You are on page 1of 25

MANUAL

Voluntariado Ambiental
e Especies Exóticas Invasoras

O noso agradecemento a todas as voluntarias e voluntarios que
durante estes anos nos teñen acompañado nos diferentes campos e

índice
xornadas de voluntariado ambiental para a eliminación de flora exótica
invasora. Neste caderno recóllense moitas das cuestións tratadas nas
sesión de valoración e debate sobre as actuacións de eliminación.
Grazas tamén a Alberto Navarro Gómez do FRECT (Foro de Redes y
Entidades de Custodia del Territorio), e a Virgínia Rodríguez Álvarez,
presidenta de ADEGA e Coordenadora do Proxecto Ríos.

INTRODUCIÓN 04

VOLUNTARIADO AMBIENTAL 06

ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 10

VOLUNTARIADO AMBIENTAL + ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 14

POSIBLES ACTUACIÓNS DO VOLUNTARIADO AMBIENTAL CON EEI 18

COMO FACER UNHA ACTIVIDADE DE ELIMINACIÓN DE EEI CON
Santiago de Compostela. 2016 VOLUNTARIADO AMBIENTAL 22
Textos: Ramsés Pérez e Lucía Parente
ANTES
Corrección linguística: Manuel Reices
DURANTE
Fotografías: Ramsés Pérez
DESPOIS
Deseño e Maquetación: Magenta
Impresión: Grafisant O TRABALLO DE ADEGA 32

ANEXOS 36

RECURSOS 42

ADEGA
adega@adega.gal
www.adega.gal
Travesa de Basquiños, 9, baixo. 15704 Santiago de Compostela
Tel./fax: 981570099

MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 3

As actividades de cazadores-recolectores de voluntariado ambiental para ata a actualidade o uso do o inventariado. MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 5 . sendo a primeira causa describe neste manual refírese a nos ecosistemas insulares. cuestión que que o voluntariado ambiental pode lonxe de afectarlle só á natureza realizar ante esta problemática. divulgación e o coñecemento desta ameaza ambiental é fundamental para deseñar actuacións encamiñadas á prevención e eliminación destas especies. o que maneira eficaz de actuar. importante para o control da súa Debido a isto. consideradas o segundo factor de Aínda que ADEGA ten traballado perda de biodiversidade.introdución introdución Ao longo da historia os seres Que a sociedade valore o impacto humanos modificaron a súa que producen as EEI no medio relación co entorno en función natural tamén é un aspecto moi da súa evolución como especie. control ou a territorio sufriu grandes cambios. a maior global. A especies de flora. eliminación de invasoras son unha Nas últimas décadas estas ferramenta moi útil para dar a modificacións incrementáronse coñecer esta problemática e unha en cantidade e intensidade. ao recomendacións para xornadas de turismo etc. desde a etapa propagación. a saúde. As especies exóticas eliminación de especies exóticas invasoras (en adiante EEI) son invasoras. despois da destrución do parte do seu traballo e o que se hábitat. ten importantes consecuencias Preséntanse tamén algunhas para a economía. experiencia de ADEGA no traballo Unha das principais problemáticas coas EEI durante os últimos anos e hoxe en día é a perda de preséntanse algunhas actuacións biodiversidade. a nivel con fauna exótica invasora. deu lugar á actual situación de Nesta publicación recóllese a degradación ambiental.

Este tipo voluntariado da Xunta de Galicia de actuacións cidadáns baixo a contempla a participación da supervisión de persoal técnico cidadanía que. A actual Lei de problemas ambientais. MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 7 . da comunidade e do medio Un bo exemplo da creación destes ambiente. no seu tempo posibilita que as persoas acheguen libre. Isto é o que se novos escenarios de participación denomina voluntariado ambiental. son as desenvolvidas por O Voluntariado Ambiental é voluntariado ambiental no traballo por tanto unha boa ferramenta con especies exóticas invasoras. que nunha participación máis activa entende como un dos instrumentos da sociedade en actividades dos que dispón a sociedade para de estudo. para a conservación e mellora do noso entorno que contribúe a mellora da xestión ambiental. detecta problemas emerxentes. sensibiliza á sociedade e trata de comprometela na súa solución. de maneira altruísta e non o seu grao de area no estudo e remunerada.voluntariado ambiental voluntariado ambiental A evidente degradación do medio Desde hai anos ADEGA e a toma de conciencia ambiental desenvolve iniciativas de da sociedade ten o seu reflexo voluntariado ambiental. restauración ou avanzar na superación dos graves conservación. traballa a favor conservación do medio natural.

mercantil. Na lei de acción voluntaria recóllense outras cuestións de interese referidas ao traballo con voluntariado ambiental como o concepto de entidade de acción voluntaria ou os dereitos e deberes tanto do voluntariado ambiental como das entidades de acción voluntaria (tes máis información no apartado de recursos). e do reembolso dos • As desenvolvidas como consecuencia dunha gastos que esta acción poida ocasionar. cabo conserve a condición de persoa voluntaria e as desenvolvan en tal concepto sen percibir remuneración ou contraprestación. • As que sexan prestadas á marxe das entidades de acción voluntaria. funcionarial. aprendizaxes ou experiencia profesional. sen prexuízo.voluntariado ambiental voluntariado ambiental CONCEPTO DE ACCIÓN VOLUNTARIA NON TERÁN CONSIDERACIÓN DE ACCIÓN VOLUNTARIA Enténdese por acción voluntaria a participación social organizada de persoas físicas no desenvolvemento de • As actividades que sexan realizadas de forma actividades en sectores de interese xeral a través de espontánea. • Que se execute fóra do ámbito laboral. sempre que reúnan as seguintes condicións: • As consideradas como prácticas. así como as que constitúan exercicio de concretos. funcionarial de calquera • Que se leve a efecto en función de programas tipo. estean promovidos por entidades de funcións directivas ou de xerencia nas entidades acción voluntaria ou polas administracións públicas de acción voluntaria. relación laboral. consecución de beneficio económico ou intereses dos incentivos que correspondan. de xeito illado ou esporádico. que en ningún propios. entidades de acción voluntaria. • Que se trate dunha decisión libremente adoptada e non causa dunha obriga ou dun deber xurídico. salvo cando quen as leve a de Galicia. mercantil ou de calquera outro tipo • As promovidas por calquera entidade para a de relación retribuída. profesional. MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 9 . caso terán carácter económico. no seu caso.

6] Cortaderia selloana 14] Trachemys scripta elegans 7] Eichhornia crassipes 15] Mustela vison 8] Eucalyptus nitens Mapache Mimosa Algunhas especies invasoras que podemos atopar en Galicia Procyon lotor Acacia dealbata Galápago de florida Caranguexo americano Troita arco da vella Cala Cana Tintureira Trachemys scripta elegans Procambarus clarkii Oncorhynchus mykiss Zantedeschia aethiopica Arundo donax Phytolacca americana MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 11 . Representan unha ameaza para as 4] Azolla filiculoides 12] Procambarus clarkii especies autóctonas debido ao seu 5] Carpobrotus sp. 13] Gambusia holbrooki comportamento invasor. que son introducidos 2] Ailanthus altissima 10] Spartina patens nun ecosistema alleo. animais 1] Acacia dealbata 9] Robinia pseudoacacia ou outros organismos. coma fungos. sexa de 3] Arundo donax 11] Corbicula fluminea forma intencionada ou accidental. especies exóticas invasoras especies exóticas invasoras As especies exóticas invasoras LISTADO DAS EEI MÁIS PERIGOSAS NA GALIZA son aquelas plantas.

especies exóticas invasoras especies exóticas invasoras FASES DUNHA BIOINVASIÓN Porén. Estas especies ocupan toda clase de hábitats: creando unha homoxeneidade que nada ten que ver mariños. No caso de especies xa implantadas débese pensar nun traballo a longo prazo ou de contención. de forma ou noutros aspectos sociais ou da saúde. plantas. fungos. anfibios. o impacto das bioinvasións non só atinxe o medio ambiente senón que tamén incide na economía • Na primeira a especie é transportada. tamén no rendemento do sector agrícola. acuáticos e terrestres. mamíferos. evitando que se implante e estenda a outras áreas. Así mesmo.. a unha zona na que non é nos últimos vinte anos as EEI custáronlles aos países nativa. depredación. na que a sinerxías con outras problemáticas coma o cambio especie se naturaliza aínda que non experimenta climático. Moitas das especies introducidas inciden ningunha expansión.. En canto ás afeccións á colonización de novas zonas desprazando as saúde humana tamén poden incidir en alerxias ou actuar especies propias do lugar e habitualmente como vectores na propagación de enfermidades.000 especies Desde o punto de vista ambiental as bioinvasións foráneas. Por este motivo. da Unión Europea uns 12. etc. invertebrados. Na Unión Europea existen unhas 12. e afectan a todos os coa diversidade orixinal. dominando por completo o novo espazo. MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 13 . peixes. réptiles. Estas alteracións poden ser grupos taxonómicos: microorganismos e bacterias. causadas por competencia directa con outras especies. o mellor que se pode facer é traballar na prevención de novas entradas divulgando a problemática e as especies invasoras potenciais. hibridación. no forestal e • A terceira fase consiste na propagación e na pesca ou afectan á paisaxe. e é prioritario evitar que cheguen a espazos naturais de alto valor ecolóxico. das que aproximadamente un 15 % son causan alteracións nos ecosistemas e modifícanos invasoras. en moitos casos imposible. Unha vez que unha especie invasora chega a un territorio é moi complicado erradicala. Calcúlase que intencionada ou non. alteración do hábitat. e esta cifra non parará de medrar tendo en conta as • A segunda fase é a de aclimatación. aves.000 millóns de euros anuais. transmisión de enfermidades. no caso de detectar unha nova entrada débese eliminar do medio canto antes.

Crear espazos de participación desde o ámbito do voluntariado ambiental é de especial interese xa que. que veñen de superar hai xa A concienciación ou a educación tempo a capacidade de carga e ambiental da sociedade recuperación do noso planeta. práctica. e cara a problemáticas concretas en particular. no actitudes e comportamentos caso que ocupa este manual. divulgar problemáticas ambientais especialmente das sociedades diversas e aprender desde a máis avanzadas e modernas. o voluntariado participante conservación que teñen como convértese nun vector de difusión obxectivo sensibilizar e promover dos problemas ambientais. Iniciativas posibles solucións. A solución dos problemas ambientais será imposible sen a participación da cidadanía. xeral. en especies exóticas invasoras. consiste en facer que esta sexa De xeito parello a esta consciente dunha serie de degradación “da casa común” problemáticas e predispoñela a veñen xurdindo numerosas asumir responsabilidades e tomar iniciativas de intervención para a as medidas axeitadas cara as conservación do medio. ofrécese unha problemáticas ambientais. excelente oportunidade para debidas ao noso modelo de vida. alén de dar a posibilidade MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 15 . Ao mesmo de participación cidadá para a tempo.voluntariado ambiental + voluntariado ambiental + especies exóticas invasoras especies exóticas invasoras Tense apuntado á orixe humana de colaborar na conservación do na práctica totalidade das medio ambiente. das responsables cara o medio.

xa que unha actividade puntual pode ser en moitos casos contraproducente. e non concebirse como actividades puntuais para aproveitar unha axuda ou subvención. xa que o custo asociado a unha especie invasora medra exponencialmente co paso do tempo.voluntariado ambiental + voluntariado ambiental + especies exóticas invasoras especies exóticas invasoras O PAPEL DO VOLUNTARIADO AMBIENTAL NO ÁMBITO DAS ESPECIES INVASORAS • Axuda na divulgación da problemática das EEI • Contribúe á alerta temperá ante novas entradas • Ofrece un espazo de participación cidadá • Forma a cidadanía nas cuestións básicas referidas ás bioinvasións • Axuda a erradicar ou controlar esta ameaza As actuacións de voluntariado ambiental no ámbito das EEI deben enmarcarse no plan de voluntariado ambiental da entidade de acción voluntaria ou no proxecto dunha asociación. A nivel global deben considerarse un “investimento”. MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 17 .

Ao remate do traballo. pescadores e pescadoras ou outros) é en moitos casos o que mellor coñece a zona e pode achegar datos sobre a presenza de especies invasoras. DESEÑO DAS ACTUACIÓNS • O voluntariado tamén pode ser partícipe no deseño das actividades. poden suxerir propostas para as vindeiras actuacións. nunha reunión. • O voluntariado local (veciñanza.posibles actuacións do posibles actuacións do voluntariado ambiental con EEI voluntariado ambiental con EEI Habitualmente asóciase a figura do voluntariado a traballos físicos. Se o voluntariado é foráneo pode realizar enquisas entre as persoas da localidade para recoller esa información. Porén. MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 19 . Neste apartado descríbense algunhas destas actuacións. a situación anterior á entrada da bioinvasión. etc. as tarefas que unha persoa ou grupo de persoas poden desenvolver no ámbito das EEI son moi diversas. os lugares idóneos de actuación.

Obter información das especies.. especies). esta problemática a outras persoas e entidades. tarefas de eliminación e control de EEI recibindo a formación axeitada (ecoloxía de especies. Isto permitiralle ao voluntariado ter unha distribución e dimensións da poboación de invasoras perspectiva completa do traballo realizado. O voluntariado identifica e localiza as EEI o que permite obter unha radiografía actual da nun lugar determinado. As accións bioinvasións (veciñanza. atendendo a características como a idade dos participantes. así como unha detección temperá de especies potencialmente invasoras. por parte do voluntariado. o tamaño da EEI e as súas consecuencias dándolles a coñecer mancha. • O voluntariado ambiental pode realizar tarefas *ADEGA a través do proxecto “Rede Galega de voluntariado ambiental para a identificación e localización de de apoio en colaboración con persoas expertas. Desde as entidades de acción ben realizando tarefas físicas (rego. pretende potenciar o papel do voluntariado ambiental realizando buscas bibliográficas sobre invasoras no campo das EEI. os lugares de acceso. etc. • Poderán realizar tarefas de información sobre as a época idónea para cada especie. • O voluntariado tamén pode repartir os materiais seguridade no traballo. EEI” en colaboración coa plataforma Biodiversidade. MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 21 . A capacitación previa do presenza destas especies na Galiza.posibles actuacións do posibles actuacións do voluntariado ambiental con EEI voluntariado ambiental con EEI INFORMACIÓN E DIVULGACIÓN ELIMINACIÓN E CONTROL • O voluntariado pode axudar no deseño e elaboración • O voluntariado ambiental poderá participar en de material divulgativo sobre invasoras. de seguimento e mantemento.. etc). sempre terán en conta a dificultade dos traballos viveiristas. a formación. será de utilidade para despois realizar un seguimento destas e avaliar se as actuacións de eliminación foron efectivas. eliminación voluntaria pódense deseñar proxectos que incidan na de rebrotes) ou intelectuais (inventariado de recollida de datos. Deberá deseñarse divulgativos aos axentes sociais implicados nas unha formación específica previa.eu. voluntariado para esta tarefa é moi importante. pescadores e pescadoras. MONITORIZACIÓN E INVESTIGACIÓNS SEGUIMENTO E MANTEMENTO • Tamén é de interese que o voluntariado participe • Para desenvolver tarefas de eliminación débense en tarefas de restauración (colocación de estacas realizar estudos previos de localización e ou plantacións). inventariado de EEI*.).

grave problema mediante xornadas A actividade tamén pode ser de control. motivo polo que que amosan qué se debe facer sempre debe existir un seguimento e continuidade ANTES. outra especie invasora dividido en tres grandes apartados poderá xerminar no mesmo lugar. DURANTE e DESPOIS da dos traballos. que de eliminación de invasoras terá como obxectivo pretenden contribuír a paliar este acabar coa especie nunha zona determinada. coa ou campos de voluntariado finalidade de manter e de frear o avance de certa ambiental para a eliminación de especie. Se a actividade é de voluntariado ambiental. Haberá polo tanto que secuenciar o EEI. MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 23 .como facer unha como facer unha actividade de eliminación actividade de eliminación de EEI con voluntariado de EEI con voluntariado A cantidade e diversidade de ANTES especies exóticas invasoras é cada vez maior. traballo e planificalo en varias xornadas e anos. O texto está unha mancha de invasoras. actividade. desde PLANIFICACIÓN as entidades sociais e tamén desde diferentes administracións • A xornada de voluntariado deberá estar enmarcada cada día xorden máis iniciativas nun proxecto desde o seu inicio. Por sorte. A continuación expóñense algunhas cuestións que se deben • Non é recomendable realizar unha actividade ter en conta na organización deste tipo se non vai ter continuidade. xa que o dunha xornada de voluntariado resultado da actuación pode activar a planta e que ambiental para eliminación de esta se reproduza con máis virulencia. É importante comentar este aspecto ao voluntariado. Ao eliminar exóticas invasoras.

Anexo IV. As máis doado nestas datas evitando a confusión con presenza de endemismos e así descartar que a (ou organismos) que xestiona a zona en cuestión. titora ou ou afectar a especies ameazadas. tanto facer unha boa planificación do traballo. se a mancha familiar. lugar de almacenaxe dos vexetais ou Confederación Hidrográfica Miño Sil) e tamén Aínda así é importante saber onde está o centro de retirados e o sitio para a comida. poderanse eliminar durante todo o ano. que se lle solicitarán ao organismo é preciso ter os seus datos con antelación. como facer unha actividade de eliminación de EEI con voluntariado ÉPOCA DO ANO VISITA PREVIA AO LUGAR PERMISOS E CONTACTO COA ADMINISTRACIÓN SEGUROS E ACCIDENTES • Determinadas especies anuais (Bidens sp ou • É indispensable visitar a zona previamente para • A entidade de acción voluntaria coordinadora da • É obrigatorio que as persoas participantes estean Tritonia sp) son máis fáciles de atopar e recoñecer realizar unha inspección de áreas prioritarias de xornada encargarase de xestionar os permisos cubertas por un seguro de accidentes. lugar de acceso e traslado organismo de xestión de ríos (Augas de Galicia de teléfono ao que chamar en caso de accidente. O ideal será • O ideal é informarse e coordinarse coas que nunha actividade se poida eliminar na súa administracións para traballar en lugares onde • Se se realiza un inventariado de especies invasoras totalidade. • As especies que non se reproducen por semente. mancha de flora invasora puidese ser o refuxio e/ En ocasións hai que solicitarlles permisos a mais acompañados dunha persoa responsable. en especial no caso de especies que teñan risco de rebrote ou sementes. xa que o material retirado nunca deberá quedar no lugar. persoas menores de idade só poderán participar outras especies. para así reforzar tamén se debe ter en conta estas cuestións e seguimento e control. dunha administración. microhábitats para fauna sensible. • A situación ideal para eliminar especies con de invasoras está nun río que pertence á Rede semente fértil será antes de que esta se forme. dispersalas. para realizar posteriormente labores de xa se actuou con anterioridade. aparcamento. ou que son facilmente recoñecibles (como ser proporcional ao número de persoas voluntarias Modelo de solicitude de permiso Carpobrotus edulis). • Tamén é indispensable coordinarse coa administración local (concello) para xestionar os restos vexetais e seu posterior tratamento. A visita á zona permitirá polo outros traballos. • Nesta visita tamén se establecerá o punto de Natura 2000 será preciso solicitarlle permiso ao • A compañía aseguradora proporciona un número deste xeito a actuación non contribuirá a encontro. Por exemplo. e para iso pola súa floración. visitar a zona en diferentes épocas do ano. • A extensión da mancha ocupada pola EEI deberá (Consellería de Medio Ambiente). polo que o traballo con elas será actuación. de ferramenta. e ao tempo que se lle vai dedicar. MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 25 . á Dirección Xeral de Conservación da Natureza saúde e hospital máis próximo. da actuación.

e sobre todo o método de II. Antes datos da superficie que ocupa a especie ou número medios de comunicación. tanto a problemática letra para escribir os datos recollidos nas fichas de de comezar os traballos de campo o voluntariado de individuos segundo o caso. etc). MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 27 . Haberá persoas DE CAMPO • Os medios de comunicación facilitan chegar a un máis habilidosas nuns temas que noutros. tarefas poderanse establecer grupos de traballo: corta. a súa capacidade física para realizar certos traballos ou desprazamentos cargando • Na organización do traballo e secuenciación das ferramenta ou sacos con especies eliminadas. etc. embolsado. Ao estar en contacto co voluntariado informaráselle tamén de cal é a roupa máis axeitada para o día de traballo (pantalóns longos. como facer unha como facer unha actividade de eliminación actividade de eliminación de EEI con voluntariado de EEI con voluntariado DIFUSIÓN • Terase en conta a formación de cada persoa voluntaria DURANTE METODOLOXÍA E ORGANIZACIÓN DO TRABALLO e as súas capacidades ou destrezas. a avaliar posteriormente o traballo realizado. camisetas de manga longa. Divulgarase a nosa coñecemento de aparatos de xeolocalización. iso. haberá • Nunca se debe esquecer a formación específica en se debe facer é unha monitorización. necesidades alimenticias. Modelo de ficha de toma de datos encomendarlles as tarefas máis axeitadas. Por ferramentas débese explicar como se manexan. eliminación. tomando os tamén se lle enviará unha nota de prensa aos quen estea habituado a ler mapas ou quen teña boa calquera xornada de traballo con invasoras. enfermidades ou outra información de utilidade. gorro. A función das persoas coordinadoras será deberá aprender a diferenciar as especies. Anexo maior difusión. ecoloxía. Un simple correo electrónico cunha ficha de inscrición permitiranos coñecer a súa formación. blogs. No momento de repartir as • O perfil do voluntariado ambiental é moi diverso. botas de auga. ou redes sociais. O primeiro que actividade en webs. • Logo da toma de datos comezarán os traballos de eliminación. traslado de sacos. quen teña FORMACIÓN maior número de persoas. Isto servirá para das invasoras como a xornada de eliminación terán campo. e que saiban como utilizar cámaras fotográficas. Así. alerxias. • Antes de realizar a actividade deberase contactar coas persoas voluntarias. preguntar e coñecer as capacidades de cada quen para súa orixe. é de especial interese ter en conta cuestións coma que medidas de seguridade se deben tomar e facer a idade das persoas participantes. a habilidade e unha demostración práctica de como se eliminará a coñecemento que posúen para empregar determinadas especie en cuestión. ferramentas. persoas • Deberanse secuenciar as tarefas. ademais da importancia das súas PERFIL DO VOLUNTARIADO actuacións. derrame.

polo (ferramentas para cavar e extraer). MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 29 . ademais de difícil. luvas. para algunhas incluso será ten garantía de éxito. para o traballo. Especies informar ao voluntariado. como facer unha como facer unha actividade de eliminación actividade de eliminación de EEI con voluntariado de EEI con voluntariado MATERIAL EMPREGADO DIFICULTADE PERIGOSIDADE DESCANSO E CAMBIOS DE TRABALLO • Cada especie require dun material específico • A eliminación de EEI é un traballo que non sempre • A eliminación de EEI. buzos. seu posterior transporte. No caso de traballar con varias almacenamento. terán á súa disposición material específico segundo o tipo de traballo: luvas de varios tamaños. • É de interese facer unha listaxe previa do material necesario.. Alén de levar unha camiseta "despois" da actuación. beber auga. comer unha momento retirar a parte aérea (ferramentas estudar previamente as especies diana. De feito algunhas require unha capacitación especial polo que. deixan para especialistas. motivo polo que debemos traballos con herbáceas ou rebrotes de árbores. gafas protectoras. permiten o almacenamento e o americana). Será necesario facer algún de certo porte como a cana (Arundo donax) ou a especies son case imposibles de eliminar mediante voluntariado ambiental. distintiva ou un chaleco que os identifique como persoas voluntarias. Uns sacos grandes plásticos para causar cortes. A eliminación de árbores de certo tamaño demasiado duras para non desanimar ás persoas necesaria ferramenta de diverso tipo. é importante facer cambios nos Pampa (Cortaderia selloana) tamén é chamada traballos para evitar lesións ou sobrecargas • Deberase contar tamén con material para o “herba de coitelo”. De facelo será mellor futuro a evolución dos traballos non debemos con exemplares illados. Noutros casos pódense posúen substancias que en contacto cos ollos transportar os restos en esportas ou carretillas ata poden causar reaccións urticantes. referíndose á súa capacidade musculares. pode ser • As actividades de voluntariado non deben ser para a súa retirada. Haberá que FOTOGRAFÍAS unha morea ou un saco grande (”bigbag”) para o valorar si se traballa con estas especies ou se • Para ter un rexistro gráfico e poder comparar no seu posterior tratamento. é recomendable realizar descanso cada hora e media aproximadamente mimosa (Acacia dealbata) requiren nun primeiro traballos manuais. que se debe actuar con precaución. Especies como a pita (Agave especies é de interese aproveitar o momento do son boa opción.. froita. cuestión da que se debe perigosa. para retomar folgos. etc. con que participan. de corte) para posteriormente arrancar a raíz • Determinadas especies poden causar danos. ou a cala (Zantedeschia aethiopica) descanso para cambiar de grupo. e nese caso débese esquecer tirar sempre unha foto da zona "antes" e • O voluntariado tamén deberá ter material preciso achegar sempre o material axeitado (gafas. vadeadoras. A herba da • Así mesmo. etc).

polo que é recomendable facer un seguimento e tarefas de mantemento nas que sería axeitado que o voluntariado puidera participar de novo. a eliminación de especies invasoras non sempre ten garantía de éxito. a ferramenta empregada. pasar unha enquisa ou ambas. blog. Modelo de ficha de toma de datos • Débeselle ofrecer ao voluntariado a posibilidade de avaliar as actuacións realizadas. a cantidade de materia vexetal traballo realizado. dificultade. Modelo de avaliación (enquisa) • Como xa se comentou. Pódese facer nunha posta en común. indicando o obxectivo da actividade. MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 31 . Anexo II. cuestións de interese. creando os espazos precisos e dándolle tempo para facelo. como facer unha como facer unha actividade de eliminación actividade de eliminación de EEI con voluntariado de EEI con voluntariado DESPOIS RECOÑECEMENTO DO VOLUNTARIADO DIFUSIÓN AVALIACIÓN E SEGUIMENTO • Sempre é importante recoñecer o traballo • É importante realizar unha crónica recollendo os do persoal voluntario. anotando a cantidade de persoas posteriormente na web e nas redes sociais o comunicación. ademais do material eliminado e outras e pesar os sacos). redes sociais e enviala aos medios de toma de datos. Tamén se pode entregar un o número de participantes e as especies retirada (pódese estimar o volume ou contar certificado de participación na actividade. Anexo III. eliminadas. Non se debe esquecer datos da actividade e publicala de novo na nosa • Ao final da actividade realízase de novo unha tirar unha fotografía de grupo para agradecer web. participantes. etc.

Centramos protección ambiental. a maioría deles baixo algunha figura de ecoloxista desde 1976. mellora e de defensa ambiental máis activa conservación do medio ambiente galego téñense e con maior implantación do noso realizado en diferentes lugares e hábitats do noso País. realízanse denuncias ADEGA entende que a diversidade ligadas a este campo como actuacións directas sobre o biolóxica ten o seu reflexo na territorio nomeadamente con voluntariado ambiental. en ambiente galego e global do que actuacións de limpeza e recuperación do litoral galego. coa defensa da cultura e a lingua propias de Galiza. plantacións as desigualdades dentro de cada forestais. diversidade cultural e que ambas A continuación enuméranse as actuacións deben ser preservadas. recuperación do patrimonio ou eliminación país e entre países. Así mesmo. Galiza. sen a milleiros de persoas en diferentes cuestións destrución ambiental e que reduza ambientais: limpezas de ríos e praias. o noso traballo en Galiza sen por iso Nos últimos anos ADEGA. Charcas con Vida ou problemática ambiental e de exercer a Eira da Xoana ven desenvolvendo un intenso traballo na medida das nosas posibilidades no eido das EEI. ADEGA avoga por un modelo de Posteriormente ADEGA continuou xestionando desenvolvemento ecoloxicamente iniciativas de voluntariado ambiental. Isto supón desenvolvidas por ADEGA ata o 2016 con flora no noso caso asumir un compromiso invasora. no marco dalgúns dos seus deixar de ter unha visión global da programas coma o Proxecto Ríos. tanto desde o ámbito da divulgación a solidariedade coas loitas entre os seus socios. a sociedade en xeral. independente e sen ánimo de lucro no que xestionou milleiros de voluntarios e voluntarias que traballa na defensa do medio de Galiza.o traballo de ADEGA o traballo de ADEGA A Asociación para a Defensa ADEGA conta cunha ampla traxectoria no traballo Ecolóxica de Galiza (ADEGA) é unha de divulgación e na xestión de voluntariado en toda asociación ecoloxista democrática. depende a nosa calidade de vida. socias e simpatizantes como cara ambientalistas doutros pobos. de especies exóticas invasoras. doutras partes do estado e do mundo. MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 33 . entre outras. ADEGA é unha das asociacións Estas actuacións para o coñecemento. mobilizando sostible e socialmente xusto. nomeadamente desde o desastre do Prestige. cunha experiencia de traballo territorio.

PO) Proxecto Tea Azolla (Azolla filiculoides) Charcas 2009-16 Ministerio de Agricultura. PO) MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 35 . PO) Cola de raposa (Miriophyllum Confederación Hidrográfica Miño -Sil aquaticum) Inventario de invasoras no Varias Ambiente 2010 Universidade da Coruña campus da UDC urbano A Coruña Eliminación invasoras no Unlla de gato (Carpobrotus edulis) Ambiente Universidade da Coruña campus da UDC Herba da Pampa (Cortaderia selloana) urbano 2013-16 A Coruña Cala (Zantesdeschia aethiopica) Eucalipto (Eucalyptus globulus) Proxectos desenvolvidos ata 2016 Eliminación de eucalipto na Eira Eucalipto (Eucalyptus globulus) Bosque 2014-16 ADEGA da Xoana por ADEGA no ámbito das EEI (A Golada. Illa de Sálvora Tintureira (Phytolacca americana) insulares (Ribeira. AC) Pita (Agave americana) Conservación da Natureza) Cana (Arundo donax) Ministerio de Agricultura. Alimentación e Medio Ambiente- Parque Nacional Illas Cala (Zantesdeschia aethiopica) ecosistemas Fundación Biodiversidad Atlánticas. Alimentación e Medio Ambiente- Papiro (Cyperus involucratus) Fundación Biodiversidad Artotheca calendula Eliminación invasoras Unlla de gato (Carpobrotus edulis) Dunas e 2015-16 Ministerio de Agricultura. AC) Proxecto Corna Unlla de gato (Carpobrotus edulis) Dunas 2007-13 Consellería de Medio Ambiente (Dirección Xeral de (Pobra do Caramiñal. OU) Móllate polos humidais / Cana (Arundo donax) Dunas e lagoas 2010-15 Ministerio de Agricultura. Alimentación e Medio Ambiente- Conservando as nosas dunas Herba da Pampa (Cortaderia selloana) costeiras Fundación Biodiversidad LIC Lagoas de Xuño e Muro Cala (Zantesdeschia aethiopica) Concello de Porto do Son (Porto do Son. AC) Eliminación invasoras Pita (Agave americana) Dunas e lagoas 2015-16 Consellería de Medio Ambiente (Dirección Xeral de LIC Lagoa de Louro Chumbeira (Opuntia sp) costeiras Conservación da Natureza) (Muros. Alimentación e Medio Ambiente ambiental no LIC Río Tea Acacia negra (Acacia melanoxylon) (Programa de Voluntariado en Ríos) (Mondariz. PO) Tintureira (Phytolacca americana) Confederación Hidrográfica Miño -Sil Bambú (Phyllostachys sp) Custodia fluvial nas bacías Ulla Mimosa (Acacia dealbata) Fluvial 2013-15 AGADER (Axencia Galega de Desenvolvemento Rural) Umia e Lérez Ministerio de Agricultura. ANOS DE PROXECTO INVASORAS ELIMINADAS ECOSISTEMA TRABALLO ENTIDADES COLABORADORAS o traballo de ADEGA Campos de voluntariado Mimosa (Acacia dealbata) Fluvial 2007-15 Ministerio de Agricultura. Alimentación e Medio Ambiente- Río Liñares Fundación Biodiversidad (A Estrada. PO) Eliminación de especies Ludwigia grandiflora Fluvial 2015 Consellería de Medio Ambiente (Dirección Xeral de invasoras Conservación da Natureza) LIC Río Limia (Xinzo de Limia. Alimentación e Medio Ambiente LIC Río Tea Xacinto de auga (Eichhornia crassipes) (Programa de Voluntariado en Ríos) (Mondariz.

Xantar de campo 16. anexo1 anexos MODELO DE XORNADA DE CAMPO 9.30 h. Remate dos traballos.00 h. Reunión no punto de encontro 10. Continuación dos traballos e intercambio 17.00 h. Reparto de grupos e ferramenta e desprazamento ao lugar de traballo 12.30 h.00 h. Saída do autobús ou coches particulares 10. Comezo dos traballos de eliminación 14.15 h.30 h. toma de datos e foto de grupo 18.30 h.30 h.00 h. Avaliación 18. Charla: Introdución ao problema das especies invasoras 11. Regreso MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 37 .

................................................................................................................................................... .......................... Tamaño da mancha: m2 Coñecías a problemática das especies exóticas invasoras? Número de pés (aprox............................................................MODELO DE FICHA DE TOMA DE DATOS Datos de eliminación Voluntariado Ambiental Data:...................................................Monitor/a (nome):................................................................................................................................................................................................................... Observacións ................................................... Os pés estaban dispersos en diferentes tipos de substratos Consideras acaídas as actuacións realizadas? ..........................................................................  Mancha  Pés illados ................): .................................................. .......... Hábitat da EEI .............................................................................................................................. Agradecémosche que respondas con total sinceridade....................... Distribución das EEI .......................................... Como soubeches da xornada de voluntariado? Ferramenta ....................................................................................................... A Especies eliminadas enquisa será tratada confidencialmente.....................................):..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................  Amizades  ADEGA  Prensa  Radio  Facebook Dificultade  Correos electrónicos de ADEGA  Gardarríos  Cartaces ......................................................................................................................................................................................................................... Nome científico Nome común Volume aproximado (en m3) ................................................................................................................. Indicar cales .....................  Areoso  Enchoupado  Lamacento  Rochoso  Outro (cal) ..................... e voluntarias desta actividade..................................... coa finalidade de mellorar en anos vindeiros....................................  Si  Non Método empregado para a eliminación da EEI Que aspectos deberían ser mellorados?  Manual (sen ferramentas) .................................................................................................................................................................................................. ..........................  Outros.......... Observacións Cal foi a razón que te levou a participar? ......................................................................................................................................................................................................................Lugar:......................................................................................................... anexo2 MODELO DE AVALIACIÓN (ENQUISA) Con esta enquisa pretendemos coñecer a percepción que teñen os voluntarios anexo3 Voluntarios/as (núm... MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 39 ............................................. ... .........  Manual (con ferramentas) ......................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................................

Observacións Moitas grazas por participar! MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 41 ................ Valoración global da actividade • Indicaranse outras cuestións de interese coma as medidas que se deben tomar Coodinación do programa para o almacenaxe ou a coordinación co persoal do organismo ao que se lle Metodoloxía solicita o permiso.. seguindo en todo momento os protocolos.................. Comentarios sobre os educadores/as • Engadiranse os lugares sobre os que se vai actuar (recomendable engadir coordenadas de localización e un mapa).......(nome completo)........................ co CIF.gal Director/a Xeral de Conservación da Natureza Correos electrónicos Consellería de Medio Ambiente Comentarios sobre os materiais ......... Motivación (o organismo ao que se lle solicita o permiso) Comentarios sobre o programa En......... e co domicilio en Puntualidade .......(nome da entidade).......(lugar).. recomendacións e condicións que estableza .. Entusiasmo • Indicaranse as especies invasoras sobre as que se vai a traballar........ en representación de .. (enderezo postal)....adega.. (nome da entidade) contempla a realización dunha xornada de Organización voluntariado ambiental para a eliminación de flora exótica invasora........Valora as seguintes cuestións relacionadas coa actividade do 1 ao 6 anexo3 anexo4 1 2 3 4 5 6 Divulgación da actividade MODELO DE SOLICITUDE DE PERMISO Comentarios sobre a divulgación Caderno informativo Logo da entidade + enderezo postal materiais Ferramenta Cargo a quen se dirixe: Por exemplo: Info na web www............................................. (data) Valoración global da xornada Sinatura e selo.... ......... equipo educativo Coñecementos Expón: Aptitudes pedagóxicas Que............. programa Obxectivos acadados Solicita: Tempo dedicado Autorización para realizar as intervencións para a eliminación de especies invasoras Resultados acadados nomeadas nos hábitats e localizacións citados anteriormente.............................. con DNI...

Colección Divulgación. Instituto de Estudios Territoriales de Bizkaia. Diputación Foral de Bizkaia. F. Madrid Todos estes documentos pódense descargar en PDF. M. B. Grupo Especialista en Invasiones Biológicas. El carrizo de la Pampa en la cornisa cantábrica. Herrera (2009). Ihobe. Suárez (2012). J. Barrada (2007).) Invasiones Biológicas. L. 165-169. Vertebrados invasores. Consellería de Medio Ambiente e desenvolvemento sostible. M. e M.. En: Tigeras. OAPN (Organismo Autónomo de Parques Nacionales). e M. Campos. pp. Ziletti e V. D. Xunta de Galicia. CSIC. Capdevila-Argüelles. (2007). Dirección General para la Biodiversidad. MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 43 . Diagnóstico de la flora alóctona invasora de la CAPV. Sánchez e E. Plan Estratéxico galego de xestión das especies exóticas invasoras e para o desenvolvemento dun sistema estandarizado de análise de riscos para as especies exóticas en Galicia. Herrera. Xunta de Galicia. A. distribución e métodos de control. et al. J. (eds. A. Atlas de las Plantas Alóctonas Invasoras en España. Orueta. e M. Caso de Estudio. Fagúndez. P. Sobrino (2004). A. Plantas Invasoras de Galicia. J. Sanz. Herrera (2008). Bioloxía. Sociedad Pública del Departamento de Medio Ambiente y Ordenación del Territorio. J. Flora alóctona invasora de Bizkaia. e J. A. Campos (2010).recursos recursos BIBLIOGRAFÍA Campos..

es/boe_gallego/dias/2013/08/03/ e Centro de Europa. descargar materiais. polo que O ISSG.pdf http://www.cmati.wix.eu/proxecto/rede-galega- de-voluntariado-ambiental-para-a-identificacion-e.eu/legal-content/ES/TXT/PDF/ lexislación. MANUAL VOLUNTARIADO AMBIENTAL E ESPECIES EXÓTICAS INVASORAS 45 . http://eur-lex. Xeral_Conservacion_Natureza/Biodiversidade/ http://www.html cunha ficha por cada especie. Pódese consultar o Publicados/2011/20111221/ Catálogo Español de Especies Exóticas Invasoras AnuncioC3B0-161211-9951_es. ?uri=CELEX:32014R1143&from=ES estudos. etc. é o grupo especialistas en especies invasoras se regula o Catálogo español de especies exóticas (polas súas siglas en inglés) da IUCN (Unión invasoras.eu/environment/nature/ http://geibuc. sobre as especies exóticas invasoras para a zona Norte difundir entre a cidadanía a problemática das EEI. localizacionde-eei/ Rede Galega de voluntariado ambiental para Regulamento (UE) Nª1143/2014 do Parlamento https://www. recursos recursos WEBS DE INTERESE http://ec.com/geib invasivealien/index_en.xunta.org/ Europeo e do consello do 22 de outubro do 2014 sobre a identificación e localización de EEI. LEI 10/2011.europa.es/dog/ ás especies exóticas invasoras. http://www.html&sub=Especies_invasoras/ temas/conservacion-de-especies/especies-exoticas.boe.biodiversidade.es/es/biodiversidad/ seccion.nobanis.es/seccion-organizacion/c/ súa web poderás atopar multitude de información sobre DX_Conservacion_Natureza?content=Direccion_ as EEI a nível mundial. pdfs/BOE-A-2013-8565-G. así como Estratexias e Plans sobre estas especies. Internacional para a Conservación da Natureza).gob. de 28 de novembro de acción voluntaria.xunta. grupos de traballo. do 2 de agosto.htm GEIB.issg. Páxina web da Consellería de Medio Rural. Na http://www.europa. Pódese consultar http://www.org/ Real Decreto 630/2013.magrama. Grupo Especialista en Invasións Biolóxicas Espazo da web da Comisión Europea dedicado LEXISLACIÓN ás especies exóticas invasoras. Proxecto A Rede Europea sobre Especies exóticas invasoras colaborativo que complementa as distintas actuacións a prevención e a xestión da introdución e propagación (NOBANIS ) é unha portal dedicado á información que dende ADEGA se están a desenvolver para de especies exóticas invasoras. Flora invasoras/ Invasora na Galiza. novas. Espazo do Ministerio de Medio Ambiente dedicado http://www.

.

MANUAL Voluntariado Ambiental e Especies Exóticas Invasoras Iniciativa de Co apoio de .