò ó’ áõôü ôï åëëçíéêü íçóß. ìå ôï ïðïßï ìåôáôñÝðåôáé ç çëéáêÞ åíÝñãåéá óå çëåêôñéêÞ.

Ê Å Ö Á Ë Á É Ï 2 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ .

.

äçëáäÞ ôï óýíçèåò öïñôßï ôïõ çëåêôñïíßïõ. óýìöùíá ìå ôéò óýã÷ñïíåò áíôéëÞøåéò. áí ðåñÜóåé Üëëï çëåêôñüíéï êïíôÜ áðü ôï ðñþôï. ôá ïðïßá äåí åßíáé êáôáíïçôÜ ìå ôçí êëáóéêÞ öõóéêÞ. ìéá éäéüôçôá ôïõ êåíïý ÷þñïõ. Ïé åííïéïëïãéêÝò äõóêïëßåò îåðåñÜóôçêáí ìå ôçí åéóáãùãÞ ôçò Ýííïéáò ôïõ ðåäßïõ áðü ôïí ¢ããëï Michael Faraday (1791 . Ãéá ðáñÜäåéãìá óôï ÷þñï ãýñù áðü Ýíá çëåêôñüíéï äçìéïõñãïýíôáé êáé ÷Üíïíôáé óôéãìéáßá æåýãç çëåêôñïíßùí - ðïæéôñïíßùí. ðñïêåéìÝíïõ íá êáôáíïçèïýí êáëýôåñá ôá öáéíüìåíá ôùí áëëçëåðéäñÜóåùí ôïõ çëåêôñïìáãíçôéóìïý. Ãéá óþìáôá ðïõ âñßóêïíôáé óå áðüóôáóç ìåôáîý ôïõò åßíáé äýóêïëç ç êáôáíüçóç ôïõ öáéíïìÝíïõ ôçò áëëçëåðßäñáóçò. Z 0 ìðïæüíéá êôë). Óôéò áëëçëåðéäñÜóåéò óôïé÷åéùäþí óùìáôéäßùí ç áëëçëåðßäñáóç åðáöÞò ëÝãåôáé "ôïðéêÞ áëëçëåðßäñáóç" óå áíôéäéáóôïëÞ ìå ôçí ðñïçãïýìåíç. êáôÜ êÜðïéï ôñüðï. ÊáôÜ êÜðïéï ôñüðï ç åéóáãùãÞ ôçò Ýííïéáò ôïõ ðåäßïõ åßíáé óá íá ìåôáôñÝðåé ôç "äñÜóç áðü áðüóôáóç" óå êÜôé ðïõ ìïéÜæåé ìå "äñÜóç åðáöÞò". ÁõôÜ ôá óùìáôßäéá . Áí ôïðïèåôçèåß Ýíá äåýôåñï öïñôßï óå êÜðïéá áðüóôáóç áð' ôï ðñþôï. Áðëþò åßíáé ìßá âïçèçôéêÞ Ýííïéá ôçò öõóéêÞò. êÜôé óáí åëáóôéêü óôåñåü. üôáí åßíáé ðïëý ìáêñõÜ. Ï íüìïò áõôüò åêöñÜæåé "äñÜóç áðü áðüóôáóç".1727). Áõôü áðáó÷ïëïýóå êáé ôïí Newton (1642 .öïñÝùí ôùí áëëçëåðéäñÜóåùí (öùôüíéá. ðïõ åßíáé "ìç ôïðéêÞ áëëçëåðßäñáóç". Áí ðåñÜóåé ðïëý êïíôÜ ôï åíåñãü öïñôßï ðïõ "âëÝðåé" åßíáé ìåãáëýôåñï áðü ôï öïñôßï ðïõ "âëÝðåé". ôï öïñôßï ôïõ çëåêôñïíßïõ ôüóï ðåñéóóüôåñï. ï ïðïßïò äéáôýðùóå ôï íüìï ôçò ðáãêüóìéáò Ýëîçò. Ç åéóáãùãÞ ôçò Ýííïéáò ôïõ ðåäßïõ äåí óõíåðÜãåôáé ôçí ýðáñîç êÜðïéïõ åßäïõò ýëçò. Óýìöùíá ìå ôïí Faraday. Ï êåíüò ÷þñïò. äåí åßíáé áêñéâþò êåíüò áëëÜ Ý÷åé ðïëýðëïêåò éäéüôçôåò ðïõ ïäçãïýí óå êâáíôéêÜ öáéíüìåíá.1867). üóï ìáêñýôåñá áðü áõôü åßìáóôå. óôá ðëáßóéá ôùí ðéï áðïäåêôþí ðñï÷ùñçìÝíùí èåùñéþí áëëçëåðéäñÜóåùí óôïé÷åéùäþí óùìáôéäßùí. üðùò áõôü ðïõ Ý÷ïõìå ìÝóá óå ñåõóôü äéçëåêôñéêü. W±. Ý÷åé åéóá÷èåß ç Ýííïéá ôùí óùìáôéäßùí . Ýíåêá ôïõ ðåäßïõ ðïõ õðÜñ÷åé ó´ áõôÞ ôç èÝóç. ¸÷ïõìå üðùò ëÝìå "áëëçëåðßäñáóç (äñÜóç) ìå åðáöÞ". ÓÞìåñá.1 ÇËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ ÅÉÓÁÃÙÃÇ Ãéá óþìáôá ðïõ âñßóêïíôáé óå åðáöÞ åßíáé åýêïëï íá êáôáëÜâåé êáíåßò üôé ìðïñåß íá áëëçëåðéäñïýí.öïñåßò áíôáëëÜóóïíôáé ìåôáîý ôùí óùìáôéäßùí êáé áõôü ôï öáéíüìåíï ïäçãåß óå äõíÜìåéò áëëçëåðßäñáóçò. Åßíáé áíÜëïãï öáéíüìåíï. Óå áõôÝò ôéò èåùñßåò Ý÷ïõìå ôïðéêÝò áëëçëåðéäñÜóåéò (óáí ôéò äõíÜìåéò åðáöÞò). . ãéáôß ôá æåýãç çëåêôñïíßùí .ðïæéôñïíßùí èùñáêßæïõí. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 73 2. Áõôü ãßíåôáé áéóèçôü. ðïõ ìåôáöÝñåé ôç äýíáìç ìå ìç÷áíéêü ôñüðï. óôï ïðïßï âñßóêåôáé Ýíá óçìåéáêü öïñôßï. ôï çëåêôñéêü ðåäßï äçìéïõñãåßôáé áðü êÜðïéï öïñôßï êáé åîáðëþíåôáé óå üëï ôïí ÷þñï. äÝ÷åôáé êÜðïéá äýíáìç. äçëáäÞ íá áóêåß äýíáìç ôï Ýíá óôï Üëëï.

ç ïðïßá ïñßæåôáé Ýôóé. Ãéá êÜèå ðåäßï. ÄçëáäÞ ç ïëéêÞ Ýíôáóç óôï Á åßíáé E = ∑ E i . áêëüíçôá óå äåäïìÝíåò èÝóåéò. ìÝóá óôïí ïðïßï. óçìåéáêÜ öïñôßá. Ôï ðïëý ìéêñü êáé óçìåéáêü öïñôßï q. Ïé ðåäéáêÝò ãñáììÝò ëÝãïíôáé êáé äõíáìéêÝò ãñáììÝò. åßíáé ôï 1 Í/C. üðùò ôï çëåêôñéêü. ïé ïðïßåò óå êÜèå óçìåßï äßíïõí ôçí êáôåýèõíóç ôçò Ýíôáóçò ôïõ ðåäßïõ. êáôá÷ñçóôéêþò. þóôå íá åîåôÜæåôáé ç Ýíôáóç E ó' Ýíá óçìåßï êáé ü÷é Ýíá åßäïò ìÝóçò ôéìÞò ôçò óå êÜðïéá ðåñéï÷Þ. ïé äõíáìéêÝò ãñáììÝò äåí ìðïñåß íá ôÝìíïíôáé óå êáíÝíá (ïìáëü) . éó÷ýåé ç áñ÷Þ ôçò → → → åðáëëçëßáò. þóôå íá åßíáé áíåîÜñôçôç áðü ôï öïñôßï ðïõ öÝñíïõìå óôç óõãêåêñéìÝíç èÝóç. Þ. Ðñïöáíþò. Óôçí ðåñßðôùóç ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ ïé ãñáììÝò åßíáé óõíå÷åßò. ç êáôåýèõíóç ôçò Ýíôáóçò E óõìðßðôåé → ìå ôçí êáôåýèõíóç ôçò äýíáìçò F . Ï ëüãïò ðïõ åðéëÝãïõìå ôï äïêéìáóôéêü öïñôßï q ðïëý ìéêñü åßíáé üôé áõôü äåí ðñÝðåé íá åðçñåÜæåé óçìáíôéêÜ ôçí êáôáíïìÞ ôùí öïñôßùí - ðçãþí ôïõ ðåäßïõ. → Ôï ìÝãåèïò E Ý÷åé åðéêñáôÞóåé äéåèíþò íá ëÝãåôáé (êáôá÷ñçóôéêÜ) ðåäßï → E. ìðïñïýìå íá ó÷åäéÜóïõìå ôéò ðåäéáêÝò ãñáììÝò. Ï üñïò.. þóôå ç ðõêíüôçôÜ ôïõò óå êÜèå óçìåßï íá åßíáé áíÜëïãç ôçò Ýíôáóçò óôï ßäéï óçìåßï. áí öÝñïõìå çëåêôñéêü öïñôßï èá áóêçèåß ðÜíù ôïõ (çëåêôñéêÞ) äýíáìç. Ç Ýíôáóç ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ óå → F → → êÜðïéï óçìåßï ôïõ ïñßæåôáé ùò E = . äéêáéïëïãåßôáé áðü ôï ãåãïíüò üôé ç äýíáìç Ý÷åé ôçí ßäéá äéåýèõíóç ìå ôçí Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ. åöüóïí Ý÷ïõìå õðïèÝóåé üôé ôá öïñôßá - ðçãÝò ôïõ ðåäßïõ åßíáé áêëüíçôá. Ôï çëåêôñéêü ðåäßï ÷áñáêôçñßæåôáé óå êÜèå óçìåßï ôïõ áðü ôçí Ýíôáóç ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ → E . F åßíáé ç äýíáìç ðïõ áóêåßôáé q óå Ýíá ðïëý ìéêñü öïñôßï q ìå ðïëý ìéêñÝò äéáóôÜóåéò (óçìåéáêü). ãéá ôçí ðåñßðôùóç ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ. ìðïñåß éóïäýíáìá íá åßíáé êáé ôï 1 V/m. üôáí âñßóêåôáé óôç äåäïìÝíç èÝóç. üðïõ E i ç Ýíôáóç ðïõ äçìéïõñãåß Ýíá öïñôßï- ðçãÞ ôïõ ðåäßïõ. ëÝãåôáé → äïêéìáóôéêü öïñôßï. Áðëþò åííïïýìå üôé åßíáé áñêåôÜ ìéêñü. Áõôü. þóôå íá ìçí äéáôáñÜóóåôáé ç êáôáíïìÞ ôùí öïñôßùí - ðçãþí ôïõ ðåäßïõ. ÐñïöáíÝò åßíáé üôé ôï q äåí ìðïñåß íá ãßíåé ìéêñüôåñï áðü ôï öïñôßï ôïõ çëåêôñïíßïõ. ÌïíÜäá ôçò Ýíôáóçò ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ óôï äéåèíÝò óýóôçìá S.74 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ Çëåêôñéêü ðåäßï åßíáé ï ÷þñïò. Ãéá ôçí ïëéêÞ Ýíôáóç óå êÜðïéï óçìåßï Á ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ. Óôéò ðåñéðôþóåéò ðñïâëçìÜôùí äåí ÷ñåéÜæåôáé íá ðáßñíïõìå ôï q ðïëý ìéêñü.I. îåêéíïýí áðü èåôéêÜ öïñôßá êáé êáôáëÞãïõí óå áñíçôéêÜ öïñôßá (ìðïñåß íá îåêéíïýí Þ íá êáôáëÞãïõí êáé óôï Üðåéñï). Ìáò áñêåß áðëÜ ôï q íá åßíáé → óçìåéáêü. ÷ñçóéìïðïéåßôáé êáé óå ðåäßá ðïõ äåí éó÷ýåé áõôü. Ó÷åäéÜæïõìå áõôÝò ôéò ãñáììÝò êáôÜ ôÝôïéï ôñüðï. ðÜíù óå èåôéêü äïêéìáóôéêü öïñôßï. ðïõ äçìéïõñãåßôáé áðü ðïëëÜ. Áöïý ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ Ý÷åé óå êÜèå óçìåßï ìïíáäéêÞ ôéìÞ. üðùò èá äïýìå ðáñáêÜôù. áðü ìüíï ôïõ óôï Á. ðïõ öÝñïõìå óôï óçìåßï áõôü. q i .

ðïõ ðçãÝò ôïõ åßíáé ôá öïñôßá. üðïõ A⊥ ôï åìâáäüí ôçò ÊËÑÈ. ôçí ïðïßá ïñßæïõìå áõèáßñåôá ùò èåôéêÞ. äçëáäÞ áðü ôçí Ó×ÇÌÁ 2. Ç åðéöÜíåéá → âñßóêåôáé óå ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï Ýíôáóçò E (ó÷Þìá 2. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 75 óçìåßï. åßíáé ï ßäéïò ìå ôïí áñéèìü ôùí ãñáììþí ðïõ äéÝñ÷ïíôáé áðü ôçí êÜèåôç → óôçí Ýíôáóç E . ÖÅ . Ôá åìâáäÜ A êáé A⊥ óõíäÝïíôáé ìå ôç ó÷Ýóç A⊥ = A cos è. ðïõ äéÝñ÷åôáé áðü ôçí åðéöÜíåéá ÊËÌÍ. Óôï êåöÜëáéï áõôü èá åéóá÷èåß ç Ýííïéá ôçò çëåêôñéêÞò ñïÞò êáé èá ìåëåôçèåß ï íüìïò ôïõ Gauss êáé ïé åöáñìïãÝò ôïõ. Ï áñéèìüò óõíåðþò ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí. ó÷çìáôïðïéåßôáé ìå ôç âïÞèåéá ôùí äõíáìéêþí ôïõ ãñáììþí êáé êáôÜ ôçí áðåéêüíéóÞ ôïõ ó÷åäéÜæïõìå ôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò ìå ðõêíüôçôá áíÜëïãç ôçò Ýíôáóçò ôïõ ðåäßïõ. Èá ïñßóïõìå ôþñá ôï öõóéêü ìÝãåèïò. ôï ïðïßï ìáò äßíåé ôï ðëÞèïò ôùí äõíáìéêþí Ó×ÇÌÁ 2. Ç → ôåëåõôáßá ðïóüôçôá åßíáé ç çëåêôñéêÞ ñïÞ ôïõ ðåäßïõ E .1). åßíáé áíÜëïãïò ôïõ ãéíïìÝíïõ (Å A⊥ ãñáììÝò. ðñïâïëÞ ôçò ðáñáðÜíù åðéöÜíåéáò. ðïõ ïíïìÜæåôáé ñïÞ ôïõ ðåäßïõ Å Þ çëåêôñéêÞ ñïÞ. ðïõ Áðü ôéò åðéöÜíåéåò (ÊËÌÍ) êáé (ÊËÑÈ) äéÝñ÷ïíôáé ßóåò óå áñéèìü äõíáìéêÝò ðåñíïýí áðü ôçí åðéöÜíåéá ÊËÑÈ. ÑÏÇ ÔÏÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÏÕ ÐÅÄÉÏÕ Ôï çëåêôñéêü ðåäßï. Óå Üëëåò ðåñéðôþóåéò. åßíáé áíÜëïãïò ôïõ ìÝôñïõ ôçò Ýíôáóçò Å ôïõ ðåäßïõ. ðïõ èá ðåñíïýí áðü ìéá åðßðåäç åðéöÜíåéá åìâáäïý Á ôïðïèåôçìÝíç êÜèåôá ðñïò áõôÝò èá åßíáé áíÜëïãïò ôïõ ãéíïìÝíïõ Å Á (âë.2 ÊËÑÈ. ï áñéèìüò ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí. ç áíáðáñÜóôáóÞ ôïõ ìå äõíáìéêÝò ãñáììÝò åßíáé áðëÞ êáé ÷ñÞóéìç. ðïõ äéáðåñíïýí ôçí åðéöÜíåéá ÊËÌÍ. Ó' Ýíá ïìïãåíÝò ðåäßï.1 ãñáììþí ðïõ ðåñíïýí áðü ìéá åðéöÜíåéá. Üñá ôï ãéíüìåíï (Å A⊥ ) éóïýôáé ìå (EA cos è). üðïõ ôï ðåäßï åßíáé ìç ìçäåíéêü êáé ðåðåñáóìÝíï.2). ãéá ðáñÜäåéãìá. ). O áñéèìüò ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí ðïõ äéáðåñíïýí ôçí åðéöÜíåéá åßíáé ÅÁ. ¸÷ïõìå Þäç åîçãÞóåé üôé ï áñéèìüò ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí. ÔÝëïò èá áó÷ïëçèïýìå ìå ôïõò ðõêíùôÝò êáé ôéò åöáñìïãÝò ôïõò. Èá ãßíåé ìåëÝôç ôïõ âáñõôéêïý ðåäßïõ ùò áíÜëïãï ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ. ó÷. äçëáäÞ . êáèþò êáé ïé êéíÞóåéò öïñôéóìÝíùí óùìáôéäßùí ìÝóá ó’ áõôü. ôá ðñÜãìáôá ðåñéðëÝêïíôáé. Óå áíþìáëá óçìåßá áõôü äåí éó÷ýåé. 2. ðïõ Ý÷åé ìÝôñï üóï ôï åìâáäüí ôçò êáé êÜðïéá öïñÜ. üðïõ äåí õðÜñ÷ïõí áíôßóôïé÷åò ðçãÝò. Óôçí ðåñßðôùóç ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ. Åðßóçò èá ìåëåôçèåß ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá êáé ôï äõíáìéêü óôï çëåêôñïóôáôéêü ðåäßï. Ï áñéèìüò ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí. ÇËÅÊÔÑÉÊÇ ÑÏÇ ÏÌÏÃÅÍÏÕÓ ÇËÅÊÔÑÉÊÏÕ ÐÅÄÉÏÕ ÄÉÅÑ×ÏÌÅÍÇ ÁÐÏ ÅÐÉÐÅÄÇ ÅÐÉÖÁÍÅÉÁ Èåùñïýìå åðßðåäç åðéöÜíåéá ÊËÌÍ ó÷Þìáôïò ïñèïãùíßïõ êáé Ýíá → äéÜíõóìá A êÜèåôï ó' áõôÞ. üðùò åßðáìå. ðïõ äéáðåñíïýí ôçí êÜèåôç ó' áõôÝò ìïíáäéáßá åðéöÜíåéá.

¸ôóé ç "åîåñ÷üìåíç" ñïÞ èá åßíáé èåôéêÞ.76 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ ÖÅ = Å Á cos è (2.. ôï ïðïßï. Ç óçìáóßá ôïõ áñíçôéêïý ðñïóÞìïõ åßíáé üôé ïé äõíáìéêÝò ãñáììÝò äéáðåñíïýí ôçí åðéöÜíåéá ðñïò ôçí áíôßèåôç ðëåõñÜ → áðü ôçí ðëåõñÜ ðïõ ôçí äéáðåñíÜ ôï äéÜíõóìá A . ïðüôå ç ñïÞ èá õðïëïãéæüôáí áð' ôç ó÷Ýóç: ÖÅ= Å Á cos è~ = − Å Á cos è êáé èá åß÷å áñíçôéêÞ ôéìÞ. üðùò ëÝìå. ÔåëéêÜ Ý÷ïõìå üôé ç çëåêôñéêÞ ñïÞ ðïõ ÄA i .3). éóïýôáé ìå ôï Üèñïéóìá ôùí Ýíôáóç Å i ôïõ ðåäßïõ. åíþ ç "åéóåñ÷üìåíç" áñíçôéêÞ. óôïé÷åéùäþí ñïþí. ç ðáñÜóôáóç ÅÁ óõí è ïíïìÜæåôáé → → → åóùôåñéêü ãéíüìåíï ôùí äéáíõóìÜôùí E êáé A êáé óõìâïëßæåôáé ìå ( E → . ×ùñßæïõìå ôçí êáìðýëç åðéöÜíåéá óå Ýíá ðïëý ìåãÜëï ðëÞèïò óôïé÷åéùäþí ôìçìÜôùí êáé õðïëïãßæïõìå ôçí çëåêôñéêÞ ñïÞ.1) ôá Å êáé Á ðáñéóôÜíïõí ôá ìÝôñá ôùí áíôßóôïé÷ùí äéáíõóìÜôùí. → üðïõ E ⊥ åßíáé ç ðñïâïëÞ ôïõ E óôç äéåýèõíóç ôïõ Á. 2. .2) Áí Ý÷ïõìå ìéá êëåéóôÞ åðéöÜíåéá áõôÞ ÷ùñßæåé ôï ÷þñï óå äýï ìÝñç. A ). Èåùñïýìå Ýíá ðïëý ìéêñü (áðåéñïóôü) ôìÞìá ôçò êáìðýëçò åðéöÜíåéáò ìå åìâáäüí ÄÁi (ó÷. Óôá ìáèçìáôéêÜ. êáôÜ → óýìâáóç. ÖÅ = Å1 Ä Á1 cos è1 + E2 Ä Á2 cos è2 + . ôåßíåé óôï ìçäÝí (ÄÁi → 0). Åßíáé ðñïöáíÝò üôé ç ÖÅ ìðïñåß íá äïèåß êáé áðü ôç ó÷Ýóç ÖÅ = E ⊥ Á. Üñá ãéá ôï ìéêñü áõôü ôìÞìá éó÷ýåé ï ðñïçãïýìåíïò ïñéóìüò. Óôçí Ýêôáóç ôïõ ÄAi ìðïñïýìå íá éó÷õñéóôïýìå üôé ôï çëåêôñéêü ðåäßï Ý÷åé óôáèåñÞ Ýíôáóç Åi . Áí ïé äõíáìéêÝò ãñáììÝò åß÷áí ôçí ßäéá äéåýèõíóç áëëÜ áíôßèåôç öïñÜ → → ç ãùíéá ìåôáîý ôùí äéáíõóìÜôùí E êáé A èá Þôáí è~ = 180ï − è.3 Óôçí Ýêôáóç ôïõ ôìÞìáôïò ôçò êáìðýëçò ãéá êÜèå óôïé÷åéþäåò ôìÞìá. Óôç ó÷Ýóç (2. ÅÐÅÊÔÁÓÇ ÔÏÕ ÏÑÉÓÌÏÕ ÔÇÓ ÇËÅÊÔÑÉÊÇÓ ÑÏÇÓ Åðåêôåßíïõìå ôþñá ôïí ïñéóìü ôçò çëåêôñéêÞò ñïÞò óôç ãåíéêÞ ðåñßðôùóç áíïìïéïãåíïýò ðåäßïõ êáé êáìðýëçò åðéöÜíåéáò.. èåùñïýìå èåùñïýìå óôáèåñÞ ôçí äéÝñ÷åôáé áðü ôçí êáìðýëç åðéöÜíåéá. áõôüí ðïõ âñßóêåôáé ìÝóá óôçí åðéöÜíåéá (åóùôåñéêüò ÷þñïò) êáé áõôüí ðïõ åßíáé åêôüò ôçò åðéöÜíåéáò (åîùôåñéêüò ÷þñïò). Ç ìïíÜäá ôçò çëåêôñéêÞò ñïÞò åßíáé ôï N m2/C. Þ ÖÅ = ∑ Å i ÄÁ i cos èi (2. Èåùñïýìå. èåôéêÞ ôçí öïñÜ êÜèå äéáíýóìáôïò Ä A i . ðïõ êáôåõèýíåôáé ðñïò ôïí åîùôåñéêü ÷þñï ôçò åðéöÜíåéáò. Ó×ÇÌÁ 2.1) Óôç óõíÝ÷åéá èá ÷ñçóéìïðïéïýìå áðëþò ôïí üñï çëåêôñéêÞ ñïÞ ÷ùñßò → áíáöïñÜ óôï ðåäßï E . Ei ÄÁi cos èi.

Ç ìÝèïäïò áõôÞ âáóßæåôáé óôï íüìï ì å ã á ë ý ô å ñ ï õ ò ôïõ Gauss. Ý÷ïõìå ÖÅ = Å á â cos è = (30 × 0. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 77 ÐáñÜäåéãìá 2-1 Äßíåôáé ìéá åðßðåäç åðéöÜíåéá. ÁðÜíôçóç Ç çëåêôñéêÞ ñïÞ.2 Nm2 / C Ï ÍÏÌÏÓ ÔÏÕ GAUSS (ÃÊÁÏÕÓ) Ãéá íá õðïëïãßóïõìå ôçí Ýíôáóç ó' Ýíá óçìåßï ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ. Óôç èåùñßá ôïõ Maxwell. ó÷Þìáôïò ïñèïãùíßïõ. ÁÐÏ ÔÏ ÍÏÌÏ ÔÏÕ COULOMB ÓÔÏÍ ÍÏÌÏ ÔÏÕ GAUSS Èåùñïýìå ìéá íïçôÞ óöáéñéêÞ åðéöÜíåéá (ó÷. ðïõ Ý÷åé ãéá ðçãÝò ïñéóìÝíá óçìåéáêÜ öïñôßá. Ðáñüìïéá äéáäéêáóßá åöáñìüæïõìå êáé óôçí ðåñßðôùóç ðïõ Ý÷ïõìå ìéá óõíå÷Þ êáôáíïìÞ öïñôßïõ. ôïðïèåôçìÝíç ìÝóá óå ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï Ýíôáóçò E = 30 N/C. ï íüìïò ôïõ Gauss åßíáé èåìåëéþäçò.5 Õðåíèõìßæïõìå åäþ üôé ç ó÷Ýóç (2. äßíåôáé Ó×ÇÌÁ 2. ãéá ôïí çëåêôñïìáãíçôéóìü. Ôüôå èåùñïýìå üôé Ý÷ïõìå Ýíá ôåñÜóôéï ðëÞèïò Karl Friedrich Gauss óçìåéáêþí öïñôßùí óå äéÜöïñá óçìåßá ôïõ ÷þñïõ. êáé ï íüìïò ôïõ Coulomb ðñïêýðôåé áðü áõôüí. Õðïëïãßæïõìå ôçí Ýíôáóç óôï èåùñïýìåíï óçìåßï áðü êÜèå öïñôßï ÷ùñéóôÜ. Ç äéáäéêáóßá áõôÞ (1777 .3) 4 ð å0 R Ó×ÇÌÁ 2.4. óôï êÝíôñï ôçò ïðïßáò âñßóêåôáé èåôéêü óçìåéáêü öïñôßï q. óôéò ~Åíáò áð’ ôïõò ðåñéðôþóåéò óõììåôñéêþí ðåäßùí. ôùí åðï÷þí. ç ïðïßá âñßóêåôáé ìÝóá óå ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï Ýíôáóçò Å. áíåîÜñôçôá áð' ôçí ýðáñîç ôùí õðïëïßðùí êáé ýóôåñá ðñïóèÝôïõìå (äéáíõóìáôéêÜ) ôéò åíôÜóåéò ðïõ õðïëïãßóáìå. Äßíåôáé è = 600.1855) ðïëëÝò öïñÝò åßíáé áñêåôÜ åðßðïíç. óôïé÷åéþäåò ôìÞìá ôçò åðéöÜíåéáò. ìáèçìáôéêïýò êáé èåù- áëëÜ ìðïñåß íá ãßíåé êáé ôï áíôßèåôï. ðïõ äéÝñ÷åôáé áðü åðßðåäç åðéöÜíåéá åìâáäïý Á. ó' Ýíá ïðïéïäÞðïôå óçìåßï ôçò åðéöÜíåéáò ôçò óöáßñáò. üðùò öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 2. åöáñìüæïõìå ôçí áñ÷Þ ôçò åðáëëçëßáò. H Ýíôáóç Å ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ. 2.5) áêôßíáò R. ÅðïìÝíùò ïé äýï íüìïé åßíáé ñçôéêïýò öõóéêïýò üëùí éóïäýíáìïé óôá ðëáßóéá ôçò çëåêôñïóôáôéêÞò. åðåéäÞ ï íüìïò ôïõ Gauss äåí éó÷ýåé ìüíï óôçí çëåêôñïóôáôéêÞ.3) ðñïêýðôåé áð' ôï íüìï ôïõ → Ç Ýíôáóç Å åßíáé êÜèåôç óå êÜèå Coulomb êáé ôïí ïñéóìü ôçò Ýíôáóçò ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ. åßíáé 1 q E = 2 (2.5) Nm2 / C = 1.20 × 0. ìå äéáóôÜóåéò á = 0. ÕðÜñ÷åé üìùò ìéá ìÝèïäïò õðïëïãéóìïý ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ. áëëÜ éó÷ýåé áíåîÜñôçôá áðü ôï ðùò äçìéïõñãåßôáé ôï çëåêôñéêü ðåäßï.4 áðü ôç ó÷Ýóç ÖÅ= Å Á cos è (1) ¼ìùò Á = á â.40 × 0.40 m. Áõôüò ï íüìïò ìðïñåß íá åîá÷èåß áðü ôïí íüìï ôïõ Coulomb. . Íá õðïëïãéóèåß ç ñïÞ ðïõ äéÝñ÷åôáé áðü ôçí åðéöÜíåéá.20 m êáé â = 0. ç ïðïßá áðëïðïéåß ôá ðñÜãìáôá.

6) ÁõôÞ åßíáé ç ìáèçìáôéêÞ Ýêöñáóç ôïõ íüìïõ ôïõ Gauss. Ìðïñïýìå íá éó÷õñéóôïýìå üôé ç ñïÞ ðïõ ðåñíÜ áðü êÜèå ïìüêåíôñç (Þ ü÷é) óöáéñéêÞ åðéöÜíåéá ìå ôçí áñ÷éêÞ Þ ãåíéêüôåñá áðü êÜèå êëåéóôÞ åðéöÜíåéá.7 Ç ïëéêÞ ñïÞ ðïõ äéÝñ÷åôáé áðü ìéá íïçôÞ êëåéóôÞ åðéöÜíåéá.4) êáôáëÞãïõìå óôçí q ÖÅ = (2.6). . éóïýôáé Ï áñéèìüò ôùí åéóåñ÷üìåíùí äõíáìéêþí ìå ôï ïëéêü öïñôßï ðïõ ðåñéêëåßåé ç åðéöÜíåéá ðñïò ôçí çëåêôñéêÞ ãñáììþí óôçí åðéöÜíåéá.8541853×10-12C2/Nm 2) ÖÅ = Ó Å Ä Á i cos 0o = Ó Å ÄÁ i = Å Ó ÄÁ i ¼ìùò ôï Üèñïéóìá üëùí ôùí óôïé÷åéùäþí ôìçìÜôùí Ó ÄÁ i éóïýôáé 2 ðñïöáíþò ìå ôï åìâáäüí 4ðR ôçò åðéöÜíåéáò. .. ¸ôóé Ý÷ïõìå üôé ç Ýíôáóç E i. ðïõ ðåñéêëåßåé ôï öïñôßï q. ãéáôß ï áñéèìüò ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí ðïõ äéáðåñíïýí üëåò ôéò åðéöÜíåéåò ðïõ ðåñéêëåßïõí ôï öïñôßï. Áò öáíôáóôïýìå ôþñá ìéá êëåéóôÞ åðéöÜíåéá (ó÷.7). ï ïðïßïò ìå ëüãéá äéáôõðþíåôáé ùò åîÞò: Ó×ÇÌÁ 2.78 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ Ç çëåêôñéêÞ óôáèåñÜ å0 (Þ ×ùñßæïõìå ôç óöáéñéêÞ åðéöÜíåéá óå ðïëý ìéêñÜ (áðåéñïóôÜ) óôïé÷åéþäç → åðéôñåðôüôçôá ôïõ êåíïý) êáèïñßæåôáé áêñéâþò áð’ ôá ôìÞìáôá ãéá êáèÝíá áð' ôá ïðïßá ïñßæïõìå ôï äéÜíõóìá Ä A i óýìöùíá → ðáñáêÜôù äåäïìÝíá: ìå üóá áíáöÝñáìå ðñïçãïõìÝíùò. ðïõ äåí ðåñéÝ÷åé öïñôßá êáé üôé Ýíá öïñôßï q âñßóêåôáé Ýîù áð' áõôÞ. q 2 . óôáèåñÜ å0. ÔÝëïò. ðïõ Éó÷ýåé: c2=1/å0 ì0 áíôéóôïé÷åß óå êÜèå ôìÞìá. áí óôï åóùôåñéêü ìéáò êëåéóôÞò åðéöÜíåéáò äåí âñßóêåôáé ìüíï ôï öïñôßï q. Áõôü åßíáé áíáìåíüìåíï. Ý÷ïõìå áñíçôéêÞ ñïÞ. ãéáôß ó' áõôÞ ôçí ðåñßðôùóç ïé äõíáìéêÝò ãñáììÝò åéóÝñ÷ïíôáé óôçí åðéöÜíåéá.99792458×108 m/s Ç äéåñ÷üìåíç áðü ôçí åðéöÜíåéá çëåêôñéêÞ ñïÞ åßíáé: ì0=4ð×10-7 Wb/A.. c= 2. áëëÜ Ýíá ðëÞèïò öïñôßùí q 1 . éóïýôáé ìå ôïí áñéèìü ôùí åîåñ÷üìåíùí ãñáììþí.. ìå ôçí "åîåñ÷üìåíç". Üñá éó÷ýåé ÖÅ=0. äßíåôáé áðü ôç ó÷Ýóç (2. ïíïìÜæïõìå Q åó ôï Üèñïéóìá áõôþí ôùí öïñôßùí Qåó = q1 + q2 + .3) êáé Ý÷åé êáôåýèõíóç → Åßíáé áêñéâþò: ßäéá ìå ôïõ äéáíýóìáôïò Ä A i. ÄçëáäÞ ç "åéóåñ÷üìåíç" ñïÞ éóïýôáé öïñôßï q ðåñíÜ ç ßäéá ñïÞ ÖÅ. åßíáé ðÜëé q/å0. Ï áñéèìüò ôùí Ó×ÇÌÁ 2.6 åéóåñ÷üìåíùí äõíáìéêþí ãñáììþí óôçí åðéöÜíåéá éóïýôáé ìå ôïí áñéèìü Áðü êÜèå åðéöÜíåéá ðïõ ðåñéêëåßåé ôï ôùí åîåñ÷üìåíùí ãñáììþí áð' áõôÞ.5) å0 Áí ôï öïñôßï q åßíáé áñíçôéêü.m ~Áñá å0=8.. Áõôü óõìâáßíåé. êáé ãñÜöïõìå ãéá ôçí ñïÞ ðïõ äéÝñ÷åôáé áðü ôçí åðéöÜíåéá Qåó ÖÅ = å0 (2.4) Áðü ôéò ó÷Ýóåéò (2. 2. Üñá ÖÅ = Å 4ðR2 (2. 2. åßíáé ßäéïò (ó÷.3) êáé (2.

þóôå ç ðåñéï÷Þ ðïõ ðåñéêëåßåé íá èåùñçèåß óçìåßï. ðÜëé ôï öïñôßï óôï åóùôåñéêü ôçò åßíáé ìçäÝí. óõíáñôÞóåé ôçò áðüóôáóçò r áðü ôï êÝíôñï ôçò óöáßñáò. q 2 ðïõ âñßóêïíôáé ìåôáîý ôïõò óå áðüóôáóç R (ó÷ 2. ÐáñÜäåéãìá 2-2 Äßíåôáé ìéá óõìðáãÞò áãþãéìç óöáßñá. Ç ñïÞ ðïõ äéáðåñíÜ ôçí åðéöÜíåéá åßíáé q1 ÖÅ = å0 Áðü áõôÞ ôç ó÷Ýóç êáé ôçí (2. Áõôü èá óõìâáßíåé êáé üôáí áõôÞ ìéêñýíåé ôüóï. ðåäßï öïñôéóìÝíçò áãþãéìçò óöáßñáò. å0 → Áí F ç äýíáìç ðïõ áóêåß ôï ðåäßï ôïõ q1 óôï q2. Ìå áõôÞ ôç äéáäéêáóßá ìðïñïýìå íá äéáðéóôþóïõìå üôé äåí ìðïñåß íá õðÜñîåé öïñôßï óå ïðïéïäÞðïôå óçìåßï óôï åóùôåñéêü ôçò óöáßñáò. áêôßíáò R. Óõíåðþò ôï Ó×ÇÌÁ 2. Êáôüðéí èá åîåôÜóïõìå ôï ðåäßï óôï åîùôåñéêü ôçò óöáßñáò (r ≥ R). Áöïý åßíáé Å = 0 ðáíôïý óôï åóùôåñéêü ôçò óöáßñáò. Üñá äåí äÝ÷ïíôáé äýíáìç.4) Ý÷ïõìå Ó×ÇÌÁ 2. Ç åðéëïãÞ ôçò åðéöÜíåéáò ðñÝðåé íá åßíáé óõíÝðåéá ôçò óõììåôñßáò ðïõ èá Ý÷ïõìå. Áí ç ðáñáðÜíù åðéöÜíåéá óõññéêíùèåß ïóïäÞðïôå. Èåùñïýìå ìéá óöáéñéêÞ åðéöÜíåéá óôï êÝíôñï ôçò ïðïßáò âñßóêåôáé ôï q1 êáé óôï åîùôåñéêü ôçò åöÜðôåôáé ôï q2.9 öïñôßï âñßóêåôáé (éóïêáôáíåìçìÝíï ëüãù óõììåôñßáò) óôçí åîùôåñéêÞ Ôï äéÜãñáììá Å = f (r).8 q Ôï q 1 âñßóêåôáé óôï êÝíôñï ôçò åðéöÜíåéáò E 4 ðR 2 = 1 êáé ôï q 2 åöÜðôåôáé óôï åîùôåñéêü ôçò. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 79 ÁÐÏ ÔÏ ÍÏÌÏ ÔÏÕ GAUSS ÓÔÏ ÍÏÌÏ ÔÏÕ COULOMB ¸óôù äýï óçìåéáêÜ öïñôßá q 1 . ÅðéëÝãïõìå ìßá óöáéñéêÞ åðéöÜíåéá S 2 ïìüêåíôñç ìå ôç óöáßñá. óå ðñïâëÞìáôá åöáñìïãÞò ôïõ íüìïõ ôïõ Gauss. Íá âñåèåß ç Ýíôáóç ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ. Èåùñïýìå ìéá ãêáïõóéáíÞ óöáéñéêÞ åðéöÜíåéá S 1 óôï åóùôåñéêü ôçò óöáßñáò. ÁðÜíôçóç Ôá öïñôßá ôçò óöáßñáò éóïññïðïýí. Áõôü èá ãßíåé åìöáíÝò áðü ôç ìåëÝôç ôùí áêüëïõèùí ðáñáäåéãìÜôùí. èá Ý÷ïõìå áðü ôïí ïñéóìü ôçò Ýíôáóçò ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ F E = q2 Áðü ôéò äýï ðñïçãïýìåíåò ó÷Ýóåéò êáôáëÞãïõìå óôï íüìï ôïõ Coulomb 1 q1q2 F = 4 ðå 0 R 2 Áðü ôá ðáñáðÜíù äéáðéóôþíïõìå üôé. Ý÷ïõìå áðü ôï íüìï ôïõ Gauss üôé ôï öïñôßï åíôüò ôçò åðéöÜíåéáò S 1 åßíáé ìçäÝí. ãéá ôï çëåêôñéêü åðéöÜíåéá ôçò óöáßñáò. ðñÝðåé íá åðéëÝãïõìå ôçí êáôÜëëçëç êëåéóôÞ (ãêáïõóéáíÞ üðùò ïíïìÜæåôáé) åðéöÜíåéá. ïðüôå → óõìðåñáßíïõìå üôé ç Ýíôáóç E óôï åóùôåñéêü ôçò åßíáé ìçäÝí. ç ïðïßá .8). öïñôéóìÝíç ìå èåôéêü öïñôßï q.

ëüãù ïìïéïìïñößáò èá éó÷ýåé: q′ V′ 4 ðr 3 r3 = = 3 = q V 4 3 ðR 3 R3 ¢ñá r3 q′ = q Ó×ÇÌÁ 2. êáé ôï ßäéï óå üëá ôá óçìåßá ôçò óöáéñéêÞò åðéöÜíåéáò. ÐáñÜäåéãìá 2-3 Èåôéêü öïñôßï q åßíáé ïìïéüìïñöá êáôáíåìçìÝíï óå ìéá óöáéñéêÞ ðåñéï÷Þ áêôßíáò R. óçìåßï ôçò ãêáïõóéáíÞò ìáò åðéöÜíåéáò ç Ýíôáóç Ý÷åé óôáèåñÞ ôéìÞ. V ~ ôï öïñôßï êáé ôïí üãêï ôçò êáôáíïìÞò ðïõ åãêëùâßæåôáé áðü ôçí åðéöÜíåéá.10 R3 Ôï äéÜãñáììá Å = f (r). ÁðÜíôçóç Èåùñïýìå ìéá óöáéñéêÞ åðéöÜíåéá S 1 ïìüêåíôñç ôçò óöáéñéêÞò êáôáíïìÞò ìå áêôßíá r < R. ïðüôå áêïëïõèþíôáò áíÜëïãç äéáäéêáóßá ìå áõôÞ ðïõ áêïëïõèÞóáìå êáôÜ ôçí åîáãùãÞ ôçò ó÷Ýóçò (2. ãéá ôï çëåêôñéêü Ëüãù óöáéñéêÞò óõììåôñßáò ôï ðåäßï åßíáé áêôéíùôü êáé óå êÜèå ðåäßï óöáéñéêÞò êáôáíïìÞò öïñôßïõ. Ëüãù óöáéñéêÞò óõììåôñßáò ôï ðåäßï åßíáé áêôéíùôü.4). Áðü ôï íüìï ôïõ Gauss ìðïñïýìå íá ãñÜøïõìå Qåó q′ ÖÅ = = å0 å0 Ïé ôñåéò ôåëåõôáßåò ó÷Ýóåéò ïäçãïýí óôçí . óõíáñôÞóåé ôçò áðüóôáóçò r áðü ôï êÝíôñï ôçò óöáéñéêÞò êáôáíïìÞò. áí üëï ôï öïñôßï Þôáí óõãêåíôñùìÝíï óôï êÝíôñï ôçò. âñßóêïõìå ôçí ñïÞ ðïõ ðåñíÜ áðü ôçí åðéëåãìÝíç åðéöÜíåéá ÖÅ = Å 4 ð r2 ¼ìùò áð' ôï íüìï ôïõ Gauss éó÷ýåé Qåó q ÖÅ = = å0 å0 Áðü ôéò äýï ôåëåõôáßåò ó÷Ýóåéò ðñïêýðôåé 1 q E = 2 4 ðå 0 r Ìðïñïýìå íá óõìðåñÜíïõìå üôé ôï çëåêôñéêü ðåäßï óôï åîùôåñéêü óöáßñáò ìå ïìïéüìïñöá êáôáíåìçìÝíï öïñôßï óôçí åðéöÜíåéÜ ôçò åßíáé ôï ßäéï ìå ôï ðåäßï ðïõ èá åß÷å äçìéïõñãçèåß. Áí V üãêïò ïëüêëçñçò ôçò óöáéñéêÞò êáôáíïìÞò.4).80 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ Ý÷åé áêôßíá r > R. Íá õðïëïãéóèåß ç Ýíôáóç ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ. äçëáäÞ Ý÷ïõìå ìéá óöáéñéêÞ êáôáíïìÞ öïñôßïõ. Üñá ç äéåñ÷üìåíç ñïÞ ÖE áðü ôçí åðéöÜíåéá èá äßíåôáé áð' ôç ó÷Ýóç ÖÅ = Å 4ðr 2 (Ãéá ôçí åîáãùãÞ áõôÞò ôçò ó÷Ýóçò åñãáæüìáóôå ðáñüìïéá ìå ôçí åîáãùãÞ ôçò 2. ÏíïìÜæïõìå q~.

ÁðÜíôçóç Áðü ôç óõììåôñßá ôïõ ðñïâëÞìáôïò Ý÷ïõìå üôé ïé äõíáìéêÝò ãñáììÝò ôïõ ðåäßïõ åßíáé êÜèåôåò óôï åðßðåäï êáé éóáðÝ÷ïõóåò... ¸óôù üôé ôï óùìÜôéï õðï÷ñåþíåôáé íá êéíçèåß áð' ôï Á óôï Ã. ×ùñßæïõìå ôçí ôñï÷éÜ óå Ýíá ðïëý Ó×ÇÌÁ 2. ÄÕÍÁÌÉÊÇ ÅÍÅÑÃÅÉÁ ÖÏÑÔÉÏÕ ÓÅ ÇËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ ÊÁÉ ÄÕÍÁÌÉÊÇ ÅÍÅÑÃÅÉÁ ÓÕÓÔÇÌÁÔÏÓ ÖÏÑÔÉÙÍ ¸óôù ïìïãåíÝò çëåêôñïóôáôéêü ðåäßï Ýíôáóçò → E .12 ìåãÜëï ðëÞèïò óôïé÷åéùäþí ôìçìÜôùí ÄS1. Áðü ôçí êõñôÞ åðéöÜíåéá ôïõ êõëßíäñïõ äåí äéÝñ÷ïíôáé äõíáìéêÝò ãñáììÝò. Ôï . Ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ êáôÜ ôç ìåôáêßíçóç ôïõ öïñôßïõ áðü ôï Á óôï à åßíáé áíåîÜñôçôï ôïõ äñüìïõ. ôï ïðïßï áðïôåëåß êáé åðßðåäï óõììåôñßáò ôïõ. Ç ãêáïõóéáíÞ åðéöÜíåéá.11) ìå ôïí Üîïíá ôïõ êÜèåôï óôï åðßðåäï. . 2. üôáí âñåèåß yA ìÝóá ó' áõôü ôï ðåäßï.12. èá äå÷ôåß óôáèåñÞ äýíáìç. Ý÷ïõìå ÖÅ = 2ÅÁ ¼ìùò áð' ôï íüìï ôïõ Gauss éó÷ýåé Qåó óÁ ÖÅ = = å0 å0 Ïé äýï ðñïçãïýìåíåò ó÷Ýóåéò äßíïõí Ó×ÇÌÁ 2. Ç êáôáíïìÞ öïñôßïõ åßíáé ïìïéüìïñöç. Äßíåôáé ôï öïñôßï áíÜ ìïíÜäá åðéöáíåßáò ó = q / A (åðéöáíåéáêÞ ðõêíüôçôá öïñôßïõ). áêïëïõèþíôáò ôïí êáìðýëï äñüìï ÁÃ. yà → → F = E q.11 ó Ç êõëéíäñéêÞ åðéöÜíåéá åßíáé ç åðéöÜíåéá E = 2 å0 ðïõ åðéëÝãïõìå ãéá ôçí åöáñìïãÞ ôïõ íüìïõ ôïõ Gauss. Üñá ç äéåñ÷üìåíç áð' áõôüí ñïÞ åßíáé áõôÞ ðïõ äéÝñ÷åôáé áð' ôéò âÜóåéò ôïõ. Áí Á ôï åìâáäü ôùí âÜóåùí ôïõ êõëßíäñïõ êáé Å ç Ýíôáóç ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ. üðùò áõôü ôïõ ó÷Þìáôïò 2. ÄS2 . ¸íá óùìÜôéï ìÜæáò m. Åñãáæüìåíïé áíÜëïãá ìå ôï ðñïçãïýìåíï ðáñÜäåéãìá 2-2 äéáðéóôþíïõìå üôé ç Ýíôáóç óôï åîùôåñéêü ôçò êáôáíïìÞò èá äßíåôáé áð' ôç ó÷Ýóç 1 q E = 4 ð å0 r 2 ÐáñÜäåéãìá 2-4 Íá õðïëïãéóèåß ôï çëåêôñéêü ðåäßï ðïõ äçìéïõñãåß Ýíá öïñôéóìÝíï åðßðåäï Üðåéñçò Ýêôáóçò. åßíáé Ýíáò êýëéíäñïò (ó÷. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 81 1 qr E = 4 ð å0 R 3 Ç ôåëåõôáßá ó÷Ýóç ìáò äßíåé ôçí Ýíôáóç ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ óôï åóùôåñéêü ôçò óöáéñéêÞò êáôáíïìÞò öïñôßïõ. ôá ïðïßá ìðïñïýí íá èåùñçèïýí åõèýãñáììá. ðïõ öÝñåé èåôéêü öïñôßï q. ðïõ åðéëÝãïõìå.

Éó÷ýåé F = Åq êáé (Ä y1 + Ä y2 + . äåí åîáñôÜôáé áðü ôç äéáäñïìÞ áëëÜ ìüíï áðü ôéò ôéìÝò ôçò óõíÜñôçóçò U.. Ç êáé Ñ.) Ï êáôáêüñõöïò Üîïíáò Ý÷åé êáôåýèõíóç ðñïò ôá ðÜíù êáé áíáöåñüìáóôå óôéò ðñïâïëÝò ôùí äéáöüñùí äéáíõóìÜôùí ðÜíù óå áõôüí ôïí Üîïíá. ãéáôß ç ìç÷áíéêÞ åíÝñãåéá ôïõ öïñôéóìÝíïõ óùìáôéäßïõ äéáôçñåßôáé. Áõôü ðïõ Ý÷åé óçìáóßá åßíáé ç ìåôáâïëÞ ôçò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò Ä U (êáé ü÷é ôï U). õðü ôçí åðßäñáóç ìüíï ôçò äýíáìçò ôïõ çëåêôñéêïý Ó×ÇÌÁ 2. ÁðëÜ ôï Ýñãï ôçò åêöñÜæåé ôçí ìåôáôñïðÞ ôçò äõíáìéêÞò óå êéíçôéêÞ åíÝñãåéá êáé áíôßóôñïöá. ÄçëáäÞ. ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ èá åßíáé ìçäÝí.13 ðåäßïõ. ãéáôß ôï áíôßèåôï áõôÞò ôçò ìåôáâïëÞò éóïýôáé ìå ôï Ýñãï. ÅðéðëÝïí. .. Ç äýíáìç ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ.82 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ..) = (yÃ− y Á) Üñá W = Eq (yÃ− y Á) Þ W = (-E q yÁ)− (−E q yÃ) Ðáñáôçñïýìå üôé ôï Ýñãï åêöñÜæåôáé ùò ç äéáöïñÜ ôçò áñ÷éêÞò ìåßïí ôçí ôåëéêÞ ôéìÞ ôçò ðïóüôçôáò (-E q y).13. ïýôå ðñïóôßèåôáé åíÝñãåéá óôï óþìá óôï ïðïßï áóêåßôáé.. Áí ëïéðüí ôï öïñôßï êéíçèåß êáôÜ ìÞêïò êëåéóôÞò äéáäñïìÞò. Áõôü åßíáé ôï óçìåßï áíáöïñÜò ôçò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò Þ óçìåßï ìçäåíéêÞò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò.. Þ W = F (Ä y1+ Ä y2+ .. ìÝóù ôïõ Ýñãïõ ôçò ïýôå áöáéñåßôáé. Êáëåßôáé óõíôçñçôéêÞ (Þ äéáôçñçôéêÞ) äýíáìç. ç ïðïßá åßíáé óõíÜñôçóç ìïíï ôçò èÝóçò êáé ïíïìÜæåôáé (çëåêôñéêÞ) äõíáìéêÞ åíÝñãåéá U. W = − ÄU (2. óõíåðþò êáé ôéò èÝóåéò ôùí äýï óçìåßùí. ÄWi .7) Ãéá ôïí õðïëïãéóìü ôçò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò åðéëÝãïõìå êÜðïéï óçìåßï ôïõ ÷þñïõ. áðü ôá ðáñáðÜíù âãáßíåé ôï óõìðÝñáóìá üôé ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ. Áò õðïèÝóïõìå üôé Ýíá (èåôéêÜ) öïñôéóìÝíï óùìÜôéï êéíåßôáé êáôÜ ìÞêïò ìéáò äõíáìéêÞò ãñáììÞò ôïõ ðåäßïõ. êáôÜ ôçí ìåôáêßíçóç åíüò öïñôßïõ ìåôáîý äýï óçìåßùí.7) Ý÷ïõìå F Ä y = − ÄU Þ ÄU F =− Äy ÄçëáäÞ ôï áíôßèåôï ôçò êëßóçò ôçò êáìðýëçò U = f (y) ìáò äßíåé ôçí äýíáìç F. êáèþò êáé êÜèå Üëëç äýíáìç ìå ôéò ðáñáðÜíù éäéüôçôåò ïíïìÜæåôáé óõíôçñçôéêÞ Þ äéáôçñçôéêÞ äýíáìç êáé ôï áíôßóôïé÷ï ðåäßï óõíôçñçôéêü Þ äéáôçñçôéêü. üðùò óôï ó÷Þìá 2. Áðü ôçí ó÷Ýóç (2. ãéá ìéá óôïé÷åéþäç ìåôáôüðéóç ÄSi èá åßíáé ÄWi = F ÄSi cos è = FÄy i Ôï óõíïëéêü Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ õðïëïãßæåôáé ìå Üèñïéóç ôùí óôïé÷åéþäùí Ýñãùí W = FÄ y1+ FÄ y2+ . üðïõ èåùñïýìå üôé áõôÞ åßíáé ìçäÝí. Åöáñìüæïõìå ôï èåþñçìá ìåôáâïëÞò ôçò ¼ôáí óôï öïñôßï äñá ìüíï ç ðåäéáêÞ êéíçôéêÞò åíÝñãåéáò ãéá ôç ìåôáêßíçóç ôïõ óùìáôßïõ ìåôáîý ôùí èÝóåùí äýíáìç ç åíÝñãåéÜ ôïõ äéáôçñåßôáé.

ÎåêéíÞóáìå ôçí åíåñãåéáêÞ ìåëÝôç ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ áðü ôï ïìïãåíÝò ãéá ôï ëüãï üôé äåí äéáèÝôïõìå ôá êáôÜëëçëá ìáèçìáôéêÜ åñãáëåßá. (iii) Ç åíÝñãåéá åíüò öïñôéóìÝíïõ óùìáôßïõ äéáôçñåßôáé. óôïí ïðïßï ìåôáêéíåßôáé ôï óçìåßï åöáñìïãÞò ôçò Þ éóïäýíáìá. üðïõ 1 k = 4 ð å0 ÄçëáäÞ ôï Ýñãï éóïýôáé ìå ôçí áñ÷éêÞ ìåßïí ôçí ôåëéêÞ ôéìÞ ôçò ðïóüôçôáò k Qq/r. ðñïêåéìÝíïõ íá åîÜãïõìå ôá óõìðåñÜóìáôÜ ìáò áðü ôï áíïìïéïãåíÝò ðåäßï. ðïõ áóêåß ôï ðåäßï ó' Ýíá Ó×ÇÌÁ 2.14). ÅÜí ôþñá Ýíá áñíçôéêÜ öïñôéóìÝíï óùìÜôéï êéíåßôáé ðñïò ôçí êáôåýèõíóç ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí. Üñá: (i) Ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ éóïýôáé ìå ôï áíôßèåôï ôçò ìåôáâïëÞò ìéáò äõíáìéêÞò óõíÜñôçóçò èÝóçò. áí ôï ðáñáðÜíù óùìÜôéï êéíåßôáé áíôßèåôá áðü ôçí êáôåýèõíóç ôïõ ðåäßïõ. ôï ïðïßï ìåôáêéíåßôáé ìåôáîý ôùí èÝóåùí Á êáé à åßíáé Ôï Ýñãï ôçò ðåäéáêÞò äýíáìçò êáôÜ ôç ìåôáêßíçóç öïñôßïõ áðü ôï Á óôï à Qq Qq åîáñôÜôáé áðü ôá r 1. ç äõíáìéêÞ ôïõ åíÝñãåéá áõîÜíåôáé. ÅðéðëÝïí. Ôá åíôåëþò áíôßèåôá óõìâáßíïõí.8) 4 ð å0 r Ãéá íá öÝñïõìå áð’ ôï Üðåéñï. äçëáäÞ ôçò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò. (ii) Ôï Ýñãï ôçò ßäéáò äýíáìçò ìåôáîý äýï èÝóåùí åîáñôÜôáé ìüíï áð' ôéò èÝóåéò áõôÝò êáé ü÷é áð' ôï äñüìï. 1 Qq U = (2. üôáí Ýíá èåôéêÜ öïñôéóìÝíï óùìÜôéï êéíåßôáé ðñïò ôç öïñÜ ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí ìåéþíåôáé ç äõíáìéêÞ ôïõ åíÝñãåéá. ¸÷ïõìå Ôï óýóôçìá ôùí öïñôßùí áðïèçêåýåé äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ßóç ìå ôçí äáðáíüìåíç åíÝñãåéá ãéá ëïéðüí ôçí ôïðïèÝôçóÞ ôïõò óå áðüóôáóç r. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 83 KP − KH = W KP− KH= UH− UP KH+UH= KP+UP ¢ñá ç åíÝñãåéá ôïõ óùìÜôéïõ óôç èÝóç Ç éóïýôáé ìå ôçí åíÝñãåéá óôç èÝóç Ñ. ç äýíáìç ôïõ ðåäßïõ ðáñÜãåé (èåôéêü) Ýñãï êáé ç êéíçôéêÞ ôïõ åíÝñãåéá áõîÜíåôáé.14 öïñôßï q. Ãåíéêåýïíôáò. áíáöÝñïõìå üôé êÜèå çëåêôñïóôáôéêü ðåäßï åßíáé óõíôçñçôéêü ðåäßï. ç êéíçôéêÞ ôïõ åíÝñãåéá ìåéþíåôáé êáé ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ Ý÷åé áñíçôéêü ðñüóçìï. r 2 êáé ü÷é áðü ôç W = k −k r1 r2 äéáäñïìÞ.15). 2. åöüóïí áóêåßôáé ó' áõôü ìüíï ç äýíáìç ôïõ óõíôçñçôéêïý ðåäßïõ (Þ ðéèáíþò êáé êÜðïéá Üëëç óõíôçñçôéêÞ äýíáìç). ôá . åöüóïí Ó×ÇÌÁ 2. Áðïäåéêíýåôáé üôé ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò.15 ëçöèåß ùò óçìåßï áíáöïñÜò ôçò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò ôï Üðåéñï. ôï Ýñãï ôçò óå êëåéóôÞ äéáäñïìÞ åßíáé ìçäÝí. Áò äïýìå óõãêåêñéìÝíá ôçí ðåñßðôùóç êáôÜ ôçí ïðïßá Ýíá áêëüíçôï óçìåéáêü öïñôßï Q áðïôåëåß ôçí ìïíáäéêÞ ðçãÞ ðåäßïõ (ó÷Þìá 2. (áðüóôáóç ðïõ äåí áëëçëåðéäñïýí). ÁõôÞ ç ðïóüôçôá ìðïñåß íá èåùñçèåß ùò ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ öïñôßïõ q óå áðüóôáóç r áðü ôï Q (ó÷.

Áò èåùñÞóïõìå ôçí áðëÞ ðåñßðôùóç ôïõ óõóôÞìáôïò ôñéþí óçìåéáêþí öïñôßùí q1. = 4 ð å0 q′ Ó qri i (2. Áí üìùò ôá äýï öïñôßá åßíáé åëåýèåñá íá êéíçèïýí ôüôå ç áýîçóç ôïõ áèñïßóìáôïò ôùí êéíçôéêþí ôïõò åíåñãåéþí éóïýôáé ìå ôçí áðþëåéá ôçò U. . Ãåíéêåýïíôáò.8) ìáò äßíåé ôçí äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò ôùí öïñôßùí Q.. q3. ëÝìå üôé ãéá íá õðïëïãßóïõìå ôç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò óõóôÞìáôïò öïñôßùí. 2.. Ç áðáéôïýìåíç åíÝñãåéá ãéá íá ðëçóéÜóåé ôï q2 óå áðüóôáóç r1. q2. Ôá ôñßá öïñôßá áñ÷éêÜ âñßóêïíôáé ðïëý ìáêñéÜ þóôå íá ìçí áëëçëåðéäñïýí. ¸óôù üôé ç áðüóôáóç ìåôáîý ôùí q1.84 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ öïñôßá Q. q.. q3 åßíáé r1. r2. áíôßóôïé÷á áðü ôçí áñ÷Þ ôçò åðáëëçëßáò.3 4 ðå0 r2 . ÏõóéáóôéêÜ ëïéðüí ç ó÷Ýóç (2.3 áðü ôï q1 êáé r2. ôá ðáñáðÜíù öïñôßá (ó÷. Óõíåðþò ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò äýï öïñôßùí äßíåôáé áð' ôç ó÷Ýóç (2.9) Åßäáìå üôé ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò æåýãïõò öïñôßùí õðïëïãßæåôáé áð' ôç ó÷Ýóç 2. Ãéá íá ãßíåé áõôü. 3 4 ð å0 r2 .8). q3 åßíáé r2. ç êéíçôéêÞ ôïõ åíÝñãåéá èá áõîÜíåôáé ìå áíôßóôïé÷ç áðþëåéá ôçò U.. ðñïöáíþò. ÖÝñíïõìå áñ÷éêÜ ôï q 1 óôçí ôåëéêÞ ôïõ èÝóç. áí ôï q áöåèåß åëåýèåñï íá êéíçèåß. Èá õðïëïãßóïõìå ôþñá ôçí äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò åíüò ìåãÜëïõ ðëÞèïõò öïñôßùí. 3 ÁõôÞ ç åíÝñãåéá "áðïèçêåýåôáé" óôï óýóôçìá êáé åßíáé ç äõíáìéêÞ ôïõ åíÝñãåéá.8. èá ðñÝðåé íá äáðáíÞóïõìå åíÝñãåéá êáé ôï óýóôçìá ôùí öïñôßùí áðïèçêåýåé áõôÞ ôçí åíÝñãåéá. ÐñÜãìáôé.10) 4 ð å0 i< j ri j Ôïíßæïõìå üôé êáôÜ ôçí åöáñìïãÞ ôçò ðáñáðÜíù ó÷Ýóçò êÜèå æåõãÜñé ôï ëáìâÜíïõìå ìßá öïñÜ (ð. äåí ÷ñåéÜæåôáé åíÝñãåéá. q2 åßíáé r1. Óôçí ðåñßðôùóç êáôÜ ôçí ïðïßá ôï Q åßíáé áêëüíçôï ëÝìå üôé ç U åßíáé ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ q. 2 4 ð å 0 r1 ..3 êáé ìåôáîý ôùí q2.16 Èåùñïýìå ìéá ïìÜäá áêßíçôùí óçìåéáêþí öïñôßùí q1. êáé Ýíá Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ q~ õðïëïãßæåôáé ìå Üëëï óçìåéáêü öïñôßï q~ óå èÝóç ðïõ áðÝ÷åé r1. 2 ìåôáîý ôùí q1. Ó×ÇÌÁ 2. 3. áèñïßæïõìå ôéò åíÝñãåéåò áëëçëåðßäñáóçò üëùí ôùí æåõãáñéþí êáé ãñÜöïõìå 1 qi qj U = Ó (2. áí ðåñéëÜâïõìå óôï Üèñïéóìá ôïí üñï ìå . Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ q~ õðïëïãßæåôáé ìå ôçí áñ÷Þ ôçò åðáëëçëßáò êáé éóïýôáé ìå ôï Üèñïéóìá 1 q1 q ′ 1 q2 q′ 1 U = 4 ð å0 r1 + 4 ð å0 r2 + . 3 áðü ôï q2 åßíáé 1 q1 q3 1 q2 q3 + 4 ðå0 r1 ..2 åíþ ç áðáéôïýìåíç åíÝñãåéá ãéá íá ðëçóéÜóåé êáôüðéí ôï q3 óå áðüóôáóç r1.÷. .16). 2 áðü ôï q1 åßíáé 1 q1 q2 4 ðå 0 r1 . q2.3 ¢ñá ç áðáéôïýìåíç åíÝñãåéá ãéá ôç óõãêñüôçóç ôïõ óõóôÞìáôïò åßíáé 1 q1 q 2 1 q1 q3 1 q2 q3 + + 4 ð å0 r1. q óå áðüóôáóç r.

ùò ðñïò êÜðïéï áäñáíåéáêü óýóôçìá áíáöïñÜò. Ç ôá÷ýôçôá ôïõ ðïæéôñïíßïõ. äçëáäÞ íá áðïìáêñõíèïýí ôá öïñôßá ìÝ÷ñé ôï Üðåéñï. êáôåõèýíåôáé áðü ìåãÜëç áðüóôáóç ðñïò Ýíá óùìáôßäéï á.17 ÁðÜíôçóç Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ öïñôßïõ Q1.0 ìC. Ôï èåôéêü ðñüóçìï ôçò U 1 åêöñÜæåé üôé ôï öïñôßï q 1 ìðïñåß íá áðïìáêñõíèåß áð' ôç èÝóç ôïõ ÷ùñßò äáðÜíç åíÝñãåéáò áðü åîùôåñéêü ðáñÜãïíôá.9) êáé åßíáé U1 = 1 FG Q + Q IJ 2 3 4 ðå 0 Q1 Hã âK Þ Nm 2 F − 4 × 10 C + C G −6 9 × 10 −6 CI U 1 = 9 × 10 9 C 2 2 × 10 -6 H 2 × 10 m −2 3 × 10 −2 J mK Þ U1 = 1.0 ìC êáé Q3 = + 9. . Eðßóçò åßíáé ðñïöáíÝò üôé i ≠ j. â = 3.10) õðïëïãßæïõìå ôç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò ôùí öïñôßùí. ïðüôå ôï óùìáôßäéï á ìðïñåß íá èåùñçèåß áêëüíçôï.8 J Ìå åöáñìïãÞ ôçò ó÷Ýóçò (2. Q 2 = − 4. ôæïõë). HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 85 i = 2 êáé j = 3 äå èá ëÜâïõìå õðüøç ôïí üñï ìå i = 3 êáé j = 2).17.0 ìC ôïðïèåôçìÝíá óôéò êïñõöÝò ôñéãþíïõ ìå ðëåõñÝò á = 2. Ìðïñïýìå äéáöïñåôéêÜ íá ãñÜøïõìå 1 1 qi qj U = Ó 2 4 ðå0 ri j Ôüôå Ý÷ïõìå óôï Üèñïéóìá üëïõò ôïõò üñïõò 2 öïñÝò. õðïëïãßæåôáé áðü ôç ó÷Ýóç (2. ÌïíÜäá ôçò çëåêôñéêÞò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò åßíáé ôï joule (J. þóôå íá ìçí áëëçëåðéäñïýí. Íá õðïëïãéóèåß ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ öïñôßïõ Q1 êáèþò êáé ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò ôùí ôñéþí öïñôßùí. U = 1 FG Q Q1 2 + Q2 Q 3 Q Q + 1 3 IJ 4 ð å0 H ã á â K Ìå áíôéêáôÜóôáóç ôéìþí ðñïêýðôåé U = − 11 J Ôï áñíçôéêü ðñüóçìï ôçò U óçìáßíåé üôé ðñÝðåé íá äáðáíçèåß åíÝñãåéá ðñïêåéìÝíïõ íá "äéáëõèåß" ôï óýóôçìá. ÐáñÜäåéãìá 2-5 Äßíïíôáé ôñßá óçìåéáêÜ öïñôßá Q 1 = + 2. ðïõ Ý÷åé èåôéêü öïñôßï q êáé ìÜæá m. ÐáñÜäåéãìá 2-6 ¸íá ðïæéôñüíéï.0 cm üðùò óôï ó÷Þìá 2. Ôï öïñôßï ôïõ óùìáôéäßïõ á åßíáé Q = 2q êáé ç ìÜæá ôïõ 7000 öïñÝò ìåãáëýôåñç áðü ôç ìÜæá ôïõ ðïæéôñïíßïõ.0 cm êáé ã = 2. Ó×ÇÌÁ 2.5 cm.

2 4 ð å0 r . íá âñåèåß ç åëÜ÷éóôç áðüóôáóç. åßíáé õ0 êáé üôáí ôá äýï óùìáôßäéá áðÝ÷ïõí êáôÜ x. ðåñéöÝñåôáé ãýñù áðü ôïí ðõñÞíá. Ý÷ïõìå ôçí åëÜ÷éóôç áðüóôáóç ìåôáîý ôùí óùìáôéäßùí. Ó×ÇÌÁ 2.19 2 Ôï ñüëï ôçò êåíôñïìüëïõ äýíáìçò ðáßæåé ç 1 1 e E = mõ 2 − (É) äýíáìç Coulomb.86 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ ðñéí áñ÷ßóåé ç áëëçëåðßäñáóÞ ôïõ ìå ôï óùìáôßäéï á. Ç êßíçóç ôïõ çëåêôñïíßïõ åßíáé ïìáëÞ êõêëéêÞ óå ìéá êáèïñéóìÝíç ôñï÷éÜ áêôßíáò r êáé ôï ñüëï ôçò "êåíôñïìüëïõ äýíáìçò" Ý÷åé áíáëÜâåé ç äýíáìç Coulomb. åöüóïí áëëçëåðéäñÜ ìå ôï óùìáôßäéï á. óôçí ïðïßá ðëçóéÜæïõí ôá óùìáôßäéá. ôçí óôéãìÞ ðïõ ìçäåíßæåôáé ç ôá÷ýôçôá ôïõ ðïæéôñïíßïõ.18 Ôï ðïæéôñüíéï. Üñá ç åíÝñãåéÜ ôïõ äéáôçñåßôáé. ç ôá÷ýôçôá Ý÷åé ãßíåé õ 0 / 2 . åðéâñáäýíåôáé ìÝ÷ñé ðïõ óôáìáôÜ óôéãìéáßá êáé êáôüðéí áñ÷ßæåé íá áðïìáêñýíåôáé. ðïõ Ý÷åé öïñôßï q = − e (e > 0). Ìå äåäïìÝíç ôçí áðüóôáóç x. ÁðÜíôçóç Ó×ÇÌÁ 2. Ôï ðïæéôñüíéï êéíåßôáé óôï óõíôçñçôéêü ðåäßï ôïõ óùìáôéäßïõ á. ÅðïìÝíùò. Ïðüôå KA+UA=KB+UB Þ 1 1 mõ 20 + 0 = m FG õ IJ 0 2 + 1 2 qq Þ 2 2 H2K 4 ð å0 x 3 1 2 q2 mõ 20 = (É) 8 4 ð å0 x Áêüìá éó÷ýåé: KA + UÁ = Kà + UÃ Þ 1 1 2 qq Þ mõ 20+ 0 = 0 + 2 4 ðå0 xåë 1 1 2q2 mõ 20= (ÉÉ) 2 4 ðå 0 x åë Áðü ôéò (É) êáé (ÉÉ) êáôáëÞãïõìå 3 xåë = x 4 ÐáñÜäåéãìá 2-7 Óôï ðñüôõðï ôïõ Bohr ãéá ôï Üôïìï ôïõ õäñïãüíïõ ôï çëåêôñüíéï. ï ïðïßïò Ý÷åé Ýíá ðñùôüíéï ìå öïñôßï e. ÁðÜíôçóç Ç åíÝñãåéá ôïõ çëåêôñïíßïõ Å åßíáé ôï Üèñïéóìá ôçò êéíçôéêÞò êáé ôçò äõíáìéêÞò ôïõ åíÝñãåéáò. Ná âñåèåß ç åíÝñãåéá ôïõ çëåêôñïíßïõ.

Äõíáìéêü. ðñïò ôï q. ~Ç éóïäýíáìá éóïýôáé ìå ôï ðçëßêï ôïõ Ýñãïõ ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ êáôÜ ôç ìåôáêßíçóç ôïõ öïñôßïõ q áð' ôï Á ùò ôï óçìåßï áíáöïñÜò.ðïõ èá âñåèåß ó' Ýíá óçìåßï ôïõ. üñïõ óôï äõíáìéêü Þ óôç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá. ¸íá Üëëï ÷áñáêôçñéóôéêü ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ åßíáé üôé êÜèå öïñôßï.ÄÉÁÖÏÑÁ ÄÕÍÁÌÉÊÏÕ Ç Ýíôáóç ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ åßíáé Ýíá äéáíõóìáôéêü öõóéêü ìÝãåèïò. ¸íá öïñôßï . ðïõ åßíáé ç ðçãÞ ôïõ ðåäßïõ. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 87 Ç äýíáìç Coulomb åßíáé ç êåíôñïìüëïò äýíáìç.12) q q Ó×ÇÌÁ 2.13) q 4 ð å0 r ìå ôçí ðñïûðüèåóç üôé ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá êáé ôï äõíáìéêü åßíáé ìçäÝí óå Üðåéñç áðüóôáóç áðü ôï öïñôßï Q. ôï ïðïßï ÷áñáêôçñßæåé êÜèå óçìåßï ôïõ ðåäßïõ êáé ïñßæåôáé ìå âÜóç ôçí áóêïýìåíç äýíáìç ó' Ýíá öïñôßï -õðüèåìá.20 Ôï öïñôßï q óôç èÝóç Á Ý÷åé äõíáìéêÞ Ç áëëáãÞ ôïõ óçìåßïõ áíáöïñÜò éóïäõíáìåß ìå ðñüóèåóç åíüò óôáèåñïý åíÝñãåéá U A. Ôï óçìåßï áíáöïñÜò åðéëÝãåôáé óõíÞèùò (üôáí Ý÷ïõìå åíôïðéóìÝíç êáôáíïìÞ öïñôßïõ) óôï Üðåéñï êáé ãñÜöïõìå UA W VÁ = = A→ ∞ (2. ôï ïðïßï âñßóêåôáé óôï Á. ðïõ éóïýôáé ìå ôï ðçëßêï ôçò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò åíüò (ìéêñïý óçìåéáêïý) öïñôßïõ q.11) 4 ð å0 2 r ÇËÅÊÔÑÉÊÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ . ßäéïõ ãéá êÜèå óçìåßï ôïõ ðåäßïõ.20). "áðïêôÜ" äõíáìéêÞ åíÝñãåéá.õðüèåìá q óå åíá óçìåßï Á ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ Ý÷åé äõíáìéêÞ åíÝñãåéá U A . Üñá 2 2 2 1 e mõ Þ 1 1 e 2 = m õ2 = (ÉÉ) 4 ðå0 r r 2 4 ð å0 2r Áðü ôéò (É) êáé (ÉÉ) Ý÷ïõìå 2 1 e E = − (2. Ç ìïíÜäá äõíáìéêïý óôï S. üðïõ èåùñïýìå ìçäÝí ôç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá (êáé ôï äõíáìéêü). VÁ óå Ýíá óçìåßï Á çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ ïñßæïõìå ôï ìïíüìåôñï (Þ âáèìùôü) ìÝãåèïò.20 åßíáé UA 1 Q VA = = (2. Óôçí . ôï ïðïßï ïíïìÜæåôáé äõíáìéêü êáé ç ôéìÞ ôïõ åßíáé ÷áñáêôçñéóôéêÞ ãéá êÜèå óçìåßï ôïõ ðåäßïõ. äéá ôïõ q. ùò ðñïò êÜðïéï óçìåßï áíáöïñÜò (ó÷ 2. ðïõ èá âñåèåß ó' Ýíá óçìåßï ôïõ.I åßíáé ôï 1 volt (1 V) J 1 V=1 C Ôï äõíáìéêü ôïõ óçìåßïõ Á óôçí ðåñßðôùóç ôïõ ó÷Þìáôïò 2. Ìå âÜóç áõôÞ ôçí éäéüôçôá èá ïñßóïõìå Ýíá íÝï öõóéêü ìÝãåèïò.

15). ðïõ ðáñïõóéÜæåé ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò öïñôßïõ q ìåôáîý ôùí äýï óçìåßùí. Èåôéêü öïñôßï q ìåôáôïðßæåôáé áðü ôï Á óôï Ã.16) Ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìåôáîý ôùí óçìåßùí Á. ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ åßíáé WA→à = F Äl = E q Äl (2.21). . êéíïýìåíï ðÜíù óôç äõíáìéêÞ ãñáììÞ. Áí Ä l ç ìåôáôüðéóç ôïõ öïñôßïõ q. ïðüôå ôá èåôéêÜ öïñôßá "êéíïýíôáé áõèüñìçôá" áðü èÝóåéò øçëïý äõíáìéêïý ðñïò èÝóåéò ÷áìçëïý äõíáìéêïý.21 Ó×ÇÌÁ 2.15) ìÜæåôáé êáé “ôÜóç”.. r2..88 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ Ôçí åíÝñãåéá ðåñßðôùóç. áíôßóôïé÷á áðü êÜèå öïñôßï äßíåôáé áð' ôç ó÷Ýóç çëåêôñïíéïâüëô (eV). ðñïò ôï öïñôßï q. ç ïðïßá ëüãù ôçò (2. à êáôÜ ìÞêïò ìéáò äõíáìéêÞò ãñáììÞò åíüò → ïìïãåíïýò çëåêôñéêïý ðåäßïõ Ýíôáóçò E (ó÷Þìá 2. → → Ôï Ä l åßíáé ç ðñïâïëÞ ôçò ìåôáôüðéóçò ÄS êáôÜ ìÞêïò ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí.14) q 4 ð å0 r1 4 ð å0 r2 4 ð å0 ri Ýíá çëåêôñüíéï üôáí êéíçèåß ìåôáîý äýï Ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý VAà ìåôáîý äýï óçìåßùí Á. Ôï áíôßèåôï éó÷ýåé ãéá ôá áñíçôéêÜ öïñôßá. ðïõ ôç ìåôñÜìå óõ÷íÜ óå áðÝ÷åé r1.17) Äl Áðü ôçí ðáñáðÜíù ó÷Ýóç óõìðåñáßíïõìå üôé êáôÜ ìÞêïò ìéáò äõíáìéêÞò ãñáììÞò ôï äõíáìéêü åëáôôþíåôáé. ôï VAà éóïýôáé ìå ôï óôáèåñü ðçëßêï ôçò äéáöïñÜò. à äßíåôáé áð' ôçí ó÷Ýóç (2. à ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý èÝóåùí ìå äéáöïñÜ ðåäßïõ åßíáé ç äéáöïñÜ ôùí äõíáìéêþí ôïõò êáé éóïýôáé ìå ôï ðçëßêï äõíáìéêïý 1 V..6 × 10-19 J ôï Á óôï Ã. Áí ôá óçìåßá Ó×ÇÌÁ 2. . q q Ó×ÅÓÇ ÅÍÔÁÓÇÓ ÊÁÉ ÄÉÁÖÏÑÁÓ ÄÕÍÁÌÉÊÏÕ ¸óôù äýï óçìåßá Á. VÁà = VÁ − Và = = Á→à (2... ôïõ Ýñãïõ ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ. Ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý óôá UA − Uà W çëåêôñéêÜ êõêëþìáôá ïíï. ôï äõíáìéêü ó' Ýíá óçìåßï Á. . . q2 . Ôï eV éóïýôáé ìå ôçí UA 1 q1 1 q2 1 qi åíÝñãåéá ðïõ êåñäßæåé VA = = + + .22 Ôï äõíáìéêü êáôÜ ìÞêïò ôçò äõíáìéêÞò ãñáììÞò åëáôôþíåôáé. Éóïäýíáìá. ðñïò ôï öïñôßï q. üôáí ìåôáêéíçèåß Ýíá öïñôßï q áð' 1 eV = 1. êáôÜ ôçí ïðïßá ôï çëåêôñéêü ðåäßï äçìéïõñãåßôáé áðü Ýíá óôïé÷åéùäþí óùìáôéäßùí ðëÞèïò óçìåéáêþí öïñôßùí q1 .16) ãßíåôáé: VA − Và = Å Ä l ÏíïìÜæïõìå ÄV ôç ìåôáâïëÞ ôïõ äõíáìéêïý Và − VA ïðüôå − ÄV = E Ä l Þ ÄV E = − (2. = Ó (2.

Óôçí ðåñßðôùóç áíïìïéïãåíïýò ðåäßïõ éó÷ýåé ç ó÷Ýóç (2. áíÞêïõí óôï Ôï ìåóïêÜèåôï åðßðåäï ôïõ åõèýãñáììïõ ôìÞìáôïò ðïõ åíþíåé ôá äýï öïñôßá åíüò ìåóïêÜèåôï åðßðåäï áõôïý ôïõ ôìÞìáôïò. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 89 Á. Èåùñïýìå Ýíá öïñôßï -õðüèåìá q. Üñá éó÷ýåé 1 q 1 ( −q ) VÑ = 0 Þ + = 0 Þ r1 = r2 4 ð å0 r1 4 ð å0 r2 ÄçëáäÞ ôï Ñ éóáðÝ÷åé áðü ôá óçìåßá Á. ìå ôç äéáöïñÜ üôé ôï Ä l åßíáé ðÜñá ðïëý ìéêñü (áðåéñïóôü). åßíáé êÜèåôåò óôçí åöáðôüìåíç ôçò éóïäõíáìéêÞò åðéöÜíåéáò óå üëá ôá óçìåßá ôçò.23 (á) Ïé éóïäõíáìéêÝò åðéöÜíåéåò åßíáé ÐáñÜäåéãìá 2-8 óöáéñéêÝò åðéöÜíåéåò óôï êÝíôñï ôùí ïðïßùí Çëåêôñéêü äßðïëï ïíïìÜæåôáé Ýíá óýóôçìá äýï áðïëýôùò ßóùí êáé âñßóêåôáé ôï öïñôßï. üðïõ S. 2. Áõôü óõíåðÜãåôáé üôé ç äýíáìç êáé ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ. Üñá èá åß÷áìå ðáñáãùãÞ Ýñãïõ. ðïõ âñßóêïíôáé ìåôáîý ôïõò óå (â) Ïé éóïäõíáìéêÝò åðéöÜíåéåò åßíáé åðßðåäåò åðéöÜíåéåò êÜèåôåò óôéò äõíáìéêÝò óôáèåñÞ áðüóôáóç d. ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ èá äßíåôáé ðÜëé áðü çëåêôñéêïý ðåäßïõ óôï ôç ó÷Ýóç (2. Óõíåðþò ïé äõíáìéêÝò ãñáììÝò ôÝìíïõí êÜèåôá ôéò éóïäõíáìéêÝò åðéöÜíåéåò.23á). 2. ðïõ ìåôáôïðßæåôáé ðÜíù óå ìéá éóïäõíáìéêÞ åðéöÜíåéá. à äåí âñßóêïíôáé ðÜíù óôçí ßäéá äõíáìéêÞ ãñáììÞ (ó÷Þìá 2. ÉÓÏÄÕÍÁÌÉÊÅÓ ÅÐÉÖÁÍÅÉÅÓ ÉóïäõíáìéêÞ åðéöÜíåéá ïíïìÜæåôáé ìéá íïçôÞ åðéöÜíåéá. ç äýíáìç ôïõ ðåäßïõ F èá åß÷å óõíéóôþóá åöáðôüìåíç óôçí éóïäõíáìéêÞ åðéöÜíåéá. óôï êÝíôñï ôùí ïðïßùí âñßóêåôáé ôï Q (ó÷. ìå ôç äéáöïñÜ üôé ôï → → äéÜíõóìá Ä l åßíáé ç ðñïâïëÞ ôçò ìåôáôüðéóçò ÄS .17). åðéöÜíåéá. ÁðÜíôçóç ¸óôù üôé ôï Ñ åßíáé Ýíá óçìåßï ôçò æçôïýìåíçò åðéöÜíåéáò. åßíáé: 1Í/C =1V/m Äl = ÄS cos è Óôçí ðåñßðôùóç áõôÞ éó÷ýåé ç ó÷Ýóç (2. åßíáé ïìüêåíôñåò óöáéñéêÝò åðéöÜíåéåò. Ç ìïíÜäá Ýíôáóçò ôïõ üðùò ãíùñßæïõìå. üëá ôá óçìåßá Ý÷ïõí äõíáìéêü ìçäÝí (óçìåßï áíáöïñÜò ôï Üðåéñï). þóôå êáôÜ ìÞêïò ôïõ íá èåùñïýìå ôçí Ýíôáóç óôáèåñÞ. áíôßèåôùí öïñôßùí q1 = + q êáé q2 = − q.16). Áí äåí óõíÝâáéíå áõôü. Â. ôïõ öïñôßïõ q.I. Eö’ üóïí ç äéáöïñÜ ôïõ äõíáìéêïý åßíáé ìçäÝí ãéá äýï ôõ÷áßá óçìåßá ôçò éóïäõíáìéêÞò åðéöÜíåéáò êáé ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ èá åßíáé ìçäÝí. . Ìå âÜóç ôçí ðáñáðÜíù éäéüôçôá ìðïñïýìå íá äþóïõìå ôç ìïñöÞ ôùí éóïäõíáìéêþí åðéöáíåéþí óå äýï áðëÝò ðåñéðôþóåéò: (i) Ïé éóïäõíáìéêÝò åðéöÜíåéåò óôï ðåäßï åíüò óçìåéáêïý öïñôßïõ Q. ôçò ïðïßáò üëá ôá óçìåßá Ý÷ïõí ôï ßäéï äõíáìéêü. ôçò ïðïßáò ãñáììÝò. Ôá óçìåßá ôïõ ÷þñïõ ðïõ Ó×ÇÌÁ 2. êáôÜ ìÞêïò ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí. Íá âñåèåß ç éóïäõíáìéêÞ åðéöÜíåéá.23â).17). ãéá ìåôáôüðéóç ôïõ öïñôßïõ q áðü ôï Ýíá óçìåßï óôï Üëëï.22) ôüôå. Ó×ÇÌÁ 2. ¢ñá ç æçôïýìåíç éóïäõíáìéêÞ çëåêôñéêïý äéðüëïõ åßíáé éóïäõíáìéêÞ åðéöÜíåéá åßíáé ôï ìåóïêÜèåôï åðßðåäï ôïõ ÁÂ.24 éóáðÝ÷ïõí áðü ôá Üêñá åíüò åõèõãñÜììïõ ôìÞìáôïò. (ii) Ïé éóïäõíáìéêÝò åðéöÜíåéåò óôï ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï åßíáé åðßðåäåò åðéöÜíåéåò êÜèåôåò óôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò (ó÷.

0 cm êáé (ÁÃ) = 3.5 × 10 V 5 Õðïëïãßæïõìå êáôüðéí ôï äõíáìéêü óôï Ì VM = 1 LM q + q OP B à 4 ðå0 MN bBM g bÃÌ gPQ Ìå áíôéêáôÜóôáóç ôéìþí ðñïêýðôåé VM = − 3. ¸÷ïõìå áð' ôï ïñéóìü ôçò äéáöïñÜò äõíáìéêïý WA → M VA − VM = Þ WA→ M= q (VA − VM) Þ q d W A → M = − 3 × 10 − 6 C − 1 .0 ìC.63 J ÐáñÜäåéãìá 2-10 Äßíåôáé öïñôéóìÝíïò óõìðáãÞò ìåôáëëéêüò óöáéñéêüò áãùãüò áêôßíáò R.6 × 10 5 V. ÁðÜíôçóç Åßäáìå óôï ðáñÜäåéãìá 2-2 üôé ôï ðåäßï óôï åîùôåñéêü ôçò óöáßñáò åßíáé ßäéï ìå ôï ðåäßï ðïõ èá äçìéïõñãçèåß óôçí ðåñßðôùóç êáôÜ ôçí ïðïßá óõãêåíôñùèåß üëï ôï öïñôßï óôï êÝíôñï ôçò. Íá âñåèåß ôï äõíáìéêü óõíáñôÞóåé ôçò áðüóôáóçò r áðü ôï êÝíôñï ôïõ áãùãïý êáé íá ãßíåé ôï áíôßóôïé÷ï äéÜãñáììá. ðïõ öÝñåé öïñôßï q.6 × 10 5 V i Þ WA → M= − 0. Íá âñåèåß ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ ôùí öïñôßùí qB . Óôá Â.25 Ôï äõíáìéêü óôï Á åßíáé: VA = 1 LM q + q OP B à 4 ð å0 MN bAB g bÁà g PQ Þ VA = 9 × 10 9 N ⋅m2 LM 2 × 10 −6 C + 10 −6 C OP C 2 MN 4 × 10 −2 m 3 × 10 -2 m PQ Þ VA= − 1. à õðÜñ÷ïõí ôïðïèåôçìÝíá ôá öïñôßá qB = −2.0 ìC áðü ôï Á óôï ìÝóï Ì ôçò (ÂÃ).0 cm. ¢ñá ãéá r > R éó÷ýåé 1 q Ó×ÇÌÁ 2.90 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ ÐáñÜäåéãìá 2-9 ∧ Äßíåôáé ïñèïãþíéï ôñßãùíï ÁÂà ìå ïñèÞ ôç ãùíßá A . . ÁðÜíôçóç Áðü ôï ðõèáãüñåéï èåþñçìá ðñïêýðôåé (ÂÃ) = 5.26 V = 4 ðå 0 r Ôï äõíáìéêü óõíáñôÞóåé ôçò áðüóôáóçò áðü ôï êÝíôñï öïñôéóìÝíïõ óöáéñéêïý áãùãïý. Üñá (ÂÌ) = (ÃÌ) = 2. (ÁÂ) = 4. q à êáôÜ ôç ìåôáêßíçóç åíüò öïñôßïõ q = −3.0 cm.5 × 10 5 V − − 3 .5 cm Ó×ÇÌÁ 2.0 ìC êáé qà = +1.

Ç åëåýèåñç ðôþóç óþìáôïò áðü ìéêñü ýøïò ìðïñïýìå íá ìåëåôÜìå ôçí êßíçóç öïñôéóìÝíùí óùìáôéäßùí óå ïìïãåíÝò êáé ç êßíçóç öïñôéóìÝíïõ óùìáôéäßïõ óå çëåêôñéêü ðåäßï. Ç ôá÷ýôçôá õ 0 åßíáé ïìüññïðç ìå ôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò (ó÷Þìá 2. ôüôå ç äýíáìç Ý÷åé ôçí ßäéá öïñÜ ìå ôçí Ýíôáóç. Üñá áõôÜ áðïêôïýí óôáèåñÞ åðéôÜ÷õíóç óôçí äéåýèõíóç ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 91 Óôçí åðéöÜíåéá ôçò óöáßñáò ôï äõíáìéêü åßíáé 1 q V = 4 ðå 0 R Óôï åóùôåñéêü ôçò óöáßñáò åßäáìå üôé ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ åßíáé ìçäÝí. äçëáäÞ F Eq a = = m m Ó×ÇÌÁ 2. üóï äçëáäÞ êáé ôá óçìåßá ôçò åðéöÜíåéáò ôïõ. ìå ôç âïÞèåéá ôçò êéíçìáôéêÞò. Ìðïñïýìå íá ðïýìå üôé áõôÞ ç êßíçóç ðáñïõóéÜæåé ìéá áíáëïãßá ìå ôçí êßíçóç åíüò óþìáôïò ðëçóßïí ôçò åðéöÜíåéáò ôçò Ãçò. ÊÉÍÇÓÅÉÓ ÖÏÑÔÉÓÌÅÍÙÍ ÓÙÌÁÔÉÄÉÙÍ ÓÅ ÏÌÏÃÅÍÅÓ ÇËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ Åäþ èá åîåôÜóïõìå ôçí êßíçóç öïñôéóìÝíùí óùìáôéäßùí óå ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï. Ôï æçôïýìåíï äéÜãñáììá öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 2. áíôéóôÜóåéò êëð.26. åéóÝñ÷åôáé. êáôÜ ìÞêïò ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí. åßíáé êéíÞóåéò ïìáëÜ åðéôá÷õíüìåíåò. ðïõ → áóêåßôáé óôá óùìáôßäéá. ðáñÜëëçëç ìå ôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò. ÅöáñìïãÞ: ÊÉÍÇÓÇ ÖÏÑÔÉÓÌÅÍÏÕ ÓÙÌÁÔÉÄÉÏÕ ÓÅ ÏÌÏÃÅÍÅÓ ÇËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ ÌÅ ÁÑ×ÉÊÇ ÔÁ×ÕÔÇÔÁ ÐÁÑÁËËÇËÇ ÌÅ ÔÉÓ ÄÕÍÁÌÉÊÅÓ ÃÑÁÌÌÅÓ ¸óôù Ýíá óùìáôßäéï. ìå ôá÷ýôçôá õ 0 óå ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï.27 ¸÷ïíôáò õðüøç ôá ðáñáðÜíù.28). ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï. õðü ôçí åðßäñáóç ìüíï ôïõ âÜñïõò ôïõ. Óôá ðñïâëÞìáôá ðïõ ìåëåôÜìå äåí ëáìâÜíïõìå õðüøç ôñéâÝò. ìå öïñôßï q. üðùò èá öáíåß áðü ôéò ðáñáêÜôù åöáñìïãÝò. äéáöïñåôéêÜ åßíáé áíôßññïðç. Óõíåðþò ç ìïíáäéêÞ äýíáìç. Åðßóçò ôï âÜñïò ôùí óùìáôéäßùí åßíáé áìåëçôÝï óå ó÷Ýóç ìå ôçí → äýíáìç F áðü ôï çëåêôñéêü ðåäßï. Áí ôï öïñôßï ôïõ óùìáôéäßïõ åßíáé èåôéêü. ¢ñá üëá ôá óçìåßá ôïõ áãùãïý Ý÷ïõí ôï ßäéï äõíáìéêü. Ïé åîéóþóåéò ôçò êßíçóçò åßíáé Åq õ = õ0 + á t = õ0 + t (2. åßíáé ç óôáèåñÞ äýíáìç F .18) m . Áõôü Ý÷åé ùò óõíÝðåéá ôç ìç ðáñáãùãÞ Ýñãïõ óôçí ðåñßðôùóç ìåôáêßíçóçò åíüò öïñôßïõ ìåôáîý äýï ïðïéïíäÞðïôå óçìåßùí ôïõ áãùãïý. ¼ôáí âñåèåß Ýíá öïñôéóìÝíï óùìáôßäéï ìÝóá óå ïìïãåíÝò çëåêôñéêü → ðåäßï èá äÝ÷åôáé óôáèåñÞ äýíáìç F . ôç óôéãìÞ → → t0=0. ìÜæáò m.

áí áíôéêáôáóôÞóïõìå ôçí Ýíôáóç Å áðü ôçí ðñïçãïýìåíç ó÷Ýóç êáé åðéðëÝïí èÝóïõìå x = d 2 qV õ= (2. éó÷ýåé V E = d Ç ôá÷ýôçôá óôç èÝóç Á ìðïñåß íá õðïëïãéóèåß ìå ôç âïÞèåéá ôçò (2. 1 2 1 Eq 2 x = õ0 t + at = õ0 t + t (2.19) 2 2 m Áí ôï óùìáôßäéï äåí Ý÷åé áñ÷éêÞ ôá÷ýôçôá õ0 ïé åîéóþóåéò åßíáé Eq (2. áí åöáñìüæáìå ôï èåùñçìÜ ìåôáâïëÞò ôçò êéíçôéêÞò åíÝñãåéáò.20) õ = at = t m 1 2 1 Eq 2 (2.22).28 Êßíçóç öïñôéóìÝíïõ óùìáôéäßïõ óå ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï ìå áñ÷éêÞ ôá÷ýôçôá ðáñÜëëçëç óôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò.23) m Óôï ßäéï áðïôÝëåóìá èá åß÷áìå ïäçãçèåß.21) ðáßñíïõìå ôçí ó÷Ýóç 2 Åq õ = x (2. êáôÜ ôçí êßíçóç ôïõ óùìáôéäßïõ ìåôáîý ôùí èÝóåùí Ï êáé Á 1 2 qV ÊA − ÊO=WF. Þ mõ 2 − 0 = q V Þ õ = 2 m .21) x = at = t 2 2 m Áðáëïßöïíôáò ôïí ÷ñüíï áðü ôéò åîéóþóåéò (2.22) m Áí åßíáé V ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìåôáîý ôùí óçìåßùí Ï êáé Á.92 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ Ó×ÇÌÁ 2.20) êáé (2.

ç ïðïßá áðïôåëåßôáé áðü äýï áíåîÜñôçôåò êéíÞóåéò Ó×ÇÌÁ 2. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 93 ÅöáñìïãÞ: ÊÉÍÇÓÇ ÖÏÑÔÉÓÌÅÍÏÕ ÓÙÌÁÔÉÄÉÏÕ ÓÅ ÏÌÏÃÅÍÅÓ ÇËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ ÌÅ ÁÑ×ÉÊÇ ÔÁ×ÕÔÇÔÁ ÊÁÈÅÔÇ ÓÔÉÓ ÄÕÍÁÌÉÊÅÓ ÃÑÁÌÌÅÓ ÖïñôéóìÝíï óùìáôßäéï.25) êáé (2.26) ðñïêýðôåé ç óõíÜñôçóç y = y (x) ãéá ôçí ôñï÷éÜ . (i) Ìßá åõèýãñáììç ïìáëÞ óôïí Üîïíá ôùí x. Ç êßíçóç ðåñéãñÜöåôáé êáôÜ Üîïíá ùò åîÞò: Üîïíáò x õx = õ0 (2.24) x = õ0 t (2.25) Üîïíáò y Eq (2. áöïý ó' áõôÞ ôç äéåýèõíóç äå äÝ÷åôáé äýíáìç êáé (ii) Ìéá ïìáëÜ åðéôá÷õíüìåíç óôïí Üîïíá ôùí y.26) õ y = at = t m 1 2 1 Eq 2 y = at = t (2. åéóÝñ÷åôáé óå ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï ìå ôá÷ýôçôá õ0 êÜèåôç óôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò (ó÷ 2.29). ìÜæáò m êáé öïñôßïõ q.29 Ôï óùìáôßäéï åêôåëåß óýíèåôç êßíçóç. áöïý ó' áõôÞí ôçí äéåýèõíóç äÝ÷åôáé óôáèåñÞ äýíáìç.27) 2 2 m Ìå áðáëïéöÞ ôïõ ÷ñüíïõ áðü ôéò (2. Áõôü èá åêôåëÝóåé óýíèåôç êßíçóç.

(2.25).24).31) mõ 20 Ìðïñïýìå íá ðáñáôçñÞóïõìå üôé ç ðáñáðÜíù êßíçóç ðáñïõóéÜæåé áíáëïãßá ìå ôçí ïñéæüíôéá âïëÞ óôï âáñõôéêü ðåäßï.26) êáé (2. ÅöáñìïãÞ: ÊÉÍÇÓÇ ÖÏÑÔÉÓÌÅÍÏÕ ÓÙÌÁÔÉÄÉÏÕ ÓÅ ÏÌÏÃÅÍÅÓ ÇËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ ÌÅ ÁÑ×ÉÊÇ ÔÁ×ÕÔÇÔÁ ÐÏÕ Ó×ÇÌÁÔÉÆÅÉ ÏÎÅÉÁ ÃÙÍÉÁ ÌÅ ÔÉÓ ÄÕÍÁÌÉÊÅÓ ÃÑÁÌÌÅÓ ¸óôù üôé ôï óùìáôßäéï åéóÝñ÷åôáé óôï ðåäßï.28) èÝôïíôáò x = L Eq yA = 2 L2 (2. (2.27).24). ùò åîÞò: Üîïíáò x õx = õ0 cos è .26) êáé (2. êáôÜ Üîïíá.29) äßíåé E qL tan è = (2.30.28) 2 m õ0 Áðü ôç ìïñöÞ ôçò ðáñáðÜíù ó÷Ýóçò óõìðåñáßíïõìå üôé ç ôñï÷éÜ ôïõ óùìáôéäßïõ åßíáé ðáñáâïëéêÞ.29) õ0 Ç åêôñïðÞ yA õðïëïãßæåôáé áðü ôçí (2. üðùò óôï ó÷Þìá 2.30) 2 m õ0 Ôï ìÝôñï ôçò ôá÷ýôçôáò óôç èÝóç Á åßíáé õ = õ 2x + õ2y Ç ôåëåõôáßá ó÷Ýóç ëüãù ôùí (2.94 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ Eq y = 2 x2 (2. Ó' áõôÞ ôçí ðåñßðôùóç åñãáæüìáóôå ãéá ôç ìåëÝôç ôçò êßíçóçò. Ï ÷ñüíïò êßíçóçò ôïõ óùìáôéäßïõ óôï çëåêôñïóôáôéêü ðåäßï ìðïñåß íá åîá÷èåß áðü ôçí ó÷Ýóç (2.29) ãßíåôáé õ = õ 20 + FG Å q L IJ 2 H mõ K0 Ç ãùíéáêÞ åêôñïðÞ è õðïëïãßæåôáé áð' ôç ó÷Ýóç õy tan è = õx ç ïðïßá áðü ôéò (2. ìå ôç äéáöïñÜ üôé ç áñ÷éêÞ ôá÷ýôçôá Ý÷åé óõíéóôþóåò êáé óôïõò äýï Üîïíåò. Ç êßíçóç ðåñéãñÜöåôáé. èÝôïíôáò ôçí ôéìÞ ôïõ t ðïõ âñÞêáìå Þ áðü ôçí (2. üðùò óôéò ðñïçãïýìåíåò åöáñìïãÝò. áí èÝóïõìå x = L L t = (2.

Ó×ÇÌÁ 2.30 Ç êßíçóç ôïõ óùìáôéäßïõ åßíáé ðáñüìïéá ìå ôçí ðëÜãéá âïëÞ óþìáôïò óôï âáñõôéêü ðåäßï. ôç óôéãìÞ t0 = 0. ÊÜðïéá ÷ñïíéêÞ óôéãìÞ t1 ôï çëåêôñüíéï âñßóêåôáé → → óôç èÝóç Á.0 × 10 3 N/C ìå ôá÷ýôçôá õ 0 = 4. óôï êåíü. üðïõ ç ôá÷ýôçôá ôïõ õ ó÷çìáôßæåé ãùíßá ö = 45ï ìå ôç õ 0 . x = õ0 cos è t Üîïíáò y Åq õ y = õ0 sin è − t m 1 Eq 2 y = õ 0 sin èt − t 2 m ÐáñÜäåéãìá 2-11 Çëåêôñüíéï åéóÝñ÷åôáé. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 95 Ó×ÇÌÁ 2.31 . óå ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï Ýíôáóçò E = 1.0 × 10 6 m/s êÜèåôç óôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò.

6 × 10 -19 C t1 = 2.5 × 10− 2 m = 4.96 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ Íá âñåèåß ç ÷ñïíéêÞ óôéãìÞ t1 êáèþò êáé ç áðüóôáóç S ôïõ Á áðü ôï óçìåßï åéóüäïõ óôï ðåäßï.0 cm êáé 1 Ee 2 yA = t1 2 m Þ 1 10 3 N /C × 1.25 × 10 − 8 s Þ s xA= 9 .5 cm Ç æçôïýìåíç áðüóôáóç åßíáé S = x 2A + yA2 = 10 cm .0 × 10 −31 kg × 4.3 × 10− 8 s Ôçí óôéãìÞ t1 Ý÷ïõìå m xA = õ0 t 1 = 4 .6 × 10−19 C êáé ìÜæá çëåêôñïíßïõ m = 9 .0 × 10 6 m / s Þ t1 = 10 3 N / C × 1.0 × 10− 2 m = 9.6 × 10 -19 C yA = 2 9 × 10 − 31 kg d 2 . Äßíïíôáé e = 1.0 × 10 − 31 kg ÁðÜíôçóç ÃñÜöïõìå ôéò ó÷Ýóåéò ãéá ôçí êßíçóç êáôÜ Üîïíá Üîïíáò x õx = õ0 x = õ0t Üîïíáò y Ee õy = t m 1 Ee 2 y = t 2 m Óôç èÝóç Á. éó÷ýåé õx = õy Þ Åe õ0 = t1 Þ m m õ0 t1 = Þ Ee 9 .25 × 10 −8 s i 2 Þ yA= 4.25 × 10− 8 s ≈ 2. åöüóïí ç õ ó÷çìáôßæåé ãùíßá 450 ìå ôçí õx.0 × 10 6 × 2 .

ðïõ ïíïìÜæåôáé "ôçëåâüëï çëåêôñïíßùí". Ôï Ýíá æåýãïò Ý÷åé ôá ðëáêßäéá êáôáêüñõöá êáé ôï Üëëï ïñéæüíôéá. êáé ðáñáëáãÝò ôïõò áðáíôïýí óôçí ôçëåüñáóç. Ôï ôçëåâüëï çëåêôñïíßùí ðåñéÝ÷åé ôçí èåñìáéíüìåíç êÜèïäï áð' üðïõ åêìðÝìðïíôáé ôá çëåêôñüíéá êáé ìéá Üíïäï. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 97 ÅöáñìïãÞ: Ï ÊÁÈÏÄÉÊÏÓ ÓÙËÇÍÁÓ Ó×ÇÌÁ 2. ôïí ïðïßï èá åîåôÜóïõìå áñãüôåñá. Ìåôáîý êáèüäïõ . åêôïîåýåé äÝóìç çëåêôñïíßùí.32(â) êáèþò êáé åóôßáóçò. Üñá. Ãéá íá ìçí óêåäÜæåôáé ç äÝóìç ôùí çëåêôñïíßùí óôï åóùôåñéêü ôïõ óùëÞíá õðÜñ÷åé õøçëü êåíü (ðßåóç 10− 7 atm).32(á) Ïé êáèïäéêïß óùëÞíåò åßíáé óõóêåõÝò ðïõ óõíáíôéþíôáé óôïí ðáëìïãñÜöï. Èá . óôá ñáíôÜñ êôë. ç ïðïßá ÷ôõðÜ óå ìéá öèïñßæïõóá ïèüíç ìå áðïôÝëåóìá ôï óçìåßï åðáöÞò ôçò äÝóìçò ìå ôçí ïèüíç íá åßíáé ïñáôü óáí öùôåéíÞ êçëßäá. óôïõò õðïëïãéóôÝò. Óôï åóùôåñéêü ôïõ êáèïäéêïý óùëÞíá ìéá äéÜôáîç. Áêüìç óôï óùëÞíá õðÜñ÷ïõí äýï æåýãç åðßðåäùí ðëáêéäßùí. Ôï ôçëåâüëï ðåñéÝ÷åé êáé ôìÞìáôá åëÝã÷ïõ ôçò Ýíôáóçò ôçò äÝóìçò Ó×ÇÌÁ 2.áíüäïõ ôá çëåêôñüíéá åðéôá÷ýíïíôáé áðü ôÜóç V1. ç äÝóìç åêôñÝðåôáé áíôßóôïé÷á ïñéæüíôéá Þ êáôáêüñõöá. áí åöáñìïóôåß ôÜóç óôá ðëáêßäéá.

Üñá h = y1+ y2 h= V2 L FG L + D IJ 2 dV1 H2 K ¼ìùò óôçí ðñÜîç åßíáé L << D. ôçò (2.32) m V2 Ç åêôñïðÞ y1 ëüãù ôçò (2. ïðüôå áðïêôïýí ôá÷ýôçôá õ0. üôáí åöáñìïóôåß ôÜóç V2 ìüíï óôá ïñéæüíôéá ðëáêßäéá.32) êáé ôçò E = V 2 /d äßíåé D V2 L y2 = 2 dV1 Ç óõíïëéêÞ åêôñïðÞ ôçò äÝóìçò ôùí çëåêôñïíßùí åßíáé h. Üñá áðü ôç ãåùìåôñßá ôïõ ðñïâëÞìáôïò éó÷ýåé y2 tan è = D Ç ôåëåõôáßá ëüãù ôçò (2.30). . ðïõ åöáñìüæåôáé óôá ðëáêßäéá.98 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ ìåëåôÞóïõìå ôçí åêôñïðÞ ôçò äÝóìçò. Ìåôáîý êáèüäïõ . Üñá L +D ≈ D 2 ïðüôå LD h= V2 2 dV1 Ðáñáôçñïýìå üôé ç åêôñïðÞ h åßíáé áíÜëïãç ôçò ôÜóçò V2. ç ïðïßá áðü ôçí ó÷Ýóç (2.32) êáé ôçò E = åßíáé d 2 V2 L y1 = 4 dV1 Ç äÝóìç ôùí çëåêôñïíéùí ìåôÜ ôçí Ýîïäü ôçò áðü ôá ðëáêßäéá êéíåßôáé åõèýãñáììá.23) åßíáé 2 eV1 õ0 = (2.áíüäïõ ôá çëåêôñüíéá åðéôá÷ýíïíôáé áðü ôÜóç V1.31). óõíåðþò ìå êáôÜëëçëç âáèìïíüìçóç ìðïñïýìå áðü ôçí áðüêëéóç ôçò êçëßäáò íá ìåôñÜìå ôÜóç. ôçò (2.

ôï ïðïßï ôïðïèåôåßôáé óôï 4. óå Ýíá óçìåßï ôïõ Á. ðñïò ôï öïñôßï q → → F E = q → → Ôïíßæïõìå üôé ç Ýíôáóç E Ý÷åé ôçí êáôåýèõíóç ôçò F . ãé' áõôü èá Þôáí óêüðéìï íá óõíïøßóïõìå ìåñéêÜ âáóéêÜ ãíùñßóìáôá ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ. Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò óõóôÞìáôïò öïñôßùí õðïëïãßæåôáé áðü ôç ó÷Ýóç 1 qi qj 1 1 qi qj U = Ó = Ó 4 ð å0 i< j ri j 2 4 ð å0 ri j 7.33). ðñïò ôï q Þ éóïýôáé ìå ôï ðçëßêï ôïõ Ýñãïõ ôçò äýíáìçò ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ. ðïõ âñßóêåôáé óôï Á. ìÝóá óôïí ïðïßï áí âñåèåß Ýíá öïñôßï (õðüèåìá). ùò áíÜëïãï ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ. ïíïìÜæïõìå ôï ìïíüìåôñï ìÝãåèïò. ó' Ýíá óçìåßï Á ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ. ðïõ èá áóêçèåß óå öïñôßï q. ðïõ áêåßôáé óå èåôéêü öïñôßï.õðïèÝìáôïò q óå áðüóôáóç r áðü Ýíá öïñôßï . 2. ¸íôáóç ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ.33 E = 4 ðå 0 r 2 Ç Ýíôáóç ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ óôï Á Ý÷åé ôçí êáôåýèõíóç ôçò äýíáìçò.ðçãÞ Q åßíáé 1 Qq U = 4 ð å0 r ÁõôÞ åßíáé êáé ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò ôùí äýï öïñôßùí. óçìåßï Á. üôáí ôï q ìåôáôïðéóôåß áðü ôï Á ùò ôï óçìåßï áíáöïñÜò äõíáìéêïý (óõíÞèùò óôï Üðåéñï). 3. Ç Ýíôáóç Å óå áðüóôáóç r áðü Ýíá óçìåéáêü öïñôßï . HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 99 ÔÏ ÂÁÑÕÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ ÙÓ ÁÍÁËÏÃÏ ÔÏÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÏÕ ÐÅÄÉÏÕ Èá ìåëåôÞóïõìå ôï âáñõôéêü ðåäßï. Ôï çëåêôñïóôáôéêü ðåäßï åßíáé óõíôçñçôéêü. 1. èá äå÷ôåß äýíáìç. ïñßæïõìå ôï → äéáíõóìáôéêü ìÝãåèïò ðïõ éóïýôáé ìå ôï ðçëßêï ôçò äýíáìçò F . 2. 6. ôï ïðïßï èá âñåèåß óôï Á. Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò öïñôßïõ . Äõíáìéêü. ðñïò ôï q UA W VA = = A→ ∞ q q 8. ÐçãÞ ôïõ çëåêôñéêïý (åäþ çëåêôñïóôáôéêïý) ðåäßïõ åßíáé êÜèå öïñôßï. 5. ðïõ éóïýôáé ìå ôï óôáèåñü ðçëßêï ôçò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò UA åíüò öïñôßïõ q. üôáí ôï öïñôßï q åßíáé èåôéêü (ó÷.ðçãÞ Q ôïõ ðåäßïõ åßíáé 1 Q Ó×ÇÌÁ 2. Çëåêôñéêü ðåäßï ïíïìÜæïõìå ôï ÷þñï. Ôï äõíáìéêü óå áðüóôáóç r áðü Ýíá öïñôßï Q (ìå óçìåßï áíáöïñÜò ôï Üðåéñï) åßíáé 1 Q V = 4 ðå 0 r .

à êáé WA→à ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ üôáí ôï öïñôßï q ìåôáêéíçèåß áð' ôï Á óôï Ã. Ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìåôáîý äýï óçìåßùí Á êáé à ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ äßíåôáé áð' ôç ó÷Ýóç UA − Uà W VAà = VA − Và = = A→à q q UA − Uà åßíáé ç äéáöïñÜ äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò ôïõ öïñôßïõ q ìåôáîý ôùí èÝóåùí Á. Ðáãêüóìéá âáñõôéêÞ 5. Ç êáôåýèõíóç ôçò Ýíôáóçò g óôï óçìåßï Á åßíáé ßäéá ìå ôçí êáôåýèõíóç ôçò äýíáìçò. Ôï âáñõôéêü ðåäßï åßíáé óõíôçñçôéêü. áõôü óçìáßíåé üôé ðïõ áóêåßôáé óå ìéá óçìåéáêÞ ìÜæá ç ïðïßá (i) Ôï Ýñãï ôçò âáñõôéêÞò äýíáìçò. Ý÷ïõìå ãéá ôï âáñõôéêü ôá åîÞò : 1. äçëáäÞ W = − ÄU (ii) Ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò âáñýôçôáò åßíáé áíåîÜñôçôï áðü ôç äéáäñïìÞ ÌïíÜäá Ýíôáóçò ôïõ ðïõ èá áêïëïõèçèåé ìåôáîý äõï èÝóåùí êáé åîáñôÜôáé ìüíï áðü ôéò âáñõôéêïý ðåäßïõ åßíáé ôï 1 èÝóåéò áõôÝò. ó' Ýíá óçìåßï Á. åöüóïí áõôü êéíåßôáé õðü ôçí åðßäñáóç ôçò âáñõôéêÞò äýíáìçò. ðÜíù óå ìéá ìÜæá. 4.34 → ôçò ðáãêüóìéáò Ýëîçò. Âáñõôéêü ðåäßï ïíïìÜæïõìå ôï ÷þñï. Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ìéáò ìÜæáò m óå áðüóôáóç r áðü ôçí ìÜæá Ì óôáèåñÜ: ðçãÞ ôïõ ðåäßïõ. 3. ðñïò ôç ìÜæá m → → F g = m → → Tïíßæïõìå üôé ç g Ý÷åé ôçí êáôåýèõíóç ôçò F .¸íôáóç ôïõ âáñõôéêïý ðåäßïõ. Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò óõóôÞìáôïò ìáæþí äßíåôáé áðü ôç ó÷Ýóç . 2. áíôßèåôï ôçò ìåôáâïëÞò ôçò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò. Ìéá Þ ðåñéóóüôåñåò ìÜæåò áðïôåëïýí ôçí ðçãÞ ôïõ âáñõôéêïý ðåäßïõ (éó÷ýåé ç áñ÷Þ ôçò åðáëëçëßáò). Í/kg (iii) Ç ìç÷áíéêÞ åíÝñãåéá åíüò óþìáôïò äéáôçñåßôáé. Áíôßóôïé÷á ìå ôï çëåêôñéêü ðåäßï. åßíáé M g = G r2 → AõôÞ ç ó÷Ýóç ðñïêýðôåé áðü ôïí ïñéóìü ôçò Ýíôáóçò g êáé ôï íüìï Ó×ÇÌÁ 2. èá äå÷ôåß äýíáìç F . ðïõ èá áóêçèåß óå ìéá ìÜæá m ðïõ èá ôïðïèåôçèåß óôï Á. éóïýôáé ìå ôï ôïðïèåôåßôáé óôï óçìåßï Á. ôï ïðïßï éóïýôáé ìå ôï óôáèåñü ðçëßêï ôçò → äýíáìçò F .67×10-11 Nm2/kg2 Mm U = −G r ÁõôÞ åßíáé êáé ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôùí äýï ìáæþí 6. ïíïìÜæïõìå ôï → äéáíõóìáôéêü ìÝãåèïò g. Ôï g óå áðüóôáóç r áðü ôçí ìÜæá Ì (ðçãÞ ôïõ ðåäßïõ). ìÝóá óôïí ïðïßï áí âñåèåß ìéá → óçìåéáêÞ ìÜæá .õðüèåìá m.100 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ 9. åßíáé G= 6.

Ðñïöáíþò éó÷ýåé r=RÃ+h. Ìüíï óå ìéêñÝò ðåñéï÷Ýò ìðïñåß íá (â) Ç Ýíôáóç ôïõ ãÞéíïõ âáñõôéêïý ðåäßïõ ïñßæåôáé áð' ôç ó÷Ýóç èåùñçèåß ïìïãåíÝò. Äõíáìéêü. U W VA = = A→∞ m m 8. éóïýôáé ìå ôï Ýñãï ôçò ðåäéáêÞò äýíáìçò êáôÜ ôç ìåôáôüðéóç áñíçôéêü ðñüóçìï ðñÝðåé óõíåðþò íá äáðáíçèåß åíÝñãåéá ãéá íá áðïìáêñõíèïýí ôçò ìÜæáò m áðü ôï Á ùò ôï Üðåéñï ìåôáîý ôïõò ïé ìÜæåò. ìéá ìÜæá m. H äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìåôáîý äýï óçìåßùí Á êáé à ôïõ âáñõôéêïý ðåäßïõ éóïýôáé ìå ôï ðçëßêï ôçò äéáöïñÜò ôçò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò UA − UÃ. Ïé áðïóôÜóåéò óôçí ðåñßðôùóç ôùí ìáæþí óöáéñéêÞò êáôáíïìÞò ìåôñïýíôáé áð' ôï êÝíôñï ôùí óöáéñþí. (á) Ç äýíáìç ðïõ áóêåß ç Ãç ó' Ýíá óþìá ìÜæáò m ïíïìÜæåôáé âÜñïò ôïõ óþìáôïò êáé äßíåôáé áð’ ôç ó÷Ýóç Mà m B = G bR à + h g 2 Ó×ÇÌÁ 2. êáôÜ ôç ìåôáôüðéóç ôçò ìÜæáò m áð' ôï Á óôï Ã. . ðñïò ôçí m Þ éóïýôáé ìå ôï Ýñãï ôçò âáñõôéêÞò äýíáìçò.35. èåùñïýíôáé óçìåéáêÝò Þ óöáéñéêÞò êáôáíïìÞò. Åðßóçò óôá ðñïâëÞìáôá üëá ôá ïõñÜíéá óþìáôá èåùñïýíôáé ïìïãåíåßò óöáßñåò. ìéáò ìÜæáò m ìåôáîý ôùí èÝóåùí Á êáé Ã. ðñïò ôçí ìÜæá m UA − Uà W VA − Và = = A→ à m m ÐñÝðåé íá ôïíßóïõìå üôé ïé ìÜæåò óôéò ðñïçãïýìåíåò ó÷Ýóåéò. ôçí ïðïßá èåùñïýìå ïìïãåíÞ óöáßñá ìÜæáò M à êáé áêôéíáò R à . HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 101 mi mj 1 mi m j U = −G Ó = − G Ó i<j ri j 2 ri j Ãéá ðáñÜäåéãìá ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò. ÂÁÑÕÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ ÔÇÓ ÃÇÓ Èá åîåéäéêåýóïõìå ôá ðáñáðÜíù óôï âáñõôéêü ðåäßï ôçò Ãçò. Èá óõìâïëßæïõìå áêüìç ìå h ôï ýøïò áðü ôçí åðéöÜíåéá ôçò Ãçò êáé r ôçí áðüóôáóç áð' ôï êÝíôñï ôçò.36 To ãÞéíï âáñõôéêü ðåäßï åßíáé áêôéíùôü. ðïõ éóïýôáé ìå ôï óôáèåñü ðçëßêï ôçò äõíáìéêÞò Ó×ÇÌÁ 2. áðü Ýíá óçìåßï ôïõ âáñõôéêïý ðåäßïõ ùò ôï Üðåéñï. åßíáé m1 m2 m m m m U = −G −G 2 3 − G 1 3 ã á â 7. Ôï äõíáìéêü óå áðüóôáóç r áðü ôç ìÜæá Ì -ðçãÞ ôïõ ðåäßïõ åßíáé ÌïíÜäá âáñõôéêïý äõíáìéêïý åßíáé ôï 1 J/kg M V = −G r Ôï áñíçôéêü ðñüóçìï ôïõ äõíáìéêïý êáé ôçò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò åêöñÜæåé ôï ãåãïíüò üôé ðñÝðåé íá äáðáíçèåß åíÝñãåéá ãéá íá ìåôáöåñèåß. ðïõ áðåéêïíßæåôáé óôï ó÷Þìá 2. ó' Ýíá óçìåßï Á ôïõ âáñõôéêïý ðåäßïõ ïíïìÜæïõìå ôï ìïíüìåôñï ìÝãåèïò.35 åíÝñãåéáò ìéáò ìÜæáò m ðïõ âñßóêåôáé óôï Á. 9. ðñïò ôçí ìÜæá m Þ Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò Ý÷åé éóïäýíáìá.

37 Mà m → U = −G Ôï g ìåéþíåôáé üóï áðïìáêñõíüìáóôå áðü Rà + h ôçí åðéöÜíåéá ôçò Ãçò. ïìïéüôçôåò. äçëáäÞ ïé äõíÜìåéò ìåôáîõ äýï óçìåéáêþí öïñôßùí (Þ ìáæþí) Ý÷ïõí ôç äéåýèõíóç ôçò åõèåßáò . Ïìïéüôçôåò (á) Åßíáé êáé ôá äýï óõíôçñçôéêÜ ðåäßá (â) Ç Ýíôáóç êÜèå ðåäßïõ.).33) Rà (ä) Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò óþìáôïò ìÜæáò m óôï âáñõôéêü ðåäßï ôçò Ãçò. áíÜëïãá áí ôï óþìá âñßóêåôáé êáôÜ h ðÜíù Þ êÜôù áðü áõôü ôï åðßðåäï. åßíáé áíôéóôñüöùò áíÜëïãç ôïõ r 2 . áëëÜ óå ïðïéïäÞðïôå ïñéæüíôéï åðßðåäï åðéèõìïýìå.38 íá óõìðåñÜíïõìå üôé ôá äýï ðåäßá ðáñïõóéÜæïõí ïñéóìÝíåò ôõðéêÝò Ôï äõíáìéêü ôïõ ãÞéíïõ âáñõôéêïý ðåäßïõ. ìå ôçí áðüóôáóç r (ãéá r ≥ RÃ) áð’ ôï êÝíôñï ôçò Ãçò. (ã) Ôï g äßíåôáé áð’ ôç ó÷Ýóç Mà g = G bR à +h g 2 êáé üðùò ðáñáôçñïýìå (ó÷. Óôçí åðéöÜíåéá ôçò Ãçò Ý÷ïõìå G Mà g0 = 2 (2.37) ìåéþíåôáé ìå ôï ýøïò h. 1. 2. (ã) Ïé äõíÜìåéò ôùí ðåäßùí åßíáé êåíôñéêÝò. óõíáñôÞóåé ôçò áðüóôáóçò r áðü ôï êÝíôñï ôçò Ãçò. åíþ ôï äõíáìéêü åßíáé áíôéóôñüöùò áíÜëïãï ôïõ r. Ôüôå äåí èåùñïýìå ìçäåíéêÞ ôç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò óþìáôïò óôï Üðåéñï.102 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ → → B g = m → ¢ñá ç Ýíôáóç g éóïýôáé ìå ôçí "åðéôÜ÷õíóç ôçò âáñýôçôáò" (áñ÷Þ ôçò éóïäõíáìßáò). (å) Ôï äõíáìéêü ôïõ ãÞéíïõ âáñõôéêïý ðåäßïõ (ìå óçìåßï áíáöïñÜò ôï Üðåéñï) äßíåôáé áð' ôç ó÷Ýóç Mà V = −G b Rà + h g Ç ìåôáâïëÞ ôïõ äõíáìéêïý. áëëÜ êáé äéáöïñÝò.38. åßíáé Ó×ÇÌÁ 2. ÏÌÏÉÏÔÇÔÅÓ ÊÁÉ ÄÉÁÖÏÑÅÓ ÔÏÕ ÂÁÑÕÔÉÊÏÕ ÌÅ ÔÏ ÇËÅÊÔÑÏÓÔÁÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ Áðü ôç ìåëÝôç ôïõ âáñõôéêïý êáé ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ ìðïñïýìå Ó×ÇÌÁ 2. ìå óçìåßï áíáöïñÜò óôï Üðåéñï. öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 2. ÐáñáôÞñçóç: Ôï âáñõôéêü ðåäßï ôçò Ãçò åßíáé áíïìïéïãåíÝò. Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óþìáôïò èá åßíáé (+ mgh) Þ (− mgh). Óå ìéêñÝò üìùò ðåñéï÷Ýò → ìðïñåß íá èåùñçèåß ïìïãåíÝò ( g = óôáè. óå áðüóôáóç r áðü óçìåéáêÞ ðçãÞ.

ôï ïðïßï âñßóêåôáé óå ýøïò h ðÜíù áðü ôçí åðéöÜíåéá ôçò Ãçò. ïðüôå õ = 2 g0 h ÐáñáôÞñçóç: Áí ãíùñßæáìå åî áñ÷Þò üôé h<<R à (äçëáäÞ g ≈ g 0 = óôáè. Íá âñåèåß ç ôá÷ýôçôá ìå ôçí ïðïßá öèÜíåé ôï óþìá óôï Ýäáöïò. Äåí ìðïñïýìå íá ðïýìå ôï ßäéï ãéá ôçí Ýíôáóç ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ. èá èåùñïýóáìå óôï Á ìçäÝí ôçí äõíáìéêÞ åíÝñãåéá êáé óôï à èá Þôáí Uà = mg0 h. óå áíôßèåóç ìå ôéò çëåêôñéêÝò. óôçí åðéöÜíåéá ôçò Ãçò êáé ç áêôßíá ôçò Ãçò RÃ. ãéáôß ó’ áõôü áóêåßôáé ìüíï ôï âÜñïò ôïõ ðïõ åßíáé óõíôçñçôéêÞ äýíáìç. þóôå íá áëëçëïåîïõäåôåñþíåôáé ç äñÜóç ôïõò.33) êáôáëÞãïõìå 2 g 0 h Rà õ = Rà + h Óôçí ðåñßðôùóç ðïõ åßíáé h << RÃ. (ã) Ç Ýíôáóç ôïõ âáñõôéêïý ðåäßïõ g åßíáé êáé åðéôÜ÷õíóç ôçò âáñýôçôáò. ÄéáöïñÝò (á) Ïé âáñõôéêÝò äõíÜìåéò åßíáé ðÜíôá åëêôéêÝò. ÐáñÜäåéãìá 2-12 ÁöÞíïõìå Ýíá óþìá íá ðÝóåé áðü óçìåßï Ã. (â) Ïé âáñõôéêÝò äõíÜìåéò. ðïõ åßíáé óõíôçñçôéêÞ äýíáìç. Ëüãïõ ÷Üñç ìåôáîý ðñùôïíßïõ êáé çëåêôñïíßïõ ç çëåêôñéêÞ äýíáìç åßíáé ðåñßðïõ 10 39 öïñÝò ìåãáëýôåñç áðü ôçí áíôßóôïé÷ç âáñõôéêÞ. 2. ÅðéðëÝïí áõôÝò ïé äõíÜìåéò åßíáé áíÜëïãåò ìå ôï ãéíüìåíï ôùí öïñôßùí (Þ ôùí ìáæþí) êáé áíôéóôñüöùò áíÜëïãåò ôïõ ôåôñáãþíïõ ôçò áðüóôáóçò ìåôáîý ôùí öïñôßùí (Þ ôùí ìáæþí). ïðüôå .). HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 103 ðïõ åíþíåé ôá äýï öïñôßá (Þ ôéò ìÜæåò). èÝôïõìå RÃ+ h ≈ RÃ. 2G M à h õ2 = b Rà Rà + h g Áí ëÜâïõìå õðüøç êáé ôçí ó÷Ýóç (2. ãéáôß óå áõôü áóêåßôáé ìüíï ôï âÜñïò ôïõ.39 Mà m 1 M m KÃ+UÃ=KA+UA Þ 0−G = m õ2 − G Ã Þ Ç ìç÷áíéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óþìáôïò Rà + h 2 Rà äéáôçñåßôáé. óå ó÷Ýóç ìå ôéò áíôßóôïé÷åò çëåêôñéêÝò. (å) ÅðåéäÞ õðÜñ÷ïõí èåôéêÜ êáé áñíçôéêÜ öïñôßá êáé óõíÞèùò óôïí ìáêñüêïóìï áëëçëïåîïõäåôåñþíïíôáé. åö' üóïí áìåëÞóïõìå ôç äñÜóç ôçò áôìüóöáéñáò. Äßíïíôáé ç åðéôÜ÷õíóç ôçò âáñýôçôáò g0. Ó×ÇÌÁ 2. “õðåñéó÷ýïõí” ó’ áõôüí ïé âáñõôéêÝò äõíÜìåéò. (ä) Ïé âáñõôéêÝò äõíÜìåéò ìåôáîý öïñôéóìÝíùí óùìáôéäßùí (óå áôïìéêü Þ ìïñéáêü åðßðåäï) åßíáé áìåëçôÝåò. äåí èùñáêßæïíôáé. ÁðÜíôçóç Ç åíÝñãåéá ôïõ óþìáôïò äéáôçñåßôáé. åíþ ïé çëåêôñéêÝò ìðïñåß íá åßíáé åëêôéêÝò Þ áðùóôéêÝò. áöïý äåí õðÜñ÷ïõí “áñíçôéêÝò” êáé “èåôéêÝò” ìÜæåò.

ÁðÜíôçóç Ó×ÇÌÁ 2. Áõôü ìüëéò èá êáôáöÝñåé íá äéáöýãåé áðü ôçí Ýëîç ôçò Ãçò êáé èá åêôïîåýåôáé ìå ôçí ôá÷ýôçôá äéáöõãÞò. Üñá  = Fk Þ Mà m õ2 G = m Þ bR à +h g 2 Rà + h Mà õ = G (2.40 ¸óôù üôé ôï óþìá âÜëëåôáé áðü ôï Ýäáöïò ìå ôçí ôá÷ýôçôá äéáöõãÞò Ç ìç÷áíéêÞ åíÝñãåéá óþìáôïò ðïõ õä. Íá èåùñçèåß áìåëçôÝá ç áíôßóôáóç ôïõ áÝñá.33) ãßíåôáé õä = 2 g 0 Rà Áíôéêáèéóôïýìå ôéò ôéìÝò ôùí ìåãåèþí m õä = 2× × 64 × 10 5 m = 8 2 × 10 3 m / s Þ s2 õä ≈ 11 . äçëáäÞ ç åëÜ÷éóôç ôá÷ýôçôá ìå ôçí ïðïßá ðñÝðåé íá âëçèåß ôï óþìá áðü ôçí åðéöÜíåéá ôçò Ãçò. þóôå íá ìçí åðéóôñÝøåé ó' áõôÞ. ðïõ åêôåëåß ïìáëÞ êõêëéêÞ êßíçóç óå ýøïò h ðÜíù áðü ôçí åðéöÜíåéá ôçò Ãçò.34) Rà + h . ç ðåñßïäïò êáé ç ìç÷áíéêÞ åíÝñãåéá åíüò äïñõöüñïõ ôçò Ãçò. Áêüìá äßíïíôáé g0 = 10 m/s2 êáé Rà = 6400 km. Üñá KA + UA = Kà + UÃ Þ 1 M m m õä2 − G à = 0 +0 Þ 2 Rà Mà õä = 2G RÃ Ç ôåëåõôáßá ëüãù ôçò (2. ÁðÜíôçóç Ôï âÜñïò äñá ùò êåíôñïìüëïò äýíáìç. Áöïý óôï óþìá äñá ìüíï ôï âÜñïò ôïõ. äéáôçñåßôáé ç ìç÷áíéêÞ ôïõ åíÝñãåéá.3 km /s ÐáñÜäåéãìá 2-14 Íá õðïëïãéóèåß ç ôá÷ýôçôá. óôï Üðåéñï.104 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ 1 KÃ+UÃ=KA+UA Þ 0 + m g0 h = mõ 2 + 0 Þ 2 õ = 2 g0 h ÐáñÜäåéãìá 2-13 Íá õðïëïãéóèåß ç ôá÷ýôçôá äéáöõãÞò åíüò óþìáôïò áðü ôçí åðéöÜíåéá ôçò Ãçò. öèÜóåé ìå ìçäåíéêÞ ôá÷ýôçôá ó' Ýíá óçìåßï Ã. åßíáé ìçäÝí.

ÐáñÜäåéãìá 2-15 Äßíåôáé Ýíá óýóôçìá äýï áóôÝñùí ìå ìÜæåò m êáé 2m áíôßóôïé÷á.34) äßíåé T = 2ð bR à +h g 3 G MÃ Ç êéíçôéêÞ åíÝñãåéá ôïõ äïñõöüñïõ åßíáé 1 1 MÃ Ê = mõ 2 Þ Ê = mG Þ 2 2 Rà + h GM à K = 2 ( R à + h) Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ äïñõöüñïõ äßíåôáé áðü ôç ó÷Ýóç GM à m U = − Rà + h Ç ìç÷áíéêÞ åíÝñãåéá ôïõ äïñõöüñïõ åßíáé Ó×ÇÌÁ 2. Íá âñåèåß ç ðåñßïäïò ðåñéóôñïöÞò.41 E=Ê+U Þ (á) Ôï âÜñïò ôïõ äïñõöüñïõ ðáßæåé ôï ñüëï ôçò êåíôñïìüëïõ äýíáìçò. Áõôü ôï "äéðëü Üóôñï" äåí áëëçëåðéäñÜ ìå Üëëá óþìáôá ôïõ óýìðáíôïò. Ç äéÜêåíôñïò ôùí áóôÝñùí åßíáé r êáé áõôïß óôñÝöïíôáé ãýñù áðü ôï óçìåßï Ê ôçò äéáêÝíôñïõ (êÝíôñï ìÜæáò). ôüóï ìåãáëýôåñç ç ðåñßïäïò ôïõ êáé ôüóï ìåãáëýôåñç ç åíÝñãåéÜ ôïõ. ç äõíáìéêÞ êáé GM à m Mà m ç ìç÷áíéêÞ åíÝñãåéá ôïõ äïñõöüñïõ óõíáñôÞóåé ôïõ E = −G Þ ýøïõò h áðü ôçí åðéöÜíåéá ôçò Ãçò. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 105 Ç ðåñßïäïò ôçò êßíçóçò åßíáé T = 2ð õ bRà + h g ç ïðïßá ëüãù ôçò (2. (â) Ç êéíçôéêÞ. õðü ôçí åðßäñáóç ôçò áìïéâáßáò âáñõôéêÞò Ýëîçò. êáé ç åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò ôùí äýï Üóôñùí. 2 (R à + h ) Rà + h G Mà m E = − b 2 Rà + h g ÓõìðÝñáóìá: ¼óï øçëüôåñá âñßóêåôáé ï äïñõöüñïò ôüóï ìéêñüôåñç åßíáé ç ôá÷ýôçôÜ ôïõ. T. ÁðÜíôçóç Áðü ôï íüìï ôçò ðáãêüóìéáò Ýëîçò Ý÷ïõìå 2 2m F1 = F2 = G 2 (É) r .

ëüãù óõíôçñçôéêþí äõíÜìåùí. Ãéá ôï óýóôçìá ôùí óùìÜôùí éó÷ýïõí: á) Ç áñ÷Þ äéáôÞñçóçò ôçò ïñìÞò. II êáé IV 2 1 2 m KA = m õ12 = G 2 3 r ÁíÜëïãá âñßóêïõìå ôçí êéíçôéêÞ åíÝñãåéá ôïõ  2 1 1 m KB = 2 m õ22 = G 2 3 r Ç åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò åßíáé: E = ÊA + ÊB + U Þ 2 m2 1 m2 2m2 E = G + G −G Þ 3 r 3 r r m2 E = −G r ÏÉ ÁÑ×ÅÓ ÄÉÁÔÇÑÇÓÇÓ ÅÍÅÑÃÅÉÁÓ ÊÁÉ ÏÑÌÇÓ ÓÕÓÔÇÌÁÔÏÓ ÓÙÌÁÔÙÍ ÌÅ ÇËÅÊÔÑÉÊÅÓ ¹ ÊÁÉ ÂÁÑÕÔÉÊÅÓ ÁËËÇËÅÐÉÄÑÁÓÅÉÓ ¸óôù óýóôçìá äýï Þ ðåñéóóüôåñùí óùìÜôùí. II êáé IV åîÜãåôáé üôé r T = 2 ðr 3 Gm Ç êéíçôéêÞ åíÝñãåéá ôïõ áóôÝñá Á õðïëïãßæåôáé áðü ôéò I. ëüãù áðïìüíùóÞò ôïõ. åíþ → ç F 2 ãéá ôï B.106 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ → Ç F 1 åßíáé êåíôñïìüëïò äýíáìç ãéá ôï Á Üóôñï. áðïìïíùìÝíï áðü ôï õðüëïéðï óýìðáí êáé üôé ïé äõíÜìåéò ìåôáîý ôùí óùìÜôùí åßíáé óõíôçñçôéêÝò (çëåêôñéêÝò Þ êáé âáñõôéêÝò). (ÉÉÉ) êáé ìå äåäïìÝíï üôé F1 = F2. .42 3 3 Äéðëü Üóôñï. Üñá 2 2 õ1 4ð F1 = m = m 2 r1 (ÉÉ) r1 T õ22 4 ð2 F2 = 2 m = 2 m 2 r2 (ÉÉÉ) r2 T Áðü ôéò (ÉÉ). ðñïêýðôåé r1 = 2 r2 Üñá åýêïëá êáôáëÞãïõìå üôé 2r êáé r1 = r (ÉV) r1 = Ó×ÇÌÁ 2. Ìå óõíäõáóìü ôùí ó÷Ýóåùí I. â) Ç áñ÷Þ äéáôÞñçóçò ôçò åíÝñãåéáò.

Ïé ìÜæåò äåí õößóôáíôáé äñÜóåéò áðü Üëëá óþìáôá óôï óýìðáí. ÁðÜíôçóç Ôï óýóôçìá ôùí ìáæþí åßíáé ìïíùìÝíï. Íá õðïëïãéóôåß ç åëÜ÷éóôç áðüóôáóç óôçí ïðïßá èá ðëçóéÜóïõí ïé ðõñÞíåò.43 Uáñ÷ + Ê1. Áñ÷éêÜ. ç ó÷åôéêÞ áðüóôáóç ôùí ðõñÞíùí åëáôôþíåôáé êáé åëá÷éóôïðïéåßôáé ôç óôéãìÞ ðïõ åßíáé õÁ = õ = V. ï Á êéíåßôáé åðéâñáäõíüìåíïò êáé ï  åðéôá÷õíüìåíïò. áñ÷ = Uôåë + Ê1. Ç âáñõôéêÞ áëëçëåðßäñáóç ôùí ðõñÞíùí åßíáé áìåëçôÝá óå ó÷Ýóç ìå ôçí çëåêôñéêÞ áëëçëåðßäñáóç êáé åðéðëÝïí ïé ðõñÞíåò äåí äÝ÷ïíôáé äñÜóåéò áðü Üëëá óþìáôá. Íá âñåèïýí ïé ôá÷ýôçôåò ôùí ìáæþí ôç óôéãìÞ ðïõ ç áðüóôáóÞ ôïõò Ý÷åé ãßíåé r2. Êáôüðéí ç áðüóôáóç ìåôáîý ôùí ðõñÞíùí áñ÷ßæåé ðÜëé íá áõîÜíåôáé. ÁðÜíôçóç ~Ïóï ðëçóéÜæïõí ïé ðõñÞíåò. èá äéáôçñåßôáé ç åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò Ó×ÇÌÁ 2. ìå ìÜæá m2 êáé öïñôßï q2. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 107 ÐáñÜäåéãìá 2-16 Äýï óçìåéáêÝò ìÜæåò m1. Ïé ìÜæåò áöÞíïíôáé åëåýèåñåò êáé áñ÷ßæïõí íá ðëçóéÜæïõí. ôåë + Ê2. åðåéäÞ õÂ< õÁ . m2 êñáôïýíôáé áêßíçôåò óå áðüóôáóç r1. áñ÷ + Ê 2. Ç áñ÷éêÞ áðüóôáóç ôùí ðõñÞíùí åßíáé áñêåôÜ ìåãÜëç. âñßóêïõìå õ1 = m 2 2G FG 1 − 1 IJ m1 + m 2 Hr rK 2 1 õ2 = m 1 2G FG 1 − 1 IJ m1 + m 2 Hr rK 2 1 ÐáñÜäåéãìá 2-17 ÐõñÞíáò Á ìå ìÜæá m1 êáé öïñôßï q1 êéíåßôáé ìå ôá÷ýôçôá õ0 êáôåõèõíüìåíïò ðñïò Ýíáí áñ÷éêÜ áêßíçôï ðõñÞíá Â. ôåë Þ m1m 2 m m 1 1 −G + 0 + 0 = − G 1 2 + m 1õ12 + m2 õ 22 (ÉÉ) r1 r2 2 2 Ìå åðßëõóç ôïõ óõóôÞìáôïò ôùí åîéóþóåùí (I) êáé (II). Üñá áðü ôçí áñ÷Þ äéáôÞñçóçò ôçò ïñìÞò Ý÷ïõìå páñ÷ = pôåë Þ 0 = m1õ1 − m2õ2 (É) Áöïý ôá óþìáôá ôïõ óõóôÞìáôïò äÝ÷ïíôáé ìüíï ôçí ìåôáîý ôïõò âáñõôéêÞ Ýëîç. ëüãù Íåõôþíåéáò Ýëîçò. Ôï óýóôçìá ôùí ðõñÞíùí åßíáé ìïíùìÝíï. Üñá éó÷ýåé ç áñ÷Þ äéáôÞñçóçò ôçò ïñìÞò Ó×ÇÌÁ 2.44 m1õ0 = m1V + m2 V Þ m1õ 0 V = (É) m1 + m 2 . þóôå íá ìçí áëëçëåðéäñïýí.

ç ëåéôïõñãßá ôùí öëáò ôùí öùôïãñáöéêþí ìç÷áíþí. ¼ôáí ïé ïðëéóìïß åßíáé åðßðåäåò ðëÜêåò ßóùí åìâáäþí. ÓõíäÝïõìå ôçí ðëÜêá ìå çëåêôñïóêüðéï êáé êáôáãñÜöïõìå ôçí Ó×ÇÌÁ 2. Èá åîçãÞóïõìå ôþñá ãéáôß ïé ðõêíùôÝò Ý÷ïõí. êáé ï Üëëïò ïìïáîïíéêüò êõëéíäñéêüò öëïéüò ï ðõêíùôÞò ïíïìÜæåôáé êõëéíäñéêüò. üôáí ï Ýíáò ïðëéóìüò åßíáé êõëéíäñéêüò áãùãüò Ï ðõêíùôÞò óõìâïëßæåôáé ìå äýï ðáñÜëëçëåò ãñáììÝò. óå ó÷Ýóç ìå ôïõò áðëïýò áãùãïýò. äçëáäÞ ôéò äéáôÜîåéò ðïõ õðÜñ÷ïõí óôéò ðåñéóóüôåñåò óýã÷ñïíåò çëåêôñïíéêÝò óõóêåõÝò. ï ðõêíùôÞò ïíïìÜæåôáé åðßðåäïò. áýîçóå ôçí éêáíïôçôÜ ôçò ãéá áðïèÞêåõóç öïñôßïõ. Ï ðõêíùôÞò åßíáé ìéá ÷ñÞóéìç çëåêôñéêÞ äéÜôáîç.47 Ýíäåéîç. áñ÷éêÜ áöüñôéóôç Åðßðåäïò ÐõêíùôÞò. ãéáôß ëåéôïõñãåß óáí ìßá áðïèÞêç öïñôßïõ.108 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ Áðü ôçí áñ÷Þ äéáôÞñçóçò ôçò åíÝñãåéáò ãéá ôï óýóôçìá. Ãéá ôçí ôïðïèÝôçóç ôùí öïñôßùí óôïõò ïðëéóìïýò äáðáíÜôáé åíÝñãåéá. ãåéùìÝíç ìåôáëëéêÞ ðëÜêá Â. 2. . ìåéþèçêå. Ôïõò äýï áãùãïýò ôïõò ïíïìÜæïõìå ïðëéóìïýò ôïõ ðõêíùôÞ êáé ôïõò Ó×ÇÌÁ 2. áð' ôç óôéãìÞ ðïõ ðëçóßáóå ç Â. ÅðïìÝíùò. Ç ðáñáãùãÞ êáé ç ëÞøç çëåêôñïìáãíçôéêþí êõìÜôùí. ç ïðïßá áðïèçêåýåôáé óôïí ðõêíùôÞ ìå ôç ìïñöÞ çëåêôñéêÞò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò. ¼ôáí ï Ýíáò ïðëéóìüò åßíáé óöáéñéêüò áãùãüò êáé ï Üëëïò ïìüêåíôñïò óöáéñéêüò öëïéüò.46 óöáéñéêüò. ç ðëÜêá Á. Ðáñáôçñïýìå ôüôå üôé ç Ýíäåéîç ôïõ çëåêôñïóêïðßïõ. ï öñáãìüò óõíå÷ïýò ñåýìáôïò. þóôå íá öÝñïõí áíôßèåôá öïñôßá (êáô’ áðüëõôç ôéìÞ ÄéÜöïñïé ðõêíùôÝò ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé óôç óýã÷ñïíç çëåêôñïíéêÞ ßóç). ÃåíéêÜ ðõêíùôÞ ïíïìÜæïõìå Ýíá óýóôçìá äýï áãùãþí (óõíÞèùò áãþãéìá öýëëá). Êáôüðéí ðëçóéÜæïõìå óôçí ðëÜêá Á ìéá. ï ðõêíùôÞò ïíïìÜæåôáé Ó×ÇÌÁ 2.45 öïñôßæïõìå. ÔÝëïò. ìåãáëýôåñç éêáíüôçôá áðïèÞêåõóçò öïñôßïõ. ç äéüñèùóç ôïõ óõíôåëåóôÞ éó÷ýïò êõêëþìáôïò. ¸óôù ìßá ìåôáëëéêÞ ðëÜêá Á öïñôéóìÝíç ìå èåôéêü öïñôßï (ó÷. ïé áíôéðáñáóéôéêÝò äéáôÜîåéò êáé ç åêêßíçóç ôùí êéíçôÞñùí åßíáé ìåñéêÝò áð' ôéò åöáñìïãÝò ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ðõêíùôÝò. ÁõôÞ öïñôßæåôáé áðü åðáãùãÞ ìå áñíçôéêü öïñôßï.48). ÄçëáäÞ ï ðõêíùôÞò åßíáé ìßá "áðïèÞêç" öïñôßïõ êáé åíÝñãåéáò. Üñá êáé ôï äõíáìéêü ôçò ðëÜêáò Á. Öïñôßï Q ôïõ ðõêíùôÞ ïíïìÜæïõìå ôçí áðüëõôç ôéìÞ ôïõ öïñôßïõ ôïõ êÜèå ïðëéóìïý. Ý÷ïõìå 1 q q 1 1 m 1 õ 20 = k 1 2 + m1 V 2 + m2 V 2 (ÉÉ) 2 xåë 2 2 üðïõ 1 k = 4 ð å0 Áðü ôéò (É) êáé (ÉÉ) ðñïêýðôåé m1 + m 2 2 k q1 q 2 xåë = 2 m1 m 2 õ0 ÐÕÊÍÙÔÅÓ ÃÅÍÉÊÁ Åäþ èá áó÷ïëçèïýìå ìå ôïõò ðõêíùôÝò. ðïõ âñßóêïíôáé ðëçóßïí ï Ýíáò óôïí Üëëïí êáé áíÜìåóÜ ôïõò ðáñåìâÜëëåôáé êåíü Þ êÜðïéï ìïíùôéêü õëéêü. ç åîïìÜëõíóç áíïñèùìÝíçò ôÜóçò.

ôï äõíáìéêü êÜèå óçìåßïõ ôïõ áãùãïý Ý÷åé ôçí ßäéá ôéìÞ. Ôï ìÝãåèïò ìå ôï ïðïßï ìåôñÜìå ôçí éêáíüôçôá åíüò ðõêíùôÞ íá áðïèçêåýåé öïñôßá. Ôï ðåäßï ôïõ ðõêíùôÞ åßíáé ïìïãåíÝò óôçí êåíôñéêÞ ôïõ ðåñéï÷Þ. ¸ôóé ôï äõíáìéêü áãùãïý åßíáé ßóï ìå ôï äõíáìéêü ïðïéïõäÞðïôå óçìåßïõ ôïõ. ç Ãç èåùñïýìåíç ùò óöáéñéêüò ðõêíùôÞò ìå ôïí Üëëï ïðëéóìü óôï Üðåéñï Ý÷åé ÷ùñçôéêüôçôá 700 ìF. ìðïñïýìå íá èåùñïýìå üôé ðåäßï õðÜñ÷åé ìüíï óôï åóùôåñéêü ôïõ ðõêíùôÞ êáé ìÜëéóôá åßíáé ðáíôïý ïìïãåíÝò.49).35) V ÌïíÜäá ÷ùñçôéêüôçôáò åßíáé ôï 1 farad (1 F) (öáñÜíô) C 1F = 1 V Ç ìïíÜäá 1 F åßíáé ðïëý ìåãÜëç. Óõíåðþò ç Ýíôáóç Å êáé ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý V ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí. ÅíäåéêôéêÜ.49 åðéöÜíåéáò áðåéêïíßæåôáé óôï ó÷Þìá 2. ðïõ ç áðüóôáóç d ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí åßíáé ðïëý ìéêñÞ óå ó÷Ýóç ìå ôéò äéáóôÜóåéò ôïõò. óå ó÷Þìá ïñèïãùíßïõ ðáñáëëçëåðéðÝäïõ. ÐáñáôÞñçóç: ÐáñáðÜíù áíáöåñèÞêáìå óôï äõíáìéêü ôçò ðëÜêáò Á.48 ôá õðïðïëëáðëÜóéá 1 ìF = 10-6 F. Q C= (2. ãéáôß óôï äõíáìéêü ôçò ðëÜêáò Á. óõíäÝïíôáé ìå ôç ó÷Ýóç V=E d ÅðéëÝãïõìå ìéá ãêáïõóéáíÞ êëåéóôÞ åðéöÜíåéá. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 109 ÐåñéìÝíáìå üìùò èåùñçôéêÜ ôç ìåßùóç ôïõ äõíáìéêïý ôçò Á. . Ðñïöáíþò íáé. ãé' áõôü óôçí ðñÜîç ÷ñçóéìïðïéïýíôáé Ó×ÇÌÁ 2. åöüóïí ïé ïðëéóìïß åßíáé êõêëéêïß äßóêïé. ÷áñáêôçñéóôéêü ìÝãåèïò ãéá êÜèå ðõêíùôÞ êáé åîáñôÜôáé áð' ôá ãåùìåôñéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ êáèþò êáé áðü ôï õëéêü. Óôï óçìåßï áõôü ðñÝðåé íá ôïíßóïõìå üôé ç ÷ùñçôéêüôçôá åßíáé óôáèåñü.50. ü÷é üìùò óôá Üêñá ôïõ (ó÷. Ç ñïÞ ðïõ ðåñíÜ áðü ôçí êëåéóôÞ Ôï ðåäßï ãýñù áðü ôçí êåíôñéêÞ ðåñéï÷Þ åðéöÜíåéá åßíáé áõôÞ ðïõ ðåñíÜ áðü ôç ìßá Ýäñá ôïõ ðáñáëëçëåðéðÝäïõ (Þ ôùí ðëáêþí ìðïñåß íá èåùñçèåß ïìïãåíÝò. Óôçí ðåñßðôùóç. 2. åöüóïí ïé ïðëéóìïß Ý÷ïõí ó÷Þìá ïñèïãùíßïõ Þ óå ó÷Þìá êõëßíäñïõ. 1 pF = 10-12 F. 1 nF = 10-9 F. U W V = = q q ÕÐÏËÏÃÉÓÌÏÓ ÔÇÓ ×ÙÑÇÔÉÊÏÔÇÔÁÓ ÅÐÉÐÅÄÏÕ ÐÕÊÍÙÔÇ Èåùñïýìå Ýíá åðßðåäï ðõêíùôÞ.10. üôáí ðëçóßáóå ç Â. ðïõ ïöåßëåôáé óôá áñíçôéêÜ öïñôßá ôçò ðëÜêáò Â. ~Ïðùò åßäáìå óôï ðáñÜäåéãìá 2. ôï ïíïìÜæïõìå ÷ùñçôéêüôçôá êáé éóïýôáé ìå ôï ðçëßêï ôïõ öïñôßïõ ôïõ ðõêíùôÞ ðñïò ôç äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ. åíüò öïñôßïõ q. Üñá êáé ïðïéïõäÞðïôå óçìåßïõ ôçò åðéöÜíåéÜò ôïõ. ðñïò ôï öïñôßï q. óôçí åðéöÜíåéá ôïõ áãùãïý (ç ôïõ Ýñãïõ W ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ êáôÜ ôç ìåôáêßíçóç ôïõ q áðü ôçí åðéöÜíåéá ôïõ áãùãïý ùò ôï Üðåéñï). Ç ðëÜêá Á ðëçóßïí ôçò  áõîÜíåé ôçí éêáíüôçôÜ ôçò ãéá áðïèÞêåõóç öïñôßïõ. ðïõ ïöåßëåôáé óôá èåôéêÜ ôçò öïñôßá ðñïóôßèåôáé ôï áñíçôéêü äõíáìéêü. Áõôü éóïýôáé ìå ôï ðçëßêï ôçò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò U. äçëáäÞ óôï äõíáìéêü åíüò áãùãïý. ðïõ ðáñåìâÜëåôáé ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ. Ìéá ôïìÞ ôçò ðáñáðÜíù Ó×ÇÌÁ 2. ðïõ ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ õðÜñ÷åé êåíü (Þ áÝñáò).

50 d ¼ôáí ç áðüóôáóç ìåôáîý ôùí ðëáêþí åßíáé ðïëý ìéêñüôåñç áðü ôéò äéáóôÜóåéò ôïõò (óôï ÄçëáäÞ. èá ðñáãìáôïðïéçèåß ôá÷ýôáôç åêöüñôéóç ôïõ ðõêíùôÞ ìå åìöÜíéóç åíüò óðéíèÞñá (ó÷. ðïõ äáðáíÞèçêáí ãéá ôçí Ó×ÇÌÁ 2. ¼ðùò áíáöÝñáìå ï öïñôéóìÝíïò ðõêíùôÞò Ý÷åé áðïèçêåõìÝíç çëåêôñéêÞ äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ßóç ìå ôï Ýñãï ðïõ äáðáíÞèçêå ãéá ôç öüñôéóÞ ôïõ.110 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ áðü ôç ìéá âÜóç ôïõ êõëßíäñïõ). ðõêíùôÞ. ìéáò êáé ôï åìöÜíéóç óðéíèÞñá. Óýìöùíá ìå üóá áíáöÝñáìå ðáñáðÜíù. 2. 2.35) ãßíåôáé CV CE d ÖE = Þ EA = Þ å0 å0 Á C = å0 (2. ìðïñïýìå íá õðïèÝóïõìå üôé ôá äýï ðáñáðÜíù åìâáäÜ åßíáé ðåñßðïõ ßóá. Ãéá íá äéáðéóôþóïõìå üôé Ýíáò öïñôéóìÝíïò ðõêíùôÞò Ý÷åé áðïèçêåõìÝíç åíÝñãåéá äåí Ý÷ïõìå ðáñÜ íá öÝñïõìå. ÊáôÜ ôçí ôïðïèÝôçóç ìéÜò ðïëý ìéêñÞò ðïóüôçôáò öïñôßïõ Ä Qi . ìÝóù ôïõ áðáéôïýìåíïõ Ýñãïõ ãéá ôç öüñôéóÞ ôïõ. Èá õðïëïãßóïõìå ôþñá ôçí çëåêôñéêÞ äõíáìéêÞ åíÝñãåéá.48. Ãéá íá âñïýìå ôï áðáéôïýìåíï Ýñãï W ãéá ôç öüñôéóç ôïõ ðõêíùôÞ ìå öïñôßï Q0. Áêüìç üôé.51 óôïõò ïðëéóìïýò ðïëý ìéêñÝò ðïóüôçôåò öïñôßïõ.35) Ó×ÇÌÁ 2.51). ôüóï ðåñéóóüôåñï ôï “åìâáäüí” ôïõ ïñèïãùíßïõ (ÁÂÃÄ) ðñïóåããßæåé ôï “åìâáäüí” ôïõ ôñáðåæßïõ (ÁÂÆÄ). áñêåß íá ðñïóèÝóïõìå ôá óôïé÷åéþäç Ýñãá. èá åßíáé ÄWi = ÄQi Vi ÊáôáóêåõÜæïõìå ôï äéÜãñáììá ôçò ôÜóçò V ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ ðõêíùôÞ.53). óå åðáöÞ ôïõò äýï ïðëéóìïýò ôïõ. Óôçí ðñÜîç ãßíåôáé ìå ìåôáöïñÜ (ìå ôç âïÞèåéá ìðáôáñßáò) öïñôßùí áðü ôïí Ýíá ïðëéóìü óôïí Üëëï. üóï ôï åìâáäüí ôïõ êÜèå ïðëéóìïý ÖÅ = Å Á Áðü ôï íüìï ôïõ Gauss üìùò Ý÷ïõìå Q ÖE = å0 Ç ïðïßá ëüãù ôçò (2. áðïôÝëåóìá äåí åîáñôÜôáé áðü ôç äéáäéêáóßá öüñôéóçò. äå÷üìáóôå üôé äåí Üëëáîå ïõóéáóôéêÜ ç ôÜóç Vi ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí. ðïõ Ý÷åé áðïèçêåýóåé Ýíáò ðõêíùôÞò.52 ôïðïèÝôçóç ôùí áíôßóôïé÷ùí ìéêñþí ðïóïôÞôùí öïñôßïõ óôïõò ïðëéóìïýò ôïõ Öüñôéóç ðõêíùôÞ ìå ìðáôáñßá. Ðáñáôçñïýìå üôé ôï Ýñãï ÄWi éóïýôáé ìå ôï “åìâáäüí” ôïõ ïñèïãùíßïõ (ÁÂÃÄ). Èåùñïýìå ðùò ç öüñôéóç ãßíåôáé ôïðïèåôþíôáò äéáäï÷éêÜ Ó×ÇÌÁ 2. Ãéá ðÜñá ðïëý ìéêñü ÄQi . ÅðéëÝãïõìå áõôÞ ôç Ôá÷ýôáôç åêöüñôéóç ðõêíùôÞ ìå ôçí äéáäéêáóßá óáí ðéï âïëéêÞ ãéá íá êÜíïõìå õðïëïãéóìïýò. ìå ôç äéáäéêáóßá ðïõ ðåñéãñÜøáìå óôçí ðåñßðôùóç ôïõ ó÷Þìáôïò 2. üóï ðéï ìéêñü åßíáé ôï ÄQi . ç ÷ùñçôéêüôçôá åðßðåäïõ ðõêíùôÞ åßíáé áíÜëïãç ìå ôï åìâáäüí ó÷Þìá áõôü äåí öáßíåôáé ãéá ëüãïõò ôùí ïðëéóìþí êáé áíôéóôñüöùò áíÜëïãç ôçò ìåôáîý ôïõò áðüóôáóçò. ìÝóù åíïò êáëùäßïõ. ç ïðïßá âñßóêåôáé óôï åóùôåñéêü ôïõ ðåäßïõ êáé Ý÷åé åìâáäüí Á. Ç öüñôéóç ìðïñåß íá ðñáãìáôïðïéçèåß ìå äéáöüñïõò ôñüðïõò ð. ôï Ýñãï ÄWi .÷. ¼ðïéá áðü ôéò äéáäéêáóßåò öüñôéóçò êáé áí áêïëïõèÞóïõìå. ðïõ èá äáðáíÞóïõìå ãéá ôçí ðñüóèåôç öüñôéóç ôïõ ðõêíùôÞ ìå ôï öïñôßï ÄQi . åõêñßíåéáò) èåùñïýìå üôé õðÜñ÷åé ðåäßï ìüíï óôï åóùôåñéêü ôùí ðëáêþí ôï ïðïßï åßíáé ÅÍÅÑÃÅÉÁ ÖÏÑÔÉÓÌÅÍÏÕ ÐÕÊÍÙÔÇ ïìïãåíÝò. óõíáñôÞóåé ôïõ öïñôßïõ ôïõ Q (ó÷. ïäçãïýìáóôå óôï .

V ìåôáîý ôùí ðüëùí ôçò ìðáôáñßáò ñÜëëçëá. óõíåðþò êáôáëÞãïõìå óôï óõìðÝñáóìá üôé.53 1 U = QV 2 üðïõ V ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ ðõêíùôÞ. V1 = V2 = V ÏíïìÜæïõìå éóïäýíáìï ðõêíùôÞ ÷ùñçôéêüôçôáò Céó ôïí ðõêíùôÞ ðïõ áðïèçêåýåé ôï ßäéï öïñôßï Q ìå ôï óýóôçìá ôùí äýï ðõêíùôþí. Ïé ðéï áðëÝò ðåñéðôþóåéò óýíäåóçò ðõêíùôþí åßíáé (á) ðáñÜëëçëá êáé (â) óå óåéñÜ.54 ïðëéóìþí ôïõò.37) 2 2 2 C ÅöáñìïãÞ: ÓÕÍÄÅÓÌÏËÏÃÉÅÓ ÐÕÊÍÙÔÙÍ Ïé ðõêíùôÝò êáôáóêåõÜæïíôáé áðü ôá åñãïóôÜóéá ðáñáãùãÞò ôïõò ìå ïñéóìÝíåò ôõðïðïéçìÝíåò ôéìÝò ÷ùñçôéêüôçôáò êáé ôÜóçò ëåéôïõñãßáò. Üñá Q = Q1 + Q2 Þ Céó V = C1 V + C2 V Þ . ðïõ áðïèçêåýôçêå óôïí ðõêíùôÞ. à Ý÷ïõí ôï ßäéï äõíáìéêü. ìå ÷ùñçôéêüôçôåò C1. Ôüôå ìðïñïýìå ìå êáôÜëëçëç óõíäåóìïëïãßá äýï Þ ðåñéóóüôåñùí ðõêíùôþí íá ðåôý÷ïõìå ôçí åðéèõìçôÞ ôéìÞ ÷ùñçôéêüôçôáò. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 111 óõìðÝñáóìá üôé ôï Ýñãï W éóïýôáé ìå ôï åìâáäüí ôïõ ôñéãþíïõ (ÏÊË). ÐïëëÝò öïñÝò üìùò ÷ñåéáæüìáóôå ðõêíùôÝò ìå ôéìÞ ÷ùñçôéêüôçôáò äéáöïñåôéêÞ áðü ôéò ôõðïðïéçìÝíåò. Áðü ôçí ðñïçãïýìåíç ó÷Ýóç êáé ôçí C = Q/V. ïé ïðëéóìïß Á. üóï ôï äõíáìéêü ôïõ èåôéêïý ðüëïõ ôçò ìðáôáñßáò êáé ïé ïðëéóìïß Â. Ä ôï ßäéï äõíáìéêü ìå ôïí áñíçôéêü ðüëï ôçò ìðáôáñßáò. ç åíÝñãåéá åíüò öïñôéóìÝíïõ ðõêíùôÞ ìå öïñôßï Q åßíáé Ó×ÇÌÁ 2. ìå ôç âïÞèåéá ôçò ìðáôáñßáò. ìåôáöÝñïíôáé çëåêôñüíéá áðü ôïõò ïðëéóìïýò Á êáé à ôùí ðõêíùôþí ðñïò ôïõò ïðëéóìïýò  êáé Ä. ßóç ìå ôç äéáöïñÜ äõíáìéêïý Äýï ðõêíùôÝò óõíäåìÝíïé ðá.54 Ý÷ïõìå óõíäåìÝíïõò ðáñÜëëçëá äýï ðõêíùôÝò. C2. ÊáôÜ ôç öüñôéóç ôïõ óõóôÞìáôïò. ¢ñá ïé ðõêíùôÝò Ý÷ïõí ôçí ßäéá äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìåôáîý ôùí Ó×ÇÌÁ 2. ¼ôáí ôåëåéþóåé ç öüñôéóç. ìðïñïýìå íá ãñÜøïõìå 2 1 1 1 Q U = QV = CV2 = (2. Üñá 1 W = Q 0 V0 2 Áõôü ôï Ýñãï éóïýôáé ìå ôçí çëåêôñéêÞ äõíáìéêÞ åíÝñãåéá. ÐáñÜëëçëç óõíäåóìïëïãßá ðõêíùôþí Óôï ó÷Þìá 2. Á. åöüóïí öïñôéóôåß áðü ôçí ßäéá ìðáôáñßá.

ôï öïñôßï ôïõ ïðëéóìïý Á åßíáé + Q (ìå Q > 0). èá éó÷ýåé Céó = Í . V1 ç ôÜóç óôá Üêñá ôïõ ðõêíùôÞ ÷ùñçôéêüôçôáò C1 êáé V2 ç ôÜóç óôá Üêñá ôïõ ðõêíùôÞ ÷ùñçôéêüôçôáò C2 èá éó÷ýåé VK − VM = VK − VË + VË − VM Þ V = V1 + V2 . ôï öïñôßï ôïõ ïðëéóìïý  åßíáé − Q êáé ôïõ ïðëéóìïý à åßíáé + Q. Óýíäåóç ðõêíùôþí óå óåéñÜ Óôï ó÷Þìá 2.112 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ Céó = C1+ C2 Ôá ðáñáðÜíù ãåíéêåýïíôáé óôçí ðåñßðôùóç óýíäåóçò Í ðõêíùôþí ðáñÜëëçëá... = VÍ= V Ôï ïëéêü öïñôßï Q ôïõ óõóôÞìáôïò ôùí ðõêíùôþí éóïýôáé ìå ôï Üèñïéóìá ôùí öïñôßùí ôïõò Q = Q1+ Q2 + .. Áí ôï öïñôßï ôïõ ïðëéóìïý Ä åßíáé − Q.55 áðåéêïíßæåôáé ç óõíäåóìïëïãßá äýï éäáíéêþí (÷ùñßò äéáññïÝò) ðõêíùôþí óõíäåìÝíùí óå óåéñÜ.. ìå ôï äõíáìéêü ôïõ èåôéêïý ðüëïõ ôçò ìðáôáñßáò êáé ôï äõíáìéêü ôïõ ïðëéóìïý Ä ãßíåé ßäéï ìå ôï äõíáìéêü ôïõ áñíçôéêïý ðüëïõ ôçò ìðáôáñßáò. Áí V ç ôÜóç óôá Üêñá ôïõ óõóôÞìáôïò ôùí ðõêíùôþí. Ëüãù çëÝêôñéóçò ìå åðáãùãÞ. Ôüôå ïé ðõêíùôÝò Ý÷ïõí ôçí ßäéá ôÜóç V ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõò V1 = V2 = . äçëáäÞ Q1 = Q2 = Q üðïõ Q ç áðüëõôç ôéìÞ ôïõ öïñôßïõ ðïõ ìåôáêéíÞèçêå ìÝóù ôçò ìðáôáñßáò. Óõíåðþò ôá öïñôßá ôùí ðõêíùôþí åßíáé ßóá. C B...55 ïðëéóìïý Á ãßíåé ßäéï Äýï ðõêíùôÝò óõíäåìÝíïé óå óåéñÜ. + CÍ Ìðïñïýìå íá ðáñáôçñÞóïõìå üôé óõíäÝïíôáò ðáñÜëëçëá ðõêíùôÝò ðåôõ÷áßíïõìå áýîçóç ôçò ÷ùñçôéêüôçôáò. Áêüìç áí ïé Í ðõêíùôÝò Ý÷ïõí ôçí ßäéá ÷ùñçôéêüôçôá C . ¼ôáí áñ÷ßóåé ç ôñïöïäïóßá ôïõ óõóôÞìáôïò áðü ôç ìðáôáñßá èá ì å ô á ö å ñ è ï ý í çëåêôñüíéá áðü ôïí ïðëéóìü Á ôïõ ðõêíùôÞ ÷ùñçôéêüôçôáò C1 óôïí ïðëéóìü Ä ôïõ ðõêíùôÞ ÷ùñçôéêüôçôáò C2. + QÍ Ç ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ éóïäýíáìïõ ðõêíùôÞ éóïýôáé ìå ôï Üèñïéóìá ôùí ÷ùñçôéêïôÞôùí ôùí ðõêíùôþí Céó= C1+ C2 + . Ç öüñôéóç èá óôáìáôÞóåé üôáí ôï äõíáìéêü ôïõ Ó×ÇÌÁ 2.

56). Ï ëüãïò ôçò ÷ùñçôéêüôçôáò ôïõ ðõêíùôÞ C ìå ôï Ó×ÇÌÁ 2. Öïñ- ôßæïõìå Ýíáí ðõêíùôÞ (÷ùñßò äéçëåêôñéêü) ìå öïñôßï Q êáé óõíäÝïõìå ôïõò ïðëéóìïýò ôïõ ìå Ýíá çëåêôñüìåôñï (ó÷. èá éó÷ýåé: 1 1 C = N Þ Céó = Céó C N ÐÕÊÍÙÔÅÓ ÌÅ ÄÉÇËÅÊÔÑÉÊÁ ÁíÜìåóá óôïõò ïðëéóìïýò ôïõ ðõêíùôÞ ðáñåìâÜëëåôáé óõíÞèùò Ýíá ìïíùôéêü õëéêü. . áðü ôç ó÷Ýóç C = Q/ V.÷. = QÍ = Q H ôÜóç V óôá Üêñá ôïõ óõóôçìáôïò éóïýôáé ìå ôï Üèñïéóìá ôùí ôÜóåùí ôùí ðõêíùôùí V = V1 + V2 + . ïðüôå ðáñáôçñïýìå ìåßùóç ôçò ôÜóçò. Ôï çëåêôñüìåôñï ìåôñÜ ôçí ôÜóç V ÷ùñßò ïõóéáóôéêÜ íá áðïöïñôßóåé ôïí ðõêíùôÞ. Üñá óôçí áýîçóç ôçò ÷ùñçôéêüôçôáò. + VÍ Ôï áíôßóôñïöï ôçò ÷ùñçôéêüôçôáò ôïõ éóïäýíáìïõ ðõêíùôÞ. ÷áñôß Þ ãõáëß) áíÜìåóá óôïõò ïðëéóìïýò. Áöïý ôï öïñôßï ôïõ ðõêíùôÞ äåí Üëëáîå. Ôïðïèåôïýìå êáôüðéí äéçëåêôñéêü (ð.. éóïýôáé ìå ôï Üèñïéóìá ôùí áíôéóôñüöùí ôùí ÷ùñçôéêïôÞôùí ôùí ðõêíùôþí 1 1 1 1 = + + . Áêüìç áí ïé Í ðõêíùôÝò Ý÷ïõí ôçí ßäéá ÷ùñçôéêüôçôá C. ïäçãïýìáóôå óôï óõìðÝñáóìá üôé ìå ôçí åéóáãùãÞ ôïõ äéçëåêôñéêïý áõîÞèçêå ç ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ ðõêíùôÞ. 2.. Ý÷ïõìå üôé ïé ðõêíùôÝò Ý÷ïõí ôï ßäéï öïñôßï Q.+ Céó C1 C2 CN Ðáñáôçñïýìå üôé ìå ôç óýíäåóç ðõêíùôþí óå óåéñÜ ðåôõ÷áßíïõìå ìåßùóç ôçò ÷ùñçôéêüôçôáò.... óõíäåìÝíïõò óå óåéñÜ. Q1 = Q2 = . HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 113 Áí Céó ç ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ éóïäýíáìïõ ðõêíùôÞ áðü ôçí ôåëåõôáßá ó÷Ýóç ðñïêýðôåé Q Q Q = + Þ Céó C1 C2 1 1 1 = + Þ Céó C1 C2 C1 C2 Céó = C1 + C2 Ãåíéêåýïíôáò ãéá Í ðõêíùôÝò. . Ýíá äéçëåêôñéêü.56 äéçëåêôñéêü. ðñïò ôç ÷ùñçôéêüôçôá C 0 ÷ùñßò ôï Ç åéóáãùãÞ äéçëåêôñéêïý ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ ðõêíùôÞ ïäçãåß óôç ìåßùóç ôçò ôÜóçò.

Ôá äéçëåêôñéêÜ äåí Ý÷ïõí åëåýèåñá çëåêôñüíéá êáé ôá ìüñéÜ ôïõò åßíáé çëåêôñéêÜ ïõäÝôåñá. åíþ åðéêñáôåß ï üñïò ôïõ ïðïßïõ ç ìåôÜöñáóç èá ìðïñïýóå íá åßíáé ó÷åôéêÞ åðéôñåðôüôçôá. Ç ÷ñÞóç ôùí äéçëåêôñéêþí óôïõò ðõêíùôÝò ðáñïõóéÜæåé ôá ðáñáêÜôù ðëåïíåêôÞìáôá.00059 Ãõáëß 5-10 Ìáñìáñõãßáò (mica) 3-6 Ãëõêåñßíç 42. ìåôáîý åíüò öïñôéóìÝíïõ íÝöïõò êáé ôïõ åäÜöïõò ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý åßíáé áñêåôÜ ìåãÜëç. äçëáäÞ êåñáõíüò.÷. áõôÜ ëÝãïíôáé ðïëéêÜ ìüñéá êáé Ý÷ïõí çëåêôñéêÞ äéðïëéêÞ ñïðÞ. Ï üñïò äéçëåêôñéêÞ óôáèåñÜ ÷ñçóéìïðïéåßôáé óÞìåñá üëï êáé ëéãüôåñï. Åßíáé ëïéðüí C K = (2. Ðáñáôçñïýìå üôé ãéá ôïí áÝñá åßíáé Ê ≈ 1. 3. Óå êÜðïéá Üëëá ìüñéá (ð. ç áíôï÷Þ ôïõ õëéêïý åßíáé 30 kV/cm. 1. ïíïìÜæåôáé ó÷åôéêÞ åðéôñåðôüôçôá Þ äéçëåêôñéêÞ óôáèåñÜ K (Þ å r). ïðüôå ï ðõêíùôÞò èá Ý÷åé ðñáêôéêÜ ôçí ßäéá ÷ùñçôéêüôçôá. åßôå Ý÷åé áÝñá áíÜìåóá óôïõò ïðëéóìïýò ôïõ. ¼ôáí ð.39) d ÄéçëåêôñéêÞ óôáèåñÜ äéáöüñùí õëéêþí óôïõò 20 oC Êåíü 1 Áêñõëéêü Ãõáëß (Plexiglas) 3. 4. Óå êÜðïéá ìüñéá (ð. ìÝóá óôï ïðïßï âñßóêïíôáé.÷. ôïõ Ç 2 Ï) ôá êÝíôñá ôùí äýï åéäþí öïñôßïõ åßíáé ìåôáôïðéóìÝíá ôï Ýíá ó÷åôéêÜ ìå ôï Üëëï. Ôï ìÝãåèïò çëåêôñéêÞ äéðïëéêÞ ñïðÞ .38) C0 ¢ñá. ôïõ O2 ) ç êáôáíïìÞ ôïõ èåôéêïý êáé ôïõ áñíçôéêïý öïñôßïõ.5 Ðïëõâéíïëï÷ëùñßäéï 3. ðïõ ðåñéÝ÷ïõí åßíáé óõììåôñéêÞ ðåñß ôï ßäéï êÝíôñï (ìç ðïëéêÜ ìüñéá). ôï äéçëåêôñéêü ãßíåôáé áãþãéìï êáé ó÷çìáôßæåôáé óðéíèÞñáò Þ åêêÝíùóç ôüîïõ ìå áðïôÝëåóìá ôçí "äéÜôñçóç ôïõ äéçëåêôñéêïý". ÁõîÜíïõìå ôç ìÝãéóôç ôÜóç ëåéôïõñãßáò ôïõ ðõêíùôÞ. ÷áñáêôçñéóôéêÞ ãéá êÜèå õëéêü. Ôá äéçëåêôñéêÜ äåí åßíáé ìïíùôÝò ãéá ïðïéáäÞðïôå ôéìÞ ôçò Ýíôáóçò ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ. Åìðïäßæïõìå ôïõò ïðëéóìïýò íá Ýëèïõí óå åðáöÞ. ¼ôáí ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ îåðåñÜóåé ìéá ôéìÞ. åßôå êåíü.÷. Ãéá îçñü áÝñá. ï áÝñáò êáèßóôáôáé áãþãéìïò. Èá åîçãÞóïõìå ôþñá ôçí áýîçóç ôçò ÷ùñçôéêüôçôáò ôïõ ðõêíùôÞ ìå ôçí åéóáãùãÞ äéçëåêôñéêïý ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí. Ôï êÜèå äéçëåêôñéêü Ý÷åé ïñéóìÝíç "áíôï÷Þ". ãé’ áõôü óõíçèßæåôáé êáé ï üñïò äéçëåêôñéêÞ óõíÜñôçóç.18 Íåñü 80. Ðåôõ÷áßíïõìå ìåãÜëåò ôéìÝò ÷ùñçôéêüôçôáò 2.114 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ äéçëåêôñéêü. Ôï Ê äåí åßíáé óôáèåñÜ. ç ÷ùñçôéêüôçôá åíüò åðéðÝäïõ ðõêíùôÞ ìå äéçëåêôñéêü èá åßíáé Á C = K å0 (2.40 ÁÝñáò (1atm) 1. äéüôé üôáí ôï çëåêôñéêü ðåäßï Å åßíáé ÷ñïíéêÜ ìåôáâáëëüìåíï åîáñôÜôáé áðü ôç óõ÷íüôçôá ôïõ Å. ïðüôå äçìéïõñãåßôáé óðéíèÞñáò.4 Áêïëïõèåß ðßíáêáò ìå ôç ó÷åôéêÞ äéçëåêôñéêÞ óôáèåñÜ äéáöüñùí õëéêþí. ÁõîÜíïõìå ôç ìç÷áíéêÞ áíôï÷Þ ôïõ ðõêíùôÞ.

ôõëéãìÝíá óå ñïëü.57 ïðëéóìïýò. Ó÷åäéÜóôçêå üìùò Ýôóé ãéá 4. ¸ôóé ôï äéçëåêôñéêü áðïêôÜ ìáêñïóêïðéêÜ äéðïëéêÞ ñïðÞ. Üñá êáé ôç ÷ùñçôéêüôçôá. êáé ôüôå ëÝìå ðùò Ý÷ïõìå "ðüëùóç ôïõ äéçëåêôñéêïý". Ðñïöáíþò ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ óôï ôïõ ðåäßïõ. áðïôåëïýíôáé áðü Ýíá ìåôáëëéêü öýëëï åíôüò åíïò çëåêôñïëýôç. Ó×ÇÌÁ 2. Ý÷ïõìå (áðü ôç ó÷Ýóç V = E d) üôé ìåéþíåôáé êáé ç ôÜóç. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 115 ó÷åôßæåôáé ìå ôç äõíáôüôçôá ðåñéóôñïöÞò. áðüëõôïò. ðïõ ìåôáîý ôïõò õðÜñ÷åé áÝñáò. Óôçí áíôßèåôç ðåñßðôùóç êáôáóôñÝöïíôáé. ðïõ äçìéïõñãïýí ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï (Ýíôáóçò Å1 ). åíþ ôçò Üëëçò êéíçôÜ. Ç ìåßùóç ôçò ôÜóçò. 2. Ïé ðõêíùôÝò øçëÞò ôÜóçò áðïôåëïýíôáé áðü åíáëëáóóüìåíá Ï ðñïóáíáôïëéóìüò ôùí ìïñßùí äåí åßíáé ìåôáëëéêÜ öýëëá ìÝóá óå ïñõêôÝëáéï. åóùôåñéêü ôïõ ðõêíùôÞ ìåéþíåôáé êáé ãßíåôáé Å = Å0 − Å1 Åöüóïí ç Ýíôáóç ìåéþíåôáé. ïäçãåß óôçí áýîçóç ôçò ÷ùñçôéêüôçôáò. ÔÕÐÏÉ ÐÕÊÍÙÔÙÍ 1. åìöáíßæïíôáé ôá "åðéöáíåéáêÜ öïñôßá ðüëùóçò".59 Ç Ýíôáóç ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ óôï åóùôåñéêü ôïõ ðõêíùôÞ åßíáé Å = Å 0 . ðïõ ðáßæåé ôï ñüëï ôïõ äéçëåêôñéêïý. Ïé ìåôáâëçôïß ðõêíùôÝò åßíáé ðõêíùôÝò. ïðüôå ìðïñïýìå íá áõîÜíïõìå Þ íá ìåéþíïõìå ôï åìâáäüí ôùí åéóáãïìÝíùí êéíïõìÝíùí åðéöáíåéþí åíôüò ôùí áêéíÞôùí. . ðïõ âñßóêïíôáé óå åðáöÞ ìå ôïõò Ó×ÇÌÁ 2. ÊáôÜ ôç óýíäåóç áõôþí ôùí ðõêíùôþí áðáéôåßôáé éäéáßôåñç ðñïóï÷Þ ãéáôß ïé ïðëéóìïß ôïõò óõíäÝïíôáé ìå êáèïñéóìÝíç ðïëéêüôçôá. áíôßèåôçò öïñÜò ìå ôï ôåßíïõí íá ôï ðñóáíáôïëßóïõí óôç äéåýèõíóç áñ÷éêü ïìïãåíÝò ðåäßï (Ýíôáóçò Å0). Ôá öýëëá ôçò ìéÜò ïìÜäáò åßíáé áêßíçôá.Å 1. Áðïôåëïýíôáé áðü äýï ïìÜäåò ìåôáëëéêþí öýëëùí. ðïõ Ý÷åé ôï äßðïëï. 5. ôùí ïðïßùí ìðïñïýìå íá ìåôáâÜëëïõìå ôç ãåùìåôñßá. ôá ïðïßá ¼ôáí Ýíá çëåêôñéêü äßðïëï âñåèåß ìÝóá óå çëåêôñéêü ðåäßï äÝ÷åôáé äõíÜìåéò. üôáí âñåèåß ìÝóá óôï çëåêôñéêü ðåäßï. ¼ôáí ôï äéçëåêôñéêü (ìïíùôéêü) õëéêü âñåèåß ìÝóá óå çëåêôñéêü ðåäßï. Ôé óõìâáßíåé üìùò ìå ôá ìç ðïëéêÜ ìüñéá. Ïé ðõêíùôÝò ìéêñþí äéáóôÜóåùí êáôáóêåõÜæïíôáé áðü êåñáìéêÜ õëéêÜ. ÐÜíù óôï ìåôáëëéêü öýëëï äçìéïõñãåßôáé Ýíá óôñþìá ïîåéäßïõ ôïõ ìåôÜëëïõ. ëüãù ôçò ó÷Ýóçò C = Q/V. Ïé çëåêôñïëõôéêïß ðõêíùôÝò áðïèçêåýïõí ðïëëÜ öïñôßá êáé ëüãïõò áðëïýóôåõóçò. Óôá Üêñá ôïõ ìïíùôÞ. ðïõ Ý÷ïõí áíÜìåóÜ ôïõò ÷áñôß (ðïôéóìÝíï ìå ðáñáößíç) Þ öýëëï ðëáóôéêïý ôýðïõ mylar. ôá ðïëéêÜ ìüñéá ôåßíïõí íá ðñïóáíáôïëéóôïýí óôç äéåýèõíóç ôïõ ðåäßïõ. Ó×ÇÌÁ 2.60 Ìåôáâëçôüò ðõêíùôÞò. Ïé óõíçèéóìÝíïé ðõêíùôÝò ôïõ åìðïñßïõ áðïôåëïýíôáé áðü ëåðôÜ ìåôáëëéêÜ öýëëá. Ëüãù ôïõ ðåäßïõ áðïêôïõí êáé áõôÜ äéðïëéêÞ çëåêôñéêÞ ñïðÞ ïðüôå ôåßíïõí íá ðñïóáíáôïëéóôïýí êáôÜ ôç äéåýèõíóç ôïõ ðåäßïõ. Ó×ÇÌÁ 2.58 3.

äåí è' áëëÜîåé ç ôÜóç ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ V = V0 Ôï öïñôßï ôïõ ãßíåôáé C0 Q Q =CV = V0 = 0 2 2 Ç Ýíôáóç ôïõ ïìïãåíïýò çëåêôñéêïý ðåäßïõ ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí åßíáé V V E E = = 0 = 0 2 d 2d 2 ÔÝëïò ç áðïèçêåõìÝíç çëåêôñéêÞ (äõíáìéêÞ) åíÝñãåéá åéíáé 1 1 Q0 1 U = QV = V0 = U 0 2 2 2 2 (â) ¼ôáí ï ðõêíùôÞò áðïóõíäåèåß áðü ôç ìðáôáñßá. Ôé èá óõìâåß óôéò ôéìÝò C0. áí äéðëáóéáóôåß ç áðüóôáóç d ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ ðõêíùôÞ. Ç ôÜóç ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ ðõêíùôÞ åßíáé V0. äéáôçñåß óôáèåñü ôï öïñôßï ôïõ Q = Q0 Ç ôÜóç ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ ãßíåôáé Q Q0 Q V = = = 2 0 = 2 V0 C C0 / 2 C0 Ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ äåí áëëÜæåé ãéáôß V 2V 0 V E = = = 0 = E0 2d 2d d Ç áðïèçêåõìÝíç åíÝñãåéá ãßíåôáé . åíþ áõôüò (á) ðáñáìÝíåé óõíäåìÝíïò ìå ôç ìðáôáñßá (â) áðïóõíäÝåôáé ðñïçãïõìÝíùò áðü ôç ìðáôáñßá. V0. ç Ýíôáóç ôïõ çëåêôñéêïý ôïõ ðåäßïõ Å0 êáé ç åíÝñãåéá ðïõ Ý÷åé áðïèçêåýóåé U0. ÁðÜíôçóç Ç ÷ùñçôéêüôçôá áñ÷éêÜ åßíáé Á C0 = å0 d êáé ýóôåñá ãßíåôáé Á C C = å0 = 0 2d 2 áíåîÜñôçôá ìå ôï áí ï ðõêíùôÞò óõíå÷ßæåé Þ ü÷é íá åßíáé óõíäåìÝíïò ìå ôç ìðáôáñßá. E0 êáé U0 . ðïõ Ý÷åé áÝñá ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ. ôï öïñôßï ôïõ Q0. Q0. (á) Åöüóïí ï ðõêíùôÞò ðáñáìåßíåé óõíäåìÝíïò ìå ôçí ìðáôáñßá.116 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ ÐáñÜäåéãìá 2-17 Åðßðåäïò ðõêíùôÞò ÷ùñçôéêüôçôáò C0 . öïñôßóôçêå áðü ìðáôáñßá.

Íá âñåèïýí á) Ç éóïäýíáìç ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ óõóôÞìáôïò. Üñá ôá öïñôßá ôïõò åßíáé Q1 2 3 4 = C1 2 3 4 . Üñá C123 C4 C1234 = = 2 ìF C123 + C4 ÔÝëïò ïé ðõêíùôÝò ìå ÷ùñçôéêüôçôåò C1 2 3 4 êáé C567 åßíáé óõíäåìÝíïé ðáñÜëëçëá. C7 Ý÷ïõí ßäéï öïñôßï.0 ìF. V = 24 ìC Q5 6 7 = C5 6 7 . Üñá ç éóïäýíáìÞ ôïõò ÷ùñçôéêüôçôá åßíáé 1 1 1 1 = + + . C5 6 7 = 8.0 ìF Ïé ðõêíùôÝò ìå ÷ùñçôéêüôçôåò C5.0 ìF. C2= 2.61.0 ìF. C3= 3. V = 96 ìC Ïé ðõêíùôÝò ìå ÷ùñçôéêüôçôåò C5 .61 C123= C1+ C2+ C3= 6. C567 C5 C6 C7 Ïðüôå. Üñá Q5 = Q6 = Q7 = Q5 6 7 = 96 ìC . C2.0 ìF êáé ç ôÜóç óôá Üêñá ôïõ óõóôÞìáôïò åßíáé V = 12 V. C7 = 40.0 ìF. Üñá Cïë = C1 2 3 4 + C5 6 7 Þ Cïë = 10 ìF â) Ôï ïëéêü öïñôßï ôçò óõíäåóìïëïãßáò åßíáé Qïë = Cïë V = 120 ìC Ïé éóïäýíáìïé ðõêíùôÝò C1 2 3 4 êáé C5 6 7 Ý÷ïõí óôá Üêñá ôïõò ôçí ôÜóç V. Üñá ç éóïäýíáìç ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ óõóôÞìáôüò ôïõò åßíáé Ó×ÇÌÁ 2. ÁðÜíôçóç á) Ïé ðõêíùôÝò ìå ÷ùñçôéêüôçôåò C1. C5 = 20. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 117 1 1 U = Q V = Q0 2 V0 = 2U 0 2 2 ÄçëáäÞ ìåôáöÝñèçêå åíÝñãåéá óôïí ðõêíùôÞ áðü ôïí ðáñÜãïíôá ðïõ áýîçóå ôçí áðüóôáóç ìåôáîõ ôùí ïðëéóìþí.0 ìF. C6. C4= 3. â) ôï öïñôßï êÜèå ðõêíùôÞ êáé ã) ç åíÝñãåéá ðïõ åßíáé áðïèçêåõìÝíç óôïí ðõêíùôÞ ÷ùñçôéêüôçôáò C4. C6= 20. Ïé ÷ùñçôéêüôçôåò ôùí ðõêíùôþí åßíáé C1= 1.0 ìF. C7 åßíáé óõíäåìÝíïé óå óåéñÜ. ÐáñÜäåéãìá 2-18 Äßíåôáé ç óõíäåóìïëïãßá ôïõ ó÷Þìáôïò 2.0 ìF Ï éóïäýíáìïò ðõêíùôÞò ÷ùñçôéêüôçôáò C1 2 3 êáé ï C4 åßíáé óõíäåìÝíïé óå óåéñÜ. C6 . C3 åßíáé óõíäåìÝíïé ðáñÜëëçëá.

0 ìC Q 3 = C3 VAB = 12 ìC ã) Ç åíÝñãåéá ôïõ ðõêíùôÞ ÷ùñçôéêüôçôáò C4 åßíáé 1 Q42 U4 = = 96 × 10 −6 J 2 C4 ÐáñÜäåéãìá 2-19 Ï ðõêíùôÞò ÷ùñçôéêüôçôáò C1 = 2.0 ìF åßíáé áöüñôéóôïò. C2.0 V C123 oðüôå ôá öïñôßá ôïõò åßíáé Q1 = C1VAB = 4. C3 Ý÷ïõí óôá Üêñá ôïõò ôçí ßäéá ôÜóç Q123 V1 = V2 = V3 = V AB = = 4 . åíþ ï ðõêíùôÞò ÷ùñçôéêüôçôáò C2 = 3. Åðßóçò èá ìåôáöåñèïýí çëåêôñüíéá áðü ôïí ïðëéóìü à óôïí Á. áðü ôçí áñ÷Þ äéáôÞñçóçò ôïõ öïñôßïõ. ÊÜðïéá óôéãìÞ êëåßíïõìå ôï äéáêüðôç ä.62. öÝñåé öïñôßï Q0=120 ìC. ÁðÜíôçóç á) Ìüëéò êëåßóåé ï äéáêüðôçò èá ìåôáöåñèïýí çëåêôñüíéá áðü ôïí ïðëéóìü  ôïõ ðõêíùôÞ ÷ùñçôéêüôçôáò C1 óôïí ïðëéóìü Ä ôïõ Üëëïõ ðõêíùôÞ. Íá âñåèåß (á) ôï ôåëéêï öïñôßï êÜèå ðõêíùôÞ êáé (â) ç áðþëåéá åíÝñãåéáò ôïõ óõóôÞìáôïò ôùí ðõêíùôþí. Ôï ßäéï äõíáìéêü èá áðïêôÞóïõí êáé ïé ïðëéóìïß Á. ¢ñá ç åêöüñôéóç ôïõ åíüò ðõêíùôÞ ðÜíù óôïí Üëëï èá óôáìáôÞóåé. Q2 ôá ôåëéêÜ öïñôßá ôùí ðõêíùôþí.0 ìC Q 2 = C2 VAB = 8. Áí Q1 .118 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ ¼ìïéá Q4 = Q1 2 3 = Q1 2 3 4 = 24 ìC Ïé ðõêíùôÝò ìå ÷ùñçôéêüôçôåò C1. Ý÷ïõìå Q0 = Q1 + Q2 Þ Q0 = C1V + C2V Þ Q0 V = = 24 V C1 + C2 ¢ñá Q1 = C1V = 48 ìC êáé Q2 = C2 V = 72 ìC Ç áñ÷éêÞ åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò åßíáé 2 1 Q0 Ó×ÇÌÁ 2. Áõôü èá óõíå÷éóôåß Ýùò üôïõ ïé ïðëéóìïß Â. Ä áðïêôÞóïõí ôï ßäéï äõíáìéêü. üôáí ïé ðõêíùôÝò áðïêôÞóïõí ôçí ßäéá ôÜóç V ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõò. 2. Ã.62 U áñx = = 36 × 10 − 4 J 2 C1 .0 ìF ôïõ ó÷.

ïðüôå áðïèçêåýåôáé ó' áõôüí åíÝñãåéá U0 = 4. Ç åíÝñãåéá ðïõ åßíáé áðïèçêåõìÝíç óôïí ðõêíùôÞ ìåôÜ ôçí åßóïäï ôïõ äéçëåêôñéêïý åßíáé 2 1 Q U = Þ 2 C 2 1 Q U = Þ 2 K C0 1 U = U0 Þ K U = 10 −3 J Ðáñáôçñïýìå üôé Ý÷ïõìå ìåßùóç ôçò åíÝñãåéáò ôïõ ðåäßïõ. êáôÜ ôç ìåôáêßíçóç ôùí öïñôßùí óôïõò áãùãïýò óýíäåóçò êáé ìåôáâéâÜóôçêå óôï ðåñéâÜëëïí õðü ìïñöÞ èåñìüôçôáò. ÁõôÞ ç áðþëåéá êáôáíáëþèçêå êáôÜ ôçí åéóáãùãÞ ôïõ äéçëåêôñéêïý. ìðïñåß íá õðÜñ÷åé êáé åêðïìðÞ çëåêôñïìáãíçôéêÞò áêôéíïâïëßáò. üðùò óôï ó÷Þìá 2.63(á). Íá âñåèåß ç áðïèçêåõìÝíç åíÝñãåéá óôïí ðõêíùôÞ ìåôÜ ôçí åßóïäï ôïõ äéçëåêôñéêïý. ÁðïóõíäÝïõìå ôïí ðõêíùôÞ áðü ôçí ìðáôáñßá êáé ãåìßæïõìå ôïí (áñ÷éêÜ Üäåéï) ÷þñï ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ìå äéçëåêôñéêü (Ê = 4). áí ïé ìåôáêéíÞóåéò öïñôßïõ åßíáé ðÜñá ðïëý ãñÞãïñåò. ÐáñÜäåéãìá 2-21 Ïé ïðëéóìïß åíüò åðßðåäïõ ðõêíùôÞ ÷ùñçôéêüôçôáò C0 = 50 ìF áðÝ÷ïõí d.0 × 10 -3 J. . Ç ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ èá ãßíåé C = K C0 üðïõ C 0 ç áñ÷éêÞ ôïõ ÷ùñçôéêüôçôá. èá äéáôçñÞóåé ôï öïñôßï ôïõ Q. ÁíÜìåóá óôïõò ïðëéóìïýò ôïðïèåôïýìå ìåôáëëéêÞ ðëÜêá ðÜ÷ïõò l = d/5. ÁðÜíôçóç Áöïý ï ðõêíùôÞò áðïóõíäÝèçêå áðü ôçí ðçãÞ. Ãåíéêþò. ÐáñÜäåéãìá 2-20 Öïñôßæïõìå ìå ôç âïÞèåéá ìéáò ìðáôáñßáò Ýíáí åðßðåäï ðõêíùôÞ. ãéáôß áõôü Ýëêåôáé áðü ôïõò ïðëéóìïýò. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 119 Ç ôåëéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò åßíáé 1 1 U ôåë = C1 V 2 + C2 V 2 Þ 2 2 U ôåë = 1 2 b C1 + C2 V 2 g Þ U ôåë = 14 × 10 − 4 J Ç áðþëåéá åíÝñãåéáò åßíáé Ä U = U áñx − U ôåë = 22 × 10 − 4 J Ç åíÝñãåéá ðïõ ÷Üèçêå Ýãéíå êõñßùò åóùôåñéêÞ åíÝñãåéá. Íá âñåèåß ç íÝá ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ ðõêíùôÞ.

63(â) åßíáé éóïäýíáìï ìå ôï óýóôçìá ðïõ öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 2. ðïõ åîïõäåôåñþíåé ôï áñ÷éêü ðåäßï ôïõ ðõêíùôÞ.63(á).63(á). ïðüôå 1 1 1 = + Þ C C1 C2 1 1 1 x + y = + = Þ C Á Á å0 Á å0 å0 x y Á å0 A C = å0 = Þ d− l 4 d 5 . ÁõôÜ ôá öïñôßá äçìéïõñãïýí çëåêôñéêü ðåäßï Ýíôáóçò Å1. üðùò öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 2.63 ÁðÜíôçóç Óôçí åðéöÜíåéá ôçò ìåôáëëéêÞò ðëÜêáò åðÜãïíôáé öïñôßá.120 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ Ó×ÇÌÁ 2. Üñá ôï ðåäßï óôï åóùôåñéêü ôçò ðëÜêáò åßíáé ìçäÝí. Óõíåðþò ôï óýóôçìá ðïõ öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 2.

Üñá Ó×ÇÌÁ 2. ÁðÜíôçóç Ôá åðéöáíåéáêÜ öïñôßá ðüëùóçò óôï äéçëåêôñéêü äåí åîïõäåôåñþíïõí ðëÞñùò ôï áñ÷éêü ðåäßï. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 121 5 C = C0 = 63 ìF 4 ÐáñÜäåéãìá 2-22 ÁíÜìåóá óôïõò ïðëéóìïýò ðõêíùôÞ ÷ùñçôéêüôçôáò C0 = 10 nF.64(â).64 1 1 1 1 = + + Þ C C1 C2 C3 1 1 1 1 = + + Þ C Á Á Á å0 K å0 å0 x l y . 2. ôïðïèåôåßôáé äéçëåêôñéêÞ ðëÜêá ðÜ÷ïõò l = d / 4. ðïõ áðÝ÷ïõí d. Íá âñåèåß ç íÝá ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ ðõêíùôÞ. Óõíåðþò ôï áñ÷éêü óýóôçìá [Ó÷. áí äßíåôáé ãéá ôï äéçëåêôñéêü Ê = 5.64(á)] åßíáé éóïäýíáìï ìå ôï óýóôçìá ôùí ôñéþí ðõêíùôþí ôïõ ó÷Þìáôïò 2.

Ôï äéáñêÝò áßôçìá ãéá áêñéâÝóôåñç ìÝôñçóç ðïóïôÞôùí ðïõ ðåñéãñÜöïõí ôá äéÜöïñá öáéíüìåíá ïäÞãçóå óôçí åîÝëéîç ôùí ïñãÜíùí ìÝôñçóçò.Ãéá ôç ìÝôñçóç ôçò ðåñéüäïõ ìéáò êõìáôïìïñöÞò. . . .122 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ 1 x + y l = 3d / 4 + d / 4 = + Þ C å0 A 5å 0 Á å0 Á 5 å0 Á 5 Á 5 C = å0 Þ C = C0 = 13 nF 4 d 4 ÐÁËÌÏÃÑÁÖÏÓ Ç ìÝôñçóç åßíáé ç âáóéêüôåñç äéáäéêáóßá ãéá ôçí ìåëÝôç êáé áíÜðôõîç ôçò åðéóôÞìçò êáé ôçò ôå÷íïëïãßáò. áöïý ïé ìïíáäéêÝò ìÜæåò ðïõ ëáìâÜíïõí ìÝñïò. åßíáé ôá ôá÷Ýùò êéíïýìåíá çëåêôñüíéá. ëüãù ðïëý ìéêñÞò áäñÜíåéáò. . Ìå ôçí åìöÜíéóç êáé ôçí ðñüïäï ôïõ çëåêôñéóìïý êáé ôçò çëåêôñïíéêÞò áñãüôåñá ôá ìç÷áíéêÜ üñãáíá ìÝôñçóçò åîåëß÷èçêáí óå çëåêôñïìç÷áíéêÜ êáé óôçí óõíÝ÷åéá óå çëåêôñïíéêÜ. 1) Ôïí êáèïäéêü óùëÞíá ðïõ Þäç ðåñéãñÜøáìå. Ï ðáëìïãñÜöïò óôï ó÷ïëéêü åñãáóôÞñéï ÷ñçóéìïðïéåßôáé: . ¸íá óðïõäáßï üñãáíï áõôÞò ôçò êáôçãïñßáò åßíáé ï êáèïäéêüò ðáëìïãñÜöïò. 3) Ôç ãåííÞôñéá ðáëìþí óÜñùóçò (ðñéïíùôÞò ôÜóçò) ðïõ ðáñÜãåé ôÜóç ôçò ìïñöÞò ðïõ öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 2. Ó×ÇÌÁ 2.Ãéá ôçí ìÝôñçóç óõíå÷ïýò Þ åíáëëáóóüìåíçò ôÜóçò. ÊÜèå ðáëìïãñÜöïò áðïôåëåßôáé áðü ôñßá âáóéêÜ ìÝñç. 2) Ôïõò äýï åíéó÷õôÝò ïñéæüíôéáò êáé êáôáêüñõöçò åêôñïðÞò ãéá ôçí åíßó÷õóç Þ ìåßùóç ôïõ åéóåñ÷ïìÝíïõ óõóôÞìáôïò óôá áíôßóôïé÷á ðëáêßäéá åêôñïðÞò.Ãéá ôçí åðßäåéîç ó÷çìÜôùí Lissajous ê. çëåêôñéêþí êõìáôïìïñöþí ðïõ ðñïÝñ÷ïíôáé áðü ç÷çôéêÜ êýìáôá êáé Üëëùí ãñáöéêþí ðáñáóôÜóåùí.á.Ãéá ôçí åðßäåéîç êõìáôïìïñöþí åíáëëáóóïìÝíïõ ñåýìáôïò.65 ÐñéïíùôÞ ôÜóç.65 êáé ôñïöïäïôåß ôá ïñéæüíôéá ðëáêßäéá ìå ñõèìéæüìåíç (êáôÜ âïýëçóç) óõ÷íüôçôá. Ôá üñãáíá áõôÜ Ý÷ïõí ôç äõíáôüôçôá íá áíôáðïêñßíïíôáé ìå áîéïðéóôßá êáé áêñßâåéá óå ãñÞãïñåò ìåôáâïëÝò.

ìðëÝ (Ýíá ãéá êÜèå ÷ñþìá). áíôß åíüò. äçëáäÞ ìå ðçíßá ðïõ âñßóêïíôáé óôï ìÝóïí. Óôçí ðåñßðôùóç ôùí Ýã÷ñùìùí ïèïíþí õðÜñ÷ïõí. ðïõ Ý÷åé åðéêáëõöèåß ìå êïõêßäåò öùóöùñéêþí áëÜôùí ãéá ôñßá ÷ñþìáôá êüêêéíï. óôï ìÝãåèïò êáé óôï óýóôçìá åêôñïðþí ôçò äÝóìçò ôùí êáèïäéêþí áêôßíùí. ÐáëìïãñÜöïò ÏÉ ÏÈÏÍÅÓ ÔÇÓ ÔÇËÅÏÑÁÓÇÓ ÊÁÉ ÔÙÍ Ç/Õ Ïé ïèüíåò ôçò ôçëåüñáóçò êáé ôùí Ç/Õ äéáöÝñïõí âáóéêÜ áðü ôçí ïèüíç ôïõ ðáëìïãñÜöïõ. ðñÜóéíï. ôñßá çëåêôñïíéêÜ ôçëåâüëá. äçëáäÞ ìå ðëÜêåò åêôñïðÞò áëëÜ ìå ìáãíçôéêÜ ðåäßá. Åêôåëïýíôáé 54 óáñþóåéò. . ôùí ïðïßùí ïé äÝóìåò óáñþíïõí ôçí ïèüíç. üðïõ äéåõñýíåôáé ï êáèïäéêüò óùëÞíáò. áíÜ åéêüíá. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 123 Ó×ÇÌÁ 2.66 Óôïé÷åéþäåò äéÜãñáììá âáóéêþí ìåñþí ðáëìïãñÜöïõ. Ïé åêôñïðÝò äåí ãßíïíôáé ìå çëåêôñéêü ðåäßï. êáôÜ ìÞêïò ôçò åðéöÜíåéáò (ïèüíçò) ôïõ óùëÞíá.

124 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ

Adrasthriothtes
N A Ê Å Ö Á Ë Á É Ù Ó Ç

Ç çëåêôñéêÞ ñïÞ, ðïõ äéÝñ÷åôáé áðü ìéá UA − Uà W
åðßðåäç åðéöÜíåéá åìâáäïý Á, ç ïðïßá VÁÃ = = A→ Ã
q q
âñßóêåôáé ìÝóá óå ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï
→ üðïõ (UA - UÃ) ç äéáöïñÜ ðïõ ðáñïõóéÜæåé ç
Ýíôáóçò E , äßíåôáé áð’ ôç ó÷Ýóç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá öïñôßïõ q ìåôáîý ôùí
ÖÅ = Å Á óõí è èÝóåùí Á êáé à êáé WA → à ôï Ýñãï ôçò

äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ êáôÜ ôç ìåôáêßíçóç
üðïõ è ç ãùíßá ðïõ ó÷çìáôßæåé ç Ýíôáóç E
öïñôßïõ q áðü ôï Á óôï Ã.
ìå Ýíá äéÜíõóìá êÜèåôï óôçí åðéöÜíåéá.
Ãéá íá âñïýìå ôçí çëåêôñéêÞ ñïÞ, ðïõ Ôï äõíáìéêü åíüò óçìåßïõ Á ôïõ
äéÝñ÷åôáé áðü ìéá êáìðýëç åðéöÜíåéá, ç ïðïßá çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ ïíïìÜæåôáé ôï ðçëßêï
âñßóêåôáé ìÝóá óå çëåêôñéêü ðåäßï, ÷ùñßæïõìå UA
VÁ =
ôçí åðéöÜíåéá óå óôïé÷åéþäç ôìÞìáôá êáé q
ëáìâÜíïõìå ôï Üèñïéóìá.
üðïõ UA ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò öïñôßïõ q
ÖÅ = ∑ Å i ÄÁ i óõí èi ðïõ âñßóêåôáé óôï Á.
Ôï äõíáìéêü óå Ýíá óçìåßï Á ôïõ ðåäßïõ,
Ï íüìïò ôïõ Gauss äéáôõðþíåôáé ùò åîÞò: ðïõ äçìéïõñãåßôáé áðü áêëüíçôá óçìåéáêÜ
“Ç ïëéêÞ ñïÞ ðïõ äéÝñ÷åôáé áðü ìéÜ êëåéóôÞ öïñôßá q1 , q 2 , ... åßíáé
åðéöÜíåéá, éóïýôáé ìå ôï ïëéêü öïñôßï ðïõ
ðåñéêëåßåé ç åðéöÜíåéá, ðñïò ôçí çëåêôñéêÞ 1 qi
VA = Ó
óôáèåñÜ (Þ ôçí åðéôñåðôüôçôá ôïõ êåíïý å0). 4 ðå 0 ri
Qåó Ôï ri ðáñéóôÜíåé ôçí áðüóôáóç ôïõ Á áðü ôï
ÖÅ =
å0 qi .
Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá óçìåéáêïý öïñôßïõ
q´, ðïõ âñßóêåôáé ìÝóá óå çëåêôñéêü ðåäßï, ôï H ìåôáâïëÞ ôïõ äõíáìéêïý ÄV ìåôáîý äýï
ïðïßï äçìéïõñãåßôáé áðü ïìÜäá áêëüíçôùí óçìåßùí, ðïõ âñßóêïíôáé êáôÜ ìÞêïò ìéáò
óçìåéáêþí öïñôßùí q1 , q2 , ... åßíáé äõíáìéêÞò ãñáììÞò åíüò ïìïãåíïýò çëåêôñéêïý

1 q ðåäßïõ Ýíôáóçò E êáé áðÝ÷ïõí êáôÜ Äl,
U = q′ Ó i
4 ðå0 ri ó÷åôßæåôáé ìå ôçí Ýíôáóç Å óýìöùíá ìå ôçí
ó÷Ýóç
Ôï ri ðáñéóôÜíåé ôçí áðüóôáóç ôïõ q´ áðü ôï qi
ÄV
Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá óõóôÞìáôïò E = −
óçìåéáêþí öïñôßùí q1 , q2 , ... åßíáé Äl

1 qi qj 1 1 qi q j ÂÜñïò óþìáôïò (óõíÞèùò) ïíïìÜæïõìå ôç
U = Ó = Ó
4 ð å0 i< j rij 2 4 ð å0 rij äýíáìç Â, ðïõ áóêåß ç Ãç óôï óþìá êáé
éóïýôáé ìå
ÄéáöïñÜ äõíáìéêïý VÁà ìåôáîý äýï
MÃ m
óçìåßùí ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ B =G
ïíïìÜæïõìå ôï ðçëßêï bR à +h g
2

HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 125

Ç Ýíôáóç óå Ýíá óçìåßï Á ôïõ ãÞéíïõ Ç ÷ùñçôéêüôçôá åðßðåäïõ ðõêíùôÞ åßíáé
âáñõôéêïý ðåäßïõ ïñßæåôáé, ùò ôï ðçëßêï ôïõ Á
âÜñïõò óþìáôïò ìÜæáò m, ðïõ èá âñåèåß óôï C = å0
d
Á, ðñïò ôçí ìÜæá m
üðïõ Á ôï åìâáäüí ôùí ïðëéóìþí êáé d ç

→ B ìåôáîý ôïõò áðüóôáóç.
g=
m Ç áðïèçêåõìÝíç åíÝñãåéá óôï ðåäßï
öïñôéóìÝíïõ ðõêíùôÞ äßíåôáé áðü ôéò ó÷Ýóåéò
êáé éó÷ýåé
2
1 1 1 Q
U = QV = CV2 =
MÃ 2 2 2 C
g = G
bR Ã +h g 2
üðïõ C ç ÷ùñçôéêüôçôá, Q ôï öïñôßï êáé V
ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí
Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá óþìáôïò, ìÜæáò m, ôïõ ðõêíùôÞ.
óôï ãÞéíï âáñõôéêü ðåäßï åßíáé
Ç ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ éóïäýíáìïõ ðõêíùôÞ,
Mà m åíüò óõóôÞìáôïò ðõêíùôþí óõíäåìÝíùí
U = −G ðáñÜëëçëá, åßíáé
RÃ + h
C = C1+ C2+ ...
Ôï äõíáìéêü ó’ Ýíá óçìåßï ôïõ ãÞéíïõ Ç ÷ùñçôéêüôçôá C ôïõ éóïäýíáìïõ ðõêíùôÞ,
âáñõôéêïý ðåäßïõ äßíåôáé áð’ ôç ó÷Ýóç åíüò óõóôÞìáôïò ðõêíùôþí óõíäåìÝíùí óå
óåéñÜ, äßíåôáé áð’ ôç ó÷Ýóç

V = −G
RÃ + h 1 1 1
= + + . ..
C C1 C2
(óôéò ðéï ðÜíù ó÷Ýóåéò ôï äõíáìéêü êáé ç
âáñõôéêÞ åíÝñãåéá èåùñïýíôáé ìçäÝí óôï ¼ôáí ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ðõêíùôÞ
Üðåéñï) åéóá÷èåß äéçëåêôñéêü ç ÷ùñçôéêüôçôÜ ôïõ
áõîÜíåé Ê (Þ å r ) öïñÝò (Ê > 1), üðïõ Ê ç
×ùñçôéêüôçôá ðõêíùôÞ ïíïìÜæïõìå ôï ó÷åôéêÞ åðéôñåðôüôçôá (Þ äéçëåêôñéêÞ
ðçëßêï ôïõ öïñôßïõ ôïõ ðõêíùôÞ ðñïò ôç óôáèåñÜ) ôïõ õëéêïý.
äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ

Q
C=
V

126 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ

Ä drasthriothtes
Ñ Á Ó Ô Ç Ñ É Ï Ô Ç Ô Å Ó

To ðåéñáìá ôïõ MILLIKAN

1. ÔÏ ÐÅÉÑÁÌÁ ÔÏÕ MILLIKAN óôáãïíßäéï, ìÜæáò m êáé öïñôßïõ q
Ôï öïñôßï êÜèå öïñôéóìÝíïõ óþìáôïò åßíáé éóïññïðïýóå (Ýìåíå áêßíçôï Þ åêôåëïýóå
êâáíôéóìÝíï, äçëáäÞ äåí ðáßñíåé ïðïéáäÞðïôå êßíçóç ìå óôáèåñÞ ôá÷ýôçôá), üôáí ç äýíáìç
ôéìÞ, áëëÜ åßíáé áêÝñáéï ðïëëáðëÜóéï ìéáò áðü ôï çëåêôñéêü ðåäßï Þôáí áíôßèåôç ôïõ
åëÜ÷éóôçò ðïóüôçôáò öïñôßïõ. ÁõôÞ ç åëÜ÷éóôç âÜñïõò, äçëáäÞ
ðïóüôçôá öïñôßïõ ïíïìÜæåôáé óôïé÷åéþäåò
öïñôßï e êáé éóïýôáé ìå ôï öïñôßï ôïõ mg = Eq
ðñùôïíßïõ (Þ ôïõ çëåêôñïíßïõ êáô’ áðüëõôç Ôï çëåêôñéêü ðåäßï ðåñéïñéæüôáí ìåôáîý
ôéìÞ). Ï Millikan ðñïóäéüñéóå ðåéñáìáôéêÜ ôï äýï ðëáêþí ðïõ áðåß÷áí êáôÜ l, ïðüôå
öïñôßï e ìåôñþíôáò ôï öïñôßï óôáãïíéäßùí
ëáäéïý, ìå ôçí ðáñáêÜôù äéáäéêáóßá. V
E =
Ìå øåêáóìü äçìéïõñãïýóå öïñôéóìÝíá l
óôáãïíßäéá ëáäéïý åíôüò åíüò êáôáêüñõöïõ üðïõ V ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìåôáîý ôùí
ïìïãåíïýò çëåêôñéêïý ðåäßïõ Ýíôáóçò Å. ¸íá ðëáêþí.

HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 127

Óõíåðþò Millikan.
Ôé ìðïñåßôå íá õðïèÝóåôå ãéá ôçí ôéìÞ ôïõ
V óôïé÷åéþäïõò öïñôßïõ;
mg = q
l
ïðüôå 2. ÌÅËÅÔÇ ÔÇÓ ÁÐÏÊËÉÓÇÓ ÄÅÓÌÇÓ
m gl
ÇËÅÊÔÑÏÍÉÙÍ ÓÔÏÍ KÁÈÏÄÉÊÏ
q = ÓÙËÇÍÁ
V
Åöáñìüóôå áíïäéêÞ ôÜóç ðåñßðïõ 250 V
Ãéá ôïí õðïëïãéóìü ôïõ q áðáéôïýôáí ï óôïí êáèïäéêü óùëÞíá ôïõ åñãáóôçñßïõ ôïõ
ðñïóäéïñéóìüò ôçò ìÜæáò m ôïõ óôáãïíéäßïõ. ó÷ïëåßïõ êáé ðáñáôçñÞóôå ôçí êçëßäá, êáôüðéí
¼ìùò éó÷ýåé É) Åöáñìüóôå óõíå÷Þ ôÜóç (ãýñù óôá 4V)
(ìÜæá) = (ðõêíüôçôá) × (üãêïò) óôá ðëáêßäéá Õ Þ óôá ðëáêéäéá ×. Ôß
ðáñáôçñåßôå;
äçëáäÞ
Ôß èá óõìâåß áí äéðëáóéÜóåôå ôçí ðáñáðÜíù
4 ôÜóç êáé ôß üôáí áëëÜîåôå ôçí ðïëéêüôçôÜ ôçò;
m = ñ ð r3
3 ÉÉ) Åöáñìüóôå óôá ðëáêßäéá Õ (Þ óôá ×)
åíáëëáóóüìåíç ôÜóç (ðåñßðïõ 5 V) áðü
üðïõ r ç áêôßíá ôïõ óôáãïíéäßïõ. ãåííÞôñéá. Áñ÷ßóôå íá áõîÜíåôå ôç óõ÷íüôçôá
Ãéá íá âñåèåß ç ìÜæá áñêïýóå íá áðü ðïëý ìéêñÝò ôéìÝò áñ÷éêÜ. Ôß ðáñáôçñåßôå,
ðñïóäéïñéóôåß ç áêôßíá r ôçò óôáãüíáò. Ãéá ôï êáèþò áõîÜíåôå ç óõ÷íüôçôá;
óêïðü áõôü ï Millikan êáôáñãïýóå ôï
çëåêôñéêü ðåäßï êáé ìåôñïýóå ôçí óôáèåñÞ 3. ÔÏ ÐÅÄÉÏ ÌÅÔÁÎÕ ÔÙÍ ÏÐËÉÓÌÙÍ
(ïñéáêÞ Þ ïñéêÞ ôá÷ýôçôá õ), ìå ôçí ïðïßá ÐÕÊÍÙÔÇ
Ýðåöôå ç óôáãüíá, üôáí ôï âÜñïò ôçò ÄçìéïõñãÞóôå Ýíáí ÷ïíäñïåéäÞ ðõêíùôÞ ìå
åîéóïññïðïýíôáí áðü ôçí áíôßóôáóç F ôïõ äýï ìåôáëëéêÜ ðëáêßäéá. Âõèßóôå ôá ðëáêßäéá
áÝñá. (ü÷é ïëüêëçñá) ìÝóá óå êáôÜëëçëï ëÜäé (ð.÷.
Èá ìÜèïõìå áñãüôåñá üôé éó÷ýåé
F = 6 ðçrõ (ç = éîþäåò áÝñá)
Ïðüôå
mg = F

4 3
ñ ðr g = 6 ð ç r õ
3 êáóôïñÝëáéï). Ñßîôå óôï ëÜäé, þóôå íá
åðéðëÝïõí, êüêêïõò óïõóáìéïý Þ óéìéãäÜëé.
Áðü ôçí ôåëåõôáßá ó÷Ýóç ï Millikan åýñéóêå ÔñïöïäïôÞóôå êáôüðéí ìå öïñôßá ôïõò
ôçí áêôßíá r, ïðüôå õðïëüãéæå ôï öïñôßï q ôïõ ïðëéóìïýò ôïõ ðõêíùôÞ óõíäÝïíôÜò ôïõò ìå
óôáãïíéäßïõ. ôïõò áêñïäÝêôåò ôçò ìç÷áíÞò Wimshurst.
Óôïí ðáñáêÜôù ðßíáêá äßíïíôáé ïé áðüëõôåò ÊáôáãñÜøôå ôéò ðáñáôçñÞóåéò óáò.
ôéìÝò ôùí öïñôßùí ïñéóìÝíùí óôáãïíéäßùí,
ðïõ ðáñáôçñÞèçêáí óå êÜðïéï ðåßñáìá ôýðïõ 4. ÐÅÉÑÁÌÁÔÁ ÅÊÖÏÑÔÉÓÇÓ ÊÁÉ
ÖÏÑÔÉÓÇÓ ÐÕÊÍÙÔÇ
q / 10−19 C (É) ÐñáãìáôïðïéÞóôå óôçí ôÜîç ôï êýêëùìá
6,41 4,82 11,2 12,9 9,61 15,9 8,02 3,19 ôïõ ó÷Þìáôïò ìå Å = 13,5 V, C = 68 ìF,
R = 150 kÙ êáé R 1 = 100 Ù. Ðñïóï÷Þ ôï

128 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ

âïëôüìåôñï íá åßíáé øçöéáêü (åóùôåñéêÞ ôïí äßóêï Â óôïí Á êáé áêïõìðÞóôå ôïí
áíôßóôáóç ðåñßðïõ 10 ÌÙ). Áíïßîôå ôç ãéá ëßãï ìå ôï äÜêôõëü óáò. ¸÷åôå ðëÝïí
óôéãìÞ t = 0 ôï äéáêüðôç êáé óçìåéþóôå ôçí Ýíá öïñôéóìÝíï ðõêíùôÞ ìå ïðëéóìïýò
Ýíäåéîç V ôïõ âïëôïìÝôñïõ áíÜ 10 s. Áöïý ôïõò äßóêïõò Á, Â. ÌåôáêéíÞóôå ðÜíù-
óõìðëçñþóôå ôï äïóìÝíï ðßíáêá ôéìþí êÜôù êáé áñéóôåñÜ-äåîéÜ ôïí äßóêï Â. Ôé
êáôáóêåõÜóôå (óôï óðßôé) ôï äéÜãñáììá ðáñáôçñåßôå; ÔïðïèåôÞóôå áíÜìåóá óôïõò
V = f (t) óå ÷áñôß ìéëéìåôñÝ êáé ãñÜøôå ôá äßóêïõò Ýíá ðëáóôéêü öýëëï. Ôß
ðáñáôçñåßôå; Äþóôå åñìçíåßá.

6. ÌÅÔÑÇÓÇ ÔÁÓÇÓ ÌÅ
ÐÁËÌÏÃÑÁÖÏ
óõìðåñÜóìáôÜ óáò. i) Óêåöôåßôå ôïí ôñüðï êáé ðñáãìáôïðïéÞóôå
(ÉÉ) Íá êÜíåôå ôï ßäéï ìå áíôéóôÜôç ìÝôñçóç ôçò ôÜóçò ìéáò ìðáôáñßáò ìå
R = 10 kÙ. Ôß ðáñáôçñåßôå; ðáëìïãñÜöï.
(ÉÉÉ) ÐñáãìáôïðïéÞóôå ìå ôá äïóìÝíá
ii) Êüøôå Ýíá ëåìüíé óôç ìÝóç. Êáñöþóôå
óôïé÷åßá Ýíá êýêëùìá ãéá ôç ìåëÝôç ôçò
ðÜíù óôï êïììÝíï ëåìüíé äýï åëÜóìáôá. ¸íá
öüñôéóçò ôïõ ðõêíùôÞ.
÷Üëêéíï êáé Ýíá ôóßãêéíï. ÌåôñÞóôå ôçí ôÜóç
5. ÌÅËÅÔÇ ×ÙÑÇÔÉÊÏÔÇÔÁÓ ÐÕÊÍÙÔÇ ìåôáîý ôùí åëáóìÜôùí ìå ôïí ðáëìïãñÜöï.
ÕÐÏ ÓÔÁÈÅÑÏ ÖÏÑÔÉÏ ÄïêéìÜóôå êáôüðéí íá ìåôñÞóåôå áõôÞ ôçí ôÜóç
ìå Ýíá âïëôüìåôñï.
Óôï åñãáóôÞñéï ôïõ ó÷ïëåßïõ èá âñåßôå
çëåêôïóêüðéï ìå æåýãïò ìåôáëëéêþí äßóêùí Á, iii) ÕðïâéâÜóôå ôçí ôÜóç ôïõ äéêôýïõ ôçò
Â. Ï äßóêïò Á åßíáé óôåñåùìÝíïò óôï ÄÅÇ óôá 12 V ìå Ýíá ìåôáó÷çìáôéóôÞ.
çëåêôñïóêüðéï, åíþ ï  Ý÷åé ìïíùôéêÞ âÜóç, Åöáñìüóôå ôçí “ìåôáó÷çìáôéóìÝíç” ôÜóç óôá
áð’ ôçí ïðïßá ôïí êñáôÜôå. ðëáêßäéá êáôáêüñõöçò áðüêëéóçò ôïõ
Öïñôßóôå ìå åðáãùãÞ ôïí äßóêï Á êáé ðáëìïãñÜöïõ. ÄïêéìÜóôå äéÜöïñåò ñõèìßóåéò,
ðáñáôçñåßóôå ôçí áðüêëéóç ôùí öýëëùí þóôå íá äåßôå ôçí êõìáôïìïñöÞ.
ôïõ çëåêôñïóêïðßïõ. Êáôüðéí ðëçóéÜóôå

Ôï äõíáìéêü ôïõ ìçäÝí. 7 2 Ôïðïèåôïýìå Ýíá “åëåýèåñï” óçìåéáêü öïñôßï q ó’ Ýíá Óå ìéá ðåñéï÷Þ ôïõ ÷þñïõ õðÜñ÷åé ïìïãåíÝò óçìåßï ôïõ ðåäßïõ åíüò çëåêôñéêïý äéðüëïõ.3 V (ä) 17. Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ çëåêôñéêÝò äõíáìéêÝò ãñáììÝò áðü üóåò åéóÝñ÷ïíôáé. Ôï (ä) Ç ïëéêÞ ñïÞ ðïõ ðåñíÜ áðü ôçí åðéöÜíåéá åßíáé äõíáìéêü ôïõ ìÝóïõ Ì ôïõ Á åßíáé: ìçäÝí (á) 50 V (â) 40 V (ã) 20 V (ä) 10 V 4 10 Óå ðïéÜ ðåñßðôùóç èá ìåôáâëçèåß ç ñïÞ ðïõ ðåñíÜ áðü ìéá êëåéóôÞ åðéöÜíåéá. ÐïéÜ (Þ ðïéÝò) áðü ôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò åßíáé (á) Åßíáé óùóôÞ ìüíï ç õðüèåóç óùóôÞ (Þ óùóôÝò) (â) Åßíáé óùóôü ìüíï ôï óõìðÝñáóìá (á) Ôï çëåêôñéêü äõíáìéêü åßíáé äéáíõóìáôéêü (ã) Åßíáé óùóôÞ êáé ç õðüèåóç êáé ôï óõìðÝñáóìá ìÝãåèïò (ä) Äåí åßíáé óùóôÞ ïýôå ç õðüèåóç ïýôå ôï (â) Ôï äõíáìéêü êáôÜ ìÞêïò ìéáò äõíáìéêÞò ãñáììÞò óõìðÝñáóìá. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 129 ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ 1 (â) Ôï äõíáìéêü ôïõ öïñôßïõ q åßíáé 5 V Ìå äåäïìÝíï ôï íüìï ôïõ Gauss íá åîçãçèåß ãéáôß (ã) Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óçìåßïõ Á åßíáé 5 J ïé äõíáìéêÝò ãñáììÝò ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ (ä) Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ öïñôßïõ q. ðñïò ôç öïñÜ ôçò Ýíôáóçò áõîÜíåôáé 6 (ã) Ôï ðñüóçìï ôçò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò.0 N/C.17.VB åßíáé ôçí áðüóôáóç ìåôáîý ôùí öïñôßùí. çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ åîáñôÜôáé áðü ôï (á) Ôï äõíáìéêü ôïõ óçìåßïõ Á åßíáé 5 V ðñüóçìï ôïõ q .00 V (ã) .3 V ÓõìðÝñáóìá: Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò äõï óçìåéáêþí öïñôßùí áõîÜíåôáé ðÜíôá üôáí ôá 11 öïñôßá ðëçóéÜæïõí. Ôñßá ßóá èåôéêÜ óçìåéáêÜ öïñôßá âñßóêïíôáé óôéò 3 êïñõöÝò éóïðëåýñïõ ôñéãþíïõ. åßíáé 5 J óôï Üðåéñï. Á åßíáé VA = 70 V êáé ôïõ B åßíáé VB = -30V. ãùíßá 60ï ìå ôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò ïìïãåíïýò (á) Ç åðéöÜíåéá áëëÜæåé ó÷Þìá çëåêôñéêïý ðåäßïõ Ýíôáóçò Å = 50. Ìå ÷ñÞóç ôïõ íüìïõ ôïõ Gauss íá ôï äõíáìéêü åßíáé ìçäÝí. Èá êéíçèåß ôï öïñôßï q.0 V (â) 5. (á) 6 U (â) 3 U (ã) 1. óôï ïðïßï çëåêôñéêü ðåäßï. äåé÷èåß üôé ó’ áõôÞ ôçí ðåñéï÷Þ ç ðõêíüôçôá öïñôßïõ 8 åßíáé ìçäÝí. Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá Áðü ìéá êëåéóôÞ åðéöÜíåéá åîÝñ÷ïíôáé ðåñéóóüôåñåò ôïõ åíüò öïñôßïõ åßíáé U.  ìéáò äõíáìéêÞò ãñáììÞò (ã) Ôï ïëéêü öïñôßï åíôüò ôçò åðéöÜíåéáò åßíáé åíüò ïìïãåíïýò çëåêôñéêïý ðåäßïõ.5 U (ä) U (á) Ç åðéöÜíåéá ðåñéêëåßåé áñíçôéêü ïëéêü öïñôßï 9 (â) Ç åðéöÜíåéá ðåñéêëåßåé èåôéêü ïëéêü öïñôßï Äßíïíôáé äýï óçìåßá Á.200 m ó÷çìáôßæåé èåôéêü öïñôßï q. óõóôÞìáôïò åßíáé ÐïéÜ áðü ôéò ðñïôÜóåéò åßíáé óùóôÞ. Ç äéáöïñÜ (â) Ç åðéöÜíåéá áëëÜæåé üãêï (ã) Ôï öïñôßï áõîÜíåôáé (ä) Ôï öïñôßï áëëÜæåé èÝóç åíôüò ôçò åðéöÜíåéáò 5 ÁíáöÝñïõìå ìéá õðüèåóç êáé Ýíá óõìðÝñáóìá Õðüèåóç: Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò äýï óçìåéáêþí öïñôßùí åßíáé áíôéóôñüöùò áíÜëïãç ìå äõíáìéêïý VAB = VA . ðïõ åãêëùâßæåé óçìåéáêü Ôï åõèýãñáììï ôìÞìá (ÁÂ) = 0. åíüò ÐïéÜ (Þ ðïéÝò) áðü ôéò ðáñáêÜôù öñÜóåéò åßíáé óçìåéáêïý öïñôßïõ q. (á) 10. óôï óçìåßï ðñÝðåé íá îåêéíïýí êáé íá êáôáëÞãïõí óå öïñôßá Þ Á. ó’ Ýíá óçìåßï ôïõ ïñèÜ äéáôõðùìÝíç (äéáôõðùìÝíåò).

E óþìáôïò áðü ôçí åðéöÜíåéá ôçò Ãçò åßíáé Ã. J áðïêôÞóïõí åðéôá÷ýíóåéò ìå ìÝôñá áe ôï çëåêôñüíéï ã. ôçí ßäéá ôá÷ýôçôá õ0. ìå áõôÜ ôçò äåîéÜò. g á. ó’ Ýíá Üëëï óçìåßï. êáé ôçí ôá÷ýôçôá äéáöõãÞò õä åíüò B. m . (á) 0. Áí Á. ¸íôáóç âáñõôéêïý ðåäßïõ á. Áõôü èá áðïêëßíåé óôï ðåäßï (â) Óå êõêëéêÞ ôñï÷éÜ ãýñù áðü ôç Ãç êáôÜ (ã) ÐëçóéÜæïíôáò ðñïò ôç Ãç. (á) (â) 1836 (ã) 1836 (ä) 1 1836 Ðåäßï ÌÝãåèïò → 13 Á. E ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï. Í/kg âñåèïýí ìÝóá óôï ßäéï ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï èá Â. Äõíáìéêü âáñõôéêïý ðåäßïõ â. ìå áêôßíá ôñï÷éÜò ßóç ìå ôçí Á. Óôç äéÜñêåéá áõôÞò ¸íá Üëëï öïñôéóìÝíï óùìáôßäéï ìå äéðëÜóéï öïñôßï ôçò áëëáãÞò èÝóåùò ôï óþìá êéíÞèçêå: êáé ôåôñáðëÜóéá ìÜæá áðü ôï ðñþôï âÜëëåôáé ìå → (á) Áðïìáêñõíüìåíï áð’ ôç Ãç. Âáñõôéêü ðåäßï â. q → áêôßíá ôçò Ãçò. 14 Ý÷åé ôéìÞ: 4 ÖïñôéóìÝíï óùìáôßäéï âÜëëåôáé ìåôáîý ðáñÜëëçëùí öïñôéóìÝíùí ðëáêþí üðùò óôï ó÷Þìá. ðñÝðåé ç õ0 íá ã. ôï äõíáìéêü åßíáé − 55 MJ/kg. Çëåêôñéêü ðåäßï á. g → ¸íá çëåêôñüíéï åéóÝñ÷åôáé ìå ôá÷ýôçôá õ0 ìÝóá óå → Â. J/kg áe êáé áp ôï ðñùôüíéï. ÊáôÜ ôç 1 (á) 4g0R à (â) − g 0Rà 2 1 (ã) .5 cm (â) 1 cm (ã) 2 cm (ä) 4 cm (ä) Ôßðïôå áð’ ôá ðáñáðÜíù 15 Íá áíôéóôïé÷ßóåôå ôá óôïé÷åßá ôçò áñéóôåñÞò óôÞëçò 20 ìå áõôÜ ôçò äåîéÜò. åíþ ç ìÜæá ôïõ ðñùôïíßïõ åßíáé 1836 öïñÝò ÖõóéêÜ ìåãÝèç ÌïíÜäåò ìåãáëýôåñç áðü ôç ìÜæá ôïõ çëåêôñïíßïõ. Ï ëüãïò éóïýôáé ìå 17 áp Íá áíôéóôïé÷ßóåôå ôá óôïé÷åßá ôçò áñéóôåñÞò óôÞëçò 1 2 ìå áõôÜ ôçò äåîéÜò.2g0R à (ä) − g 0 Rà 4 19 ¸íá óþìá ìåôáêéíåßôáé óôï âáñõôéêü ðåäßï ôçò äéÝëåõóç ôïõ óùìáôéäßïõ óôï ïìïãåíÝò çëåêôñéêü Ãçò áðü Ýíá óçìåßï. ðïõ ðåñéöÝñåôáé óå êõêëéêÞ ôñï÷éÜ → ãýñù áðü ôç Ãç. ôïõ ïðïßïõ 2 cm. üðïõ ç Ýíôáóç åßíáé g = 1 g 0 . Ãéá íá ìçäåíéóôåß êÜðïéá → → óôéãìÞ ç ôá÷ýôçôá ôïõ çëåêôñïíßïõ. p åßíáé: 18 (á) ÊÜèåôç óôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò Óõìâïëßæïõìå ìå Rà ôçí áêôßíá ôçò Ãçò êáé ìå g 0 (â) ÐëÜãéá ùò ðñïò ôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò ôçí Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ âáñýôçôáò óôçí åðéöÜíåéá (ã) Ïìüññïðç ìå ôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò ôçò Ãçò. ðåäßïõ âáñýôçôáò. G â. ôïõ ïðïßïõ ôï äõíáìéêü ðåäßï ìåôáîý ôùí ðëáêþí ðñïêáëåßôáé áðüêëéóç åßíáé − 25 MJ/ kg. Ç ó÷Ýóç ðïõ óõíäÝåé ôçí ôá÷ýôçôá ðåñéöïñÜò õ Âáñõôéêü ðåäßï Çëåêôñéêü ðåäßï äïñõöüñïõ. Ôï äõíáìéêü ó’ Ýíá óçìåßï ôïõ ãÞéíïõ (ä) Áíôßññïðç ìå ôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò.130 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ 12 16 Åßíáé ãíùóôü üôé ôï ðñùôüíéï êáé ôï çëåêôñüíéï Íá áíôéóôïé÷ßóåôå ôá óôïé÷åßá ôçò áñéóôåñÞò óôÞëçò Ý÷ïõí öïñôßá áíôßèåôïõ ðñïóÞìïõ áëëÜ ßäéïõ ìÝñïõ.

öüñôéóçò. åíþ ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò ðïõ áöïñïýí áõôüí ôïí ï ðõêíùôÞò ðáñáìÝíåé óõíäåìÝíïò ìå ôçí ðçãÞ äïñõöüñï åßíáé óùóôÞ (Þ óùóôÝò). ï ïðïßïò öïñôßóôçêå êáé 8ìF êáé óôá 50ìF. þóôå íá åðéóôñÝøåé áð’ ôç ÓåëÞíç óôç Ãç. ìç÷áíéêÞ åíÝñãåéá. ðïõ åßíáé óõíäåìÝíïò ìå ðçãÞ. (â) Ìå åéóáãùãÞ äéçëåêôñéêïý. 23 (á) 2. þóôå áõôü íá ìåôáâåß óå ðõêíùôÞ. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 131 õ êáôüðéí áðïóõíäÝèçêå áðü ôçí ðçãÞ öüñôéóçò.0 ìF.0 ìF. (â) Ôï åðßðåäï ôçò ôñï÷éÜò ôïõ äïñõöüñïõ ðñÝðåé íá ôáõôßæåôáé ìå ôï åðßðåäï ôïõ éóçìåñéíïý ôçò Ãçò 27 (ã) Ï äïñõöüñïò ìðïñåß íá ôåèåß óå ôñï÷éÜ óå ÄéáèÝôïõìå áñêåôïýò ßäéïõò ðõêíùôÝò ÷ùñçôéêüôçôáò ïðïéïäÞðïôå ýøïò ðÜíù áðü ôçí åðéöÜíåéá ôçò C = 6. ðïõ ðåñíÜ áðü ôçí Óçìåéáêü öïñôßï q ôïðïèåôåßôáé ïëéêÞ åðéöÜíåéá ôïõ êýâïõ óå êÜèå ðåñßðôùóç êáé (i) óôï êÝíôñï êýâïõ áðü ôç ìéá Ýäñá óôçí (i) ðåñßðôùóç. 25 21 Ìå ðïéüí (Þ ðïéïýò) áðü ôïõò ðáñáêÜôù ôñüðïõò Áí åßíáé Å1 ç åëÜ÷éóôç ìç÷áíéêÞ åíÝñãåéá. (ã) 15 ìF (ä) 18 ìF Íá áíôéóôïé÷ßóåôå ôá óôïé÷åßá ôçò áñéóôåñÞò óôÞëçò 28 ìå áõôÜ ôçò äåîéÜò. ðïõ ìðïñïýìå íá áõîÞóïõìå ôçí áðïèçêåõìÝíç åíÝñãåéá ðñÝðåé íá äïèåß ó’ Ýíá óþìá.0 ìF. 22 26 “Ãåùóôáôéêüò” Þ “óýã÷ñïíïò äïñõöüñïò ôçò Ãçò” Åîçãåßóôå ãéáôß ç áðïèçêåõìÝíç åíÝñãåéá óå ïíïìÜæåôáé Ýíáò äïñõöüñïò. (â) ÁõîÜíåôáé áí áöáéñÝóïõìå ôï äéçëåêôñéêü. (ã) Ìå ìåßùóç ôçò áðüóôáóçò ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí. Äýï ðõêíùôÝò óõíäÝïíôáé ìåôáîý ôïõò óå óåéñÜ Þ ðáñÜëëçëá. ðïõ öáßíåôáé áêßíçôïò öïñôéóìÝíï ðõêíùôÞ. éó÷ýåé: Å1 = Å2 Þ Å1 > Å2 Þ Å1 < Å2 . Íá ðñïôáèïýí ôñüðïé óõíäåóìïëïãßáò. Ãçò. ÄéáôÞñçóç ïñìÞò á. áöïý (á) Ç ðåñßïäïò ôçò êßíçóçò ôïõ äïñõöüñïõ åßíáé ðñïçãïõìÝíùò áðïóõíäÝóïõìå ôïí ðõêíùôÞ áðü 24 h ôçí ðçãÞ. ÐïéÜ (Þ ðïéÝò) áðü ôéò (á) Ìåéþíåôáé áí áöáéñÝóïõìå ôï äéçëåêôñéêü. ìðïñïýìå íá áõîÞóïõìå ôçí ôÜóç V ìåôáîý ôùí (ä) Ïé ðõêíùôÝò Ý÷ïõí ÷ùñçôéêüôçôåò áíÜìåóá óôá ïðëéóìþí ðõêíùôÞ áÝñá. (â) 9 . ÓôáèåñÞ óõíéóôáìÝíç (á) ¼ôáí ïé ðõêíùôÝò óõíäÝïíôáé óå óåéñÜ ç åíÝñãåéáò äýíáìç ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ óõóôÞìáôïò åßíáé 50 ìF ã. Ìå ôïí Ýíá ôñüðï óýíäåóçò ç ïëéêÞ ÓôÞëç Á ÓôÞëç  ÷ùñçôéêüôçôá åßíáé 50 ìF êáé ìå ôïí Üëëï 8. (ii) óôï êÝíôñï ìéáò Ýäñáò êýâïõ (iii) óå ìéá êïñõöÞ êýâïõ .0 ìF. þóôå ç áð’ ôç Ãç óôç ÓåëÞíç êáé Å2 ç åëÜ÷éóôç ïëéêÞ ôÜóç óôá Üêñá ôïõ íá åßíáé óõíå÷þò V. ÄéáôÞñçóç ìç÷áíéêÞò â. ÌïíùìÝíï óýóôçìá ÐïéÜ áð’ ôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò åßíáé áëçèÞò. áðü ãÞéíï ðáñáôçñçôÞ. ÁÓÊÇÓÅÉÓ . ðïõ ðñÝðåé íá äïèåß óôï ßäéï (á) Ìå ìåßùóç ôçò åðéöÜíåéáò ôùí ïðëéóìþí. óþìá. þóôå íá ðåôý÷ïõìå ÷ùñçôéêüôçôá. Á. Â. (ã) õä= õ (ä) õä= 2õ (ã) Ìå áýîçóç ôçò åðéöÜíåéáò ôùí ïðëéóìþí.0 ìF. (á) õä = (â) õä=2õ (á) Ìå åéóáãùãÞ äéçëåêôñéêïý ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí. 24 (ã) Ï Ýíáò ðõêíùôÞò Ý÷åé ÷ùñçôéêüôçôá ìåãáëýôåñç Ìå ðïéüí (Þ ðïéïýò) áðü ôïõò ðáñáêÜôù ôñüðïõò áðü 50 ìF. Ìüíï óõíôçñçôéêÝò (â) ¼ôáí ïé ðõêíùôÝò óõíäÝïíôáé ðáñÜëëçëá ç äõíÜìåéò ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ óõóôÞìáôïò åßíáé 8. 2 (â) Ìå áýîçóç ôçò áðüóôáóçò ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí.ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ 1 Íá âñåèåß ç çëåêôñéêÞ ñïÞ.

0 mC.132 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ 2 êáé ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìåôáîý ôïõò åßíáé Êþíïò ìå áêôßíá âÜóçò r = 0. ôïõ ðåäßïõ üôáí ìåôáêéíçèåß Ýíá öïñôßï q = − 1.0 ìC â. Óôéò êïñõöÝò Â. 3 õðÜñ÷ïõí ôá óçìåéáêÜ öïñôßá qB = + 1. êáôÜ ìÝôñï êáé áðü ôï Á óôï Ã.0 m.0 × 10 . êáôåýèõíóç.31 kg 5 Äýï áêëüíçôá óçìåéáêÜ öïñôßá qA = + 4.0 ìC êáé Íá âñåèåß óå ÷ñüíï 1. .0 ìC. Ôï ðñùôüíéï óå ðïëý ìåãÜëç áðüóôáóç áðü ôïí ðõñÞíá. Ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìåôáîý ôïõ óçìåßïõ åéóüäïõ Äýï ïñéæüíôéåò öïñôéóìÝíåò ðëÜêåò.6 × 10 -19 C . ðëåõñÜò á.0 × 10 5 m / s 6 êáé êÜðïéá óôéãìÞ åéóÝñ÷åôáé óå êáôáêüñõöï ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï. Ýíôáóçò E = 100 .0 × 10 N/C.0 ìC âñßóêïíôáé óå óçìåßá Á. Ä E = 1. Ç õ0 åßíáé ïìüññïðç ìå ôçí 4 Ýíôáóç Å ôïõ ðåäßïõ. Íá õðïëïãéóôåß ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò óùìáôéäßïõ.0 × 10 3 V. äõíáìéêÝò ãñáììÝò. ôïðïèÝôçóç ôåóóÜñùí ßóùí óçìåéáêþí öïñôßùí q óôéò êïñõöÝò ôåôñáãþíïõ. Äßíïíôáé: âñåèåß ôï óçìåßï (Þ ôá óçìåßá) ôçò åõèåßáò ðïõ ðåñíÜ áðü ôá Á. á. ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï. áðåßñïõ ìÞêïõò. g = 10 m/s2 êáé ìå ôç âÜóç ôïõ ôïðïèåôçìÝíç êÜèåôá óôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò. áðÝ÷ïõí 4.100 m ôïðïèåôåßôáé ìÝóá 4. ðïõ èá ôïðïèåôçèåß m óôï óçìåßï. óôáãüíá ëáäéïý ìÜæáò óå ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï. ìå öïñÜ ðñïò ôá êÜôù. ìÝ÷ñé íá ìçäåíéóôåß óôéãìéáßá ç ôá÷ýôçôá ôïõ. Íá âñåèåß óå ðüóï ÷ñüíï. ðïõ èá ðëçóéÜóåé ôï ðñùôüíéï óôïí ðõñÞíá. Â.0 ìC êáé 11 q = − 1. ðïõ ÖïñôéóìÝíï ìå èåôéêü öïñôßï óùìáôßäéï. üðïõ ôï äõíáìéêü åßíáé áêñéâþò õ0 = 1. N “áñíçôéêÜ” öïñôéóìÝíç.  åíüò åõèõãñÜììïõ ôìÞìáôïò (ÁÂ) = 3 m áð’ ôç óôéãìÞ ôçò åéóüäïõ.0 × 10 8 C / kg . Ýíôáóçò Äßíåôáé Ýíá ïñèïãþíéï ðáñáëëçëüãñáììï ÁÂÃÄ ìå (ÁÂ) = 30 cm êáé Âà = 60 cm. Íá âñåèåß ç çëåêôñéêÞ ñïÞ ðïõ äéÝñ÷åôáé. Ç ïñéæüíôéá êáé ç êáôáêüñõöç ìåôáôüðéóç ôïõ qÄ = − 1. ìå ôá÷ýôçôá õ0. ðáñÜëëçëá ðñïò ôéò Íá âñåèåß ôï ðåäßï Å óå áðüóôáóç r áðü ôï óýñìá. Ý÷åé ôá÷ýôçôá õ0. Íá áð’ ôç óôéãìÞ ôçò åéóüäïõ. Íá âñåèåß ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá q öïñôßïõ ðñïò ìÜæá = 1. Íá âñåèåß ç åëÜ÷éóôç áðüóôáóç. ìÝóá óå ãñáììéêÞ ðõêíüôçôá ôïõ öïñôßïõ ôïõ óýñìáôïò åßíáé ë. C 1. ìå ëüãï áðÝ÷ïõí 1. ìå öïñôßï q = 3 e. m e = 9.5 cm óùìáôßäéï óå ÷ñüíï 1. Óôï ÷þñï ìåôáîý ôùí ðëáêþí áéùñåßôáé. ïñéæüíôéá ìå ôá÷ýôçôá ìÝôñïõ õ0 = 1 .0 ìs áð’ ôç óôéãìÞ ôçò åéóüäïõ. Óôá Üêñá Á. Â. êéíåßôáé óçìåéáêïý öïñôßïõ q = −2. (á) áðü ôçí ïëéêÞ åðéöÜíåéá 9 (â) áðü ôçí âÜóç Íá õðïëïãéóèåß ôï Ýñãï ðïõ êáôáíáëþíåôáé ãéá ôçí (ã) áðü ôçí ðáñÜðëåõñç êùíéêÞ åðéöÜíåéá. E = 100 N/C.14 kg.0 ìs áðü ôç óôéãìÞ ôçò åéóüäïõ. Íá âñåèåß ôï ðëÞèïò ôçò ðåñßóóåéáò ôùí çëåêôñïíßùí ôçò óôáãüíáò.0 × 10 6 m/s . e = 1. öïñôßá qA = + 1 ìC êáé q = − 4 ìC (áêñéâþò).6 × 10 -19 C 8 Ðñùôüíéï ìÜæáò m êáé öïñôßïõ e êáôåõèýíåôáé ðñïò åëåýèåñï áðü çëåêôñüíéá ðõñÞíá. ðïõ öÝñïõí ßóá óôï ðåäßï êáé ôïõ óçìåßïõ ðïõ âñßóêåôáé ôï (áðïëýôùò) êáé áíôßèåôá öïñôßá. e = 1.1 × 10 . ìçäåíßæåôáé ç ôá÷ýôçôá (áêñéâþò) åßíáé ôïðïèåôçìÝíá (áêëüíçôá) ôá óçìåéáêÜ ôïõ çëåêôñïíßïõ êáé ðüóï äéÜóôçìá äéáíýåé áõôü. 3 10 Çëåêôñéêü öïñôßï åßíáé ïìïéüìïñöá êáôáíåìçìÝíï êáôÜ ìÞêïò ëåðôïý óýñìáôïò. ìçäÝí. 7 ã. Ç Çëåêôñüíéï åéóÝñ÷åôáé. ðïëý ìåãáëýôåñçò ìÜæáò. üðïõ ôï çëåêôñéêü ðåäßï Å (ôùí qA êáé qB) åßíáé ìçäÝí. Ç ôá÷ýôçôá ôïõ óùìáôéäßïõ.

êßíçóçò. ðñïò ôç ìÜæá ôïõ åßíáé q = 1. õðü (â) Ç êáôáêüñõöç ìåôáôüðéóç h ôïõ óùìáôéäßïõ. áðü → (ã) Ç ôá÷ýôçôá åîüäïõ õ. Íá âñåèïýí (ã) Íá õðïëïãéóèåß ç ôá÷ýôçôá ôïõ êïììáôéïý Â. ëüãù Ýêñçîçò. áöÞíåôáé (÷ùñßò áñ÷éêÞ ôá÷ýôçôá) íá êéíçèåß. Ôï óùìáôßäéï åéóÝñ÷åôáé óôï m ç êÜèå ìßá. üðùò þóôå. m ç áêôßíá ôçò Ãçò Rà = 6. ç Ýíôáóç ôïõ ãÞéíïõ âáñõôéêïý ðåäßïõ óôçí åðéöÜíåéá ôçò Ãçò Áõôü åéóÝñ÷åôáé ìå ôá÷ýôçôá õ0 = 1 . ÷ùñßò íá áëëÜîåé öïñÜ Çëåêôñüíéï âÜëëåôáé áðü óçìåßï Á ìå ôá÷ýôçôá õ0 .0×103m/s. ÃíùóôÜ ôá G. ìå áñ÷éêÞ ôá÷ýôçôá Óùìáôßäéï öÝñåé èåôéêü öïñôßï êáé ï ëüãïò ôïõ 8. åíþ ç óöáßñá ðïõ âñßóêåôáé óôï Á (á) Ï ÷ñüíïò êßíçóçò ôïõ óùìáôéäßïõ óôï ðåäßï.0 cm Ôñåéò óöáßñåò. åðéôÜ÷õíóç ôçò âáñýôçôáò óôçí åðéöÜíåéá ôçò Ãçò (ã) Ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý VAB . ôçí åðßäñáóç ìüíï ôùí âáñõôéêþí äõíÜìåùí. ìÝóá óå ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï. ÎáöíéêÜ. á. ÃíùóôÜ G. Íá õðïëïãéóèåß ç ìÝãéóôç 13 ôá÷ýôçôá ôçò êéíïýìåíçò óöáßñáò êáé ôï ìÝãéóôï äéÜóôçìá ðïõ äéáíýåé. Íá âñåèïýí. Ç êéíçôéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óðÜåé óå äýï êïììÜôéá Á. Äßíïíôáé . óå êÜèå ÷ñïíéêÞ óôéãìÞ. á. ðëÜãéá ùò ðñïò ôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò êáôáêüñõöïõ → ïìïãåíïýò çëåêôñéêïý ðåäßïõ. à åßíáé óôáèåñÜ üôé sin 37o = 0. Ýíôáóçò E = 1. óôåñåùìÝíåò. Ïé óöáßñåò ðïõ âñßóêïíôáé óôá Â. g0 = 10 m/s2. (â) Ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ êáôÜ ôçí êßíçóç Äßíïíôáé ç áêôßíá ôçò Ãçò Rà = 6. ßäéáò ìÜæáò m. íá áðïôåëïýí ôéò öáßíåôáé óôï ó÷Þìá. Ç ôá÷ýôçôá õ ôïõ 17 çëåêôñïíßïõ ãßíåôáé êÜèåôç óôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò Ôå÷íçôüò äïñõöüñïò ôçò Ãçò óôñÝöåôáé óå êõêëéêÞ üôáí ç ïñéæüíôéá êáé ç êáôáêüñõöç ìåôáôüðéóÞ ôïõ ôñï÷éêÜ óå ýøïò h = 3RÃ. Ôï Á. Ç ãùíßá è åßíáé 37ï êáé äßíåôáé êïñõöÝò éóïðëåýñïõ ôñéãþíïõ ðëåõñÜò á. (á) Íá âñåèåß ç ôá÷ýôçôá ôïõ êïììáôéïý Â. åßíáé ßóåò (ÁÃ) = (ÃÂ). HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 133 12 êáôáêüñõöá ðñïò ôá ðÜíù.  ßóùí ìáæþí. 16 Ôñåéò óöáßñåò. üôáí áõôü äåí áëëçëåðéäñÜ ðëÝïí ìå ôç Ãç. êéíïýíôáé óôçí ßäéá êõêëéêÞ ôñï÷éÜ. (â) Íá áðïäåé÷èåß üôé ôï êïììÜôé  äéáöåýãåé áð’ ôï âáñõôéêü ðåäßï ôçò Ãçò. Íá õðïëïãéóèåß ç ìç÷áíéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò ôùí ìáæþí.80. õðü ôçí åðßäñáóç ôùí äõíÜìåùí áð’ ôéò Üëëåò äýï. (á) Ç êéíçôéêÞ åíÝñãåéá ôïõ çëåêôñïíßïõ óôï Â. m. êéíïýìåíïò üìùò ìå áíôßèåôç öïñÜ áð’ ôïí áñ÷éêü äïñõöüñï.0 × 10 5 m / s g0 = 10 m/s2 êáé üôé ç åðßäñáóç ôïõ áôìïóöáéñéêïý áÝñá åßíáé áìåëçôÝá. Íá âñåèåß ôï ìÝãéóôï ýøïò áðü ôçí öïñôßïõ. ðåäßï áð’ ôï óçìåßï Ï êáé åîÝñ÷åôáé áð’ ôï Á.4 × 10 3 km.0 × 10 8 C / kg åðéöÜíåéá ôçò Ãçò ðïõ èá öèÜóåé ôï óþìá. äçëáäÞ ïé óöáßñåò äåí áëëçëåðéäñïýí ìå Üëëá óþìáôá ôïõ óýìðáíôïò.60 êáé cos 37o = 0. ôéò Üëëåò äýï óöáßñåò. m. áìÝóùò ìåôÜ ôç äéÜóðáóç.4 × 103 km êáé ç ôïõ çëåêôñïíßïõ áðü ôï Á ùò ôï Â. âñßóêïíôáé óôéò êïñõöÝò éóïðëåýñïõ ôñéãþíïõ ÁÂà ðëåõñÜò á. ÊÜèå óöáßñá åêôåëåß ïìáëÞ êõêëéêÞ êßíçóç. ìåôÜ ôçí Ýêñçîç ãßíåôáé äïñõöüñïò ôçò Ãçò óôï ßäéï ýøïò. 14 18 Ñß÷íïõìå Ýíá óþìá áðü ôçí åðéöÜíåéá ôçò Ãçò Äýï ßäéá èåôéêÜ öïñôéóìÝíá óùìÜôéá åßíáé ìáêñõÜ áðü Üëëá óþìáôá. ìéêñþí äéáóôÜóåùí êáé ßäéáò ìÜæáò (üðùò óôï ó÷Þìá). ÊÜðïéá óôéãìÞ âñßóêïíôáé ìåôáîý . çëåêôñïíßïõ óôï Á åßíáé 100 eV.0 × 103 N/ C ðïõ äçìéïõñãåßôáé áðü äýï 15 ðáñÜëëçëåò öïñôéóìÝíåò ðëÜêåò ìÞêïõò d = 8.

¢íùóç êáé áíôßóôáóç áÝñá áìåëçôÝåò. m. V1= 2. Áí ç ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ ðõêíùôÞ åßíáé C = 10−10 F íá õðïëïãéóèåß ç ìÝãéóôç ôÜóç Vm ðïõ ìðïñåß íá åöáñìïóôåß ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ ðõêíùôÞ Ãéá ôçí óõíäåóìïëïãßá äßíïíôáé: (ð = 3. áí áõôüò áðïóõíäåèåß áðü ôçí ðçãÞ öüñôéóçò.00 cm. ôïõ óõóôÞìáôïò.85 × 10−12 C 2 /N. (ã) Áí ç ôÜóç ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ãßíåé ÐïéÜ ç ôá÷ýôçôá ôùí óöáéñéäßùí ôçí óôéãìÞ ðïõ ó÷çìáôßæïõí ôåôñÜãùíï ðëåõñÜò á/4. Ìåôáîý ôùí óùìáôßùí. íá âñåèåß ç ÷ùñçôéêüôçôá Cx .0 ìF. G. ç áëëçëåðßäñáóç ôïõò ãßíåé ïðëéóìïý åßíáé Á. ðñáêôéêþò.0. Ï ÷þñïò ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí åßíáé ãåìÜôïò ìå äéçëåêôñéêü (Ê = 5. ìüíï ç çëåêôñéêÞ áëëçëåðßäñáóç.134 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ ôïõò óå äåäïìÝíç áðüóôáóç á êáé Ý÷ïõí ôá÷ýôçôåò 23 ìçäÝí.0 ìF. Íá âñåèïýí: (á) Ç ïëéêÞ ÷ùñçôéêüôçôá (â) Ôï öïñôßï êÜèå ðõêíùôÞ . 22 26 Åðßðåäïò ðõêíùôÞò Ý÷åé êõêëéêïýò ïðëéóìïýò áêôßíáò r = 6. C1 = 1. á.14. þóôå óöáßñá Â. C3 = 6. ìÜæáò 2 m. íá âñåèïýí (á) Ç ôá÷ýôçôá ôçò óöáßñáò Â.0 ìF êáé ôÜóç ðçãÞò V = 12 V. üôáí ç ôá÷ýôçôá ôçò Á åßíáé 2õ 0 (â) Ç áðüóôáóç ôùí êÝíôñùí ôùí óöáéñþí. m. ÃíùóôÜ õ 0.00). C2 = 2. ãéá ôç äéÜëõóç ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí. ÷ùñßò ëáäéïý ìÜæáò m = 12 × 10-12kg. 21 Íá õðïëïãéóôåß ç % ìåôáâïëÞ ôçò áðïèçêåõìÝíçò åíÝñãåéáò óå åðßðåäï ðõêíùôÞ. ðïõ Ý÷åé áÝñá ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ. áðïêôÜ ç óôáãüíá.m2). áÝñá.0 × 103 V íá âñåèåß ç åðéôÜ÷õíóç ðïõ ÃíùóôÜ G. (á) ÐïéÜ ç Ýíôáóç ôïõ ïìïãåíïýò çëåêôñéêïý ðåäßïõ (â) ÐïéÜ ç áðáéôïýìåíç åíÝñãåéá. ôçí óôéãìÞ êáôÜ ôçí ïðïßá ç ôá÷ýôçôá ôçò Á óöáßñáò åßíáé 2õ 0.0 ìF.00 × 10 7 V/m. êéíåßôáé ðñïò áñ÷éêÜ áêßíçôç Áí C = 8. êñáôïýíôáé óôéò Ç ôÜóç ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí åðßðåäïõ ðõêíùôÞ êïñõöÝò ôåôñáãþíïõ ðëåõñÜò á. ßäéáò ìÜæáò m. ÊÜèå Ýíá áðü áõôÜ äÝ÷åôáé öïñôßï ôïõ óôáãïíéäßïõ (g = 10 m/s2) ìüíï ôéò âáñõôéêÝò äõíÜìåéò áð’ ôá õðüëïéðá. Íá âñåèåß ôï áñ÷éêÝò ôá÷ýôçôåò. Ç ôá÷ýôçôá ôçò óöáßñáò Á ðïëý ìáêñéÜ áðü ôçí  åßíáé õ0 .0 cm. (â) ÁíÜìåóá óôïõò ïðëéóìïýò áéùñåßôáé óôáãïíßäéï (ã) ÁöÞíïõìå ôá óöáéñßäéá ôáõôü÷ñïíá. Äåßîôå üôé ç åëêôéêÞ äýíáìç ìçäÝí. Íá âñåèåß ç ìåôáîý ôïõò áðüóôáóç üôáí ç Åðßðåäïò ðõêíùôÞò áÝñá åßíáé öïñôéóìÝíïò ìå ôá÷ýôçôÜ ôïõò åßíáé ìéóÞ áðü ôçí ôá÷ýôçôá ðïõ öïñôßï q êáé ôï åìâáäüí ôçò åðéöÜíåéáò êÜèå Ý÷ïõí üôáí. 19 24 ÔÝóóåñá óöáéñßäéá.0×103 V (á) ÐïéÜ ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óõóôÞìáôïò. ëáìâÜíåôáé õðüøç ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí äßíåôáé áð´ ó÷Ýóç . ìÜæáò m. Áí ïé äýï óöáßñåò äåí áëëçëåðéäñïýí ìå Üëëá óþìáôá. åßíáé V = 3. ôñéðëáóéáóôåß ç áðüóôáóç ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ êáé ãåìßóåé ìå äéçëåêôñéêü ç ïëéêÞ ÷ùñçôéêüôçôá ôçò óõíäåóìïëïãßáò íá åßíáé ìå Ê = 6. Coë = 4.0 ìF. å0 = 8. ôïõ ïðïßïõ ç áíôï÷Þ åßíáé 2. 20 25 Óöáßñá Á. ðïõ áðÝ÷ïõí l = 2.

ìåôáöÝñïõìå ôï äéáêüðôç óôç èÝóç 2. Áí ôï öïñôßï ôïõ ðõêíùôÞ ÷ùñçôéêüôçôáò C5 åßíáé 27 q5 = 20ìC. ç åíÝñãåéá Joule (Ôæïõë) áð’ ôçí óôéãìÞ ðïõ Üñ÷éóå ç åêöüñôéóç.0 ìF. (á) Íá áðïäåé÷èåß üôé ôï 50% ôçò åíÝñãåéáò. C7 = 15 ìF ðõêíùôÞ. C2 = 10. Áêüìç íá õðïëïãéóôåß êÜèå ðåñßðôùóç. üðùò öáßíåôáé óôï ó÷Þìá. HËÅÊÔÑÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 135 (ã) Ç åíÝñãåéá ðïõ åßíáé áðïèçêåõìÝíç óå êÜèå C5 = 5.0 ìF óõíäÝïíôáé óôç óåéñÜ êáé 29 ôñïöïäïôïýíôáé áðü ôÜóç V = 12. Ãéá ôç óõíäåóìïëïãßá äßíïíôáé C1 = 2.0 ìF. óå åíÝñãåéá ï ðõêíùôÞò. .0 V.5 ìF. áðïèçêåýôçêå óôïí ðõêíùôÞ. åêåßíç ôç óôéãìÞ. ôï ñåýìá ðïõ äéáññÝåé ôïí áíôéóôÜôç êáé ï ñõèìüò ìå ôïí ïðïßï ÷Üíåé Íá âñåèåß ôï ôåëéêü öïñôßï ôïõ êÜèå ðõêíùôÞ. óôç öÜóç ôçò åêöüñôéóçò. C4 = 12 ìF. ãéá ôï ôçí ðçãÞ (÷ùñßò íá åêöïñôéóèïýí) êáé óõíäÝïíôáé ïðïßï äßíïíôáé C = 2.0 kÙ êáé å = 24V.0 ìF. C6 = 5. C3 = 4. (â) Ï ïðëéóìüò Á ìå ôïí à êáé ï  ìå ôïí Ä. R = 4. ìåôáîý ôïõò ùò åîÞò: Ï äéáêüðôçò Ä âñßóêåôáé óôç èÝóç 1 êáé ï ðõêíùôÞò (á) Ï ïðëéóìüò Á ìå ôïí Ä êáé ï  ìå ôïí Ã Þ öïñôßæåôáé. (â) Áöïý öïñôéóôåß ï ðõêíùôÞò.50 ìF êáé ðõêíùôþí. C2 = 2.0 ìF. ÊÜðïéá óôéãìÞ. ïðüôå áñ÷ßæåé íá åêöïñôßæåôáé. Êáôüðéí ïé ðõêíùôÝò áðïóõíäÝïíôáé áðü Ðñáãìáôïðïéïýìå ôï êýêëùìá ôïõ ó÷Þìáôïò. ðïõ äáðÜíçóå ç ðçãÞ óôç äéÜñêåéá ôçò öüñôéóçò.0 ìF. íá âñåèåß ôï öïñôßï ôùí õðüëïéðùí Äýï ðõêíùôÝò ìå ÷ùñçôéêüôçôåò C1 = 2. ùò ôç óôéãìÞ ðïõ åßíáé 28 V C = 20 V. Íá âñåèåß. ç ôÜóç ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ ðõêíùôÞ åßíáé V C = 20 V.

Å.Ç. (äéðëáíÞ öùôïãñáößá) ÃåííÞôñéá ôçò Ä. Äçìçôñßïõ (åðÜíù) Ï áôìïóôñüâéëïò ôïõ óôáèìïý Áã.Å.Ç.136 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ ÌïíÜäá ðáñáãùãÞò çëåêôñéêÞò åíÝñãåéáò ôçò Ä. óôï óôáèìü Áã. Äçìçôñßïõ (êÜôù) .

ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ ÊÉÍÏÕÌÅÍÏÕ ÖÏÑÔÉÏÕ Ãíùñßæïõìå áðü ôï ðåßñáìá ôïõ Oersted üôé ãýñù áðü ñåõìáôïöüñï áãùãü äçìéïõñãåßôáé ìáãíçôéêü ðåäßï.67) → → (ÉÉ) Äéåýèõíóç êÜèåôç óôï åðßðåäï ôùí äéáíõóìÜôùí õ êáé r (ÉÉÉ) ÖïñÜ ðïõ êáèïñßæåôáé áðü ôïí êáíüíá ôïõ äåîéïý ÷åñéïý Þ ôçò äåîéüóôñïöçò âßäáò. ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 137 2. Ó’ áõôü ôï êåöÜëáéï èá åîåôÜóïõìå ôï ìáãíçôéêü ðåäßï ðïõ äçìéïõñãïýí êéíïýìåíá öïñôßá. Ëßãï áñãüôåñá ï Andr e~ Amp ere åîÞãáãå ôï íüìï ôçò ìáãíçôéêÞò äýíáìçò áíÜìåóá óå ñåõìáôïöüñïõò áãùãïýò êáé éó÷õñßóôçêå üôé ôï çëåêôñéêü ñåýìá åßíáé ç áéôßá êÜèå ìáãíçôéêïý öáéíïìÝíïõ. êáèþò êáé íá Ýëêåé Þ íá áðùèåß Üëëá êïììÜôéá ìáãíçôßôç. åñìçíåýïíôáò Ýôóé ôïí ðñïóáíáôïëéóìü ôçò ìáãíçôéêÞò âåëüíáò. ðñÜãìá ðïõ åðéâåâáßùóå êáé ï Coulomb. êáôáóêåýáóå ôå÷íçôïýò ìáãíÞôåò êáé äéáôýðùóå ôçí Üðïøç üôé ç Ãç åßíáé Ýíáò ìåãÜëïò ìüíéìïò ìáãíÞôçò. Ôï äéÜíõóìá r Ý÷åé ïñéóèåß → → → ìå öïñÜ áðü ôç èÝóç ðçãÞò ðñïò ôï óçìåßï ðáñáôÞñçóçò (ó÷Þìá 2. Ðñþôïé ïé ÊéíÝæïé åêìåôáëëåýôçêáí ôçí éäéüôçôá ôçò ìáãíçôéêÞò âåëüíáò íá ðñïóáíáôïëßæåôáé óå ïñéóìÝíç äéåýèõíóç êáé êáôáóêåýáóáí ôçí ìáãíçôéêÞ ðõîßäá. → ¸íá èåôéêü óçìåéáêü öïñôßï q. ï áíôß÷åéñáò ôïõ äåîéïý ÷åñéïý äåß÷íåé ôç → öïñÜ ôïõ B . Ý÷åé ôá ðáñáêÜôù ÷áñáêôçñéóôéêÜ: (É) Ôï  åßíáé ì 0 qõ sin è B = 2 (2. ôï ïðïßï.2 ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ ÅÉÓÁÃÙÃÇ Ç éäéüôçôá åíüò êïììáôéïý ìáãíçôßôç (öõóéêïý ìáãíÞôç) íá Ýëêåé óéäåñÝíéá áíôéêåßìåíá. Áõôü ìáò ïäçãåß óôç óêÝøç üôé ôï êéíïýìåíï çëåêôñéêü öïñôßï áðïôåëåß ðçãÞ ãéá ôï ìáãíçôéêü ðåäßï.×. üðùò êáô' áíáëïãßá ôï áêßíçôï çëåêôñéêü öïñôßï äçìéïõñãåß çëåêôñïóôáôéêü ðåäßï. ÄçëáäÞ. üðùò Ý÷åé äéáðéóôùèåß ðåéñáìáôéêÜ. Þôáí ãíùóôÞ óôïõò Áñ÷áßïõò ¸ëëçíåò áðü ôï 800 ð. êáèþò êáé ôç äýíáìç ðïõ äÝ÷ïíôáé áõôÜ áðü ôï ìáãíçôéêü ðåäßï. äçìéïõñãåß ãýñù ôïõ ìáãíçôéêü ðåäßï.40) 4ð r üðïõ r ç áðüóôáóç ìåôáîý ôïõ öïñôßïõ (èÝóç ðçãÞò) êáé ôïõ óçìåßïõ Ñ ìÝôñçóçò ôïõ ðåäßïõ (óçìåßïõ ðáñáôÞñçóçò) êáé è ç ìéêñüôåñç ãùíßá ìåôáîý ôùí äéáíõóìÜôùí õ êáé r (0 ≤ è ≤ ð). åöüóïí ôá õðüëïéðá äÜêôõëá äéáãñÜöïõí ôçí ãùíßá è áð' → → → ôï äéÜíõóìá õ ðñïò ôï r Þ ç öïñÜ ôïõ B åßíáé ðñïò ôç öïñÜ ðïõ . Ôïí 18ï áéþíá ï John Michell õðïëüãéóå ôç äýíáìç ìåôáîý ìáãíçôéêþí ðüëùí êáé âñÞêå üôé áêïëïõèåß ôï íüìï ôïõ áíôßóôñïöïõ ôåôñáãþíïõ. Ôï 1819 ï Äáíüò Hans Christian Oersted áíáêÜëõøå üôé ôï çëåêôñéêü ñåýìá áóêåß äõíÜìåéò óôç ìáãíçôéêÞ âåëüíá êáé óõìðÝñáíå üôé ï ìáãíçôéóìüò ó÷åôßæåôáé ìå ôïí çëåêôñéóìü. ðïõ êéíåßôáé ìå ôá÷ýôçôá õ. Ôïí 16ï áéþíá ï William Gilbert Ýêáíå ðïëëÜ ðåéñÜìáôá ìå ìáãíÞôåò.

ç ìïñöÞ ôïõ ïðïßïõ åîáñôÜôáé áðü ôï ó÷Þìá ôïõ áãùãïý. Ãéá íá âñïýìå êáôüðéí ôçí ïëéêÞ ôéìÞ ôïõ ðåäßïõ ó' áõôü ôï óçìåßï.68 → (á) Äéáíýóìáôá ôùí ðåäßùí B ðïõ äçìéïõñãïýíôáé áðü êéíïýìåíï èåôéêü öïñôßï. ó' Ýíá ïðïéïäÞðïôå óçìåßï ôïõ ðåäßïõ. ðïõ äçìéïõñãïýí ñåõìáôïöüñïé áãùãïß äéáöüñùí ó÷çìÜôùí. áí õðÜñ÷åé ãåíéêüò ôñüðïò õðïëïãéóìïý ôïõ ìáãíçôéêïý → ðåäßïõ B .138 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ Ó×ÇÌÁ 2. Ìå âÜóç áõôü ôï íüìï ìðïñïýìå íá õðïëïãßæïõìå. Õðåíèõìßæïõìå üôé ç ìáãíçôéêÞ äéáðåñáôüôçôá ôïõ êåíïý Þ ìáãíçôéêÞ Ô⋅m óôáèåñÜ ïñßæåôáé ì0 = 4 ð ⋅ 10 −7 áêñéâþò.67 → Ç öïñÜ ôïõ B êáèïñßæåôáé áð´ ôïí êáíüíá ôïõ äåîéïý ÷åñéïý Þ ôçò äåîéüóôñïöçò âßäáò. Á Ó×ÇÌÁ 2. ÁðÜíôçóç ó' áõôü äßíåé ï íüìïò ôùí Biot êáé Savart. ôçí ôéìÞ ôïõ. Ï ÍÏÌÏÓ ÔÙÍ ÂÉÏÔ ÊÁÉ SAVART Ìáò åßíáé ãíùóôü üôé êÜèå ñåõìáôïöüñïò áãùãüò äçìéïõñãåß ìáãíçôéêü ðåäßï. óôñåöüìåíç áð' ôï äéÜíõóìá õ ðñïò ôï r ìÝóù ôïõ óõíôïìüôåñïõ äñüìïõ. Ôßèåôáé Ýôóé ôï åñþôçìá. → → ðñï÷ùñÜ ç äåîéüóôñïöç âßäá. ôüôå ðñïöáíþò ç öïñÜ ôïõ B áëëÜæåé. êéíïýìåíïõ öïñôßïõ ðÜíù óôï åðßðåäï ðïõ ðåñéÝ÷åé ôï öïñôßï. (â) Ïé ðåäéáêÝò ãñáììÝò ôïõ ìáãíçôéêïý ðåäßïõ. . → Áí ôï êéíïýìåíï öïñôßï åßíáé áñíçôéêü. ðïõ ïöåßëåôáé óå êÜðïéï óôïé÷åéþäåò ôìÞìá ôïõ áãùãïý. êáé ãßíåôáé áíôßèåôç.

69). (ÉÉÉ) ÖïñÜ ôç öïñÜ ðñïò ôçí ïðïßá ðñï÷ùñÜ ìéá äåîéüóôñïöç âßäá. ôï ïðïßï áðÝ÷åé → áðüóôáóç r áðü ôï Äl. → (ÉÉ) Äéåýèõíóç êÜèåôç óôï åðßðåäï ðïõ ïñßæïõí ôá äéáíýóìáôá Ä l → êáé r. üôáí óôñÝöåôáé ìÝóù ôïõ óõíôïìüôåñïõ → → → äñüìïõ áðü ôï Ä l ðñïò ôï r Þ ôç öïñÜ ôïõ áíôß÷åéñá üôáí ôá äÜ÷ôõëá ôïõ äåîéïý ÷åñéïý óôñÝöïíôáé áðü ôï Ä l ðñïò → ôï r ìÝóù ôïõ óõíôïìüôåñïõ äñüìïõ. Ïé Biot êáé Savart äéáôýðùóáí ôï íüìï ôïõò ëßãï ìåôÜ ôï ðåßñáìá ôïõ Oersted âáóéæüìåíïé óå ðåéñáìáôéêÝò ìåôñÞóåéò.41) 4ð r 2 → → üðïõ è ç ãùíßá ìåôáîý ôùí äéáíõóìÜôùí Ä l êáé r.69 → Ôï äéÜíõóìá Ä B Ý÷åé ôç öïñÜ ðñïò ôçí ïðïßá ðñï÷ùñÜ ìéá äåîéüóôñïöç âßäá. ¸óôù üôé èÝëïõìå íá õðïëïãßóïõìå Ó×ÇÌÁ 2. Ï ðáñáðÜíù íüìïò ìðïñåß íá åîá÷èåß èåùñçôéêÜ ìå áöåôçñßá ôï . ôá ïöåéëüìåíá óå üëá ôá óôïé÷åéþäç ôìÞìáôá ôïõ áãùãïý. Óýìöùíá ìå ôï íüìï ôùí Biot . ÐåéñáìáôéêÜ åëÝã÷åôáé ôï ìáãíçôéêü ðåäßï ïñéóìÝíùí ôýðùí áãùãþí ðïõ áðïôåëïýí êëåéóôü êýêëùìá êáé åßíáé ôï ßäéï ìå áõôü ðïõ õðïëïãßæåôáé èåùñçôéêÜ áðü ôï íüìï ôùí Biot . êáé ôï äéÜíõóìá r ìå ôç äéåýèõíóç ôïõ åõèõãñÜììïõ ôìÞìáôïò → r êáé öïñÜ áðü ôï Ä l ðñïò ôï Á. Èåùñïýìå ñåõìáôïöüñï áãùãü.69). ÖõóéêÜ äåí åßíáé äõíáôüí ðåéñáìáôéêÜ íá ìåôñçèåß ôï ðåäßï åíüò óôïé÷åéþäïõò ôìÞìáôïò êÜðïéïõ áãùãïý. → ôï ðåäßï Ä B . Áò èåùñÞóïõìå äýï äéáíýóìáôá.Savart → ôï äéÜíõóìá Ä B Ý÷åé: (É) ÌÝôñï ì 0 ÉÄ l ÄB = sin è (2.Savart. Áíôßóôïé÷á ìðïñåß íá ÷ñçóéìïðïéçèåß. ôï äéÜíõóìá Ä l ìå ôçí äéåýèõíóç ôïõ óôïé÷åéþäïõò ôìÞìáôïò Ä l êáé öïñÜ ôçí öïñÜ ôïõ → ñåýìáôïò. üðùò êáé ðñéí ï êáíüíáò ôïõ äåîéïý ÷åñéïý (ó÷Þìá 2. ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 139 → áèñïßæïõìå äéáíõóìáôéêÜ ôá óôïé÷åéþäç ðåäßá Ä B . → → óôñåöüìåíç áð' ôï Ä l ðñïò ôï r ìÝóù ôïõ óõíôïìüôåñïõ äñüìïõ. ðïõ äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É êáé Ýíá ìéêñü ôìÞìá ìÞêïõò Äl (ó÷Þìá 2. ðïõ äçìéïõñãåß ôï Ä l óå óçìåßï Á.

→ Ó×ÇÌÁ 2. . Äl2. ×ùñßæïõìå ôïí áãùãü óå ðïëý ìéêñÜ (ó÷åäüí åõèýãñáììá) óôïé÷åéþäç → ôìÞìáôá Äl1. Üñá. ç ïðïßá îåêéíÜ áðü ôï ìåßïí Üðåéñï êáé êáôáëÞãåé óôï óõí Üðåéñï.. Ç ìáãíçôéêÞ ãñáììÞ ðïõ ðåñíÜ áðü ôï êÝíôñï ôïõ áãùãïý åßíáé åõèåßá. Ä B 2 .. → Ïé ãñáììÝò ôïõ ðåäßïõ B åíüò êõêëéêïý ñåõìáôïöüñïõ áãùãïý. üðùò óôï ó÷Þìá. ìå åöáñìïãÞ ôïõ íüìïõ ôùí Biot .70. ïðüôå ôï ñåýìá óôïí áãùãü åßíáé Nq I = Ät Áðü ôéò ôñåéò ôåëåõôáßåò ó÷Ýóåéò êáôáëÞãïõìå óôçí (2. Ç öïñÜ ôùí ìáãíçôéêþí ãñáììþí êáèïñßæåôáé áðü ôïí êáíüíá ôïõ äåîéïý ÷åñéïý Þ ôçò äåîéüóôñïöçò âßäáò..40) ì 0 N q õ sin è ÄB = 2 4ð r üðïõ õ ç ôá÷ýôçôá ïëéóèÞóåùò (ìÝóç ôá÷ýôçôá ôùí öïñôßùí). Ý÷ïõí üëá ôçí ßäéá êáôåýèõíóç. åßíáé üìùò êëåéóôÝò êáìðýëåò ðïõ ðåñéâÜëëïõí ôïí áãùãü.. õðïëïãßæïõìå ôï ìáãíçôéêü ðåäßï óôï êÝíôñï Ï êõêëéêïý ñåõìáôïöüñïõ áãùãïý. ðåäßùí: . Ôï → ðåäßï Ä B åßíáé ôï äéáíõóìáôéêü Üèñïéóìá ôùí ðåäßùí.70 ïðüôå ôï óõíïëéêü ðåäßï B óôï Ï åßíáé ßäéáò êáôåýèõíóçò ìå ôá To ìáãíçôéêü ðåäßï êõêëéêïý ñåõìáôïöüñïõ óôïé÷åéþäç ðåäßá êáé Ý÷åé ìÝôñï ôï Üèñïéóìá ôùí ìÝôñùí ôùí óôïé÷åéùäþí áãùãïý. . ÅÖÁÑÌÏÃÅÓ ÔÏÕ ÍÏÌÏÕ ÔÙÍ ÂÉÏÔ-SAVART ÕÐÏËÏÃÉÓÌÏÓ ÔÏÕ ÌÁÃÍÇÔÉÊÏÕ ÐÅÄÉÏÕ ÓÔÏ ÊÅÍÔÑÏ ÊÕÊËÉÊÏÕ ÑÅÕÌÁÔÏÖÏÑÏÕ ÁÃÙÃÏÕ.140 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ ìáãíçôéêü ðåäßï êéíïýìåíïõ öïñôßïõ êáé ôçí áñ÷Þ ôçò åðáëëçëßáò. åßíáé êÜèåôï óôï åðßðåäï ôïõ áãùãïý êáé Ý÷åé ìÝôñï ì 0 ÉÄ l i ì I Äl Ä i = 2 sin 90 0 = 0 2 i 4ð r 4ð r → → Ôá óôïé÷åéþäç ðåäßá Ä B 1. ðïõ ïöåßëïíôáé óå üëá ôá êéíïýìåíá öïñôßá ôïõ áãùãïý ìÝóá óôï óôïé÷åéþäåò ôìÞìá ìÞêïõò Äl. óå Ýíá ìüíï åðßðåäï. Áðü ôï íüìï ôùí Biot-Savart ôï ðåäßï Ä B i óôï Ï.Savart. Ý÷ïõìå áðü ôç ó÷Ýóç (2. áí áõôÜ åßíáé Í. áðü ìéá äéáôïìÞ ôïõ áãùãïý äéÝñ÷åôáé öïñôßï Íq. Ïé ãñáììÝò äåí åßíáé êýêëïé. ðïõ äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É. Áí Ät ï áðáéôïýìåíïò ÷ñüíïò íá äéáíýóåé Ýíá öïñôßï ôï ôìÞìá Äl . åéêïíßæïíôáé óôï ó÷Þìá 2. ôüôå éó÷ýåé: Äl õ = Ät Áêüìá óôï ÷ñüíï Ä t. ôï ïöåéëüìåíï óôï óôïé÷åéþäåò ôìÞìá Äli . áêôßíáò r. Èá äïýìå ôþñá ðþò.41).

44) 2ð r Ç ðáñáðÜíù ó÷Ýóç éó÷ýåé ãåíéêþò ãéá áðüóôáóç r ðïëý ìéêñÞ óå ó÷Ýóç ìå ôï ìÞêïò ôïõ áãùãïý.. óå áðüóôáóç r áðü ôïí áãùãü. Ôï Ä B i Ý÷åé ôçí êáôåýèõíóç ðïõ öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 2. . ç ïðïßá ðåñíÜ áðü ôï Ï. AðÜíôçóç ¸óôù Ýíá óôïé÷åéþäåò ôìÞìá Äl i ôïõ áãùãïý.43) 2r ÔÏ ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ ÅÕÈÕÃÑÁÌÌÏÕ ÑÅÕÌÁÔÏÖÏÑÏÕ ÁÃÙÃÏÕ ÁÐÅÉÑÏÕ ÌÇÊÏÕÓ Ôï ìáãíçôéêü ðåäßï åíüò åõèýãñáììïõ áãùãïý ðïëý ìåãÜëïõ ìÞêïõò åéêïíßæåôáé (ìüíï óå Ýíá åðßðåäï) óôï ó÷Þìá 2.42) 2r Áí áíôß ìéÜò óðåßñáò Ý÷ïõìå ðçíßï ìå Í (ðõêíÜ äéáôåôáãìÝíåò) óðåßñåò ßäéáò áêôßíáò. Ôï ðåäßï óôï Á. åßíáé Ä B i. Ç öïñÜ ôùí ìáãíçôéêþí ãñáììþí êáèïñßæåôáé áðü ôïí êáíüíá ôïõ äåîéïý ÷åñéïý Þ ôçò äåîéüóôñïöçò âßäáò üðùò öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 2. . ìå êÝíôñï Ï. Þ 4ð r 4 ð r2 ì0 É Â = ( Äl1 + Äl 2 +. Ìå áöåôçñßá ôï íüìï ôùí Biot-Savart êáé ôçí ÷ñÞóç ïëïêëçñþìáôïò áðïäåéêíýåôáé üôé ôï ðåäßï Â. èåùñïýìå ôïí áãùãü áðåßñïõ ìÞêïõò.71 Ôï ìáãíçôéêü ðåäßï åõèýãñáììïõ ÐáñÜäåéãìá 2-23 ñåõìáôïöüñïõ áãùãïý.71. äßíåôáé áð' ôç ó÷Ýóç ì0 I B = (2. èá éó÷ýåé ì0 I  = N (2. ðïõ → → ïöåßëåôáé óôï Äl i .71.72 êáé ìÝôñï ì 0 É Äl i ì ÉÄ l Ä i = 2 sin 90 0 = 0 2 i 4ð á 4ð á . Ïé ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò åßíáé ïìüêåíôñïé êýêëïé ìå ôï åðßðåäü ôïõò êÜèåôï óôïí áãùãü êáé ôï êÝíôñï ôïõò åðß ôïõ áãùãïý. Ãé' áõôü êáôÜ ôç ìáèçìáôéêÞ åðåîåñãáóßá ôïõ ðñïâëÞìáôïò. ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 141 ì 0 É Ä l1 ì I Äl 2  = 2 + 0 + . . Êõêëéêüò áãùãïò áêôßíáò r. äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É. Äßíåôáé üôé ç áðüóôáóç (ÏÁ) åßíáé d. ðïõ âñßóêåôáé ðÜíù óôçí êÜèåôç åõèåßá óôï åðßðåäï ôïõ áãùãïý. Íá âñåèåß ôï ìáãíçôéêü ðåäßï óå óçìåßï Á. ) Þ 4ð r 2 ì0 É Â = 2ð r Þ 4ð r 2 ì0 I  = (2. Ó×ÇÌÁ 2.

cos ö OP Þ N 4 ða 2 4 ða 2 Q ì0 É r B= 2 Ä l1 + Ä l2 +. Þ B = LM ì ÉÄl 0 1 + ì 0 É Äl 2 + . ôï ïëéêü ðåäßï B óôï Á åßíáé ôï Üèñïéóìá ôùí êáôáêüñõöùí → óõíéóôùóþí ôùí óôïé÷åéùäþí ðåäßùí. Þ 4ð a a ì0 I r B = 2 2ð r Þ 4ð a a ì0 É r 2 B = Þ 2 á3 2 ì0 É r B = 2 FH d +r 2 2 IK 3 ..... . ôçí Ä B ið . ×ùñßæïõìå ôïí áãùãü óå Ýíá ðïëý ìåãÜëï ðëÞèïò óôïé÷åéùäþí ôìçìÜôùí Äl 1.72 → → Ôï Ä B i áíáëýåôáé óå äýï óõíéóôþóåò. ìå ßäéï ìÞêïò êáé õðïëïãßæïõìå ôá áíôßóôïé÷á óôïé÷åéþäç ðåäßá óôï óçìåßï Á.. . êáé ôçí Ä B iê .. ðïõ åßíáé "áíôéäéáìåôñéêü" ôïõ Äl i). Åýêïëá äéáðéóôþíïõìå üôé ôï Üèñïéóìá ôùí → ïñéæïíôßùí óõíéóôùóþí ëüãù óõììåôñßáò åßíáé ìçäÝí. (Ç Ä B iê → åîïõäåôåñþíåôáé áðü ôçí Ä B j ê .. → Óõíåðþò.. Äl 2 . Þ B = ÄÂ1 cos ö + ÄÂ2 cos ö + . .142 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ Ó×ÇÌÁ 2. ðáñÜëëçëç óôçí äéåýèõíóç → ôïõ d. êÜèåôç óôï d. ¢ñá ôï B Ý÷åé ôçí êáôåýèõíóç ôïõ → Ä B i ð êáé éó÷ýåé B = ÄÂ1 ð + ÄÂ2 ð + .. ôçí ïöåéëüìåíç óôï óôïé÷åéþäåò ôìÞìá Äl j .

ôüôå sin è = 1. Ôïðïèåôïýìå êáôüðéí ôï óùëÞíá óå ìáãíçôéêü ðåäßï. ÁõôÞ ç ìáãíçôéêÞ äýíáìç Ý÷åé ôá ðáñáêÜôù ÷áñáêôçñéóôéêÜ: (É) Ç F äßíåôáé áðü ôçí ó÷Ýóç F = B õ q sin è (2.74 óýóôçìá êáé ìðïñïýìå íá ôá ðáñáóôÞóïõìå ìå ôá ôñßá äÜêôõëá ôïõ → ÐáñÜóôáóç ôùí äéáíõóìÜôùí õ . ìðïñïýìå → íá ðñïóäéïñßóïõìå ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôçò äýíáìçò F ðïõ áóêåßôáé óå êéíïýìåíï çëåêôñéêü öïñôßï åíôüò ìáãíçôéêïý ðåäßïõ. B . ïðüôå ðáñáôçñïýìå åêôñïðÞ ôçò êçëßäáò.6) üðïõ Â. Áðü ôçí êáôåýèõíóç ìåôáôüðéóçò ôçò êçëßäáò äéáðéóôþíïõìå üôé ç äýíáìç óôá çëåêôñüíéá äåí Ý÷åé ôç äéåýèõíóç ôïõ ìáãíçôéêïý ðåäßïõ (üðùò ßóùò áíáìÝíáìå). üðùò öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 2. ïðüôå F = Bõq → → → Ó' áõôÞ ôçí ðåñßðôùóç ôá äéáíýóìáôá õ. ÄçëáäÞ ôï áêßíçôï öïñôßï áðïôåëåß ðçãÞ áëëÜ êáé õðüèåìá ãéá ôï çëåêôñéêü ðåäßï. Áõôü ìðïñïýìå íá ôï äéáðéóôþóïõìå ÷ñçóéìïðïéþíôáò ôç äÝóìç çëåêôñïíßùí ðïõ ðáñÜãåôáé óôïí êáèïäéêü óùëÞíá. åíþ ôá õðüëïéðá äÜêôõëá óôñÝöïíôáé ìÝóù ôïõ óõíôïìüôåñïõ → → äñüìïõ áðü ôï äéÜíõóìá õ ðñïò ôï B . F áðïôåëïýí ôñéóïñèïãþíéï Ó×ÇÌÁ 2. áëëÜ êáé äÝ÷åôáé äýíáìç. ÄçëáäÞ ç F óå èåôéêü öïñôßï Ý÷åé ôç öïñÜ ðñïò ôçí ïðïßá ðñï÷ùñÜ ç äåîéüóôñïöç âßäá. õ áíôßóôïé÷á ôï ìáãíçôéêü ðåäßï êáé ç ôá÷ýôçôá ôïõ öïñôßïõ. ×ùñßò ôñïöïäïóßá ôùí ðëáêéäßùí áðüêëéóçò ç êçëßäá åßíáé óôï êÝíôñï ôçò ïèüíçò. → → . Ìå ìåôñÞóåéò áêñéâåßáò. ðïõ óôñÝöåôáé ìÝóù ôïõ óõíôïìüôåñïõ → → äñüìïõ áðü ôï äéÜíõóìá õ ðñïò ôï B . .74. q → ôï öïñôßï êáé è ç ãùíßá ìåôáîý ôùí äéáíõóìÜôùí õ êáé B (0 ≤ è ≤ ð). Ìüíï óôçí ðåñßðôùóç êáôÜ ôçí ïðïßá ïé ãñáììÝò ôïõ ìáãíçôéêïý ðåäßïõ åßíáé ðáñÜëëçëåò ìå ôçí ôá÷ýôçôá ôùí çëåêôñïíßùí äåí äéáðéóôþíïõìå åêôñïðÞ ôçò äÝóìçò. åöüóïí ôï q åßíáé èåôéêü Þ áð' → → ôï B ðñïò ôï õ.73) Ç öïñÜ ôçò äýíáìçò F ðïõ áóêåßôáé óå öïñôßï q ðïõ êéíåßôáé ìÝóá óå ìáãíçôéêü (ÉÉÉ) H öïñÜ ôçò ðñïóäéïñßæåôáé ìå ôïí êáíüíá ôïõ äåîéïý ÷åñéïý: ðåäßï êáèïñßæåôáé áðü ôïí êáíüíá ôïõ äåîéïý ÷åñéïý Þ ôçò äåîéüóôñïöçò âßäáò.73 (ÉÉ) Ç êáôåýèõíóç ôçò åßíáé êÜèåôç óôï åðßðåäï ôùí äéáíõóìÜôùí B → → êáé õ (ó÷. ÌÞðùò êáô’ áíáëïãßá ôï êéíïýìåíï öïñôßï äÝ÷åôáé äýíáìç áðü ôï ìáãíçôéêü ðåäßï. üôáí âñåèåß ìÝóá ó' Ýíá çëåêôñéêü ðåäßï. Ôïðïèåôïýìå ôï äåîß ìáò ÷Ýñé ìå ôïí áíôß÷åéñá êÜèåôï óôï åðßðåäï ôùí → → õ êáé B . áëëÜ åßíáé êÜèåôç ó' áõôü. Ôï êéíïýìåíï çëåêôñéêü öïñôßï åßäáìå üôé äçìéïõñãåß êáé ìáãíçôéêü ðåäßï. 2. åöüóïí ôï q åßíáé áñíçôéêü êáé ôüôå ï áíôß÷åéñáò → äåß÷íåé ôç öïñÜ ôçò äýíáìçò F . ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 143 ÄÕÍÁÌÇ ÓÅ ÖÏÑÔÉÓÌÅÍÏ ÓÙÌÁÔÉÄÉÏ ÐÏÕ ÊÉÍÅÉÔÁÉ ÌÅÓÁ ÓÅ ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ ¸íá áêßíçôï çëåêôñéêü öïñôßï äçìéïõñãåß çëåêôñéêü ðåäßï. F → → äåîéïý ÷åñéïý.Áí ôá äéáíýóìáôá õ êáé B åßíáé êÜèåôá. B . → → Ó×ÇÌÁ 2. ìå ôá ôñßá äÜêôõëá ôïõ äåîéïý ÷åñéïý. Ìðïñïýìå íá ÷ñçóéìïðïéÞóïõìå êáé ôïí êáíüíá ôçò äåîéüóôñïöçò → âßäáò. Óõíåðþò ôï ìáãíçôéêü ðåäßï áóêåß äýíáìç óôá êéíïýìåíá çëåêôñüíéá ôçò äÝóìçò.

Ôþñá åêôåëåß ôáõôü÷ñïíá áõôÝò ôéò äýï êéíÞóåéò. åßíáé 2ð 2ð m T = = (2. Áí ôï óùìáôßäéï åß÷å ìüíï ôçí õ⊥ . äßíåôáé áðü ôç ó÷Ýóç õ q B ù = = (2. ôüôå è = 0 0 Þ è = 1800.75). ç êßíçóÞ ôïõ èá Þôáí åõèýãñáììç ïìáëÞ. Èåùñþíôáò áìåëçôÝåò ôéò äõíÜìåéò âáñýôçôáò Þ ôñéâþí ç êßíçóç ôïõ óùìáôéäßïõ åßíáé åõèýãñáììç ïìáëÞ. áí åéóÝëèïõí äýï ßäéá óùìáôßäéá ìå äéáöïñåôéêÝò ôá÷ýôçôåò ó' Ýíá ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï. 3.75 Bõ q = Þ ¼ôáí Ýíá öïñôéóìÝíï óùìáôßäéï R åéóÝëèåé óå Ï. ðïõ åßíáé êÜèåôç óôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò. ìå áðïôÝëåóìá ç óýíèåóÞ ôïõò íá åßíáé ìéá åëéêïåéäÞò êßíçóç. ¼ôáí Ýíá öïñôéóìÝíï óùìáôßäéï êéíåßôáé ðáñÜëëçëá ðñïò ôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò.47) R m Ç ðåñßïäïò ôçò êßíçóçò ôùí óùìáôéäßùí. ðïõ åßíáé ðáñÜëëçëç óôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò êáé ôçí õ⊥ .Ì. R = (2. êÜèåôç óôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò. åêôåëåß ïìáëÞ êõêëéêÞ mõ êßíçóç.46) åßíáé .Ð. åíþ áí åß÷å ìüíï ôçí õ/ /. èá äéáãñÜøïõí óôïí ßäéï ÷ñüíï êýêëïõò äéáöïñåôéêÞò áêôßíáò. ¢ñá. Ç áêôßíá ôçò åëéêïåéäïýò ôñï÷éÜò. ïðüôå F = 0. åíþ ç ðåñßïäïò áíåîÜñôçôç. Ãéá ôç ìåëÝôç ôçò êßíçóçò ôïõ öïñôéóìÝíïõ óùìáôéäßïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå ôçí áñ÷Þ ôçò áíåîáñôçóßáò ôùí êéíÞóåùí. ¼ôáí ç ôá÷ýôçôá ôïõ öïñôéóìÝíïõ óùìáôéäßïõ äåí åßíáé êÜèåôç óôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò ìðïñïýìå íá ôçí áíáëýóïõìå óå äýï óõíéóôþóåò.46)  q Áð´ ôçí ó÷Ýóç (2.Áí ôá äéáíýóìáôá õ êáé B åßíáé ðáñÜëëçëá. êÜèåôá óôéò ãñáììÝò. ç êßíçóÞ ôïõ èá Þôáí ïìáëÞ êõêëéêÞ. ¼ôáí Ýíá öïñôéóìÝíï óùìáôßäéï åéóÝñ÷åôáé óå ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü → ðåäßï ìå ôá÷ýôçôá õ. óýìöùíá ìå ôç ó÷Ýóç (2. Üñá m õ2 Ó×ÇÌÁ 2. ÊÉÍÇÓÇ ÖÏÑÔÉÓÌÅÍÏÕ ÓÙÌÁÔÉÄÉÏÕ ÓÅ ÏÌÏÃÅÍÅÓ ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ.46) õðïëïãßæïõìå ôçí áêôßíá ôçò êõêëéêÞò ôñï÷éÜò ôïõ óùìáôéäßïõ. 1. Áõôü Ý÷åé ùò óõíÝðåéá ç êßíçóç ôïõ óùìáôéäßïõ íá åßíáé ïìáëÞ êõêëéêÞ êáé ôï "ñüëï ôçò êåíôñïìüëïõ äýíáìçò" íá ðáßæåé ç ìáãíçôéêÞ äýíáìç. 2. üðùò öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 2.48) ù B q Ðáñáôçñïýìå üôé ç áêôßíá åßíáé áíÜëïãç ôçò ôá÷ýôçôáò. ç ïðïßá åßíáé óõíå÷þò êÜèåôç óôçí ôá÷ýôçôá → õ (ó÷.. ôçí õÉÉ.76. ðïõ ïíïìÜæåôáé êáé êõêëïôñïíéêÞ óõ÷íüôçôá üðùò èá äïýìå óôïí åðéôá÷õíôÞ óùìáôéäßùí “êõêëïôñüíéï”. äåí äÝ÷åôáé ìáãíçôéêÞ äýíáìç. F = B õ q = óôáèåñü.144 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ → → . äÝ÷åôáé ìáãíçôéêÞ äýíáìç. Ç ãùíéáêÞ ôá÷ýôçôá ù ôïõ óùìáôéäßïõ. 2.

Ôï ìáãíçôéêü ðåäßï ðïõ äçìéïõñãåßôáé åßíáé éó÷õñü óôá Üêñá êáé áóèåíÝò óôï êÝíôñï.50) B q ÊÉÍÇÓÇ ÖÏÑÔÉÓÌÅÍÏÕ ÓÙÌÁÔÉÄÉÏÕ ÓÅ ÁÍÏÌÏÉÏÃÅÍÅÓ ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ Ç êßíçóç öïñôéóìÝíïõ óùìáôéäßïõ óå áíïìïéïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï åßíáé áñêåôÜ ðåñßðëïêç êáé åîáñôÜôáé áðü ôç ìïñöÞ ôïõ ðåäßïõ. Ðáñüìïéá ôï ìáãíçôéêü ðåäßï ôçò Ãçò ðáãéäåýåé öïñôéóìÝíá óùìáôßäéá ðïõ ðñïÝñ÷ïíôáé áðü ôïí ¹ëéï óå ðåñéï÷Ýò äáêôõëéïåéäïýò ó÷Þìáôïò Ó×ÇÌÁ 2. ¸íá óùìáôßäéï ðïõ âñßóêåôáé óôá Üêñá äÝ÷åôáé äýíáìç ðñïò ôï êÝíôñï ôçò ðåñéï÷Þò. . óùìáôßäéá ðïõ Ý÷ïõí êáôÜëëçëåò ôéìÝò ôá÷ýôçôáò ìðïñïýí íá êéíïýíôáé åëéêïåéäþò áðü ôï Ýíá Üêñï óôï Üëëï êáé áíôßóôñïöá.77 ÌáãíçôéêÞ öéÜëç.Ð. ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 145 Ó×ÇÌÁ 2. ¸ôóé.9). äçëáäÞ áãþãéìïõ áåñßïõ. m õ⊥ R = (2. ôï ïðïßï ãé' áõôü ôï ëüãï ïíïìÜæåôáé ìáãíçôéêÞ öéÜëç. ðñïêýðôåé: 2ð m â = õ/ / (2. ÄçëáäÞ ôá óùìáôßäéá ìðïñåß íá ðáãéäåõôïýí ó' Ýíá ôÝôïéï ðåäßï. Ç ôå÷íéêÞ áõôÞ ÷ñçóéìïðïéåßôáé ãéá ôïí åãêëùâéóìü ðïëý èåñìïý ðëÜóìáôïò. Åäþ èá áíáöÝñïõìå ìüíï ôçí ðåñßðôùóç ôçò êßíçóçò öïñôéóìÝíïõ óùìáôéäßïõ óôï ðåäßï ðïõ äçìéïõñãåßôáé áðü äýï êõêëéêÜ ðçíßá.76 ÅëéêïåéäÞò êßíçóç öïñôéóìÝíïõ óùìáôéäßïõ óå Ï.49) Âq Áêüìá ôï âÞìá ôçò Ýëéêáò (äçëáäÞ ôï äéÜóôçìá ðïõ äéáíýåé ôï óùìáôßäéï êáôÜ ìÞêïò ôùí ìáãíçôéêþí ãñáììþí óôï ÷ñüíï ìéáò ðåñéüäïõ) åßíáé â = õ// Ô êáé óýìöùíá ìå ôç ó÷Ýóç (2. ôá ïðïßá âñßóêïíôáé óå êÜðïéá áðüóôáóç ìåôáîý ôïõò. áðïôåëïýìåíï áðü çëåêôñüíéá êáé éüíôá óå ïñéóìÝíç áíáëïãßá.Ì.

Ïé ðåñéï÷Ýò áõôÝò ïíïìÜæïíôáé æþíåò áêôéíïâïëßáò Van åßíáé ó' üëåò ôéò Allen (Âáí ¢ëëåí) êáé áíáêáëýöôçêáí ôï 1958 áðü ôïí ðñþôï ðåñéðôþóåéò óõíå÷þò Áìåñéêáíéêü äïñõöüñï Explorer I.51) . Üñá Fm = FÅ Þ Â õq = E q Þ õ=Å/ (2. Áí ôï óùìáôßäéï ðåñÜóåé áíåðçñÝáóôï áð' ôïí Ó×ÇÌÁ 2. Ç óõíéóôáìÝíç áõôþí ôùí äõíÜìåùí åßíáé áõôÞ ðïõ ïíïìÜæåôáé äýíáìç Lorentz. äÝ÷åôáé äýï äõíÜìåéò. Ó×ÇÌÁ 2. Äéåõêñßíéóç: ¼ôáí Ýíá öïñôéóìÝíï óùìáôßäéï êéíåßôáé ó' Ýíá ÷þñï. ÄçëáäÞ Ýíá êéíïýìåíï óùìáôßäéï.78 Æþíåò Van Allen. óçìáßíåé üôé ïé äõíÜìåéò áð' ôá äýï ðåäßá åîïõäåôåñþíïíôáé. õðü ôçí åðßäñáóç ìüíï ôçò ìáãíçôéêÞò äýíáìçò. ðïõ óõíõðÜñ÷ïõí çëåêôñéêü êáé ìáãíçôéêü ðåäßï. ÅöáñìïãÞ: ÅÐÉËÏÃÅÁÓ ÔÁ×ÕÔÇÔÙÍ ¸íá öïñôéóìÝíï óùìáôßäéï ìå ìÜæá m êáé öïñôßï q (Ýóôù èåôéêü) åéóÝñ÷åôáé ó' Ýíá ÷þñï üðïõ óõíõðÜñ÷ïõí äýï ïìïãåíÞ ðåäßá. Ýíá çëåêôñéêü êáé Ýíá ìáãíçôéêü. ôüôå áõôü Ï åðéëïãÝáò ôá÷õôÞôùí. äéáôçñåß ôï ìÝôñï ôçò ôá÷ýôçôÜò ôïõ óôáèåñü.146 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ Ç ìáãíçôéêÞ äýíáìç ãýñù áðü ôç Ãç. êÜèåôç óôçí ôá÷ýôçôá. Óå ïñéóìÝíá üìùò åã÷åéñßäéá áíáöÝñåôáé ìüíï ùò äýíáìç Lorentz Þ ìáãíçôéêÞ äýíáìç. Ç ôá÷ýôçôá õ ôïõ óùìáôéäßïõ åßíáé êÜèåôç ôüóï óôéò çëåêôñéêÝò. ìå ôéò ãñáììÝò ôïõò êÜèåôåò ìåôáîý ôïõò. Üñá äåí ðáñÜãåé Ýñãï.79 ðáñáðÜíù ÷þñï. ôçí çëåêôñéêÞ Fe = Åq êáé ôçí ìáãíçôéêÞ äýíáìç. üóï êáé óôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò.

Åêåß. Ôá éüíôá ðåñíïýí ðñþôá áðü ôïí åðéëïãÝá ôá÷õôÞôùí. Ôá éüíôá ìðáßíïõí óôç óõíÝ÷åéá óå → ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï B 0 . mõ R = B0 q Ç ôåëåõôáßá ëüãù ôçò (2. áöïý äéáãñÜøïõí çìéêýêëéï áêôßíáò R. Áðü ôç ó÷Ýóç (2.52) åßíáé äõíáôüí íá õðïëïãßæïõìå ôï åéäéêü öïñôßï åíüò éüíôïò. áðïôõðþíïõí ôá ß÷íç ôïõò óå ìßá öùôïãñáöéêÞ ðëÜêá. ïðüôå ç ôá÷ýôçôá áõôþí ðïõ äéÝñ÷ïíôáé ÷ùñßò íá åêôñÝðïíôáé äßíåôáé áð' ôç ó÷Ýóç (2.51) äßíåé q E = (2. Ç áêôßíá R äßíåôáé áðü ôç ó÷Ýóç. ÅöáñìïãÞ: ÖÁÓÌÁÔÏÃÑÁÖÏÓ ÌÁÆÁÓ Ó×ÇÌÁ 2.80 Ï öáóìáôïãñÜöïò ìÜæáò. êÜèåôá óôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò. ãéáôß ìå êáôÜëëçëç ñýèìéóç ôùí ôéìþí  êáé Å ôùí ðåäßùí ìðïñïýìå íá ðåôý÷ïõìå ôç äéÝëåõóç óùìáôéäßùí ìå åðéèõìçôÞ ôá÷ýôçôá. . Ï öáóìáôïãñÜöïò ìÜæáò åßíáé ìéá äéÜôáîç ðïõ äéá÷ùñßæåé éüíôá áíÜëïãá ìå ôï ëüãï ôïõ öïñôßïõ ðñïò ôç ìÜæá ôïõò q / m (åéäéêü öïñôßï). áöïý ôï óùìáôßäéï áöÞíåé ß÷íïò óôç öùôïãñáöéêÞ ðëÜêá ôï ïðïßï áðÝ÷åé 2R áð' ôï óçìåßï åéóüäïõ óôï ìáãíçôéêü ðåäßï  0 . ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 147 ÁõôÞ ç äéÜôáîç ïíïìÜæåôáé åðéëïãÝáò ôá÷õôÞôùí. Ìðïñïýìå åðßóçò íá ðñïóäéïñßæïõìå ôï ëüãï ôùí ìáæþí äýï éüíôùí ìå ôï ßäéï öïñôßï q. áêüìá êáé áí äåí ãíùñßæïõìå ôï q.51).52) m B B0 R Ç áêôßíá R ðñïóäéïñßæåôáé ðåéñáìáôéêÜ.

ê. åßíáé 2 q B 2 RD 2 1 K max = mõ 2max = 2 2m ¼ôáí ç åíÝñãåéá ôùí óùìáôéäßùí õðåñâåß ìéá ôéìÞ. ôï óùìáôßäéï èá åðéôá÷õíèåß îáíÜ ìÝóá óôï äéÜêåíï.47). Áõôü ôï ðñüâëçìá åðéëýåôáé ìå áýîçóç ôçò óõ÷íüôçôáò ôçò åðéôá÷ýíïõóáò ôÜóçò. ðïõ êåñäßæïõí ôá óùìáôßäéá êáôÜ ôçí åðéôÜ÷õíóÞ ôïõò. Ç õ max . èá åðéôá÷õíèåß êáé èá åéóÝëèåé óå Ýíá áðü ôá äýï íôßéæ.148 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ ÅöáñìïãÞ: ÊÕÊËÏÔÑÏÍÉÏ Ó×ÇÌÁ 2. ¼ôáí Ýíá óùìáôßäéï âñåèåß áñ÷éêÜ óôï äéÜêåíï. . Áðïôåëåßôáé êáô' áñ÷Þí áðü Ýíáí çëåêôñïìáãíÞôç. (2. Åêåß èá ãñÜøåé Ýíá çìéêýêëéï êáé èá âñåèåß ðÜëé óôï äéÜêåíï. Ýùò üôïõ áõôÞ ãßíåé ßóç ìå ôçí áêôßíá RD ôùí íôßéæ.81 ÅðéôÜ÷õíóç óùìáôéäßïõ óôï êõêëïôñüíéï. ÅðåéäÞ üìùò ç ðåñßïäïò ôçò åíáëëáóóüìåíçò ôÜóçò åßíáé ßóç ìå ôçí ðåñßïäï ðåñéöïñÜò (ç áíôßóôïé÷ç óõ÷íüôçôá ëÝãåôáé êõêëïôñïíéêÞ óõ÷íüôçôá). Åêåß èá ãñÜøåé Ýíá çìéêýêëéï ìåãáëýôåñçò áêôßíáò ê. Ý÷ïõìå ðëÝïí ó÷åôéêéóôéêÜ öáéíüìåíá. Ôï êõêëïôñüíéï åßíáé Ýíáò åðéôá÷õíôÞò öïñôéóìÝíùí óùìáôéäßùí.46) åßíáé q BR D õmax = m ¢ñá ç êéíçôéêÞ åíÝñãåéá. ÊÜèåôá óôéò ãñáììÝò ôïõ ìáãíçôéêïý ðåäßïõ åßíáé ôïðïèåôçìÝíïé äõï èÜëáìïé êåíïý óå ó÷Þìá D êáé ãé' áõôü ïíïìÜæïíôáé (ðëçèõíôéêüò) íôßéæ (dees). üðïõ ìå ôç âïÞèåéá åíáëëáóóüìåíçò ôÜóçò äçìéïõñãïýìå ïìïãåíÝò åíáëëáóóüìåíï çëåêôñéêü ðåäßï. Áõôü ãñÜöåé çìéêýêëéá ìå ïëïÝíá áõîáíüìåíç áêôßíá. Ãéá ôçí êßíçóç ôïõ óùìáôéäßïõ óôá íôßéæ éó÷ýïõí ïé ó÷Ýóåéò (2. ÁíÜìåóá óôá íôßéæ õðÜñ÷åé ôï äéÜêåíï.46). ïðüôå èá åéóÝëèåé óôï Üëëï D ìå ìåãáëýôåñç ôá÷ýôçôá. üðùò ðñïêýðôåé áðü ôç ó÷Ýóç (2.ï. Ôüôå áõîÜíåôáé ç ðåñßïäïò ðåñéöïñÜò êáé äéáöïñïðïéåßôáé áðü ôçí ðåñßïäï ôçò åíáëëáóóüìåíçò ôÜóçò. ìå → ôçí ïðïßá åîÝñ÷åôáé áð' ôï êõêëïôñüíéï. Tüôå → ðëÝïí ôï óùìáôßäéï Ý÷åé áðïêôÞóåé ôç ìÝãéóôç ôá÷ýôçôá õ max . ðïõ äçìéïõñãåß ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï.

ìå ôá÷ýôçôá êÜèåôç óôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò. ðïõ èá åêôåëÝóïõí ôá óùìáôßäéá óôï ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï.45 × 10 − 4 Tp 2ð mp mp eB . Ý÷ïõìå 2 eV õp = mp Äéáéñþíôáò êáôÜ ìÝëç ôéò äýï ôåëåõôáßåò ó÷Ýóåéò ðñïêýðôåé õe mp = õp me Ï ëüãïò ôùí áêôßíùí ôùí êõêëéêþí ôñï÷éþí åßíáé m e õe Re me mp me = Be = = = 2 . Ç ôåëåõôáßá ó÷Ýóç äßíåé ôçí ôá÷ýôçôá åéóüäïõ ôïõ çëåêôñïíßïõ óôï ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï 2 eV õe = me ¼ìïéá. ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 149 ÐáñÜäåéãìá 2-24 ¸íá çëåêôñüíéï êáé Ýíá ðñùôüíéï åðéôá÷ýíïíôáé áðü ôï ßäéï ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï êáé êáôüðéí åéóÝñ÷ïíôáé óå ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï. Íá âñåèåß ï ëüãïò ôùí áêôßíùí êáé ôùí ðåñéüäùí ôùí êõêëéêþí êéíÞóåùí.11 × 10 -31 kg êáé ìÜæá ðñùôïíßïõ mp = 1.33 × 10 − 2 Rp m p õp mp me mp Be Ï ëüãïò ôùí ðåñéüäùí åßíáé 2ð me Te eB m = = e = 5 .27 kg. ÌÜæá çëåêôñïíßïõ me = 9. ÁðÜíôçóç Ôï ðñùôüíéï êáé ôï çëåêôñüíéï Ý÷ïõí ôï ßäéï öïñôßï êáô’ áðüëõôç ôéìÞ qe = qp = e Åöáñìüæïõìå ôï èåþñçìá ìåôáâïëÞò ôçò êéíçôéêÞò åíÝñãåéáò ãéá ôç öÜóç ôçò åðéôÜ÷õíóçò ôïõ çëåêôñïíßïõ óôï çëåêôñéêü ðåäßï 1 m eõe2 = e V 2 üðïõ V ç åðéôá÷ýíïõóá ôÜóç.67 × 10 . ãéá ôçí ôá÷ýôçôá ìå ôçí ïðïßá åéóÝñ÷åôáé ôï ðñùôüíéï óôï ìáãíçôéêü ðåäßï.

êÜèåôá óôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò. Ç åêôñïðÞ ôïõ óýñìáôïò ïöåßëåôáé óå ìßá äýíáìç ðïõ áóêåßôáé êÜèåôá óôï óýñìá áëëÜ êáé óôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò.0 cm (ó÷Þìá 2.82). .82). åéóÝñ÷åôáé ìå ôá÷ýôçôá õ 0 = 10 5 m/s óå ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï B = 10 -2 T. 2.83). Ç ìáãíçôéêÞ äýíáìç Ý÷åé ôç äéåýèõíóç ôçò áêôßíáò êáé áõôü áêñéâþò ôï ãåãïíüò åêìåôáëëåõüìáóôå ãéá íá ðñïóäéïñßóïõìå ôï êÝíôñï ôçò êõêëéêÞò ôñï÷éÜò (ó÷Þìá 2. Ôï ðåäßï åêôåßíåôáé êáôÜ ìÞêïò ôçò õ0 óå áðüóôáóç d = 5. Ç åðéâáôéêÞ áêôßíá äéáãñÜöåé ãùíßá ö ìå (ÆP) d 1 sin ö = = = (KP) R 2 ¢ñá ð ö= 6 Áí Ô ç ðåñßïäïò ôçò êßíçóçò êáé t ï ÷ñüíïò êßíçóçò éó÷ýåé t ð /6 1 = = Þ T 2ð 12 1 2ð m ð ð t = = × 10 −6 s = ì s = 0. ôï óùìáôßäéï èá ãñÜøåé ôüîï ìéêñüôåñï ôïõ ôåôáñôïêõêëßïõ.82 Ç áêôßíá ôçò êõêëéêÞò ôñï÷éÜò ðïõ èá äéáãñÜøåé ôï óùìáôßäéï åßíáé mõ0 R = = 0.150 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ ÐáñÜäåéãìá 2-25 ¸íá öïñôéóìÝíï ìå áñíçôéêü öïñôßï. Íá âñåèåß ï ÷ñüíïò êßíçóçò ôïõ óùìáôéäßïõ óôï ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï.52 ìs õ0 õ0 6 ÄÕÍÁÌÇ LAPLACE . ïðüôå áõôü åêôñÝðåôáé. Áí óõíäÝóïõìå ôçí ìðáôáñßá ìå áíôßèåôç ðïëéêüôçôá.ÏÑÉÓÌÏÓ ÔÏÕ Â Åßäáìå üôé ôï ìáãíçôéêü ðåäßï áóêåß äýíáìç ðÜíù óå êéíïýìåíï öïñôßï. ¾óôåñá óõíäÝïõìå ôá Üêñá ôïõ óýñìáôïò ìå ôïõò ðüëïõò ìéáò ìðáôáñßáò (ó÷.0 cm. óùìáôßäéï. ËïãéêÜ ëïéðüí ðåñéìÝíïõìå Ýíá óýñìá ðïõ äéáññÝåôáé áðü ñåýìá ìÝóá óå ìáãíçôéêü ðåäßï íá äÝ÷åôáé äýíáìç. ðïõ Ý÷åé åéäéêü öïñôßï ⎥q⎥/m=10 8 C/ kg. Ðáñáôçñïýìå üôé ôï óýñìá ìÝíåé áêßíçôï. Ôïðïèåôïýìå Ýíá áéùñïýìåíï åõèýãñáììï óýñìá ìÝóá óôï ðåäßï åíüò ìáãíÞôç. êÜèåôá óôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò.1 m = 10 cm Âq Áöïý åéíáé d = 5. ÁðÜíôçóç Ó×ÇÌÁ 2. äéáðéóôþíïõìå åêôñïðÞ ôïõ óýñìáôïò ðñïò ôçí áíôßèåôç êáôåýèõíóç.52 ìs 12 B q 6 6 Ï æçôïýìåíïò ÷ñüíïò ìðïñïýóå íá âñåèåß êáé áðü ôç ó÷Ýóç ∩ AÑ Rö ð t = = = ì s = 0.

åöüóïí ôá õðüëïéðá äÜêôõëá äéáãñÜöïõí ôç ãùíßá è áðü ôïí áãùãü → (ðñïóáíáôïëéóìÝíï ðñïò ôç öïñÜ ôïõ ñåýìáôïò) ðñïò ôï äéÜíõóìá B . áí óõíäÝóïõìå äýï ìðáôáñßåò óå óåéñÜ. Ó×ÇÌÁ 2. ç ïðïßá ïíïìÜæåôáé (áðü ôç ãáëëéêÞ âéâëéïãñáößá) äýíáìç Laplace.53) üðïõ É ôï ñåýìá ðïõ äéáññÝåé ôïí áãùãü êáé è ç ìéêñüôåñç ãùíßá ðïõ ó÷çìáôßæåé ï áãùãüò (ðñïò ôç öïñÜ ôïõ ñåýìáôïò) ìå ôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò. ôç öïñÜ ôçò äýíáìçò äåß÷íåé ï áíôß÷åéñáò ôïõ äåîéïý ÷åñéïý. ÊÜèå áãùãüò ëïéðüí.83 Ç äýíáìç Laplace óå åõèýãñáììï ñåõìáôïöüñï áãùãü. åßíáé F = BIl sin è (2. ðïõ äéáññÝåé ôï óýñìá.84 Ç äýíáìç Laplace åßíáé êÜèåôç óôï åðßðåäï ðïõ ó÷çìáôßæåé ï áãùãüò ìå ôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò. 2. Þ ç öïñÜ ôçò äýíáìçò åßíáé áõôÞ ðñïò ôçí ïðïßá ðñï÷ùñÜ ç äåîéüóôñïöç . ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 151 Ó×ÇÌÁ 2. Ç åêôñïðÞ ôïõ óýñìáôïò óôçí ðåñßðôùóç áõôÞ ìåãáëþíåé. ìåéþíïíôáò ôç ãùíßá ðïõ ó÷çìáôßæåé ôï áéùñïýìåíï óýñìá ìå ôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò. ÔÝëïò. äÝ÷åôáé äýíáìç. Ìðïñïýìå íá ðåôý÷ïõìå áýîçóç ôïõ ñåýìáôïò. üôáí èá âñåèåß ìÝóá óå ìáãíçôéêü ðåäßï. äéáðéóôþíïõìå ìåßùóç ôçò áóêïýìåíçò äýíáìçò. Ç äéåýèõíóç ôçò äýíáìçò åßíáé êÜèåôç óôï åðßðåäï ðïõ ó÷çìáôßæåé ï áãùãüò ìå ôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò êáé ç öïñÜ ôçò êáèïñßæåôáé áðü ôïí êáíüíá ôïõ äåîéïý ÷åñéïý Þ ôçò äåîéüóôñïöçò âßäáò (ó÷. Ìå áêñéâÝóôåñåò ìåôñÞóåéò êáôáëÞãïõìå óôï íüìï: Ç áóêïýìåíç äýíáìç. ÄçëáäÞ. Ìðïñïýìå ìÜëéóôá (ìå Üëëï ðåßñáìá) íá âñïýìå üôé ç äýíáìç ìçäåíßæåôáé óôçí ðåñßðôùóç ðïõ ôï óýñìá ãßíåé ðáñÜëëçëï ìå ôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò. óå ìÞêïò l åíüò åõèýãñáììïõ ñåõìáôïöüñïõ → áãùãïý.84). ðïõ âñßóêåôáé ìÝóá óå ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï B .

86 áóêåßôáé æåýãïò äõíÜìåùí ôï ïðïßï äçìéïõñãåß ñïðÞ óôñÝøçò. Ó×ÇÌÁ 2. Ç óõíïëéêÞ äýíáìç óôïí áãùãü éóïýôáé ìå ôï äéáíõóìáôéêü Üèñïéóìá ôùí äõíÜìåùí.85.53) ôç äýíáìç óå êÜèå ôìÞìá.152 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ âßäá. B êáé ï áãùãüò Ó×ÇÌÁ 2. ç äýíáìç åßíáé F = BIl → → Óôçí ôåëåõôáßá ðåñßðôùóç ôá äéáíýóìáôá F . üôáí óôñÝöåôáé áðü ôïí áãùãü (ðñïóáíáôïëéóìÝíï ðñïò ôç öïñÜ → ôïõ ñåýìáôïò) ðñïò ôï B ìÝóù ôïõ óõíôïìüôåñïõ äñüìïõ. → Ç äýíáìç F . 2. ðïõ ìðïñåß íá ðáñáóôáèåß ìå ôá Ï êáíüíáò ôùí ôñéþí äáêôýëùí. éóïýôáé ìå ôï äéáíõóìáôéêü Üèñïéóìá ôùí áóêïýìåíùí äõíÜìåùí óôá Í óôïé÷åéþäç êéíïýìåíá öïñôßá åíôüò ôïõ ðáñáðÜíù ôìÞìáôïò. ôñßá äÜ÷ôõëá ôïõ äåîéïý ÷åñéïý. üðùò óôï ó÷Þìá 2. Ç äéÜôáîç áðïôåëåß ôçí áñ÷Þ ëåéôïõñãßáò ôïõ çëåêôñéêïý êéíçôÞñá.86 ÅÑÌÇÍÅÉÁ ÔÇÓ ÄÕÍÁÌÇÓ LAPLACE Èåùñïýìå áãùãü ìÝóá óå ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï.85 ó÷çìáôßæïõí ôñéóïñèïãùíßï óýóôçìá. ðïõ áóêåßôáé óå ôìÞìá ìÞêïõò l ôïõ áãùãïý. Óôï óõñìÜôéíï ðëáßóéï ôïõ ó÷.87). ôüôå ôïí ÷ùñßæïõìå óå óôïé÷åéþäç ôìÞìáôá êáé õðïëïãßæïõìå áð' ôç ó÷Ýóç (2. ¼ôáí áõôüò äéáññÝåôáé áðü ñåýìá. ôá åëåýèåñá çëåêôñüíéá êéíïýíôáé êáôÜ ìÞêïò ôïõ ìå ìÝóç ôá÷ýôçôá õ (ó÷. ¢ñá F = N F 0 = N B õ e sin è .87 Ç ìáãíçôéêÞ äýíáìç ðïõ áóêåßôáé ó’ Ýíá êéíïýìåíï çëåêôñüíéï åíüò áãùãïý. F0 = B õ e sin è üðïõ è ç ãùíßá ðïõ ó÷çìáôßæåé ç ôá÷ýôçôá (Þ ç äéåýèõíóç ôïõ áãùãïý) ìå ôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò. ÊÜèå çëåêôñüíéï äÝ÷åôáé äýíáìç Ó×ÇÌÁ 2. 2. Áí ï áãùãüò åßíáé ðáñÜëëçëïò ìå ôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò åßíáé F = 0 êáé áí ï áãùãüò åßíáé êÜèåôïò ìå ôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò. Áí ï áãùãüò äåí åßíáé åõèýãñáììïò. ðïõ áóêïýíôáé óôá óôïé÷åéþäç ôìÞìáôá ôïõ áãùãïý.

88. ÌÝôñï ðïõ äßíåôáé áð' ôç ó÷Ýóç F B = I Äl üðïõ F ôï ìÝôñï ôçò äýíáìçò. ó' Ýíá óçìåßï Á ôïõ ìáãíçôéêïý ðåäßïõ. t t Óõíåðþò. Ç äéÜôáîç âñßóêåôáé ìå ôï åðßðåäï ôçò êÜèåôï óôéò ãñáììÝò ïìïãåíïýò ìáãíçôéêïý ðåäßïõ  = 2. ¢ñá õ = l /t.88 . → Ç ìïíÜäá ôïõ ðåäßïõ B åßíáé ôï tesla (ôÝóëá) êáé óõìâïëßæåôáé ìå Ô. ôï ïðïßï èá ôïðïèåôçèåß → êÜèåôá óôç äéåýèõíóç ôïõ äéáíýóìáôïò B . ðïõ ôï óôïé÷åéþäåò ôìÞìá ôïõ áãùãïý ôïðïèåôçèåß êÜèåôá óôç äéåýèõíóç ôïõ ðåäßïõ. Ó×ÇÌÁ 2. (g = 10 m/s2) ÁðÜíôçóç Ãéá íá áíÝñ÷åôáé Þ íá êáôÝñ÷åôáé ï áãùãüò Áà ìå óôáèåñÞ ôá÷ýôçôá. üðïõ t ï áðáéôïýìåíïò ÷ñüíïò ãéá íá äéáíýóïõí ôá öïñôßá áðüóôáóç l. ÐáñÜäåéãìá 2-26 ¸íáò ïñéæüíôéïò áãùãüò Áà ìÞêïõò l = 1. íá åßíáé ìçäÝí. þóôå áõôüò íá êéíåßôáé ìå óôáèåñÞ ôá÷ýôçôá. ðñÝðåé ç óõíéóôáìÝíç ôùí äõíÜìåùí. 3. ðïõ èá áóêçèåß óôï óôïé÷åéþäåò ôìÞìá Äl åíüò áãùãïý (äéáññåïìÝíïõ áðü ñåýìá É). 2. F = Âl É sin è ÏÑÉÓÌÏÓ ÔÇÓ “ÐÕÊÍÏÔÇÔÁÓ ÌÁÃÍÇÔÉÊÇÓ ÑÏÇÓ Â” Ç ÁÐËÁ ÔÏÕ “ÐÅÄÉÏÕ Â” → ÌÝ÷ñé ôþñá ÷ñçóéìïðïéïýóáìå ôï "ðåäßï B " ÷ùñßò íá ôï Ý÷ïõìå ïñßóåé áõóôçñÜ. ôç äéåýèõíóç åíüò óôïé÷åéþäïõò ôìÞìáôïò áãùãïý. → → Ðõêíüôçôá ìáãíçôéêÞò ñïÞò B (ëÝãåôáé êáé åðáãùãÞ).0 m ìðïñåß íá ïëéóèáßíåé ÷ùñßò ôñéâÝò ìå ôá Üêñá ôïõ óõíå÷þò óå åðáöÞ ìå äýï êáôáêüñõöïõò áãùãïýò x~x.0 Á. ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 153 Ôï Í éóïýôáé ìå ôïí áñéèìü ôùí öïñôßùí ðïõ ðÝñáóáí áð' ôç äéáôïìÞ Á ôïõ áãùãïý (êáé áðü êÜèå äéáôïìÞ) óå ÷ñüíï t. ðïõ áóêïýíôáé ðÜíù ôïõ. Ï áãùãüò Áà äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É = 8.0 T. Þ ðåäßï B . ïðüôå ôï êëÜóìá = éóïýôáé ìå ôï ñåýìá É. Áõôü ðñïûðïèÝôåé äýï ðñÜãìáôá: (É) Ôï ñåýìá íá Ý÷åé ôç öïñÜ ðïõ öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 2. Áõôü ìðïñåß ðëÝïí íá ãßíåé Üìåóá. ôï ïðïßï äéáôçñåßôáé óôáèåñü. ïðüôå Ne F = B l sin è t ¼ìùò Ne åßíáé ôï öïñôßï q. ôç öïñÜ ìå ôçí ïðïßá éêáíïðïéåßôáé ï êáíüíáò ôùí ôñéþí äáêôýëùí ôïõ äåîéïý ÷åñéïý óôçí ðåñßðôùóç. ðïõ ðÝñáóå áðü ìéá äéáôïìÞ ôïõ áãùãïý Ne q óå ÷ñüíï t. ÖïñÜ. ïñßæïõìå ôï äéáíõóìáôéêü ìÝãåèïò → B . ÄçëáäÞ ç äýíáìç Laplace ðñÝðåé íá åßíáé áíôßèåôç áð' ôï âÜñïò. Äéåýèõíóç. y~y. ìå ôá ðáñáêÜôù ÷áñáêôçñéóôéêÜ: 1. ôï ïðïßï üôáí âñåèåß óôï Á äåí èá äÝ÷åôáé äýíáìç. ÐïéÜ ç ìÜæá ôïõ áãùãïý.

89). Ôï ìáãíçôéêü ðåäßï. Ç áëëçëåðßäñáóç äýï ðáñÜëëçëùí åõèýãñáììùí áãùãþí åßíáé áíáìåíüìåíç. þóôå íá åßíáé ðáñÜëëçëá êáé ðïëý êïíôÜ ôï Ýíá óôï Üëëï (ó÷.90 ÊÜèå áãùãüò äÝ÷åôáé ìáãíçôéêÞ äýíáìç ì0 É1 É2 L ãéáôß âñßóêåôáé ìÝóá óôï ìáãíçôéêü ðåäßï F2 = (2. Üðåéñïõ ìÞêïõò êáé áìåëçôÝáò . ¼ôáí ôá óýñìáôá äéáññÝïíôáé áðü ïìüññïðá ñåýìáôá Ýëêïíôáé. åíþ üôáí äéáññÝïíôáé áðü áíôßññïðá ñåýìáôá áðùèïýíôáé. 2 ðr Êáô' áíáëïãßá ìðïñïýìå íá äåßîïõìå üôé óå ìÞêïò L ôïõ áãùãïý (Á) áóêåßôáé äýíáìç ì0 É 1 É 2 L F1 = 2ð r êÜôé ðïõ öáßíåôáé íá óõìöùíåß ìå ôï íüìï äñÜóçò . ïé ïðïßïé Ý÷ïõí ðïëý ìåãÜëï ìÞêïò óå ó÷Ýóç ìå ôç ìåôáîý ôïõò áðüóôáóç.54) ðïõ äçìéïõñãåß ï Üëëïò áãùãüò.I.I. åíþ üôáí äéáññÝïíôáé áðü áíôßññïðá ñåýìáôá áðùèïýíôáé. Ôá óýñìáôá åßíáé ÷áëáñÜ óôåñåùìÝíá.154 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ (ÉÉ) Ôï ìÝôñï ôçò äýíáìçò Laplace íá éóïýôáé ìå ôï âÜñïò ôïõ áãùãïý. F=m g Þ BIl = mg Þ BIl 2T × 8A ×1 m m= = Þ g 10 m / s 2 m = 1. ÏÑÉÓÌÏÓ ÔÙÍ ÌÏÍÁÄÙÍ AMPERE ÊÁÉ COULOMB ÓÔÏ S. ôï ïðïßï üôáí äéáññÝåé äýï ðáñÜëëçëïõò ñåõìáôïöüñïõò áãùãïýò. Üñá. åßíáé ì0 É1 B1 = 2 ðr Óå ìÞêïò L ôïõ áãùãïý (Ã) áóêåßôáé äýíáìç Laplace F2 = B1 I2 L Þ Ó×ÇÌÁ 2. 2. ìÝóá óôï ïðïßï âñßóêåôáé ï Üëëïò áãùãüò.6 kg ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÐÁÑÁËËÇËÙÍ ÑÅÕÌÁÔÏÖÏÑÙÍ ÁÃÙÃÙÍ Óôçñßæïõìå äýï åõèýãñáììá óýñìáôá. ¸íá ampere åßíáé ôï óôáèåñü ñåýìá. þóôå íá ìðïñïýí íá ðëçóéÜæïõí Þ íá áðïìáêñýíïíôáé.89 Laplace. Ï êÜèå áãùãüò äçìéïõñãåß ìáãíçôéêü ðåäßï. Ãéá ôïí ïñéóìü ôïõ åêìåôáëëåõüìáóôå ôï ãåãïíüò üôé äýï ðáñÜëëçëïé ñåõìáôïöüñïé áãùãïß Ýëêïíôáé Þ áðùèïýíôáé.áíôßäñáóçò. ðïõ äçìéïõñãåß ï áãùãüò Á. Ôï ampere åßíáé ìéá áðü ôéò åðôÜ èåìåëéþäåéò ìïíÜäåò ôïõ S. óôç èÝóç ðïõ âñßóêåôáé ï áãùãüò Ã.90. ¼ôáí ïé áãùãïß äéáññÝïíôáé áðü ïìüññïðá Áò èåùñÞóïõìå ôïõò ðáñÜëëçëïõò ñåõìáôïöüñïõò áãùãïýò ôïõ ó÷Þìáôïò ñåýìáôá Ýëêïíôáé. ðïõ ðñïöáíþò èá äÝ÷åôáé äýíáìç Ó×ÇÌÁ 2. 2.

Ëüãù óõììåôñßáò üìùò ìðïñïýìå íá ðïýìå üôé áõôÝò ïé äõíÜìåéò åßíáé áíôßèåôåò.0 × 10 -5 N 2 ð ( r + á) 2 ð × 0 . ÁðÜíôçóç Èá âñïýìå ôç óõíéóôáìÝíç ôùí äõíÜìåùí. ìå ìÝôñï 4 ð × 10 − × 10 × 20 × 0 . Ç ôéìÞ 2 × 10 -7 newton ðñïêýðôåé áð' ôçí åîßóùóç (2. ÐáñÜäåéãìá 2-27 Äßíåôáé Ýíá ïñèïãþíéï óõñìÜôéíï ðëáßóéï ìå äéáóôÜóåéò á êáé â. → Ï áãùãüò x~x áóêåß åëêôéêÞ äýíáìç F 1 óôïí áãùãü ÄÁ. áíÜëïãá êáé óôï ìáãíçôéêü ðåäßï ïñßæïõìå ôç ìáãíçôéêÞ ñïÞ. F 4. ãéáôß ôï ìáãíçôéêü ðåäßï ôïõ áãùãïý x~x ìåôáâÜëëåôáé êáôÜ ìÞêïò ôçò äéÜóôáóçò Ó×ÇÌÁ 2. ¸íá coulomb åßíáé ôï öïñôßï. Íá âñåèåß ç óõíïëéêÞ äýíáìç ðïõ áóêåß ï åõèýãñáììïò áãùãüò óôï ðëáßóéï.2 7 ì0 É1 É2 â F1 = = N = 40 × 10 -5 N 2 ðr 2 ð × 0 . r = 1 m. äéáññåïìÝíïõ áðü ñåýìá åíüò ampere.I. êáé ôï coulomb (C). á = 18 cm êáé â = 20 cm.2 7 ì0 É1 É2 â F2 = = N = 4.2 → → → Ç óõíéóôáìÝíç ôùí äõíÜìåùí F 1. Äßíïíôáé É1 = 10 Á. Ãéá ìåôñÞóåéò ñåýìáôïò ìåãÜëçò áêñßâåéáò ÷ñçóéìïðïéåßôáé ï ëåãüìåíïò æõãüò ñåýìáôïò. É2 = 20 Á. I1 = I2 = 1 A. ìå ìÝôñï 4 ð × 10 − × 10 × 20 × 0 . ðïõ áóêåß ï áãùãüò x~x óôéò ðëåõñÝò ôïõ ðëáéóßïõ.02 → Ï áãùãüò x~x áóêåß áðùóôéêÞ äýíáìç F 2 óôïí áãùãü ÂÃ. ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 155 äéáôïìÞò.91 á.ï ïðïßïò äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É 1 . F 2 Ý÷åé ôçí êáôåýèõíóç ôçò F 1 êáé ìÝôñï Fïë = F1 − F2 = 36 × 10 − 5 N Ï ÍÏÌÏÓ ÔÇÓ ÌÁÃÍÇÔÉÊÇÓ ÑÏÇÓ (ÁÍÔÉÓÔÏÉ×ÏÓ ÔÏÕ ÍÏÌÏÕ ÔÏÕ GAUSS ÃÉÁ ÔÏÍ ÇËÅÊÔÑÉÓÌÏ) ¼ðùò óôï çëåêôñéêü ðåäßï ïñßóáìå ôçí çëåêôñéêÞ ñïÞ. Óôï åðßðåäï ôïõ ðëáéóßïõ êáé ðáñÜëëçëá ðñïò ôç äéÜóôáóç â õðÜñ÷åé åõèýãñáììïò ñåõìáôïöüñïò áãùãüò x´x ðïëý ìåãÜëïõ ìÞêïõò (ó÷Þìá 2. Èåùñïýìå åðßðåäç åðéöÜíåéá → åìâáäïý Á. áóêåßôáé óå êÜèå áãùãü äýíáìç 2 × 10-7 newton/m áêñéâþò. ïðüôå åîïõäåôåñþíïíôáé. ôï ïðïßï äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É 2 .0 cm. → → Ïé äõíÜìåéò F 3. r = 2.91). ÌåôÜ ôïí ïñéóìü ôïõ ampere (A) ìðïñåß íá åéóá÷èåß óôï S. åßíáé äýóêïëï íá õðïëïãéóôïýí êáôÜ ìÝôñï. ðïõ ðåñíÜ áíÜ äåõôåñüëåðôï áðü ïðïéáäÞðïôå äéáôïìÞ áãùãïý.54) èÝôïíôáò L = 1 m. åõñéóêüìåíïõò óå áðüóôáóç 1 m ìåôáîý ôïõò. ôïðïèåôçìÝíç ìÝóá óå ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï B êáé .

Ö = Ó Âi Ä Ái cos èi (2. Ö = 0 (êëåéóôÞ åðéöÜíåéá) ÄçëáäÞ ç ïëéêÞ ìáãíçôéêÞ ñïÞ ðïõ äéÝñ÷åôáé áðü ìéá êëåéóôÞ åðéöÜíåéá åßíáé ìçäÝí.2. þóôå íá èåùñåßôáé åðßðåäç. õðïëïãßæïõìå ôçí äéåñ÷üìåíç áðü ôçí åðéöÜíåéá Ó×ÇÌÁ 2. Ó×ÇÌÁ 2. Ä Ái → ÄçëáäÞ ç ôéìÞ ôïõ ðåäßïõ B éóïýôáé ìå ôç ñïÞ ðïõ ðåñíÜ áð' ôçí ìïíáäéáßá åðéöÜíåéá.56) Ç ïëéêÞ ñïÞ ðïõ äéÝñ÷åôáé áðü ôçí åðéöÜíåéá. óôï üôé äåí îåêéíïýí áðü êÜðïõ êáé äåí êáôáëÞãïõí ðïõèåíÜ. ÅðåéäÞ äåí Ý÷ïõí áíé÷íåõèåß (ðñïò ôï ðáñüí ôïõëÜ÷éóôïí) Ó×ÇÌÁ 2.56). ×ùñßæïõìå ôçí êõñôÞ åðéöÜíåéá óå Ýíá ìåãÜëï Ç ìáãíçôéêÞ ñïÞ Ö ìáò äßíåé ôï ðëÞèïò ôùí ðëÞèïò óôïé÷åéùäþí ôìçìÜôùí (ó÷.94 . ÐáñáôÞñçóç: Áðü ôç ó÷Ýóç (2. äéÝñ÷åôáé áðü êÜèå óôïé÷åéþäç åðéöÜíåéá ÄÁi õðïëïãßæåôáé áðü ôç ó÷Ýóç ÄÖi =  i ÄAi cos èi (2.92 ìáãíçôéêÞ ñïÞ ùò åîÞò. 2.156 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ → äéÜíõóìá A êÜèåôï ó' áõôÞ. Ôüôå áðü ôï íüìï ôïõ Gauss ãéá ôï çëåêôñéêü ðåäßï Ý÷ïõìå ÖÅ = 0. ìå öïñÜ áõôÞ ðïõ áõèáßñåôá ïñßæïõìå ùò èåôéêÞ êáé ìÝôñï üóï ôï åìâáäüí Á (ó÷.93). Ôï ìïíüìåôñï ìÝãåèïò ðïõ ìáò äßíåé ôïí áñéèìü ôùí ìáãíçôéêþí ãñáììþí. Ç óôïé÷åéþäçò ñïÞ ÄÖi ðïõ ãñáììþí ðïõ äéáðåñíïýí ôçí åðéöÜíåéá. Ý÷ïõìå Ó×ÇÌÁ 2. 2. ìáãíçôéêÜ ìïíüðïëá êáé üôé ïé ðåäéáêÝò ãñáììÝò ôïõ ìáãíçôéêïý ðåäßïõ äéáöÝñïõí áðü áõôÝò ôïõ çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ. ï áíôßóôïé÷ïò íüìïò ìå ôï íüìï ôïõ Gauss ãéá ôï Ç óôïé÷åéþäçò åðéöÜíåéá ÄÁ i åßíáé ôüóï ìáãíçôéêü ðåäßï åßíáé ìéêñÞ.95) ôï ðëÞèïò ôùí åéóåñ÷üìåíùí ó' áõôÞ ìáãíçôéêþí ãñáììþí (êáôÜ óýìâáóç áñíçôéêÞ ñïÞ) èá éóïýôáé ìå ôï ðëÞèïò ôùí åîåñ÷üìåíùí áð' áõôÞ ìáãíçôéêþí ãñáììþí (êáôÜ óýìâáóç èåôéêÞ ñïÞ). Ãé' áõôü êáé ôï B ïíïìÜæåôáé ðõêíüôçôá ìáãíçôéêÞò ñïÞò.93 ìáãíçôéêÜ ìïíüðïëá. Ï íüìïò ôçò ìáãíçôéêÞò ñïÞò éó÷ýåé ãéá êÜèå ðåñßðôùóç áíåîÜñôçôá áðü ôïí ôñüðï äçìéïõñãßáò ôïõ ìáãíçôéêïý ðåäßïõ. éóïýôáé ìå ôï äéáíõóìáôéêü Üèñïéóìá ôùí óôïé÷åéùäþí ñïþí. Éó÷ýåé äçëáäÞ êáé ãéá ìç óôáôéêÜ ìáãíçôéêÜ ðåäßá êáé áðïôåëåß ìéá áðü ôéò åîéóþóåéò ôïõ Maxwell.57) Èåùñïýìå ìéá êëåéóôÞ åðéöÜíåéá ðïõ ðåñéêëåßåé óõíïëéêü çëåêôñéêü öïñôßï ìçäÝí. Áí ëïéðüí åðéëÝîïõìå ìéá ïðïéáäÞðïôå êëåéóôÞ åðéöÜíåéá (ó÷. 2.95).55) Áí ôþñá Ý÷ïõìå ìéá êõñôÞ åðéöÜíåéá óå Ýíá ìáãíçôéêü ðåäßï (ü÷é õðï÷ñåùôéêÜ ïìïãåíÝò). ðïõ äéáðåñíïýí ôçí åðéöÜíåéá. ç ïðïßá åßíáé ôïðïèåôçìÝíç êÜèåôá óôéò äõíáìéêÝò → ãñáììÝò ðñïò ôç ìïíáäéáßá åðéöÜíåéá.95 ¼óåò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò åéóÝñ÷ïíôáé óôçí ÄÖ i ÄÖi = Bi Ä Ái Þ Bi = êëåéóôÞ åðéöÜíåéá ôüóåò êáé åîÝñ÷ïíôáé. Ïé ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò åßíáé êëåéóôÝò óôéò éäáíéêÝò ðåñéðôþóåéò ìåãÜëçò óõììåôñßáò (Ó÷.92). áí ôï Ä Á i åßíáé êÜèåôï óôçí óôïé÷åéþäç åðéöÜíåéá. ïíïìÜæåôáé ìáãíçôéêÞ ñïÞ Ö êáé éóïýôáé ìå Ö =  Á cos è (2. . 2.94 Ï ðáñáðÜíù íüìïò (Ö = 0) ìáò ðëçñïöïñåß üôé äåí õðÜñ÷ïõí áðïìïíùìÝíá Ìáãíçôéêü öÜóìá åíüò ìáãíÞôç.

Üñá Σ B Äl = B (Äl1 + Äl2 + ..96). ðïõ Ý÷åé ôçí äéåýèõíóç ôïõ Äl..97).. Êáôüðéí áèñïßæïõìå ôá ãéíüìåíá ðïõ ðñïêýðôïõí Ç êëåéóôÞ ãñáììÞ ôáõôßæåôáé ìå ìéá → ìáãíçôéêÞ ãñáììÞ. ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 157 Ï ÍÏÌÏÓ ÔÏÕ ÁÌÑÅRE ÃÉÁ ÔÇ ÌÁÃÍÇÔÏÓÔÁÔÉÊÇ Èåùñïýìå Ýíáí åõèýãñáììï ñåõìáôïöüñï áãùãü ðïëý ìåãÜëïõ ìÞêïõò. ðïõ äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É.. Üñá ∑ BÄl = 2 ðr Þ 2 ðr 2ðr ∑ BÄl = ì0 É Ç ôåëåõôáßá ó÷Ýóç ìðïñåß íá ãåíéêåõôåß ãéá ïðïéáäÞðïôå êëåéóôÞ ãñáììÞ. ∑ B / / Äl = ì 0 É åó (2. Â.97 → → → Ôï B áíáëýåôáé óôçí óõíéóôþóá B / / .) éóïýôáé ìå ôçí ðåñßìåôñï ôçò êõêëéêÞò ãñáììÞò.96 äõíáìéêþí ãñáììþí. ~Ïìùò Â1 = Â2 = .58) . ôá ïðïßá ðåñéêëåßïíôáé áð´ ôçí êëåéóôÞ ãñáììÞ (ó÷Þìá 2.) Áêüìç ôï Üèñïéóìá (Äl 1 + Äl 2+ . Äl 2.. ðïõ Ý÷åé ôç äéåýèõíóç ôïõ Äl êáé óôçí B ⊥ . 2. ðïõ åßíáé êÜèåôç óôï Äl. êáé ïñßæïõìå ìéá öïñÜ äéáãñáöÞò ôçò ð. ÁõôÞ ç êëåéóôÞ ãñáììÞ ôáõôßæåôáé ðñïöáíþò ìå ìéá ãñáììÞ ôïõ ìáãíçôéêïý ðåäßïõ ôïõ áãùãïý êáé åðïìÝíùò ôï ìáãíçôéêü ðåäßï åöÜðôåôáé óå êÜèå óçìåßï ôçò ãñáììÞò.. ðïõ ðåñéâÜëëåé Ýíá ïðïéïäÞðïôå ðëÞèïò ñåõìÜôùí. áñêåß óôç Ó×ÇÌÁ 2. ôç öïñÜ ôùí Ó×ÇÌÁ 2.. Σ B Ä l = B1 Äl1+B2Äl2 +..÷.. äçëáäÞ ìå 2ðr êáé ôï  äßíåôáé áð' ôç ãíùóôÞ ìáò ó÷Ýóç ì0 I ì0 É B = . áí ðïëëáðëáóéÜóïõìå ãéá êÜèå ôìÞìá ôï ìÝôñï ôïõ B åðß ôï áíôßóôïé÷ï ìÞêïò Äl. êáé óôç èÝóç ôïõ É íá èÝóïõìå ôï áëãåâñéêü Üèñïéóìá ôùí ñåõìÜôùí Iåó .. . ×ùñßæïõìå ôçí êëåéóôÞ ãñáììÞ óå Ýíá ðïëý ìåãÜëï ðëÞèïò (ôåßíåé óôï Üðåéñï) óôïé÷åéùäþí ôìçìÜôùí Äl 1. → → èÝóç ôïõ B íá èÝóïõìå ôçí óõíéóôþóá B // ôïõ ðåäßïõ. êáé ìéá êõêëéêÞ (êëåéóôÞ) ãñáììÞ ìå ôï åðßðåäü ôçò êÜèåôï óôïí áãùãü êáé ôï êÝíôñï ôçò åðß ôïõ áãùãïý (ó÷.

96. ¼ðùò êáô' áíáëïãßá. èåôéêÜ èá ëáìâÜíïíôáé ôá ñåýìáôá ôùí ïðïßùí ç öïñÜ åßíáé ßäéá ìå ôç öïñÜ ðñïò ôçí ïðïßá ðñï÷ùñÜ ç äåîéüóôñïöç âßäá. åßíáé áíÜëïãï ìå ôï Üèñïéóìá ôùí ñåõìÜôùí ðïõ ðåñéêëåßïíôáé áðü ôçí êëåéóôÞ ãñáììÞ. ôéêüò êáé ×çìéêüò.98 éó÷ýåé: Ó×ÇÌÁ 2. Ôï ðåäßï óå êÜèå óçìåßï ôçò ãñáììÞò Ý÷åé ôçí äéåýèõíóç ôïõ áíôßóôïé÷ïõ óôïé÷åéþäïõò ôìÞìáôïò êáé óôáèåñü ìÝôñï. þóôå íá ôáõôßæåôáé ìå ìßá äõíáìéêÞ ãñáììÞ. = ì0 É Þ B (Äl1 + Äl2 + ..98 Óôï I åó äåí ëáìâÜíåôáé õðüøç ôï É 4 . üóï ç áðüóôáóç óôçí ïðïßá èÝëïõìå íá õðïëïãßóïõìå ôï ìáôïò öÝñåé ôï üíïìÜ ôïõ. Áêüìç äåí èá ëáìâÜíïíôáé õðüøç ñåýìáôá ðïõ âñßóêïíôáé åêôüò ôçò êëåéóôÞò ãñáììÞò ð. Äl2. óå ðåñéðôþóåéò óõììåôñéêþí AMPERE (1775-1836) êáôáíïìþí öïñôßïõ õðïëïãßæïõìå åõêïëüôåñá ôï çëåêôñïóôáôéêü ðåäßï ìå ôç ÃÜëëïò Öõóéêüò Ìáèçìá. ôïõ íüìïõ Ampere. ×ùñßæïõìå ôçí êëåéóôÞ ãñáììÞ óå óôïé÷åéþäç ôìÞìáôá Äl1. åðåéäÞ âñßóêåôáé åêôüò êëåéóôÞò ãñáììÞò. Éåó = I1 − I2 + I3 Ç ó÷Ýóç (2.. ëüãù óõììåôñßáò.158 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ Ãéá ôçí åöáñìïãÞ ôçò ó÷Ýóçò (2. Èåìå.. üðïõ è ç ãùíßá ðïõ ó÷çìáôßæåé → ôï B ìå ôï áíôßóôïé÷ï ôìÞìá Äl ôï ïðïßï ðñïóáíáôïëßæåôáé ðñïò ôçí öïñÜ äéáãñáöÞò. åðß ôá áíôßóôïé÷á óôïé÷åéþäç ôìÞìáôá óôá ïðïßá äéáéñåßôáé ç êëåéóôÞ ãñáììÞ. ìéêÞ êáé ðñïò ôéìÞ ôïõ ç ÅðéëÝãïõìå ìßá êëåéóôÞ êõêëéêÞ ãñáììÞ ìå ôï êÝíôñï ôçò óôïí áãùãü ìïíÜäá ìÝôñçóçò ôïõ ñåý.÷.58) ðñÝðåé íá Ý÷ïõìå õðüøç üôé: → → (É) Ç óõíéóôþóá B / / éóïýôáé ìå B cos è.. Ý÷ïíôáò õðüøç üôé ç êëåéóôÞ ãñáììÞ åðéëÝ÷ôçêå.) = ì0 É Þ Â 2ð r = ì0 É Þ ì0 É B = 2 ðr .58) åßíáé ç ç ìáèçìáôéêÞ äéáôýðùóç åíüò ðïëý óçìáíôéêïý íüìïõ.. âïÞèåéá ôïõ íüìïõ ôïõ Gauss áð' üôé ìå ôç âïÞèåéá ôïõ íüìïõ ôïõ Coulomb.. üôáí óôñÝöåôáé ðñïò ôç öïñÜ äéáãñáöÞò. Ç ìåãÜëç ÷ñçóéìüôçôá ôïõ íüìïõ ôïõ Ampere Ýãêåéôáé óôï ãåãïíüò üôé ìå áõôüí ìðïñïýìå. Áò ôï äïýìå óôçí ðåñßðôùóç õðïëïãéóìïý ôïõ ìáãíçôéêïý ðåäßïõ ëßùóå ôçí Çëåêôñïäõíá. óôçí ðåñßðôùóç êáôáíïìþí ñåõìÜôùí ìå óõììåôñßá. (ÉÉ) Óôï Üèñïéóìá Iåó . êáé áêôßíá r. åõêïëüôåñá áð' üôé ìå ôçí ÷ñÞóç ANDRE-MARIE ôïõ íüìïõ ôùí Biot . åõèýãñáììïõ ñåõìáôïöüñïõ áãùãïý ìåãÜëïõ ìÞêïõò (ó÷Þìá 2. ãéá ôï ó÷Þìá 2.. → ðåäßï B . êáé ëáìâÜíïõìå ùò öïñÜ äéáãñáöÞò ôç öïñÜ ðïõ öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 2. Åöáñìüæïõìå êáôüðéí ôïí íüìï ôïõ Ampere. ¸÷ïõìå Σ Â/ / Äl = ì0 É åó Þ B Ä l1 + B Ä l2 + .96). íá õðïëïãßæïõìå ôçí ìïñöÞ êáé ôçí ôéìÞ ôïõ ìáãíçôéêïý ðåäßïõ.Savart. ðïõ äéáôõðþíåôáé ìå ëüãéá ùò åîÞò: Ôï Üèñïéóìá ôùí ãéíïìÝíùí ôùí åöáðôïìåíéêþí óõíéóôùóôþí ôïõ ìáãíçôéêïý ðåäßïõ óå ìéá êëåéóôÞ ãñáììÞ.

êáé áõôü éóïýôáé ìå B l. Üñá ôï Üèñïéóìá ôùí ðåñéå÷ïìÝíùí ñåõìÜôùí óôçí êëåéóôÞ ãñáììÞ åßíáé Éåó = Í É. Óôï ó÷Þìá 2. Ãéá íá åöáñìüóïõìå ôï íüìï ôïõ Ampere åðéëÝãïõìå ôçí êëåéóôÞ ãñáììÞ ÁÃÆÇÁ ó÷Þìáôïò ïñèïãùíéïõ. åßíáé ßäéï ìå ôï ðåäßï åíüò ñáâäüìïñöïõ ìáãíÞôç (ó÷Þìá 2. ÅðïìÝíùò ôï ΣÂ Ó → Üèñïéóìá // Äl éóïýôáé ìå ôï Üèñïéóìá B Äl êáôÜ ìÞêïò ôïõ → ÇÁ. ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 159 ÅöáñìïãÞ: ÔÏ ÐÅÄÉÏ ÓÙËÇÍÏÅÉÄÏÕÓ ÐÇÍÉÏÕ Ôï óùëçíïåéäÝò ðçíßï áðïôåëåßôáé áðü ìßá óõñìÜôéíç ðåñéÝëéîç ãýñù áðü êýëéíäñï. Áðáñôßæåôáé áðü Ýíá ðïëý ìåãÜëï ðëÞèïò óðåéñþí ðïëý êïíôÜ ç ìßá óôçí Üëëç. ðñáêôéêÜ ìéáò Þ ìáãíÞôç. Áí ôï óùëçíïåéäÝò Ý÷åé n óðåßñåò áíÜ ìïíÜäá ìÞêïõò. Ôï ìáãíçôéêü ðåäßï ôïõ (ÉÉ) Ôï ìáãíçôéêü ðåäßï óôï åîùôåñéêü óùëçíïåéäïýò åßíáé ðáíïìïéüôõðï ôïõ óùëçíïåéäïýò (óå áðüóôáóç ìåñéêþí ìå ôï ðåäßï åíüò ñáâäüìïñöïõ áêôßíùí áð' ôá Üêñá ôïõ. ôüôå óå ìÞêïò l ðåñéÝ÷åé Í = n l óðåßñåò. Áðü ìåëÝôç ôïõ óùëçíïåéäïýò ìåãÜëïõ ìÞêïõò (ç äéÜìåôñïò ôïõ åßíáé ðïëý ìéêñÞ óå ó÷Ýóç ìå ôï ìÞêïò ôïõ) ðñïêýðôïõí ôá ðáñáêÜôù: (É) Ôï ìáãíçôéêü ðåäßï óôï åóùôåñéêü Ó×ÇÌÁ 2.99 ôïõ óùëçíïåéäïýò èåùñåßôáé ïìïãåíÝò. Ôï ìÝñïò ôïõ áèñïßóìáôïò Σ Â Äl // ðïõ áöïñÜ ôï Ó×ÇÌÁ 2. ãéáôß ôï B åßíáé êÜèåôï ó' áõôÜ. Ôï ìáãíçôéêü ðåäßï ðïõ äçìéïõñãåß ôï óùëçíïåéäÝò.94). ¸÷ïõìå ëïéðüí Σ // Ä l = ì0 Iåó Þ B l = ì0 N I Þ B l = ì0 n l I Þ B = ì0 n I (2. ãéáôß óôï → õðïëïãéóìü ôïõ B óôï åóùôåñéêü ôïõ åîùôåñéêü ôïõ óùëçíïåéäïýò Ý÷ïõìå óùëçíïåéäïýò.  = 0.59) .100 ðáñéóôÜíåôáé ìéá ôïìÞ ôïõ óùëçíïåéäïýò ç ïðïßá ðåñéÝ÷åé ôïí ÜîïíÜ ôïõ. äýï) åßíáé áìåëçôÝï. þóôå ç êÜèå ìßá íá åßíáé ðåñßðïõ êõêëéêÞ. üôáí äéáññÝåôáé áðü ñåýìá. Ôï ßäéï éó÷ýåé êáé ãéá ôá → ôìÞìáôá ÁÊ êáé ËÇ.100 ÅöáñìïãÞ ôïõ íüìïõ ôïõ Ampere ãéá ôïí ôìÞìá ÊÃÆË åßíáé ìçäÝí. Èá åöáñìüóïõìå ôþñá ôï íüìï ôïõ Ampere ãéá íá õðïëïãßóïõìå ôï ìáãíçôéêü ðåäßï óôï åóùôåñéêü ôïõ óùëçíïåéäïýò. ÊÜèå óðåßñá ôïõ óùëçíïåéäïýò äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É.

ïíïìÜæåôáé öáéíüìåíï Hall. Üñá äÝ÷ïíôáé ìáãíçôéêÞ äýíáìç Fz óôç äéåýèõíóç ôïõ Üîïíá z. ã. Áõôü Ý÷åé óáí óõíÝðåéá ôç óõóóþñåõóç çëåêôñïíßùí ðñïò ôçí Ýäñá ðïõ âñßóêåôáé ôï à êáé ôçí åìöÜíéóç ðåñßóóåéáò èåôéêþí öïñôßùí → ðñïò ôçí áðÝíáíôé Ýäñá. Áí ôþñá äçìéïõñãÞóïõìå Ýíá ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï B óôç äéåýèõíóç ôïõ Üîïíá y èá ìåôñÞóïõìå ìéá äéáöïñÜ äõíáìéêïý VH ìåôáîý ôùí Ä êáé Ã. Óôá óçìåßá Ä. áíôßññïðç → → → ôçò F z. Üñá Fz = FE Þ B õd e = eE Þ B õd = E ¼ìùò áðü ôç ó÷Ýóç Ýíôáóçò êáé ôÜóçò óôï çëåêôñéêü ðåäßï Ý÷ïõìå . Óôá êéíïýìåíá çëåêôñüíéá áíáðôýóóåôáé → → ðëÝïí êáé ìéÜ Üëëç äýíáìç F E áðü ôï ðåäßï Ýíôáóçò E . Óôç ìüíéìç êáôÜóôáóç ïé äõíÜìåéò F E êáé F z åßíáé ßóåò êáôÜ ìÝôñï. äçëáäÞ åßíáé ìçäÝí ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìåôáîý Ä êáé → Ã.101 Áò õðïèÝóïõìå üôé ïé öïñåßò ôïõ ñåýìáôïò åßíáé ôá åëåýèåñá çëåêôñüíéá. à åöáñìüæïõìå ôá Üêñá âïëôïìÝôñïõ êáé ç ÝíäåéîÞ ôïõ åßíáé ìçäÝí.160 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ ÔÏ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏ HALL ÊÁÉ ÏÉ ÅÖÁÑÌÏÃÅÓ ÔÏÕ Èåùñïýìå Ýíá áãþãéìï ðëáêßäéï ó÷Þìáôïò ïñèïãùíßïõ ðáñáëëçëåðéðÝäïõ ìå äéáóôÜóåéò á. Èá äþóïõìå ôþñá ôçí åñìçíåßá ôïõ öáéíïìÝíïõ êáé èá õðïëïãßóïõìå ôçí ôÜóç VH. Ó×ÇÌÁ 2.101). â. Äçìéïõñãåßôáé Ýôóé Ýíá çëåêôñéêü ðåäßï Å (åêôüò áðü áõôü ôçò ðçãÞò ôïõ ñåýìáôïò) óôç äéåýèõíóç ôïõ Üîïíá z êáé åðßóçò åìöáíßæåôáé ç ôÜóç Hall VH. üðùò óôï ó÷Þìá (2. ¼ôáí ôï ðëáêßäéï äéáññÝåôáé áðü ñåýìá ôá åëåýèåñá çëåêôñüíéá êéíïýíôáé → ìå ôçí ôá÷ýôçôá ïëßóèçóçò õd. ôï ïðïßï äéáññÝåôáé áðü ñåýìá ix óôç äéåýèõíóç ôïõ Üîïíá x. Ôï öáéíüìåíï ôçò åìöÜíéóçò åãêÜñóéáò äéáöïñÜò äõíáìéêïý VH üôáí ôï äéáññåüìåíï áðü ñåýìá ðëáêßäéï âñåèåß ìÝóá óå ìáãíçôéêü ðåäßï.

Ý÷ïõìå üôé ôï ðëÞèïò ôùí åëåýèåñùí çëåêôñïíßùí åíôüò ôïõ ðëáêéäßïõ åßíáé N = n V.Áí åßíáé ãíùóôü ôï n êáé ôï öïñôßï ôùí öïñÝùí ôïõ ñåýìáôïò. ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 161 VH E = â Üñá VH = Bõd â Áí n ôï ðëÞèïò ôùí åëåýèåñùí çëåêôñïíßùí áíÜ ìïíÜäá üãêïõ ôïõ ðëáêéäßïõ (ðõêíüôçôá öïñÝùí). ìðïñïýìå íá õðïëïãßóïõìå ôï ðëÞèïò n ôùí öïñÝùí ôïõ ñåýìáôïò áíÜ ìïíÜäá üãêïõ. Ôá ìåãÝèç VH. ix êáé á åßíáé ìåôñÞóéìá → .Áí åßíáé ãíùóôü ôï ðåäßï B êáé ôï öïñôßï ôùí öïñÝùí ôïõ ñåýìáôïò. Ó×ÇÌÁ 2. Üñá N = náâã Ôï ðëÞèïò Í ôùí çëåêôñïíßùí äéÝñ÷åôáé áðü ìéá êáôáêüñõöç ôïìÞ ôïõ ðëáêéäßïõ óå ÷ñüíï ã t = õd Ôï ñåýìá ix åßíáé q Ne N e õd n á â ã e õd ix = = = = = n á â e õd t ã ã ã õd Üñá ix õd = ná â e Óõíåðþò ix VH = B â Þ náâe B ix (É) VH = neá Ç ó÷Ýóç (É) ãåíéêåýåôáé ãéá êÜèå åßäïò öïñÝùí ñåýìáôïò öïñôßùí q.102 . . ìðïñïýìå → íá õðïëïãßóïõìå ôï ðåäßï B (åöáñìïãÞ óôá ìáãíçôüìåôñá Hall). üðïõ V ï üãêïò ôïõ.

103 Adrasthriothtes N A Ê Å Ö Á Ë Á É Ù Ó Ç ~Åíá êéíïýìåíï óçìåéáêü öïñôßï q ìå ìÞêïõò Ä l . ðïõ áðü ôç èÝóç ôïõ öïñôßïõ ðñïò ôï óçìåßï äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É. ðïõ äéáññÝåôáé → ôá÷ýôçôá õ äçìéïõñãåß óå áðüóôáóç r áðü ñåýìá É. ìðïñïýìå íá äéáðéóôþóïõìå ôùí åßäïò ôùí öïñÝùí ôïõ çëåêôñéêïý ñåýìáôïò. åíüò áãùãïý. üôé óôçí ðåñßðôùóç ðïõ ïé öïñåßò ôïõ ñåýìáôïò åßíáé áñíçôéêÜ öïñôßá. ðïõ ôïõ äåîéïý ÷åñéïý Þ ôçò äåîéüóôñïöçò äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É.Savart (á) ìå  ì0 ÉÄl Ä = sin è ì 0 q õ sin è 4ð r 2 B = 2 → → 4ð r üðïõ è ç ãùíßá ìåôáîý Ä l êáé r.103)) ìðïñïýìå íá äéáðéóôþóïõìå. ôï äõíáìéêü ôïõ Ä åßíáé øçëüôåñï áðü ôï äõíáìéêü ôïõ Ã. ôüôå ôï äõíáìéêü ôïõ Ä åßíáé ÷áìçëüôåñï áðü ôï äõíáìéêü ôïõ Ã. ðïõ äçìéïõñãåßôáé óå  = 2 ðr áðüóôáóç r áðü Ýíá óôïé÷åéþäåò ôìÞìá . õðïëïãßæåôáé áðü ôïí íüìï ìáãíçôéêü ðåäßï ôùí Biot . Ó×ÇÌÁ 2. åßíáé âßäáò.102). → ì0 É Ôï ðåäßï Ä B . üðïõ è ç ìéêñüôåñç ãùíßá ìåôáîý ôùí Ôï ðåäßï B óôï êÝíôñï êõêëéêïý → → → äéáíõóìÜôùí õ êáé r (ôï r ïñßæåôáé ìå öïñÜ ñåõìáôïöüñïõ áãùãïý áêôßíáò r. (2. Áðü ôç ìåëÝôç ôùí ó÷çìÜôùí (2.162 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ → . åßíáé → õðïëïãéóìïý ôïõ B ) ì0 É (â) Äéåýèõíóç êÜèåôç óôï åðßðåäï ôùí õ êáé →  = → 2r r Ôï ðåäßï  óå áðüóôáóç r áðü (ã) ÖïñÜ ðïõ êáèïñßæåôáé áðü ôïí êáíüíá åõèýãñáììï áãùãü áðåßñïõ ìÞêïõò. Áí ïé öïñåßò ôïõ ñåýìáôïò åßíáé èåôéêÜ öïñôßá.Áí åßíáé ãíùóôÜ ôá n êáé B .

ðïõ óå ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï B åßíáé äçìéïõñãåßôáé áð’ ôá ñåýìáôá. ìÜæáò m êáé öïñôßïõ q. ñåýìá 2 Á óôïí áãùãü. Óå ìÞêïò L êÜèå üðïõ è ç ãùíßá ìåôáîý ôùí õ êáé B áãùãïý áóêåßôáé áðü ôïí Üëëï äýíáìç ~Ïôáí Ýíá öïñôéóìÝíï óùìáôßäéï. → èåùñåßôáé ïìïãåíÝò êáé äßíåôáé áðü ôç áãùãüò (ðñïò ôç öïñÜ ôïõ ñåýìáôïò) ìå ôï B ó÷Ýóç . Öñïíôßóôå ï Üîïíáò ôçò âåëüíáò. þóôå íá ðåñíÜ ðåñßðïõ ç ïðïßá Ý÷åé ðñïóáíáôïëéóôåß áðü ôï ãÞéíï áðü ôï êÝíôñï ôïõ áãùãïý. ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 163 → ÷åñéïý Þ ôçò äåîéüóôñïöçò âßäáò. ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ ÊÕÊËÉÊÏÕ ÁÃÙÃÏÕ ÔïðïèåôÞóôå ìéá ìéêñÞ ìáãíçôéêÞ âåëüíá ìå ÊáôáóêåõÜóôå ìå Ýíá ÷Üëêéíï óýñìá Ýíáí ðïëý ÷áìçëÞ âÜóç óôï êÝíôñï ôïõ áãùãïý ðÜíù êõêëéêü áãùãü äéáìÝôñïõ 10 cm. ìå ôá÷ýôçôá ñåõìáôïöüñïé áãùãïß. åêôåëåß ïìáëÞ Ç ïëéêÞ ìáãíçôéêÞ ñïÞ ðïõ äéÝñ÷åôáé êõêëéêÞ êßíçóç ìå áêôßíá áðü ìßá êëåéóôÞ åðéöÜíåéá åßíáé ìçäÝí mõ Ö=0 R =  q Ãéá ïðïéáäÞðïôå êëåéóôÞ ãñáììÞ ðïõ êáé ðåñßïäï ðåñéâÜëëåé ñåýìáôá éó÷ýåé ï íüìïò ôïõ 2ð m Ampere T = Âq ∑ B / /Ä l = ì 0 É åó Ç áóêïýìåíç äýíáìç (Laplace) óå ìÞêïò üðïõ Ä l Ýíá óôïé÷åéþäåò ôìÞìá ôçò l åíüò åõèýãñáììïõ áãùãïý. åéóÝñ÷åôáé óå ïìïãåíÝò ì0 É1 É2 L F = → → 2 ðr ìáãíçôéêü ðåäßï B ìå ôá÷ýôçôá õ êÜèåôç óôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò. Óôáèåñïðïéåßóôå ôï ìáãíçôéêü ðåäßï. ôï ïðïßï êéíåßôáé Äýï ðáñÜëëçëïé åõèýãñáììïé → ìÝóá óå ìáãíçôéêü ðåäßï B . Ä drasthriothtes Ñ Á Ó Ô Ç Ñ É Ï Ô Ç Ô Å Ó 1. ðïõ ãñáììÞò êáé B // ç êáôÜ ìÞêïò ôïõ Ä l äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É êáé âñßóêåôáé ìÝóá → → óõíéóôþóá ôïõ ðåäßïõ B . åßíáé ìåôáîý ôïõò óå áðüóôáóç r êáé äéáññÝïíôáé áðü ñåýìáôá É1. Ç äéåýèõíóç ôçò äýíáìçò åßíáé êÜèåôç óôï B = ì0 n É åðßðåäï ðïõ ó÷çìáôßæåé ï áãùãüò ìå ôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò êáé ç öïñÜ ôçò üðïõ n ï áñéèìüò ôùí óðåéñþí ôïõ êáèïñßæåôáé áðü ôï êáíüíá ôïõ äåîéïý óùëçíïåéäïýò áíÜ ìïíÜäá ìÞêïõò. Ýëêïíôáé. F = BÉl sin è Ôï ìáãíçôéêü ðåäßï óôï åóùôåñéêü üðïõ è ç ìéêñüôåñç ãùíßá ðïõ ó÷çìáôßæåé ï óùëçíïåéäïýò. ÄéáâéâÜóôå óõíå÷Ýò êáé ôï åðßðåäï ôïõ áãùãïý êáôáêüñõöï. ðïõ âñßóêïíôáé → õ. ðïõ äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É. Ýíá åðßðåäï ÷áñôüíé. þóôå ôï ÷áñôüíé íá åßíáé ïñéæüíôéï äéÜìåôñï ôïõ áãùãïý. áí F = B õ q sin è ôá ñåýìáôá åßíáé ïìüññïðá Þ áðùèïýíôáé. Ç äýíáìç F ðïõ áóêåßôáé óå öïñôéóìÝíï óùìáôßäéï q. íá ôáõôßæåôáé ìå ôçí ïñéæüíôéá óýóôçìá. ÐáñáôçñÞóôå üôé ç . É2 áíôßóôïé÷á. ÔïðïèåôÞóôå óôï ÷áñôüíé. → → áí åßíáé áíôßññïðá.

Ìðïñåßôå íá õðïëïãßóåôå ôçí ïñéæüíôéá óõíéóôþóá ôïõ ãÞúíïõ ìáãíçôéêïý ðåäßïõ. ç ïðïßá ìðïñåß íá óôñÝöåôáé åëåýèåñá óå ïñéæüíôéï åðßðåäï. Åðéâåâáéþíåôáé äçìéïõñãçèåß åêêÝíùóç. ôïõ ïðïßïõ ç ëåéôïõñãßá óôçñßæåôáé ðåñßðïõ 1 m êáé óôçñßîôå ôï êáôáêüñõöá.0 mm ðïõ äéáññÝåôáé áðü ñåýìá 1. Áí Ý÷åôå ìáãíçôüìåôñï óôï åñãáóôÞñéï ìåôñÞóôå ôï ðåäßï  óôï êÝíôñï ôïõ áãùãïý (ìÝãéóôç Ýíäåéîç). ÅÖÁÑÌÏÃÅÓ ÖÁÉÍÏÌÅÍÏÕ HALL èá óõìâåß áí åíáëëá÷èåß ç ðïëéêüôçôá ôçò ôÜóçò ôñïöïäïóßáò ôïõ çëåêôñïìáãíÞôç. ç ïðïßá ìðïñåß íá óôñÝöåôáé åëåýèåñá óå ïñéæüíôéï åðßðåäï. ÔïðïèåôÞóôå êáôÜëëçëá ôçí âåëüíá. ÔïðïèåôÞóôå ðÜíù óôï ãéá ðïéÝò ðëáêßäéï áðü ðõñßôéï.2 Ô êáé ç ÔñïöïäïôÞóôå ôïí óùëÞíá êáèïäéêþí áêôßíùí ôÜóç Hall åßíáé 75 mV.¸óôù üôé èÝëåôå íá êáôáóêåõÜóåôå ÁÃÙÃÏÕ ìáãíçôüìåôñï (üñãáíï ìÝôñçóçò ìáãíçôéêïý ÐÜñôå Ýíá åõèýãñáììï óýñìá ìÞêïõò ðåäßïõ).Áí Ý÷åôå Ýíá ðëáêßäéï ßäéïõ ðÜ÷ïõò áðü äÝóìç. Ôé ðáñáôçñåßôå. êáôüðéí ôïí çëåêôñïìáãíÞôç ôïõ óùëÞíá ìå óõíå÷Þ ôÜóç ðåñßðïõ 5 V. . ðïéÜ èá ðüëùí ôïõ ìáãíÞôç. þóôå öïñÝùí öïñôßïõ ôïõ ðõñéôßïõ. ÷áñôüíé. ÌÁÃÍÇÔÉÊÇ ÄÕÍÁÌÇ ÓÅ ÌåôñÞóôå ôçí ãùíßá åêôñïðÞò. åßíáé ç ôÜóç Hall. ÌåôñÞóôå ôç ãùíßá ö.¸óôù üôé Ý÷åôå Ýíá ðëáêßäéï ðõñéôßïõ Åñìçíåýóôå ôéò ðáñáôçñÞóåéò óáò. ÄéáâéâÜóôå óôïí áãùãü óõíå÷Ýò ñåýìá 6 Á êáé ðáñáôçñÞóôå ôçí åêôñïðÞ ôçò âåëüíáò.0 mA.164 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ âåëüíá. Ìðïñåßôå ÊÉÍÏÕÌÅÍÏ ÖÏÑÔÉÏ ÓÔÏ ÓÙËÇÍÁ íá õðïëïãßóåôå ôçí ïñéæüíôéá óõíéóôþóá DÅ LA RIVE ôïõ ãÞéíïõ ìáãíçôéêïý ðåäßïõ. (e = 1. (çìéáãùãüò) ðÜ÷ïõò 1. ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ ÅÕÈÕÃÑÁÌÌÏÕ . Áí Ý÷åôå ìáãíçôüìåôñï óôï åñãáóôÞñéï ÔñïöïäïôÞóôå ôïí óùëÞíá De la Rive ôïõ ìåôñÞóôå ôï ðåäßï  óå áðüóôáóç 5 cm áðü åñãáóôçñßïõ áðü ðçíßï Ruhmkorff. Ãéá ðïéÝò ðåñéðôþóåéò èá Öñïíôßóôå ôï óýñìá íá ðåñíÜ áðü Ýíá ÷ñçóéìïðïéïýóáôå ðëáêßäéï áðü ÷áëêü êáé ïñéæüíôéï ÷áñôüíé. Åðéâåâáéþíåôáé ï íüìïò Biot . ÐïéÜ ç ðõêíüôçôá ôïõ åñãáóôçñßïõ áðü ôï ðçíßï Ruhmkorff. óôï öáéíüìåíï Hall. . óå áðüóôáóç 5 cm áðü ôïí áãùãü ìéá ìéêñÞ ìáãíçôéêÞ âåëüíá. 19 C) ÐëçóéÜóôå Ýíá ñáâäüìïñöï ìáãíÞôç óôï óùëÞíá. åêôñÝðåôáé êáôÜ ãùíßá ö. Ôé ðáñáôçñåßôå.Savart. þóôå ç ðñïÝêôáóç ôïõ ÜîïíÜ ôçò íá ôÝìíåé êÜèåôá ôïí áãùãü. Ôï ðëáêßäéï åßíáé 3. Ôñïöïäïôåßóôå ï íüìïò ôïõ Ampere. Ôß 5. ÓÙËÇÍÁÓ ÊÁÈÏÄÉÊÙÍ ÁÊÔÉÍÙÍ ÓÅ ôïðïèåôçìÝíï êÜèåôá óôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ ïìïãåíïýò ìáãíçôéêïý ðåäßïõ  = 1. þóôå ï ìáãíÞôçò íá åßíáé êÜèåôïò óôç . þóôå íá ôïí áãùãü (ìÝãéóôç Ýíäåéîç). 2. ÷áëêü (8.6 × 10 - íá ðáñáôçñÞóåôå ôçí êáèïäéêÞ äÝóìç. 4.5 × 1028 åëåýèåñá çëåêôñüíéá áíÜ Ôß èá óõìâåß áí åíáëëÜîåôå ôçí èÝóç ôùí m3) ðïõ äéáññÝåôáé áðü ñåýìá 10 Á. Ç âåëüíá ðñïóáíáôïëßæåôáé áðü ôï ãÞéíï ìáãíçôéêü ðåäßï.

Óå ðïéü áð’ áõôÜ ôá ôìÞìáôá ìáãíçôéêü ðåäßï óôï êÝíôñï ôïõ åßíáé Â. åðßðåäï ôçò óåëßäáò êáé äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É ìå öïñÜ áðü ôïí áíáãíþóôç ðñïò ôï ÷áñôß. ÏìïãåíÝò (ã) áðü ôçí ãåùìåôñßá ôïõ áãùãïý Â. Ï êõêëéêüò áãùãüò ôïõ ó÷Þìáôïò Ý÷åé áêôßíá R êáé äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É. ðïõ äçìéïõñãåßôáé óôï óçìåßï Á ôïõ ÷áñôéïý. óùìáôéäßùí. ÐïéÜ (Þ ðïéÝò) áðü ôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò. ôç öïñÜ êßíçóçò ôùí äåéêôþí ôïõ ñïëïãéïý. 3 Ïé áãùãïß ÷ùñßæïõí ôï åðßðåäï ðïõ áíÞêïõí óå ôñßá Êõêëéêüò áãùãüò äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É êáé ôï ôìÞìáôá Á. Ã. ä ðáñéóôÜíåé ôï äéÜíõóìá → B ôïõ ìáãíçôéêïý ðåäßïõ. 6 2 Óôï ó÷Þìá öáßíïíôáé äýï ðáñÜëëçëïé ñåõìáôïöüñïé ¸íáò åõèýãñáììïò áãùãüò åßíáé êÜèåôïò óôï áãùãïß. ôï ðåäßï  õðÜñ÷ïõí óçìåßá üðïõ ôï ðåäßï B åßíáé ìçäÝí. ã. ðïõ êéíïýíôáé êÜèåôá óôéò ãñáììÝò åíüò 4 ïìïãåíïýò ìáãíçôéêïý ðåäßïõ. Íá (á) èá äéðëáóéáóôåß âñåèåß ôï ßäéï áí ôï É1 Ý÷åé áíôßèåôç öïñÜ áð’ áõôÞ (â) èá ôåôñáðëáóéáóôåß ôïõ ó÷Þìáôïò. â. z ôñéþí ÂÜëôå óå êýêëï ôï ãñÜììá ôçò óùóôÞò áðÜíôçóçò. Kõêëéêïý ñåýìáôïò (ä) áðü ôçí áðüóôáóç áðü ôïí áãùãü êáé éóáðÝ÷ïõóåò ã. Ïìüêåíôñïé êýêëïé á. 8 ÖïñôéóìÝíï óùìáôßäéï åéóÝñ÷åôáé óå ïìïãåíÝò → ìáãíçôéêü ðåäßï ìå ôá÷ýôçôá õ. ðïõ → áöïñïýí ôï ðåäßï B óôï êÝíôñï ôïõ áãùãïý åßíáé óùóôÞ (Þ óùóôÝò) Íá áíôéóôïé÷ßóåôå ôá óùìáôßäéá ôçò óôÞëçò Á ìå ôéò → (á) Ç ôéìÞ ôïõ B äåí åîáñôÜôáé ôñï÷éÝò ôçò óôÞëçò Â. ç ïðïßá ó÷çìáôßæåé . áðü ôçí áêôßíá R ôïõ áãùãïý Á  → (â) Ôï ðåäßï B åßíáé êÜèåôï óôï Íåôñüíéï z åðßðåäï ôïõ áãùãïý ìå öïñÜ Ðñùôüíéï y ðñïò ôïí áíáãíþóôç (ã) Ç ìáãíçôéêÞ ãñáììÞ ðïõ äéÝñ÷åôáé áðü ôï x êÝíôñï Ê ôïõ áãùãïý åßíáé åõèåßá. Åõèåßåò ðáñÜëëçëåò â. ðïõ äéáññÝïíôáé áðü ñåýìáôá É1. Ðïéü áðü ôá äéáíýóìáôá á. Â. Áí → õðïäéðëáóéáóôåß ôï ñåýìá É. ðïõ Ý÷åé öïñÜ. É2 ìå É1 > É2. Eõèýãñáììïõ ñåýìáôïò ÂÜëôå óå êýêëï ôï ãñÜììá ôçò óùóôÞò áðÜíôçóçò. ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 165 ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ 1 5 → Íá áíôéóôïé÷ßóåôå ôá óôïé÷åßá ôçò áñéóôåñÞò óôÞëçò Ôï ðåäßï B ó’ Ýíá óçìåßï Á ôïõ ìáãíçôéêïý ðåäßïõ ìå áõôÜ ôçò äåîéÜò óôï åîùôåñéêü ñåõìáôïöüñïõ áãùãïý äåí åîáñôÜôáé (á) áðü ôçí ôéìÞ ôïõ ñåýìáôïò ÌáãíçôéêÝò ÃñáììÝò Ìáãíçôéêü ðåäßï (â) áðü ôï õëéêü ôïõ áãùãïý Á. y. (ã) èá õðïäéðëáóéáóôåß 7 (ä) èá õðïôåôñáðëáóéáóôåß Óôï ó÷Þìá öáßíïíôáé ïé ôñï÷éÝò x.

0Í (ä) 10 Í 3 15 Ôñåßò ðáñÜëëçëïé åõèýãñáììïé áãùãïß äéáññÝïíôáé → áðü ñåýìá ìå ßäéá ôéìÞ É. Ç äýíáìç ðïõ èá äå÷ôåß áí ôïðïèåôçèåß êÜèåôá óôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò åßíáé: 10 3 (á) 2. Ôï óùìáôßäéï åêôåëåß ïìáëÞ óôÞëçò óôá óùìáôßäéá ôçò äåîéÜò óôÞëçò. (ã) èá ìåéùèåß ôüóï ç áêôßíá R. èá åêôåëïýóå 13 êõêëéêÞ êßíçóç ìåãáëýôåñçò áêôßíáò.0 Í. ó÷Þìá. 12 (ä) Ç åðéôÜ÷õíóç ôïõ óùìáôéäßïõ åßíáé ìçäÝí. Ô (â) Ç êéíçôéêÞ åíÝñãåéá ôïõ óùìáôéäßïõ ìåôáâÜëëåôáé. åíþ ôï Çëåêôñüíéá åéóÝñ÷ïíôáé ìå ôçí ßäéá ôá÷ýôçôá õ óå äéåñ÷üìåíï ñåýìá áðü ôï → ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï B êÜèåôá óôéò ìáãíçôéêÝò Ä Ý÷åé öïñÜ áðü ôïí ãñáììÝò. (ä) èá ìåéùèåß ç áêôßíá R êáé èá áõîçèåß ç (ã) Ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ ðÜíù óôï ðåñßïäïò Ô óùìáôßäéï åßíáé ìçäÝí. â. 10 14 Èåùñïýìå äýï ïìïãåíÞ ìáãíçôéêÜ ðåäßá ìå Åõèýãñáììïò áãùãüò âñßóêåôáé ìÝóá óå ïìïãåíÝò áíôßññïðåò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò. Ðïéü áðü ôá ðïéü áðü ôá ðáñáêÜôù èá óõìâåß. êÜèåôá → óôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò. ç. Íá ó÷åäéáóôåß ðïéïôéêÜ ç ôñï÷éÜ ôïõ Ôá äéåñ÷üìåíá ñåýìáôá ðñùôïíßïõ áí åßíáé Â1 > Â2. ðïõ äçìéïõñãåßôáé áðü ôá (â) èá áõîçèåß ôüóï ç áêôßíá R. äéáíýóìáôá → → → → → → → → (á) èá áõîçèåß ç áêôßíá R êáé èá ìåéùèåß ç á. Ç äýíáìç Laplace ðïõ äÝ÷åôáé ï áãùãüò åßíáé 5. → ðåñßïäïò Ô i) ôï ïëéêü ðåäßï B . üóï êáé ç ðåñßïäïò . ¸íá ðñùôüíéï Ý÷åé ìáãíçôéêü ðåäßï êáé ó÷çìáôßæåé ìå ôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò ãùíßá 30ï. áðü ôá Á êáé à Ý÷ïõí öïñÜ áðü ôï ÷áñôß ðñïò 11 → ôïí áíáãíþóôç. ÐïéÜ (ðïéÝò) Ô áðü ôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò åßíáé óùóôÞ (óùóôÝò).5 Í (â) N (ã) 5. ä. Ó’ Ýíá ÷þñï õðÜñ÷åé Ýíáò åõèýãñáììïò (ã) Áí ôï ßäéï óùìáôßäéï Ýìðáéíå óôï ðåäßï ìå ïñìÞ ñåõìáôïöüñïò áãùãüò êáé äåí äÝ÷åôáé ìáãíçôéêÞ êáôÜ ìÝôñï ìåãáëýôåñç áðü ôçí p0 . è ðáñéóôÜíåé. ðïõ åßíáé êïñõöÝò éóïðëåýñïõ ôñéãþíïõ. ÐïéÜ (ðïéÝò) áðü ôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò åßíáé óùóôÞ (óùóôÝò). üðùò öáßíåôáé óôï Á. èá åêôåëïýóå äýíáìç. Ìðïñïýìå íá ðïýìå ìå óéãïõñéÜ üôé óôï ïìáëÞ êõêëéêÞ êßíçóç ìå ìåãáëýôåñç ðåñßïäï. üóï êáé ç ðåñßïäïò (á) Ç ïñìÞ ôïõ óùìáôéäßïõ ìåôáâÜëëåôáé. ïðüôå åêôåëïýí ïìáëÞ êõêëéêÞ êßíçóç ìå áíáãíþóôç ðñïò ôï ðåñßïäï Ô êáé áêôßíá ôñï÷éÜò R. ïðüôå ÖïñôéóìÝíï óùìáôßäéï åéóÝñ÷åôáé ìå ïñìÞ p 0 óå → äéáãñÜöïõí ôéò ôñï÷éÝò Ê 1 . Ã. Ê 2 . Ä. ã. Íá ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï. Áí áõîçèåß ôï Â. ìå ôçí p 0 êÜèåôç óôéò áíôéóôïé÷ßóåôå ôéò ôñï÷éÝò ôçò áñéóôåñÞò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò. ÷þñï áõôü äåí õðÜñ÷åé ìáãíçôéêü ðåäßï. Ôñï÷éÜ Óùìáôßäéï (á) Óå ÷ñüíï Ô/4 ôï ìÝôñï ôçò ìåôáâïëÞò ôçò ïñìÞò Ê1 ðñùôüíéï ôïõ óùìáôéäßïõ åßíáé Äp = p0 2 Ê2 çëåêôñüíéï (â) Áí ôï ßäéï óùìáôßäéï Ýìðáéíå óôï ðåäßï ìå éüí Ía + ïñìÞ ìåãáëýôåñç áðü ôçí p 0 . Óùìáôßäéá åéóÝñ÷ïíôáé ìå ôçí ßäéá ôá÷ýôçôá õ ìÝóá → 9 óå ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï.166 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ ãùíßá 30ï ìå ôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò. Ïé áãùãïß åßíáé êÜèåôïé êÜðïéá óôéãìÞ ôá÷ýôçôá õ0 êÜèåôç óôï äéá÷ùñéóôéêü óôï åðßðåäï ôïõ ÷áñôéïý êáé ôï ôÝìíïõí óôá óçìåßá åðßðåäï (å) ôùí äýï ðåäßùí. êõêëéêÞ êßíçóç ìå ðåñßïäï Ô. å. æ. ÷áñôß.

ðåñéâÜëëåôáé áðü ìïíùôéêü (ã) Áí äéðëáóéÜóïõìå ôïí áñéèìü ôùí óðåéñþí ðåñßâëçìá åóùôåñéêÞò áêôßíáò á êáé åîùôåñéêÞò äéáôçñþíôáò ßäéï ìÞêïò. ðïëý ìåãÜëïõ ìÞêïõò. ìå Í óðåßñåò áêôßíáò áíôßññïðá ñåýìáôá É1 = É2 = É → r. ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 167 äéåñ÷üìåíá ñåýìáôá áðü ôá Á êáé à (á) ì 0 É (â) 0 (ã) ì 0 22É (ä) ì0 É ii) ôçí (óõíéóôáìÝíç) äýíáìç. Íá âñåèåß ôï ñåýìá É. üðïõ ñïÞ áðü ìéá êåíôñéêÞ óðåßñá ôïõ óùëçíïåéäïýò åßíáé: ì0 É Í (á) N (â) ì 0 I ð r2 2ð r l Í (ã) ì 0 I 2ð r (ä) ì 0 N I ð r 2 l 20 Ç ðáñáêÜôù ðñüôáóç åßíáé óùóôÞ Þ ëÜèïò. áðü ôéò ðáñáêÜôù ðåñéðôþóåéò èá áõîçèåß ôï ðåäßï → éóïýôáé ìå ôï ðëÞèïò ôùí ìáãíçôéêþí ãñáììþí B óôï åóùôåñéêü ôïõ óùëçíïåéäïýò. åßíáé: óùëçíïåéäïýò åßíáé ìåãÜëïõ ìÞêïõò åßíáé áíôéóôñüöùò áíÜëïãç ôçò áêôßíáò ôùí óðåéñþí ôïõ óùëçíïåéäïýò”. → “Ç ôéìÞ ôïõ ðåäßïõ B óôï åóùôåñéêü ñåõìáôïöüñïõ á < r < â. ì 0 É â. 0 (á) Ïé ãñáììÝò ôï ìáãíçôéêïý ðåäßïõ åíüò ìáãíÞôç 2ð r ðr ðr îåêéíïýí áðü ôï âüñåéï ìáãíçôéêü ðüëï êáé 18 êáôáëÞãïõí óôïí íüôéï ðüëï (â) Ôï ðëÞèïò ôùí ìáãíçôéêþí ãñáììþí ðïõ ÓùëçíïåéäÝò ðçíßï äéáññÝåôáé áðü ñåýìá. → 16 (ÉÉ) Ôï ðåäßï B óå áðüóôáóç r áðü ôï êÝíôñï. åßíáé ÐïéÜ (Þ ðïéÝò) áðü ôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò åßíáé ëÜèïò á. ì 0 É2 ä. Ôï ðëáßóéï ìÞêïõò äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É.ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ Ô⋅ m r = 3.0 × 10. Óå áðüóôáóç ôñïöïäïôåßôáé áðü ðçãÞ óõíå÷ïýò ñåýìáôïò ìå ÇÅÄ . áêôßíáò äéáôïìÞò á.0 cm áðü ôïí áãùãü ôï äçìéïõñãïýìåíï ðåäßï ¼ðïõ ÷ñåéáóôåß åßíáé ì 0 = 4 ð × 10 − 7 Ý÷åé  = 1. AÓÊÇÓÅÉÓ . äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É. Óå ðïéÜ åéóÝñ÷ïíôáé óå ïðïéáäÞðïôå êëåéóôÞ åðéöÜíåéá. ðïõ áóêåßôáé óôïí 2ð r ðr 2ð r 2 äéåñ÷üìåíï áðü ôï Ä áãùãü. áêôßíáò â.0 cm. ßäéï áñéèìü óðåéñþí.4 Ô. ðïõ åîÝñ÷ïíôáé áð’ áõôÞ (á) Áí äéðëáóéÜóïõìå ôáõôü÷ñïíá ôï ìÞêïò êáé ôïí (ã) Ç ìáãíçôéêÞ ñïÞ åßíáé äéáíõóìáôéêü ìÝãåèïò áñéèìü ôùí óðåéñþí. üðïõ r > ã. Ç äéåñ÷üìåíç ìáãíçôéêÞ (É) Ôï ðåäßï B óå áðüóôáóç r áðü ôï êÝíôñï. ì 0 É ã. 17 (â) Áí äéðëáóéÜóïõìå ôï ìÞêïò äéáôçñþíôáò ôïí ÓõìðáãÝò êõëéíäñéêü óýñìá. Ôï êõëéíäñéêü óýñìá 19 êáé ôï ìåôáëëéêü ðåñßâëçìá äéáññÝïíôáé áðü ÓùëçíïåéäÝò ìåãÜëïõ ìÞêïõò l. Ôï ìïíùôéêü ðåñßâëçìá ðåñéâÜëëåôáé êáé (ä) Áí êüøïõìå Ýíá ìéêñü êïììÜôé áðü ôï Ýíá áõôü áðü ìåôáëëéêü ðåñßâëçìá åóùôåñéêÞò áêôßíáò Üêñï ôïõ óùëçíïåéäïýò. â êáé åîùôåñéêÞò áêôßíáò ã. A 2 1 Êõêëéêü ðëáßóéï áíôßóôáóçò 10 Ù áðïôåëåßôáé áðü Åõèýãñáììïò ñåõìáôïöüñïò áãùãüò ðïëý ìåãÜëïõ 10 óðåßñåò ìå áêôßíá 5.

Ç ôá÷ýôçôá õ ó÷çìáôßæåé ãùíßá 45ï ìå ôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò.0 cm. Åêåß äéáãñÜöïõí çìéêýêëéá êáé â.6 × 10 − 19 C êáé áêüìç íá èåùñçèåß ç êÝíôñï ôïõ íá åßíáé ìçäÝí.0 Ù. Íá âñåèåß ôï ìÞêïò ôçò ôñï÷éÜò ôïõ çëåêôñïíßïõ óå (áêñéâþò) íá âñåèåß ï ãåùìåôñéêüò ôüðïò ôùí ÷ñüíï t = 1. ìáãíçôéêïý ðåäßïõ ìå  = 9. Íá âñåèåß ôï ñåýìá ðïõ ðñÝðåé íá (iii) áðü ôï óçìåßï à → äéáññÝåé ôïí êõêëéêü áãùãü. Íá õðïëïãéóèåß → B óôï êÝíôñï ôïõ êõêëéêïý áãùãïý. Óå áðüóôáóç (ÁÃ) = d = 2.0 ms. Ï åõèýãñáììïò Ðñùôüíéá K åðéôá÷ýíïíôáé óå çëåê- áãùãüò åßíáé êÜèåôïò óôï ôñéêü ðåäßï áðü äéáöïñÜ äõíáìéêïý V = 200 V. Ôï áíôßññïðá ñåýìáôá óçìåßï Ì ôçò åéóüäïõ ôïõ É1 = 8 Á (áêñéâþò) çëåêôñïíéïõ óôï ðåäßï åßíáé êáé É2 = 4.0 × 10 C / kgIJ Hm 8 ÓõñìÜôéíï çìéêýêëéï áêôßíáò 6.Savart ôï ðåäßï B óôï êÝíôñï ôïõ áðü ôÜóç V = 5 .56 Á. Ïé ôï ìÝóï ôçò ÄÆ. Íá õðïëïãéóèåß ìå åöáñìïãÞ ôïõ ¸íá ðñùôüíéï K → êáé Ýíá óùìáôßäéï á åðéôá÷ýíïíôáé íüìïõ ôùí Biot . Ôï óùìáôßäéï á Ý÷åé äéðëÜóéï öïñôßï êáé ôåôñáðëÜóéá ìÜæá áðü ôï ðñùôüíéï.3 cm äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É = 10 Á. 7 3 FG q = 1. Íá äýï åõèýãñáììïé õðïëïãéóèåß ôï ìÝôñï ôçò á ã ù ã ï ß → ôá÷ýôçôáò õ.168 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ 33 V êáé åóùôåñéêÞ áíôßóôáóç 1. ã ìåãÜëïõ ìÞêïõò. Áí r = 9 cm óå öùôïãñáöéêÞ ðëÜêá. Ç ôá÷ýôçôá õ ôùí ðñùôïíßùí óôï Á ó÷çìáôßæåé .0 × 10 − 31 kg . þóôå ôï ðåäßï B óôï Äßíåôáé e = 1. (ii) áðü ôï ìÝóï Ç ôçò ÃÄ êëéêïý áãùãïý. ðñùôüíéá âãáßíïõí áðü ôï çëåêôñéêü ðåäßï óôï óçìåßï Áí êáé ïé äýï áãùãïß Á. êÜèåôá óôéò êáôáêüñõöïé ðáñÜëëçëïé ñåõìáôïöüñïé áãùãïß á. ðåäéáêÝò ãñáììÝò. áðü ôï ßäéï 4 óçìåßï Ï óå ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü Óôï ó÷Þìá öáßíïíôáé ôñåéò ïìïåðßðåäïé ðåäßï ìå  = 0.10 Ô. → ôï ðåäßï B óôï êÝíôñï ôïõ ðëáéóßïõ. Íá õðïëïãéóôåß ç áðüóôáóç x ôùí é÷íþí Á.0 cm. õðÜñ÷åé óôü÷ïò → äéáññÝïíôáé áðü ñåýìá É íá õðïëïãéóèåß ôï ðåäßï Ã.0 × 10 3 V êáé çìéêõêëßïõ. êáôüðéí åéóÝñ÷ïíôáé. ¸íá çëåêôñüíéï åéóÝñ÷åôáé óôï Äýï ðáñÜëëçëïé åõèýãñáììïé ñåõìáôïöüñïé áãùãïß → ðåäßï ìå ôá÷ýôçôá õ êÜèåôç ìåãÜëïõ ìÞêïõò óôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò êáé äéáññÝïíôáé áðü êÜèåôç óôçí ðëåõñÜ ÄÆ. óçìåßùí ôïõ åðéðÝäïõ ôùí áãùãþí óôá ïðïßá ôï 9 → äçìéïõñãïýìåíï ìáãíçôéêü ðåäßï Ý÷åé B ßóï ìå Ç êáôáêüñõöç ôïìÞ åíüò ïñéæüíôéïõ ïìïãåíïýò ìçäÝí. ìÜæá ôïõ çëåêôñïíßïõ m = 9 . Ôá åðßðåäï ôïõ êõêëéêïý áãùãïý. 8 Çëåêôñüíéï ìðáßíåé ìå ôá÷ýôçôá õ = 1. þóôå ôï åöÜðôïíôáé óå çëåêôñüíéï íá åîÝñ÷åôáé áðü ôï ðåäßï áíôéäéáìåôñéêÜ (i) áðü ôï óçìåßï Ä óçìåßá åíüò êõ.0 × 10 -5 Ô åßíáé 5 ôåôñÜãùíï ÁÃÄÆ ðëåõñÜò á = 8. Ïé áãùãïß äéáññÝïíôáé áðü áðïôõðþíïõí ôá ß÷íç ôïõò óå óçìåßá Á êáé  ðÜíù ñåýìáôá üðùò öáßíåôáé óôï ó÷Þìá.0 × 10 3 m / s ìÝóá óå ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï. Â. 6 Åõèýãñáììïò ñåõìáôïöüñïò 10 áãùãüò ìåãÜëïõ ìÞêïõò FG q = 10 C / kgIJ Hm 8 åöÜðôåôáé óå êõêëéêü áãùãü áêôßíáò R.

.0 × 10 . êáé íá èåùñçèåß ç ìÜæá (á) ôï ìÝôñï ôçò õ − 31 (â) ôï ìÞêïò ôçò ôñï÷éÜò ôïõ ðñùôïíßïõ ìÝóá óôï ôïõ çëåêôñïíßïõ m = 9 . óôï ó÷Þìá g = 10 m/s 2. ïðüôå ìÞêïò 1. ðïõ èá åîÝñ÷åôáé áðü ôï óçìåßï Ä. ôïõ ïðïßïõ ïé ôï Á ìå ôá÷ýôçôá õ.19 C. üðùò óôï ó÷Þìá.6 × 10. äéáãñÜøåé ôï çëåêôñüíéï óôï ìáãíçôéêü ðåäßï. þóôå ôá ðñùôüíéá íá âñßóêïõí ôï óôü÷ï ìáãíçôéêü ðåäßï ìå  = 18 × 10 . üðùò óôï áðü ñåýìá É = 10 Á êáé ïé åíäåßîåéò ôùí ó÷Þìá. Êáôüðéí êñÝìåôáé áðü ôçí åéóÝñ÷åôáé óå Ýíá ÷þñï. Ä2. m = 9.4 Ô. ìå  = 1. ¸íá çëåêôñüíéï âÜëëåôáé ìå ìáãíçôéêïý ðåäßïõ.2 × 10 6 m / s êÜèåôá óôéò äõíáìéêÝò ðëåõñÜò á = 6.0 m êáé → áðïêôÜ ôá÷ýôçôá õ. (á) Íá ðñïóäéïñéóôåß ôï óçìåßï åîüäïõ ôïõ çëåêôñïíßïõ áðü ôï ðåäßï. Ýíôáóçò E = 90 N / C 14 åêôåßíåôáé óå áðüóôáóç Óôï ó÷Þìá öáßíåôáé ç ôïìÞ ïñéæüíôéïõ ïìïãåíïýò d = 12 cm.4 Ô åßíáé ôåôñÜãùíï Ã. Áöïý ôï çëåêôñüíéï (q = 1. ðïõ ïñïöÞ ìÝóù äýï åêôåßíåôáé óå ìÞêïò d1 = 6. ðïõ õðÜñ÷åé óôï d2 = 12 cm áðü ôï üñéï ôïõ ìáãíçôéêïý ðåäßïõ. Íá âñåèåß ôï B . Íá ÷þñï ôçò äéÜôáîçò. ôï ïðïßï âñßóêåôáé óå áðüóôáóç ïìïãåíïýò ìáãíçôéêïý ðåäßïõ. äéáöñÜãìáôïò. (i) åßíáé êÜèåôåò óôï åðßðåäï ôïõ ÷áñôéïý Çëåêôñüíéï (e = 1.6 × 10 − 19 C . Íá âñåèåß ç öáßíåôáé óôï ó÷Þìá êáé áêôßíá êáé ôï âÞìá ôçò åëéêïåéäïýò ôñï÷éÜò.6 × 10 . Óôç óõíÝ÷åéá ôï çëåêôñüíéï êéíåßôáé óôï → êåíü êáé ÷ôõðÜ óôï óçìåßï Ä åíüò öèïñßæïíôïò äõíáìïìÝôñùí åßíáé ìçäÝí. m = 9.3 Ô.2 Ô ðïõ Ý÷åé ó÷Þìá éóïðëåýñïõ ôñéãþíïõ ôá÷ýôçôá õ0 = 1 . (ã) Íá õðïëïãéóôåß ôï Ýñãï ôçò ìáãíçôéêÞò äýíáìçò. (â) Íá âñåèåß ï ÷ñüíïò êßíçóçò ôïõ çëåêôñïíßïõ ìÝóá óôï ðåäßï. Ï áãùãüò äéáññÝåôáé ïìïãåíÝò ìáãíçôéêü ðåäßï ìå  = 10 . Ðñùôüíéï ãñáììÝò áõôïý ôïõ ðåäßïõ. üðùò → → ãñáììÝò åßíáé ðáñÜëëçëåò óôçí õ 0.10 kg äõíáìéêïý V = 500 V.0 × 10 kg ðåäßï (ã) ï ÷ñüíïò êßíçóçò ôïõ ðñùôïíßïõ ìÝóá óôï ðåäßï 12 15 Çëåêôñüíéï (e = 1.0 × 10. Íá âñåèïýí → äßíåôáé e = 1.6 × 10 - äéáó÷ßóåé ôï çëåêôñéêü ðåäßï åéóÝñ÷åôáé óå ïìïãåíÝò 27 kg) åéóÝñ÷åôáé óôï ðåäßï áðü ìáãíçôéêü ðåäßï ìå  = 1. ðïõ áóêÞèçêå óôï çëåêôñüíéï. 11 (ä) Íá âñåèåß ç ìåôáâïëÞ ôçò ïñìÞò ôïõ ÏìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï çëåêôñïíßïõ.4 × → 10 6 m/s áðü ôï ìÝóï Ì ôçò ÆÄ.31 kg) Ï ïñéæüíôéïò áãùãüò åðéôá÷ýíåôáé áðü äéáöïñÜ Áà Ý÷åé ìÜæá 0.31 kg) åéóÝñ÷åôáé óôï ðåäßï ìå ôá÷ýôçôá õ = 6.0 cm.19 C. m = 1.6 × 10-19 C.0 cm.0 cm óôïí ïðïßï õðÜñ÷åé äõíáìïìÝôñùí Ä1. óôéò ðåñéðôþóåéò ðïõ ïé ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò ÁÃÄÆ ðëåõñÜò á = 6. → Ç ôá÷ýôçôá õ åßíáé êÜèåôç óôéò ìáãíçôéêÝò ãñáììÝò êáé óôçí ÆÄ. (ii) åßíáé ðáñÜëëçëåò ìå ôçí ÁÃ. ÌÁÃÍÇÔÉÊÏ ÐÅÄÉÏ 169 → 13 ãùíßá è = 30ï ìå ôçí ÁÃ.0 × 10. ìå ôçí êáôåýèõíóç ðïõ öáßíåôáé âñåèåß ç áðüóôáóç (ÃÄ). Íá õðïëïãéóèåß ôï B ôïõ ïìïãåíïýò ìáãíçôéêïý ðåäßïõ ðïõ ðñÝðåé íá õðÜñ÷åé Ç êáôáêüñõöç ôïìÞ ïñéæüíôéïõ ÷þñïõ ìå ïìïãåíÝò óôï ÷þñï.0 × 10 .

ðïõ äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É. þóôå ôï óýñìá Áà íá éóïññïðåß óå áðüóôáóç d = 2. Íá ìå áêôßíá äéáôïìÞò R. âñåèåß ôï ñåýìá É êáé íá ó÷åäéáóôåß ç öïñÜ ôïõ. . 22 Ðïéü ôï ñåýìá. Ï ôñéâÝò. þóôå ôï ðåäßï  óôï åóùôåñéêü ôïõ óùëçíïåéäïýò íá åßíáé 10 cm ôïõ áãùãïý ðïõ äéáññÝåôáé áðü ôï ñåýìá É3. 0. Ïñéæüíôéïò áãùãüò Áà ìå êáé ìÜæáò 6. ãéá 1.0 Ô. Ý÷ïíôáò ôá Üêñá ôïõ óå åðáöÞ ìå ôïõò áñéèìüò ôùí óðåéñþí åßíáé Í.0 g ìðïñåß ìÞêïò 1. Óôï ÷þñï ôçò ãéáôß ôï ìáãíçôéêü ðåäßï óôá óçìåßá Ê êáé Á äéÜôáîçò õðÜñ÷åé åßíáé ìçäÝí.0 cm áðü ôïí áãùãü ÊË.0 s áð’ ôç óôéãìÞ ðïõ èá áöåèåß åëåýèåñïò. É2 = 20 Á êáé É3 = 10 Á.170 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ 16 19 Äýï ðáñÜëëçëá óýñìáôá ÄÆ êáé ÇÊ ó÷çìáôßæïõí Óýñìá Áà ìÞêïõò 0.0 óðåßñåò/cm. Áõôüò èá êéíçèåß ðñïò ôá ðÜíù äéáíýïíôáò 2. Íá âñåèåß ç ãùíßá ¼ëï ôï óýóôçìá åßíáé è. (g = 10 m/s2 ) 20 Óôï ó÷Þìá öáßíåôáé Ýíá ä á ê ô õ ë é ï å é ä Ý ò óùëçíïåéäÝò ðïõ äéáññÝôáé áðü ñåýìá É. ïñéæüíôéï ïìïãåíÝò â) Äåßîôå üôé ôï ìáãíçôéêü ðåäßï óôï óçìåßï Ì ìáãíçôéêü ðåäßï ìå åßíáé  = 1. Ï áãùãüò Áà ìðïñåß íá ïëéóèáßíåé.0 m êáé ìÜæá 1. ìáãíçôéêü ðåäßï ìå  = 1. Íá õðïëïãéóèåß ôï ðåäßï B óôï åóùôåñéêü ôïõ áãùãïý óå áðüóôáóç r áðü ôïí ÜîïíÜ ôïõ. 17 Óôçí ðñáãìáôéêüôçôá ïé óðåßñåò Ý÷ïõí ðïëý Ïñéæüíôéïò áãùãüò Áà ìå ìÞêïò 1.0 kg ôñïöïäïôåßôáé áðü ìßá äéÜôáîç ìå óôáèåñü ëüãïõò åõêñßíåéáò üìùò ñåýìá É. ïìïéüìïñöá êáôáíåìçìÝíï óôçí åãêÜñóéá äéáôïìÞ → Íá âñåèåß ç äýíáìç ðïõ áóêåßôáé óå ôìÞìá ìÞêïõò ôïõ. (ÔñéâÝò áìåëçôÝåò êáé g = 10 m/s 2 ). (g = 10 m/s 2 ) 18 Ôñåéò ðáñÜëëçëïé ïìïåðßðåäïé åõèýãñáììïé áãùãïß ìåãÜëïõ ìÞêïõò äéáññÝïíôáé áðü ñåýìáôá É1 = 60 Á.0 m óå ÷ñüíï Èåùñïýìå êõëéíäñéêü áãùãü ðïëý ìåãÜëïõ ìÞêïõò.0 m êáé ìÜæá ìåãÜëç ðõêíüôçôá. 2. Ï áãùãüò Áà ôñéâÝò êáôÜ ìÞêïò ôùí äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É = 10 Á êáé éóïññïðåß. üðùò öáßíåôáé óôï ó÷Þìá. Áñ÷éêÜ êñáôÜìå ì0 Í É B = ôïí áãùãü êáé êÜðïéá 2ð r óôéãìÞ ôïí áöÞíïõìå 21 åëåýèåñï. ðïõ ðñÝðåé íá äéáññÝåé Ýíá óùëçíïåéäÝò ðçíßï ìå 20. ÃíùóôÜ É. Íá âñåèåß ôï ñåýìá É.0 kg Ý÷åé ôá Üêñá ôïõ óå íá ïëéóèáßíåé ÷ùñßò åðáöÞ ìå ôïõò áãùãïýò ÄÆ êáé ÇÊ. ìåôáëëéêü êáé äéáññÝåôáé áðü ñåýìá É.0 Ô.6 m ìå ôïí ïñßæïíôá ãùíßá è. êáôáêüñõöïõò ïäçãïýò á) ÅîçãÞóôå ìå ôç âïÞèåéá ôïõ íüìïõ ôïõ Ampere x´x êáé y´y. ÷ùñßò ó÷åäéÜóôçêáí ëßãåò. r. Óôï ïäçãþí ÄÅ êáé ÆÈ ÷þñï ôçò äéÜôáîçò õðÜñ÷åé êáôáêüñõöï ïìïãåíÝò ðáñáìÝíïíôáò ïñéæüíôéï. R. üðùò óôï ó÷Þìá.020Ô.