You are on page 1of 68

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave 1

Summary 3

Inleiding 4

Hoofdstuk 1 7
De gevaren van fijnstof 7
§1.1 Wat is fijnstof? 7
§1.2 Bronnen van fijnstof 9
§1.3 Effecten op gezondheid 11
§1.4 Normen die er voor fijnstof gelden 12
§1.5 Trend en huidige situatie van fijnstof in Nederland 13
§1.6 Conclusie 15

Hoofdstuk 2 16
De filtertechnieken die op dit moment bestaan 16
§2.1 Titaandioxidecoating 16
§2.2 Machine van Carbon Engineering 17
§2.3 Smog Free Tower van Studio Roosegaarde 18
§2.4 Air Vacuüm Cleaner van Envinity Group 19
§2.5 MCAC Air Pollution Cleaner 20
§2.6 Conclusie 21

Hoofdstuk 3 23
Interview met prof.dr.ir. Blocken 23
§3.1 Wie is prof. Blocken? 23
§3.2 Het interview 24
§3.3 Conclusie 28

Hoofdstuk 4 29
Het zuiveringssysteem 29
§4.1 Ionisatie in het algemeen 29
§4.2 Werkingsprincipe ionisatiesystemen 30
§4.3 Factoren van invloed op stofreductie 33
§4.4 Ionisatoren en gezondheid 33
§4.5 Conclusie 34

Hoofdstuk 5 35
Het ontwerp 35
§5.1 Het ontwerp in het algemeen 35
§5.2 Het gebruik van Blender 36
§5.3 Onderdelen 37

1
§5.4 Materialen 39
§5.6 Conclusie 44

Conclusie 46

Aanbeveling en discussie 47

Nawoord 48

Literatuurlijst 49
Boeken en verslagen 49
Websites 49

Bijlagen 52
Bijlage 1: Reflectie 52
Bijlage 2: Mails 53
Aan Daan Roosegaarde 53
Daan Roosegaarde (antwoord) 53
Aan ENS Technology 54
ENS Technology (antwoord) 54
Aan Dr. Blocken (1) 55
Dr. Blocken (antwoord 1) 55
Aan Dr. Blocken (2) 55
Dr. Blocken (antwoord 2) 56
Aan Dr. Blocken (3) 56
Bijlage 3: Planning 57
Plan van aanpak 57
Logboek 58

2
Summary
We started this project with the following research question:
How can we ensure that the concentration of particulate matter at local scale is reduced as effectively
as possible?

The first chapter defines key term particulate matter (PM). It describes what the the sources of
particulate matter are and what the effects of PM are for human health. Furthermore the current
situation of particulate matter in the Netherlands and the standards that apply to particulate matter
are treated. Our research shows that particulate matter is harmful to human health, so it is important
to reduce the concentration of PM.

In the second chapter the air filter technologies that already exist are compared. There are several
designs developed by companies and Rijksoverheid that deserve attention. Comparing those designs it
can be concluded which air filter technology is the most suitable for our research.

The third chapter is an interview with prof. Blocken from TU Eindhoven in which he tells in detail about
the working of the air filter using positive ionization technology that is researched by hem for the
company ENS Technology. It also becomes clear from the interview in which places the air filter
machine should be used for highest efficiency.

The fourth chapter describes how ionization works. There are two basic ways of ionization: alpha
(nuclear) ionization and corona ionization. Using nuclear ionization particulate matter cannot be
removed for air, so corona ionization is the only ionization method we can use. There are also several
types of corona ionization; each of them has advantages. The factors that have influence on the
efficiency of air ionization are explained.

In chapter five we design on the basis of the collected information the air filter machine that reduces
the concentration of particulate matter. The air filter machine uses ionization technology. Our design
has high efficiency en low energy consumption.

We have concluded that it is possible to remove particulate matter from air, thus to diminish the
concentration of PM at local scale using the air filter machine. It should be applied in places with high
concentration of particulate matter as tunnels and garages. Than the efficiency of the air filter will be
the highst. Our design is a good solution for the problem of air pollution.

3
Inleiding
Het milieu en het broeikaseffect dat door de mens veroorzaakt wordt is tegenwoordig een
veelvoorkomend nieuwsitem. Elk moment van de dag stoot de mensheid gevaarlijke gassen uit die
afvalproduct zijn van verbranding van fossiele brandstoffen in verbrandingsmotoren. Deze techniek is
al vele eeuwen de standaard methode om energie op te wekken en is door de jaren heen het
fundament van onze welvaart geworden. Door de industrialisering van China en India neemt het
gebruik ook momenteel nog flink toe.

De gassen die bij deze verbrandingen vrijkomen hebben


een negatief effect op het klimaat en op de gezondheid
van mens en dier. De gassen bevatten onder andere
fijnstof, deeltjes met een diameter van niet meer dan 10
micrometer. Deze deeltjes kunnen bij het inademen in
longen van mensen terecht komen, wat een negatief
effect heeft op de gezondheid. De kleinste fijnstofdeeltjes
kunnen via de longen in het bloed terecht komen, wat
voor nog meer schade kan zorgen.

De precieze effecten van blootstelling aan fijnstof wordt


de laatste tijd veelvuldig onderzocht. Ook zijn er door de
Europese Unie normen opgesteld om de concentratie
terug te dringen. Het jaargemiddelde aan
fijnstofconcentratie mag in landen van de Europese Unie
(EU) sinds 1 januari 2010 niet hoger zijn dan 20
microgram per kubieke meter. Acht jaar na het instellen
van deze normen worden ze in Nederland langs
snelwegen, fabrieken en in ruimtes met weinig
windcirculatie nog steeds overschreden. Omdat een te
veel aan fijnstof vooral wordt waargenomen op lokaal
niveau, zou een techniek om de lucht op deze plekken te
filteren kunnen bijdragen aan een oplossing voor dit
probleem.

Wij willen in ons profielwerkstuk onderzoek doen naar de meest efficiënte manier om lucht van
fijnstof te ontdoen. Deze techniek willen we vervolgens uit werken door een model van een
luchtfiltermachine te ontwerpen. We hebben deze aanpak gekozen aangezien de gevolgen van fijnstof
en andere stoffen in de lucht een actueel onderwerp is dat steeds vaker in het nieuws komt. Ook is het
scheikundig gezien heel uitdagend, omdat de stoffen niet te zien zijn en er geavanceerde technologie
voor nodig is om het op te vangen. Om succesvol ons idee uit te werken is er niet alleen veel
onderzoek naar de samenstelling van de lucht en fijnstof nodig, ook is er veel kennis nodig over
luchtfilter technologie om een goedwerkende machine te ontwerpen.

4
Ons doel is om doormiddel van veel brononderzoek en contact met professionals op dit vlak, kennis te
vergaren over luchtfilterende technologieën. Deze kennis willen we vervolgens combineren om een
machine te maken die fijnstof uit de lucht kan filteren, de ‘Clean Air Machine’. Deze machine willen we
op de computer in een 3D programma uitwerken. Ook kijken we naar mogelijkheden om verschillende
technieken uit te testen, als verrijking aan ons bronnenonderzoek.

Wij zijn tot de volgende onderzoeksvraag gekomen:


Hoe kan ervoor gezorgd worden dat de concentratie van fijnstof op lokale schaal zo effectief mogelijk
verlaagd wordt?

Wij willen tot een antwoord op onze onderzoeksvraag komen aan de hand van de volgende
deelvragen en een ontwerp van een luchtfiltermachine. Deze zijn onderverdeeld in de volgende
hoofdstukken:
● Hoofdstuk 1 ‘De gevaren van fijnstof’
‘Waarom is het van belang om de fijnstofconcentratie op lokaal niveau te verlagen?’
● Hoofdstuk 2 ‘De filtertechnieken die op dit moment bestaan’
‘Op welke manier kunnen de fijnstofdeeltjes uit de lucht gefilterd worden?’
● Hoofdstuk 3 ‘Interview met prof.dr.ir. Blocken’
‘Op welke plekken kunnen luchtfiltermachines het best ingezet worden?’
● Hoofdstuk 4 ‘​Het zuiverings​systeem’
‘Welk ionisatiesysteem het meest geschikt is om fijnstofconcentraties in de lucht te
verminderen?’
● Hoofdstuk 5 ‘Het ontwerp’
‘Hoe kunnen wij met de informatie die we uit de deelvragen gekregen hebben een
model voor een luchtfiltermachine ontwerpen?’

We willen zo effectief mogelijk de lucht met onze te


ontwerpen machine kunnen filteren, zodat het weinig
energie verbruikt. Dit is van groot belang aangezien de
stroom die het verbruikt ook van fossiele brandstoffen
kan komen. We willen niet dat de machine voor méér
fijnstof zorgt door de energie die het verbruikt, dan het
verwijderen kan.

Om dit te halen, is het ook van belang dat de machine


effectief werkt. In de omgeving moet er een
vermindering in luchtvervuiling zijn als de machine
werkt. Bij veel wind gaat de verschoonde lucht
verloren omdat het wegwaait, zo werkt het filter wel,
en heeft het op lokale schaal nauwelijks impact (meer
hierover in hoofdstuk 3). Daarom hebben we besloten
onze machine in te zetten op plaatsen met een
binnenmilieu.

5
Het binnenmilieu is een verzamelwoord voor alle ruimtes die besloten of half besloten zijn, zoals
huizen, flats, maar ook overdekte garages en tunnels. Op deze plekken heerst op lokale schaal een
(bijna) windstil klimaat, waardoor de lucht er effectief gefilterd kan worden. Bovendien zijn veel van
deze ruimtes voorzien van een airco-systeem. Bij gebouwen betekent dit dat we onze
luchtfiltermachine op de airco aan kunnen sluiten. Dit zorgt ervoor dat er in het hele gebouw een
vermindering van fijnstof op kan treden. In het geval van overdekte garages en tunnels kunnen de
bestaande airco machines worden vervangen door luchtfiltermachines. Door de bestaande machines
te vervangen zorgen we ervoor dat de hoeveelheid energie die verbruikt wordt nauwelijks stijgt.

Onze hypothese is dat de fijnstofconcentratie op bepaalde plekken effectief verminderd kan worden
door middel van een goed systeem. Dit systeem zal volgens ons goed werken als het zich, zoals eerder
genoemd, in een binnenmilieu bevindt, waar er niet te veel wind staat. Ook heeft de techniek die
wordt gebruikt voor het filteren impact op de effectiviteit. We denken dat we, door goed onderzoek te
doen een techniek kunnen vinden die goed werkt.

6
Hoofdstuk 1
De gevaren van fijnstof

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op wat fijnstof is. Hierbij wordt ook gekeken naar wat de bronnen van
fijnstof zijn en wat de effecten van fijnstof voor de menselijke gezondheid zijn. Daarnaast worden de
huidige situatie van fijnstof in Nederland en de normen die er voor fijnstof gelden behandeld. De
deelvraag waar we in dit hoofdstuk antwoord op gaan geven is:
´​Waarom is het van belang om de fijnstofconcentratie op lokaal niveau te verlagen?​´

Dit wordt beschreven in de volgende paragrafen:


§1.1 Wat is fijnstof?
§1.2 Bronnen van fijnstof
§1.3 Effecten op gezondheid
§1.4 Huidige situatie van fijnstof in Nederland
§1.5 Normen die er voor fijnstof gelden
§1.6 Conclusie

§1.1 Wat is fijnstof?


Fijnstof is een verzamelnaam voor de zwevende in de lucht deeltjes die kleiner zijn dan 10 μm. De
Engelse term hiervoor is ´Particulate Matter´, afgekort PM. De deeltjes met een diameter van 10 μm (1
μm = 10​-6​ m) of minder worden PM​10​ genoemd. Naast PM​10​ zijn er nog PM​2,5​ en PM​0,1​ (ultrafijnstof).

Dit onderzoek richt zich alleen op PM​10​ en PM​2,5​. Wij hebben voor deze twee soorten fijnstof gekozen
om de reden: om de fijnstofdeeltjes met kleinere diameter zoals PM​1​ uit de lucht te halen moeten er
andere methoden gebruikt worden dan bij de deeltje met grotere diameter. Daarnaast hebben de
kleine deeltjes ondanks hun grote hoeveelheden wegens geringe massa weinig invloed op de totale
massa van fijnstof in de lucht.

Fijnstof is een mengsel van een aantal stoffen met uiteenlopende chemische eigenschappen. De
samenstelling van fijnstof kan sterk variëren afhankelijk van de locatie, weer en de
fijnstofconcentratie. Stoffen die in de lucht kunnen voorkomen zijn onder andere anorganische zouten
(zouten van ammonium), zuren, zware metalen (lood, arseen), water en een groot aantal van diverse
organische stoffen, waaronder producten van onvolledig verlopen verbrandingsprocessen en
aromatische organische verbindingen1. De belangrijkste bestanddelen van fijnstof vormen in
aflopende mate van belangrijkheid:
- Secundair anorganisch aerosol​ (een suspensie van deeltjes vloeistof of vaste stof in een
gas).Het betreft hoofdzakelijk ammoniumsulfaat en ammoniumnitraat.
- Koolstof en koolstofhoudende stoffen​. Dit gaat vooral om elementair koolstof en organische
verbindingen).

1
RIVM, 2013. ​Dossier ‘Fijn stof’​, p. 9-10
7
- Zeezoutaerosol​. Het bestaat grotendeels uit natriumchloride met kleine bedragen
magnesium- en calciumverbindingen.
- Bodemstof​. Het bestaat voornamelijk uit oxiden van ijzer, calcium, kalium, silicium en
aluminium.
- Metalen​. Dat zijn lood, arseen, zink, koper en cadmium. Het aandeel van deze groep neemt
sterk toe in de stedelijke omgeving.
- Niet gespecificeerd​. In fijnstof zitten nog meer andere stoffen maar hun concentraties zijn
afzonderlijk heel klein, daarom worden deze stoffen niet in aparte categorieën ingedeeld. Dit
bestanddeel is dus het verschil tussen de totale fijnstofconcentratie en de som van
bovengenoemde bestanddelen.

De samenstelling van PM​10​ en PM​2,5​ afhankelijk van de hoogte van de fijnstofconcentratie is in figuur 3
weergegeven.

Figuur 3: samenstelling van fijnstof, 2007-20082.

De samenstelling van PM​10​ en PM​2, 5​ lijken sterk op elkaar. Koolstofhoudend materiaal en secundair
anorganische aerosol samen dragen 60% bij aan PM​10​- en meer dan 70% aan PM​2,5​-concentraties. Van
deze twee is secundair anorganisch aerosol het meest dominant. Daarentegen vormen zeezout,
bodemstof en metalen een grotere aandeel bij PM​10​ dan bij PM​2,5​.

De samenstelling van fijnstof verandert als de hoogte van concentratie verandert. Bij hogere
concentraties nemen de relatieve aandelen van secundair anorganisch aerosol en bestanddeel ¨niet
nader gespecificeerd¨ toe. De bijdragen van metalen, zeezout en bodemstof nemen integendeel bij
lagere concentratie toe.

2
Planbureau voor de Leefomgeving. ​Beleidsgericht onderzoeksprogramma fijn stof​, p. 20
8
§1.2 Bronnen van fijnstof
De bestanddelen waaruit de fijnstof bestaat kunnen sterk variëren in oorsprong. De bronnen die
fijnstof emitteren (in milieu brengen) kunnen natuurlijk of antropogeen, dat wil zeggen veroorzaakt
door menselijk handelen, zijn. PM​10​ bestaat gemiddeld voor 75-80% stoffen van antropogene
herkomst; voor PM​2,5​ is dit percentage hoger (82-87%). Op zwaar belaste locaties is het antropogene
aandeel in fijnstof nog hoger. De verdeling tussen de natuurlijke en antropogene bijdragen is in figuur
4 weergegeven3.

Figuur 4: herkomst van fijnstof. De bandbreedte duidt de onzekerheid aan over het antropogene
aandeel in het koolstofbevattende fijnstof.

Er wordt ook gekeken op welke wijze de stoffen in de lucht terechtkomen. Op basis hiervan wordt er
onderscheid gemaakt tussen primair stof en secundair aerosol.

Primair stof
Primair stof is stof die direct door natuurlijke of antropogene bronnen in de atmosfeer wordt
geëmitteerd. De antropogene emissie van primair stof in Nederland wordt jaarlijks vastgesteld door de
Nederlandse Emissieregistratie. Bij de verbrandingsprocessen (energieopwekking, houtverbranding)
komt een groot aantal deeltjes vrij, daarom zijn huishoudens (35%), industrie (35%) en transport (13%)
de belangrijkste antropogene bronnen. Hieronder (figuur 5) wordt een overzicht gegeven van de
grootste antropogene bronnen van fijnstof in Nederland4.

3
RIVM, 2013. ​Dossier ‘Fijn stof’​, p. 29
4
VFA Solutions B.V. ​Waar komt fijnstof vandaan?
9
Figuur 5: emissiebronnen van PM​10​ in 2013.

De natuurlijke bronnen van primair stof zijn bosbranden (er komen veel koolstofverbindingen in de
lucht terecht), de zee (zeezouten), woestijnen (zand), planten (pollen) en bodem (bodemstof). Ook
bevinden zich in de lucht levende micro-organismen zoals schimmels, bacteriën en virussen.

Secundair aerosol
Secundair aerosol bestaat uit stoffen die in de atmosfeer worden gevormd na chemische reacties in de
lucht. De belangrijkste componenten hiervan zijn ammoniumsulfaat en ammoniumnitraat; deze
ontstaan uit de gassen ammoniak (NH​3​), zwaveldioxide (SO​2​) en stikstofoxiden (NO​x​)5. De grootste
antropogene emissiebronnen van zwaveldioxide zijn industrie, energiesector en landbouw. De
belangrijkste (antropogene) bronnen van de bovengenoemde stikstofverbindingen zijn de
verbrandingsprocessen bij vervoer, industrie en energieproductie6.

Ook natuurlijke bronnen kunnen stoffen emitteren die leiden tot de vorming van secundair aerosol. Zo
is een klein deel van ammoniak in de atmosfeer van natuurlijke herkomst, bijvoorbeeld van bacteriële
processen. Daarnaast is een gering deel van zwaveldioxide in de lucht afkomstig van vulkanen. Tot slot
komen er ook stikstofoxiden in de atmosfeer door natuurlijke bronnen zoals bliksem en bacteriële
processen.

5
Compendium voor de Leefomgeving. ​Deeltjesvormige luchtverontreiniging: oorzaken en effecten.
6
Planbureau voor de Leefomgeving. ​Beleidsgericht onderzoeksprogramma fijn stof​, p. 37
10
§1.3 Effecten op gezondheid
Zowel fijnstof (PM​10​) als het fijnere deel van fijnstof (PM​2,5​) zijn schadelijk voor menselijk gezondheid.
De deeltjes van fijnstof met een diameter kleiner dan 2,5 μm worden als schadelijker dan de deeltjes
met een grotere diameter beschouwd door Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Hoe kleiner de
deeltjes zijn hoe verder ze in de longen kunnen doordringen (figuur 6) daarom is de schadelijkheid van
kleinere fracties van fijnstof groter. De deeltjes met de kleinste diameter kunnen zelfs terecht in de
bloedvaten komen en hierdoor in aanraking met organen (hersenen, hart) komen.

Figuur 6: schematische weergave van het ademhalingsstelsel van de mens. Het illustreert dat de fijnste
deeltjes het diepst in de longen kunnen doordringen (1 micron = 1 μm)7.

Niet alle bestanddelen van fijnstof zijn even schadelijk. De kleine roetdeeltjes die tijdens onvolledige
verbranding vrijkomen bijdragen in ieder geval aan nadelige effecten op de gezondheid. Ook worden
organische stoffen zoals PAK (polycyclische aromatische koolwaterstoffen), bekende carcinogenen, en
metalen gezien als verantwoordelijk voor gezondheidseffecten. Gezien de complexe samenstelling van
fijnstof en het gebrek aan gegevens daarover is nog niet bekend wat de effecten zullen zijn op de
gezondheid bij afname van de individuele bestanddelen8.

De gezondheidseffecten die optreden bij kortdurige verhoogde blootstelling aan fijnstof (gedurende
een dag tot enkele dagen) zijn beter bekend dan die bij langdurige blootstelling (op een tijdschaal van
vele maanden en jaren). De blootstelling aan fijnstof ongeacht de duur leidt tot levensduurverkorting.
Bij kortdurende contact met fijnstof is de duur van levensverkorting is vermoedelijk kort: enkele dagen
tot maanden. Op basis van beperkte studies over chronische blootstelling aan fijnstof wordt geschat
dat langdurige blootstelling veroorzaakt een levensduurverkorting in de orde van een jaar gemiddeld

7
Care Therapeutics. ​Aerosol delivery: lower respiratory system (lungs).
8
World Health Organization, 2013. ​Health effects of particulate matter​, p.6
11
voor de hele Nederlandse bevolking in vergelijking tot een leven lang zonder fijn stof9. Naast
levensduurverkorting treedt er een verergering van bestaande ziekten (hart-, long- en
vaataandoeningen) op. Ook kan fijnstof allergieën verergeren.

Bij sommige groepen van mensen is het risico op gezondheidseffecten groter. Bijzonder kwetsbaar zijn
evenals ouderen en kinderen, gevoelige groepen met long-, luchtweg- en hartaandoeningen.
Blootstelling aan fijnstof beinvloedt bijvoorbeeld de ontwikkeling van de longen bij kinderen, inclusief
een tekort aan longfunctie op de lange termijn.

Wegens de schadelijkheid van blootstelling aan fijnstof zijn de normen voor het fijnstofgehalte in de
lucht vastgesteld. In volgende paragraaf, §1.5 ‘​Normen die er voor fijnstof gelden​’, zal er verder
worden ingegaan op de normen voor fijnstof. Er is echter geen bewijs van een veilig niveau van
blootstelling of een drempel waaronder geen nadelige gezondheidseffecten optreden; de ernst en
omvang nemen evenredig af met de concentratie10. Dit betekent dat er gezondheidswinst mag worden
verwacht bij elke microgram minder fijnstof. Daarom is het van belang om de fijnstofconcentratie in
de lucht zo laag mogelijk houden.

§1.4 Normen die er voor fijnstof gelden


In 2008 is de luchtkwaliteitsrichtlijn 2008/50/EG van de Europese Unie (EU) die normen voor de
concentraties van een aantal luchtverontreinigende stoffen in de buitenlucht bevat van kracht
geworden. De Europese normen zijn via de Wet milieubeheer in de Nederlandse wetgeving
geïmplementeerd.

De wetgeving van de Europese Unie (een ook van Nederland) over luchtkwaliteitseisen kent aantal
begrippen, waaronder:
- Grenswaarde​. Een niveau dat op basis van wetenschappelijke kennis wordt vastgesteld om de
schadelijke gevolgen voor de menselijke gezondheid en het milieu als geheel te voorkomen en
dat binnen een bepaalde termijn moet bereikt worden en niet meer mag overschreden
worden, wanneer het eenmaal bereikt is.
- Streefwaarde​. Een niveau dat op basis van wetenschappelijke kennis wordt vastgesteld met
als doel schadelijke effecten op de gezondheid van de mens en de natuur als geheel te
vermijden en dat voor zover mogelijk binnen een bepaalde termijn moet worden bereikt11.

In het geval van fijnstof dienen de grenswaarde en de streefwaarde de menselijke gezondheid te


beschermen.

De luchtkwaliteitsrichtlijn 2008/50/EG van de EU bevat de volgende doelstellingen voor PM​10​:


- een grenswaarde waarbij de daggemiddelde concentratie niet meer dan 35 dagen boven 50
µg/m³ mag komen;
- een grenswaarde van 40 µg/m³ voor het jaargemiddelde die niet overschreden mag worden.

9
Compendium voor de Leefomgeving. ​Deeltjesvormige luchtverontreiniging: oorzaken en effecten.
10
RIVM, 2013. ​Dossier ‘Fijn stof’​, p. 40
11
Compendium voor de Leefomgeving. ​Nationale luchtkwaliteit: overzicht normen​.
12
Voor PM​2,5​ gelden de volgende luchtkwaliteitsdoelstellingen:
- een grenswaarde van 25 µg/m​3​ voor jaargemiddelde PM​2,5​-concentraties (vanaf 2015 overal
geldig);
- een streefwaarde van 25 µg/m​3​ voor jaargemiddelde, te bereiken in 2010, en een
streefwaarde van 20 µg/m​3​, te bereiken in 2020;
- een grenswaarde van 20 µg/m​3​ voor de jaargemiddelde stedelijke achtergrondconcentratie
(de blootstelling van de stedelijke bevolking aan PM​2,5​ in het algemeen);
- de blootstellingsverminderingsdoelstelling: een streefwaarde om stedelijke
achtergrondconcentratie met 15-20% te laten dalen. De precieze hoogte van deze doelstelling
is nog niet bekend12.

§1.5 Trend en huidige situatie van fijnstof in Nederland


De meetresultaten van fijnstof van regionale, stad- en straatstations (figuur 7) geven weer dat de
PM​10​-concentraties tussen 1992 en 2015 gemiddeld met 0,8 tot 1,0 µg/m³ per jaar zijn gedaald. Het
verloop van de jaarlijkse afname van het fijnstof aandeel is moeilijk te duiden door de grote spreiding
van metingen. De totale afname van PM​10​ in deze periode is ongeveer 45% bij regionale stations en
30-40% bij stadstations. Daarnaast is het te zien dat sinds 1998 er geen overschrijdingen van de
grenswaarde van 40 µg/m³ voor de jaargemiddelde fijnstofconcentratie optreden. Na 2000 is het
tempo waarmee de concentraties dalen afgenomen. Maar na 2012 bedraagt het tempo van afname
van fijnstofconcentratie weer 2-4 % per jaar.

Figuur 7: ontwikkeling van de gemeten jaargemiddelde concentraties van PM​10​ op verschillende typen
meetstations, 1992-201513.

12
EU, 2008. ​Richtlijn 2008/50/EG van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2008 betreffende de
luchtkwaliteit en schonere lucht voor Europa​.
13
Compendium voor de Leefomgeving. ​Fijn stof (PM10) in lucht, 1992-2015​.
13
De gemeten concentraties van antropogene bestanddelen van fijnstof zijn ook gedaald in de afgelopen
20 jaar (figuur 8). Het gaat om fijnstof uit zwaveldioxide, stikstofoxiden en ammoniak en om zwarte
rook en zware metalen. De concentratie van zwarte rook is tussen 1992 en 2008 in buitenstedelijke
gebieden afgenomen met 50%. In steden zijn de zwarterooktrends niet zo eenduidig.

Figuur 8: trend in de concentraties van een aantal bestanddelen van fijn stof14.

Om inzicht te krijgen in de mate van luchtvervuiling, wordt fijnstof gemeten en berekend. Uit de
monitoringsrapportage NSL 2015 over het jaar 2014 komen de volgende resultaten naar boven. In het
grootste deel van Nederland lagen de concentraties van fijnstof onder de Europese normen, maar in
20 van de 393 gemeenten waren de grenswaarden overschreden. De fijnstofconcentratie was te hoog
in gebieden met intensieve veehouderij en industrie. Daarnaast laten de berekeningen zien dat de
gemiddelde fijnstofconcentratie waar de bevolking aan wordt blootgesteld is gedaald met 20% ten
opzichte van jaren ervoor. Ook blijkt uit de rapportage dat de verwachte daling van de
fijnstofconcentratie de komende vijf jaar heel beperkt is15.

14
Planbureau voor de Leefomgeving. ​Beleidsgericht onderzoeksprogramma fijn stof​, p. 18
15
RIVM, 2015. ​Monitoringsrapportage NSL 2015.
14
§1.6 Conclusie
Uit dit hoofdstuk is gebleken dat het fijnstof bestaat uit meerdere stoffen met verschillende
eigenschappen en herkomst. De samenstelling van fijnstof is afhankelijk van de locatie en het
fijnstofgehalte in de lucht. De fijnstofbronnen kunnen zowel natuurlijk als antropogeen zijn.

Fijnstof heeft schadelijke gezondheidseffecten. Hoe kleiner het deeltje van fijnstof is, des te schadelijk
het is. Ook zijn niet alle bestanddelen van fijnstof even schadelijk. De blootstelling aan fijnstof leidt tot
een levensduurverkorting (van paar dagen tot een jaar) die afhangt van de duur van de blootstelling.
Ook verergert de blootstelling aan fijnstof bestaande ziekten. Om de menselijke gezondheid te
beschermen heeft de overheid grenswaarden voor de fijnstofconcentratie in de lucht vastgesteld. Er is
echter geen bewijs van een veilig niveau van blootstelling waaronder geen nadelige
gezondheidseffecten optreden. Hoe lager de concentratie van fijnstof is, hoe beter het is voor de
menselijke gezondheid.

De afgelopen jaren zijn de concentraties van fijnstof flink gedaald. Tegenwoordig liggen de
fijnstofconcentraties in het grootste deel van Nederland onder de Europese normen.

Kortom, het is van belang om de fijnstofconcentratie te verlagen omdat fijnstof schadelijk is voor de
menselijke gezondheid.

15
Hoofdstuk 2
De filtertechnieken die op dit moment bestaan
Om een goed werkende luchtfilter-machine te ontwerpen kijken we naar verschillende voorbeelden
van dit soort machines die al zijn gemaakt door gespecialiseerde bedrijven. Ook hebben we naar een
onderzoek gekeken waarbij is geprobeerd muren een wegen stikstof absorberend te maken. Deze
methodes vergelijken we vervolgens in onze conclusie. Hiermee willen we bereiken om de technieken
die volgens ons potentie hebben, te scheiden van de wat minder spraakmakende technologieën. Zo
krijgen we een goed overzicht van de meest interessante luchtfilter methodes. Op basis daarvan
kunnen we beslissen welke wij willen gebruiken voor onze machine. De deelvraag waar we in dit
hoofdstuk antwoord op gaan geven is:
‘​Op welke manier kunnen de fijnstofdeeltjes uit de lucht gefilterd worden?​’

Dit vraagstuk wordt behandeld in de volgende paragrafen:


§2.1 Titaandioxidecoating
§2.2 Machine van Carbon Engineering
§2.3 Smog Free Tower van Studio Roosegaarde
§2.4 Air Vacuüm Cleaner van Envinity Group
§2.5 MCAC Air Pollution Cleaner
§2.6 Conclusie

§2.1 Titaandioxidecoating
De EC Joint Research Center en een Europees consortium zijn in 2002 begonnen met het testen van
innovatieve bouwmaterialen, die luchtverontreiniging kunnen absorberen.16 Deze materialen,
bestaande uit gips, mortel en beton, hebben een laag titaandioxide over de buitenkant gekregen. Deze
laag zorgt ervoor dat organische en non-organische vervuilende stoffen geabsorbeerd worden nadat
het is blootgesteld aan zonlicht. Deze opgenomen stoffen worden later weggespoeld door regen,
waarna het weer nieuwe stoffen op kan nemen. ‘Slimme coatings (laagje materiaal) kunnen een
revolutie teweegbrengen, niet alleen bij het beheersen van luchtvervuiling, maar ook bij de manier
waarop architecten en stadsplanners het hardnekkige probleem van stedelijke smog aanpakken.’
Beweert Philippe Busquin, van de Europese Onderzoekscommissie. Deze aanpak is in 2002 getest door
7000 vierkante kilometer wegdek aan te leggen met een foto-elektrisch cementachtig materiaal van
onder andere titaniumdioxide. Het reactiemechanisme werkt als volgt17:

1. H​2​O + O​2​ (aanwezig in de lucht) → H​+​ + O​2​ + HO​-

2. Bij Stikstofdioxide: NO​2​ + OH​- ​→ NO​3​-​ + H​+

Bij stikstofmonoxide: NO + O​2 →


​ NO​3​-

Deze reacties werken alleen met TiO​2 en


​ Uv-licht van de zon als katalysators.

16
GreenBiz, 2004. ​EU Smart Construction Materials to Absorb Pollution
17
Blanckenburg, 2010. ​Wondermiddel voor schone lucht?
16
Omdat NO​3​-​ geen gas meer is blijft het op de titaniumdioxide moleculen zitten. Bij regen wordt deze
stof dan weer mee genomen. Omdat het er geen stoffen in het beton en de coating meeregeren
worden die dus niet verbruikt en kan dit proces telkens opnieuw beginnen. De proef in Italië
bevestigde dat de laboratoriumproeven ook in het echt werken, er was een vermindering in
NO​X​-gassen van 60% boven het wegdek.​16,17​ Een onderzoek in Duitsland kwam bij windstilte uit op een
vermindering van 70%, en bij wind was de vermindering 20%.​12

In Nederland is deze methode ook getest. Het ministerie van Verkeer en Rijkswaterstaat heeft in 2008
onderzocht of een TiO​2​-coating op geluidswallen langs de A28 effect hadden.18,17 ​In een periode van 3
maanden zijn er 6 verschillende soorten vervuiling absorberende schermen getest. Hierbij werd
gekeken of er vermindering in luchtvervuiling achter de schermen optrad.

Naast het referentie scherm waren er 5 schermen van 4 meter hoog, één was 7 meter hoog zonder
speciale coating. Uit de resultaten, die hieronder in een tabel zijn weergegeven, bleek dat er geen
significant verschil was tussen het referentie scherm en de test-schermen. Het scherm van 7 meter
had wel een grote verbetering in de lucht schoonheid achter het scherm.​18

§2.2 Machine van Carbon Engineering


Het bedrijf Carbon Engineering, een startup van Harvard University, is gericht op het ontwikkelen van
technologieën om koolstofdioxide moleculen uit de lucht te filteren.19 De bedoeling is om CO​2​ te
filteren dat al in de atmosfeer is, om zo de globale concentratie koolstofdioxide te verkleinen. Volgens
dit bedrijf is het planten van bomen, die ook CO​2​ opnemen, lang niet voldoende. De technologie die ze
ontwikkelen is volgens hen duizend maal zo efficiënt als bomen wat betreft oppervlaktegebruik. Ook
kan deze technologie in gebieden worden gebruikt die nu onbruikbaar zijn, zoals woestijnen. Er wordt
gebruik gemaakt van een CO​2​-absorberende vloeistof dat aan de randen van PVC-vellen zit, die dicht
op elkaar zitten. De golvende PVC-vellen hebben een zo groot mogelijk raakoppervlak voor hoge
efficiëntie.

18
Rijkswaterstaat, 2009. ​Eindrapport Proeftuin Schermen
19
Top Unknown, 2015. ​This Machine Captures CO2 From Air And Turns It To Fuel
17
Wanneer er CO​2​ in contact komt met het vloeistof
reageert het met waterstofmoleculen via deze
reactie​19​:

H​2​O + CO​2​ (aq) → H​2​CO​3 (aq)


Wat overblijft is een oplossing met H​2​CO​3​. Met


deze methode wordt 80% van de CO​2​ die door de
machine gaat opgenomen uit de lucht. Deze
machines hebben wel veel energie nodig en
nemen geen fijnstof of andere schadelijke stoffen
op.

§2.3 Smog Free Tower van Studio Roosegaarde


De Smog Free Tower (SFT) was een plan van Daan Roosegaarde om sterk vervuilde steden zoals Beijing
schoner en veiliger te maken. De machine is 7 meter hoog en verschoont 30.000 kubieke meter lucht
per uur. Hierbij wordt gebruik gemaakt van positieve ionisatie technologie. De specifieke technologie
die in de SFT wordt gebruikt komt in §3.3 aan bod bij het interview van hoogleraar aerodynamica Dr.
Blocken. Door deze energiezuinige technologie toe te passen, gebruikt de machine maar 1170 watt,
hierdoor is het erg efficiënt in energieverbruik.20

De SFT is getest in zowel numerieke simulaties als in veldmetingen. De simulaties werden uitgevoerd
met Computational Fluid Dynamics, een simulatieprogramma waarbij wordt gekeken naar de
luchtstromen en fijnstofconcentratie rond de machine. In de figuur hieronder is een visualisatie van de
resultaten van de simulatie te zien. Duidelijk is dat de lucht die net uit de SFT komt rond de 60 tot 70
procent schoner is dan de lucht die erin is gegaan. Dit percentage wordt minder naarmate de lucht
verder van de machine verwijderd raakt, omdat het zich mengt met de vuile lucht om de SFT. Het valt
op dat de schonere lucht zich verspreid en ophoopt boven het grondoppervlakte. Hierdoor verwacht
het team van Studio Roosegaarde dat de SFT betere resultaten oplevert als het in een ommuurde tuin
of plein staat, omdat het schone lucht zich dan verder ophoopt en niet wegwaait.​20

20
Studio Roosegaarde. ​Smog Free Project
18
Resultaten van veldmetingen laten zien dat 70% van de PM​10 ​ deeltjes en 50% van de PM​2,5​ deeltjes
opgevangen worden. In een open veld in de buitenlucht is er gemiddeld een reductie van 45% in PM​10
deeltjes en 25% in PM​2,5​ deeltjes in een omtrek van 20 meter rond de Smog Free Tower. Het project is
voor het eerst uitgevoerd in Beijing, met de goedkeuring van de Chinese overheid, om zogeheten
‘smog free parks’ te creëren. Er worden plannen gemaakt om de schaal te vergroten om een hele stad
permanent te ontdoen van fijnstof door dezelfde technologie te gebruiken.

§2.4 Air Vacuüm Cleaner van Envinity Group


Enivinity group heeft net als Studio Roosegaarde een enorme luchtfilter machine gemaakt. Deze
machine maakt gebruik van een vacuüm pomp, waardoor het 80.000 kubieke meter lucht kan
verschonen in een uur.21,​ 22 Dit is 2,7 keer zoveel als de SFT. "Het is een grote industriële filter van
ongeveer 8 meter lang, gemaakt van staal ... het wordt bovenop gebouwen geplaatst en werkt in feite
als een grote stofzuiger," legt Boersen, de woordvoerder van Envinity Group, uit. Volgens Envinity
Group filtert de machine 100% van de PM10 deeltjes en 95% van de PM2,5 deeltjes, in een radius van
300 meter en tot een hoogte van 7 kilometer.​ ​In de afbeelding hieronder is te zien hoe het werkt. De
lucht wordt eerst door een grote buis naar binnen gezogen en vervolgens gefilterd. De technologie
achter dit filtersysteem in gepatenteerd en niet vrijgegeven.

Het bedrijf stelt dat deze machine revolutionair is en de enige in zijn soort ter wereld.​22​ Tot nu toe is
de filter alleen tentoongesteld op een expositie in Amsterdam en zijn er geen cijfers beschikbaar van
onafhankelijke instanties over de prestaties in de praktijk.

21
BBC, 2016. ​Giant air cleaner unveiled in Amsterdam by Envinity Group
22
Envinity Group. ​Taking care of ultra-fine particles
19
§2.5 MCAC Air Pollution Cleaner
Het lucht verschonings-systeem (MCAC) van Vivex Engeneering maakt gebruik van een plasma
technologie dat bekend staat als Cold Plasma.23 Het team dat dit systeem heeft ontworpen probeert
het effect van een onweersbui na te bootsen. Dit doen ze omdat er is gebleken dat fijnstof in steden
die last hebben van smog, door een onweersbui uit de lucht wordt gespoeld.​23​ Dit komt door de
werking van bliksem die fijnstof samenklontert en de regen die de fijnstof vervolgens opneemt en
meevoert.24 In plaats van bliksem maakt Vivex Engeneering gebruik van Cold Plasma, een geïoniseerde
gas dat niet warmer wordt dan 40 graden Celsius.25 De werking hiervan lijkt veel op de methode die
gebruikt is in de SFT van Studio Roosegaarde.

Deze technologie wordt ook gebruikt om chirurgische apparatuur te steriliseren en bij het doden van
antibiotica resistente bacteriën. Uit onderzoek naar het doden van bacteriën met Cold Plasma is
gebleken dat het binnen 5 minuten 99% van de bacteriën die in een Petri-schaaltje zaten kon doden.
Bij gewonde ratten was na 10 minuten 90% van de bacteriën gedood. Omdat de plasma stralen met
een toorts op een specifiek, klein gebied dat geïnfecteerd is kan worden gericht, wordt het omliggende
weefsel niet aangetast. "Cold Plasma's kunnen bacteriën doden door microbieel DNA en
oppervlaktestructuren te beschadigen zonder schadelijk te zijn voor menselijke weefsels. We hebben
aangetoond dat Cold Plasma bacteriën die groeien in biofilms (een beschermende laag) in wonden kan
doden, hoewel dikkere biofilms enige weerstand tegen deze behandeling vertonen," zei Ermolaeva,
een wetenschapper aan het Gamaleya Institute of Epidemiology and Microbiology in een
persbericht.​25

Volgens Vivex Engeneering houdt het succes


van deze methode niet op bij alleen medische
doeleinden en kan het dus ook gebruikt
worden bij het schoonmaken van de lucht.​23
Door het simuleren van regenval in de MCAC,
zorgen ze ervoor dat al het door de plasma aan
elkaar geklonterde fijnstof wordt opgevangen.
Deze methode kost niet veel energie, ongeveer
40 Watt per 1000 kubieke meter gefilterde
lucht. Een MCAC machine bestaat uit 20
generatoren en verbruikt 750 tot 2000 Watt bij
het filteren van 20.000 tot 40.000 kubieke
meter lucht per uur. Hoewel dit systeem een
methode gebruikt dat de potentie heeft om
goed te functioneren, zijn er nog geen veld
onderzoeken gedaan naar de werking van deze
machine.

23
Vivex Engineering, 2016 ​Air Pollution solution Purify smog Clean Air
24
Pultarova, 2017. ​Breathe easy: inspired ideas for purer air in cities
25
DNews, 2010. ​Cold Plasma Kills Bacteria Better Than Antibiotics
20
§2.6 Conclusie
Uit dit hoofdstuk blijkt dat er veel verschillende methodes zijn voor het verbeteren van de
luchtkwaliteit. Ook zijn er verschillen tussen de stoffen die door de machines gezuiverd worden en de
efficiëntie van het zuiveren. Om duidelijk te maken welke machine wat doet hebben we hieronder een
tabel gemaakt met alle belangrijke informatie.

De verschillende Wat voor technologie Is er bewijs voor dat de Welke stoffen


ontwerpen en wordt er gebruikt? technologie werkt? filteren de
methodes systemen?

§3.2.1 Titaandioxide dat als Tegenstrijdige resultaten. De Stikstofdioxide


Titaandioxidecoating laagje op een Europese (NO​ ) en
2​

oppervlak Onderzoekscommissie kwam stikstofmonoxide


aangebracht kan tot 70-20% efficiëntie en het (NO)
worden en door ministerie van Verkeer en
middel van zonlicht Rijkswaterstaat op een
stoffen uit de lucht effectiviteit van 0%.
kan halen.
§3.2.2 Machine van PVC vellen met een Ja, het bedrijf dat het gemaakt Koolstofdioxide
Carbon Engineering laag heeft, heeft zelf metingen
CO​ -absorberende
2​ gedaan en kwam op een
vloeistof waar de efficiëntie van 80%.
lucht doorheen wordt
gezogen.
§3.2.3 Smog Free Positieve ionisatie Ja, de test van de Technische Fijnstof
Tower van Studio van fijnstofdeeltjes. Universiteit Eindhoven kwam
Roosegaarde uit op 70-60% efficiëntie.

§3.2.4 Air Vacuüm De techniek die in dit Ja, het bedrijf dat het gemaakt Fijnstof
Cleaner van Envinity ontwerp wordt heeft, heeft zelf metingen
Group toegepast is gedaan met 100-95%
onbekend. effectiviteit als uitkomst.
§3.2.5 MCAC Air Positieve ionisatie Nee, er is geen onderzoek Fijnstof
Pollution Cleaner van fijnstofdeeltjes gepubliceerd over de werking
door gebruik van Cold van deze machine.
Plasma.

In de tabel is te zien dat drie van de vijf technologieën gericht zijn op fijnstof, één op koolstofdioxide
en één op Stikstofoxiden. De titaandioxide coating blijkt geen betrouwbare methode te zijn, met een
effectiviteit van 0% uit de test van het ministerie van Verkeer en Rijkswaterstaat. Ook heeft deze
techniek een groot oppervlakte en zonlicht nodig. Dit lijkt ons daarom geen goede methode om in ons
project toe te passen.

De machine van Carbon Engineering heeft met een effectiviteit van 80% veel potentie. Maar het
zuivert koolstofdioxide en geen fijnstof. Koolstofdioxide is een broeikasgas afkomstig van dezelfde

21
energiebronnen als fijnstof, maar heeft geen invloed op de gezondheid van mensen en is dus niet zo
interessant voor ons project.

De Smog Free Tower van Studio Roosegaarde werkt goed met 70-60% fijnstof vermindering ten
opzichte van de ingezogen lucht. Wat ons vooral opviel was het zeer lage energieverbruik van 1170
watt, wat ongeveer overeenkomt met een wasmachine. Een nadeel is dat het groot is en bij wind veel
in efficiëntie terugloopt. De vormgeving van de machine zelf is dus niet handig, omdat we onze
machine in een binnenmilieu willen toepassen moet het kleiner zijn dan deze toren.

De Air Vacuüm Cleaner van Envinity Group is met 100-90% schonere lucht het meest effectief van alle
door ons onderzochte machines. Ook kan het maar liefst 80.000 kubieke meter lucht per uur
verschonen. Een nadeel is wel dat het een vacuümpomp gebruikt, dat duidt op een hoog
energieverbruik, en dat de machine acht meter lang is, wat net als de Smog Free Tower niet of
nauwelijks ingezet kan worden in een binnenmilieu. Dit maakt het een niet breed inzetbare machine.
Voor ons is het grootste nadeel dat ze niks van de technologie die ze gebruiken hebben vrijgegeven,
ook niet na onze mail. Daarom kunnen we hun techniek niet in ons project toepassen.

De MCAC Air Pollution Cleaner is de meest onbetrouwbare ontwerp van deze reeks. De ontwikkelaar,
Vivex Engeneering, heeft geen onderzoek gepubliceerd waaruit blijkt dat hen machine in de praktijk
werkt. Daarbij komt dat de machine, die bestaat uit 20 generatoren, veel plek inneemt. Het gebruik
van Cold Plasma technologie is interessant en zou goed kunnen werken, maar door het gebrek aan
bewijs kunnen we deze techniek niet in ons project gebruiken.

Met deze analyse komen we tot de conclusie dat de Smog Free Tower van Studio Roosegaarde en de
positieve ionisatie technologie het beste kan worden toegepast in ons project. Om dit te kunnen doen
moeten we meer weten over de technologie en de precieze werking hiervan. Daarom hebben we een
interview afgenomen met een professor aan TU Eindhoven, dezelfde man die de Smog Free Tower
heeft getest en zich bezighoudt met aerodynamica en andere luchtfilter projecten. Hierover vertellen
we in het volgende hoofdstuk.

22
Hoofdstuk 3
Interview met prof.dr.ir. Blocken
Om meer te weten te komen over positieve ionisatie, de techniek die we willen toepassen in ons
project, moesten we iemand te spreken zien te krijgen die er meer over weet. Allereerst hebben we
contact opgenomen met Daan Roosegaarde, de man achter de Smog Free Tower. Hij bleek echter druk
te zijn en had geen tijd over voor een interview. Na wat verder zoeken kwamen we uit op Bert
Blocken, hoogleraar bouwfysica aan de TU Eindhoven. Hij heeft meegewerkt aan meerdere projecten
waarbij luchtfilters getest werden en hij wilde ons graag helpen. De deelvraag waar we in dit
hoofdstuk antwoord op gaan geven is:
‘​Op welke plekken kunnen luchtfiltermachines het best ingezet worden?​’

Dit vraagstuk wordt behandeld in de volgende paragrafen:


§3.1 Wie is prof. Blocken?
§3.2 Het interview
§3.3 Conclusie

§3.1​ Wie is prof. Blocken?


Prof. dr. ir. Bert Blocken is een hoogleraar en civiel ingenieur met een
doctoraat in bouwfysica (de wetenschap van bouwconstructies). Hij
is hoogleraar Built Environment aan de TU Eindhoven en
deeltijdhoogleraar in de afdeling civiele techniek aan de KU Leuven in
België.26 Hij houdt zich het meeste bezig met windtechniek, stedelijke
fysica en aerodynamica (wetenschap over de beweging van gassen)
van sporten.

Hij heeft 143 wetenschappelijke artikelen gepubliceerd, waaronder


het onderzoek: ‘​Vermindering van fijnstofconcentraties buitenshuis
door lokale verwijdering in semi-afgesloten parkeergarages: een
voorlopige case study voor het stadscentrum van Eindhoven’ ​naar de
effectiviteit van fijnstoffilters in een binnenmilieu​.27 ​Uit dit onderzoek
is gebleken dat fijnstof heel effectief gefilterd kan worden als de
filtermachine in een locatie staat dat afgeschermd is van de wind. Als
gevolg van dit onderzoek wordt er in de Eindhovense binnenstad nu een praktijktest gedaan. Hierbij
zullen ze het verschil bekijken tussen de fijnstofconcentraties rond de parkeergarage waar de
machines staan voor en na de installatie van de machines. Als dit ook goed blijkt te werken wilt ENS
Technology, het bedrijf achter de positieve ionisatie technologie, meer fijnstoffilters inzetten om de
lucht in het gehele centrum van Eindhoven schoner te maken.

26
TU Eindhoven. ​prof.dr.ir. B.J.E. (Bert) Blocken - Expertise
27
TU Eindhoven. ​prof.dr.ir. B.J.E. (Bert) Blocken - Publications
23
§3.​2 Het interview
Om prof. Blocken te kunnen interviewen zijn we na schooltijd naar de TU Eindhoven gegaan. We
hebben met hem afgesproken in het Vertigo gebouw, een van de hoofdgebouwen van de universiteit,
waar hij zijn kantoorkamer heeft. Vervolgens hebben we de volgende vragen gesteld, die hij in detail
voor ons heeft kunnen beantwoorden.

Op welke schaal kunnen luchtfiltersystemen het meest effectief ingezet worden? Bijvoorbeeld in
gebouwen of hele steden?

“Wat het belangrijkst is om te realiseren, is dat je ze pas goed kunt toepassen wanneer je dat doet op
plekken met een hoge concentratie aan verontreiniging in de lucht. Dus als je zo’n machine buiten in
een open veld gaat plaatsen zal het heel weinig effect hebben. Het helpt als een lokale maatregel, dus
als je lucht lokaal gaat zuiveren zal het ook lokaal effect hebben. Dus wat wij nu proberen te doen (in
hun proef met de luchtfiltermachines in Eindhoven, red.) is het zo effectief mogelijk inzetten van onze
middelen.

Je kan de verontreiniging het best aanpakken ofwel bij de bron, ofwel bij de ontvanger. En met de
ontvanger denk je dan aan een systeem in een gebouw, maar dat lukt tot nog toe niet heel goed. We
hebben al zo lang last van luchtverontreiniging en het verkeer is wat dat betreft een heel belangrijke
bron. Dus wat we nu proberen te doen is om het probleem zo dicht mogelijk bij de bron aan te pakken.
Dit wil zeggen: in tunnels en in parkeergarages. In parkeergarages rijden auto’s op lage snelheid rond.
Dat is niet efficiënt, dus wordt er veel uitstoot gegenereerd en omdat garages voor het grootste
gedeelte dicht zijn, blijft de fijnstof hangen. De ventilatie probeert deze lucht naar buiten te sturen,
waardoor, als je woont of werkt in de omgeving van een garage of een tunnel, je al die luchtvervuiling
te verwerken krijgt. Omdat deze constructies al bestaan, en succesvol zijn in het concentreren van
fijnstof, kunnen wij daar gebruik van maken. Zo kunnen we lucht naar buiten stoten die nog schoner is
dan de buitenlucht.”

Dus door deze methode heeft het ook effect op de omgeving van de tunnel of garage?

“Ja. De filters hebben een efficiëntie van ongeveer 70% voor PM​10 ,​ wat op kan lopen tot 80-90%
doordat de machines vaak al gefilterde lucht in de omgeving opnieuw filteren. Als je dus genoeg filters
plaatst, hebben we gezien dat het ook een effect heeft buiten de garage. Als je mij nu vraagt op welke
schaal is het effectief? Niet op tien kilometer, heel weinig op een kilometer, maar er is heel veel effect
op honderd meter afstand. Het heeft dus vooral effect voor de mensen die eerst nadeel hadden van de
vervuiling doordat ze dichtbij deze bronnen wonen of werken.”

24
Wat als je in een stad als Beijing woont, en je de smog niet op deze manier kunt aanpakken omdat
het overal in de stad voorkomt?

“Ja, ja, ook hier willen we luchtvervuiling aanpakken. Dat is eigenlijk een heel groot wereldwijd
probleem en dat vraagt voor een grote oplossing. Meestal betekent dit dat er heel veel kleine
oplossingen voor nodig zijn. Meer openbaar vervoer is deel van de oplossing. Veel mensen zeggen dat
je het aan moet pakken bij de bron, maar dat betekent voor nu dat we terug moeten gaan op te voet
en met paard en kar reizen. En paarden geven ook vervuiling af, dus dat is natuurlijk geen oplossing.
Filteren in gebouwen via de airco is dan een oplossing, en wat ook een goede is zijn zogenoemde ‘street
canyons’. Dit zijn nauwe straten met heel veel verkeer. Hier kan de lucht niet makkelijk ontsnappen
waardoor er hoge concentraties fijnstof ontstaan.”

Op welke manier worden de fijnstofdeeltjes in de


machine positief geladen?

“Ja dat is met ionisatie. En eigenlijk stelt dat niet zo heel


veel voor. Dit gebeurt met elektrodes waar een heel
hoge spanning op wordt aangebracht. Dit creëert een
spanningsveld waardoor als deeltjes daar inkomen, ze
een lading krijgen. Afhankelijk van het type deeltje kan
dat een sterke of minder sterke lading zijn. Er is een
plaat, die geaard is, en daar worden de deeltjes
vervolgens door aangetrokken. De deeltjes binden dan
met elkaar door middel van een vanderwaalsbinding,
waardoor je ze niet meer uit elkaar krijgt. Ze blijven dan
aan de plaat vast, die er na een dag al zwart uit komt te
zien.”

Hoe wordt die plaat vervolgens schoongemaakt?


Gebeurt dat automatisch?

“Nee. Er komt om de maand iemand die de plaat uit de


machine schuift en de plaat dan met een borstel schoonmaakt.”

En wat gebeurd er vervolgens met de fijnstof?

“Dat wordt gestort, gewoon in de vuilnisbak.”

Er zit veel koolstof in fijnstof, is dat niet iets waar gebruik van kan worden gemaakt?

“Dat is een goede vraag. Het probleem is dat het altijd onzuiver is, er zitten naast het koolstof nog
altijd veel andere stoffen bij, zoals organische deeltjes en metalen. Het is dus moeilijk om er enige winst
van te kunnen maken, omdat het scheiden te veel energie kost.”

25
Heeft het storten schadelijke effecten?

“Nee, niet echt. Het is natuurlijk niet gezond en je wilt het niet in de voedselketen terecht laten komen,
maar dit is ook zo met veel ander afval, dat er uiteindelijk toch in komt. Het is dus een kwestie van
goed storten.”

Is er voor deze machines een bepaalde


grootte die het meest rendement heeft? Of is
het hoe groter hoe efficiënter?

“Efficiënter niet veel meer, maar met grotere


machines kun je natuurlijk veel meer lucht in
één keer filteren. We hebben nu dertig kleine
modules staan en die zuigen zevenduizend
kubieke meter per uur. Maar grotere versies
kunnen wel honderdduizend kubieke meter
per uur zuiveren. Het ligt ook aan hoe
aerodynamisch de machine is: er moet zo
weinig mogelijk energie nodig zijn om de lucht
er doorheen te laten stromen. Het is zeker niet
zo dat het optimaal is bij onze machines.”

Zijn er nog andere factoren die meespelen in het succes van deze machines?

“Het belangrijkste is dat je de lucht zuivert op plaatsen met zo weinig mogelijk wind en een hoog
percentage fijnstof. Voor de menselijke gezondheid helpen zelfs kleine beetjes aan reductie al, dus een
10% vermindering in een groot gebied heeft al een groot positief effect.”

Heeft de luchtvochtigheid invloed op het filteren?

“Dat zal zeker ook een invloed hebben ja. Dat is wat we nu met onze proef onder andere willen
bepalen. We meten nu ook luchtvochtigheid en de temperatuur. Fijnstof zijn niet alleen vaste deeltjes,
ze kunnen ook oplossen en ja dan wordt de ionisatie verstoord. Maar het is ook zo dat wanneer het
regent, er minder fijnstof in de lucht zit. Doordat het fijnstof in de lucht gevangen kan worden door
regen, valt het naar de grond. Dit is een van de technieken die momenteel in de industrie wordt
gebruikt, bijvoorbeeld op schoorstenen van fabrieken, waarbij ze met vocht deeltjes uit de
uitlaatgassen filteren.”

26
Worden, naast de PM​10​ deeltjes, ook de kleinere PM​2,5 en
​ PM​0,1​ deeltjes gefilterd door de machines
die u test?

“Ja, de PM​2,5​ deeltjes worden ook gefilterd en die hebben we ook in onze metingen verwerkt. Naar de
efficiëntie van het filteren van PM​0,1​ deeltjes hebben we nog geen onderzoek gedaan, en ik kan me
inbeelden dat daar de effectiviteit ook een stuk lager is. Hoe kleiner de deeltjes, des te moeilijker ze te
laden zijn. Het zou dus kunnen dat de allerkleinste fijnstofdeeltjes zouden kunnen ontsnappen aan het
spanningsveld. Om dat te kunnen filteren zou je wellicht naar
een andere technologie kunnen kijken. Er zijn ook
zogenoemde zakkenfilters waar de lucht door kleine poortjes
gaat. Maar alles heeft zijn voordelen en nadelen, en met
zakkenfilters is het nadeel dat het veel energie kost om te
filteren. Dit komt doordat de lucht door hele kleine gaatjes
heen moet en daar is veel kracht voor nodig. Ook raakt de
zak verstopt en moet je het dus telkens verschonen. Deze
zakken kunnen een efficiëntie van wel 99,99% hebben, maar
ja als de fijnstof die wordt gecreëerd bij het genereren van de
energie die er voor nodig is, meer is dan dat er wordt
gefilterd met die energie, dan is het niet productief. Geen van
de technieken is perfect. De waterfilters hebben als afvalstof
verontreinigd water, wat doe je daar dan mee? Het is dus een
afweging tussen de voor en nadelen.”

We hebben het project van Daan Roosegaarde bekeken, hij maakt ook gebruik van de ionisatie
techniek, werkt dat op geheel dezelfde wijze?

“Ja dat is precies hetzelfde, behalve dat dat een kunstproject was, dat niet de bedoeling heeft om de
stad te reinigen. Het was vooral bedoeld om mensen bewust te maken van het probleem. Zijn machine
stad op een plek waar iedereen het kan zien, midden in de wind, en het effect dat het heeft op ook
maar tien meter is dus ook heel klein.”

Het viel ons op dat het energieverbruik van de luchtfiltermachines die ionisatie gebruiken heel laag
is, hoezo is dit het geval?

“Ja klopt het energieverbruik is laag. Het laden van de deeltjes zelf kost relatief heel weinig energie.
Dat komt doordat de deeltjes heel klein zijn waardoor ze al snel een positieve lading hebben. Ze
worden opgeladen door de elektrodes dat eigenlijk heel dunne plaatjes, en die hebben doordat ze dicht
op elkaar zitten heel weinig stromingsweerstand. De spanning moet wel heel hoog zijn maar daar heb
je niet per sé veel energie voor nodig. In veel krantenartikelen wordt beweerd dat het nooit
energiezuinig gedaan kan worden maar dat kan dus wel.”

27
Fijnstof heeft gevolgen voor de gezondheid van de mensen die het inademen. Werken TU Eindhoven
en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu samen bij de onderzoeken?

“Nee eigenlijk niet. Er zijn nu wel gezondheidsdeskundigen van de universiteit van Maastricht die aan
willen sluiten bij het project. Zij zullen de data gebruiken voor studies naar de gezondheidseffecten van
fijnstof. We willen snel vorderen met dit project zodat we het eerder uit kunnen bereiden, en als we er
te veel partijen bij betrekken zal het telkens langer duren door overleg. Maar het zou een logische
volgende stap zijn.”

Zijn er specifieke toekomstplannen voor dit project?

“We willen graag uitbreiden naar andere steden, en vooral tunnels gaan voorzien van onze machines.
We hebben op onze simulaties gezien dat dat echt grote effecten kan hebben waarbij je hele dorpen
van schone lucht kan voorzien. In principe kan je het in elke tunnel en garage van Nederland plaatsen
met grote zekerheid van slagen. Dat hebben we nu bewezen.”

§3.​3 Conclusie
Prof. Bocken heeft veel kennis gedeeld over positieve ionisatie-technologie, en hoe het in de praktijk
te werk gaat. Hij legde tijdens het interview vooral de nadruk op de plek waar de machine wordt
neergezet. Als hier niet over na wordt gedacht zijn dit soort machines een stuk minder efficiënt. Dit is
heel waardevolle informatie. Hierdoor weten we beter voor wat voor soort plekken en op welke schaal
we onze eigen machine in kunnen zetten.

Ook heeft hij verteld dat de aerodynamica van de machine die ze in hun onderzoek gebruiken nog niet
optimaal is. Daar kunnen wij op letten en als innovatiepunt in ons model aanpassen.

Volgens Dr. Blocken bestaan er geen goede recycle manieren voor fijnstof. Het blijkt uit te veel
verschillende stoffen te bestaan waardoor het dus erg onzuiver is. Daardoor is het moeilijk één stof
eruit te filtreren en is het niet veilig genoeg om te gebruiken.

In de machine bij het project van prof. Blocken zitten niet veel onderdelen. Het is nagenoeg leeg met
een ventilator aan de voorkant en met een ionisatiesysteem daar achter dat bestaat uit lange dunne
plaatjes die functioneren als electroden. Nu we dit weten is het duidelijk waarom ze voor deze
techniek hebben gekozen voor een zo groot mogelijk effect en waarom ze de techniek niet hebben
gecombineerd met een andere techniek. Dat zou namelijk dubbelop zijn en zou het filteren alleen
langzamer laten verlopen. Bovendien is deze technologie het handigst qua opslag van het opgevangen
fijnstof; het filter raakt niet verstopt zoals bij de eerdergenoemde ‘zakkenfilters’, en het afvalproduct
is niet opgelost in water, waar weer energie nodig is om het fijnstof uit het water te krijgen.

Om deze redenen hebben we besloten om door te gaan met de positieve ionisatie technologie als de
techniek die we in onze eigen machine willen gebruiken. Ook gaan we ons richten op gebouwen met
airco en op tunnels als locatie voor onze machine.

28
Hoofdstuk 4
Het zuiveringssysteem
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het ionisatiesysteem waarmee fijnstof uit de lucht gehaald kan
worden. Er wordt beschreven wat de ionisatie inhoudt en wat zijn werkingsprincipe van verschillende
ionisatiesystemen. Daarnaast wordt er gekeken welke factoren invloed hebben op stofreductie en
welke effecten ionisatoren op de menselijke gezondheid hebben. In dit hoofdstuk wordt er antwoord
gegeven op de volgende deelvraag:
´Welke ionisatiesysteem het meest geschikt is om fijnstofconcentraties in de lucht te verminderen?´

Dit wordt beschreven in de volgende paragrafen:


§4.1 Ionisatie in het algemeen
§4.2 Werkingsprincipe ionisatiesystemen
§4.3 Factoren van invloed op stofreductie
§4.4 Ionisatoren en gezondheid
§4.5 Conclusie

§4.1 Ionisatie in het algemeen


De kern van een atoom bevat protonen en neutronen. De protonen zijn positief geladen en de
neutronen zijn neutraal daarom is de kern positief geladen. Een geheel atoom heeft echter geen
lading, dit komt door negatief geladen elektronen die om de kern draaien. Een elektron is evenveel
negatief geladen als een proton positief geladen. Aangezien een atoom neutraal is, moet het aantal
elektronen gelijk zijn aan het aantal protonen. Als een atoom een elektron verliest of ontvangt, dan
verandert het van lading. Dan is zo'n atoom ge​ï​oniseerd en wordt een ion genoemd. Ionisatie is dus
het proces waarbij een neutraal geladen atoom een elektron krijgt of een elektron kwijt raakt
waardoor het een negatief of positief geladen ion wordt.28

28
Barjachtar V. & Bozjinova F., 2014. ​Fisyka 11 klas.
29
Een atoom moet voldoende energie krijgen opdat een randelektron zover van de kern kan verwijderen
dat deze laatste er niet meer in slaagt dit elektron terug in zijn baan terug te brengen. Het elektron is
dan bevrijd uit het atoomverband en het atoom wordt een positief ion. De voor de ionisatie vereiste
energie wordt de ionisatie-energie genoemd. De ionisatie-energie wordt vaak in eV (1 eV=1,6×10​-19​ J)
uitgedrukt. Het hangt af van de chemische natuur van een gas en van een energieniveau waarop een
elektron zich bevindt. Hieronder staat een overzicht van ionisatie-energieën van enkele stoffen.

Figuur 19: de eerste ionisatie-energie van de elementen

Een atoom kan de voor de ionisatie vereiste energie krijgen tijdens een botsing van het atoom met een
elektron. Dit verschijnsel wordt een stootionisatie genoemd en zo'n botsing heet ioniserende botsing.
Hiervoor moet een elektron bezitten van een grote kinetische energie. Als de kinetische energie van
een elektron niet genoeg hoog is dan stoot een atoom geen elektron uit bij een botsing.De kinetische
energie hangt af van de snelheid van een elektron: hoe hoger de snelheid is, des te groter kinetische
energie is. De snelheid van de elektronen is afhankelijk van de sterkte van elektrische veld (dus de
spanning) en de gasdruk. Bij lage gasdruk is er een grotere afstand tussen gasmoleculen en legt het
elektron een grotere weg af. Het heeft dus een hogere snelheid en grotere kinetische energie.29

Als gasmoleculen niet meer geïoniseerd worden, dan treedt een


recombinatie op. Dit betekent dat een ion en een elektron
recombineren tot een neutraal geladen deeltje, een molecuul.30

§4.2 Werkingsprincipe ionisatiesystemen


Alle luchtionisatiemethoden berusten op hetzelfde basisprincipe: ze sturen elektronen tussen
gasmoleculen. Dit principe is in paragraaf ´Ionisatie´ beschreven. Ionisatiesystemen genereren vrije
elektronen die worden door elektrische velden be​ï​nvloed. De elektrische veld versnellen elektronen

29
Belmans R. & Hameyer K., 1999. ​Elektrische energie. Fundamenten en toepassingen​.
30
Barjachtar V. & Bozjinova F., 2014. ​Fisyka 11 klas.
30
opdat ze genoeg hoge kinetische energie krijgen om luchtmoleculen te ioniseren. Twee basismethodes
die worden gebruikt om gasmoleculen te ioniseren zijn alfa-ionisatie en corona-ionisatie.

Alfa-ionisatoren gebruiken een nucleaire bron, Polonium-2010. Polonium vervalt tot een stabiele
isotoop van lood (Pb-206) door een alfadeeltje uit te stoten. Het ontstane alfadeeltje (een heliumkern)
botst met luchtmoleculen die vervolgens elektronen uitzenden. De alfadeeltjes kunnen hoogstens een
afstand van 3 cm in de lucht afleggen. De luchtmoleculen die elektronen verliezen worden positief
geladen. De vrije elektronen bestaan niet erg lang in lucht omdat ze worden ingevangen door neutrale
gasmoleculen waarbij negatieve ionen gevormd worden. Elke molecuul die een elektron ontvangt
wordt een negatief geladen ion en elke molecuul die een elektron afgeeft wordt een positief geladen
ion, dus positieve en negatieve ionen worden altijd in gelijke hoeveelheden gevormd. Gelijke aantallen
van negatieve en positieve ionen betekenen dat de ionisator altijd een spanningsverschil van 0 V heeft
en dat alles in de omgeving ontladen wordt. Aangezien dat stofdeeltjes niet geladen worden zijn
alfa-ionisatoren niet geschikt om stofdeeltjes uit de lucht te halen.31

Corona-ionisatoren gebruikmaken van


elektrische velden. Om ionisatie te initiëren
moet elektrische veldsterkte enkele kV/m (een
eenheid van elektrische veldsterkte) bedragen.
De elektroden moeten scherpe vorm hebben
omdat elektrische velden rond scherpe
voorwerpen en metalen oppervlakken met
lage kromtestralen sterker zijn dan rond
stomme voorwerpen.32 De elektrische velden
komen uit in een scherpionisatiepunt dat
elektronen ontvangen of juist uitstoten,
afhankelijk van de lading van de ionisator.

Bij een positieve lading van ionisator worden elektronen aangetrokken. In de lucht zijn er altijd een
paar vrije elektronen aanwezig die tijdens een verval van radioactieve stoffen ontstaan. Ionisator trekt
deze elektronen aan. Als de snelheid van de elektronen genoeg hoog is (daarvoor is er hoge spanning
nodig) botsen de elektronen onderweg met gasmoleculen waarbij er nog meer elektronen worden
uitgestoten en aangetrokken door ionisator. Op deze manier ontstaat er een lawine-effect van
elektronen. Een groot aantal van moleculen wordt dan positief geladen en afgestoten door positieve
elektrische veld rond ionisator. Aangezien moleculen positief geladen zijn worden ze door negatief
geladen oppervlakken aangetrokken.

Bij een negatief lading van ionisator worden elektronen afgestoten vanaf ionisatiepunt. Onderweg
botsen ze met neutrale moleculen waardoor negatieve moleculen ontstaan. Deze negatief geladen
ionen worden afgestoten door het negatieve elektrische veld en worden aangetrokken door positief
geladen oppervlakken. Ionisatoren zijn meestal negatief geladen omdat er grotere spanning nodig is
om een vergelijkbare positief veld te creëren.33

31
Animal Sciences Group, 2008. ​Ionisatie voor reductie fijnstofemissie uit pluimveestallen. Fase I: Inventarisatie.
32
Panicker P., 2003. ​Ionization of air by corona discharge​.
33
Animal Sciences Group, 2008. ​Ionisatie voor reductie fijnstofemissie uit pluimveestallen. Fase I: Inventarisatie.
31
Er bestaan verschillende methoden voor het gebruik van corona-ionisatoren om de lucht te ioniseren.
Het belangrijkste verschil tussen deze methoden is de toepassing van hoge voltage wisselstroom,
gelijkstroom of stroompulsen voor het creëren van ionen. Hieronder worden deze
corona-ionisatietechnieken beschreven.

Het eerste soort van corona-ionisatie is wisselstroomionisatie (Alternating Current Ionization). Hierbij
wordt een hoge spanning aangebracht op een aantal dicht bij elkaar liggende emissiepunten. De
emissiepunten worden afwisselend negatief en positief geladen met een frequentie van 50-60 Hz. Één
emissiepunt produceert dus zowel negatieve als positieve ionen. Het is gunstig omdat als een
emissiepunt wordt uitgeschakeld, de balans van positieve en negatieve ionen niet beïnvloed wordt.
Maar omdat de afwisseling zo snel is, is er een hoog niveau van recombinatie van ionen, dus is de
efficiëntie van deze ionisatie heel laag. Wegens de lage efficiëntie is wisselstroomionisatie niet
geschikt om fijnstof uit lucht te halen.34

Gelijkstroomionisatie (Steady State DC) is een ander soort van corona-ionisatie. In tegenstelling tot
wisselstroomionisator, waarbij zowel positieve als negatieve ionen uit hetzelfde emissiepunt
uitgezonden worden, zendt gelijkstroomionisator ionen uit afzonderlijke negatieve en positieve
emissiepunten. Hierdoor treedt er veel minder recombinatie van ionen op. Ook wordt het mogelijk om
de hoeveelheden van negatieve en positieve ionen te beheersen.35 Bij gelijkstroomionisatoren wordt
continu een hoog negatief of hoog positief spanningsverschil op emissiepunten aangebracht. Dit soort
van ionisatoren kan toegepast worden in ruimtes met een hoog luchtsnelheid. Daarnaast kan
gelijkstroomionisatie toegepast worden met alleen een positieve of negatieve lading, het zogenaamde
uni-polaire systeem.

Het laatste soort van corona-ionisatie is pulserende ionisatie (Pulsed DC). Pulsed DC is de nieuwste
ontwikkeling in corona-ionisatie en het is complexer en veeleisender dan andere ionisatoren.
Pulserende ionisatie is vergelijkbaar met gelijkstroomionisatie in het feit dat er afzonderlijke positieve
en negatieve emissiepunten gebruikt worden. Bij pulserende ionisator wisselen echter de negatieve en
positieve emissiepunten af waardoor er wolken van positieve en negatieve ionen gevormd worden.
Deze vermengen zich in de ruimte. Hierdoor worden moleculen minder snel geneutraliseerd. Het
voordeel van dit soort van ionisator is zijn veelzijdigheid.36 Pulserende ionisator kan toegepast worden
in ruimtes met een lage luchtsnelheid. Pulsed DC is in algemeen minder geschikt in ruimtes waarin
heel gevoelige apparatuur is geplaatst.

Uit voorgaand overzicht kan een conclusie getrokken worden dat gelijkstroomionisatie met uni-polaire
systeem het meest geschikt voor de reductie van fijnstofconcentraties. Dit soort van de ionisatoren
heeft een grote bereik en kan toegepast worden in ruimtes met een hoge luchtsnelheid.

34
Bennett & Bennett. ​Comparing Ion Guns.
35
Animal Sciences Group, 2008. ​Ionisatie voor reductie fijnstofemissie uit pluimveestallen. Fase I: Inventarisatie.
36
Bennett & Bennett. ​Comparing Ion Guns.
32
§4.3 Factoren van invloed op stofreductie
Het effect van een ionisator voor vermindering van het aantal stofdeeltjes is afhankelijk van een groot
aantal omgevingsfactoren.37 Ten eerste is stofreductie afhankelijk van de kenmerken van de ruimte
waarin een ionisator staat; de kenmerken zijn inhoud en relatieve omvang van de oppervlakken.
Naarmate de afstand tot de ionisator groter wordt neemt de ionenconcentratie af. Ten tweede is de
concentratie van deeltjes een belangrijke factor. Bij een hogere concentratie van deeltjes leidt de
werking van een ionisator tot een grotere afname. Ten derde zijn de fysische eigenschappen van de
omgeving van belang. Dat zijn ventilatie en luchtvochtigheid. Bij een intensieve ventilatie treedt er
uitwisseling van deeltjes tussen binnen- en buitenlucht op. Hierdoor is er continu een aanbod van
nieuwe deeltjes. Luchtvochtigheid heeft invloed op de concentratie van ionen waarbij de invloed
afhankelijk is van de afstand tot ionisator.38 Ten slotte wordt de stofreductie beïnvloedt door de
kenmerken van een ionisator (zijn plaats in de ruimte en zijn capaciteit).

§4.4 Ionisatoren en gezondheid


Corona-ionisatoren kunnen op meerdere manieren invloed op de gezondheid van de mens hebben. De
ionen gegenereerd door een ionisator hebben een desinfecterende werking. Door ionisator neemt het
aantal van micro-organismen (bacteriën, virussen en schimmels) in de lucht af. Daarnaast reduceert
een ionisator het aantal van allergenen in de lucht.39

Voor astma is geen effect aangetoond van ionisator op symptomen en longfunctie. Bestaande
onderzoeken laten geen conclusie toe over de effectiviteit van een ionisator voor depressiviteit en
problemen met aandacht en inprenting.40

Ionisatiesystemen kunnen leiden tot een verhoging van de productie van ozon. Verhoogde
concentraties van deze stof zijn ongewenst omdat deze luchtaandoeningen bij mens veroorzaken. De
hoeveelheid van ozon hangt sterk af van het gebruikte ionisatiesysteem.

37
RIVM, 2010. ​Ionisatoren en gezondheid.
38
Animal Sciences Group, 2008. ​Ionisatie voor reductie fijnstofemissie uit pluimveestallen. Fase I: Inventarisatie.
39
Animal Sciences Group, 2008. ​Ionisatie voor reductie fijnstofemissie uit pluimveestallen. Fase I: Inventarisatie.
40
RIVM, 2010. ​Ionisatoren en gezondheid.
33
§4.5 Conclusie
Uit dit hoofdstuk is gebleken dat corona-ionisatie het belangrijkste principe voor fijnstofreductie. Van
verschillende soorten van corona-ionisatie komt gelijkstroomionisatie met uni-polaire systeem het
meest in aanraking voor het verwijderen van fijnstof.

De effectiviteit van ionisatoren voor vermindering van het aantal stofdeeltjes in de lucht hangt af van
een groot aantal factoren waaronder de concentratie van de deeltjes, de luchtvochtigheid, de mate
van ventilatie, grootte en inrichting van de ruimte en sterkte van de ionisator.

Een ionisator kan leiden tot een afname van micro-organismen in de binnenlucht. Ook daalt het aantal
van allergenen in de lucht af.

Het nadeel van ionisatoren dat ze ozon produceren die nadelig is voor de gezondheid van de mens.

34
Hoofdstuk 5
Het ontwerp
In dit hoofdstuk bespreken we het ontwerp van onze machine. We gaan kijken naar hoe alles in elkaar
zit, het werkt en op welke plekken het kan worden gemonteerd. Ook bespreken we op welke manier
we het ontwerp kunnen uitwerken en waarom we het zo hebben gedaan. We gebruiken de kennis van
de vorige hoofdstukken en combineren die om een zo goed mogelijk resultaat te krijgen. De deelvraag
die in dit hoofdstuk behandeld wordt is:
‘Hoe kunnen we met de informatie die we uit de deelvragen gekregen hebben een model voor een
luchtfiltermachine ontwerpen?​’

Dit vraagstuk wordt behandeld in de volgende paragrafen:


§5.1 Het ontwerp in het algemeen
§5.2 Het gebruik van Blender
§5.3 Onderdelen
§5.4 Materialen
§5.5 Conclusie

§5.1​ Het ontwerp in het algemeen


Het ontwerp gaan we digitaal uitwerken op de computer. Dit doen we omdat de technologie die in
onze luchtfilter machine zit te duur is om te kopen en te gedetailleerd om zelf te maken. Ook zijn wij
geen experts in het vervormen van metalen, en is de machine te groot om het te verslepen. De enige
andere optie is om een maquette op schaal te maken van de machine, maar onze mening is dat er dan
heel veel van ons werk niet in het model te zien zou zijn, waardoor het te oppervlakkig is. Dus we
hebben besloten het op de computer te maken in een driedimensionale omgeving in een
computerprogramma (meer daarover in §5.2).
Om het ontwerp zo te maken, dat het in het echt ingezet kan worden, moeten we zowel op alle details
letten, als op de praktische elementen van de installatie van de machine, zodat het op zoveel mogelijk
plekken ingezet kan worden.

Bij het ontwerp letten we daarom op een paar belangrijke dingen, namelijk:

● Aerodynamica
● Sterke en lichte materialen
● Inzetbaarheid

Aerodynamica

Aerodynamica is heel belangrijk, zoals ook naar voren is gekomen in ons interview met prof. Blocken.
De lucht moet zo min mogelijk weerstand te verduren krijgen in de machine, want weerstand zorgt
ervoor dat de lucht minder snel door de machine heen kan stromen en er dus meer energie nodig is
om dezelfde hoeveelheid lucht te zuiveren dan bij een ontwerp met een betere aerodynamica.

35
Sterke en lichte materialen

Sterke en lichte materialen zijn nodig voor het goed functioneren van onze machine. Het moet
bestendig zijn tegen water en harde wind, voor bijvoorbeeld als de machine op het dak van een
gebouw aan de airco verbonden is, of aan de ingang van een tunnel. Hierbij komen
corrosiebestendigheid* en de sterkte van de gebruikte materialen bij kijken. Daarnaast is het
belangrijk dat de materialen licht zijn, zodat ze veiliger opgehangen kunnen worden onder het plafond
van tunnels en zodat er niet teveel draagkracht door de daken van gebouwen nodig is.

Inzetbaarheid

Als laatste is de inzetbaarheid van de machine belangrijk.


Hierbij is het van belang dat de vorm van de machine
voldoet aan de voorwaarden van de plekken waar de
machines geplaatst gaan worden. Voor de plaatsing in
tunnels is het bijvoorbeeld van belang dat de machines niet
te groot zijn, anders passen vrachtwagens niet meer onder
de machines door. In de figuur hiernaast is te zien dat men
daar rekening mee heeft gehouden bij de Roertunnel aan
de A73. De machine moet aan metalen stangen
gemonteerd kunnen worden, zodat het stevig aan een dak,
de grond of een plafond gemonteerd kan worden. Hiervoor
moet het ontwerp bevestigingsplaatsen hebben voor de
stangen.

§5.2 ​Het gebruik van Blender


Om onze Clean Air Machine uit te werken gebruiken we Blender. Blender is een gratis
softwareprogramma voor het maken van driedimensionale objecten, dat gemaakt is door het
gelijknamige Nederlandse bedrijf Blender. De focus van het programma is modellering (het creëren
van digitale driedimensionale objecten ), animatie, water en gravitatie simulatie en renderen
(simuleren van lichtweerkaatsingen om een foto te maken van de 3D objecten). Door dit wijde
spectrum van dingen die je met Blender kan doen, kan het voor vele digitale dingen gebruikt worden.41
Zo zijn objecten die worden gebruikt in bijvoorbeeld games, bij visuele effecten in films, voor virtuele
realiteit en bij 3D printen allemaal dingen die in Blender gemaakt kunnen worden.42 Er zijn veel
verschillende programma’s die ongeveer hetzelfde doen als Blender, dus we hebben een keuze
moeten maken tussen de verschillende programma’s. Maar aangezien Blender de enige gratis
software is met een vergelijkbare kwaliteit met de andere programma’s, hebben we hiervoor gekozen.
Ook hebben we al langer ervaring met dit programma, aangezien we het in eerdere schoolprojecten
hebben gebruikt.

41
Blender. ​About
42
Blender Guru, 2016. ​Beginners Guide to Learning 3D Computer Graphics
36
In de figuur hierboven is te zien hoe Blender eruit ziet. In het midden staat een kubus, deze kubus kan
je vervormen tot alle soorten objecten. Links en rechts van het beeld zijn menuutjes waarin je
aanpassingen kan maken aan je object in het midden. Je kan zoveel objecten toevoegen als je wil. Met
deze methode hebben we onze machine gemaakt.

§5.3​ Onderdelen
Naast de filteringtechnologie, die we in hoofdstuk 4 behandeld hebben, zitten er nog andere
onderdelen in onze machine om het te laten werken. Deze onderdelen bespreken we in dit hoofdstuk,
samen met de materialen die we voor ze gebruiken.

De ventilator
De ventilator, oftewel de propeller aan de ingang van onze
machine, is een belangrijk onderdeel. Het moet voor de
luchtaanvoer zorgen en efficiënt zijn, zodat er weinig energie
verloren gaat. De ventilator werkt doordat de rotorbladen
licht gekanteld staan, waardoor de lucht aan één kant van
het rotorblad weggeduwd wordt, waardoor er een
luchtstroom ontstaat. Aangezien de aerodynamica van
propellers moeilijk te berekenen is, gebruiken veel in
propeller gespecialiseerde bedrijven simulaties om de
efficiëntie van de propeller vast te stellen. Zo kunnen ze de
beste vorm van propellers bepalen. Om een goede ventilator
te maken, hebben we naar verschillende modellen gekeken
van propellers die gemaakt zijn om grote hoeveelheden
wind te verplaatsen, zoals de propellers van een vliegtuig op
de figuur hiernaast.

37
De elektromotor

Om de bladen in de vacuümpomp te laten draaien, is de metalen staaf,


die als as voor de propeller dient, verbonden aan een elektromotor die
het laat draaien. De elektromotor zet elektriciteit om in een
draaibeweging met behulp van de lorentzkracht43. In de motor zitten
twee uitwendige magneten waarvan één de noordpool en één de
zuidpool is. Dit is te zien op de figuur hiernaast. Deze magneten worden
samen de stator genoemd en vormen samen een cirkel. Tussen deze
magneten zit de rotor, waar stroom doorheen loopt. Door deze stroom
ontstaat er een elektromagneet met een noord en zuidpool, waardoor de
zuidpool van de elektromagneet aangetrokken wordt door de noordpool
van de permanente magneet, en vice versa.

Om er voor te zorgen dat de rotor rond blijft draaien en niet stil komt te
staan wanneer de elektromagnetische polen bij hun permanente
tegenhangers aankomen, is de collector ontworpen. Die zorgt ervoor dat
de stroom van richting verwisselt als de tegenpolen elkaar bereiken. Ook
zorgt het voor een interval waarbij geen stroom door de rotor loopt,
zodat de rotor door zijn momentum een stukje door blijft draaien.
Hierdoor gaat, wanneer de stroom andersom gaat lopen, de rotor niet de andere kant op draaien. De
koperdraden die voor de stroom door de draden in de rotor zorgen zijn verbonden aan koolborstels,
die geleiden elektriciteit van de draden naar de roterende collector.​30​ Dit is te zien in de figuur hier
beneden.

In de figuur hieronder staat een schematisch plaatje van de binnenkant van een moderne
elektromotor.44 In moderne elektromotoren worden niet twee, maar heel veel kleinere schijven in de
collector gebruikt die allemaal zijn verbonden aan de rotor. Op deze manier wordt de magnetische
kracht altijd optimaal gebruikt en is de roterende beweging vloeiend.​31

In het figuur hierboven is te zien hoe de collector werkt. De twee halve schijven in afbeelding ​a​ maken
contact met de koolborstels.​30​ De schijf die de linker koolborstel raakt geleidt de stroom van de
aanvoerende koperdraad naar de rotor. Vanaf de rotor gaat de stroom via de andere schijf naar de
rechter koolborstel. In afbeelding ​b​ is te zien dat de elektromagnetische polen bij de stationaire
tegenpolen van de stator zijn aangekomen.

43
Ottink, 2017.​ Systematische Natuurkunde Basisboek VWO 5,​ p. 141-144
44
Learn Engeneering, 2014. DC Motor, ​How does it work?
38
Doordat het donkergekleurde isolatiemateriaal in de collector de stroom kring verbreekt, draait de
rotor door zijn momentum door tot de koolborstels de halve schijven weer aanraken en de stroom de
andere kant op gaat, waardoor de elektromagnetische polen omgewisseld worden en er weer een
halve ronde gedraaid wordt.​27

De elektromotor wordt in veel apparaten gebruikt en is de beste manier om iets rond te laten draaien
met behulp van elektriciteit.​28​ Daarom gebruiken wij deze techniek om onze vacuümpomp te laten
werken. De draaiende staaf in de elektromotor loopt door in de vacuümpomp, waardoor de twee
componenten naast elkaar geplaatst kunnen worden in onze clean air machine en er geen
energieverlies optreedt. De draaiende staaf gebruiken we eveneens voor het aandrijven van een
koelventilator die de elektromotor verkoelt om oververhitting tegen te gaan. Hieronder is een
weergave van hoe een moderne elektromotor er uit ziet. Hier is goed te zien dat er veel koperdraden
worden gebruikt en de collector is opgedeeld in vele stukken zodat de efficiëntie van de motor groter
is dan wanneer de collector maar in twee stukken is opgedeeld zoals in de schematische weergaven op
de vorige bladzijde.

§5.4 Materialen
De behuizing van de Clean Air Machine moet corrosiebestendig, sterk en ligt zijn, zodat de machine in
de buitenlucht gebruikt kan worden en zodat de behuizing het totale gewicht van de machine niet
onnodig groter maakt. De machine moet op daken gebruikt kunnen worden. Zodoende is het
onverstandig het onnodig zwaar te maken, aangezien het in dat geval een zeer stevig dak nodig heeft
om het te ondersteunen. Allereerst hebben we roestvrij staal onderzocht. Deze staalsoort is zeer
corrosiebestendig en bestaat voornamelijk uit ijzer, chroom, nikkel en koolstof.45 Door de aanraking
van zuurstof met roestvrijstaal ontstaat er een laag chroomoxide, die de corrosie van het metaal
tegenhoudt. Hierbij is minimaal 11% chroom in de stof nodig, en maximaal 1,2% koolstof. Het metaal
kan sterker worden gemaakt door er andere stoffen als nikkel of molybdeen aan toe te voegen.
Hierdoor kan het voor meerdere toepassingen gebruikt worden, maar is het wel duurder om het te
laten fabriceren. De meest gebruikte soorten roestvrij staal zijn AISI 304 en AISI 316, waarbij AISI 316
het meest geschikt is om te gebruiken in de buitenlucht. Deze staalsoort heeft namelijk de hoogste
PRE-waarde (Pitting Resistence Equivalent), wat betekent dat het metaal het best bestand is tegen
corrosie. AISI 316 bestaat uit 0,08% koolstof, 17% chroom, 12% nikkel en 2,5% molybdeen.​32

45
​Tosec, 2013. ​Metaalsoorten & staalsoorten overzicht
39
Hoewel roestvrij staal zeer sterk is en bestand is tegen corrosie, is het wel zwaar. Daarom hebben we
verder onderzoek gedaan naar een andere metaal dat lichter is. Daarbij zijn we op aluminium
uitgekomen. Aluminium is een onedel metaal dat een oxidelaag vormt als het met zuurstof in contact
komt, waardoor het corrosiebestendig is.​32​ Ook is het goed verkrijgbaar, drie keer zo licht als staal, en
hebben legeringselementen een grote invloed op de sterkte van het metaal. Wanneer aluminium
gemengd wordt met 4% koper, 1% mangaan, 1% magnesium en 0,5% silicium is de legering die zo
ontstaat even sterk en slijtvast als staal. Doordat aluminium ook relatief makkelijk vervormbaar is
wordt het in grote mate gebruikt als constructiemateriaal. Het is dus ook een heel geschikt metaal
voor de behuizing van de Clean Air Machine.

40
§5.5 De uitwerking
Zoals eerder genoemd hebben we ons ontwerp in Blender uitgewerkt. Om de machine goed te laten
zien hebben we met het programma foto’s gemaakt van het ontwerp, van de buiten en binnenkant,
zodat goed te zien is hoe het in elkaar zit. De onderdelen hebben we verschillende kleuren gegeven,
waardoor het duidelijk is welk onderdeel waar zit. Op de figuur hieronder is de binnenkant van de
luchtfiltermachine schematisch weergegeven. In blauw is de ventilator te zien aan de voorkant van de
machine. Daar net achter in het midden is in roze de elektromotor weergegeven, deze zit bevestigd
aan een verticale steunpaal. Daar achter is in het rood het belangrijkste onderdeel van de machine,
namelijk de elektrodes die ervoor zorgen dat positieve ionisatie plaats vindt. Als fijnstof langs deze
elektroden gaat, wordt het positief geladen waardoor het fijnstof aangetrokken wordt door de
geaarde plaat, die hieronder met geel is weergegeven. Het laatste onderdeel is de schuiver, met groen
aangegeven, die om de maand de fijnstof van links naar rechts schuift waardoor het in de gleuf rechts
in de figuur terecht komt. Vanaf daar kan het opgehaald worden, of in het geval dat geen optie is, kan
er een buis op aan worden gesloten die het fijnstof opzuigt. Dit is bijvoorbeeld nodig als de machines
aan het plafond van een tunnel hangen en men er dus niet bij kan om het fijnstof op te halen.

41
In figuur 30 is te zien wat voor beweging de
schuiver maakt tijdens het schoonmaken van de
geaarde plaat. De schuiver zit aan de behuizing
van de luchtfiltermachine verbonden aan de
machine door middel van een gleuf aan beide
zijkanten van de geaarde plaat. De schuiver kan
geactiveerd worden door middel van een knop
aan de buitenkant van de machine, waardoor
een klein motortje (niet in het model
weergegeven) de schuiver langs de geaarde
plaat laat schuiven.

In figuur 31​ ​Is een realistische weergave te zien


van de binnenkant van de luchtfiltermachine. De
geaarde plaat heeft een laag aan elkaar
geklonterde fijnstof op het oppervlakte liggen
door de werking van de positieve ionisatie
technologie.

In figuur 32​ ​is een voor- en achteraanzicht van


de machine te zien. Aan de linkerkant is de
voorkant te zien met de grote ventilator voorop.
Het grootste verschil tussen ons model en het
model dat in Eindhoven door prof. Blocken
getest wordt is dat de ventilator bijna even groot
is als de diameter van de machine. Het model in
Eindhoven heeft een relatief kleine ventilator
waardoor er minder lucht door de voorkant kan.
Aan de rechterkant is de achterkant van de
machine te zien. Aan de zijkant is de metalen
schuifdeur te zien die opengeschoven wordt om
het fijnstof te verwijderen. Deze deur moet
vervangen worden met een buis die het fijnstof
op kan zuigen wanneer de machine niet in
handbereik geïnstalleerd hoeft te worden.

42
In figuur 33 is de bovenzijde van de luchtfiltermachine
weergegeven. De vier uitstekende metalen stukken zijn de plekken
waaraan de machine opgehangen kan worden door de machine
aan staven aan het plafond, of in een metalen rek vast te
monteren.

De machine is 300 centimeter lang en heeft een diameter van 80


centimeter. We kunnen geen metingen doen met het model, maar
op basis van de grootte van de machine en met een vergelijking
tussen dit model en het model in Eindhoven kunnen we wel
schattingen maken van de specificaties. Dit doen we met twee
tabellen die hieronder zien weergegeven. In de bovenste tabel
staan de specificaties van het Eindhovense model, in de tabel
daaronder staan de specificaties van ons model. De geschatte
specificaties zijn met groen aangegeven.
We geven toelichting aan onze schattingen in: §5.6 Conclusie.

Dimensies model Eindhoven Lengte 3.500 mm


Breedte 690 mm
Hoogte 1.370 mm
Gewicht 300 kg
Maximaal debiet 9.000 m​3​/h ±10%
Stroomaansluiting 230V ~ 50 Hz
Energieverbruik Ionisatie / ventilator 70 W / 370 W
Eliminatiebereik fijnstof 10 nm tot 30 µm
Efficiëntie eliminatie fijnstof ±70%
Drukverlies 5-10 Pa
Geluidsniveau ventilator 60 dB(A)

Dimensies eigen ontwerp Lengte 3.000 mm


Breedte 800 mm
Hoogte 800 mm
Gewicht 250 kg
3​
Maximaal debiet 11.000 m​ /h ±10%
Stroomaansluiting 230V ~ 50 Hz
Energieverbruik Ionisatie / ventilator 70 W / 420 W
Eliminatiebereik fijnstof 10 nm tot 30 µm
Efficiëntie eliminatie fijnstof ±70%
Drukverlies 4-7 Pa
Geluidsniveau ventilator 70 dB(A)

43
§5.6 Conclusie
Vergelijking met het model dat in Eindhoven getest wordt.

We verwachten dat het gewicht van ons model 50 kg lichter is dan het model van prof. Blocken. Deze
schatting baseren we op het feit dat ons model kleiner is, en dus uit minder metaal bestaat. We
schatten dat ons model 2.000 kubieke meter lucht per uur meer filtert dan het andere model, doordat
we een grotere ingang voor de lucht hebben en omdat we een grotere ventilator gebruiken. We
verwachten dat onze machine wat meer stroom verbruikt. Dit komt omdat de ventilator groter is en er
dus meer kracht voor nodig is om het te laten draaien.

Toch denken we dat het extra energieverbruik goed wordt gemaakt doordat we
meer lucht kunnen verschonen. In totaal gebruiken we 50 Watt meer energie,
wat een toename van 11% is tegenover het model van prof. Blocken. We filteren
per uur 2000 kubieke meter meer lucht dan het andere model, wat gelijk staat
aan 22% meer verschoonde lucht. We denken dat we niet meer dan 50 Watt
meer gebruiken dan het model dat in Eindhoven staat, omdat ons model minder
drukverlies heeft door betere aerodynamica. Dat we betere aerodynamica
hebben verwachten we omdat ons model geen verschil in de grootte van de
ingang van de machine heeft ten opzichte van de ruimte in de machine. Dit heeft
het model waar we ons ontwerp mee vergelijken wel, zoals te zien is in de figuur
hiernaast. De diameter van de ventilator in de figuur hiernaast is veel kleiner dan
het oppervlakte van de vierkante machine zelf. De ventilator in ons model, zoals
eerder vermeld, is bijna even groot als de oppervlakte van de voorkant van onze
machine.

Door de betere aerodynamica is het drukverlies in onze machine waarschijnlijk


kleiner dan het drukverlies bij het andere model, zoals we als schatting in de tabel
op te vorige bladzijde hebben aangegeven. Omdat onze ventilator groter is dan
die van het model dat in Eindhoven staat, zal het geluidsniveau wat hoger zijn. Wij
verwachten dat ons model rond de 70 decibel aan geluid zal produceren,
ongeveer 17% meer dan het model in Eindhoven.

44
Toepassing

Door het lichte gewicht en de grootte van ons ontwerp kan het op veel plekken toegepast worden.
Dankzij de positieve ionisatie technologie is de efficiëntie van dit ontwerp relatief hoog, tegen een laag
energieverbruik. Omdat we geen zware metalen gebruiken is het ontwerp ook licht, waardoor het
makkelijker opgehangen kan worden en het minder draagkracht vereist.

Dankzij het gebruik van Blender hebben we het model in 3D uit kunnen werken, zonder dat we het in
fysieke toestand hoefden te maken. Hierdoor kunnen we het ontwerp in detail en met alle onderdelen
laten zien. In de figuur hieronder is een visualisatie van hoe de machines eruit zien als het wordt
toegepast in een tunnel.

45
Conclusie
Onze hoofdvraag is:
Hoe kan ervoor gezorgd worden dat de concentratie van fijnstof op lokale schaal zo effectief mogelijk
verlaagd wordt?

De hypothese van ons profielwerkstuk is dat het mogelijk is een luchtfiltermachine te ontwerpen dat
de fijnstofconcentratie in een binnenmilieu verlagen kan. Wij hadden dit verwacht omdat we hiervoor
genoeg informatie kunnen verzamelen door de antwoorden op de deelvragen te geven.

In hoofdstuk 1 ´​De gevaren van fijnstof​´ werd duidelijk dat fijnstof schadelijk is voor de menselijke
gezondheid. Hoe lager de concentratie van fijnstof in de lucht is, hoe beter het is voor de gezondheid
van de mens. Daarom is het van belang om de fijnstofconcentratie te verlagen.

In hoofdstuk 2 ´​De filtertechnieken die op dit moment bestaan​´ is gebleken dat er meerdere
technieken bestaan voor het beteren van de luchtkwaliteit. Van deze technieken komt de ionisatie het
efficiëntst uit de bus voor het verwijderen van fijnstof uit de lucht.

In hoofdstuk 3 ´​Interview met prof.dr.ir. Blocken​´ werd duidelijk dat voor een hogere efficiëntie van het
filteren van fijnstof de luchtfiltermachine toegepast moet worden op plekken met een hoge
concentratie aan verontreiniging in de lucht.

In hoofdstuk 4 ´​Het zuiveringssysteem​´ is gebleken dat corona-ionisatie het belangrijkste principe voor
fijnstofreductie is. Gelijkstroomionisatie met uni-polaire systeem is het meest geschikt voor de
luchtfiltermachine.

In hoofdstuk 5 ´​Het ontwerp​´ werd een ontwerp van de luchtfiltermachine met een hoog efficiëntie
en een laag energieverbruik gemaakt. Het kan toegepast worden om fijnstof uit de lucht in het
binnenmilieu te verwijderen.

De ontworpen luchtfiltermachine heeft ten opzichte van het model dat in de TU Eindhoven getest
wordt een kleinere massa, een grotere capaciteit en een hoger energieverbruik. Aangezien het
ontwerp relatief licht is kan het makkelijk opgehangen worden.

Uit ons onderzoek is gebleken dat onze hypothese juist is. Het is ons gelukt om het luchtfiltermachine
te ontwerpen dat de concentratie van fijnstof effectief op lokale schaal kan verminderen.

46
Aanbeveling en discussie
Uit ons profielwerkstuk is gebleken dat het mogelijk is efficiënt fijnstof uit de lucht te zuiveren in een
binnenmilieu met een relatief grote hoeveelheid vervuiling in de lucht. Dit betekent dat
luchtfiltermachines zoals die van ons op veel plekken ingezet kan worden. Het is belangrijk dat er in de
toekomst initiatieven komen om dit soort machines veel vaker in te zetten dan er nu gebeurt. In
principe kan elke tunnel en overdekte garage in Nederland voorzien worden van deze
luchtfiltermachines. Dat zou als gevolg hebben dat in Nederland de Europese normen voor fijnstof
minder vaak overschreden wordt. Dit heeft een positieve invloed op de gezondheid van Nederlanders
die wonen en/of werken dichtbij tunnels en garages. Daarom vinden wij dat er maatregelen getroffen
moeten worden die ervoor zorgen dat luchtfiltermachines vaker worden ingezet op plekken waar ze
efficiënt kunnen werken.

Een punt van discussie over ons ontwerp is de manier waarop het fijnstof gecollecteerd moet worden.
Dit werkt met een deur die opengeschoven kan worden. Dit werkt niet als de machines buiten
handbereik zijn. Zoals we in §5.5 benoemd hebben, is dit op te lossen door middel van buizen die op
de opening van de deur geplaatst moeten worden, waardoor het fijnstof uit de gleuf gezogen kan
worden. Deze buizen zijn dan een permanente toevoeging aan de machine en zouden automatisch
kunnen werken. Als we een vervolgonderzoek zouden doen, zou het ontwerpen en automatiseren van
dit buizensysteem ons onderwerp zijn.

47
Nawoord
Het beginstadium van profielwerkstuk-onderzoek verliep niet zo makkelijk als we gehoopt hadden.
Eerst waren er discussies over het onderwerp van ons profielwerkstuk. Daarna waren er discussies
over de hoofd- en deelvragen. Met de bedachte hoofd- en deelvraag gingen wij aan de slag maar werk
aan het profielwerkstuk ging vrij langzaam. Na vijf maanden van werk bleef het profielwerkstuk heel
chaotisch. Pas na het gesprek met prof. Blocken hebben we een helder idee gekregen van wat er
gedaan moet worden en hoe het verslag eruit moet zien. Vanaf dat ogenblik verliep het proces van het
maken van het profielwerkstuk als een trein. We hadden onze hoofd- en deelvragen veranderd,
sommige hoofdstukken herschreven en andere hoofdstukken helemaal opnieuw geschreven.

Het werk was goed georganiseerd. We hebben het plan van aanpak met deadlines opgesteld en de
meeste deadlines hebben we gehaald. Als dat niet het geval was dan kwam het niet door ons, maar
door de omstandigheden. Alle taken waren verdeeld en als een van ons een vraag had, dan kreeg hij
zo snel mogelijk een antwoord. Ook hebben we vaak overlegd en elkaars werk gecontroleerd op
inhoud en schrijfwijze. Het geven van feedback aan elkaar resulteerde in een goede samenwerking
waar wij geen op- of aanmerkingen over hebben.

Er zijn een aantal mensen die wij willen bedanken voor hun inbreng aan ons profielwerkstuk.
Allereerst bedanken wij de docenten van het Comenius College te Hilversum voor de workshops die ze
aan ons gegeven hebben tijdens de PWS-dagen. Ook willen wij prof. Blocken bedanken voor de
informatie die hij ons verteld heeft. Dankzij hem hebben wij een idee gekregen van welke richting wij
met ons PWS verder wilden werken.

Daarnaast willen wij ook onze ouders bedanken die ons attendeerden op actuele artikelen over ons
onderwerp. We willen ook Mirko Lukacs, de vader van Imre, bedanken voor het nalezen en
controleren van het profielwerkstuk.

Als laatste gaat onze speciale dank uit naar de heer K. Akrikez, onze profielwerkstukbegeleider. Voor
zijn aanmoediging, steun en feedback tijdens het maken van ons profielwerkstuk. Zonder de
medewerking van deze mensen zouden wij nooit tot dit resultaat zijn gekomen.

48
Literatuurlijst
Boeken en verslagen
Animal Sciences Group. (2008). ​Ionisatie voor reductie fijnstofemissie uit pluimveestallen. Fase I:
Inventarisatie​ (Rapport 155). Geraadpleegd van ​http://library.wur.nl/WebQuery/wurpubs/fulltext/54

Barjachtar, V., Bozjinova, F., Kirjoechin, M., & Kirjoechina, O. (2014). ​Fisyka 11 klas​ (4e ed.). Charkiv,
Oekraïne: Ranok.

Belmans, R., & Hameyer, K. (1999). ​Elektrische energie. Fundamenten en toepassingen​. Apeldoorn,
Nederland: Garant.

Panicker, P. (2003). ​Ionization of air by corona discharge​. Geraadpleegd van


arc.uta.edu/publications/td_files/paniker.pdf

Planbureau voor de Leefomgeving. (2010). ​Beleidsgericht onderzoeksprogramma fijn stof​.


Geraadpleegd van​ ​www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/500099013.pdf

Rijkswaterstaat (2009, november). ​Eindrapport Proeftuin Schermen​. Geraadpleegd van


http://publicaties.minienm.nl/download-bijlage/20402/bijlage-16-eindrapport-proeftuin-schermen.pd
f

RIVM. (2010). ​Ionisatoren en gezondheid​ (Briefrapport 609330004/2010). Geraadpleegd van


http://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/609330004.pdf

RIVM. (2015). ​Monitoringsrapportage NSL 2015​. Geraadpleegd van


http://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2015-0166.pdf

World Health Organization. (2013). ​Health effects of particulate matter​. Geraadpleegd van
http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0006/189051/Health-effects-of-particulate-matter-fi
nal-Eng.pdf

Ottink, H. (2017). ​Systematische Natuurkunde Basisboek VWO 5​ (achtste druk). Amersfoort:


ThiemeMeulenhoff.

Websites
Atlas Leefomgeving. (2017, 5 mei). Fijnstof. Geraadpleegd op 8 januari 2018, van
http://www.atlasleefomgeving.nl/meer-weten/lucht/fijnstof

BBC (2016, 26 oktober). Giant air cleaner unveiled in Amsterdam by Envinity Group. Geraadpleegd op
12 Juli ’17, van​ ​http://www.bbc.com/news/world-europe-37773746

Bennett & Bennett. (z.j.). Comparing Ion Guns | AC vs DC Corona Ionization. Geraadpleegd op 20
januari 2018, van​ https://www.bennettnbennett.com/productdetail.cfm?prod=114

49
Blanckenburg, B (2010, 6 december). Wondermiddel voor schone lucht? Geraadpleegd op 5 december
’17, van​ https://www.nemokennislink.nl/publicaties/wondermiddel-voor-schone-lucht/

Blender (z.d.). About. Geraadpleegd op 17 december ’17, van​ https://www.blender.org/about/

Blender Guru (2016, 11 oktober). Beginners Guide to Learning 3D Computer Graphics. Geraadpleegd
op 17 december ’17, van​ https://www.youtube.com/watch?v=VT5oZndzj68&t=11s

Care Therapeutics. (z.j.). Aerosol delivery: lower respiratory system (lungs). Geraadpleegd op 15
januari 2018, van​ http://www.ctinspires.com/why_aerosol_/aerosol_delivery_lungs

Compendium voor de Leefomgeving. (2011, 29 juli). Nationale luchtkwaliteit: overzicht normen.


Geraadpleegd op 14 januari 2018, van
http://www.clo.nl/indicatoren/nl023709-nationale-luchtkwaliteit-overzicht-normen

Compendium voor de Leefomgeving. (2012, 26 oktober). Deeltjesvormige luchtverontreiniging:


oorzaken en effecten. Geraadpleegd op 7 januari 2018, van
http://www.clo.nl/indicatoren/nl0474-deeltjesvormige-luchtverontreiniging-oorzaken-en-effecten

Compendium voor de Leefomgeving. (2017, 24 maart). Fijn stof (PM10) in lucht, 1992-2015.
Geraadpleegd op 12 januari 2018, van​ http://www.clo.nl/indicatoren/nl0243-fijn-stof-pm10-in-lucht

DNews (2010, 18 december). Cold Plasma Kills Bacteria Better Than Antibiotics. Geraadpleegd op 12
december ’17, van
https://www.seeker.com/cold-plasma-kills-bacteria-better-than-antibiotics-1765153265.html

Envinity Group (z.d.). Taking care of ultra-fine particles. Geraadpleegd op 9 december ’17, van
https://envinitygroup.com/benefits/

GreenBiz (2004, 11 maart). EU Smart Construction Materials to Absorb Pollution. Geraadpleegd


op 3 december ’17, van
https://www.greenbiz.com/news/2004/03/11/eu-smart-construction-materials-absorb-pollution

Learn Engeneering (2014, 22 september). DC Motor, How does it work?. Geraadpleegd


op 14 december ’17, van​ https://www.youtube.com/watch?v=LAtPHANEfQo

Pultarova, T. (2017, 12 april). Breathe easy: inspired ideas for purer air in cities. Geraadpleegd op 11
Juli ’17, van
https://eandt.theiet.org/content/articles/2017/04/breathe-easy-inspired-ideas-for-purer-air-in-cities

Studio Roosegaarde (z.d.). Smog Free Project. Geraadpleegd op 7 december ’17, van
https://studioroosegaarde.net/project/smog-free-tower
Top Unknown (2015, 6 december).This Machine Captures CO2 From Air And Turns It To Fuel.
Geraadpleegd op 8 september ’17, van​ https://www.youtube.com/watch?v=My3e-MuhEkU

50
Tosec (2013, 15 maart). Metaalsoorten & staalsoorten overzicht. Geraadpleegd op 17 december ’17,
van​ https://www.tosec.nl/wiki/metaalsoorten/

TU Eindhoven (z.d.). prof.dr.ir. B.J.E. (Bert) Blocken - Expertise. Geraadpleegd op 29 januari ’18, van
https://www.tue.nl/en/university/departments/built-environment/the-department-of-the-built-envir
onment/staff/detail/ep/e/d/ep-uid/20061195/

TU Eindhoven (z.d.). prof.dr.ir. B.J.E. (Bert) Blocken - Publications. Geraadpleegd op 29 januari ’18, van
https://www.tue.nl/en/university/departments/built-environment/the-department-of-the-built-envir
onment/staff/detail/ep/e/d/ep-uid/20061195/ep-tab/4/

VFA Solutions B.V. (2016). Waar komt fijnstof vandaan? Geraadpleegd op 9 januari 2018, van
https://fijnstof.info/fijnstofbronnen/

Vivex Engineering (2016, 26 januari). Air Pollution solution Purify smog Clean Air PM2,5 MCAC
Modular City Air Cleaner vivexengineering. Geraadpleegd op 12 Juli ’17, van
https://www.youtube.com/watch?v=iRmC-vsxxQE

51
Bijlagen
Bijlage 1: Reflectie

Tijdens het maken van het profielwerkstuk zijn we tegen veel problemen opgelopen. Het academisch
schrijven ging moeizaam doordat we er nog niet veel ervaring mee hadden. Ook was het moeilijk
goede bronnen te vinden die we konden gebruiken. Uiteindelijk hebben we veel tekst moeten
veranderen of moeten herschrijven. Dit kwam hoofdzakelijk doordat we geen goede visie hadden van
hoe een profielwerkstuk in elkaar zit.

Aan het begin van het maken van dit profielwerkstuk hebben we naar andere stukken gekeken om een
beeld te krijgen van hoe dit soort verslagen in elkaar steken. Er was een grote onderlinge variatie in de
manier waarop leerlingen hun profielwerkstuk vormgaven. Hierdoor wisten we niet welke manieren
beter waren dan de ander. De heer Akrikez heeft ons een heel goed voorbeeld gegeven van een
uitstekend verslag: ​‘De auto van de toekomst’ ​van​ Ruben White​ en​ Stijn Louws. ​Hierdoor wisten we
hoe een goed verslag in elkaar zat. Zo is het ons gelukt om een goed profielwerkstuk te schrijven die
voldoet aan de eisen.

Zelf zijn we heel tevreden met het resultaat. Ook onze communicatie ging snel en doelgericht. We
hebben veel geleerd over de stof die we in ons werkstuk bespreken en onze schrijfvaardigheid is er
ook erg op vooruitgegaan.

52
Bijlage 2: Mails

Aan Daan Roosegaarde


Geachte Daan Roosegaarde,

Mijn vriend en ik zitten in 6 vwo van het Comenius College in Hilversum en wij houden ons
profielwerkstuk over 'clean air'. Specifiek richten wij ons op het ontwerpen van een machine die
luchtvervuiling tegengaat. We zijn geïnteresseerd in uw 'Smog Free Project' en zouden graag een
interview met u af willen nemen over dit project, de machine en uw toekomstplannen.

Aangezien u het vast druk hebt willen we nog geen datum prikken, voor ons komt alles goed uit tot het
eind van januari. Als het u geen interesse heeft horen wij dit ook graag.

We hopen snel van u terug te horen.

Met vriendelijke groet,

Vadym Fedorenko en Imre Lukacs

Daan Roosegaarde (antwoord)


Beste Vadym en Imre,

Bedankt voor jullie bericht en wat leuk dat jullie geïnteresseerd zijn in clean air.

Op dit moment hebben we het echter te druk om een interview in te plannen maar je kunt alle informatie over
het project ​hier​ downloaden. Afbeeldingen mogen vrij gebruikt worden, met credits 'Studio Roosegaarde' en
een verwijzing naar onze website; ​www.studioroosegaarde.net​.

Succes met het schrijven van jullie profielwerkstuk.

Vriendelijke groet,

Hanne Lemson-Niessen | Studio Roosegaarde


Studio Manager / PA

T ​+31 (0)103070909
E ​hanne@studioroosegaarde.net
W ​www.studioroosegaarde.net

53
Aan ENS Technology
Geachte heer/mevrouw,

Mijn vriend en ik zitten in 6 vwo en houden ons profielwerkstuk over het verschonen van lucht. Wij
zouden graag wat meer te weten willen komen over uw technologie en hoe u hiermee fijnstof uit de
lucht filtert. Uw informatie zal niet voor commerciële doelen of zonder bronvermelding gebruikt
worden.
Ik hoop gauw van u terug te horen.
Met vriendelijke groet,
Imre en Vadym
---
Deze e-mail is verzonden vanuit het contactformulier op ENS Technology:
http://www.enstechnology.nl​.

ENS Technology (antwoord)


Beste Imre en Vadym,

Bedankt voor jullie bericht. Leuk dat jullie je verdiepen in het onderwerp schone lucht. In de bijlage
heb ik informatie over onze producten en technologie toegevoegd.

Hopelijk helpt deze informatie bij het maken van jullie profielwerkstuk. Succes!

Met vriendelijke groeten / Best regards,

Martje van der Pol


Communications

ENS Technology B.V.


Grotestraat 41
5431 DH Cuijk
The Netherlands

T:​ ​+31 (0) 486 423 378


W​: ​www.enstechnology.nl

54
Aan Dr. Blocken (1)
Geachte Dr. Blocken,

Mijn vriend en ik zitten in 6 vwo van het Comenius College in Hilversum en wij houden ons profielwerkstuk
over 'clean air'. Specifiek richten wij ons op het ontwerpen van een machine die luchtvervuiling tegengaat.
We zijn geïnteresseerd in het project om de luchtkwaliteit in de binnenstad van Eindhoven te verbeteren en
zouden graag een interview met u af willen nemen over dit project, de 'Smog Free Tower' van Daan
Roosegaarde die u getest heeft en de technologie achter deze installaties.

Aangezien u het vast druk hebt willen we nog geen datum prikken, voor ons komt alles goed uit tot het eind
van januari. Als het u geen interesse heeft horen wij dit ook graag.

We hopen snel van u terug te horen.

Met vriendelijke groet,

Vadym Fedorenko en Imre Lukacs

Dr. Blocken (antwoord 1)


Beste Imre en Vadym
Ik wil jullie graag helpen. Wat past voor jullie? Hebben jullie overdag geen les?
Als jullie me schrijven welke dagen en uren passen, dan zorg ik voor een gepast moment om jullie te
helpen.
Beste groeten
Bert

Aan Dr. Blocken (2)


Beste Dr. Blocken,

Bedankt voor uw mail, voor ons komt volgende week woensdag de 24ste goed uit. We hebben inderdaad les
maar voor het profielwerkstuk mogen we een dag weg.
Komt die dag uit? Waar en hoe laat zouden we u kunnen interviewen? ​Maandag hebben we Duits
schoolexamen dus dat gaat helaas niet lukken. Dinsdag hebben we Engels schoolexamen, donderdag zou
kunnen als u dan wat langer dan een half uur tijd heeft, en anders nemen we graag het half uurtje op
woensdag. ​Het liefst niet te vroeg vanwege de reistijd naar Eindhoven.

Groeten van Imre en Vadym

55
Dr. Blocken (antwoord 2)
Beste Imre
Zullen we dan donderdag nemen? Dat zou kunnen om 9u of om 17u. ​Gebouw Vertigo, dat is nr. 6 op
de bijgevoegde plattegrond. Ik zit op vloer 6, kantoor 6.30.
Beste groeten
Bert
Aan Dr. Blocken (3)
Geachte Dr. Blocken,

Donderdag 17u komt goed uit voor ons, zien we u dan​. Bedankt voor uw moeite en aandacht!

Groeten van Imre en Vadym

56
Bijlage 3: Planning
Plan van aanpak
Wat moet er Wie gaat het Geschatte Waar? Wanneer is Hoe ging het werk? Is
gebeuren? doen? tijdsduur? het af? het af?
Plan van aanpak Vadym en 180 min. Comenius 12 juli 2017 Gedaan, verliep goed
maken Imre College dus we mochten
eerder naar huis.
Brononderzoek naar Imre 1000 min. Thuis 25 Gedaan, goede
luchtfiltermachines november Informatie die we
2017 kunnen gebruiken.
Brononderzoek naar Imre 200 min. Thuis 12 Gedaan, deze
vacuümpompen November informatie uiteindelijk
2017 niet gebruikt.
Brononderzoek naar Vadym 500 min. Thuis 5 december Gedaan,
fijnstof 2017
Brononderzoek naar Vadym 1000 min. Thuis 18 december Gedaan,
de gevaren van 2017
fijnstof
Brononderzoek naar Vadym 400 min. Thuis - Er zijn geen bronnen
positieve ionisatie op internet te vinden
technologie met specifieke
informatie over de
ionisatie technologie.
Hoofdstuk 1 schrijven Vadym 600 min. Thuis 19 december Gedaan.
2017
Overleg met meneer Imre, Vadym 20 min. Comenius Goed gesprek.
Akrikez en meneer College
Akrikez
Hoofdstuk 2 schrijven Imre 600 min. Thuis 19 december Gedaan.
2017
Hoofdstuk 4 schrijven Vadym 1000 min. Thuis 19 december Gedaan.
2017
Voortzettingsgesprek Imre, Vadym 30 min. Comenius - Veel geleerd van
met meneer Akrikez en meneer College meneer Akrikez
Akrikez
Contactpersoon Vadym en 120 min. Thuis 14 januari Gelukt. Koste meer tijd
zoeken Imre 2018 dan gedacht.

Interview afnemen Vadym en 60 min. TU 25 januari Gedaan, ging goed en


Imre Eindhoven 2018 we hebben veel
geleerd.
Hoofdstuk 3 schrijven Imre 700 min. Thuis 1 februari Gedaan.
2018
Hoofdstuk 5 schrijven Imre 1000 min. Thuis 3 februari Gedaan, ontwerp
2018 maken koste veel tijd.
Hoofdstukken 1, 2 en Vadym en 1000 min. Thuis 4 februari Gedaan, koste veel
4 herschrijven Imre 2017 tijd.

57
Logboek
Datum Tijd Plaats Wie Werkzaamheden Opmerkingen Reflectie
11 Juli 300 Comenius Imre en Workshop Onderwerp van ons Veel te weten
2017 min. College Vadym ‘samenwerking’, PWS al eerder gekomen, goede
‘informatie zoeken’ en bedacht. workshops
‘Hoofd en deelvragen’
gevolgd tijdens deze
PWS-dag.
12 Juli 260 Comenius Imre en Workshop ‘Academisch Academisch Onze eerste
2017 min. College Vadym schrijven’ gevolgd, daarna schrijven was zeer stappen gezet,
bezig geweest met ons informatief. goed gewerkt.
plan van aanpak en
deelvragen tijdens deze
PWS-dag.
8 sep. 15 Comenius Imre en Ons eerste gesprek met Moeten Fase 1 plan Ging goed,
2017 min. College Vadym Akrikez. schrijven. duidelijk wat er
gedaan moet
worden.
9 sep. 60 Huis Imre Imre Beschrijving van ons plan Vanaf nu veel Schrijven ging
2017 min. voor fase 1 en update van bronnenonderzoek gemakkelijk,
logboek doen. nagedacht over
onze aanpak.
12 140 Huis Vadym Bronnenonderzoek naar Er zijn niet veel Zoeken ging lastig,
sep. min. Vadym bestaande machines te vinden veel sites bekeken
2017 luchtfiltermachines. die uiteindelijk
niks nuttigs
bezaten.
16 110 Huis Imre Imre Bronnenonderzoek naar Begin gemaakt aan Nog niet veel
sep. min. Bestaande CO2 filter bronnenonderzoek. nuttigs gevonden.
2017 machines
18 40 Comenius Imre en Tijdens tussenuur de Imre gaat zich Bevorderlijk
sep. min. College Vadym werkverdeling besproken. focussen op de gesprek, nu
2017 gevaren van fijnstof kunnen we zonder
en het ontwerp van elkaar
onze vooruitkomen.
luchtfiltermachine,
Vadym gaat zich
focussen op het
filtermechanisme.
19 180 Comenius Imre en Vandaag was Bronnen moeten Samenwerking
sep. min. College Vadym PWS-middag, gewerkt aan we nog volgens de gaat voorspoedig,
2017 bronnenonderzoek naar APA-norm degelijke bronnen
luchtvervuiling en de schrijven. vinden is lastiger
atmosfeer. dan gedacht.

58
21 110 Huis Imre Imre Brononderzoek naar Brononderzoek Vooruitgang
sep. min. airco’s, brainstormen over naar geboekt. Nuttige
2017 het ontwerp en de vacuümpompen informatie
stappen die nodig zijn om nodig gevonden over
het te realiseren airco’s.
24 120 Huis Imre Imre Brononderzoek naar Vacuümpompen Erg veel goede
Sep. min. vacuümpompen, de zijn sterk maar bronnen
technische werking van gebruiken ook veel gevonden, de
deze machines en de energie, onderzoek technische kant is
verschillende modellen. naar andere lastiger dan
technieken is gedacht.
nodig.
2 okt. 140 Huis Vadym Bronnen gezocht over de Fijnstof heeft geen Tevreden over de
2017 min. Vadym samenstelling van standaard vooruitgang.
buitenlucht en fijnstof. samenstelling,
hangt van de bron
van de fijnstof af.
7 okt. 90 Huis Imre Imre Bronnenonderzoek naar Luchtvervuiling Moeizaam begin,
2017 min. luchtvervuiling in blijkt gevaarlijker te maar wel achter
Nederland, interessant zijn dan ik dacht. veel dingen
wetenschappelijk artikel gekomen over
gevonden. fijnstof.
12 okt. 90 Bibliothee Vadym Boeken gezocht met Meer bronnen Jammer genoeg
2017 min. k nuttige informatie over nodig over de heb ik bijna niks
Hilversum fijnstof, de atmosfeer atmosfeer, verder gevonden dat diep
en/of machinebouw. zoeken op internet. op de stof die we
nodig hebben
ingaat. Meer
geleerd over de
atmosfeer.
18 okt. 60 Huis Imre Imre Naar bronnen over de www.scribbr.nl Veel Informatie
2017 min. oorzaken van fijnstof gebruiken om gevonden, zeer
gezocht op internet. De bronnen volgens tevreden.
bronnen die ik tot nu toe de APA-normen te
heb goed genoteerd verwerken.
volgens de APA-normen.
19 okt. 120 Huis Vadym De reactiemechanismen Niet over uit welke Veel voortgang
2017 min. Vadym van stikstofoxiden stoffen we willen geboekt, maar nog
onderzocht op internet, gaan filteren. Er veel te doen
ook bronnen gevonden zijn veel stoffen omtrent de
over koolstofmonoxide. met een negatieve verschillende
invloed op mensen, schadelijke
maar veel zijn stoffen.
relatief niet zeer
schadelijk en
moeilijk te filteren.

59
20 okt. 60 Comenius Imre en Besproken welke stoffen Meer onderzoek Tevreden met de
2017 min. College Vadym we willen filteren en hoe naar uitkomst van het
we ons verslag willen luchtfiltermachines gesprek. Toch zijn
indelen. We gaan die al bestaan. we niet helemaal
proberen verschillende zeker van welke
technieken te combineren stoffen we
zodat we verschillende uiteindelijk
stoffen kunnen filteren kunnen filteren.
met onze machine.
21 okt. 60 Huis Imre Imre Bronnenonderzoek naar Beginnen met het Zeer interessante
2017 min. gezondheidsproblemen schrijfwerk, we informatie
door luchtvervuiling. hebben veel gevonden, steeds
bronnen die we uit duidelijker bewijs
kunnen werken. dat we goed
kunnen gebruiken.
21 okt. 160 Huis Vadym Bronnenonderzoek naar Aan het nadenken Informatieve
2017 min. Vadym Luchtfiltertechniek en hoe we de bronnen zijn lastig
scheikundige reacties met scheikundige te vinden, meer
betrekking tot processen kunnen tijd nodig.
stikstofoxiden, ozon en toepassen in onze
koolstofoxiden. machine.
23 okt. 180 Huis Imre Imre Leren over het schrijven Andere PWS Tevreden met
2017 min. van een wetenschappelijk werkstukken resultaat, het
onderzoek, beginnen met gebruikt als wetenschappelijk
de inleiding en voorbeeld. schrijven gaat me
bronnenonderzoek naar nog niet goed af,
gezondheidsproblemen dat moet ik meer
door fijnstof trainen.
27 okt. 120 Huis Vadym Schrijven en bronnen Beslissen welke Het schrijven ging
2017 min. Vadym zoeken over stoffen we kunnen goed, veel kunnen
stikstofoxiden, ozon en filteren en welke te doen.
koolstofoxiden. inefficiënt zijn om
te filteren met de
bekende
technieken.
3 nov. 120 Huis Imre Imre Bronnen volgens Veel bronnen in Duurde wat te
2017 min. APA-norm zetten voor APA norm moeten lang voor wat ik
gebruik in verslag en zetten. heb gedaan.
onderzoeken over fijnstof
zoeken.
8 nov. 120 Huis Imre Imre Schrijven voor hoofdstuk Opletten op de Schrijven ging
2017 min. 1 over de gevaren van bronvermelding. redelijk eenvoudig,
fijnstof. geen problemen.
12 240 Huis Vadym Schrijven over Onzeker over of we Veel kunnen
nov. min. Vadym stikstofoxiden deze stof moeten schrijven.
2017 gaan filteren met
onze machine.
12 300 Huis Imre Imre Schrijven voor hoofdstuk Nog veel informatie Groot stuk af
nov. 1 over de gevaren van te verwerken. gekregen vandaag.
2017 fijnstof.

60
16 15 Comenius Vadym Gesprek met meneer - Alles
nov. min. College en Imre Akrikez. doorgenomen met
2017 meneer Akrikez.
2 dec. 240 Huis Imre Imre Schrijven voor hoofdstuk Sommige bronnen Tevreden met de
2017 min. 1 over de gevaren van vervangen door vorderingen.
fijnstof. betere bronnen.
2 dec. 300 Huis Vadym Schrijven over Er is weinig te Grote hoeveelheid
2017 min. Vadym koolstofverbindingen en vinden over geschreven.
zwaveldioxide voor zwaveldioxiden dat
hoofdstuk 1. Bronnen in van belang is voor
APA-norm zetten. ons project.
3 dec. 120 Huis Imre Imre Schrijven voor hoofdstuk Meer onderzoek Niet helemaal
2017 min. 1 over de gevaren van naar technologieën tevreden over het
fijnstof en een begin die momenteel gedeelte van
gemaakt aan hoofdstuk 2 gebruikt worden. hoofdstuk 1, een
over de ontwerpen die op goed begin
de markt zijn. gemaakt aan
hoofdstuk 2.
4 dec. 35 Comenius Vadym Bespreking over de Een geschikt Communicatie
2017 min College en Imre indeling van het verslag persoon voor gaat goed. We
en hoe we het ontwerp interview zoeken. lopen wel tegen
gaan maken. wat problemen
aan met de
technologieën, er
staat heel weinig
informatie over de
verschillende
technieken op
internet.
4 dec. 60 Huis Imre Imre Afronden deel hoofdstuk Tekst onder Tevreden over het
2017 min. 1 over de gevaren van plaatjes moeten werk dat ik gedaan
fijnstof. Stuk schrijven nog toegevoegd heb.
voor hoofdstuk 2. worden.
5 dec. 100 Huis Vadym Contactpersoon gezocht Er moet verder Niet veel
2017 min. Vadym om ons interview mee af worden gezocht progressie
te nemen. Veel personen naar een gemaakt, verder
bekeken maar niemand contactpersoon. wel goed gewerkt
gevonden die een grote maar niet veel
meerwaarde kan bieden. belang gevonden.
We zoeken iemand met
echt veel kennis, anders
hebben we er niet veel
aan.
5 dec. 120 Huis Imre Imre Schrijven aan hoofdstuk 2 Moet stukken laten Schrijven duurt
2017 min. over de ontwerpen uit de nakijken door langer dan
industrie en iemand. gedacht, er moet
bronnenonderzoek nog veel gemaakt
gedaan naar deze worden.
machines.

61
6 dec. 220 Huis Vadym Geschreven aan - Tevreden over het
2017 min. Vadym koolstofverbindingen, geschreven stukje.
fijnstof en zwaveldioxide
voor hoofdstuk 1 en
bronnen gezocht over dit
onderwerp.
7 dec. 120 Huis Imre Imre Schrijven over de Het ontwerp begint Werken ging heel
2017 min. verschillende ontwerpen vorm te krijgen. goed.
uit de industrie. Begin
maken aan het ontwerp
van de vacuümpomp voor
ons ontwerp in Blender.

8 dec 40 Huis Imre Imre Verbeteren stuk van Mirko (vader van Ben blij met de
2017 min. hoofdstuk 1 over de Imre) heeft het verbeteringen.
gevaren van fijnstof. stukje van
hoofdstuk 1
nagekeken.
9 dec 400 Huis Vadym Verbeteren stuk over Meer focussen op Veel progressie
2017 min. Vadym Fijnstof en stikstofdioxide. fijnstof. gemaakt vandaag.
Bronnen gezocht om het
stuk te verbeteren. Stuk
geschreven
koolstofoxiden.
9 dec. 560 Huis Imre Imre Schrijven over de Het ontwerpen Heel veel kunnen
2017 min. verschillende ontwerpen kost veel tijd, doen vandaag.
uit de industrie en het rekening mee Heel productieve
ontwerp. Ontwerpen van houden. dag
de vacuümpomp en de
elektromotor voor ons
ontwerp in Blender.
10 10 Comenius Vadym Gesprek met meneer - De conclusie van
dec. min. College en Imre Akrikez het gesprek was
2017 dat we nog veel
moesten doen.
10 120 Huis Vadym Schrijven aan hoofdstuk 1, Betere Schrijven ging wat
dec. min. Vadym stukken verbeteren en afbeeldingen moeizaam,
2017 bronnen op internet vinden. Bezig met interessante
zoeken. lastige teksten. website gevonden
met belangrijke
informatie
11 60 Huis Imre Imre Bronnenonderzoek naar Verder werken aan Bronnenonderzoe
dec. min. vacuümpompen en het ontwerp. k ging heel goed.
2017 schrijven aan: Het
ontwerp.
13 120 Huis Imre Imre Het ontwerpen van de Werken in Blender Niet heel veel
dec. min. vacuümpomp en de moet sneller. kunnen maken
2017 elektromotor in Blender. door problemen
met de software.

62
14 40 Comenius Imre en Tijdens tussenuur hebben Verslag moet meer Waardevol
dec. min. College Vadym we het hele verslag op elkaar gesprek en veel
2017 doorgenomen en wat aansluiten. werk verricht in
fouten verbeterd. korte tijd.
14 150 Huis Imre Imre Het ontwerpen van de Onderzoek naar Voortgang
dec. min. vacuümpomp en de metaalsoorten geboekt. Zeer
2017 elektromotor in Blender. moet nog tevreden.
Bronnenonderzoek naar gebeuren.
elektromotoren. Schrijven
aan ‘Het ontwerp’.
16 160 Huis Vadym Schrijven aan hoofdstuk 1 - Tevreden over het
dec. min. Vadym gevaren van fijnstof. werk.
2017
16 110 Huis Imre Imre Het ontwerpen van de Meer tijd nodig Tegen problemen
dec. min. behuizing van de Clean Air voor het opgelopen met de
2017 Machine. ontwerpen. behuizing. Verder
goed gewerkt.
17 210 Huis Imre Imre Schrijven aan: Het Ik kan het Veel progressie
Dec. min. ontwerp, de bronnenlijst filtersysteem in de gemaakt vandaag
2017 verbeteren en het machine niet met het ontwerp.
ontwerp van de Clean Air ontwerpen zonder Ik wissel schrijven
Machine verbeteren. de benodigde en ontwerpen af
Problemen met de informatie voor betere
behuizing van onze daarover dat concentratie en dit
machine opgelost. nergens op werkt goed.
internet te vinden
is. We gaan nog
een keer een
contactpersoon
zoeken.
18 240 Huis Vadym Het verslag goed in elkaar Ik krijg het stuk Tevreden over wat
dec. min. Vadym zetten, laatste bronnen in over de filter ik heb gedaan
2017 APA-norm zetten en een technologieën niet vandaag, nog niet
laatste hand leggen aan af voor de eerste tevreden over het
mijn gedeelte van de tekst inleveringsdatum, verslag.
daar moeten we
daarna aan gaan
werken.
18 210 Huis Imre Imre Inleiding schrijven, Morgen nog veel te Tevreden met mijn
dec. min. werken aan afbeeldingen doe voor onze werk, wordt beter
2017 van de Clean Air Machine, eerste versie, delen in het academisch
voorblad maken en die we niet hebben schrijven.
verschillende eerder gaan we voor de
geschreven stukken laatste versie
verbeteren. schrijven.

63
19 140 Comenius Imre en Vandaag leveren we onze Er zitten nog veel Goede
dec. min. College Vadym eerste versie in. We fouten en lege samenwerking,
2017 hebben nog kleine gedeelten in ons veel nog kunnen
veranderingen verslag. We verbeteren
aangebracht en de moeten er de vandaag.
inhoudsopgave gemaakt komende weken
en het verslag uitgeprint. goed aan werken
om een mooi
eindverslag in te
kunnen leveren.
12 jan. 60 Comenius Imre en Tijdens een tussenuur Een Communicatie
2018 min. College Vadym hebben we besproken contactpersoon gaat voorspoedig,
hoe we ons verslag af zoeken is het veel besproken.
willen schrijven en willen belangrijkste op dit
verbeteren. moment. We
hebben informatie
nodig die niet op
internet staat.
14 jan. 30 Huis Imre Imre Onderzoek gedaan naar - Belangrijke
2018 min. Daan Roosegaarde en vooruitgang en
hem gekozen als een duidelijke mail
contactpersoon. Meteen geschreven.
een mail gestuurd.
16 jan. 60 Huis Imre Imre Contactpersoon gezocht Daan Roosegaarde Tevreden met
2018 min. en gevonden, professor had geen tijd voor vandaag, goed
Bert Blocken van TU een interview. contactpersoon
Eindhoven. Hij is gevonden.
betrokken bij onderzoek
naar luchtfiltermachines
in Eindhoven.
20 jan. 90 Huis Imre Imre Onderzoek naar de Dr. Blocken is Veel nuttige
2018 min. onderzoeken die Dr. ingegaan op ons informatie
Blocken heeft gedaan en verzoek om een gevonden voor het
de bedrijven waarmee hij interview met hem interview.
werkt bij het fijnstoffilter af te nemen.
onderzoek.
23 jan. 120 Huis Vadym Vragen bedacht voor het - Koste veel tijd
2018 min. Vadym interview. maar we hebben
nu heel goede
vragen voor het
interview.
24 jan. 20 Comenius Vadym Gesprek met meneer We moeten veel Goed gesprek, veel
2018 min. College en Imre Akrikez over onze eerste verbeteren. geleerd.
versie. Meneer Akrikez
was heel duidelijk en
heeft ons gewezen op
fouten en tips gegeven.

64
25 jan. 30 TU Imre en Interview afgenomen in Heel ons verslag Het interview ging
2018 min. Eindhove Vadym Eindhoven met Dr. grondig voorspoedig en we
n Blocken. We zijn blij met herschrijven en hebben veel
het resultaat. We hebben gedeeltes geleerd.
veel nieuwe dingen schrappen.
geleerd over de positieve
ionisatie technologie en
locaties waar
luchtfiltermachines
ingezet kunnen worden.
Met deze informatie
weten we nu wat we fout
hebben gedaan en wat we
moeten
verbeteren/vervangen.
26 jan. 150 Huis Vadym Ons verslag herlezen, Belangrijke stap Tevreden over
2018 min. Vadym nieuwe deelvragen gemaakt. mijn beslissingen,
bedenken en beslissen ik denk dat ze
over wat we gaan nodig zijn om tot
schrappen en toevoegen. een goed resultaat
te komen.
27 jan. 270 Huis Imre Imre Inleiding herschrijven en Alle stukken Tevreden met het
2018 min. aan een nieuw ontwerp moeten verbeterd werk, goede koers
werken met Blender. worden. ingezet.
28 jan. 150 Huis Imre Imre Verbeteren van deelvraag PWS ​‘De auto van Veel verbeteringen
2018 min. ‘​Welke ontwerpen zijn er de toekomst’ ​als aangebracht, blij
momenteel op de markt?’ voorbeeld met het resultaat.
dat nu ons hoofdstuk 2 is. genomen.
28 jan. 220 Huis Vadym Nieuwe inhoudsopgave Meer Veel af kunnen
2018 min. Vadym opgezet. Brononderzoek brononderzoek maken, schrijven
naar fijnstof. nodig. gaat heel goed.
29 jan. 150 Huis Vadym Brononderzoek naar We nemen fijnstof Tevreden met de
2018 min. Vadym fijnstof en de effecten op als enige stof die vorderingen.
de gezondheid. Stuk we gaan zuiveren.
geschreven voor
hoofdstuk 1.
29 jan. 60 Huis Imre Imre Geschreven over Dr. Interview moet Het schrijven ging
2018 min. Blocken en zijn onderzoek uitgeschreven soepel.
voor ons verslag. worden.
30 jan. 60 Comenius Vadym Tijdens een tussenuur een Veel te doen. Duidelijk
min. College en Imre gesprek gehad over de gesproken met
inhoud van ons verslag en elkaar en
de tijdsindeling van de beslissingen
laatste dagen om het af te genomen.
krijgen.
31 jan. 210 Huis Imre Imre Het Interview, dat we Moeilijke woorden Het interview
2018 min. opgenomen hebben, heb moeten uitschrijven
ik uitgeschreven en de gedefinieerd duurde lang maar
conclusie geschreven voor worden. ging gestaag. Blij
hoofdstuk 3. met de uitkomst.

65
1 feb. 270 Huis Vadym Bronnenonderzoek naar - Veel verder
2018 min. Vadym de bronnen van fijnstof en gekomen.
de effecten van fijnstof op
de gezondheid.
1 feb. 120 Huis Imre Imre Herschrijven van ‘Het Bronnen moeten Tevreden met het
2018 min. ontwerp’ opnieuw resultaat.
genummerd
worden.
2 feb 210 Huis Vadym Schrijven aan hoofdstuk 1 PWS ​‘De auto van Goede stukken
2018 min. Vadym over de effecten op de de toekomst’ ​als tekst geschreven
gezondheid van fijnstof. voorbeeld met veel
genomen. informatie.
2 feb. 80 Huis Imre Imre Herschrijven van Logboeken van Moeizame start
2018 min. hoofdstuk 5 ‘Het Vadym en Imre maar uiteindelijk
ontwerp’. moeten bijgewerkt genoeg kunnen
en samengevoegd doen. Moeilijk
worden. onderwerp om
over te schrijven.
3 feb. 240 Huis Imre Imre Onze logboeken - Dit duurde heel
2018 min. samenvoegen, datums lang en was best
checken en opmaak saai, maar nu het
veranderen klaar is ben ik blij
met het resultaat.
3 feb. 210 Huis Vadym Schrijven aan hoofdstuk 1 De positieve Veel voor elkaar
2018 min. Vadym over de normen die er ionisatie gekregen.
voor fijnstof gelden en de technologie moet
effecten op de uitgewerkt worden.
gezondheid.
Bronnenonderzoek naar
de normen. Begin
gemaakt aan de summary
4 feb. 320 Huis Imre Imre Schrijven aan hoofdstuk 1 Iemand is nodig om Veel gedaan
2018 min. effecten op gezondheid ons verslag na te vandaag en veel af
van fijnstof, het oude stuk kijken. kunnen maken.
verbeterd. Geschreven
aan hoofdstuk 5 ‘Het
ontwerp’ en aan het
ontwerp gewerkt met
Blender.
4 feb. 500 Huis Vadym Afschrijven van hoofdstuk Summary moet Tevreden over
2018 min. Vadym 1, schrijven over de geschreven vandaag, veel
positieve ionisatie worden. kunnen doen.
technologie en definities
toevoegen.
5 feb. 120 Huis Imre Imre ‘Het ontwerp’ Mirko (Imre’s Ging goed, al het
2018 min. afgeschreven, voorblad vader) heeft werk is af.
van ons verslag gemaakt. nieuwe stukken
van ons verslag
nagekeken.

66
5 feb. 180 Huis Vadym Summary, conclusie en - Het werk zit er op,
2018 min. Vadym nawoord afgeschreven en heel tevreden.
de
lay-out van het verslag
verbeterd.
6 feb. 15 Comenius Vadym Verslag ingeleverd De PWS-markt Overal zijn we heel
2018 min. College en Imre moet goed gedaan tevreden met wat
worden. we hebben
gemaakt.

Totaal aantal uur per persoon

Persoon Aantal minuten Aantal uur

Vadym Fedorenko 5840 97


Imre Lukacs 6100 102

67