You are on page 1of 84

ΜΑΙΟΣ 2018 ΠΕΡΙΟΔΟΣ Γ΄ No 8

Ε Π Ι Κ Ο Ι Ν Ω Ν Ι Α Σ & Π Ρ Ο Β Λ Η Μ ΑΤ Ι Σ Μ Ο Υ
Γράφουν οι :
Γ. Αρσένης
Α. Γ. Βακαλόπουλος
Σ. Δερμιτζάκης
Francis Fukuyama
(συνέντευξη)
Ε. Τζιόλας
- Οικονομική Κρίση :
Εναλλακτική Πρόταση
διεξόδου.
- Καιρός, λοιπόν, για
μια Νέα Αρχή στο
‘‘Μακεδονικό’’.
- Κίνημα Αλλαγής
(ΚΙΝΑΛ) : γιατί η
στασιμότητα;
- Ο Νέος ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ
- Ο Δυτικός Πολιτισμός,
οι Λαϊκιστές, το Ευρώ και
η Ε.Ε.
- Η δολοφονία του
Γ. Λαμπράκη στη
Θεσσαλονίκη.

Πολιτικό Ημερολόγιο : Γεγονότα τον MΑΙΟ


ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ • ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ
Εκδίδεται στη ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
ΑΙΓΑΙΟ ΠΕΛΑΓΟΣ - Νησιώτικο σύμπλεγμα Ν. Αμοργού
Το Εθνικό Θέμα της ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

Στέφανος ΛΑΝΤΣΑΣ : Πανοραμική άποψη της Αθήνας

Καιρός, λοιπόν, για μια Νέα Αρχή στο ‘‘Μακεδονικό’’.


Γράφει ο Ελευθέριος ΤΖΙΟΛΑΣ
Τί έχει, επί 25 χρόνια, επιδιωχθεί ;
Σύνθετη ονομασία που θα περιλαμβάνει τον όρο Η αλήθεια είναι ότι υπέρ της πρώτης γραμμής (σύνθετη
‘‘Μακεδονία’’ για το κράτος των Σκοπίων, καμία ονομασία που θα περιλαμβάνει τον όρο ‘‘Μακεδονία’’)
ονομασία με τον όρο Μακεδονία : η αντίθεση αυτή είναι έχει γίνει μεγάλη κινητοποίηση μεγάλου αριθμού
αγεφύρωτη. ελλήνων και ξένων πολιτικών παραγόντων, ισχυρών
Δεν υπάρχουν τεχνικές και δεν χωρούν χειρισμοί και διεθνών κέντρων.
που θα μπορούσαν να γεφυρώσουν τη διαφορά, ή που Χρησιμοποιήθηκαν σχεδόν σε ‘‘διατεταγμένη υπηρεσία’’
θα διαμόρφωναν μια τρίτη λύση πέρα από αυτή την πολλά, και πάντως τα μεγαλύτερης εμβέλειας, μιντιακά
ανταγωνιστική αντίθεση. μέσα, αλλά και μέσα παρασκηνιακά, κομματικά,
Η διαδρομή ήδη των 25 και πλέον ετών, του ανοιχτού κοινωνικά. Ποικίλοι τρόποι, πλάγιοι και ευθείς,
αυτού ζητήματος, βεβαιώνει περί αυτού. εκβιαστικοί και φιλικοί, πιεστικοί και διπλωματικοί,

e-Δίαυλος | σελ. 2
επίσης, χρησιμοποιήθηκαν. Ελληνική Κοινωνία, υπό διαρκή πίεση για την αποδοχή
Κυρίως, στο πλαίσιο αυτής της πολύμορφης συμβιβαστικής λύσης σύνθετης ονομασίας, συγκροτείται
κινητοποίησης, αυτού του 25ετούς ορυμαγδού, από τα παρακάτω δεδομένα, τα οποία παρέχουν και τις
έγιναν, προτάθηκαν και προβλήθηκαν όλοι οι πραγματικές δυνατότητες για μια ρεαλιστική στρατηγική :
πιθανοί συνδυασμοί σύνθετης ονομασίας με τον όρο 1ο. Παραχώρηση του ονόματος Μακεδονία υπό
‘‘Μακεδονία’’. Ο κοινός τόπος, μεγάλου φάσματος οποιαδήποτε μορφή δεν είναι και δεν θα γίνει αποδεκτή.
πολιτικών δυνάμεων (από τη ‘‘Ν.Δ’’ έως το ΚΚΕ) και Όποιος κι αν είναι ο χρωματισμός αυτής της θέσης (από
πολλών πολιτικών παραγόντων : σύνθετος όρος με έντονα απόλυτος, έως πατριωτικά αμυντικός) αποτελεί
γεωγραφικό προσδιορισμό, αποτέλεσε μια επινόηση, τον ισχυρό, σταθερό και αδιαπραγμάτευτο τόπο της
ένα εφεύρημα γύρω από την οποία επενδύθηκαν ελπίδες, Ελληνικής Κοινωνίας.
πολιτικές καριέρες, διπλωματικές πρωτοβουλίες, μελ- 2ο. Ανυποχώρητη θέση απέναντι στην αλυτρωτική
λοντικές δήθεν προοπτικές. ιδεολογία και τη διεκδικητική στρατηγική του γειτονικού
Μετά και την, καθώς όλα δείχνουν, αποτυχία της κράτους επί της ιστορίας, του έθνους, της επικράτειας, της
τελευταίας πρότασης ‘‘Μακεδονία του Ίλιντεν’’, τίθεται γλώσσας της ελληνικής Μακεδονίας.
προς κάθε κατεύθυνση, προς όλους, πρωτίστως στην 3ο. Σχέδιο για την διάδοση της Αλήθειας, παντού, με
Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, το ερώτημα : υπάρχουν κινητοποίηση των ίδιων και φιλικών δυνάμεων μας, την
συμπεράσματα, υπάρχουν διδάγματα και ποιά από την προβολή των θέσεων, της εικόνας και του ρόλου μιας
25χρονη αυτή διαδρομή ; Τί έχει αποδειχθεί από τις Ελλάδας ισότιμης εταίρου, συμμαχικού πυλώνα και
ίδιες τις εξελίξεις ; Ποιό συμπέρασμα αναδεικνύεται με πρωταγωνίστριας στην περιοχή.
καθαρό τρόπο, το οποίο, ανεξάρτητα από εμμονές και 4ο. Στο οικονομικό επίπεδο, με το γειτονικό κράτος,
πέρα ανειλημμένες σε προηγούμενες φάσεις δεσμεύσεις, διατήρηση των σχέσεων συνεργασίας και ανάληψη
οφείλουν οι Ελληνικοί Πολιτειακοί και Πολιτικοί πρωτοβουλιών για ευρύτερη ανάπτυξή τους (ενεργειακά,
θεσμοί και η Ελληνική Κοινωνία να αναγνωρίσουν ως υποδομές κλπ).
στέρεα πραγματικότητα και ως σταθερά δεδομένα ;
Αναγκαία και εφικτή μια νέα αρχή.
Τί έχουν δείξει ο χρόνος και οι εξελίξεις ; Πέρα από οποιεσδήποτε αγκυλώσεις και φορτίσεις, μετά
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οι εξελίξεις έχουν από 25 άγονα χρόνια, αδιεξόδου και τελμάτωσης, η
ολοκάθαρα δείξει ότι : Ελλάδα (οι θεσμικές της δυνάμεις και οι εκπρόσωποι της,
1ο. Κανένας συνδυασμός σε σύνθετη ονομασία με τον η επίσημη πολιτειακή και πολιτική Ελλάδα), οφείλει να
όρο ‘‘Μακεδονία’’ δεν μπορεί να ευσταθήσει, να γίνει συνειδητοποιήσει την πραγματικότητα, να βρεθεί στον
δεκτός και να προχωρήσει. Όλες οι απόπειρες και όλες ίδιο στέρεο τόπο, στην ίδια πατριωτική - δημιουργική
οι επινοήσεις επιχειρηματολόγησης (γεωγραφικός θέση με την Ελληνική Κοινωνία, να στηριχθεί στις
προσδιορισμός, ενιαίος σλαβομακεδονικός γλωσσικός δυνάμεις της και να κάνει κυριολεκτικά μια Νέα Αρχή.
προσδιορισμός, ιστορικός προσδιορισμός κλπ) έχουν Μια Νέα Αρχή ταύτισης του εθνικού συμφέροντος με
καταρρεύσει, έχουν αναιρεθεί, έχουν αποτύχει. τους πόθους και τη συνείδηση της εθνικής (ελληνικής)
2ο. Κανένας πολιτικός συσχετισμός, παρά τον κοινωνίας.
κυρίαρχο μιντιακό βομβαρδισμό, την ποικιλόμορφη Είναι αδύνατο να συνεχισθεί αυτή η σχιζοειδής κατάσταση:
κινητοποίηση και την παντοειδή στήριξη, δεν είναι όπου η επίσημη Ελλάδα θα μιλά και θα επιδιώκει σ΄ένα
ασφαλής, ούτε σταθερός και διαρκής ώστε να υπάρξει καίριο εθνικό ζήτημα, όπως τούτο (το Μακεδονικό),
ως οντότητα, και να υποστηρίξει, να αποφασίσει, να άλλα, ή/και αντίθετα από την Ελληνική Κοινωνία.
ψηφίσει και να υλοποιήσει μιά τέτοια λύση (σύνθετης Είναι αδύνατο η επίσημη Ελλάδα να σταθεί αποφασιστικά
ονομασίας με τον όρο ‘‘Μακεδονία’’). και αποτελεσματικά χωρίς την διαρκή υπεράσπιση της
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η στέρεα Αλήθειας και του Δικαίου, και, κυρίως, χωρίς τον Ελληνικό
πραγματικότητα, σήμερα, μετά την 25ετή και Λαό στήριγμα της, με ενότητα πατριωτική, δημοκρατική,
πλέον διαδρομή με το ζήτημα ανοιχτό και την δημιουργική.-

e-Δίαυλος | σελ. 3
ΚΕΝΤΡΟΑΡΙΣΤΕΡΑ : Το Κίνημα Αλλαγής

Σταύρος ΜΠΟΥΡΑΝΗΣ

Κίνημα Αλλαγής (ΚΙΝΑΛ) : γιατί η στασιμότητα;


[ Ή, αλλιώς : οι 213.000 ενεργοί, συμμετέχοντες πολίτες,
η ηγετική ανεπάρκεια και η απομάκρυνση της ελπίδας ]
Γράφει ο Ελευθέριος ΤΖΙΟΛΑΣ
Δύσκολα μπορεί να αποδεχθεί κανείς κι ακόμα πιο
δύσκολα, έως αδύνατον, να δικαιολογήσει τον τρόπο
Αυτή η πρωτόγνωρη δυναμική, που πρόβαλλε μαχητική,
με τον οποίο η πολυπλόκαμη ηγεσία του ΚΙΝΑΛ
ελπιδοφόρα και ευρεία, παρά την αποσαθρωτική κρίση
διαχειρίσθηκε, εξέφρασε και εκπροσώπησε τους 213.000
και την περιρρέουσα απαξίωση, μή αναμενόμενη, για
προοδευτικούς συμπολίτες που έδωσαν τρανταχτό
όλους σχεδόν τους πρωτοκλασάτους, βρέθηκε στα
παρών στο κάλεσμα για την ύπαρξη, την αναγέννηση
χέρια ηγετικών παραγόντων που με τις αποφάσεις και τις
και ανασυγκρότηση της Δημοκρατικής Σοσιαλιστικής
ενέργειές τους έδειξαν ότι δεν έχουν πραγματική σχέση
Παράταξης.

e-Δίαυλος | σελ. 4
με το διακύβευμα της ανασύστασης της Προοδευτικής στρατηγικές ηγετικών παραγόντων που συνθέτουν την
Παράταξης για το οποίο στάθηκαν όρθιοι, συμμέτοχοι κορυφή του ΚΙΝΑΛ είναι ότι :
και έτοιμοι οι 213.000. στο χώρο αυτό, τα σχέδια επιβίωσης και οι ατομικοί
Απέναντι σε Πολιτικό Κίνημα ενεργών και πολύπειρων στόχοι του ηγετικού, καθεστωτικού στελεχιακού του
πολιτών, έτοιμο να αναπτυχθεί ευρύτερα και δυναμικού βρίσκεται στον αντίποδα, έχει απόλυτα
ποιοτικότερα, κανένα βαθύτερο μήνυμα αλλαγής κυρίαρχη θέση και σταθερή προτεραιότητα εν σχέσει
δεν συνειδητοποιήθηκε (ακόμα και το τετριμμένο με τις προσδοκίες, τους στόχους και το διακύβευμα της
‘’η Παράταξη είναι εδώ !’’, από τις ηγετικές ομάδες λαϊκής βάσης και ιδιαίτερα του Πολιτικού Κινήματος
εννοούνταν ‘’εμείς ξαναείμαστε εδώ !’’). Καμιά αλλαγή της, όπως αυτό εκφράστηκε με τους 213.000.
στάσης και νοοτροπίας δεν εμφανίσθηκε, μετά από τις Το γεγονός αυτό, από τη μια, θα αποφέρει και για
πιο δριμείες κριτικές που ακούσθηκαν δημόσια. Καμιά τους ίδιους ένα απογοητευτικό εκλογικό αποτέλεσμα
αντιδημοκρατική πρακτική δεν ανατράπηκε, παρ΄ επιβεβαιώνοντας, και πάλι, ότι αυτές οι λογικές και
όλη την ένταση, την ωριμότητα και την απαίτηση της αντίστοιχες πολιτικές δεν μπορούν να αποτελέσουν
βάσης. Υποκρισία και ενότητα της κλειστής κάστας γραμμή διεξόδου και πλειοψηφικής ανάκαμψης. Κι από
συμφερόντων. την άλλη, θα ξαναθέτει το όλο ζήτημα της σύστασης
Η εικόνα αποκρουστική : παρασκηνιακή, ιντριγκαδόρικη και αναγέννησης της Δημοκρατικής Σοσιαλιστικής
λογική, κάστες και εξισορρόπηση των μικροσυμφερόντων Παράταξης, υπό τους όρους καταδίκης φθαρμένων
τους, κατάργηση κάθε προσχήματος δημοκρατίας , και ξεπερασμένων οντοτήτων, αλλά και των νέων,
απ΄όλους, κι από εκείνους που θα τα ‘’άλλαζαν όλα’’ και μετεκλογικών συσχετισμών και του μετεκλογικού τοπίου
ορκίζονταν στις ‘’ανοιχτές διαδικασίες, στο opengov, του ευρύτερου δημοκρατικού χώρου.
στις γνήσιες διαδικασίες συμμετοχής...’’. Η ελπίδα που γεννιόνταν το Νοέμβρη 2017 με τους
Διορισμοί επί διορισμών, ομάδες κλειστές, μικρές και 213.000, θα βρεθεί σε νέα εκκίνηση μετά τις ερχόμενες
μικρότερες με άμετρες και αμέτρητες φιλοδοξίες, εκλογές (;;).-
φθαρμένα συστήματα και υποσυστήματα - απομεινάρια
κομματικών μικροεξουσίων, ποιά σχέση μπορούν να
έχουν όλα αυτά, μετά από την τετραπλή ήττα τους από
τον ελληνικό Λαό, με το Πολιτικό Κίνημα που σήκωνε
ανάστημα για να πορευθεί ; Καμία σχέση δεν μπορούν
να έχουν !
Αν μπορούσαν, όπως σωστά και πικρόχολα λέχθηκε ‘’ θα
είχαν διορίσει και τη λαϊκή βάση !’’.
Η απόλυτη κυριαρχία της από τα πάνω επιλογής -
επιβολής.
Ο φόβος μπροστά στο νέο, μπροστά στο Κίνημα,
μπροστά στο Λόγο του Κινήματος.
Η αποφυγή του ελέγχου και της κρίσης της βάσης. Ο
φόβος της πραγματικής Δημοκρατίας !
Και, η ακραία υποκρισία των κενών λόγων, της ανέξοδης
και χωρίς καμιά συνέπεια αυτοκριτικής, των πλαστών
συνθημάτων !
Η αίσθηση που υπάρχει μετά από τα ηχηρά ανούσια, μετά
την μόνη (!!) πραγματοποιηθείσα δημοκρατική εκλογή,
εκείνης της κας Γεννηματά στη θέση της Προέδρου,
καθώς και τις τρέχουσες ασκούμενες πολιτικές, αλλά
και τις αυτονομημένες (και ασυνάρτητες) προσωπικές
Παναγιώτης ΤΕΤΣΗΣ (1948).
e-Δίαυλος | σελ. 5
Η Ιστορία μας διδάσκει

Μιχάλης ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ (1988-1933) : Γεφύρι ΙΙ

Ο Νέος ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ
Κείμενο του Αποστ. Ε. ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ
1. Η Εκκλησία.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι ο μόνος θεσμός από το
παλαιό βυζαντινό καθεστώς, που έμεινε σχεδόν άθικτος τον Σχολάριο, άνδρα με μεγάλη θρησκευτικότητα
ύστερ’ από την επιβολή των Τούρκων. Ο σουλτάνος και μόρφωση. Με την άνοδο του Γενναδίου στον
Μεχμέτ Β΄, ξεκινώντας κυρίως από αίτια ιστορικά, πατριαρχικό θρόνο επικρατούν οι ανθενωτικοί, δηλαδή
οικονομικά και πολιτικά, θέλει να διατηρήσει τον θεσμό εκείνοι οι οποίοι δεν δέχονται την ένωση της Ανατολικής
αυτόν και εκμεταλλευόμενος τη διάσταση Ανατολικής Εκκλησίας με τη Δυτική. Σκοπός του σουλτάνου είναι
και Δυτικής Εκκλησίας ανεβάζει στον πατριαρχικό θρόνο να απομονώσει τους ορθοδόξους από τους δυτικούς,
τον μοναχό Γεννάδιο, τον κατά κόσμο Γεώργιο Κουρτέση ώστε να μην ελπίζουν σε στρατιωτική ή οικονομική

e-Δίαυλος | σελ. 6
βοήθεια από τη Δύση. Παραχωρεί προνόμια στον πρώτο
πατριάρχη, που επεκτείνονται και στους μητροπολίτες
και άλλους αρχιερείς, αλλά δεν αργεί ύστερ’ από τα
πρώτα χρόνια να καταπατήσει τα προνόμια αυτά.
Στη βαθμιαία άρση των προνομίων αυτών και τη
συνεπόμενη κατάπτωση του οικουμενικού πατριαρχείου
δεν είναι αμέτοχοι και οι ίδιοι οι Έλληνες, ιδίως διάφοροι
επίσημοι, οι οποίοι αποβλέπουν ν’ ανυψώσουν στον
θρόνο πρόσωπα προσκείμενα προς αυτούς, έστω και
ανίκανα. Και για να το επιτύχουν αυτό, δεν διστάζουν
να δωροδοκούν ισχυρούς αξιωματούχους του
περιβάλλοντος του σουλτάνου και να προσφέρουν ως
δώρα χιλιάδες χρυσά, νομίσματα και σ αυτόν ακόμη
τον ίδιο τον σουλτάνο. Αποτέλεσμα να επιβαρύνεται
το ταμείο του οικουμενικού πατριαρχείου και η
παραχώρηση ιερατικών αξιωμάτων να γίνεται
αντικείμενο συναλλαγών και εμπορίου. Το παράδειγμα
αυτό είχε τον αντίκτυπό του και στις επαρχίες, όπου
οι αρχιεπίσκοποι δέχονταν χρήματα ή δώρα από τους
υποψήφιους επισκόπους ή ιερείς. Είναι το κακό της
σιμωνείας.
Μολαταύτα η αίγλη του πατριαρχείου όχι μόνον
διατηρήθηκε επί τουρκοκρατίας, αλλά και μεγάλωσε
ακόμη περισσότερο. Ο πατριάρχης είναι τώρα όχι μόνον
ο ανώτατος εκκλησιαστικός αρχηγός των ορθόδοξων
ραγιάδων, αλλά και ο ανώτατος πολιτικός, εφόσον δεν
Νικόλαος ΓΥΖΗΣ (1842-1901) : Ανδρας & Γυναίκα.
υπάρχει πια κράτος θεωρείται δηλαδή και ονομάζεται
από τους Τούρκους «μιλέτ μπασή» (εθνάρχης). Στον
πατριάρχη κληροδοτούνται και δικαιώματα, που άλλοτε οικουμενικού πατριαρχείου εκτείνεται σε όλη τη Μικρά
το νεότερο ρωμαϊκό δίκαιο τα απέδιδε στη δικαιοδοσία Ασία, στα νησιά του Αιγαίου, στη χερσόνησο του Αίμου,
της κοσμικής εξουσίας δηλαδή στον πατριάρχη στη Βλαχία, Μολδαβία και Ρωσία. Με το πέρασμα
υπάγονται ζητήματα αστικού δικαίου άμεσα ή έμμεσα του χρόνου οι εθνικές συνειδήσεις των σκλαβωμένων
συνδεόμενα με τον θρησκευτικό βίο, π.χ. ζητήματα χριστιανών κατοίκων της οθωμανικής αυτοκρατορίας
γάμου, διαζυγίου, κληροδοτημάτων, διαθηκών, ακόμη εξασθενούν και τελικά αποναρκώνονται. Στη θέση τους
και άλλων περιπτώσεων, που γεννιούνται από τις προβάλλει, αναπτύσσεται και επιβάλλεται η συνείδηση
καθημερινές ανάγκες, όπως π.χ. μικροκλοπώv και του χριστιανού, η οποία υψώνεται αντιμέτωπη προς
άλλων πταισμάτων. Είναι λοιπόν ακόμη ο πατριάρχης τη συνείδηση του μουσουλμάνου. Έτσι δημιουργείται
και ο “ανώτατος δικαστής και προστάτης των ραγιάδων. επί τουρκοκρατίας μια υπερεθνική συνείδηση στη
Επειδή κατοικεί στην έδρα του σουλτάνου και βρίσκεται Νοτιοανατολική Ευρώπη και στη Μικρά Ασία, η
σε πλεονεκτική θέση απέναντι των άλλων πατριαρχών συνείδηση του χριστιανού.
της Ανατολής, αποκτά μεγαλύτερη αίγλη και δύναμη Εκτός από το οικουμενικό πατριαρχείο, στηρίγματα
από τους άλλους, που έχουν την ανάγκη του. Επομένως της ορθοδοξίας και έμμεσα του ελληνισμού είναι κατά
διαταράσσεται η ισότητα της εκκλησιαστικής τη διάρκεια της τουρκοκρατίας τα μοναστικά κέντρα
δικαιοδοσίας των πατριαρχών. Η εξουσία του του Αγίου Όρους και των Μετεώρων. Τα κέντρα αυτά,

e-Δίαυλος | σελ. 7
ιδίως το Άγιον Όρος, διατηρούν ένα μεγάλο θησαυρό βαθύς θρησκευτικός ζήλος, αλλά γενικά το πνεύμα της
χειρόγραφων, προπάντων της εκκλησιαστικής αντίστασης κατά της βίας, της μισαλλοδοξίας και της
γραμματείας. Το Άγιον Όρος ακόμη υπήρξε η «Μεγάλη τυραννίας. Επομένως, οι νεομάρτυρες δεν είναι μόνον
Ακαδημία» του ορθόδοξου μοναχισμού, όπως αγωνιστές της πίστης, αλλά και της ελευθερίας. Ο
παρατήρησε ένας επίσκοπος Σάμου κατά τα μέσα του θεολόγος ιστορικός τους, ο Νικόδημος ο Αγιορείτης, στο
17 αιώνα. Αλλά και οι άλλες μονές, οι διασπαρμένες έργο του «Νέον Μαρτυρολόγιον», γεμάτος από λατρεία
στον ελληνικό χώρο από τα παλαιά χρόνια ή οι και ευγνωμοσύνη προς αυτούς γράφει - ανάμεσα σε άλλα
νεοϊδρυμένες, αποτελούν κέντρα στοιχειώδους πολλά - και τα εξής: «Πως δεν είναι πρέπον να ευχάριστη
παιδείας ή και εργαστήρια ζωγραφικής, αντιγραφής τινάς τον Θεόν βλέποντας υποκάτω εις τον σκληρόν
κωδίκων κ.τ.λ. ζυγόν και την αιχμαλωσίαν των νυν κρατούντων, τόσους
Από τα παραπάνω μοναστικά κέντρα προέρχονται αθλητάς; οι οποίοι διάνα φυλάξουν την ελευθερίαν, και
διάφοροι μοναχοί ή όσιοι, που αντιμετωπίζουν το ευγένειαν της χριστιανικής ημών πίστεως, κατεφρόνησαν
κύμα των εξωμοσιών που ογκώνεται κατά τη διάρκεια πλούτον, δόξαν, ηδονάς, και κάθε άλλην σωματικήν
της τουρκοκρατίας. Πρέπει να υπογραμμίσουμε απόλαυσιν, και παρέδωκαν προθύμως τον εαυτόν τους
την προσφορά δύο μεγάλων οσίων των αρχών της εις θάνατον; Πως δεν είναι άξιον να δοξάζη ο καθείς τον
τουρκοκρατίας, του οσίου Διονυσίου από τη Σθλάταινα Θεόν, βλέποντας τον φόβον της μελλούσης κρίσεως να
του θεσσαλικού Φαναρίου και του οσίου Νικάνορα προχωρήση τόσον εις τούτους τους γενναίους Μάρτυρας;
από τη Θεσσαλονίκη, οι οποίοι έδρασαν κυρίως στις τον πόθον των ουρανίων αγαθών να υπερνικήση εις
βόρειες ελληνικές χώρες. Ο πρώτος απ’ αυτούς εμόνασε αυτούς; την πίστιν να στερεωθή τόσον εις την ψυχήν
στη μονή Φιλοθέου, κατόπιν ανακαίνισε το καθολικό τους; την ελπίδα να αυξηνθή εις την φαντασίαν τους;
της μονής του Τιμίου Προδρόμου Βέροιας και ύστερα και το πυρ της θείας αγάπης να ανάψη εις τας καρδίας
αποσύρεται στον Όλυμπο, όπου ιδρύει τη γνωστή τους τόσον πολλά; ώστε οπού να τρέχουν οι μακάριοι εις
μονή της Αγίας Τριάδας και εκεί περνά τα περισσότερα το μαρτύριον; ωσάν τα πρόβατα εις την σφαγήν; και να
χρόνια της ζωής του. Στην τελευταία αυτή μονή λογιάζουν τα βάσανα, ως ξεφαντώματα; τας φυλακάς, ως
χαρακτηριστικό είναι ότι συχνάζουν Έλληνες κλέφτες παλάτια; τα δεσμά, ως χρυσά στολίδια; τας ατιμίας δια
του Ολύμπου. Ο όσιος Νικάνωρ πάλιν απομονώνεται σε τιμάς; τας θλίψεις διά αναπαύσεις; την φλόγαν του πυρός
μια απόμερη περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας, νοτίως ως δροσισμόν και ανάψυξιν; τα μαχαίρια δια παιγνίδια;
της Κοζάνης, στην αριστερή όχθη του Αλιάκμονα. και τελευταίον, τον σκληρότατον θάνατον δια ζωήν
Οδεύοντας προς τον τόπο της μόνωσής του κήρυττε αιώνιον;».
από χωριό σε χωριό και, όπως γράφει η «Ακολουθία»
2. Οι Κοινότητες.
του, «πολλούς εστερέωσε προς την εις Χριστόν πίστιν
με την γλυκυτάτην διδασκαλίαν του, και με το καλόν Δεν είναι όμως μόνον η Εκκλησία που προσφέρει το
παράδειγμα της εναρέτου διαγωγής του». άσυλό της στους καταδιωγμένους Έλληνες ραγιάδες. Και
Περισσότερο όμως συγκίνησαν τον απλό λαό οι οι κοινότητες, τις οποίες ανέχθηκαν οι κατακτητές για
«νεομάρτυρες» που με το αίμα τους πότισαν όχι μόνο λόγους διοικητικούς, για την είσπραξη κυρίως των φόρων
το δέντρο της πίστεως, αλλά και της ελευθερίας. και για τη διοίκηση των ραγιάδων, προσφέρουν και αυτές
Πραγματικά, την εποχή εκείνη παρουσιάζεται μια καταφύγιο στους κατακτημένους. Οι κοινότητες του
νέα περίοδος δοκιμασιών για τον Χριστιανισμό και ελληνικού χώρου παρουσιάζουν μια μεγάλη ποικιλία
ανανεώνονται οι χρόνοι των διωγμών. Οι νεομάρτυρες μορφών και προβλημάτων, ιδίως ως προς την προέλευση
είναι συνήθως άνθρωποι του λαού, μοναχοί, γεωργοί, ορισμένων θεσμών τους. Γενικά, οι ιστορικές ρίζες του
τεχνίτες, έμποροι, που είναι πρόθυμοι να θυσιαστούν θεσμού των κοινοτήτων ανάγονται στην αρχαία εποχή,
για την πίστη τους και δεν διστάζουν ούτε εμπρός στα όπως ήδη έχει παρατηρήσει ο Παπαρρηγόπουλος, αλλά
πιο φρικτά βασανιστήρια. Τη φλόγα τους αυτή που έχουν προσαρμοστεί προς τις περιστάσεις που ανέκυψαν
τους κινεί προς το μαρτύριο, την τρέφει όχι μόνον ο με την πάροδο των αιώνων. Οι μεταβολές αυτές είναι

e-Δίαυλος | σελ. 8
Βασίλειος ΧΑΤΖΗΣ (1870-1915) : Κορίτσι με διάνους
διάφορες κατά καιρούς και τόπους, αφορούν την
έκταση της δικαιοδοσίας των αρχόντων, την ονομασία
επί φραγκοκρατίας και επί τουρκοκρατίας. Οι άρχοντες
των αρχόντων και τον τρόπο της εκλογής τους. Η
αυτοί ουσιαστικά είναι και οι δικαστές, στους οποίους
τουρκοκρατία βρήκε τις κοινότητες να λειτουργούν
καταφεύγουν οι ραγιάδες για να λύσουν τις διαφορές τους.
και τις ανέχθηκε, όπως είπαμε, γιατί τις χρησιμοποίησε
Η βυζαντινή παράδοση της δικαστικής δικαιοδοσίας της
σαν ένα βοηθητικό όργανο για τη διοίκηση της
Εκκλησίας κληροδοτείται και στην τουρκοκρατία. Ακόμη
χώρας. Η μελέτη του θεσμού των κοινοτήτων
και οι πηγές για την απονομή της δικαιοσύνης προέρχονται
παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον, θα λέγαμε ιδιαίτερο
από τη βυζαντινή εποχή. Η πιο γνωστή πηγή είναι η
θέλγητρο, γιατί διαπιστώνει κανείς όχι μόνον την κατά
«Εξάβιβλος» ή το «Πρόχειρον» του Κωv. Αρμεvοπούλου,
τόπους διαφορά ηθών, εθίμων και αντιλήψεων, που
νομομαθούς που έζησε στη Θεσσαλονίκη τον 14 αιώνα. Τις
ανάγονται στο παρελθόν, αλλά και των επιδράσεων
διατάξεις της «Εξαβίβλου» δεν τις εφάρμοζαν πάντοτε κατά
των διαφόρων ξένων κατά τόπους δυναστών των
γράμμα οι άρχοντες που απένεμαν τη δικαιοσύνη, αλλά τις
ελληνικών χωρών. Έτσι π.χ. στα νησιά του Αιγαίου και
είχαν γενικά υπ’ όψη τους και τις συμβουλεύονταν, γιατί
ιδίως στις Κυκλάδες εύκολα διαπιστώνει κανείς τις
πολλές φορές οι διατάξεις αυτές συγκρούονταν με τις
επιδράσεις της φεουδαρχικής οργάνωσης των νησιών
κατά τόπους αντιλήψεις και με το πνεύμα των εγχώριων
και της εφαρμογής των «Ασιζώv της Ρωμανίας», ενώ
«συνηθειών».
σε κέντρα του ελληνισμού της ηπειρωτικής Ελλάδας
Πολλές κοινότητες μπόρεσαν να εξασφαλίσουν ορισμένα
παρατηρούμε την επιβίωση των βυζαντινών θεσμών
προνόμια από τους κατακτητές έναντι της υποταγής
και του νεώτερου ρωμαϊκού δικαίου.
τους σ’ αυτούς και άλλες πάλι σε διάφορες εποχές κατά
Τόσον οι κατά τόπους κοινοτικοί άρχοντες, όσο και οι
τη διάρκεια της τουρκοκρατίας. Ένα από τα έργα λοιπόν
ανώτεροι εκκλησιαστικοί, αποτελούν τα στελέχη της
του ιστορικού του Νέου Ελληνισμού, και μάλιστα πολύ
τοπικής αυτοδιοίκησης, της κοινοτικής αυτονομίας
σπουδαίο, είναι να ερευνήσει και να βρει τον αρχικό πυρήνα

e-Δίαυλος | σελ. 9
των προνομίων και τις αιτίες, για τις οποίες δόθηκαν 1454. Η Σχολή αυτή, που είναι το αρχαιότερο ελληνικό
ή ανανεώθηκαν αργότερα από τους Τούρκους. Επίσης εκπαιδευτικό ίδρυμα, εξακολουθεί να υφίσταται ως
πρέπει να εξετάσει, όσο είναι δυνατόν, την κατοπινή σήμερα και αντιστοιχεί προς ένα σημερινό ελληνικό
τύχη των προνομίων αυτών, αν δηλαδή περιορίστηκαν Γυμνάσιο. Φαίνεται όμως ότι στην Κωνσταντινούπολη
ή καταργήθηκαν ή και αντίθετα αν δόθηκαν νέα και και σε ορισμένους άλλους τόπους λειτουργούν «κοινά
για ποιες αιτίες. Η μελέτη των στοιχείων αυτών θα σχολεία» με λίγους μαθητές, των οποίων οι δάσκαλοι
συντελέσει πολύ στη γνώση της ιστορίας του Νέου πληρώνονται από τους σχετικά εύπορους γονείς. Στα
Ελληνισμού κατά τη μακραίωνη πολιτική, οικονομική «κοινά σχολεία» διδάσκονταν ανάγνωση, αριθμητική και
και πνευματική του εξέλιξη κάτω από τον τουρκικό στοιχεία γραμματικής. Υπήρχαν όμως και μερικοί γονείς
ζυγό. που έδιναν μόνοι τους στα παιδιά τους τις απαραίτητες
στοιχειώδεις γνώσεις.
3. Η Παιδεία.
Η παιδεία τονώνεται κάπως μετά τα μέσα του 16 αιώνα
Μέσα στους κόλπους της Εκκλησίας και των με την επίδραση κυρίως Ελλήνων λογίων που έχουν
κοινοτήτων συντηρούνται μικρές σπίθες από την σπουδάσει στη Δύση και ξαναγυρίζοντας στην πατρίδα
παιδεία των Ελλήνων. Η παιδευτική παράδοση κατά τους μεταδίδουν τα φώτα τους στους μικρούς μαθητές
τους τελευταίους αιώνες του Βυζαντίου απισχναίνεται τους. Στη Δύση επίσης δρουν διάφοροι Έλληνες λόγιοι,
συνεχώς με κίνδυνο να διακοπεί. Οι διάφοροι κώδικες κυρίως Κρητικοί, οι οποίοι συμβάλλουν πολύ στη
με τα συγ-γράμματα των αρχαίων Ελλήνων ή είναι διάδοση των ελληνικών σπουδών και στην προβολή του
παραπεταμένοι σε κάποια γωνία μονών και εκκλησιών ελληνικού ονόματος.
και καταστρέφονται από τον χρόνο και την αμάθεια ή Δεύτερο ορόσημο είναι ασφαλώς η απόφαση του
αγοράζονται με λίγα νομίσματα από ξένους περιηγητές πατριάρχη Ιερεμία Β’ του Τρανού στα 1593 να φροντίζουν
ή και επιστήμονες. οι ορθόδοξοι μητροπολίτες να ιδρύουν σχολεία στις
Η στάθμη της παιδείας πέφτει απότομα με την πτώση έδρες τους. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η απόφαση αυτή
της Κωνσταντινούπολης. Κέντρα που διατηρούν είχε γενική απήχηση και ότι οι καρποί της ήταν άμεσοι.
ακόμη ορισμένους μικρούς πυρήνες από την κλασική Το χαμηλό γενικά πνευματικό επίπεδο των Ελλήνων
παράδοση είναι η Κωνσταντινούπολη, η Θεσσαλονίκη, εξακολουθεί να απελπίζει τους λογίους. Μολαταύτα,
ο Μυστράς, η Κέρκυρα και το Άγιον Όρος. Οι γεγονός είναι ότι από την εποχή εκείνη αρχίζουν να
ξακουστοί λόγιοι έχουν φύγει κιόλας πριν από την πολλαπλασιάζονται τα ελληνικά σχολεία στον ελληνικό
Άλωση ή αμέσως ύστερ’ απ’ αυτήν προς τη Δύση χώρο, στην ηπειρωτική Ελλάδα και στα Νησιά. Μεγάλοι
μεταφέροντας και χειρόγραφα με αρχαία ελληνικά ευεργέτες κατά τόπους ενισχύουν υλικά την ίδρυση
συγγράμματα, όπως π.χ. ο Μανουήλ Χρυσολωράς, ο και λειτουργία των σχολείων και από την εποχή αυτή
Ιωάννης Αργυρόπουλος, ο Βησσαρίων, ο Ανδρόνικος εμφανίζονται ικανοί δάσκαλοι του Γένους, όπως π.χ.
Κάλλιστος, ο Θεόδωρος Γαζής και άλλοι. Για να δειχτεί ο φιλόσοφος Θεόφιλος Κορυδαλλέας και ο μαθητής
καθαρά πόσο χαμηλά είχε πέσει η πνευματική στάθμη, του Ευγένιος ο Αιτωλός. Ο πρώτος είναι ένα θετικό και
αρκεί να σημειωθεί ότι λίγο πριν από την Άλωση, μόνο κριτικό φιλοσοφικό πνεύμα, που αναπτύσσει με άνεση τη
3-4 μαθητές του Γεωργίου Σχολαρίου μπορούσαν να φιλοσοφία του Αριστοτέλη, χωρίς όμως ο ίδιος να κάνει
παρακολουθούν αριστοτελική φιλοσοφία, και αυτοί φιλοσοφία. Δεν δέχεται την ανάμειξη του θεολογικού
όχι απερίσπαστα, γιατί οι δυσμενείς συνθήκες της ζωής δογματισμού στη φιλοσοφία και εισάγει το πνεύμα των
δεν τους άφηναν ν’ αφοσιωθούν στη μελέτη. σύγχρονων φιλελεύθερων φιλοσοφικών αντιλήψεων
Ένα ορόσημο αξιόλογο στην ιστορία της παιδείας επί στην Εγγύς Ανατολή. Ο δεύτερος είναι ένας σεμνός και
τουρκοκρατίας αποτελεί η ίδρυση της Πατριαρχικής ταπεινός δάσκαλος που δεν έχει βέβαια τη μόρφωση του
Σχολής, της γνωστής αργότερα Πατριαρχικής δασκάλου του, αλλά έχει ήθος, ευγένεια ψυχής και θάρρος
Ακαδημίας η Μεγάλης του Γένους Σχολής, από τον γνώμης. Με τις πολυάριθμες ιδίως επιστολές του, που
πρώτο πατριάρχη μετά την Άλωση, τον Γεννάδιο, στα απευθύνονται στους ανώτερους κληρικούς ή προκρίτους

e-Δίαυλος | σελ. 10
προστεθούν και νέοι, που κατεβαίνουν από την ύπαιθρο
χώρα. Επίσης με την κάθοδο φτωχών κατοίκων από
το εσωτερικό προς επίκαιρα σημεία δημιουργούνται
νέα εμπορικά κέντρα ή πυκνώνονται τα παλαιά. Έτσι
παρουσιάζονται από τα τέλη του 16 αιώνα με κάποια
κίνηση που ζωηρεύει συνεχώς το Ναύπλιο, η Αθήνα,
η Θήβα, η Λάρισα, τα Γιάννινα, η Θεσσαλονίκη, η
Καστοριά, οι Σέρρες, η Δράμα, η Αδριανούπολη, η
Κωνσταντινούπολη, η Σμύρνη και άλλα κέντρα της
Μικράς Ασίας. Μέσα στα νησιά του Αιγαίου ξεχωρίζουν
ιδίως οι έμποροι της Χίου.
Παράλληλα παρατηρείται και ένα αποδημητικό ρεύμα
των Ελλήνων προς διάφορες άλλες περιοχές της
οθωμανικής αυτοκρατορίας, κυρίως προς τη Θράκη και
τα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας. Επίσης από το
εσωτερικό της Μικράς Ασίας, κυρίως από την περιοχή της
παλαιάς αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας και από την
Καππαδοκία, σημειώνονται αποδημίες προς διάφορες
κατευθύνσεις του εσωτερικού της χώρας αυτής και προς
την Κωνσταντινούπολη. Διακρίνονται προπάντων για
το εμπορικό τους πνεύμα και την επιχειρηματικότητα
τους οι κάτοικοι της παλαιάς Καραμανίας, οι φημισμένοι
και σήμερα ακόμη έμποροι, οι γνωστοί με το όνομα
Καραμανλήδες.
Άλλο παράλληλο και μεγάλο ρεύμα αποδήμων είναι
Νίκος ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ (1952). αυτό που διευθύνεται προς τις βόρειες βαλκανικές χώρες
και προς την Κεντρική Ευρώπη. Αξίζει να υπογραμμιστεί
ή και άλλους ακόμη απλούς ανθρώπους, προσπαθεί να κυρίως το ρεύμα των μεταναστών αυτών προς τη
παρηγορήσει τους ταλαιπωρημένους συμπατριώτες του Σερβία, Ρουμανία και προπάντων προς την Αυστρία και
και να τους τονώσει εμπρός στα ατέλειωτα δεινά τους. Ουγγαρία, το οποίο μεγαλώνει μετά το 1600. Πολλοί
Ο Ευγένιος ο Αιτωλός είναι ο πρόδρομο του Κοσμά του Έλληνες έποικοι, ύστερ’ από αγωνιώδεις προσπάθειες,
Αιτωλού. δημιουργούν περιουσίες και ζουν με κάποια άνεση.
Τη βαθμιαία, αλλά συνεχή, πνευματική άνοδο του Υπάρχει όμως ο κίνδυνος της αφομοίωσης των εποίκων,
ελληνικού έθνους ενισχύει η παράλληλη βελτίωση των ιδίως των απογόνων τους, από τη μεγάλη πλειονότητα
οικονομικών όρων στην Εγγύς Ανατολή, που οφείλεται των Γερμανών και Ούγγρων. Και δεν λείπουν οι φόβοι
στην ολοένα και ζωηρότερη κίνηση του εμπορίου. αυτοί, αν κρίνουμε και από τις απαισιόδοξες προβλέψεις
4. Η Οικονομία και το Εμπόριο. των σύγχρονων λογίων. Ιδίως ο κίνδυνος της αφομοίωσης
γίνεται μεγαλύτερος με το πέρασμα του χρόνου.
Οι Έλληνες επωφελούνται από την επίκαιρη εμπορική Έτσι στις αρχές του 19 αι. γράφει ο εγκαταστημένος
θέση που κατέχουν ανάμεσα στην Ανατολή και Δύση στην Βιέννη Νεοέλληνας λόγιος και ιστορικός Κ.
και προσπαθούν να πάρουν μέρος στην ανάπτυξη αυτής Κούμας: «Οι Γραικοί έπρεπε να μεταδίδουν εις τα τέκνα
της εμπορικής επικοινωνίας. Έτσι βλέπουμε αρκετούς των, την γλώσσαν των, και μαζί με αυτήν την σωτήριον
εμπόρους στα μεγάλα αστικά κέντρα, Κωνσταντινούπολη, θρησκείαν, ήτις μεταχειρίζεται εις τους ναούς των την
Σμύρνη, Θεσσαλονίκη, στους οποίους έρχονται να ελληνικήν γλώσσαν. Αλλ’ οι γονείς, αγνοούντες ότι η

e-Δίαυλος | σελ. 11
Τάκης ΚΑΛΜΟΥΧΟΣ (1895-1961)
γλώσσα των είναι βασίλισσα των γλωσσών του κόσμου,
την καταφρονούν, και συνομιλούν με τα τέκνα των της ξηράς, αλλά και από τους θαλάσσιους, που περνούν
την γερμανικήν. Αι δέσποιναι μάλιστα εντρέπονται να από την Ανατολική Μεσόγειο, το Ιόνιο και το Αιγαίο
φαίνωνται Γραικαί. Γραική γνωρίζουσα την γραικικήν Πέλαγος. Οι νησιώτες Έλληνες (πολλοί απ’ αυτούς είναι
γλώσσαν προς άλλην Γραικήν ομιλεί με αλαζονείαν χωρικοί και ναυτικοί) βρίσκουν την ευκαιρία να ριχτούν
γερμανιστί. Μητέρες Γραικαί ομιλούσι τα τέκνα των στη θάλασσα και με τα καράβια τους να εξυπηρετήσουν
γερμανιστί. Τροφοί και θεράπαιναι και η πάγκοινος εθνική την κίνηση αυτή του εμπορίου. Έτσι αφανείς άλλοτε
λαλιά αναδείχνουσιν ακριβώς Τεύτονας κατά μόνον την κοινωνικά οικογένειες με την εργασία και τον μόχθο
γλώσσαν τους ακάκους ανθρωπίσκους. Τι ακολουθεί εκ των μελών τους αποκτούν χρήματα και βελτιώνουν
τούτου; Τα τέκνα των ούτε από την γραικικήν εκκλησίαν, την οικονομική τους κατάσταση. Η παλαιά λοιπόν
της οποίας δεν εξεύρουσι την γλώσσαν, λαμβάνουν τους κοινωνική οργάνωση του μεσαίωνα, που είχε αρχίσει να
σωτηρίους τύπους της θεογνωσίας και της ηθικής, ούτε κλονίζεται με τη λήξη της φραγκοκρατίας, αρχίζει να
από την ρωμαϊκήν, της οποίας δεν είναι μέλη. Γίνονται παρουσιάζει ολοένα και μεγαλύτερα ρήγματα. Οι άλλοτε
λοιπόν αδιάφορα περί τα θεία, καταγελώσι την ηθικήν, δουλοπάροικοι ή κολλίγοι, αγοράζοντας σιγά σιγά τα
εκδίδονται εις τας κτηνώδεις ηδονάς, και γίνονται όχι κτήματα των κυρίων τους, αρχίζουν να γίνονται βαθμιαία
περιττά βάρη της γης, αλλά κακούργοι νεανικώτατοι. ανεξάρτητοι και v’ απαρνούνται τις τιμαριωτικές τους
‘Οταν οι άνθρωποι εκβούν από την σωτήριον κιβωτόν υποχρεώσεις.
της εθνικής υπάρξεώς των πνίγονται εξ άπαντος εις τον Η οικονομική αυτή άνοδος των Ελλήνων είχε τεράστια
κατα κλυσμόν της κακοηθείας. Αλλά τις δύναται να αποτελέσματα στην πνευματική τους - και έμμεσα -
πληροφορήση ταύτα τας ευμενεστάτας δεσποίνας;». και στην εθνική τους αφύπνιση. Σε πολλά μέρη τώρα
Η εμπορική επικοινωνία Ανατολής και Δύσης του ελληνικού χώρου ιδρύονται σχολεία, έστω και αν
πραγματοποιείται όχι μόνον μέσα από τους δρόμους είναι υποτυπώδη. Επίσης πολλά βιβλία τυπώνονται

e-Δίαυλος | σελ. 12
στις ανθηρές εμπορικές παροικίες του εξωτερικού, προϊούσα κατάπτωση της οθωμανικής αυτοκρατορίας,
κυρίως στη Βενετία, Βιέννη, Βουδαπέστη και από εκεί πολλαπλασιάζονται οι κλέφτες και οι επιδρομές
σκορπίζονται στον ελληνικό χώρο. τους γίνονται συχνότερες. Οι επιδράσεις αυτές του
φυσικού περιβάλλοντος και οι ανώμαλες πολιτικές
5. Ο εθνικός Πόθος και ο Αγώνας για
συνθήκες συνετέλεσαν, ώστε να δημιουργηθεί μια
Ελευθερία.
τάξη πολεμιστών, που συντηρούσε και καλλιεργούσε
Ενώ το έθνος παρουσιάζει ευοίωνα σημεία ανόδου στην ακόμη τη μαχητικότητα του ελληνικού λαού. Στις
πνευματική και οικονομική του ανάπτυξη, παράλληλα περιοχές ακριβώς όπου αναπτύσσεται η κλεφτουριά
έχει να επιδείξει και την άσβεστη ορμή του προς την και εφαρμόζεται το αρματολικό σύστημα, σχηματίζεται
ελευθερία που γιγαντώνεται με το πέρασμα του χρόνου. μια ιδιότυπη κοινωνία με δικές της αντιλήψεις, ιδέες
Ήδη πριν από την άλωση της Κωνσταντινούπολης και πολεμικά ήθη και έθιμα, που ζυμώθηκαν τόσο με
σε ορισμένα σημεία της ελληνικής υπαίθρου οι τη ζωή των κατοίκων, ώστε χωρίς τη γνώση αυτών
κάτοικοι, ιδίως των ορεινών περιοχών, προβάλλουν να είναι αδύνατο σήμερα να κατανοήσει κανείς
αντίσταση εναντίον των κατακτητών και φαίνεται ότι την πραγματικότητα του τόπου. Το γεγονός αυτό
διαταράσσουν την επικοινωνία των χωρών. παρατηρήθηκε και σε άλλες περιοχές των βαλκανικών
Τα πιο επικίνδυνα μέρη ήσαν εκείνα, που βρίσκονταν χωρών, όπου επίσης αναπτύχθηκε παρόμοιος κόσμος
στη Δυτική Ελλάδα και κυρίως στη Δυτική Στερεά ιδεών, ηθών και εθίμων και παρόμοια κοινωνική
Ελλάδα. Έτσι ο σουλτάνος Μουράτ Β΄ (1421-1451) οργάνωση. Οι κλέφτες συνήθιζαν ν’ αποφεύγουν τις
αναγκάζεται να δημιουργήσει το πρώτο αρματολίκι συμπλοκές σε πεδιάδες, όπου θα είχαν ν’ αντιμετωπίσουν
στην περιοχή των Αγράφων, γιατί οι ορεινοί όχι μόνο τους πολλαπλάσιους εχθρούς, αλλά και το
κάτοικοί της κατέβαιναν στη θεσσαλική πεδιάδα ιππικό τους. Καιροφυλακτούσαν και αιφνιδίαζαν τον
και λεηλατούσαν τις ιδιοκτησίες των Τούρκων. Ο εχθρό σε ορεινά μέρη, γιατί εκεί δεν έπαιζε σημαντικό
σουλτάνος λοιπόν αναθέτει σ’ έναν από τους παλαιούς ρόλο η αριθμητική υπεροχή του αντιπάλου. Παράγοντας
ασφαλώς κλέφτες της περιοχής την τήρηση της τάξης. ευνοϊκός για την εφαρμογή αυτής της τακτικής ήταν η
Με αυτόν τον τρόπο ο παλαιός κλέφτης μπαίνει στην φυσική διάρθρωση της Ρούμελης, κυρίως της Δυτικής
υπηρεσία των Οθωμανών Τούρκων και από στοιχείο Στερεάς Ελλάδας, που με την ορεινή διαμόρφωση του
επικίνδυνο για τη δημόσια ασφάλεια γίνεται όργανο εδάφους της και την πλούσιά της βλάστηση παρουσίαζε
της τάξης. Το δεύτερο αρματολίκι φαίνεται ότι είναι θαυμάσια πλεονεκτήματα για τη διεξαγωγή του
του Ολύμπου. Η περιοχή αυτή παρουσιάζει θαυμάσια κλεφτοπολέμου. Είναι χαρακτηριστικό ότι στη Στερεά
φυσικά ερείσματα για αντίσταση και γίνεται το άσυλο Ελλάδα ακούγεται συχνά ακόμη ως σήμερα η παροιμία:
των καταδιωγμένων της περιοχής. Πραγματικά ο «Το καλό το παλληκάρι στο καρτέρι φαίνεται». Δεν
Όλυμπος, που διατηρεί όχι μόνο το αρχαίο του όνομα, αποτελεί τυχαίο γεγονός το ότι εκεί και γενικά στη
αλλά και την παλαιά του αίγλη, είναι ο παράδεισος Δυτική Ελλάδα οργανώθηκε κυρίως η αντίσταση των
των κλεφτών, όπου ξεκουράζονται από τους μόχθους Ελλήνων εναντίον των Ιταλών και Γερμανών κατά τον
και τους κινδύνους της ζωής τους και αναλαμβάνουν δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.
από τα τραύματά τους. Η δημοτική μας μούσα υμνεί το Η τακτική των κλεφτών ήταν η τακτική των ατάκτων,
ιερό αυτό βουνό, που κρύβει μέσα στα φαράγγια και τα των παρτιζάνων, όπως λέγεται σήμερα, ενώ οι ίδιοι την
δάση του τους κλέφτες. είχαν ονοματίσει κλεφτοπόλεμο. Αν ήταν αποκλεισμένοι
Αργότερα φαίνεται ότι γενικεύονται επάνω στους κάπου χωρίς να υπάρχει καμιά ελπίδα σωτηρίας, έκαναν
ο¬ρεινούς όγκους της Ελλάδας οι επιθέσεις των γιουρούσι, δηλαδή ορμούσαν με τα γιαταγάνια στο
κατοίκων της εναντίον των κατακτητών και έτσι χέρι σε απελπισμένη έξοδο. Όλοι γνωρίζουμε μια
αναγκάζονται οι. σουλτάνοι να δημιουργήσουν νέα τέτοια γιγάντια επιχείρηση, την περίφημη έξοδο του
αρματολίκια στις επικίνδυνες περιοχές. Μολαταύτα το Μεσολογγίου (1826). Πάντως οι κλέφτες είχαν την
κίνημα αυτό της αντίστασης δεν παύει. Αντίθετα, με την αντίληψη ότι ο βίαιος θάνατος στο πεδίο της μάχης

e-Δίαυλος | σελ. 13
Μαρία ΠΩΠ : Θησείο 1977.
ήταν πολύ προτιμότερος από τον φυσικό που ασχημίζει
το πρόσωπο και αποσυνθέτει το σώμα. μορφή αυτή ενσαρκώνει τα αισθήματα της αντρίκειας
Ο κλεφτοπόλεμος αποτελεί τη μόνη στρατιωτική περηφάνειας, της δικαιοσύνης, της συμπάθειας προς
τακτική που κατά παράδοση σώζεται ώς την ελληνική τους αδυνάτους και της αδίστακτης αντίστασης
επανάσταση του 1821. Αν αγνοούμε την τακτική αυτή, εναντίον των τυράννων, των κατακτητών - μορφή
δεν είναι δυνατόν να κατανοήσουμε τους συνεχείς που, και ως σήμερα ακόμη, κρύβει πολύ φως από το
αγώνες του ελληνικού έθνους επί τουρκοκρατίας παρελθόν. Όλος αυτός ο θαυμασμός του ελληνικού
εναντίον των κατακτητών του, τις διάφορες κατά καιρούς λαού διοχετεύθηκε σε τραγούδι ηρωικό, τραγούδι που
ανταρσίες του. Όλ’ αυτά αποτελούν τις φάσεις ενός αγαπήθηκε και διαδόθηκε πλατιά σε όλα τα στρώματα.
ανελέητου και ακήρυκτου πολέμου, που αρχίζει αμέσως Τα ξακουστά κλέφτικα τραγούδια με τον αρρενωπό
κιόλας με τα πρώτα χρόνια της σκλαβιάς. Οι πυρήνες τόνο τους ανακούφιζαν και ικανοποιούσαν κάπως την
των μαχητικών του δυνάμεων είναι οι αρματολοί και οι τραυματισμένη καρδιά του σκλάβου, σκόρπιζαν τον
κλέφτες. Αυτοί, όπως ήταν επόμενο προβάλλουν σαν ενθουσιασμό και έκαναν αβάσταχτη την σκλαβιά· με
φυσικοί αρχηγοί του έθνους και αποτελούν τη «μαγιά λίγα λόγια μόρφωναν ελεύθερους ανθρώπους.
της λευτεριάς» όπως έλεγε παραστατικά ο αγωνιστής Μ’ αυτόν τον τρόπο ανασυντάσσεται, αναδιοργανώνεται
του 21 Γιάννης Μακρυγιάννης. Δεν αφήνουν καμιά και διαμορφώνεται ο νεοελληνικός κόσμος κατά τους
ευκαιρία ανεκμετάλλευτη για ν’ αποτινάξουν τον ζυγό δύο πρώτους μετά την Άλωση αιώνες. Οι σκλάβοι
της σκλαβιάς. Είναι πάντοτε έτοιμοι να προσφέρουν συσπειρωμένοι γύρω από την εκκλησία πλαισιωμένοι
τις υπηρεσίες τους σε οποιοδήποτε χριστιανικό κράτος από την κοινότητα και σε ορισμένες ελληνικές χώρες
βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση με την οθωμανική από την κοινότητα μαζί και το αρματολίκι, οργανωμένοι
αυτοκρατορία. Αυτοί αποκαθαίρουν τον ρύπο του σε συντεχνίες και αδελφότητες, προσκολλημένοι
ραγιαδισμού και συντελούν στην ηθική αναγέννηση του στις συνήθειες, ήθη και έθιμα τους, αφοσιωμένοι στις
ελληνικού έθνους: με τη στάση τους εμπνέουν γενναία γεωργικές και τις άλλες εργασίες, ζουν σύμφωνα με τον
αισθήματα και δείχνουν σε όλους τον δρόμο της τιμής πατροπαράδοτο τρόπο ζωής, τον οποίο αλλοιώνουν
και του καθήκοντος. βαθμιαία και κάποτε μάλιστα μεταμορφώνουν οι νέες
Ύστερ’ από όλ’ αυτά εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς πως συνθήκες που δημιουργούνται με το πέρασμα των
οι ανυπότακτοι εκείνοι άνδρες έγιναν ινδάλματα και αιώνων. Αρχίζουν πια ν’ αναλαμβάνουν οικονομικά, το
έλαμψαν μέσα στη θερμή φαντασία του τυραννισμένου πνευματικό τους επίπεδο υψώνεται και τονώνονται οι
ελληνικού λαού, και πως δημιουργήθηκε έτσι ο μύθος ελπίδες τους για το μέλλον. Στο βάθος του ορίζοντα
του παλληκαριού, του ιδανικού νέου της εποχής: η ροδίζει η αυγή της ελευθερίας.-

e-Δίαυλος | σελ. 14
ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

Στρατής ΖΑΝΤΑΛΗΣ (1953- ), Λέσβος

Ο Francis Fukuyama* μιλάει :


για το τέλος της Ιστορίας
τους κινδύνους του Δυτικού Πολιτισμού,
τους Λαϊκιστές,
το Ευρώ και την Ε.Ε.
Επιμέλεια : Αλέξανδρου ΤΖΙΟΛΑ

Ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Francis


Fukuyama έγινε διάσημος όταν, σε άρθρο του σε
Ο συγγραφέας του κλασσικού έργου “Το τέλος της
περιοδικό του 1989, υποστήριξε ότι η φιλελεύθερη
ιστορίας” αναγκάστηκε να αναθεωρήσει ελαφρώς τη
καπιταλιστική δημοκρατία δεν είχε απλώς θριαμβεύσει
γνώμη του: Το τέλος της ιστορίας δεν έχει έρθει ακόμη,
στον κομμουνισμό, αλλά σημάδεψε το τελευταίο
μας λέει.
ιδεολογικό στάδιο της ανθρώπινης ιστορίας. Μας εξηγεί
Ο Francis Fukuyama βλέπει δύσκολους καιρούς
γιατί πιστεύει ότι η ευρεία θεωρία του εξακολουθεί να
μπροστά. Ο λαϊκισμός απειλεί πολιτικούς θεσμούς και η
ισχύει παρά την άνοδο των λαϊκιστικών κομμάτων
παγκόσμια οικονομία θα υποφέρει. Σε μια νέα εποχή για
και των «ανελεύθερων δημοκρατών» όπως ο Βίκτορ
τη δημοκρατία και τη μακροοικονομία, υπάρχει κάποια
Ορμπάν της Ουγγαρίας και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν
ελπίδα για το μέλλον;
της Τουρκίας.

e-Δίαυλος | σελ. 15
ΕΡΩΤ. : Κύριε Fukuyama, θεωρείστε ένας από τους Francis Fukuyama : Αυτοί οι άνθρωποι είναι οικονομικά
κύριους πολιτικούς σχολιαστές για τα τρέχοντα εθνικιστές. Εάν ο προστατευτισμός με τον οποίο
γεγονότα. Τι πιστεύετε για τον κόσμο σήμερα; απειλούν συχνά τον κόσμο γίνει πραγματικότητα, θα

Francis Fukuyama : Φοβάμαι ότι βρισκόμαστε έχει κακές οικονομικές συνέπειες. Σ’ αυτό το σημείο

σε μια επισφαλή κατάσταση. Βγαίνουμε από μια βρισκόμαστε τώρα.

περίοδο δεκαετιών κατά την οποία διαμορφώθηκε ΕΡΩΤ.: Σε ένα δοκίμιο, συγκρίνετε την τρέχουσα
μια φιλελεύθερη, διεθνής παγκόσμια τάξη. Ήταν κατάσταση με την εποχή μετά το 1930, την περίοδο που
πολύ επιτυχημένη, με βάση τις ελεύθερες και ανοιχτές οδήγησε στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Δεν είναι
οικονομικές ζώνες και τη φιλελεύθερη δημοκρατία κάπως υπερβολικό;
ως μορφή κυβέρνησης. Αυτά τα αμφισβητούνται Francis Fukuyama : Δεν λέω ότι θα καταλήξει όπως έγινε
για περίπου μια δεκαετία και η ένταση αυτής της τότε. Ο φασισμός και ο πόλεμος συνέβησαν επειδή η
αμφισβήτησης έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια. δημοκρατία στη Γερμανία ήταν ακόμη αρκετά νεαρή - είχε
ΕΡΩΤ. : Πού φαίνεται αυτό; υπάρξει μόνο από το 1919. Τα θεσμικά μας όργανα σήμερα

Francis Fukuyama : Από τη μία πλευρά, εμφανίζονται είναι σε σταθερή βάση. Νομίζω όμως ότι θα υπάρξει

αυταρχικά καθεστώτα που ανθίστανται σθεναρά και διάβρωση των δημοκρατικών κανόνων. Και ο κίνδυνος

προωθούν τις αντιδημοκρατικές ιδέες. Από την άλλη για την παγκόσμια οικονομία είναι πραγματικός.

πλευρά, ο λαϊκισμός αυξάνει αισθητά την επιρροή ΕΡΩΤ. : Αλλά η οικονομία αναπτύσσεται σε ένα σχεδόν
του σε πολλές δυτικές δημοκρατίες. Συμπεριλαμβάνω πρωτοφανές επίπεδο.
το δημοψήφισμα του Brexit εδώ και τα κόμματα που Francis Fukuyama : Οι τρέχουσες αλλαγές εξακολουθούν
τώρα διοικούν την Ουγγαρία, την Πολωνία και άλλες να είναι σχετικά καινούργιες. Ας περιμένουμε λίγο
χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Αλλά ο λαϊκισμός περισσότερο. Βέβαια σε ένα βαθμό έχετε δίκιο καθόσον
προσεγγίζει επίσης τη Γερμανία και τη Γαλλία ενώ θα παρατηρούμε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται
πρόσθετα και τον Trump σε αυτή την κατηγορία. πλέον στο 9ο έτος ανάπτυξης μετά την οικονομική κρίση.
ΕΡΩΤ. : Οι περισσότεροι από αυτούς τους πολιτικούς Σύμφωνα με όλους τους δείκτες, κάνουμε πολύ καλά.
εκλέγησαν δημοκρατικά. Γιατί, ωστόσο, θέτουν σε Παρ’ όλα αυτά, όμως, ο Donald Trump εξελέγη με τον
κίνδυνο τα δικαιώματα των ανθρώπων; ισχυρισμό ότι η αμερικανική οικονομία ήταν σε ερείπια !

Francis Fukuyama : Είναι δύσπιστοι απέναντι στους ΕΡΩΤ. : Υπάρχει μια διαφορά μεταξύ των μακρο-
θεσμούς και θέλουν να μειώσουν αισθητά την επιρροή οικονομικών παραμέτρων και της τύχης κάθε ατόμου.
που έχουν στην εξουσία τους. Επιπλέον, κατατάσσουν Francis Fukuyama : Αυτό είναι αλήθεια. Όλοι δεν
τους ανθρώπους ανάλογα με την εθνικότητα, τη ωφελήθηκαν από την ανάκαμψη. Στις πιο ευημερούσες
θρησκεία ή τη φυλή. Στην Ινδία, το κυβερνών κόμμα χώρες, πολλοί άνθρωποι, και συγκεκριμένα οι ηλικιωμένοι,
BJP ορίζει τη χώρα ως Ινδουιστή - παρά το γεγονός ότι έχασαν τη δουλειά τους όταν η παραγωγή τους ανατέθηκε
ζουν εκεί πάνω από 150 εκατομμύρια μουσουλμάνοι. σε φτωχότερες χώρες. Αλλά η πολιτιστική διάσταση είναι
Υπάρχουν και αυτά τα ρεύματα στη Μέση Ανατολή, επίσης σημαντική: Σχεδόν κάθε δυτική χώρα γνώρισε
όπου τα ισλαμικά κόμματα θεωρούν τη θρησκεία ως ένα πρωτοφανές κύμα μετανάστευσης τα τελευταία 10
μέσο για να καθορίσουν την πολιτική ατζέντα προς με 15 χρόνια. Αυτό προκαλεί σοκ σε πολλούς πολίτες και
όφελός τους. φοβούνται ότι η εθνική ταυτότητά τους χάνεται. Αυτό
ΕΡΩΤ. : Τι αποτέλεσμα έχει αυτό στην παγκόσμια ισχύει ιδιαίτερα για τους ανθρώπους από τη μεσαία τάξη,
οικονομία; οι οποίοι όλο και περισσότερο φέρουν το κύριο βάρος.

e-Δίαυλος | σελ. 16
Christos TZIOLAS : Landscape in Skane.
ΕΡΩΤ. : Τα λαϊκά κόμματα υποστηρίζονται αυτήν την
περίοδο και από νέους ψηφοφόρους. Γιατί; ΕΡΩΤ.: Θα ήταν κάπως λιγότερο δημοφιλής η
συμμετοχή και μια λίγο περισσότερη τεχνοκρατία, à la
Francis Fukuyama : Πολλές από τις χώρες της Ανατο-
Singapore, μια πιθανότητα για τις δυτικές χώρες;
λικής Ευρώπης έχουν σχετικά μικρές πληθυσμιακές
δομές. Οι περισσότεροι άνθρωποι γεννήθηκαν μετά Francis Fukuyama : Κάπως περισσότερη τεχνοκρατία
την πτώση του Τείχους και δεν γνώρισαν κομμουνισμό θα ήταν ασφαλώς καλή. Δυστυχώς, οι λαϊκιστές
ή δικτάτορες. Αυτοί οι νέοι δεν έχουν καμία εκτίμηση τείνουν συνήθως προς μια διαφορετική κατεύθυνση:
για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη δημοκρατία. Και στις Διαψεύδουν την ποιότητα των κυβερνήσεών τους και
Ηνωμένες Πολιτείες, μελέτες δείχνουν ότι η νεότερη διορίζουν τους φίλους και τους πιστούς τους σε θέσεις
γενιά έχει γενικά λιγότερη πίστη στη δημοκρατία από εξουσίας.
ό, τι οι γονείς τους. Αυτό με ανησυχεί. ΕΡΩΤ. : Υπάρχει μια ιδέα που θα αντικαταστήσει την
EΡΩΤ. : Υπάρχει επίσης η θεωρία ότι εδώ στη παγκοσμιοποίηση;
δύση επικρατεί «κόπωση δημοκρατίας» επειδή τα Francis Fukuyama : Αν ακούτε ορισμένους πολιτικούς,
συστήματα είναι υποτονικά και αναποτελεσματικά. η απάντησή τους είναι σαφής: εθνικισμός. Είναι μια
Συμφωνείτε? επιστροφή στο παρελθόν. Δεν είναι ένα διεθνές κίνημα,
Francis Fukuyama : Ναί. Η άνοδος των λαϊκιστών μπορεί όπως ο κομμουνισμός στην εποχή του, επειδή κάθε
βεβαίως να συνδεθεί με το γεγονός ότι οι δημοκρατίες χώρα έχει το δικό της παρελθόν και το χρησιμοποιεί
μας δεν παρήγαγαν πάντα τόσο καλά αποτελέσματα - για να προσανατολιστεί. Αλλά υπάρχει ένα κοινό νήμα.
σκέφτομαι εδώ τις ΗΠΑ, την Ιταλία, την Ιαπωνία ή την Είναι η απόρριψη του τι σημαίνουν οι λαϊκιστές από τον
Ινδία. Σε όλες αυτές τις χώρες, το αποτέλεσμα είναι μια παγκοσμιοποιημένο κόσμο: τον ανοιχτό, συνδεδεμένο
λαχτάρα για τον “ισχυρό άνθρωπο”. Τον μεταχειρίζονται κόσμο και τους διεθνείς θεσμούς.
σαν κάποιο που αναλαμβάνει και καθαρίζει το σπίτι.
ΕΡΩΤ. : Γίνατε παγκοσμίως γνωστός το 1992 με το

e-Δίαυλος | σελ. 17
βιβλίο σας “Το τέλος της ιστορίας”. Εκεί, διατυπώσατε είναι καθόλου σαφές ότι το τέλος της ιστορίας είναι η
την άποψη ότι οι αρχές του φιλελευθερισμού, δηλαδή ουγγρική ανελεύθερη δημοκρατία ή ότι το μοντέλο
της δημοκρατίας και της οικονομίας της αγοράς, τελικά του Πούτιν θα γίνει ένα παγκόσμιο πρότυπο που θα
θα επικρατήσουν παντού. Πώς έχει διαμορφωθεί η ακολουθήσουν οι άνθρωποι. Πιστεύω ότι η φιλελεύθερη
άποψή σας για τον κόσμο από τότε; δημοκρατία εξακολουθεί να είναι η καλύτερη μορφή

Francis Fukuyama : Στη συνέχεια έγραψα ένα βιβλίο δύο κυβέρνησης για πολλούς λόγους. Είναι το πιο βιώσιμο

τόμων για τον πολιτικό κόσμο, σε μια προσπάθεια να μοντέλο και νομίζω ότι είναι πιθανό να αυτοδιορθωθεί.

αναθεωρήσω το “Τέλος της Ιστορίας και του τελευταίου ΕΡΩΤ. : Τι γίνεται με την Κίνα; Το αυταρχικό μοντέλο
ανθρώπου”. Υπάρχουν μερικά θεμελιωδώς νέα τους υιοθετεί τα μεγάλα όπλα.
πράγματα, όπως για παράδειγμα η έννοια της πολιτικής Francis Fukuyama : Ναι, αλλά δεν μπορείτε να κρίνετε
αποσύνθεσης. Γνωρίζω τώρα πολύ περισσότερο ότι οι την επιτυχία ενός συγκεκριμένου τύπου καθεστώτος
δημοκρατίες μπορούν επίσης να υποχωρήσουν. Και έχω βραχυπρόθεσμα. Το ερώτημα είναι: Πώς μπορεί να πετύχει
μεγαλύτερη κατανόηση για το πόσο εύθραυστα είναι η Κίνα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα; Υπάρχουν
τα σύγχρονα κράτη. Η ιστορία δείχνει πόσο απίστευτα πολλοί λόγοι για να σκεφτεί κανείς ότι το οικονομικό
δύσκολο ήταν να δημιουργήσουμε τα έθνη μας. Αλλά και πολιτικό μοντέλο της Κίνας μπορεί να μην είναι τόσο
είναι πολύ πιο εύκολο να τα καταστρέψεις. Αυτό δεν βιώσιμο. Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα που
ήταν τόσο σαφές για μένα πριν από 25 χρόνια, όπως είχαν στο παρελθόν ήταν ότι ήταν μια πιο θεσμοθετημένη
συμβαίνει σήμερα. μορφή αυταρχικής κυβέρνησης. Το κομμουνιστικό κόμμα
ΕΡΩΤ. : Στο βιβλίο σας «Το Τέλος της Ιστορίας» τους διέθετε πολλούς θεσμικούς κανόνες, όπως όρια
ανακηρύξατε τη νίκη της φιλελεύθερης δημοκρατίας. προθεσμίας και υποχρεωτικές ηλικίες συνταξιοδότησης.
Αλλά τώρα, πάνω από 25 χρόνια αργότερα, η Πρόσφατα, ο Πρόεδρος Xi Jinping τα έχει καταργήσει.
φιλελεύθερη δημοκρατία φαίνεται να βρίσκεται στην Κατά κάποιον τρόπο, ωθεί την Κίνα προς την κατεύθυνση
υποχώρηση. Έχει περάσει η εποχή του φιλελευθερισμού; της ύπαρξης μιας πιο Αφρικανικής Δικτατορίας. Νομίζω

Francis Fukuyama : Δεν είπα ότι η δημοκρατία νίκησε ότι υπάρχουν μερικές πραγματικές ερωτήσεις σχετικά με

παντού. Το ζήτημα του «Τέλους της Ιστορίας» είναι το πόσο καιρό θα επιβιώσει αυτό το πράγμα.

για την κατεύθυνση που θα ακολουθήσει η ιστορία. Το ΕΡΩΤ. : Σε αντίθεση με τον λαϊκισμό, η σοσιαλ-
«τέλος» του δεν εννοείται με την έννοια του τερματισμού, δημοκρατία αντιμετωπίζει ιστορική παρακμή. Οι
αλλά με το στόχο. Για 150 χρόνια, οι μαρξιστές είπαν ψηφοφόροι της εργατικής τάξης και οι εργαζόμενοι
ότι το τέλος της ιστορίας είναι ο κομμουνισμός και ότι του δημοσίου τομέα που ψήφισαν για τα παραδοσιακά
εξελισσόμαστε προς αυτή την κατεύθυνση. Είπα, όχι, αριστερά κόμματα στρέφονται τώρα στα άκρα. Τι έχει
αν εξελισσόμαστε προς κάποια κατεύθυνση αυτή η προκαλέσει αυτή η αλλαγή;
κατεύθυνση είναι προς την φιλελεύθερη δημοκρατία που Francis Fukuyama : Υπάρχουν οικονομικοί, πολιτικοί
συνδέεται με την οικονομία της αγοράς και εξακολουθώ και πολιτιστικοί λόγοι για αυτό το πρόβλημα. Ο
να πιστεύω ότι είναι σωστό. Νομίζω ότι είναι εξαιρετικά οικονομικός λόγος έχει να κάνει με το γεγονός ότι,
πρόωρο να δηλώσουμε ότι αυτή η πορεία έχει τελειώσει ουσιαστικά, τα οφέλη από την παγκοσμιοποίηση έχουν
κάπως. Αν κοιτάξετε τον κόσμο τότε, ναι, έχετε αυτές συγκεντρωθεί σε μεγάλο βαθμό ανάμεσα σε καλά
τις νέες λαϊκιστικές χώρες όπως η Ουγγαρία και η μορφωμένους ανθρώπους που ζουν σε μεγάλες πόλεις.
Πολωνία, αλλά αυτό δεν είναι η κυρίαρχη τάση. Φυσικά, Οι πολιτικοί ηγήτορες βασίζονται στο γεγονός ότι
είναι σίγουρα ανησυχητικό, διότι υπάρχει αυτή η ώθηση πολλές δημοκρατίες δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στην
ενάντια στην παγκοσμιοποίηση και τις ελίτ. Αλλά δεν

e-Δίαυλος | σελ. 18
αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων. Πολλές ελίτ Γκράφιτι του BANSKI για τον Καπιταλισμό : Ενας
φαίνονται σαν να είναι εκτός τόπου και δεν γνωρίζουν χρηματιστηριακός δείκτης εναντίον των ασθενέστερων
οικονομικά τάξεων.
τι αισθάνονται οι πολίτες. Αλλά ο σημαντικότερος
λόγος είναι ο πολιτιστικός που σχετίζεται με τη
μια φιλελεύθερη πολιτική προς τους πρόσφυγες ήταν
μετανάστευση. Στην Ευρώπη, ένα μεγάλο μέρος του
πολύ κατανοητή. Ωστόσο, δημιούργησε επίσης ένα
ζητήματος προκλήθηκε από την κρίση των μεταναστών.
τεράστιο πρακτικό πρόβλημα επειδή η Γερμανία δεν έχει
Πολλές χώρες φοβούνται ότι θα χάσουν τον έλεγχο της
ιστορία να είναι πολύ ευπρόσδεκτη με τους αλλοδαπούς
δικής τους πολιτιστικής ταυτότητας λόγω της απειλής
και υπάρχουν μόνο κάποια ρεαλιστικά όρια όσον αφορά
υψηλών επιπέδων μετανάστευσης. Οι Ευρωπαίοι
την ανοχή που έχουν οι Γερμανοί για αυτό. Πιστεύω
πρέπει να ανταποκριθούν σε ορισμένους από αυτούς
λοιπόν ότι η επιβράδυνση του ρυθμού ήταν μια λογική
τους βασικούς φόβους. Και στις τρεις αυτές περιοχές,
απάντηση, ακόμη και αν το ήθελαν οι ακροδεξιοί.
υπάρχουν πράγματα που μπορείτε να κάνετε για να
φροντίσετε ανθρώπους που δεν το κάνουν τόσο καλά ΕΡΩΤ. : Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στο Κίεβο της
οικονομικά. Θα μπορούσαν να γίνουν προσαρμογές Ουκρανίας, έναν τόπο που πιθανώς αντιπροσωπεύει
στη μεταναστευτική πολιτική. Ωστόσο, υπάρχει επίσης καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο τον σημερινό
ένα ηθικό ζήτημα, όπου οι άνθρωποι πρέπει απλώς να αγώνα μεταξύ Ρωσίας και Δύσης. Βλέπετε κάποια
είναι πιο πρόθυμοι να υπερασπιστούν τη φιλελεύθερη διέξοδο από αυτό το spiral της αμοιβαίας κλιμάκωσης;
δημοκρατία ως την καλύτερη μορφή διακυβέρνησης. Francis Fukuyama : Θα έδινα πολύ μεγαλύτερη
ΕΡΩΤ. : Πολλοί θα υποστήριζαν ότι η υιοθέτηση ευθύνη στη Ρωσία και στον Πούτιν για αυτή την
αυστηρότερων πολιτικών μετανάστευσης θα σήμαινε κρίση παρά στη Δύση. Οι περισσότερες δυτικές χώρες
να κάνουμε ακριβώς αυτό που επιθυμούν οι ακροδεξιοί είναι ανοικτές στη συνεργασία με τη Ρωσία. Είναι οι
λαϊκιστές. Ρώσοι που εισέβαλαν στην Crimea και στο Donbas

Francis Fukuyama : Αυτός δεν είναι λόγος να μην το και δηλητηρίασαν ακόμη και τον πρώην πράκτορά

κάνουμε. Νομίζω ότι η καγκελάριος Μέρκελ κατά την τους, Σεργκέι Σπρίπαλ, σε βρετανικό έδαφος. Χωρίς

κρίση των μεταναστών - τα κίνητρά της για αυτό - ήταν τη μεταβολή της συμπεριφοράς της Ρωσίας, είναι

πολύ αξιέπαινη. Δεδομένης της ιστορίας της Γερμανίας, δύσκολο να δούμε πώς μπορεί να βελτιωθεί η σχέση.

e-Δίαυλος | σελ. 19
ΕΡΩΤ. : Η Ρωσία πήγε πολύ καλά οικονομικά από τις οικονομικές και μεταναστευτικές κρίσεις. Τι πρέπει
τότε που ο Πούτιν έγινε για πρώτη φορά πρόεδρος να κάνει η ΕΕ για να επανέλθει στην πορεία;
πριν από 18 χρόνια, αλλά τα πραγματικά εισοδήματα Francis Fukuyama : Υπάρχουν δύο μεγάλες κινητήριες
των Ρώσων μειώνονται εδώ και μερικά χρόνια. Γιατί δυνάμεις της κρίσης στην ΕΕ. Το πρώτο ήταν το ευρώ και
εξακολουθεί να είναι τόσο δημοφιλής με τον ρώσικο αυτό δεν έχει ακόμη καθοριστεί. Για να το διορθώσετε,
λαό; πρέπει είτε να πάτε προς τα πίσω είτε προς τα εμπρός.
Francis Fukuyama : Αυτός νομιμοποιεί τον εαυτό Μπορείτε είτε να προχωρήσετε σε μια φορολογική ένωση
του προωθώντας ένα συγκεκριμένο είδος ρωσικού είτε να ξεφύγετε με κάποιο τρόπο από το ευρώ (επι λέξει
εθνικισμού. Αυτό ξεκίνησε στη δεκαετία του 2000, όταν είπε «you’ve got to somehow undo the Euro’’!) . Αυτή τη
θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι αυτός είναι αυτός που στιγμή, δεν νομίζω ότι καμία από αυτές τις επιλογές είναι
έσωσε τη Ρωσία από το χάος της δεκαετίας του 1990 πολύ εφικτή. Το άλλο έχει να κάνει με τη μετανάστευση.
και τα χρόνια του Γέλτσιν. Δημιούργησε τη ρωσική Οι άνθρωποι δεν θέλουν να το ακούσουν επειδή ο
υπερηφάνεια και, επειδή μπορεί να ελέγξει τα μέσα Βίκτορ Ορμπάν λέει το ίδιο πράγμα, αλλά νομίζω ότι
μαζικής ενημέρωσης, έβγαλε μια θεωρία κατηγορώντας στη συγκεκριμένη περίπτωση έχει δίκιο. Δεν μπορείτε
ότι για όλα τα κακά που συνέβησαν τα τελευταία χρόνια να έχετε κάτι σαν το σύστημα Σένγκεν εάν η ΕΕ δεν έχει
οφείλονται στους αλλοδαπούς και στην αντιπολίτευση ασφαλή εξωτερικά σύνορα και αυτό δεν συμβαίνει τώρα.
από τη Δύση - παρόλο που η πολιτική του είναι αυτή Συνεπώς, έχουμε αυτή τη μεγάλη εισροή ανθρώπων
που φταίει στην πραγματικότητα. μέσω της Ελλάδας και της Ιταλίας και προκαλεί πολλές

ΕΡΩΤ. : Δεν είναι η ευθύνη της Δύσης; Σίγουρα η εντάσεις και στις δύο αυτές χώρες. Τονίζει επίσης τον

επέκταση του ΝΑΤΟ και της ΕΕ έχει ενοχλήσει τους λαϊκισμό. Η Ευρώπη πρέπει πραγματικά να διορθώσει

απλούς Ρώσους; αυτό το συγκεκριμένο πρόβλημα. Τι ρόλο πρέπει να


διαδραματίσει η Γερμανία εδώ; Εάν ήμουν ο Γερμανός
Francis Fukuyama : Όσον αφορά την επέκταση του
Καγκελάριος, θα έδινα πολλή υποστήριξη στην Ελλάδα
ΝΑΤΟ, δεν θα γνωρίζουμε ποτέ την απάντηση σε αυτό.
και την Ιταλία για να τους βοηθήσω να λύσουν αυτό
Πολλές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης που ήθελαν να
το πρόβλημα. Προσπάθησαν να το κάνουν βασικά
μπουν στο ΝΑΤΟ θα έλεγαν ότι η Ρωσία έχει αυτή τη
δωροδοκώντας την Τουρκία για να μην έρχονται όλοι
μακρά ιστορία του ιμπεριαλισμού και ακόμα και αν είχαν
οι μετανάστες για πρώτη φορά, αλλά υπάρχουν και
μείνει έξω από το ΝΑΤΟ, η Ρωσία θα είχε φθάσει σε
πολλές άλλες πηγές μετανάστευσης - πολλοί άνθρωποι
σημείο που θα ήθελε να κυριαρχήσει στους γείτονές της.
προέρχονται από την Αφρική και από άλλες περιοχές.
Όταν συμβαίνει αυτό, φυσικά, είναι καλύτερο να είσαι
Δεν νομίζω ότι η λύση στο πρόβλημα της Αφρικής είναι
μέσα στο ΝΑΤΟ παρά να είσαι απ’ έξω. Δεν μπορείτε
η ανοιχτή μετανάστευση στην Ευρώπη. Νομίζω ότι
να αποδείξετε ούτε έναν από αυτούς τους ισχυρισμούς,
θα κάνει περισσότερα για να αποσταθεροποιήσει την
αλλά είμαι διατεθειμένος να πιστέψω ότι αυτές οι
Ευρώπη από ό, τι θέλει για να βοηθήσει την Αφρική.
χώρες έχουν το δικαίωμα να ενταχθούν, και ακόμα κι
---------------
αν δεν είχαμε επεκτείνει το ΝΑΤΟ, ότι η Ρωσία θα είχε
Ο Francis Fukuyama, 65 ετών, είναι καθηγητής πολιτικών
καταλήξει στην ίδια κατάσταση που είναι και τώρα.
επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ στην
ΕΡΩΤ. : Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε βαθιά Καλιφόρνια. Η Washington Post τον αναφέρει ως έναν
κρίση. Αντιμετωπίζει προκλήσεις για τις αξίες της στο από τους πέντε σημαντικότερους διανοούμενους στην
εσωτερικό από τον Viktor Orban στην Ουγγαρία και Αμερική. Ο Fukuyama είναι παντρεμένος και έχει τρία
από την Πολωνία και εξακολουθεί να ασχολείται με παιδιά.

e-Δίαυλος | σελ. 20
Η Οικονομική Κρίση

Έξοδος από την κρίση: Η Πρόκληση


της Εναλλακτικής Πορείας.
(η ενδιαφέρουσα εισήγηση του στην ομότιτλη Διημερίδα Διαλόγου του ΙΝΕΡΠΟΣΤ,
Αθήνα, 9 Μαρτίου 2013).

Κείμενο του Γεράσιμου ΑΡΣΕΝΗ


Στις 19 Απριλίου 2018 έκλεισαν δύο (2) χρόνια
χωρίς τον Γεράσιμο Αρσένη. Ενθυμούμενοι με σεβασμό και αγάπη τον Μάκη Αρσένη,
παρουσιάζουμε (υπενθυμίζουμε), στο τεύχος αυτό
Η συμβολή του Γ. Αρσένη υπήρξε αποφασιστική και του ‘’Διαύλου’’, μια βαρύνουσα εισήγησή του , στις
μεγάλης σπουδαιότητας για την ελληνική πολιτική ζωή , 9 Μαρτίου 2013, για την Κρίση και την Εναλλακτική
αλλά και στη διαμόρφωση της σύγχρονης προοδευτικής πολιτική.
πολιτικής ανάλυσης, σκέψης και στρατηγικής. Ελευθέριος Τζιόλας

e-Δίαυλος | σελ. 21
Επιστροφή. Gramsi, ζούμε στην εποχή των τεράτων.
Είναι μέσα σ΄ αυτήν την αβεβαιότητα που είμαστε
Η παγκόσμια οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2007
αναγκασμένοι να χαράξουμε τη δική μας πορεία.
δεν έχει ολοκληρώσει την πορεία της. Δεν έχει τα
Ανοικτός δρόμος δεν υπάρχει: θα τον ανοίξουμε εμείς
χαρακτηριστικά της συνήθους κυκλικής διακύμανσης
με τη δική μας περπατησιά.
που μπορεί να αντιμετωπισθεί με ένα κατάλληλο μείγμα
νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής. Ευρώπη.
Με καθυστέρηση, αρχίζει να γίνεται κατανοητό ότι Η κρίση βρήκε την Ευρώπη τελείως απροετοίμαστη.
πρόκειται περί μιας βαθειάς συστημικής κρίσης που Οι λόγοι είναι πολλοί αλλά περιορίζομαι σε τρεις μόνο:
συγκλονίζει τα θεμέλια του διεθνούς καπιταλισμού. Πρώτον: Για την παλαιότερη γενιά της πολιτικής
Κεντρικό ρόλο στην εμφάνιση αυτής της κρίσης, έπαιξε το ηγεσίας της Ε.Ε., με την κλασσική και ευρωπαϊκή
δίδυμο της εγγενούς «χρηματοπιστωτικής αστάθειας» και της παιδεία, το όραμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν
της ασύμμετρης προσαρμογής στο ισοζύγιο εξωτερικών η απαραίτητη προϋπόθεση για να μην ξαναζήσουμε
πληρωμών των χωρών. τη φρικωδία του πολέμου και για να μπορέσουμε να
Πράγματι, η ανεξέλεγκτη δράση του διεθνούς χρηματο- εξασφαλίσουμε μια ακηδεμόνευτη πορεία κοινωνικής
πιστωτικού συστήματος οδήγησε στη χρηματιστη- και οικονομικής ανάπτυξης.
ριακή φούσκα, ενώ ο διαχωρισμός σε (σχεδόν) μόνιμα Για τη σημερινή πολιτική ελίτ, που έχει μεγαλώσει
πλεονασματικές ή ελλειμματικές χώρες οδήγησε σε μια κάτω από πολύ διαφορετικές συνθήκες, το όραμα της
μη βιώσιμη υπερχρέωση. Ευρώπης παίρνει διαφορετικά χαρακτηριστικά, όπου η
Τα φαινόμενα αυτά δεν είναι πρωτοφανή. Είναι δομικά επιδίωξη εθνικών, οικονομικών στόχων, μέσα από τους
χαρακτηριστικά της λειτουργίας του καπιταλισμού και θεσμούς της Ε.Ε. καθίσταται κυρίαρχη. Το όραμα έχει
κάνουν την εμφάνισή τους σε αραιά χρονικά διαστήματα. θολώσει.
Η προηγούμενη κρίση αυτού του είδους ήταν 80 χρόνια Δεύτερον: Οι μηχανισμοί οικονομικής πολιτικής αντί
πριν. να οδηγήσουν στη σύγκλιση οδήγησαν στην απόκλιση
Χωρίς να δεχθούμε ότι, νομοτελειακά, η ιστορία των οικονομικών των χωρών μελών. Η Γερμανία
επαναλαμβάνεται, πρέπει να σημειώσουμε – για να εξελίσσεται σε ηγεμονική δύναμη και η Ε.Ε. αρχίζει να
έχουμε το νου μας – ότι, στο παρελθόν, κρίσεις αυτού του παίρνει τα χαρακτηριστικά μιας Γερμανικής Ευρώπης.
είδους «λύθηκαν» είτε με πόλεμο, είτε με πληθωρισμό, Καταλύονται έτσι στην πράξη η ισοτιμία των μελών
(δηλαδή με δραστική απομείωση, μέχρι και διαγραφή, και οι συλλογικοί θεσμοί. Και
του χρέους) ή με συνδυασμό των δύο. Τρίτον: Το Ενιαίο νόμισμα, το Ευρώ, στηρίχθηκε σε
Επίσης, οι κρίσεις αυτές συνοδεύτηκαν με μεγάλες σαθρή βάση. Χωρίς δημοσιονομική ενοποίηση, χωρίς
γεωπολιτικές ανακατατάξεις και μετατόπιση του κέντρου ολοκληρωμένη Κεντρική Τράπεζα, χωρίς Ευρωπαϊκή
βάρους του χρηματοπιστωτικού συστήματος. εποπτεία του χρηματοπιστωτικού συστήματος, η
Η ειρηνική διευθέτηση της τρέχουσας κρίσης, δεν μπορεί οικονομία της Ευρώπης πέφτει στα χέρια των διεθνών
να επιτελεσθεί χωρίς να εισαχθούν στοιχεία παγκόσμιας χρηματαγορών που υπαγορεύουν μια προ-κυκλική
διακυβέρνησης με προτεραιότητα στην εποπτεία του πολιτική με καταστρεπτικές συνέπειες για τη συνοχή
διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος και σε ένα της Ε.Ε.
νέο Bretton Woods για τη συμμετρική προσαρμογή των Το Ευρώ είναι ο αδύνατος κρίκος στην αλυσίδα των
ισοζυγίων εξωτερικών πληρωμών των συναλλασσομένων νομισμάτων και σε πιθανή κρίση των συναλλαγματικών
χωρών. ισοτιμιών θα είναι το πρώτο υποψήφιο θύμα.
Οι πιθανότητες για μια τέτοια εξέλιξη είναι, δυστυχώς, Είναι στο χέρι της Ε.Ε. να αντιστρέψει αυτή την
ελάχιστες. Έτσι, ενώ ο παλιός κόσμος γκρεμίζεται, ολισθηρή πορεία, ολοκληρώνοντας την οικονομική
αρνείται να παραχωρήσει τη θέση του στον καινούργιο ένωση, αναβαθμίζοντας τους δημοκρατικούς θεσμούς
που πασχίζει να γεννηθεί. Τότε, για να θυμηθούμε τον λήψης αποφάσεων και να μετατρέψει των ίδια την

e-Δίαυλος | σελ. 22
Δημήτριος ΝΤΑΒΗΣ : Μύκονος 1961.
Ένωση σε χώρο αλληλεγγύης και ισότιμης συνεργασίας
των μελών. Πέφτει στους ώμους των προοδευτικών και πολιτικές, της Γερμανίας, της Γαλλίας, της Μ.
αριστερών κινημάτων να δημιουργήσουν τις συνθήκες Βρετανίας κ.α.
μιας νέας πορείας. Η νεολαία της Ευρώπης πρέπει να Εμείς, είτε το θέλουμε είτε όχι, είμαστε μέσα σ΄ αυτό
δώσει ένα δυνατό παρόν σ΄ αυτόν τον αγώνα. το παιχνίδι. Οφείλουμε λοιπόν να καταστρώσουμε
Γεωπολιτικές ανακατατάξεις. τη δική μας πολιτική, να αναπτύξουμε τις δικές μας
συμμαχίες και να διεκδικήσουμε το ρόλο που μας
Όπως όλες οι συστημικές κρίσεις, έτσι κι αυτή,
ανήκει.
συνοδεύεται από συνταρακτικές γεωπολιτικές
Η άποψη ότι τώρα θα ασχοληθούμε αποκλειστικά
ανακατατάξεις. Η γειτονιά μας, τα Βαλκάνια και η
με τα οικονομικά μας και θ΄ αφήσουμε τα εθνικά
Ν.Α. Μεσόγειος ήταν πάντα πεδίο ανταγωνισμών.
θέματα για αργότερα είναι επικίνδυνη και
Οι ανταγωνισμοί για επιρροή στην περιοχή εντείνονται
ανιστόρητη. Οικονομική πολιτική και εξωτερική
τώρα που το ζήτημα των ενεργειακών δικτύων /
πολιτική είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.
αγωγών και της εκμετάλλευσης κοιτασμάτων φυσικού
Επιμένω σ΄ αυτό το σημείο : Αν παραμελήσουμε το
αερίου και πετρελαίου εμπλέκει όχι μόνο τις κοινωνίες
ρόλο μας στη διεθνή σκακιέρα, όχι μόνο δεν θα
της περιοχής – που κι αυτές βρίσκονται σε στάδιο
αξιοποιήσουμε οικονομικές συνεργασίες που μας
μετάβασης σε νέα κοινωνικά και πολιτικά σχήματα –
παρουσιάζονται αλλά κινδυνεύουμε να βρεθούμε
αλλά και τους διεθνείς παίκτες, ΗΠΑ και Ρωσία.
προ απειλητικών καταστάσεων για την εθνική μας
Δυστυχώς, η Ε.Ε. δεν είναι παρούσα γιατί δεν έχει
υπόσταση.
ενιαία εξωτερική πολιτική. Υπάρχουν χωριστές εθνικές

e-Δίαυλος | σελ. 23
Η αλληλοεξάρτηση οικονομία – εθνικά θέματα μέτρων ανάλογη μ΄ αυτή που εφαρμόστηκε το 1953
διαμορφώνει σ΄ αυτή τη συγκυρία το περιεχόμενο του για το γερμανικό χρέος και στην οποία βασίστηκε το
νέου πατριωτισμού. λεγόμενο γερμανικό θαύμα.
Στις εκλογές, το περασμένο έτος, όλα τα κόμματα,
Το Ελληνικό διακύβευμα.
δεσμεύτηκαν για αλλαγή πορείας. Άλλοι μίλησαν για
Η διεθνής κρίση επέδραμε στην Ελλάδα όταν η «απαγκίστρωση», άλλοι για επαναδιαπραγμάτευση
οικονομία βρισκόταν ήδη αντιμέτωπη με σοβαρή και άλλοι για ανατροπή.
διαρθρωτικά προβλήματα, που οφειλόταν σε Τίποτα απ΄ αυτά δεν συνέβη. Ενώ η Ευρώπη
λανθασμένες πολιτικές επιλογές πολλών ετών πριν. αισθανόμενη τη λαϊκή πίεση ήταν έτοιμη να δεχθεί
Οι επιπτώσεις της ντόπιας κρίσης προστέθηκαν κάποιες υποχωρήσεις, η τρικομματική κυβέρνηση
πολλαπλασιαστικά στο τσουνάμι της διεθνούς επέλεξε το δρόμο της παθητικής προσαρμογής.
κρίσης, δημιουργώντας έτσι μια, άνευ προηγουμένου, Το παζάρι που γίνεται για μικροαλλαγές μέσα στη
κατάρρευση του οικονομικού και κοινωνικού λογική του μνημονίου δεν συνιστά διαπραγμάτευση
οικοδομήματος της μεταπολίτευσης. Δεν ήταν μόνο και είναι άνευ ουσιαστικού αποτελέσματος.
η οικονομία μας αδύναμη να αντισταθεί στην κρίση. Η κατάσταση σήμερα είναι εφιαλτική. Φτώχεια,
Ήταν και η πολιτική μας ηγεσία που βρέθηκε ανέτοιμη ανεργία, υπερχρέωση νοικοκυριών και επιχειρήσεων,
να σηκώσει το βάρος των διαπραγματεύσεων. ασφυξία στην αγορά, χρεωκοπημένες επιχειρήσεις,
Χάσαμε, τουλάχιστον, δύο ευκαιρίες να εξασφαλίσουμε αποσάθρωση του κρατικού μηχανισμού και
μια στέρεη βάση για έξοδο από την κρίση. ταφόπλακα στα όνειρα της νεολαίας για ένα
Στο ξέσπασμα της κρίσης, είχαμε τη διαπραγματευτική ελπιδοφόρο αύριο. Αυτά είναι τα συντρίμμια του
δύναμη και ένα απροσδόκητο σύμμαχο, το ΔΝΤ, μνημονίου. Και τα χειρότερα είναι μπροστά μας.
για να επιτύχουμε ένα άλλο πακέτο μέτρων, που θα Και το ερώτημα που τίθεται είναι: καλά, τόσο πολύ
συμπεριλάμβανε ευθύς εξ αρχής την αναδιάρθρωση τους έχει τυφλώσει η ιδεοληψία τους και η μεγάλη
του χρέους, ρευστότητα και ρήτρα ανάπτυξης βάση απόσταση που έχουν πάρει από την καθημερινότητα
της οποίας η αποπληρωμή του χρέους θα γινόταν των πολιτών ώστε να μην κατανοούν ότι η κρίση
από το αναπτυξιακό πλεόνασμα. βαθαίνει, ότι δεν υπάρχει διέξοδος;
Θα μπορούσαμε δηλαδή να πετύχουμε μια δέσμη Για την τρικομματική κυβέρνηση μπορεί να ισχύει

e-Δίαυλος | σελ. 24
αυτό. Αλλά οι αρχιτέκτονες του δόγματος Μέρκελ
είναι άνθρωποι ευφυείς και γνωρίζουν ότι ανάκαμψη,
όπως την εννοούμε εμείς δεν πρόκειται να έλθει.
Η «λύση» που μηχανεύονται αναφέρεται σ΄ ένα σχέδιο
νέου καταμερισμού εργασίας μέσα στην Ευρώπη, όπου
η Ελλάδα και άλλες χώρες του Νότου θα αποτελέσουν
το φθηνό εργατικό περίγυρο του Βορρά, κυρίως της
Γερμανίας, και όπου ξένες επιχειρήσεις θα λειτουργούν
επικερδώς, αφού πρώτα εξαγοράσουν τον ελληνικό
πλούτο σε εξευτελιστικές τιμές.
Ξεκάθαρα: το διακύβευμα δεν είναι μόνο οικονομικό,
αφορά το μέλλον της πατρίδας μας. Αν δεν δεχόμαστε
αυτή την ταπεινωτική υποβάθμιση της χώρας μας, αν
θέλουμε να κτίσουμε μια άλλη πατρίδα οφείλουμε να
αντισταθούμε και να αγωνιστούμε για μια εναλλακτική
πορεία.
Τα κύρια χαρακτηριστικά αυτής της εναλλακτικής είναι
ήδη γνωστά. Βρίσκεται στον αντίποδα της πολιτικής του
μνημονίου όπου το χάσμα ανάμεσα στην κατανάλωση
και την παραγωγή κλείνει με εσωτερική υποτίμηση,
δηλαδή με δραστική μείωση του βιοτικού επιπέδου.
Ελένη ΠΟΛΥΧΡΟΝΑΤΟΥ : Η αγάπη στον κόσμο.
Για μας η εξίσωση λύνεται με αύξηση της παραγωγής
και στήριξη του κοινωνικού κράτος. Η ανάπτυξη όμως που στάθηκε πάντα απέναντι σε κάθε προσπάθεια
που έχουμε υπόψη μας δεν έχει καμία σχέση με τη απελευθέρωσης των παραγωγικών δυνατοτήτων του
νεοφιλελεύθερη άποψη ότι πάμε εκεί που μας πάνε οι τόπου μας.
αγορές. Το κύκλωμα θα αντιδράσει πεισματικά, αλλά δεν
Για μας ανάπτυξη είναι μια βαθύτατα πολιτική διαδικασία, χωράει συμβιβασμός. Η ρήξη με αυτό το κύκλωμα είναι
όπου η πολιτεία προσδιορίζει την κατεύθυνση – ποια αναγκαία.
οικονομία θέλουμε – και καθορίζει το πλαίσιο μέσα στο Με ερωτούν: είναι όμως αυτό το σχέδιο εφικτό; Τους
οποίο θα κινηθούν οι δυνάμεις της αγοράς. απαντώ ανεπιφύλακτα : Ναι, είναι εφικτό. Τα περιθώρια
Βάσει αυτής της διαδικασίας είναι ο αποκεντρωμένος διαπραγματεύσεων είναι σημαντικά. Αύριο θα είναι
δημοκρατικός προγραμματισμός που έχει στη ακόμα μεγαλύτερη.
διάθεσή του ισχυρά εργαλεία υλοποίησης του έργου: Το σχέδιο είναι εφικτό, βέβαια, κάτω από
Ισχυρός τραπεζικός πυλώνας δημοσίου συμφέροντος, προϋποθέσεις: Πρώτον: Να αποβάλλουμε το φοβικό
αποτελεσματική εποπτεία του τραπεζικού συστήματος, σύνδρομο που έχει μπει στο πετσί μας από τη θεραπεία
μηχανισμός διοχέτευσης πόρων στην πραγματική σοκ που έχουμε υποβληθεί από τη μνημονιακή
οικονομία και δημόσια εποπτεία στις επιχειρήσεις προπαγάνδα.
στρατηγικής σημασίας, ιδιαίτερα σε αναπτυξιακές Δεύτερον: να αναπτύξουμε συμμαχίες μέσα στην
υποδομές και δίκτυα. Ευρώπη σε επίπεδο πολιτικό αλλά και σε επίπεδο
Δεν πρέπει να υποτιμούμε τις δυσκολίες που θα κοινωνικών κινημάτων και
συναντήσουμε. Τρίτον: να δημιουργήσουμε ένα αρραγές κοινωνικό
Ο αγώνας θα είναι διμέτωπος: Από τη μια μεριά οι μέτωπο, αποφασισμένο να δώσει τη μάχη για μια
δανειστές μας που τους έχουμε κακομάθει και από την καλύτερη πατρίδα. Μια μάχη που οφείλει να κερδίσει
άλλη το ντόπιο και κλειστό κύκλωμα (παρα) εξουσίας και θα την κερδίσει.-

e-Δίαυλος | σελ. 25
ΙΣΤΟΡΙΑ

Πολιτικές δολοφονίες στη Θεσσαλονίκη

Γρηγόρης ΛΑΜΠΡΑΚΗΣ
22-27 Μαίου 1963

Επιμέλεια : Σπύρος ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ


Το 1963 θα φέρει δεινά στον τόπο και θα κάνει πάλι
τη Θεσσαλονίκη θέατρο μιας πολιτικής δολο-φονίας,
της δολοφονίας του βουλευτή της ΕΔΑ, Γρηγόρη
Λαμπράκη. αντιπρόεδρους τους Μιχ. Κύρκο και Κομν. Πυρομάγλου
Στη δεκαετία του ’60 δόθηκε η ευκαιρία να γίνουν και άλλες γνωστές προσωπικότητες. Αργότερα θα γίνει
διάφορες εκδηλώσεις υπέρ της ΕΙΡΗΝΗΣ με στόχο να μέλος της και ο βουλευτής Γρ. Λαμπράκης.
αποκτήσει ο κόσμος μια νέα αντίληψη για τη ζωή και Στις αρχές του 1963, με την καθοδήγηση της ΕΔΑ,
τους εξοπλισμούς των δυο υπερδυνάμεων. συγκροτείται Επιτροπή Πορείας από την Ελληνική
Το 1955 είχε συγκροτηθεί η Ελληνική Επιτροπή για τη Επιτροπή για τη Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη, τον
Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη με πρόεδρο τον Α. Ζάκκα, Σύνδεσμο Μπέρτραντ Ράσελ και άλλους.

e-Δίαυλος | σελ. 26
Αλλά και οι παρακρατικές οργανώσεις βρίσκονταν σε άγρυπνοι και σ’ επιφυλακή, για να πα-τάξουμε τη
πλήρη οργανωτισμό, θα λέγαμε σε πολεμικό συναγερμό. δεδομένη στιγμή, τους πάσης φύσεως εχθρούς του
Ο Ξεν. Γιοσμάς, αρχηγός της μεγαλύτερης και πιο έθνους, και να σώσουμε και πάλι την αγα-πητή
επιθετικής παρακρατικής οργάνωσης, απηύθυνε στα μας πατρίδα απ’ τον καινούργιο όλεθρο που της
μέλη της την ακόλουθη προκήρυξη για το νέο έτος 1963: προετοιμάζουν…
ΦΥΛΑΚΕΣ ΑΓΡΥΠΝΕΙΤΕ!
«ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΘΥΜΑΤΩΝ Ο
ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΙΣ Ξενοφών Γιοσμάς
ΔΙΕΥΘΥΝΣΙΣ: ΛΟΦΙΣΚΟΣ ΤΟΥΜΠΑΣ 58 Οπλαρχηγός της Εθνικής Αντιστάσεως»
Αριθ. Πρωτ. Β/15 Εν Την 25 Μαρτίου μέλη της παρακρατικής οργάνωσης
Θεσσαλονίκη τη 31 Δεκεμβρίου 1962 Σώμα Ελπιδοφόρων Νέων παρελαύνουν μπρο-στά από
ΠΡΟΚΗΡΥΞΙΣ το μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτου. Το υπουργείο
Η δύσι του παλαιού έτους 1962 και η ανατολή του Παιδείας είχε περιλάβει, για πρώτη φορά, στο επίσημο
νέου 1963, βρίσκει πάλι την πατρίδα μας μπρος στην πρόγραμμα των εκδηλώσεων της εθνικής εορτής
ίδια πάντοτε απειλή του διεθνούς κομμουνισμού τόσο σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και άλλες πόλεις, κάποιες
από το εσωτερικό όσο κι’ από το ε-ξωτερικό. Η διεθνής φασιστικές νεολαιίστικες οργανώσεις.
πολιτική ατμόσφαιρα δεν έχει ξεκαθαρισθή ακόμη Ένα μήνα αργότερα το υπουργείο Εσωτερικών έβγαλε
επαρκώς, και αφήνει περιθώρεια ύπουλης δράσεως ανακοίνωση για το Σώμα Ελπιδοφόρων Νέων σύμφωνα
στους πάσης φύσεως εχθρούς του έθνους μας, έδωσε με την οποία
την αφορμή στους παλαιοκομμα-τικούς ηγέτες του «…υπεβλήθη εις τας κατά νόμο διατυπώσεις δια
λεγομένου Κέντρου (Ε.Κ.), που θάπρεπε προ πολλού το κανονικόν της λειτουργίας του και ήρχισε
να είχαν κλεισθεί στας φυλακάς σαν πραγματικοί περιλαμβανόμενον εις τα επίσημα προγράμματα
δοσίλογοι και εγκληματίες πολέμου, γιατί αυτοί και τα τελετών και παρελάσεων, αρχής γενομένης από της
κόμματά τους, υπήρξαν οι κα-ταστροφείς της πατρίδας 25ης Μαρτίου, τούτο δε συνεχίζεται και θα συνεχίζεται
μας, να φθάνουν και μέχρι πεζοδρόμια, σύμμαχοι με και εις το μέλλον…».
τους κομμουνιστάς, με μόνον αντικειμενικό σκοπό, την Στα τέλη Μαρτίου του 1963, 40 Άγγλοι Εργατικοί
κατάληψι της εξουσίας, οπότε ερχόμενοι στην Αρχή βουλευτές έκαναν έκκληση στην ελληνική κυβέρ-νηση
ν’ αποτελειώσουν το έργο της καταστροφής, και ν’ να δώσει αμνηστία στους πολιτικούς κρατουμένους.
αναδειχθούν οι παραγματικοί νεκροθάπτες της Ελλάδος! Την 12 Απριλίου 1963, άρχισε στο Ολντερμάστον της
Συνοδοιπόροι, κρυφοί και φανεροί κομμουνισταί, Αγγλίας μεγάλη αντιπυρηνική πορεία που θα καταλήξει
προδότες και σφαγείς, είτε με τις εφημερίδες τους, είτε μετά τέσσερις μέρες σε μεγάλη συγκέντρωση στο
από του βήματος της Βουλής, σαν δήθεν αντιπρόσωποι Χάυντ Παρκ του Λονδίνου. Στην πορεία πήραν μέρος
του λαού, άλλοι από φιλοδοξία, άλλοι από μίσος και και ξένες αντιπροσωπείες. Ανάμεσά τους και η ελληνική
εμπάθεια, άλλοι από δήθεν ιδεολογία και δίψα για με τους Μαν. Γλέζο, Γρ. Λαμπράκη, Λεων. Κύρ-κο και
εκδίκησι και το έγκλημα, ρίχτηκαν με πρωτοφανή μανία Μπέττυ Μπάρτλετ-Αμπατιέλου, όπως και πολυμελής
εναντίον του κράτους, ενατίον του Βασιλέως-Συμβόλου από την παροικία του Λονδίνου. Η παρουσία των
του Έθνους, εναντίον της νομίμου κυβερνήσεώς του, Γλέζου, Λαμπράκη και Κύρκου στο Λονδίνο θα δώσει
κατοχυρούμενοι πίσω από ένα ελλειπές Σύνταγμα κι’ την ευκαιρία να γίνει ευρύτερα γνωστή η απαγόρευση
ελλειπέστερους ακόμη νόμους, κορυβαντιώντες σαν της αντιπυρηνικής πορείας στην Ελλάδα και να
τους ανθρωποφάγους της Αφρικής, οι σαδισταί λευκοί προκληθούν έγγραφες διαμαρτυρίες και εκκλήσεις
καννίβαλοι! προσωπι-κοτήτων και οδοιπόρων της ειρήνης προς την
Μπρος στην κρίσιμη αυτή για τον ελληνικό λαό ελληνική κυβέρνηση.
κατάστασι, που έχει δημιουργηθή, και για την γενική Την 15 Απριλίου ο αρχηγός της Αντικομμουνιστικής
τοιαύτη του κράτους που οι παραπάνω είναι οι κυρίως Σταυροφορίας Πειραιώς και γνωστός παρακρα-τικός Σ.
υπαίτιοι και υπεύθυνοι, καλούμε τους α-γωνιστάς και Σαραντάκος στέλνει στον Πασχ. Κόντα το παρακάτω
τα θύματα της Εθνικής Αντιστάσεως να βρίσκονται έγγραφο:

e-Δίαυλος | σελ. 27
«ΑΝΤΙΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ καιρός, και συζητήσωμε λεπτομερώς τα ζητήματα που
ΔΙΟΙΚΗΣΙΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ είναι δυνατόν να προκύψωσιν εξ όλης της μελλούσης
Γραφεία ΦΙΛΩΝΟΣ 32 Γ ημών δραστηριότητος, τας ανάγκας και τον τρόπον
Εν Πειραιεί 15 Απριλίου αντιμετωπίσεως αυτών, διότι είμεθα βέβαιοι ότι αι
1963 δυνατότητες των οργανώσεων είναι πολύ μικραί δια
Προς τοιούτους αγώνας.
τον Π. Κόνταν Μετά τιμής
Γεν. Διευθυντήν Πολ. Γραφείου Σ. ΣΑΡΑΝΤΑΚΟΣ/ΑΡΧΗΓΟΣ»
κ. Προέδρου Κυβερνήσεως Ανάλογο έγγραφο έστειλε στον Πασχ. Κόντα και ο Ξεν.
εις Αθήνας Γιοσμάς.
Κύριε Γενικέ, Ο Κόντας προώθησε το έγγραφο του Σαραντάκου στον
Επειδή κατά καιρούς απευθυνόμενοι προς διαφόρους υφυπουργό Εσωτερικών με το σημείωμα:
αρμοδίους δεν εισηκούσθημεν, απευθύ-νομεν και προς «Κύριε Υπουργέ,
υμάς το παρόν, παρακαλούντες όπως τύχη της ιδιαιτέρας Σας διαβιβάζω εν αντιγράφω το από 15.4.63 υπόμνημα
προσοχή σας. της Αντικομμουνιστιής Σταυροφοριας Ελλάδος Πειραιώς,
Κατά τον τελευταίον καιρόν, ο Κομμουνιστικός με την παράκλησιν όπως επιληφθείτε προσωπικώς δια
μηχανισμός, εκμεταλλευόμενος τας ευκαιρίας που του τα εν αυτώ, ερχόμενος εις συνννόησιν και με τας άλλας
παρέχει ο “ανένδοτος αγών” του Παπανδρέου, εκτός από οργανώσεις».
τας εις το εσωτερικόν της χώρας μας αναταραχάς και Μέσα σ’ αυτή την ατμόσφαιρα ο Σύνδεσμος Μπέρτραντ
ανωμαλιας, τας οποίας καθημερινώς σχεδόν δημιουργεί, Ράσσελ οργάνωσε την Α΄ Μαραθώνια Πορεία Ειρήνης,
έχει κατασυκοφαντήσει την χώραν μας και εις το από τον Τύμβο του Μαραθώνα στην Πνύκα. Η πορεία
εξωτερικόν. ορίστηκε για την 21 Απριλίου 1963. Η κυβέρνηση,
Άλλωστε η δραστηριότης του αυτή, αλλά και η εν γένει για να εμποδίσει την πορεία, δεν περιορίσθηκε στην
συκοφαντική του εκστρατεία τόσον εις το εσωτερικόν απαγόρευση. Με ανακοινώσεις της αστυνο-μίας και
όσον και το εξωτερικόν σας είναι γνωστή καλύτερον απ’ της χωροφυλακής, απαγόρευσε κάθε συγκέντρωση σε
όσον είναι εις ημάς. ανοικτό χώρο σε ολόκληρη τη χώρα. Ταυτό-χρονα, οι
Παρ’ όλα αυτά, όμως, ημείς έχομεν εγκληματικήν ανοχήν, ιδιοκτήτες πούλμαν και λεωφορείων πιέστηκαν να μη
επιτρέποντες εις τους δημαγωγούς του Παπανδρέου και διαθέσουν μέσα για τη μεταφορά οδοιπόρων της ειρήνης
τους κομμουνιστάς της ΕΔΑ να δημιουργούν καθημερινώς και όσοι είχαν κλείσει συμφωνίες υποχρεώθηκαν να τις
αναταραχάς και να θέ-τουν εις κίνδυνον την δημοσίαν ακυρώσουν.
τάξιν και την Εθνικήν ασφάλειαν. Οι τελευταίες προσπάθειες των ειρηνιστών ήταν να
Ο κίνδυνος είναι μέγας και επιβάλλεται άμεσος λήψις κινηθούν μεμονωμένα όσοι μπορούν, όπως μπορούν και
μέτρων. Η ΑΣΕ Πειραιώς πιστεύει ότι η αντιμετώπισις με ανακοίνωσή τους προέτρεπαν να περπατήσουν ακόμη
του κινδύνου πρέπει να είναι άμεσος και αποτελεσματική και ανάποδα, από την Αθήνα προς τον Μαραθώνα:
δια της συντονισμένης και απο-τελεσματικής «Όσοι φίλοι και οπαδοί δεν δυνηθούν να εξεύρουν τρόπον
δραστηριοποιήσεως όλων των Εθνικώς υγειών δυνάμεων. μεταφοράς των καλούνται να πραγ-ματοποιήσουν την
Φρονούμεν δε ότι τούτο θα κα-ταστεί δυνατόν δια της πορεία από Αθήνας προς Μαραθώνα, εκκινούντες την
συνεννοήσεως όλων των Εθνικών οργανώσεων και της πρωίαν και βαδίζοντες δια της οδού Μεσογείων μέχρις
αποδείξεως εκ μέρους αυ-τών ενδιαφέροντος. ότου συνατήσουν τους άλλους οδοιπόρους που θα
Αλλά δια να καταστή ευχερής η δραστηριότης όλων πορεύονται αντιθέτως».
αυτών των οργανώσεων υπάρχει ανάγκη οι-κονομικής Τη νύχτα 20 προς 21 Απριλίου 1963 ισχυρές δυνάμεις
αυτών ενισχύσεως και παντός “άλλου μέσου”, το οποίον αστυνομίας και χωροφυλακής μπλόκαραν όλη την
θα συνέβαλλε εις την καλυτέραν ε-πιτυχίαν των Εθνικών περιοχή από Γηροκομείο μέχρι Τύμβο του Μαραθώνα.
αυτών προσπαθειών μας. Κατά τη μεγάλη επιχείρηση για την απαγόρευση της
Προτείνομεν λοιπόν όπως όλαι αι οργανώσεις Πορείας Ειρήνης η συμμετοχή των παρακρατικών
συνέλθωμεν και λάβωμεν αποφάσεις το ταχύτε-ρον οργανώσεων ήταν ουσιαστική. Το στρατηγείο της
δυνατόν, διότι είμεθα της γνώμης ότι δεν υπάρχει

e-Δίαυλος | σελ. 28
η Γιούλια Λιναρδά-του (…) Στον δρόμο, κάθε τόσο, η
χωροφυλακή σταματούσε το αυτοκίνητο κι ο Λαμπράκης
τους έλεγε μονολεκτικά “βουλευτικό” και περνούσε
χωρίς να περιμένει απάντηση. Στον Σταυρό ήταν αδύνατο
να προχωρήσουν. Μια μεγάλη δύναμη χωροφυλακής,
με επικεφαλής έναν ταγματάρχη, έκανε έλεγχο σε όλα
τα αυτοκίνητα κι όσα ήταν “ύποπτα” τα ανάγκαζε να
αλλάξουν πορεία. Με τα πολλά η συντροφιά κατά-φερε
να περάσει και κατευθύνθηκε στο σπίτι του Λαμπράκη
στην Παλλήνη (…) Έπειτα ξεκινούν πάλι για τον
Μαραθώνα. Στη στροφή της Ραφήνας, άλλο μπλόκο.
Ο Λαμπράκης υποχρεώνεται να σταματήσει, για να
κατέβουν οι επιβάτες, και να συνεχίσει μόνος του. Είναι
οκτώ η ώρα το πρωί. Ο ουρανός είναι μο-λυβένιος και
βρέχει. Γύρω από τον Τύμβο, οι χωροφύλακες με κράνη
και ρόπαλα είναι μαζεμένοι μπρο-στά σαν τα μυρμήγκια.
Άλλοι πάλι είναι σκορπισμένοι στο μονοπάτια και πίσω
από δέντρα. Ξαφνικά έρ-χεται με ταχύτητα ένα κόκκινο
αυτοκίνητο και σταματά στην είσοδο. Πετάγεται από
μέσα ο οδηγός, φω-νάζει “βουλευτής Λαμπράκης” και
πριν εκείνοι συνέλθουν από την έκπληξη, ανεβαίνει στον
Τύμβο. Εκεί, ξεδιπλώνει το πανό, το απλώνει μπροστά
στο στήθος του και φωνάζοντας “Ζήτω η Ειρήνη”, “Ζήτω
η δημοκρατία”, αρχίζει την πορεία του προς την Αθήνα»
(Η πρώτη πορεία στον Τύμβο του Μαραθώνα, επιμέλεια
Π. Βενάρδου, Η Αυγή, 24 Μαΐου 1981).
Αστυνομίας ήταν εγκατεστημένο στην Αστυνομική Η εφημερίδα Τα Νέα γράφει ότι ο Λαμπράκης αφού
Διεύθυνση Αθηνών με επικεφαλής τους Καραμπέτσο έκανε τρεις φορές το γύρο του Τύμβου με το λάβαρο
και Καραχάλιο, το στρατηγείο της Χωροφυλακής του Ολντερμάστον
ήταν εγκατεστημένο στη Διοίκηση Χωροφυλακής «απηύθυνε λίγα λόγια περί δημοκρατίας, ελευθερίας
Αττικής με επικεφαλής τον Τομαρά, αλλά η καρδιά και δικαιωμάτων του ανθρώπου προς όρ-γανα της
της επιχείρησης βρισκόταν στο Γραφείο Πληροφοριών χωροφυλακής τα οποία τον άκουσαν»
της Γενικής Ασφάλειας όπου ο αστυνόμος Β. Λάμπρου και
(τον συνατάμε Διευθυντή Ασφαλείας επί χούντας) «εν συνεχεία ανήλθεν επί του Τύμβου, εζητωκράυγασε
συντόνιζε τα μέλη των παρακρατικών οργανώσεων, πάλι υπέρ της ειρήνης και ήρχισε να κα-τέρχεται
κυρίως της Αντικομμουνιστικής Σταυροφορίας και των πραγματοποιών μόνος του την “Πορεία”».
Ελπιδοφόρων Νέων, σε συνεργασία με αστυνομικούς. Και ένα χρονικό από την ίδια εφημερίδα:
Ας παρακολουθήσουμε την πορεία του Γρ. Λαμπράκη «10.21΄: Οι χωροφύλακες προσεπάθησαν να εμποδίσουν
την Κυριακή 21 Απριλίου από την περιγραφή της τους δημοσιογράφους, διότι επρόκειο να γίνη η σύλληψις
εφημερίδας Η Αυγή: του κ. Λαμπράκη. 10.23’: Πέρασαν από το Χαρβάτι με
«Δεν είχε ακόμα φέξει καλά η 21 Απριλίου όταν ο κατεύθυνσι τη Ραφήνα, μέσα σε μια μαύρη κούρσα ο
Λαμπράκης έβαλε στο αυτοκίνητό του το πανί με τα αρχηγός χωροφυλακής κ. Βαρδουλάκης και ο κ. Τομαράς,
καλάμια, το λάβαρο της πορείας, που το είχε φέρει από ανώτερος διοικητής Χωροφυλακής Πρωτευούσης.
την περίφημη πορεία ειρήνης του Ολντερμάστον, ήταν 10.27΄: Οι δημοσιογράφοι ξεφεύγουν από τον κλοιό των
ένα μαύρο πανί με το σήμα του πυρηνικού αφοπλισμού ροπαλοφόρων ανδρών των Ταγμάτων Ασφαλείας. 10.30’:
που έγραφε ΕΛΛΑΣ (…) Στο ίδιο αυτοκίνητο μπήκαν Περισσότεροι από 30 χωροφύλακες (…) συλλαμβάνουν
η γυναίκα του, ο Κύπριος ποιητής Τεύκρος Ανθίας και τον κ. Λαμπράκη, ο οποίος προσεπάθησε να ξεφύγη.

e-Δίαυλος | σελ. 29
Δια της βίας τον επιβιβάζουν καμιονιού της χωροφυλα- Κύπριοι του Λονδίνου και Άγγλοι, με επικεφαλής
κής στο οποίο επιβαίνουν 20 άνδρες. 10.33΄: Ο κ. την Μπέττυ Μπάρλετ-Αμπατιέλου, σύζυγο του Αντ.
Λαμπράκης απάγεται προς Ραφήναν, όπου αναμένουν Αμπατιέλου. Ο Αντ. Αμπατιέλος είχε παρασημοφορηθεί
οι κ.κ. Βαρδουλάκης και Τομαράς. Τον συνοδεύουν τρία από τη βρετανική κυβέρνηση για τη δράση του στον
περιπολικά της Αμέσου Επεμβάσεως». Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και βρισκόταν από το 1948 σε
Την 27 Απριλίου ο Κόντας προώθησε το έγγραφο του ελληνικές φυλακές καταδικασμένος για κομμουνιστική
Γιοσμά στον Ι. Χολέβα, Γενικό Γραμματέα του υπουργείου αντικυβερνητική δραστηριότητα στη διάρκεια του
Βορείου Ελλάδος, με το ακόλουθο σημείωμα: Εμφυλίου Πολέμου. Οι διαδηλωτές κρατούσαν πλακάτ
«Κύριε Γενικέ, με συνθήματα για την απελευθέρωση των Ελλήνων
Έλαβον επιστολάς των εθνικών οργανώσεων Β. Ελλάδος πολιτικών κρατουμένων και την αποκατάσταση της
“Εθνικοφρόνων Ελασιτών”, “Ανα-πήρων και Θυμάτων δημοκρατίας στη Ελλάδα.
Εθνικής Αντιστάσεως” κ.ά. διαμαρτυρομένων δια την Η Αμπατιέλου είχε ζητήσει να δει τη βασίλισσα για
έλλειψιν ενδιαφέροντος παρά των αρμοδίων κομματικών να της δώσει υπόμνημα για τον σύζυγό της και τους
και υπηρεσιακών παραγόντων προς συντονισμένην άλλους πολιτικούς κρατουμένους, αλλά το αίτημα δεν
λαϊκήν αντίδρασιν κατά των κομμουνιστικών έγινε δεκτό. Της αρνήθηκαν να δει έστω τον Με-γάλο
προκλήσεων. Συμμεριζόμενος τας ανησυχίας των, Αυλάρχη Δ. Λεβίδη.
παρακαλώ εν συνεννοήσει με την Λέσχην του Κόμματος Την 25 Απριλίου 1963, έφτασε στο Λονδίνο ο Γρ.
και τας λοιπάς επιτροπάς και οργανώσεις προβήτε εις Λαμπράκης. Ο βουλευτής της Αριστεράς προσπά-
τας δεούσας ενεργείας». θησε να μεσολαβήσει για να γίνει δεκτή η Αμπατιέλου
Το έγγραφο κοινοποιήθηκε και στα γραφεία της ΕΡΕ από την Φρειδερίκη. Τον δέχτηκε στο ξενοδοχείο ο
Θεσσαλονίκης. Φαίνεται πια καθαρά η σχέση του υπασπιστής του διαδόχου, ταγματάρχης Αρναούτης,
κομματικού μηχανισμού της ΕΡΕ με τις παρακρατικές που, ύστερα από μισή ώρα αναμονής, τον πληροφόρησε
οργανώσεις. ότι η βασίλισσα επέμενε στην άρνησή της και ήταν
Οι Εθνικόφρονες Ελασίτες δρούσαν παράλληλα και σε αμετάπειστη.
συνργασία με την οργάνωση του Ξεν. Γιοσμά. Και οι δύο Μετά απ’ αυτό, ο Γρ. Λαμπράκης δήλωσε στους
οργανώσεις χρηματοδοτούνταν από το παράτημα Βορ. δημοσιογράφους:
Ελλάδος της Υπηρεσίας Πληροφοριών. «Ήλθα στο Λονδίνο να παρακαλέσω τη βασίλισσα να
Οι ελληνικές πολιτικές αντιθέσεις μεταφέρθηκαν δεχθή την κ. Αμπατιέλου, γιατί είναι πλέ-ον γνωστό ότι
και στο εξωτερικό. Ιδιαίτερα στην Αγγλία, βουλευ- ούτε η Βουλή ούτε η κυβέρνησις κυβερνούν την Ελλάδα,
τές και άλλες προσωπικότητες υπέγραψαν εκκλήσεις αλλά η βασίλισσα Φρειδερίκη. Δυστυχώς, η βασίλισσα
για αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ελλάδα ηρνήθη να δεχθή και εμέ, που σαν βουλευτής εκπροσωπώ
και απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων. Η τον ελληνικό λαό, ένα λαό που ζητεί δημοκρατία και
παρουσία του Μαν. Γλέζου στο Λονδίνο ενίσχυσε αυτή ελευθερία και απόλυση όλων των πολιτικών κρατουμένων.
την κίνηση. Προειδοποιώ την βασίλισσα ότι με την πολιτική της
Και ενώ έτσι περιγραφόταν η πολιτική κατάσταση σε οδηγεί τον Θρόνο στον όλεθρο».
Ελλάδα και εξωτερικό, το παλάτι ετοίμαζε ταξίδι της Οι δηλώσεις του αυτές, που θα έπερναν μεγάλη
βασίλισσας Φρειδερίκης και της πριγκίπισσας Ειρήνης δημοσιότητα στον αγγλικό Τύπο και γενικά η δρα-
στο Λονδίνο. Αφορμή οι γάμοι της πριγκίπισσας στηριότητά του στο Λονδίνο ήταν ένας ακόμα σοβαρός
Αλεξάνδρας του Κεντ, κόρης της Μαρίνας του λόγος για να προγραφεί ο ζωηρός και θαρραλέος
Νικολάου, πρωτεξαδέλφης του βασιλιά Παύλου. βουλευτής από τις φιλοβασιλικές και φιλοδικτατορικές
Παρά τις συστάσεις του πρωθυπουργού Κων. παρακρατικές οργανώσεις και τον ΙΔΕΑ…
Καραμανλή να ματαιωθεί το ταξίδι, η βασίλισσα και η Τα επεισόδια του Λονδίνου, σε συνδυασμό με την
κόρη της έφτασαν στο Λονδίνο την 20 Απριλίου 1963. ματαίωση της Πορείας Ειρήνης στο Μαραθώνα,
Τις συνόδευαν ο Μεγάλος Αυλάρχης Δ. Λεβίδης και δημιούργησαν νέες περιπλοκές και αδιέξοδα στο
άλλοι Αυλικοί και καταλύουν στο ξενοδοχείο Κλάριτζ. ελληνικό πολιτικό πρόβλημα, που διερχόταν εκείνες
Από την πρώτη στιγμή που η Φρειδερίκη έφτασε στο τις μέρες από κρίσιμη φάση. Από την πλευρά της
Λονδίνο, έξω από το ξενοδοχείο συγκεντρώ-θηκαν κυβέρνησης, η επίσκεψη της βασίλισσας Φρειδερίκης

e-Δίαυλος | σελ. 30
δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, ύστερα από πρόσκληση
της ελληνικής κυβέρνησης.
Ο αθηναϊκός λαός υποδέχτηκε με θερμές εκδηλώσεις
τον Γάλλο πρόεδρο και στην επίσημη χοροε-σπερίδα
που δόθηκε στα Ανάκτορα παρευρέθηκαν και οι
Γ. Παπανδρέου και Σοφ. Βενιζέλος σπάζοντας το
μποϋκοτάζ που είχαν κηρύξει κατά της Αυλής.
Το αντικείμενο των συνομιλιών που είχε ο Γάλλος
πρόεδρος με τον Έλληνα πρωθυπουργό Κων. Κα-
ραμανλή ήταν η δημιουργία ενός ευρωπαϊκού -
αντιαμερικανικού άξονα που θα έδινε στην Ευρώπη τη
δυνα-τότητα να ξεφύγει από την αμερικανική επιρροή
και θα είχε δική της ανεξάρτητη φωνή σε κρίσιμα διεθνή
Ο Γκοτζαμάνης και ο Εμμανουηλίδης στην πρώτη σειρά κατά
θέματα.
την έναρξη της δίκης. Τόσο η κρισιμότητα του θέματος όσο και η παρουσία
στην Ελλάδα ενός προσώπου παγκοσμίου κύ-ρους
όπως ο στρατηγός Ντε Γκολ ανάγκασε την κυβέρνηση
στη βρε-τανική πρωτεύουσα ερμηνεύτηκε ως αφορμή για Καραμανλή να πάρει έκτακτα μέτρα ασφαλείας.
να εκδηλωθεί μια οργανωμένη ανθελληνική εκστρατεία Επιστράτευσε περίπου 4.000 πολίτες, που κλήθηκαν
του διεθνούς κομμουνισμού, με κύριους στόχους τον παράνομα με ατομικές προσκλήσεις για να ενισχύσουν
επαναπατρισμό των Ελλήνων κομμουνιστών από τις τη δύναμη της Αστυνομίας. Όλοι ήταν από το χώρο των
ανατο-λικές χώρες, τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ και παρακρατικών και παραστρατιωτικών οργανώσεων.
γενικότερα την αποσταθεροποίηση του δημοκρατικού Τα μέτρα εκτός από την Αθήνα εφαρμόστηκαν και στη
πολιτεύμα-τος της χώρας. Θεσσαλονίκη, μιας και ο Ντε Γκολ την είχε περιλάβει στο
Από την πλευρά της, η αντιπολίτευση κατηγόρησε πρόγραμμά του, αφού η πόλη είχε ιδιαίτερες σχέσεις με
την κυβέρνηση ως υπεύθυνη για την αναταραχή που τη Γαλλία από την περίοδο του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου
προκάλεσε η απαγόρευση της Πορείας Ειρήνης στο και του Μακεδονικού Μετώπου των συμμάχων της
Μαραθώνα, καθώς και για τη χλιαρή στάση απέναντι Αντάντ.
στα επεισόδια του Λονδίνου, με αποτέλεσμα να αφήσει Η κινητοποίηση αυτή των ιδιωτών για αστυνομικά
απροστάτευτη και ακάλυπτη τη βασίλισσα Φρειδερί-κη, καθήκοντα δημιούργησε υποψίες στην αντιπολί-
που, φυσικά, δεν είχε παύσει να αιτιάται τον πρωθυπουργό τευση και ιδιαίτερα στην Αριστερά. Η Αυγή, σε άρθρο
για την ανύπαρκτη ή υποτονική ευαισθησία του στη της την 14 Μαΐου 1963, αφού επισημαίνει ότι οι δυ-
διαφύλαξη του κύρους του Στέμματος. νάμεις της αστυνομίας και της ΚΥΠ επαρκούσαν να
Παράλληλα το δεύτερο δακήμερο του Μαΐου προστατεύσουν τον στρατηγό Ντε Γκολ, συνεχίζει:
πραγματοποιήθηκε με άκρα μυστικότητα στον Πειραιά «Αλλά, ως φαίνεται, το ζήτημα δεν αφορά την προστασία
σύσκεψη των αρχηγών παρακρατικών οργανώσεων του Γάλλου Προέδρου. Η επιστράτευ-σις […] προφανώς
με κυβερνητικούς και κρατικούς αξιωματούχους. Εκεί επιδιώκει άλλους σκοπούς. Αποτελεί μία “πρόβα
αποφασίστηκε: τζενεράλε” κινητοποιήσεως όλων των φασιστικών
«1. Ενιαία δράσις δι’ όλων των μέσων, παρακρατικών οργανώσεων της ΕΡΕ […] Γίνεται δε
2. Εξοπλισμός των μελών των οργανώσεων, αυτό την επομένη της επιθέσεως των κομμάτων της
3. Δυναμική δράσις κατά βουλευτών δημοκρατικών αντιπολιτεύσεως κατά των παρακρατικών κυβερνητικών
κομμάτων και κατά των οργανώσεων υπέρ της ειρήνης, οργανώσεων, προφανώς για να ενθαρρύνη τα μέλη τους
4. Δημιουργία “Συντονιστικής Επιτροπής Εθνικών ότι ανεξαρτήτως του τι υποστηρίζουν τα δημοκρατικά
Οργανώσεων” σε πανελλήνια κλίμακα». κόμματα, τα μέλη των φασιστικών οργανώσεων έχουν
Την 16 Μαΐου 1963, ο πρόεδρος της Γαλλικής την απόλυτη εμπιστοσύνη της κυβερνήσεως και
Δημοκρατίας στρατηγός Σαρλ ντε Γκολ πραγματοποι- χρησιμοποιούνται από αυτήν».
ούσε επίσημη επίσκεψη στην Αθήνα, κάτω από Οι εθελοντές ιδιώτες, που κλήθηκαν από την Αστυνομία

e-Δίαυλος | σελ. 31
Θεσσαλονίκης να ενισχύσουν τη δύναμή της, ανήκαν σε 8.000 Γάλλοι στρατιώτες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου
μαχητικά τμήματα κρούσης εθνικιστικών οργανώσεων από τις επιχειρήσεις της Αντάντ κατά των Κεντρικών
και ήταν καταγεγραμμένοι. Σαν σήμα αναγνώρισης Δυνάμε-ων στο Μακεδονικό Μέτωπο.
φορούσαν στο πέτο μια καρφίτσα που τους είχε δώσει Το πρόγραμμα της επίσκεψης τηρήθηκε κατά γράμμα
η Αστυνομία. Αρχηγός τους ήταν ο Ξεν. Γιοσμάς, χωρίς να υπάρξουν δυσκολίες στη τήρηση της τάξης. Και
γερμανοντυμένος συνεργάτης των κατοχικών αρχών αυτό καταγράφηκε σαν μεγάλη επιτυχία του κρατικού
με αποδεδειγμένη εγκληματική δράση σε βάρος των και παρακρατικού μηχανισμού.
Ελλήνων, που είχε αυτοαναγορευτεί οπλαρχηγός της Οι παρακρατικοί εθελοντές όμως δεν γύρισαν στις
Εθνικής Αντίστασης. δουλειές τους. Από την Αστυνομία τους ανατέθη-κε νέα
Την 16 Μαΐου διαβάζουμε στον Ελεύθερο Λαό της αποστολή. Κλήθηκαν δια του Τύπου στα κατά τόπου
Θεσσαλονίκης: παραρτήματα της Εθνικής Ασφάλειας και τους δόθηκαν
«Υπό του “Συνδέσμου Αγωνιστών και Θυμάτων Εθνικής λεπτομερείς οδηγίες δράσης για την αυθόρμητη
Αντιστάσεως Βορείου Ελλάδος” ανεκοινώθη ότι δι’ διαμαρτυρία τους κατά την έλευση στη Θεσσαλονί-κη
επειγούσης εγκυκλίου προς τα παραρτήματα και τους του βουλευτή της Αριστεράς Γρηγόρη Λαμπράκη την
τομείς της πόλεώς μας εκάλεσε εις συναγερμόν και 22 Μαΐου 1963. Ανάμεσα στα δυναμικά μέλη κρού-σης
επιφυλακήν άπαντα τα μέλη του, δια την προστασίαν ήταν και ο οδηγός τρίκυκλου Σπύρος Γκοτζαμάνης.
της ζωής του αφικνουμένου υψηλού ξένου, φίλου και Στις αρχές Μαΐου 1963, η Επιτροπή Ειρήνης Θεσσαλονίκης
συμμάχου, την προσεχή Κυριακή 19 τρέχοντος, Προέδρου είχε αποφασίσει να πραγματοποιήσει την πρώτη της
της Γαλλικής Δημοκρατίας στρατηγού Ντε Γκωλ. εκδήλωση για την Ειρήνη την 22 Μαΐου. Πρόεδρος της
Προς τούτο, άνδρες των ως άνω παραρτημάτων, με Τοπικής Επιτροπής Ειρήνης στη Θεσσαλονίκη ήταν
επικεφαλής τους προέδρους και τους συμβούλους, ο δημοσιογράφος Νίκος Καστρινός, αντιπρόεδρος ο
παρουσιάσθηκαν εις τα κατά τόπους παραρτήματα δικηγόρος Γιάνης Πάτσας και γραμματέας ο δικηγόρος
Εθνικής Ασφαλείας και επλαισίωσαν την αστυνομικήν και δημοτικός σύμβουλος Γιώργος Τριανταφυλλίδης.
δύναμιν εν τη προσπαθεία των δια την παραδειγματικήν Η Τοπική Επιτροπή Ειρήνης της Θεσσαλονί-κης είχε
τήρησιν της τάξεως και της ασφαλείας την ημέραν ζητήσει για ομιλητή στην εκδήλωση της 22 Μαΐου από
εκείνην. Σχετικώς υπό του προέδρου του Συνδέσμου την Αθήνα τον πρόεδρο της Επιτροπής για τη Διεθνή
εκλήθησαν εις σύσκεψιν τα στελέχη του εις τα γραφεία Ύφεση και Ειρήνη Ανδρέα Ζιάκκα. Για το λόγο αυτό ο
του παραρτήματος Καλαμαριάς κατά την οποίαν Ι. Πάτσας μίσθωσε από τον Δ. Κούμπο την αίθου-σα
ελήφθησαν διάφοροι αποφάσεις δια την κινητοποίησιν Πικαντίλλυ στην οδό Αριστοτέλους.
των μαχητικών τμημάτων». Την 21 Μαΐου δημοσιεύθηκε η ακόλουθη είδηση:
Ο Σαρλ Ντε Γκολ έφτασε στη Θεσσαλονίκη την Κυριακή «Ο δικηγόρος Θεσσαλονίκης κ. Ιωάννης Πάτσας, μέλος
19 Μαΐου 1963, αεροπορικώς, συνοδευόμενος από τον της Επιτροπής Θεσσαλονίκης της Κινή-σεως δια την
διάδοχο Κωνσταντίνο, λόγω αιφνιδιαστικής ασθένειας Διεθνή Ύφεσιν και την Ειρήνην, απηύθυνε τηλεγραφικήν
του βασιλιά Παύλου, και τον πρωθυπουργό Κων. διαμαρτυρίαν προς τον υπουργόν Βορείου Ελλάδος,
Καραμανλή. την Αστυνομικήν Διεύθυνσιν Θεσσαλονίκης, τον
Η επίσκεψη του Ντε Γκολ στη Θεσσαλονίκη είχε Εισαγγελέα και τον Δικηγορικόν Σύλλογον διότι όργανα
εθιμοτυπικό ενδιαφέρον και το όλο πρόγραμμα πε- της Ασφαλείας έθεσαν υπό στενήν παρακολούθησιν την
ριλάμβανε ανώδυνες επισκέψεις, λογύδρια και ύμνους κίνησιν της επί της οδού Ρογκότη στοάς του γραφείου
για τις θερμές σχέσεις Ελλάδας - Γαλλίας: Παρακολού- του και τον ίδιο προσωπικώς. Εις την διαμαρτυρίαν
θησε στρατιωτική παρέλαση στο αεροδρόμιο του Σέδες, τονίζεται ότι η ανωτέρω ενέργεια των αστυνομικών
όπου προσγειώθηκε το αεροπλάνο του, παρέλαβε από επαναλαμβάνεται δια δευτέραν φοράν και ζητείται η
τον δήμαρχο Ι. Παπαηλιάκη το χρυσό μετάλλιο της επέμβασις των αρμοδίων δια την επιβολήν κυρώσεων
πόλης, στην πλατεία του Λευκού Πύργου όπου έφτασε κατά των παρανομούντων οργάνων».
διασχίζοντας τους δρόμους της πόλης επευφημούμενος Ο Διευθυντής Αστυνομίας, Ευθ. Καμουτσής τον
από τους κατοίκους, επισκέφτηκε το γαλλικό ινστι- πληροφόρησε ότι υπήρχε ειδική εντολή του υφυ-
τούτο Λισέ, κατέθεσε στέφανο στο συμμαχικό πουργείου Ασφαλείας για στενή παρακολούθηση της
νεκροταφείο Ζεϊτενλίκ, όπου ήταν θαμμένοι περίπου Κίνησης για την Ειρήνη στη Θεσσαλονίκη και τον δια-

e-Δίαυλος | σελ. 32
βεβαίωσε ότι θα εισηγηθή να αρθούν τα μέτρα. Αθλητών που παραστάθηκε στους αθλητές τη δύσκολη
Εν τω μεταξύ, ο Δ. Κούμπος έδειχνε σημάδια εκείνη περίοδο εξασφαλίζοντας την επιβίωσή τους.
υπαναχώρησης από τη συμφωνία πιεζόμενος από την Μετά την Απε-λευθέρωση πρωτοστάτησε στην ίδρυση
Ασφάλεια. Για το λόγο αυτό ο Ι. Πάτσας, το απόγευμα του Ταμείου Υγείας Αθλητών. Το 1961 πολιτεύθηκε
της 21 Μαΐου, προσπάθησε να εξασφαλίσει, εναλλακτι- ως ανεξάρτητος με το Πανδημοκρατικό Αγροτικό
κά, την αίθουσα του θεάτρου Θυμέλη. Αλλά ο Μέτωπο Ελλάδος (ΠΑΜΕ) και εκλέχτηκε βουλευτής
επιχειρηματίας Λαγανίδης, ενώ λίγο πριν είχε προσφερθή Πειραιά. Τον ίδιο χρόνο εκλέχτηκε αντιπρόεδρος της
να τη δώσει, τώρα αρνήθηκε, με τη δικαιολογία ότι δεν Ελληνικής Επιτροπής για τη Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη.
είναι τακτοποιημένα τα καθίσματα. Το θέατρο Θυμέλη Υπήρξε και ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Επιτροπής
βρισκόταν σε μικρή απόσταση από τη Γενική Ασφάλεια για τη Βαλκανική Συνεννόηση. Έγραψε δύο σημαντικά
Θεσσαλονίκης. επιστημονικά συγγράμματα: τη Γενική Ενδοκρινολογία
Το βράδυ της 21 Μαΐου (ώρα 22:30) ο Δ. Κούμπος και την Κλινική Ενδοκρινολογία.
ειδοποίησε τον Πάτσα ότι δεν μπορούσε να πα- Τα γεγονότα της νύχτας της 22 Μαΐου 1963 θα τα δούμε
ραχωρήσει την αίθουσα Πικαντίλλυ αν δεν του έφερναν μέσα από ρεπορτάζ και έγγραφα.
άδεια από την Αστυνομία. Παρ’ όλη τη διαβεβαίωση Ο Τ. Μαλέογλου έγραφε στην εφημερίδα Ελεύθερος
του Πάτσας ότι δεν απαιτείτο άδεια για συγκέντρωση Λόγος της Θεσσαλονίκης, που απηχούσε κυ-βερνητικές
σε κλειστό χώρο εκείνος επέμενε. απόψεις:
Το πρωί της 22 Μαΐου έγιναν από την πλευρά της Κίνησης «ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΑΙ ΤΑΡΑΧΑΙ ΕΙΣ
όλα τα απαραίτητα διαβήματα (προς εισαγγελέα και ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΝ
αστυνομία) για την έκδοση της περίφημης άδειας ή την ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΙΣ ΔΗΘΕΝ ΠΕΡΙ ΕΙΡΗΝΗΣ
αλλαγή γνώμης του Κούμπου για να πάρουν, τελικά το ΜΕΤΕΒΛΗΘΗ ΕΙΣ ΑΛΗΘΗ
απόγευμα, την απάντηση ότι η αίθουσα Πικαντίλλυ είχε ΜΑΧΗΝ ΕΙΣ ΤΑΣ ΟΔΟΥΣ ΕΡΜΟΥ ΚΑΙ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ.
ελλείψεις και προπαντός δεν είχε έξοδο κινδύνου. Και ο ΕΤΡΑΥΜΑΤΙΣΘΗ ΘΑΝΑΣΙΜΩΣ Ο ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΤΗΣ
Καμουτσής πρότεινε στους υπεύθυνους της Κίνησης να ΕΔΑ ΛΑΜΠΡΑΚΗΣ. ΕΝΩ ΗΓΕΙΤΟ ΔΙΑΔΗΛΩ-ΣΕΩΣ,
βρούν άλλη αίθουσα. Έτσι, άρ-χισε ένας αγώνας δρόμου ΑΠΟ ΔΙΕΡΧΟΜΕΝΗΝ ΜΟΤΟΣΥΚΛΕΤΤΑ.
για να εξασφλισθή νέα αίθουσα και να καταλήξουν ΈΤΕΡΟΙ ΤΡΑΥΜΑΤΙΑΙ: 10 ΠΟΛΙΤΑΙ, ΔΥΟ
στην αίθουσα του Δημοκρατικού Συνδικαλιστικού ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΕΣ
Κινήματος, όπου και άλλοτε είχαν γίνει συγκεντρώσεις. Εις μίαν θρασυτάτην επίδειξιν δυναμισμού
Στο χρόνο αυτό, ειδοποίησαν από την Αθήνα, ότι προσεπάθησαν να προβούν χθες οι κομμουνισταί της
τελικά θα ερχόταν για την ομιλία ο ανεξάρτητος πόλεώς μας μετατρέψαντες μίαν δήθεν ομιλίαν περί
βουλευτής Πειραιά Γρηγόρης Λαμπράκης, που ήταν και ειρήνης του βουλευτου κ. Λαμπράκη εις καθαρώς
αντιπρόεδρος της Ελληνικής Επιτροπής για τη Διεθνή κομμουνιστικήν και ξενοκίνητον συγκέντρωσιν,
Ύφεση και Ειρήνη. προκαλούντες τους εθνικόφρονας εις αναμέτρησιν
Ο Γρηγόρης Λαμπράκης γεννήθηκε στο χωριό πεζο-δρομίου. Είναι νωπά εδώ ακόμη τα αίματα
Κερασίτσα της Τρίπολης την 3 Απριλίου 1912. Ήταν των σφαγιασθέντων και εκτελεσθέντων υπό των
παιδί πολύτεκνης αγροτικής οικογένειας. Σπούδασε κομμουνιστών.
οικονομικά στην Εμπορική Σχολή και στη συνέχεια Τα γεγονότα εξελίχθησαν ως εξής:
ια-τρική στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Αποφοίτησε Την 7.30’ εσπερινήν χθές κατόπιν γενικής
το 1939. Παράλληλα ασχολήθηκε με τον αθλητισμό. κινητοποιήσεως της ΕΔΑ, ο βουλευτής Γρηγόριος
Υπήρξε πρωταθλητής στα άλματα και στους αγώνες Λαμπράκης θα ωμίλει εις την αίθουσαν του κέντρου
ταχύτητας με 10 πανελλήνιες και 12 βαλκανικές νίκες “Πικαντίλλυ” επί της οδού Αριστοτέλους δια την ει-
στα χρόνια 1934-1939. Ειδικεύτηκε στη Μαιευτική και ρήνην και τον αφοπλισμόν. Την τελευταίαν όμως
Γυναικολογία. Τον Απρίλιο του 1943 αναγορεύτηκε στιγμήν, οι οπαδοί της ΕΔΑ ειδοποιούνται δι’ ενός
διδάκτορας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου “πανώ” το οποίον ήτο ανηρτημένον εις την είσοδον του
της Αθήνας και το 1950 εκλέχθηκε υφηγητής στο ίδιο “Πικαντίλλυ” ότι η συγκέντρωσις θα εγίνετο εις την
Πανεπιστήμιο. Στη διάρκεια της Κατοχής πρωτοστάτησε λέσχην Εμποροϋπαλλήλων επί της διασταυρώσεως των
στην ίδρυση της περίφημης Ενώσεως των Ελλήνων οδών Βενιζέλου και Ερμού.

e-Δίαυλος | σελ. 33
Πράγματι, οι κομμουνισταί ήρχισαν να συγκεντρούνται προεκάλουν το πλήθος το οποίον τους απεδοκίμαζε.
εις την εν λόγω αίθουσαν, η οποία από πολύ ενωρίς Εις κάποιαν στιγμήν ο βουλευτής Καβάλας Γ.
είχε διακοσμηθεί με κομμουνιστικά συνθήματα και Τσαρουχάς διέσπασε τον αστυνομικόν κλοιόν, ο οποίος
είχον εγκατασταθή μικροφωνικαί εγκα-ταστάσεις, τα επροστάτευε τους οπαδούς της ΕΔΑ, και επετέθη κατά
μεγάφωνα των οποίων ευρίσκοντο εις τους εξώστας της των συγκεντρωθέντων, δίδων το σύνθημα της γενικής
λέσχης. εξορμήσεως. Εις το σημείον αυτό εγένετο συμπλοκή,
Την 7.45’ ο βουλευτής Λαμπράκης ανεχώρησε εκ του επί κατά την οποίαν ετραυματίσθησαν, ο βουλευτής
της οδού Ερμού ευρισκομένου ξενοδοχείου “Κοσμοπολίτ” Τσαρουχάς υποστάς διάφορα τραύματα εις την κεφαλήν
και κατηυθύνθη προς την λέσχην Εμποροϋπαλλήλων. και το πρόσωπον ως και ρινορραγίαν. Μόλις δε
Όταν, δε, είδε δύναμιν χω-ροφυλακής τοποθετημένην κατέφθασε το ασθενοφόρον του Ερυθρού Σταυρού δια να
εις τα πέριξ οδούς, ήρχισε να κραυγάζη περί ανυπαρξίας τον παραλάβη, οι κομμουνισταί με σύνθημα “Θάνατος
δημοκρατίας και χιτ-λερικού καθεστώτος. στους φασίστες” επετέθησαν κατά του πλήθους. Οι
Τότε, ομάς διαβατών επετέθη εναντίον του και θα αστυνομικοί ματαίως προσεπά-θουν να συγκρατήσουν
ελυντσάρετο εάν οι προστρέξαντες χωροφύ-λακες δεν τους συμπλακέντας.
έσπευδαν να τον διασώσουν και να τον οδηγήσουν εις Αποτέλεσμα της δευτέρας αυτής συμπλοκής ήτο
την λέσχην, απ’ όπου ήδη οι κομμουνι-σταί ήρχισαν να τραυματισθούν ελαφρώς οκτώ πολίται και δύο
δια των μεγαφώνων να κραυγάζουν κομμουνιστικά αστυνομικοί.
συνθήματα προκαλούντες τους εθνικό-φρονας εις Κατόπιν τούτου, ενώ η χωροφυλακή δια
δυναμικήν αναμέτρησιν. Αυτό ήτο και η αιτία να καταλλήλων ενεργειών κατώρθωσε να διαχωρίση
συγκεντρωθούν πλήθη κόσμου κάτωθεν της λέσχης και τους συμπλεκομένους ο δε διευθυντής αστυνομίας
να αποδοκιμάζουν τους κομμουνιστάς κραυγάζοντες κ. Καμουτσής συνεννοηθείς τηλεφωνικώς μετά
“Βούλγαροι στη Βουλγαρία” και “Όχι άλλο αίμα, της Διευθύν-σεως του ΟΑΣΘ εζήτησεν και του
προδότες, προδότες”. παρεχωρήθησαν δέκα λεωφορεία και συνέστησεν εις
Πριν όμως αρχίση η ομιλία, ο δικηγόρος μέλος της ΕΔΑ, τους κομμουνιστάς να επιβιβασθούν τούτων προς
Πάτσας, έρριψε δια του μεγαφώνου το σύνθημα “να αποφυγήν επεισοδίων και να απομακρυνθούν προς
παταχθούν οι μπράβοι, οι οποίοι συνέλαβον και κρατούν οιανδήποτε κατεύ-θυνσιν επεθύμουν. Φαίνεται,
ως όμηρόν των τον δήμαρχον Πειραιώς Ρηγόπουλον, όμως, ότι το πρόγραμμα των κομμουνιστών δεν είχε
αντιπρόεδρον της επιτροπής ειρήνης, ο οποίος αφίχθη περατωθή. Αντικειμε-νικός των σκοπός ήτο η δημιουργία
ειδικώς δια την συγκέντρωσιν εξ Αθηνών”. σοβαρωτέρων επεισοδίων.
Κατόπιν τούτου, ο διευθυντής αστυνομίας κ. Καμουτσής Η ΕΞΟΔΟΣ
έσπευσεν εις το ξενοδοχείον “Κοσμο-πολίτ” και Περί την 10.15’ νυκτερινήν ο βουλευτής Λαμπράκης
παρεκάλεσε τον Ρηγόπουλον, ο οποίος ανεπαύετο, εκάλεσε τους κομμουνιστάς εξερχόμενος του κτιρίου να
να μεταβή εις την συγκέντρωσιν δια να αποφευχθούν τον ακολουθήσουν.
επεισόδια συνεπεία της δημιουργηθείσης παρεξηγήσεως. Πράγματι, οι κομμουνισταί δημιουργήσαντες φάλαγγα
Πράγματι ο Ρηγόπουλος μετέβη εις την λέσχην και δια με προπορευόμενον τον Λαμπράκην και κραυγάζοντες
του μεγαφώνου ηυχαρίστησε τον κ. Καμουτσήν δια την διάφορα συνθήματα κατηυθύνοντο προς το ξενοδοχείον
ασφάλειαν, την οποίαν του παρέσχε. “Κοσμοπολίτ”.
Εν συνεχεία ωμίλησεν ο βουλευτής Λαμπράκης, Ο ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΣ
αναφερθείς εις την καπιταλιστικήν τάσιν των Ηνωμένων Την στιγμήν εκείνην τρίκυκλος μοτοσυκλέττα,
Πολιτειών, και εις την δουλείαν, η οποία διακρίνει εξερχομένη με ιλιγγιώδη ταχύτητα εκ της οδού
την Ελλάδα, διακοπτόμενος από τα συν-θήματα Σπανδωνή με κατεύθυνσιν την οδόν Βενιζέλου,
“Δημοκρατία”, “Ελευθερία”, “Λευτεριά στους δεσμώτες”, επέπεσεν επί της φάλαγγος, με αποτέλεσμα να
συνθήματα άσχετα με την ομιλίαν, σχετικά όμως με τον παρασύρη τον βουλευτήν Λαμπράκην και δύο άλλους.
σκοπόν δια τον οποίον εγένετο αυτή. Ο Λαμπράκης εξετινάχθη εις απόστασιν τριών
ΣΥΝΕΧΙΖΟΝΤΑΙ ΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ μέτρων, ενώ οι κομμουνισταί επετέθησαν εναντίον του
Την 9.30’ μ.μ. έληξεν η ομιλία, αλλά οι κομμουνισταί μοτοσυκλεττιστού, ο οποίος, προφανώς δια να αποφύγη
δεν εξήρχοντο του κτιρίου. Τελικώς κα-τήλθον και το λυντσάρισμα, ανέπτυξε ταχύτητα και αφού διήλθε

e-Δίαυλος | σελ. 34
υπεράνω του σώματος του Λαμπράκη, ετράπη εις φυ- τα εξής:
γήν προς την οδόν Ερμού. Επί της καρρότσας όμως της «… Οι υπό το προσωπείον των “Φίλων της Ειρήνης”,
μοτοσυκλέττας αντελήφθημεν να διαπληκτίζωνται δύο κομμουνισταί, μετά την αποτυχούσαν προσπάθειαν
άτομα επιβιβασθέντα αυτής ευθύς μετά το ατύχημα. εμφανίσεώς των εις Αθήνας διά της περιβοήτου
Περιπολικόν της Αμέσου Δράσεως ετέθη αμέσως εις πορείας ειρήνης, εξεστράτευσαν εις Θεσσαλονίκην […]
καταδίωξιν του οδηγού, τον οποίον και συνέλαβεν Εγκατασταθέντες προχθές εις κεντρικήν αίθουσαν και
εις την διασταύρωσιν των οδών Καρόλου Ντηλ και τοποθετήσαντες έξωθι ταύτης, μεγάφωνα, ήρχισαν
Τσιμισκή, όπου είχε σταθμεύσει το τρίκυκλον και ο δια της εκφωνήσεως κομμουνιστικών συνθημάτων να
οδηγός κατηυθύνετο προς τον σκοπόν χωροφύλακα δια προκαλούν τους διερχομένους πολίτας. Ως ήτο φυσικόν
να παραδοθή. Ούτος είναι ο Σπυρίδων Γκοτζαμάνης, η προκλητικότης αυτή των κομμουνιστών επροκάλεσεν
ετών 34, κάτοικος Τριανδρίας, μεταφορεύς και η των διερχομένων πολιτών, οίτινες απεδοκίμασαν τους
μοτοσυκλέττα φέρει τα στοιχεία Δ.Χ. 49981. εκτρεπόμενους ερυθρούς πράκτορες, διασωθέντας
Μετά το ατύχημα ο βουλευτής Λαμπράκης δια τελικώς εκ της δικαίας οργής του αγανακτισμένου λαού
διερχομένου ιδιωτικού αυτοκινήτου εις τον Σταθμόν χάρις εις την άμεσον κινητοποίησιν ισχυράς δυνάμεως
Πρώτων Βοηθειών κι εν συνεχεία εις το νοσοκομείον χωροφυλακής. Ο λαός της Θεσσαλονίκης, προκληθείς
ΑΧΕΠΑ, η δε κατάστασις του είναι κρίσιμος. Ούτος υπό των ερυθρών πρακτόρων, έδωσε την απάντησίν
φέρει βαρείαν εγκεφαλικήν διάσεισιν, ωτορραγίαν, του διότι είναι πλέον γνωστόν ότι σκοπός των δήθεν
πολλαπλά άλλα τραύματα και περιήλθεν αργά την φιλειρηνιστών δεν ήταν ο αγών δια την ειρήνην αλλά η
νύκτα εις κωματώδη κατάστασιν. Υπό των ιατρών του προπαγάνδα δια την συνθηκολόγησιν και την παράδοσιν
νοσοκομείου του εγένοντο αλλεπάλληλοι χειρουργικαί εις τους επιβουλευομένους την ελευθερίαν της χώρας
επεμβάσεις και καταβάλλονται προσπάθειαι προς μας, ερυθρούς τυράννους…».
αποφυγήν του μοιραίου. Την 26 Μαΐου 1963 δόθηκε στη δημοσιότητα η Έκθεση
Κατά το ατύχημα ετραυματίσθησαν ελαφρότερον Βαρδουλάκη προς τον υφυπουργό Ασφαλεί-ας. Ο Γ.
και οι Δημήτριος Ζωΐδης, ετών 28 και Εμμα-νουήλ Βαρδουλάκης ήταν αρχηγός της Χωροφυλακής:
Χατζηαποστόλου. «ΕΚΘΕΣΙΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΔΙΑΔΡΑΜΑΤΙΣΘΕΝΤΩΝ
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΙΣ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ
Το δυσάρεστον και απρόοπτον τούτο συμβάν, ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΛΑΒΟΥΣΑΝ ΧΩΡΑΝ ΤΗΝ 22.5.1963
οι κομμουνισταί ηθέλησαν να εκμεταλλευθούν, ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΙΝ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΣ
αποδίδιντες το τροχαίον ατύχημα εις εσκεμμένην ΤΩΝ ΟΠΑΔΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
ενέργειαν και ομιλούντες περί “βαλτού και ασυλλή- ΔΙΑ ΤΗΝ ΔΙΕΘΝΗ ΥΦΕΣΙΝ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗΝ.
πτου δράστου”. Η σύλληψις όμως του οδηγού μετά Λαμβάνω την τιμήν ν’ αναφέρω ότι συνεπεία
πάροδον ολίγης ώρας απεστόμωσε τους κομμουνιστάς, προφορικής διαταγής του κ. προέδρου της
οι οποίοι είναι οι μόνοι υπαίτιοι των επεισοδίων και της Κυβερ-νήσεως διαβιβασθείσης παρ’ υμών εις τον
δημιουργηθείσης καταστάσεως, αλλά και αυτοί οι οποίοι υποφαινόμενον, αφίχθην χθες και περί ώραν 18.10’ δια
έλαβον εις την Θεσσαλονίκην ένα σκληρό μάθημα από δια-τεθέντος εκτάκτως στρατιωτικού αεροσκάφους, με
τους ακραιφνείς πατριώτας, από τον ίδιον τον λαόν ο την εντολήν όπως διενεργήσω προσωπικώς επιτόπιον
οποίος ωμίλησεν. Ωνειρεύθησαν χθες οι κομμουνισταί έρευναν περί των συνθηκών υφ’ άς διεδραματίσθησαν
μίαν επιβλητικήν συγκέντρωσιν δια να αποδείξουν αφ’ τα σημειωθέντα επεισόδια κατά την εν περιλήψει
ενός μεν την δύναμίν των και αφ’ ετέρου ότι οι αφέντες συγκέντρωσιν και καθ’ ήν ετραυματίσθησαν σοβαρώς
των οι Ρώσοι – μια και είναι πρόσφατον το διάγγελμα μεν ο βουλευτής Πειραιώς κ. Γρηγόριος Λαμπρά-κης,
της Ρωσίας δι’ αποπυρηνικοποιημένην Μεσόγειον – ότι ελαφρότερον δε ο βουλευτής Καβάλας κ. Τσαρουχάς
κόπτονται δια την ειρήνην. Ατυχώς όμως δι’ αυτούς οι Γεώργιος.
Έλληνες κομμουνισταί δεν ελησμόνησαν τα αιμοβόρα Άμα τη αφίξει κατηυθύνθην αμέσως εις το
ένστικτά των, με αποτέλεσμα να χυθή και πάλιν αίμα υπουργείον Βορείου Ελλάδος, όπου ευρίσκοντο οι
κατά την χθεσινήν συγκέντρωσιν». υπουργοί Δικαιοσύνης και Βορείου Ελλάδος κ.κ.
Δυο μέρες αργότερα, το 2ο Επιτελικό Γραφείο του Γ.Ε.Σ. Παπακωνσταντίνου και Μανέντης.
σε ανακοίνωσή του για τα γεγονότα περιελάμβανε και Αμέσως επελήφθην συντόμου διοικητικής εξετάσεως

e-Δίαυλος | σελ. 35
προς διαπίστωσιν των συνθηκών υφ’ άς ευρέθη και ώρας της 22.5.1963 ο ιδιοκτήτης της αιθούσης υπα-
ενήργησεν η Διεύθυνσις Αστυνομίας Θεσσαλονίκης δια νεχώρησε και δεν παρεχώρησε ταύτην. Οι οργανωταί της
την αντιμετώπισιν της καταστάσεως, ήτις εδημιουργήθη συγκεντρώσεως την τοιαύτην υπαναχώρησιν ε-τήρησαν
λόγω της συγκεντρώσεως της Οργανώσεως “Οπαδοί μυστικήν, τόσον έναντι των οπαδών των, όσον και έναντι
της Ειρήνης” και της κατά τον αυτόν χρόνον εις τον των Αρχών, δια να μη αποτύχη αύτη. Απεφάσισαν,
αυτόν χώρον συγκεντρώσεως αντιφρονούντων και ως εκ των υστέρων απεδείχθη, να πραγματοποιήσουν
των επικολουθησάντων γεγονότων, τα οποία είχον ως την συγκέντρωσιν εις την επί της οδού Ερμού και
αποτέλεσμα τους προαναφερθέντας τραυματισμούς των Βενιζέλου (Γ’ όροφον) αίθουσαν του Δημοκρατικού
δύο βουλευτών. Συνδικαλιστικού Κινήματος (Δ.Σ.Κ.). Και την τοιαύτην
Προκειμένου να διαμορφώσω αντικειμενικήν, των νεωτέραν απόφασιν επίσης δεν εγνωστοποίησαν εις
σαφή, δικαίαν και αμερόληπτον εικόνα των δια- τας Αρχάς, ούτε εις το κοινόν.
δραματισθέντων, εξήτασα τόσον τους επικεφαλής της Την 18.30’ ώραν της 22.5.1963, ομάς εκ της οργανώσεως
δυνάμεως χωροφυλακής, οίτινες εχρησιμοποιήθη-σαν “Οπαδοί της Ειρήνης”, εγκαταστάθη προ της
και ευρέθησαν εντός και πέριξ του χώρου ένθα έλαβον εισόδου της αιθούσης “Πικαντίλλυ” και ετοποθέτησε
χώραν τα έκτροπα, όσον και πολίτας πάσης τάξεως και πινακίδα εφ’ ής ανεγράφετο ότι η συγκέντρωσις θα
αποχρώσεως. πραγματοποιηθή εις την αίθουσαν του Δημοκρατικού
Επεσκέφθην και εζήτησα την μαρτυρίαν υπευθύνων Συνδικαλιστικού Κινήματος, ταυτοχρόνως δε και δια
κρατικών λειτουργών και εγκρίτων μελών της ζώσης κατηύθυνον τους προσερχομένους εις αυτήν.
κοινωνίας Θεσσαλονίκης, ενηργήσα αυτοψίαν και Την ίδιαν περίπου ώραν, ανηγγέλθη εις τον Διοικητήν
ουδέν παρέλειψα, κατά την κρίσιν μου, ώστε η πα- του Ε’ Αστυνομικού Τμήματος η τοιαύτη μεταβολή
ρούσα έκθεσίς μου, απηλλαγμένη παντός επηρεασμού, του χώρου της συγκεντρώσεως τηλεφωνικώς παρά του
ν’ απεικονίζη κατά το ανθρωπίνως δυνατόν την αντιπροέδρου της Οργανωτικής Επιτροπής Δικηγόρου κ.
πραγματικότητα. Πάτσα.
ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ Η συγκέντρωσις συνετελέσθη περί ώραν 20ην της αυτής
Το ιστορικόν των διαδραματισθέντων γεγονότων έχει ημέρας, συγκεντρωθέντων κατά τους γε-νομένους
ως εξής: υπολογισμούς της Χωροφυλακής μεν υπερεξακοσίων
Η προσωρινή Επιτροπή της Διεθνούς Υφέσεως και ατόμων, κατά τους υπολογισμούς δε των ιδίων περίπου
Ειρήνης και Οργανωτική Επιτροπή της συ-γκεντρώσεως χιλίων. Αφού εγκαταστάθη εν τω μεταξύ αυθαιρέτως
Θεσσαλονίκης, αποτελουμένη εκ των: 1) Καστρινού μεγάφωνον εις παράθυρον της αιθούσης εστραμμένον
Νικολάου, προέδρου (τυπογράφου - δημοσιογράφου), προς την οδόν Βενιζέλου, ήρξαντο μεταδιδόμενα
2) Πάτσα Ιωάννου, αντιπροέδρου (Δικηγόρου), 3) δι’ αυτού συνθήματα ως “Δημο-κρατία”, “Ειρήνη”,
Τριανταφυλλίδη Γεωργίου, γενικού γραμματέως “Αμνηστία”, “Έξω οι βάσεις του θανάτου από την
(Δικηγόρου), 4) Μαυροβίτη Χριστοδούλου, μέλους Ελλάδα”, “Έξω τα Πολάρις” κλπ.
(αρωματοπώλου), 5) Κοτζιά Γεωργίου, μέλους Εν τω μεταξύ προσήλθε και ο βουλευτής κ. Λαμπράκης,
(Δικηγόρου), 6) Σκλαβούνου Δήμητρας, μέλους ο ωρισμένος ως κύριος ομιλητής και όστις υπό τας
(Οικιακά), 7) Παπαδημητρίου Σύλλα, μέλους επευφημίας, τα χειροκροτήματα και τα μεταδιδόμενα
(Δικηγόρου), 8) Εμμανουήλ Βύρωνος, μέλους δια του μεγαφώνου συνθήματα εξεφώνησε τον λόγον
(εμπορικού αντιπροσώπου), το δεύτερον δεκαήμερον του.
του μηνός Μαΐου ε.έ. επρογαμμάτισε συγκέντρωσιν εις Ως είναι φυσικόν τα μεταδιδόμενα συνθήματα δια
την αίθουσαν επι της οδού Αριστοτέλους 11 χειμερι- του μεγαφώνου εις το πλέον κεντρικόν αυτό σημείον
νού κέντρου διασκεδάσεως “Πικαντίλλυ”, δια την 22αν της πόλεως, προεκάλεσαν την συγκέντρωσιν πολλών
Μαΐου, ημέραν Τετάρτην και ώραν 19.30’ με ομιλητάς περιέργων μεταξύ των οποίων και αντιφρονούντες,
τους Λαμπράκην Γρηγόριον, βουλευτήν Πειραιώς και ευρισκόμενοι ή διερχόμενοι εκείθεν κατά την ώραν
Δραγούμην Μάρκον, τέως βουλευτήν Αθηνών. εκείνην της κυκλοφοριακής αιχμής, πολλοί των οποίων
Δια την επιτυχίαν της συγκεντρώσεως η Επιτροπή ήρχισαν αποδοκιμάζοντες την συγκέντρωσιν.
Διεθνούς Υφέσεως και Ειρήνης Θεσσαλονίκης Ο βουλευτής της Ε.Δ.Α. κ. Τσαρουχάς, πάσχων, ως
εκυκλοφόρησε χιλιάδας προκηρύξεων. Τας πρωϊνάς με εβεβαίωσαν, από παλαιόν έμφραγμα, κα-τά δε μη

e-Δίαυλος | σελ. 36
ελεγχθείσαν εκδοχήν μωλωπισθείς εις την είσοδον Η Διεύθυνσις Αστυνομίας Θεσσαλονίκης δια την
της αιθούσης δι’ αλεξιβρόχου παρ’ αντιφρο-νούντος, τήρησιν της τάξεως εις τον χώρον της συγκε-ντρώσεως,
ευρισκόμενος εντός της αιθούσης και παρακολουθών διέθεσεν ως εξάγεται εξ επισήμων στοιχείων ένα
την συγκέντρωσιν, ησθάνθη αδιαθεσίαν προφανώς ίσως ταγματάρχην, 3 μοιράρχους, 9 υπομοιράρ-χους, και
και λόγω της καρδιακής του παθήσεως και περί ώραν 140 χωροφύλακας εν στολή, ως και ανάλογον δύναμιν
20.30’ περίπου αφού προηγουμέ-νως εκ της αιθούσης εκ των ειδικών υπηρεσιών της με εντο-λήν προς τους
είχε κληθή νοσοκομειακόν αυτοκίνητον, κατήλθε και επικεφαλής όπως τηρηθή η τάξις και προληφθούν
επιβιβάσθη τούτου. επεισόδια.
Κατά την μεταφοράν του εις τον Σταθμόν Πρώτων Την παρουσίαν της δυνάμεως εις τον χώρον της
Βοηθειών, εις την οδόν Ίωνος Δραγούμη και πλησίον του συγκεντρώσεως παρεξήγησαν οι οργανωταί της, ο δε εκ
εκεί Υποκαταστήματος της Εθνικής Τραπέζης, υπέστη τούτων δικηγόρος κ. Πάτσας, ηξίωσε τηλεφωνικώς περί
αιφνιδιαστικήν επίθεσιν παρ’ ομά-δος αντιφρονούντων ώραν 19.10’ παρά του Διοικητού του Ε’ Αστυνομικού
και εκακοποιήθη μωλωπισθείς, θραυσθέντων διά Τμήματος την απομάκρυνσιν ταύτης, διότι η παρουσία
λίθων και των υαλοπινάκων του φέροντος αυτόν της εκεί προεκάλει, κατά την γνώμην των ανάσχεσιν της
νοσοκομειακού αυτοκινήτου. προσελεύσεως των οπαδών των.
Εν τω μεταξύ η ενισχυθείσα δύναμις Χωροφυλακής, ΚΡΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
κατώρθωσε, κατόπιν προσπαθείας, ν’ απο-μακρύνη τους 1. Η συγκέντρωσις προγραμματισθείσα κατ’ αρχήν εις
πέριξ του χώρου της συγκεντρώσεως συρρεύσαντες, και το Κέντρον “Πικαντίλλυ” χωρίς τούτο να γνωστοποιηθή
να εκκενώση την περιοχήν εις την συμβολήν των οδών εις την Διεύθυνσιν Αστυνομίας παρά των οργανωτών,
Ερμού και Βενιζέλου όπου η αίθουσα του Δ.Σ.Κ.. επραγματοποιήθη καθ’ όν τρό-πον προαναφέρω εις τα
Περί ώραν 21.40΄ περατωθεισών των ομιλιών, ήρχισαν γραφεία του Δ.Σ.Κ., τα οποία στεγάζονται εις τον Γ’
οι συγκεντρωθέντες ν’ αποχωρούν διαλυόμενοι, μεταξύ όροφον μεγάρου ευρισκο-μένου εις την διασταύρωσιν
των οποίων και ο βουλευτής κ. Λαμπράκης ο οποίος των οδών Βενιζέλου και Ερμού, σημείον κεντρικώτερον
συνοδευόμενος παρ’ ομάδος φίλων του, εξελθών της της πόλεως και εις το οποίον κατά την ώραν της
αιθούσης κατηυθύνετο εις το ξενοδοχείον “Κοσμοπολίτ”. συγκεντρώσεως (20.00’) παρατηρείται ζωηροτάτη
Καθ’ ήν όμως στιγμήν ευρίσκετο εις το κέντρον κίνησις πεζών (εργατών, υπαλλήλων, επαγγελματιών,
περίπου της διασταυρώσεως των οδών Ερμού και περιπατητών κλπ.).
Βενιζέλου, τρίκυκλον αυτοκίνητον (μοτοσυκλέττα) 2. Τα γραφεία του ΔΣΚ ευρίσκοντο εις ικανήν απόστασιν
εμφανισθέν αιφνιδίως εκ της παρόδου Σπανδωνή, από του αρχικώς ορισθέντος ως χώ-ρου συγκεντρώσεως
κενής παντός ατόμου την ώραν εκείνην και βαίνον με χειμερινού κέντρου “Πικαντίλλυ”.
υπερβολικήν ταχύτητα, επέπεσε κατά της ομάδος, με 3. Η αλλαγή του χώρου δεν εγνωστοποιήθη εις την
αποτέλεσμα να τραυματίση βαρύτατα τον βουλευτήν Διεύθυνσιν Αστυνομίας, ήτις το επληροφο-ρήθη, ως
κ. Λαμπράκην. Τούτο συνέχισε την πορείαν του προς προαναφέρω, ολίγην ώραν προ της πραγματοποιήσεως
την οδόν Βενιζέλου καταδιωκόμενον παρ’ αστυνομικών της συγκεντρώσεως και ούτω δεν της ε-δόθη ο
οργάνων και πολιτών. Τελικώς ο οδηγός του τρικύκλου απαιτούμενος χρόνος δια την αναγνώρισιν του
Γκοτζαμάνης Σπυρίδων, κάτοικος Θεσσαλονίκης, χώρου, εκτίμησιν της καταστάσεως και λήψιν των
Καρραγωγεύς-Μεταφορεύς, ετών 34, συνελήφθη παρά ενδεικνυομένων μέτρων.
χωροφύλακος εις την οδόν Καρόλου Ντηλ, κρατηθέντος 4. Η Οργανωτική Επιτροπή παρά τας συστάσεις της
και του τρικύκλου. Αστυνομίας εγκατέστησε μεγάφωνον επί του παραθύρου
Οι τραυματισθέντες ως άνω δύο βουλευταί της προς την οδόν Βενιζέλου πλευράς των γραφείων
μετεφέρθησαν εις το νοσοκομείον “ΑΧΕΠΑΝΣ”, ένθα του ΔΣΚ, το οποίον ηρνήθη ν’ απομακρύνη παρά τας
νοσηλεύονται. Εκ τούτων ο μεν κ. Τσαρουχάς φέρει γενομένας κατ’ επανάληψιν υποδείξεις.
μώλωπας εις το πρόσωπον ουχί σοβαράς μορ-φής, ο δε 5. Καθ’ όν χρόνον επραγματοποιείτο η συγκέντρωσις,
κ. Λαμπράκης ευρίσκεται εις κωματώδη κατάστασιν, λόγω των μεταδιδομένων δια του μεγαφώνου
υποστάς κάταγμα της βάσεως του κρανίου μετά συνθημάτων προεκλήθη συγκέντρωσις περιέργων
αιμορραγίας του εγκεφάλου. μεταξύ των οποίων και αντιφρονούντες, οίτινες
ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΑ ΜΕΤΡΑ συνεκροτήθησαν εις αντισυγκέντρωσιν με προθέσεις

e-Δίαυλος | σελ. 37
αποδοκιμασίας των συγκεντρωθέντων οπαδών της εξουσίαν της Εισαγγελικής Αρχής, η δε ενεργουμένη
ειρήνης. προανάκρισις θα διαφωτίση, ως ελπίζω, την υπόθεσιν.
6. Η ως προελέχθη διατεθείσα δύναμις Χωροφυλακής Ο σοβαρός τραυματισμός του βουλευτού κ. Λαμπράκη,
κατέβαλε σοβαράς προσπαθείας και επέ-τυχε μετά υφ’ άς συνθήκας ούτος έλαβε χώραν, δεν ήτο δυνατόν
δυσχερείας και μετά πάροδον αρκετής ώρας την να προβλεφθή και να προληφθή, μόνον δε η κατάθεσις
διάλυσιν των συγκεντρωθέντων και την ελευθέρωσιν του συλληφθέντος δράστου, ως και του συνεπιβάτου
των πέριξ χώρων μεταξύ των οδών Ερμού - Βενιζέλου - του Εμμανουηλίδη Εμμανουήλ, εν συνδυασμώ και με τα
Σπανδωνή. υπόλοιπα στοιχεία τα ο-ποία θα συγκεντρώση η τακτική
7. Ο βουλευτής κ. Τσαρουχάς μεταφερόμενος δι’ ανάκρισις, είναι δυνατόν να διαφωτίσουν την υπόθεσιν.
ασθενοφόρου αυτοκινήτου από τον χώρον της 9. Πάντως η διατυπούμενη άποψις ότι η ενέργεια
συγκεντρώσεως εις τον Σταθμόν Πρώτων Βοηθειών του δράστου, θύμα της οποίας υπήρξεν ο ατυ-χής
όστις ευρίσκεται εις την είσοδον του λιμένος, βουλευτής, έλαβε χώραν τη ανοχή των αρχών, είναι
υπέστη επίθεσιν παρ’ αγνώστων και εκακοποιήθη απολύτως αδιανόητος.
μωλωπισθείς εις το πρόσωπων, θραυσθέντων άμα και 10. Η Διεύθυνσις Αστυνομίας Θεσσαλονίκης με τα
των υαλοπινάκων του οχήματος εις την οδόν Ίωνος εις την διάθεσίν της μέσα, κατ’ επανάληψιν κατά το
Δραγούμη, μακράν του χώρου της συγκεντρώσεως, παρελθόν αντιμετώπισεν επιτυχώς σοβαρά προβλήματα
χωρίς να τύχη αμέσως αστυνομικής προστασίας, διότι η τάξεως, ασφαλείας, διαδηλώσεων και πολιτικών
δύναμις Χωροφυλακής κατεγίνετο με την διάλυσιν των συγκεντρώσεων, οι δε αξιωματικοί και οπλίται, οι
προ της αιθούσης του ΔΣΚ συγκεντρωθέντων. υπηρετούντες εις την δύναμίν της με πλήρη επάρκειαν,
8. Ο βουλευτής κ. Λαμπράκης, εξελθών της αιθούσης άνεσιν, ηρεμίαν σύνεσιν, ψυχραιμίαν και λελογισμένην
συγκεντρώσεως και συνοδευόμενος από ομάδα φίλων δραστηριότητα αντιμετώπισαν εκά-στοτε τα
του κατηυθύνετο εις το ξενοδοχείον “Κοσμοπολίτ”, εμφανισθέντα προβλήματα.
κείμενον εις απόστασιν 100 περίπου μέτρων από της 11. Εις την προκειμένην περίπτωσιν, η Διεύθυνσις
αιθούσης του ΔΣΚ επί της αυτής οδού. Ο πέριξ των Αστυνομίας διέθεσεν ικανήν αστυνομικήν δύναμιν
γραφείων χώρος και των παρακειμέ-νων οδών Βενιζέλου δια την τήρησιν της τάξεως εις τον χώρον της
- Ερμού - Σπανδωνή είχεν ελευθερωθή εν τω μεταξύ, συγκεντρώσεως, πλην η απροσδόκητος και άνευ
απομακρυνθέντων τη επεμβά-σει της Χωροφυλακής των εγκαίρου προειδοποιήσεως μεταβολή του χώρου
συγκεντρωθέντων. συγκεντρώσεως ως και η αυθαίρετος τοποθέτησις
Όταν ο βουλευτής κ. Λαμπράκης ευρίσκετο εις το μεγα-φώνου, μεταδίδοντος εμπρηστικά συνθήματα,
κέντρον της συμβολής των οδών Βενιζέλου - Ερμού συνετέλεσαν εις την δημιουργίαν εκρηκτικής
– Σπανδωνή, και επί του καταστρώματος της οδού ατμόσφαιρας.
Βενιζέλου, τρίκυκλον αυτοκίνητον (μοτοσυ-κλέττα) 12. Το μεγάφωνον, ως προαναφέρω, τοποθετηθέν
οδηγούμενον υπό του Γκοτζαμάνη Σπυρίδωνος, εξελθόν αυθαιρέτως δεν απεμακρύνθη παρά των ορ-γανωτών
αιφνιδίως εκ της οδού Σπανδωνή επέ-πεσε κατ’ αυτού της συγκεντρώσεως, παρά τας συστάσεις της
μετά ταχύτητος και τον ανέτρεψε, τραυματίσαν τούτον χωροφυλακής, η οποία δεν ηδυνήθη να το εξουδε-
βαρύτατα. τερώση, ως εκ της θέσεως εις ήν είχε τοποθετηθή (Γ’
Ο δράστης καταδιωχθείς υπό οργάνων Χωροφυλακής όροφος, εντός των γραφείων, όπου εν τω μεταξύ, εί-χον
και πολιτών συνελήφθη παρά χωροφύλα-κος εις την συγκεντρωθή τα μέλη της Οργανώσεως “Οπαδοί της
οδόν Καρόλου Ντηλ, εις απόστασιν 600 περίπου μέτρων. Ειρήνης”).
Η ταχύτης του τρικύκλου και η αιφνίδια εμφάνισίς 13. Η οργανωτική Επιτροπή της συγκεντρώσεως, δεν
του, αφ’ ενός δεν παρέσχεν ευκαιρίαν εις τον παθόντα εγνωστοποίησεν εγκαίρως εις την Αστυνο-μίαν την
ν’ αποφύγη τον κίνδυνον, αφ’ ετέρου δε εις την εγγύς αλλαγήν του χώρου συγκεντρώσεως.
ευρισκομένην δύναμιν Χωροφυλακής να κινηθή 14. Προέκυψεν εισέτι ότι ο Διευθυντής Αστυνομίας εν
προληπτικώς. τη μερίμνη του όπως προλάβη αδικοπραγίας μεταξύ
Η εγκληματική πρόθεσις του δράστου, όντος αντοφρονούντων πολιτών κατά την αποχώρησιν των
βεβαρημένου παρελθόντος, δεν κατέστη δυνατόν οπαδών της Ειρήνης, προέτεινε την χρησιμοποίησιν
να ερευνηθή παρ’ ημών, καθ’ όσον ούτος τελεί υπό αυτοκινήτων λεωφορείων, διά την ασφαλή

e-Δίαυλος | σελ. 38
απομάκρυνσιν των συγκεντρωθέντων, πράγ-μα όπερ δεν άντρο του σκοτεινού επιτελείου και να διαβά-ση το
απεδέχθησαν οι οργανωταί της συγκεντρώσεως. σατανικό σχέδιο. Έτσι που να εξασφαλίση το ισχυρότερο
15. Ο τραυματισμός του βουλευτού κ. Λαμπράκη υφ’ “άλλοθι” στους οργανωτές του εγκλήμα-τος. Φαίνεται,
άς συνθήκας έλαβε χώραν δεν ηδύνατο να προβλεφθή όμως, ότι τόσο πολύ τρόμαξε ο Βαρδουλάκης από το
και δεν δύναται ν’ αποδοθή εκ των μέχρι της στιγμής περιεχόμενο της εκθέσεώς του, που κάλλιστα μπορεί
δεδομένων εις ολιγωρίαν ή αδράνειαν των επί κεφαλής να χαρακτηρισθή το καταπληκτικώτερο έγγραφο της
της αστυνομικής δυνάμεως. υποθέσεως Λαμπράκη, ώστε έγραψε και εκείνο το
16. Υπάρχει ευθύνη δια την Αστυνομίαν, διότι η περίφημο, ότι “υπάρχει ευθύνη δια την αστυνομίαν”,
πραγματοποιηθείσα συγκέντρωσις αντιφρονού-ντων που δεν διέλυσε από την αρχή “δια σταθερών και
έξωθι και πέριξ των Γραφείων του Δ.Σ.Κ. εις τας αποφασιστικών μέτρων” τη συγκέντρωση των
οδού Ερμού - Βενιζέλου - Σπανδωνή και παρό-δους “αντιφρονούντων”. Αν δεν το έλεγε αυτό, θα γινόταν
αυτών, έδει εν τη γενέσει της να διαλυθή αμέσως από την πρώτη στιγμή κατηγορούμενος».
δια σταθερών και αποφασιστικών μέτρων των επί Μια άλλη ματιά στα γεγονότα της 22 Μαΐου 1963
κεφαλής της Δημοσίας Δυνάμεως, καίτοι η έγκαιρος είναι αυτή που βγαίνει μέσα από τις σελίδες του
διάλυσις των συγκεντρωθέντων δεν ήτο δυνατόν να βιβλίου Ημερολόγιο ενός Πιλάτου του εισαγγελέα Π.
αποτρέψη το απρόβλεπτον συμβάν της αιφνιδιαστικής Δελαπόρτα, εισαγγελέα της έδρας στη δίκη για τη δο-
εκ συγκλινούσης οδού εμφανίσεως του τρικύκλου δια λοφονία του Γρ. Λαμπράκη:
του οποίου προεκλήθη ο τραυματισμός του βουλευτού «Την Τετάρτη, 22 Μαΐου, στις 8.30 το βράδυ, επρόκειτο
Λαμπράκη. να γίνη στην Θεσσαλονίκη, στο κέντρο “Πικαντίλλυ”
17. Ο συντονισμός των αστυνομικών μέτρων εις τον συγκέντρωσις της αριστεράς οργανώσεως “Διεθνής
χώρον και εις τα πέριξ της συγκεντρώσεως δεν υπήρξε Ύφεσις και Ειρήνη”. Ομιλητές θα ήσαν ο βουλευτής της
πλήρης, σταθερός και αποτελεσματικός. Τούτο μάλλον ΕΔΑ Γρηγόριος Λαμπράκης και ο δικηγόρος Πειραιώς
θα πρέπει να αποδοθή εις την αιφνι-δίαν μεταβολήν του Ρηγόπουλος.
χώρου της συγκεντρώσεως εκ μέρους των οργανωτών Οι δύο ομιληταί έφθασαν στη Θεσσαλονίκη αεροπορικώς
της». στη 1.30’. Ο Λαμπράκης, πρωταθλη-τής της Ελλάδος
Ορισμένα εδάφια και στοιχεία της παραπάνω έκθεσης και των Βαλκανίων στα άλματα, που διετήρησε τον
αμφισβητήθηκαν αμέσως. Η Επιτροπή για τη Διεθνή τίτλο του επί 24 χρόνια –1935 έως 1959– ήταν και
Ύφεση και Ειρήνη θεώρησε τον χαρακτηρισμό της ως ταυτοχρόνως και ένας γνωστός επιστήμων: Υφηγητής
Προσωρινή και τα αναφερόμενα διοικητικά α-ξιώματα μαιευτηκής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, διεκδικούσε
πρόσθετες ανακρίβειες αστυνομικής εμπνεύσεως. την έδρα της ενδοκρινολογίας και είχε συγγράψει
Αμφισβητείται και η αναφερόμενη απόσταση με- για το σκοπό αυτό ογκόδες βιβλίο 1800 σελίδων
ταξύ της αίθουσας της ομιλίας και του ξενοδοχείου (“Κλινική Ενδοκρινολογία”). Ήταν ταυτοχρόνως
«Κοσμοπολίτ». Η Έκθεση Βαρδουλάκη την θέλει 100 μέ- με την μαχητικότητα και το θάρρος του, δημοφιλής
τρα. Η Επιτροπή την μετρά ακριβώς 69 βήματα, δηλαδή πρωτοπαλαιστής του ανενδότου.
50 έως 51 μέτρα και το κατάστρωμα της οδού, από Το κέντρο “Πικαντίλλυ” όπου θα γινόταν η
πεζοδρόμιο σε πεζοδρόμιο, που επρόκειτο να διασχίσει συγκέντρωσις βρίσκεται στη οδό Αριστοτέλους. Εί-
ο Λαμπράκης, είναι ακριβώς 29 βήματα, δηλαδή 20 έως χε λάβει η αστυνομία τα μέτρα της για την τήρησι
21 μέτρα. Ίσως ο Βαρδουλάκης να ήθελε να παρουσιάσει της τάξεως; Από τις 2 μ.μ. ο αστυνομικός διευθυντής
την απόσταση όσο γινόταν μεγαλύτερη. συνταγματάρχης Καμουτσής είχε εκδώσει τις διαταγές
Την πρώτη επέτειο των εγκληματικών ενεργειών (28 για να κινητοποιηθή η εξής δύναμις της Χωροφυ-λακής:
Μαΐου 1964) η εφημερίδα Αυγή σε άρθρο της σχολιάζει ‘Εξη αξιωματικοί με 40 οπλίτες στο Ε’ αστυνομικό τμήμα
την Έκθεση Βαρδουλάκη: της περιφερείας.
«Είναι καταπληκτικό αλλά αυτό το αστυνομικό Τρεις αξιωματικοί και 20 οπλίτες στο Γ’ αστυνομικό
δαιμόνιο της Αποκαλύψεως, ο Βαρδουλάκης, έπιασε τμήμα.
από την πρώτη στιγμή το κλειδί του προβλήματος. Ένας λόχος του Γ’ τάγματος Χωροφυλακής στον χώρο
Αλλά το έστρεψε ανάποδα, έτσι που να διπλο-κλειδώση της Διεθνούς Εκθέσεως.
την πόρτα για να μη μπορέση κανείς να μπη στο Συνολικά 15 αξιωματικοί και 128 οπλίτες. Αρκετά ισχυρή

e-Δίαυλος | σελ. 39
επάνδρωσις του μηχανισμού αστυ-νομεύσεως, που όμως διάθεσίς της για τέτοιες εκδηλώσεις.
είχε το εξής ασθενές σημείο, το οποίο θα μπορούσε να Στις 8.15’ είχε γεμίσει η αίθουσα της συγκεντρώσεως.
επιδράση αργότερα στο ξε-τύλιγμα των γεγονότων: Τότε ο δικηγόρος Ι. Πάτσας, μέλος της Επιτροπής,
Η δύναμις αυτή, κατά τις διαταγές που εξεδόθησαν ξεκίνησε για να φέρη τους ομιλητάς. Όταν βγήκε από
εκινητοποιείτο “προς πρόληψιν συγκροτήσεως το κτίριο, δυσκολεύθηκε να ανοίξει δρόμο ανάμεσα
διαδηλώσεως μετά το πέρας της συγκεντρώσεως στην μάζα των “αντιφρονούντων”, που απέκλειε πια
υπό των συμμετασχόντων της συγκεντρώσεως την είσοδο και παρεμπόδιζε σε άλλους “οπαδούς της
κομμουνιστών, ή ετέρων εκνόμων ενεργειών των”. Αυτό Ειρήνης” να προσέλθουν. Δεν τον επείραξε, όμως, κανείς,
τουλάχιστον βεβαίωσε ο Επιθεωρητής Αρεοπαγίτης μολονότι φαίνεται ότι πολλοί τον γνώριζαν. Έφτασε στο
Γεωργίου, που μετά ένα μήνα έκανε διοικητική ανάκρισι ξενοδοχείο “Κοσμοπολίτ” που βρισκόταν εκεί κοντά,
για τα γεγονότα. συνήντησε τον Λαμπράκη και τον Ρηγόπουλο και όλοι
Έτσι όμως, η αστυνομία είχε στραμμένες τις κεραίες μαζί κατευθύνθηκαν προς το κτίριο της συγκεντρώσεως.
της, τα κλομπς και –εν ανάγκη– τις κάννες της προς Όταν όμως φθάσαν στην είσοδο, οι συγκεντρωμένοι
την αριστερά πλευρά. Καμιά πρόβλεψις για την δεξιά πολίτες αναταράχθηκαν. Ακούστηκε η κραυγή:
πλευρά. Δεν υπελόγιζε σε βιαιότητες που θα προήρχοντο – Ο Λαμπράκης είναι!
από εκεί. Και αμέσως ένα πλήθος ατόμων χύθηκε στον βουλευτή,
Η συγκέντρωσις όμως παρουσίασε μιαν απροσδόκητη κραυγάζοντας. Δεν επρόκειτο για φραστική απλώς
ανωμαλία: Ξαφνικά, λίγη ώρα πριν από την έναρξί της, αποδοκιμασία. Γροθιές πέσαν επάνω του, χέρια τον
ο ιδιοκτήτης του “Πικαντίλλυ” αρνήθηκε να διαθέση αρπάξαν, πόδια τον κλωτσούσαν. Αλλ’ ο πρωταθλητής
την αίθουσά του. Στην αρχή η Επιτροπή των Οπαδών αντέδρασεν και μοιράζοντας γροθιές, άνοιξε δρόμο ως
της Ειρήνης πήγε να την ματαιώση. Αλλά την τελευταία την πόρτα, ακολουθούμενος από τους συνοδούς του,
στιγμή απεφάσισε να την πραγματοποιήση 500 μέτρα πιο που κανείς δεν έθιξε. Η πόρτα άνοιξε, ο Λαμπράκης
πέρα, στη αίθουσα του Δημοκρατικού Συνδικαλιστικού με τον Πάτσα ριχθήκαν μέσα. Έκλεισε όμως αμέσως
Κινήματος, στην διασταύρωσι των οδών Βενιζέλου και ο Ρηγόπουλος έμεινε απ’ έξω. Μωλωπισμένος,
και Ερμού. Άφησε λοιπόν ένα μέλος της έξω από το χτυπημένος στο μέτωπο ο Λαμπράκης, έγινε δεκτός από
“Πικαντίλλυ” να ειδοποιή τους προσερχομένους και τους συγκεντρωμένους με ενθουσιασμό και με κραυγές
έσπευσε να εγκατασταθή στη νέα αίθουσα, όπου άρχισε οργής για την ενα-ντίον του επίθεσι. Αλλά μόλις πέρασε
η συρροή των οπαδών από τις 7.30’. Ένα μεγάφωνο, η πρώτη στιγμή της εξάψεως, μια ανήσυχη ερώτησις
στημμένο σε παράθυρο, μετέδιδε γοερά τα συνηθισμένα διέτρεξε την αίθουσα:
σε τέτοιες περιπτώσεις, αριστερά συνθήματα: “Ειρήνη – Τι απέγινε Ρηγόπουλος;
και αφοπλισμός”, “Όχι άλλος πόλεμος”, “Κάτω οι βάσεις Και ακούστηκε η ανεύθυνη απάντησις:
του θανάτου”, “Έξω τα Πολάρις”. – Τον απήγαγαν και τον κρατούν όμηρο …
Στο μεταξύ, όμως, μπροστά από το μέγαρο όπου ήταν Τι είχε απογίνει πράγματι ο δικηγόρος Ρηγόπουλος;
η αίθουσα της συγκεντρώσεως, μαζεύθη-κε ένα άλλο Βλέποντας την πόρτα της εισόδου να κλεί-νη, ενώ
πλήθος. Δεν ήσαν οπαδοί της Επιτροπής Ειρήνης. περιβαλλόταν από εχθρική ατμόσφαιρα –δεν τον
Αποτελούσαν μια μάζα ανθρώπων ποικίλης συνθέσεως έθιξε όμως κανείς, αν και τον είδαν ότι συνώδευε
και εμφανίσεως, που οι επίσημες εκθέσεις θα τους τον Λαμπράκη– έκανε μεταβολή και επέστρεψε στο
αναφέρουν ως “αντιφρονούντας προς τους οπαδούς ξενοδοχείο “Κοσμοπολίτ”. Η φήμη όμως ότι “απήχθη
της Επιτροπής Ειρήνης”. Στην πραγμα-τικότητα και κρατείται όμηρος”, προκάλεσε έξαψι των πνευμάτων
επρόκειτο για μια “αντισυγκέντρωσι”, όπως την μέσα στην αίθουσα της συγκεντρώσεως.
καθόριζαν τα σχέδια του παρακρατικού μηχανισμού Ο δικηγόρος Πάτσας πήρε τότε στο τηλέφωνο τον
που προαναφέραμε. Μόλις εγνώσθη ότι επρόκειτο να διοικητή του Ε’ Τμήματος.
γίνη η συγκέντρωσι εκείνη, το παρακράτος κινήθηκε. – Έχει απαχθή ο κ. Ρηγόπουλος, του είπε. Σπεύσατε να
Τα μέλη των ειδικευμένων, εντεταλμένων οργανώσεων τον σώσετε.
συνέρευσαν στον χώρο της συγκεντρώ-σεως, με Την ίδια στιγμή, ο Λαμπράκης που είχε αρχίσει την
σκοπό να την διαλύσουν, να την ματαιώσουν και να ομιλία του, ανέφερε την εξαφάνισι του δικη-γόρου και
τρομοκρατήσουν την αριστερά ώστε να ψυ-χρανθή η τον φόβο του ότι τον κρατούν ως όμηρο. Στη διοίκησι

e-Δίαυλος | σελ. 40
Χωροφυλακής απησχολήθησαν με το ζήτημα. Και ο να περιφέρεται με πολιτικά στον χώρο μπροστά στο
ίδιος ο συνταγματάρχης πήρε μαζί του τον ταγματάρχη κτίριο. Σε λίγο όμως γεννήθηκε το πρόβλημα: Πως
Δόλκα και σπεύσαν στο ξενοδο-χείο “Κοσμοπολίτ”. Ο θα αποχωρήσουν χωρίς να υποστούν επιθέσεις οι
Ρηγόπουλος, όμως βρισκόταν στο δωμάτιό του. Οι δύο Οπαδοί της Ειρήνης; Γιατί οι ομιλιταί τελείωσαν και
αξιωματικοί της Χωρο-φυλακής επεκοινώνησαν μαζί οι συγκεντρωμένοι άρχισαν να κατε-βαίνουν για να
του με το εσωτερικό τηλέφωνο και του πρότειναν: φύγουν.
– Αν θέλετε να επιστρέψετε, θα σας συνοδεύσουμε εμείς Οι στιγμές ήταν κρίσιμες. Οι “αντιφρονούντες”
ως την είσοδο. αυτήν την ευκαιρία μπορεί να περιμέναν. Ίσως να μην
Εκείνος δέχτηκε και σε λίγο βρισκόταν στην αίθουσα επρόκειτο να κάνουν τίποτα, αλλά εντύπωσις που
της συγκεντρώσεως. Η εμφάνισίς του κα-τηύνασε τα έδιναν ήταν πως ετοιμάζοντο για επίθεσι. Και οι επί
πνεύματα των Οπαδών της Ειρήνης. Όχι όμως και των κεφαλής της Χωροφυλακής διέταξαν την πιο άμεση
συγκεντρωμένων έξω από το κτίριο, που δεν άργησαν ενέργεια: Να αδειάση η πλατεία. Αμέσως, πράγματι, οι
να εκδηλωθούν τα αισθήματά τους. άνδρες των αποσπασμάτων άρχισαν να σπρώχνουν το
Στο βήμα ήταν ακόμη ο Λαμπράκης. Και ξαφνικά πλήθος σε βάθος προς τις οδούς Ερμού και Βενιζέλου
ξέσπασε άγριος πετροπόλεμος, που μετεβλήθη σε και μπροστά στο κτίρο σε ευρεία έκτασι δεν υπήρχαν
γραφική ομηρική μάχη. Οι απ’ έξω, οι “αντιφρονούντες” παρά χωροφύλακες.
ρίχνουν ομαδικώς. Οι πέτρες σπάσαν τα παράθυρα και Το πρόβλημα όμως δεν είχε λυθή, γιατί οι επιθέσεις
πολλές πέσαν μέσα στην αίθουσα, που τις άρπαζαν οι μπορούσαν να γίνουν πιο κάτω. Ο συνταγ-ματάρχης
“Οπαδοί της Ειρήνης” και τις εκφενδόνιζαν προς τα Καμουτσής μια λύσι βρήκε: Διέταξε να έλθουν αμέσως
έξω. Άγριες φωνές εξεχύνοντο και οι δύο πλευρές και λεωφορεία, να παραλάβουν τους “Οπαδούς της
αντηλλάσσοντο με πάθος βρισιές. Ειρήνης” και να τους μεταφέρουν σε μεγάλη απόστασι.
– Έξω οι Βούλγαροι, φώναζαν απ’ έξω. Πράγματι, ο ανθυπομοίραρχος Σχοι-νάς έτρεξε στην
– Πουλημένοι, χαφιέδες, απαντούσαν οι άλλοι. οδό Σπανδωνή, όπου υπήρχε στάσις λεωφορείων και
Τα πράγματα χειροτέρευαν, γιατί μια μεγάλη ομάδα έφερε γρήγορα πέντε οχήματα.
εφώρμησε πάνω στην πόρτα και προσπα-θούσε να την Στο μεταξύ, είχε αρχίσει η έξοδος από την αίθουσα. Πρώτος
παραβιάση, για να εισορμήση μέσα. Πιθανώτατα θα το βγήκε στον δρόμο ο Λαμπράκης. Τον περιβάλλαν οι
κατώρθωνε και θα ακολουθούσε εισβολή με άγνωστες Πάτσας, Τριανταφυλλίδης, Παπαδημητρίου, Καστρινός
συνέπειες. Αλλ’ εκείνη την στιγμή κατέφθασαν οι και Ρηγόπουλος. Ο Λαμπρά-κης αντικρύζοντας τον
πρώτοι χωροφύλακες με επί κεφαλής τον διοικητή αστυνομικό διευθυντή Καμουτσή, τον πλησίασε και του
του Ε’ Τμήματος. Απώθησαν τους επιτιθέμενους κατά είπε:
της πόρτας, η κατάστασις όμως επεδεινούτο από – Βλέπετε συνταγματάρχα, αυτά τα σημάδια; Είναι από
στιγμή σε στιγμή και ο διοικητής ζήτησε ενίσχυσι. γροθιές εκείνων των ανθρώπων.
Αμέσως εμφανίσθηκε απόσπασμα με επί κεφαλής τον – Λυπούμαι γι’ αυτό, αλλά δεν το προλάβαμε. Τώρα σας
ταγματάρχη Σέττα, που άρχισε να απωθή το μαινόμενο συνιστώ να φύγετε με τα λεωφορεία που φέραμε για να
πλήθος. Αλλά συγχρόνως ο διοικητής του Ε’ Τμήματος μην έχουμε τα ίδια.
μοίραρχος Παπατριανταφύλλου ανέβηκε στην αίθουσα – Σας ευχαριστούμε, αλλά δεν δεχόμαστε, ήταν η
και ζήτησε να σταματήση το μεγάφωνο, γιατί εκείνο απάντησις του Λαμπράκη. Θα πάμε με τα πόδια.
ερέθιζε τους “αντιφρονούντας”. Ο βουλευτής Καβάλας της ΕΔΑ Τσαρουχάς δεν είχε
– Όχι, όχι, δεν μπορεί να σταματήση, είπε ο Λαμπράκης, έρθει στην συγκέντρωσι. Βρισκόταν στα γραφεία
σε έντονο ύφος. Και επί τη ευκαιρία, ιδού πως με του κόμματός του, όταν έφτασε στ’ αυτιά του η φήμη
κατήντησαν. για την απαγωγή του Ρηγοπούλου. Έτρεξε αμέσως
Του έδειχνε τους μώλωπες και το χτύπημα στο μέτωπο. στην Διεύθυνσι της Αστυνομίας, αναζητώντας τον
Ο μοίραρχος τα κοίταξε με ενδιαφέρον και του είπε: συνταγματάρχη Καμουτσή, αλλά τον πληροφόρησαν
– Να είσθε βέβαιος, ότι δεν θα επαναληφθή αυτό. ότι παρακολουθούσε τα πράγματα έξω από την
Βαθμιαία φθάναν και άλλες δυνάμεις Χωροφυλακής συγκέντρωσι.
και φαινόταν να αποκαθίσταται η τάξις. Τότε εθεάθη Ο βουλευτής Τσαρουχάς έφθασε εκεί και έψαχνε να
και ο Επιθεωρητής Χωροφυλακής στρατηγός Μήτσου βρη τον συνταγματάρχη, ο οποίος όμως φορούσε

e-Δίαυλος | σελ. 41
φωνή:
– Κάτω οι δολοφόνοι …
Από την είσοδο του κτιρίου μια ομάδα νεαρών
αποσπάσθηκε από την μάζα των “αντιφρονού-ντων”
και χύθηκε πάνω στον βουλευτή.
Τον σύραν έξω και τον κακοποίησαν σκληρώς. Και με
μεγάλη προσπάθεια των ασυνομικών διεσώθη για να
μεταφερθή στον Σταθμό Α’ Βοηθειών.
Στο μεταξύ, ο Λαμπράκης με τους συνοδούς του
συνέχιζαν την πορεία τους, όταν ξαφνικά ένα τρίκυκλο
τρέχοντας ολοταχώς έπεσε επάνω τους. Παρέσυρε
τον Λαμπράκη, τον έριξε χάμω και συνέχισε τον
δρόμο του. Ένας άλλος άνθρωπος, εκτός του οδηγού,
βρισκόταν στο αμάξωμα του τρικύκλου. Ένας άλλος
άνθρωπος, πήδηξε αστραπιαία επάνω μόλις χτυπήθηκε
ο Λαμπράκης. Ήταν ο Χατζηαποστόλου, ένας από τους
συνοδούς του, που όπως εδήλωσε αργότερα “ήταν κάτι
σαν σωματοφύλακάς του”. Και ενώ το τρίκυκλο έτρεχε
ολοταχώς, ο Χατζηαποστόλου ρίχθηκε πάνω στον
κοντόσωμο άνδρα του αμα-ξώματος.
Δεν δυσκολεύθηκε να τον εξουδετερώση και τότε έπεσε
πάνω στο κουβούκλιο του τρικύκλου. Με τις γροθιές
του χτυπούσε το κρυστάλλινο δεξί παράθυρο του
οδηγού, για να τον αναγκάση να σταμα-τήση. Το έσπασε
γρήγορα, αλλά ο οδηγός εξακολουθούσε τον ξέφρενο
δρόμο του. Τελικά όμως έστριψε στην οδό Τσιμισκή και
πολιτικά και δεν τον διέκρινε. Κατευθύνθηκε τότε στη διασταύρωσί της με την Καρόλου Ντηλ σταμάτησε
στην είσοδο του κτιρίου και ήθελε να χτυπήση την τόσο απότομα, ώστε στο αμάξωμα σε δύο αντίπαλοι
πόρτα για να του ανοίξουν. Μόλις είχε τελειώσει την πετάχθηκαν κάτω. Στο σημείο εκείνο της διασταυρώσεως
ομιλία του ο Λαμπράκης και ακουγόταν η θύ-ελλα των στεκόταν ο υποδιοικητής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας
χειροκροτημάτων. Εκείνη τη στιγμή, δέχτηκε από πίσω Θεσσαλονίκης Παν. Παρταλίδης, φορώντας την στολή
δυο γερά χτυπήματα στο κεφάλι από κάποιον άγνωστο του. Και έκπληκτος αντελήφθη μπροστά στα μάτια του
που εξαφανίσθηκε μέσα στο πλήθος. Ο Τσαρουχάς την συνέχεια της κινηματογραφικής σκηνής.
αισθάνθηκε να τρέχει το αίμα του. Κανείς δεν τον Καθώς το τρίκυκλο στάθμευσε απότομα, εκείνος που
βοήθησε. Κανείς δεν εστράφη κατά του δράστου. βρισκόταν στο αμαξωμα έδωσε μια αιφ-νιδιαστική
Τραυματισμένος ο βουλευτής απευθύνθηκε σ’ έναν σπρωξιά στον Χατζηαποστόλου και τον πέταξε
ανθυπομοίραρχο εκεί κοντά: έξω, κάνοντάς τον να πέση πάνω στην άσφαλ-το.
– Με τραυμάτισαν. Πρέπει να μεταφερθώ με Ταυτοχρόνως ο οδηγός, αφήνοντας την μηχανή σε
ασθενοφόρο. Έχω πάθει πριν από λίγον καιρό έμ- λειτουργία, πήδησε από την θέση του κρατώντας στο
φραγμα του μυοκαρδίου και φοβάμαι. Βοηθήστε με, σας χέρι του ένα κλόμπ και άρχισε να κτυπά τον ξαπλωμένο
παρακαλώ. Χατζηαποστόλου, ο οποίος έβαλε τις φωνές ζητώντας
Ο ανθυπομοίραρχος στράφηκε στον μοίραρχο βοήθεια.
Παπατριανταφύλλου και ψάξαν να βρουν κανέ- Τότε παρενέβη ο Παν. Παρταλίδης. Άρπαξε τον οδηγό
να ιδιωτικό αυτοκίνητο. Κατά σύμπτωσι εκείνη την γερά από το μπράτσο, φωνάζοντας:
στιγμή περνούσε ένα άδειο ασθενοφόρο του Σταθμού – Σταμάτα να χτυπάς. Σε συλλαμβάνω…
Α’ Βοηθειών, στο οποίο επιβιβάσαν τον αιματωμένο Η θέα της στολής επέδρασε αποφασιστική. Ο οδηγός
Τσαρουχά. Αλλά ενώ έμπαινε μέσα, ακούσθηκε μια πραγματικά σταμάτησε το ξυλοκόπημα και έμεινε

e-Δίαυλος | σελ. 42
ακίνητος με το κλομπ στο χέρι, ενώ ο άλλος επιβάτης Παπατριανταφύλλου, ο διοικητής Ασφαλείας του Ε’
του τρικύκλου τόβαζε στα πόδια. Αστυν. Τμήματος υπομοίραρχος Εμμ. Καπελώνης
– Σβήσε την μηχανή, πρόσταξε ο υποδιοικητής της και ο Δ. Κατσούλης. Και μαζί με όλους αυτούς ο
Πυροσβεστικής, χωρίς να αφήση το χέρι του. πρόεδρος της παρακρατικής οργάνωσης, που ανήκαν οι
Εκείνος συνεμορφώθη σιωπηλός. Στο μεταξύ, είχαν αντισυγκεντρωθέντες, Ξεν. Γιοσμάς.
τρέξει μερικοί διαβάτες που παρηκολούθη-σαν την Η παρουσία τέτοιας αστυνομικής δύναμης και τόσων
σκηνή και κατέφθασε ο τροχονόμος χωροφύλαξ υψηλόβαθμων στελεχών της Αστυνομίας, όμως, δεν
Χαράλαμπος Ασπιώτης. εμπόδισε τους παρακρατικούς τραμπούκους της
– Τι τρέχει εδώ; ρώτησε. αντισυγκέντρωσης να επιτεθούν και να τραυματίσουν
– Αυτός χτυπούσε εκείνον, φώναξαν οι θεαταί, σοβαρά τον βουλευτή Καβάλας της ΕΔΑ Γιώργο
δείχνοντας τον οδηγό και τον Χατζηαποστόλου, που Τσαρουχά, την ώρα που έμπαινε στο κτίριο της
τον βοηθούσαν να σηκωθή. εκδήλωσης. Ο Τσαρουχάς μεταφέρθηκε αναίσθητος,
Ο υποδιοικητής της Πυροσβεστικής το επιβεβαίωσε κάτω από ιδιαίτερες συνθήκες και πολλά περίεργα
και του παρέδωσε τον οδηγό, ο οποίος τώ-ρα φαινόταν και απρόοπτα συμβάντα, στο Σταθμό Α’ Βοηθειών
πειθήνιος. στο λιμάνι και από εκεί στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ της
– Αυτός πρέπει να συλληφθή, του είπε. Θεσσαλονίκης. Αργότερα θα αποκαλυφθεί ότι τον
– Γιατί τον χτυπούσες; ρώτησε ο τροχονόμος. χτύπησε ένας γιγαντόσωμος παρακρατικός γνωστός
Εκείνος δεν απήντησε, αλλ’ ο χωροφύλαξ τον κρατούσε και από προηγούμενα επεισόδια, ο Φωκάς ή Μποξέρ. Ο
από τον γιακά, ενώ του πήρε το κλομπ. Στο μεταξύ, ο Καπελώνης στο υπόμνημά του γράφει:
Παν. Παρταλίδης είχε κατευθυνθή σε ένα περίπτερο «… ενεργώς δε έδρασεν ο υπομοίραρχος Δ. Κατσούλης,
εκεί δίπλα και τηλεφώνησε στην Άμεσο Δράσι. Σε όστις υπεδείκνυε τους κομμουνιστάς εις τους τη εντολή
λίγο κατεύθασε το υπ’ αριθ. ΕΒΧ 867 αυτοκίνητο της αντισυγκεντρωθέντας και οι οποίοι τους έδερναν …».
Χωροφυλακής, με επιβαίνοντα τον ενω-μοτάρχη Απ. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ο Λαμπράκης κατά τη
Γεωργακόπουλο. Ο τροχονόμος του παρέδωσε τον διάρκεια της ομιλίας του που ακουγόταν έξω από τα
κρατούμενο και το κλομπ, λέγοντας: μεγάφωνα είχε προριδοποιήσει:
– Άδικος επίθεσις εναντίον εκείνου. «Προσοχή, προσοχή. Εδώ βουλευτής Λαμπράκης. Σαν
Ο ενωμοτάρχης πήρε τον αριθμό του τρικύκλου: 43981. εκπρόσωπος του έθνους και του λαού, καταγγέλλω ότι
Και ενώ ο τροχονόμος ωδηγούσε τον Χατζηαποστόλου υπάρχει σχέδιο δολοφονίας μου και καλώ τον υπουργό
στον Σταθμό Α’ Βοηθειών, το αυτοκίνητο της Αμέσου Β. Ελλάδος, τον νομάρχη, τον εισαγγελέα, τον στρατηγό
Δράσεως παρελάμβανε τον οδη-γό για να τον μεταφέρη χωροφυλακής Μήτσου, τον διευθυντή της Αστυνομίας
στο 5ον αστυνομικό τμήμα. Εκεί διεπιστώθη η ταυτότης και τον διοικητή Ασφαλείας να προστατεύσουν τη
του. Ήταν κάποιος μεταφορεύς Σπύρος Γκοτζαμάνης, συγκέντρωση και τη ζωή μου».
35 ετών, κάτοικος Τριανδρίας. Ο σύντροφός του πάνω Όπως αποδείχθηκε αργότερα οι παρακρατικοί
στο όχημα ονομάζετο Εμμ. Εμμανουηλίδης. Από την τραμπούκοι ήταν οι ίδιοι που δημιούργησαν επεισό-
στιγμή εκείνη έμπαιναν πανηγυρικώς στην ιστορία και δια έξω από το Εργατικό Κέντρο Θεσσαλονίκης την
αυτοί και το τρίκυκλό τους, για να γίνουν διασημότητες Πρωτομαγιά του 1962. Ανάμεσά τους και από τους πλέον
διεθνούς ολκής και φορείς μιας αμφίβολης δόξας». δραστήριους ο Σπ. Γκοτζαμάνης που είχε καταδικαστεί
Έξω από το κτίριο βρίσκονταν 180 χωροφύλακες που για επιθέσεις κατά των εργατών στα επεισόδια του
υποτίθεται ότι φύλαγαν το κτίριο. Εκεί βρισκόταν και Εργατικού Κέντρου. Ο Δ. Κατσούλης δε θεωρείται ο
ολόκληρη η ηγεσία της Αστυνομίας: ο πανίσχυρος οργανωτής της αντισυγκέντρωσης των τραμπούκων
τότε επιθεωρητής Χωροφυλακής Βορ. Ελλάδας πα-ρακρατικών στο χώρο της εκδήλωσης της Επιτροπής
στρατηγός Κων. Μήτσου, ο διευθυντής της Αστυνομίας Ειρήνης. Ο υπομοίραρχος Εμμ. Καπελώνης, προφυλακι-
Θεσσαλονίκης συνταγματάρχης Ευθ. Καμουτσής, ο σμένος τότε για ηθική αυτουργία στη δολοφονία του
υποδιευθυντής της Αστυνομίας αντισυνταγματάρχης Γρ. Λαμπράκη, γράφει στο υπόμνημά του, ότι ο συνά-
Μιχ. Διαμαντόπουλος, ο διοικητής της Εθνικής δελφός του Δ. Κατσούλης της Εθνικής Ασφαλείας
Ασφαλεί-ας Θεσσαλονίκης ταγματάρχης Κων. Δόλκας, Θεσσαλονίκης ειδοποίησε όλα τα παραρτήματα να
ο διοικητής του Ε’ Αστυν. Τμήματος μοίραρχος Τρ. στείλουν τους άνδρες τους στον τόπο της συγκέντρωσης

e-Δίαυλος | σελ. 43
και να πάρουν μαζί τους εθνικόφρονες πολίτες, για να
αποδοκιμάσουν τους οπαδούς της ειρήνης. Επειδή
όμως άλλαξε ο τόπος της συγκέντρωσης, όπου θα
μιλούσε ο Λαμπράκης, οι εθνικόφρονες καλούνται να
συγκεντρωθούν στο Ε΄ Αστυνομικό Τμήμα. Εκεί τους
βγάζει λόγο, που τους λέει, ανάμεσα στα άλλα, στόχος
μας ο Λαμπράκης και τους καλεί ύστερα να φύγουν
λίγοι-λίγοι, για να μη γίνουν αντιληπτοί, και συνεχίζει:
«Ο αυτός υπομοίραρχος Κατσούλης προ των επεισοδίων
και της συγκεντρώσεως, διελθών εκ του καταστήματος
της Γενικής Ασφαλείας περί ώραν 4.30’ απογευματινήν
εδήλωσε κομπορρημονών εις τους αξιωματικούς…
”Σήμερον θα δείτε τι θα γίνη …”».
Ο Λαμπράκης κτυπημένος σοβαρά στο κεφάλι
μεταφέρθηκε μισοπεθαμένος στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ.
Συγκινητική ήταν η άμεση κινητοποίηση γιατρών και
νοσηλευτικού προσωπικού για παροχή κάθε είδους της ζωής του στην ανοιχτή καρότσα του τρί-κυκλο και
ιατρικής βοήθειας. Η κατάστασή του, όμως κρίθηκε συνεπλάκη με ένα άτομο που βρισκόταν εκεί. Κατόρθωσε
από την πρώτη στιγμή πραγματικά απελπιστική. Έφερε να σταματήσει το τρίκυκλο στη διασταύρωση των οδών
κάταγμα στη βάση του κρανίου και τεράστιο αιμάτωμα Τσιμισκή και Καρ. Ντηλ, μακριά από τον τόπο των
στον εγκέφαλο. Μάλιστα ο προϊστάμενος της Β’ Χει- τραγικών γεγονότων. Ακολούθησε συμπλοκή με τον
ρουργικής Κλινικής του νοσοκομείου, καθηγητής Ν. οδηγό που του επιτέθηκε με αστυνομικό γκλομπ. Όπως
Καβαζαράκης, μετά τις πρώτες εξετάσεις, δεν άφησε κα- θα ομολογήσει αργότερα ο εκ των φυσικών αυτουργών
μιά ελπίδα για τη ζωή του βουλευτή της ΕΔΑ. Δήλωσε Εμμ. Εμμανουηλίδης το γκλομπ του Γκοτζαμάνη ήταν
χαρακτηριστικά: ένα απ’ αυτά που διένειμε εκείνο το πρωί ο διοικητής
«Από επιστημονικής πλευράς ο θάνατος θα πρέπει να Ασφαλείας του Ε΄ Αστυν. Τμήματος, μοίραρχος Εμμ.
είναι ζήτημα ωρών …». Καπελώνης, στους μάχιμους παρακρατικούς.
Και συγχρόνως το πρώτο συμπέρασμα: ο Λαμπράκης Το τρίκυκλο περικυκλώθηκε από πολίτες και ένας
δεν χτυπήθηκε θανάσιμα από το τρίκυκλο, αλ-λά έφερε τροχονόμος, ο Χαρ. Ασπιώτης, που βρισκόταν τυ-
βαθύ τραύμα στο κρανίο μάλλον από ρόπαλο… χαία εκεί, συνέλαβε τους Σπ. Γκοτζαμάνη για τροχαία
Αργότερα, ο εισαγγελέας Εφετών Π. Δελαπόρτας παράβαση και τους οδήγησε στο Ε’ Αστυν. Τμήμα.
αναφέρει στην πρότασή του στο Συμβούλιο Εφε-τών, Ο Εμμανουηλίδης κατόρθωσε να διαφύγει και
ότι κτυπημένος όπως ήταν από την πάλη του με τον Τίγρη
«…ένα άτομο, που βρισκόταν στην καρότσα του πήγε στα γραφεία τοπικής εφημερίδας δήλωσε στους
τρίκυκλου, κραδαίνοντας ρόπαλο ή σιδερένιο λοστό, δημοσιογράφους ότι τον χτύπησαν … κομμουνιστές.
χτύπησε με δύναμη τον Λαμπράκη στο κεφάλι…» Τους παρεκάλεσε δε να συμπεριλάβουν το όνομά του
Στον τόπο του εγκλήματος κανένας αστυνομικός δεν στους τραυματίες των γεγονότων. Απέβλεπε, άραγε,
επενέβη, ούτε καταδίωξε τους δράστες και το τρίκυκλο σε ανταλλάγματα και ειδικό επίδομα για τη δράση
του θανάτου. Το έγκλημα είχε οργανωθεί με τέτοιο του; Ο Εμμανουηλίδης συνελήφθη λίγο αργότερα όταν
τρόπο ώστε να εμφανιστεί ως τροχαίο ατύχημα με ο Τίγρης τον ανεγνώρισε από τις φωτογραφίες της
άγνωστο δράστη και όχι ως δολοφονία. Η τόλμη, όμως αντισυγκέντρωσης που δημοσιεύτηκαν στις εφημερίδες.
και το θάρρος ενός απλού ανθρώπου χάλασαν τα σχέδια Η δολοφονική επίθεση στον Γρ. Λαμπράκη μοιάζει
των σκευωρών και του παρακράτους. Ήταν ο Μανόλης να είχε προαναγγελθεί. Σε επιστολή του γνωστού
Χατζηαποστόλου, γνωστός στη Θεσσαλονίκη ως Τίγρης. παρακρατικού Απ. Μπόνου, προς τον πρωθυπουργό
Ο Τίγρης είδε τη σκηνή της επίθεσης στον Λαμπράκη και ορισμένους υπουργούς, τον Απρίλιο του 1961, δια-
και τρέχοντας κυνήγησε το τρίκυκλο. Στη διασταύρωση βάζουμε:
των οδών Τσιμισκή και Βενιζέλου πήδηξε με κίνδυνο «… Εις την πολύπαθη ακραία αυτήν περιοχήν της

e-Δίαυλος | σελ. 44
Β. Ελλάδος, την άλλοτε μεγάλην προσφυγού-πολιν Αγωνιστών και Θυμάτων Εθνικής Αντιστάσεως Β.
και σήμερον εργατούπολιν της Θεσσαλονίκης, τον Ελλάδος” Ξεν. Γιοσμάς
Συνοικισμόν Τούμπας, όλοι ημείς οι πολεμισταί της
Εθνικής Αντιστάσεως που προτάξαμεν πάντοτε τα στήθη Βεβαιώ
μας εναντίον των προδοτών σλαβο-κομμουνιστών […] Εν γνώσει των συνεπειών του νόμου ότι ο Γκοτζαμάνης
με πόνο και οδύνη βλέπουμε σήμερον, υπό τον βασιλέα Σπύρος του Βασιλείου, κάτοικος Τριανδρίας, τυγχάνει
μας και το εθνικόν μας κρά-τος, να κινούνται ελεύθερα αγωνιστής και αντικομμουνιστής, θύμα του πατρός του,
και με θράσος οι προχθεσινοί σφαγείς των αδελφών σύνδεσμος και μέλος της καθ’ ημάς οργανώσεως του
μας και προδότες της πατρίδος μας κομμουνισταί μαχητικού τμήματος αυτόθι.
βουλευτές της ΕΔΑ οι οποίοι όχι μόνον διαφωτίζουν και Η παρούσα του χορηγείται ίνα του χρησιμεύει όπου δει.
προπαγανδίζουν τας ιδέας των καμουφλαρισμένοι κάτω Ο Πρόεδρος
από τη μάσκα του δήθεν δημοκρατικού αλλά και να μας Ξενοφών Γιοσμάς
προκα-λούν, να επιτίθενται δε εναντίον αστυνομικού Οπλαρχηγός της
οργάνου, όπως συνέβη προχθές, εις τον συνοικισμόν μας. Εθνικής Αντιστάσεως»
Δια της παρούσης επιθυμούντες ίνα διαμαρτυρηθώμεν Και από κάτω:
εντονότατα, ποιούμεθα υστάτην έκκλησιν προς υμάς «ΕΘΕΩΡΗΘΗ
ίνα θελήσετε και διατάξητε τα δέοντα, εγκαίρως, προς Δια το γνήσιον της υπογραφής του κ. Προέδρου
αποκατάστασιν του γοήτρου του κράτους εφ’ ενός και αφ’ Εν Θεσσαλονίκη τη 22.2.1963
ετέρου την αυστηράν τιμωρίαν των παρεκτρεπομένων Ο Διοικητής α.α.
κομμουνιστών καθ’ όσον η υπομονή μας πλέον έχει (υπογραφή)».
εξαντληθεί και πολύ φοβούμεθα ότι δεν θα δυνηθώμεν Από το ποινικό μητρώο του Σπ. Γκοτζαμάνη
να συγκρατήσωμεν εις το μέλλον τους εξοργισθέντες φαίνεται ότι:
συμπολίτας μας και τα θύματα των κομμουνιστών από α) την 15.09.1948 καταδικάζεται από το Μονομελές
δικαίαν τιμωρίαν…» Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση ενός (1) μηνός για
Μετά τη σύλληψη των φυσικών αυτουργών αποδείχθηκε τραυματισμό
ότι: β) την 26.06.1953 καταδικάζεται από το Διαρκές
Ο Σπ. Γκοτζαμάνης ήταν εθνικόφρονας και φανατικός Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση 20 ημε-ρών
αντικομμουνιστής, μέλος της οργάνωσης του δοσίλογου για εξύβριση ανωτέρου
της Κατοχής Ξεν. Γιοσμά. Γνωστός παρακρατικός. Ήταν γ) την 11.02.1957 καταδικάζεται από το Μονομελές
οργανωμένος στο σωματείο Σύνδεσμος Α-γωνιστών και Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση 10 ημερών με τριε-τή
Θυμάτων Εθνικής Αντιστάσεως Βορείου Ελλάδος. Σε αναστολή για εξύβριση
έρευνα που έγινε στο σπίτι του, από τους Αντιεισαγγελέα δ) την 16.01.1963 καταδικάζεται από το Μονομελές
Ν. Αθανασόπουλο και Τακτικό Ανακριτή Χρ. Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση 10 ημερών για ε-λαφρές
Σαρτζετάκη, μετά το θάνατο του Λαμπράκη, βρέ-θηκε σωματικές κακώσεις
ειδική ταυτότητα μέλους της παρακρατικής οργάνωσης ε) την 01.03.1963 καταδικάζεται από το Μονομελές
του Ξεν. Γιοσμά και βεβαίωση που ανέφερε: Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση 35 ημερών, κατά
«ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΘΥΜΑΤΩΝ συγχώνευση, για ελαφρές σωματικές βλάβες, φθορά και
ΕΘΝΙΚΗΣ απειλή
ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΩΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ στ) την 30.07.1963 καταδικάζεται από το Τριμελές
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΙΣ Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση ενός (1) μηνός και 25
ΔΙΕΥΘΥΝΣΙΣ: Λοφίσκου Τούμπας 55 – ΤΗΛ. 20.024 & ημερών, κατά συγχώνευση, για απλή σωματική βλάβη
22112 – και απειλή.
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Ο Ξενοφών Γιοσμάς ήταν γνωστός και ως Φον Γιοσμάς.
Αριθ. Πρωτ. 3/52 Εν Στη διάρκεια της κατοχής εργάστηκε ως δημοσιογράφος
Θεσσαλονίκη 20 Φεβρουαρίου 1963 στη γερμανική προπαγάνδα και ως ανθυπολοχαγός στο
ΒΕΒΑΙΩΣΙΣ γραφείο του χασάπη και δήμιου της Θεσσαλονίκης δρ.
«Ο υπογεγραμμένος πρόεδρος του “Συνδέσμου Μαξ Μέρτεν στη Γερμανική Στρατιωτική Διοίκηση.

e-Δίαυλος | σελ. 45
Όταν οι Γερμανοί αποχωρούσαν από την Ελλάδα Γκοτζαμάνης τον ρίξει κάτω με το τρίκυκλο.
ο Γιοσμάς τους ακολούθησε μέχρι τη Βιέννη. Μετά Από το ποινικό μητρώο του Εμμ. Εμμανουηλίδη φαίνεται
την Απελευθέρωση, ο Δικαστήριο Δοσιλόγων τον ότι:
καταδίκασε σε θάνατο. Το Γ.Ε.Σ., με το υπ’ αριθ. Πρωτ. α) την 02.06.1951 καταδικάζεται από το Δικαστήριο
21/2/10/9 της 04.04.1946 έγγραφό του, αναφέρει για Συνέδρων Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση 3 ετών και 2
τον Ξεν. Γιοσμά: μηνών και στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων επί τριετία
«…Κατά το διάστημα της Κατοχής έδρασεν εγκληματικώς για βιασμό
εις βάρος του Ελληνικού στοιχείου, δεν συνεκροτήθη β) την 29.03.1955 καταδικάζεται από το Τριμελές
δυνάμει διαταγής της τότε Ελληνικής Κυβερνήσεως Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση ενός (1) μηνός για κλοπή
Κατοχής, αλλά τη υποδείξει και ε-γκρίσει των Γερμανικών γ) την 27.03.1956 καταδικάζεται από το Μονομελές
Αρχών, ήτο δε εξάρτημα του Γερμανικού Στρατού τας Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση 20 ημερών για πα-ράνομη
διαταγάς του οποίου εξε-τέλει. Τα όργανα ταύτης οπλοφορία
εμισθοδοτούντο υπό των Γερμανικών Αρχών». δ) την 13.03.62 καταδικάζεται από το Τριμελές
Από ποινικό μητρώο του Ξεν. Γιοσμά φαίνεται ότι: Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση 8 μηνών άνευ μετατρο-πής
α) την 08.09.1930 καταδικάζεται από το Πλημμελειοδικείο για έργω εξύβριση.
Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση 10 ημερών, με μετατροπή, Από το ποινικό μητρώο του επιθεωρητή Χωροφυλακής
για εξύβριση Βορ. Ελλάδας στρατηγού Κων. Μήτσου φαί-νεται ότι:
β) την 23.03.1931 καταδικάζεται από το Πλημμελειοδικείο α) την 22.09.1938 καταδικάζεται από το Μονομελές
Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση 15 ημερών, με μετατροπή, Έβρου σε φυλάκιση 25 ημερών με τριετή ανα-στολή
για εξύβριση και ψυχική οδύνη 200 δρχ. για άδικη επίθεση δια
γ) την 24.04.1931 καταδικάζεται από το Εφετείο βιαιοπραγιών
Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση 10 μηνών για αποπλά-νηση β) την 26.09.1940 καταδικάζεται από το Εφετείο
και ασέλγεια Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση 10 ημερών με τριετή
δ) την 06.12.1933 καταδικάζεται από το Μονομελές αναστολή για εξύβριση αρχής
Κατερίνης σε φυλάκιση 5 ημερών, με μετατρο-πή, για γ) την 16.11.1945 καταδικάζεται από το Μονομελές
απόπειρα τραυματισμού Αθηνών σε φυλάκιση 15 ημερών, με μετατροπή, για
ε) την 10.03.1939 καταδικάζεται από το Πλημμελειοδικείο απρομελέτητα τραύματα.
Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση 3 μηνών για υπεξαίρεση Μετά το σάλο που προκλήθηκε, η Αστυνομία
στ) την 26.04.1939 καταδικάζεται από το Εφετείο Θεσσαλονίκης προσπάθησε να μεταφέρει να τα ρίξει
Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση 3 μηνών, με μετατρο-πή, για όλα στον Γκοτζαμάνη. Είναι χαρακτηριστική η αναφορά
συνέργια σε μοιχεία για τα γεγονότα του συνταγματάρχη Ευθ. Καμουτσή που
ζ) την 17.08.1939 καταδικάζεται από το Πλημμελειοδικείο γράφτηκε την επομένη της επίθεσης στον Λαμπράκη:
Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση 3 μηνών για υπεξαίρεση «… ο δράστης μετά καταδίωξιν από αστυνομικών
η) την 09.03.1943 καταδικάζεται από το Πλημμελειοδικείο οργάνων και πολιτών, συνελήφθη εις την οδό Μεγάλου
Θεσσαλονίκης σε φυλάκιση 5 μηνών για εκβίαση και Αλεξάνδρου».
απόπειρα εκβίσασης Χαρακτηριστικός ήταν και ο τρόπος που παρουσίασαν
θ) την 09.11.1945 καταδικάζεται από το Δικαστήριο τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης φιλοκυβερνη-τικές
Δοσιλόγων σε θάνατο και ισόβιο στέρηση των πολιτικών εφημερίδες της Αθήνας.
δικαιωμάτων για παράβαση της 6ης Σ.Π./45. Η ποινή Η εφημερίδα Ακρόπολις της 23 Μαΐου 1963:
μετεράπει. «Ο βουλευτής ΕΔΑ κ. Λαμπράκης ετραυματίσθη
ι) την 04.11.1947 καταδικάζεται από το Δικαστήριο βαρύτατα κατόπιν επεισοδίων που προεκλήθη-σαν από
Δοσιλόγων σε φυλάκιση ενός (1) έτους και ισό-βιο προκλητικότητα οπαδών τα Ειρήνης. Υπέστη τραύματα
στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων για παράβαση της και άλλος βουλευτής της ΕΔΑ από το αγανακτήσαν
6ης Σ.Π./45. πλήθος».
Ο Εμμ. Εμμανουηλίδης ήταν γνωστός τραμπούκος και Η εφημερίδα ανεβάζει το αγανακτήσαν πλήθος σε 3000
παρακρατικός. Ήταν εκείνος που χτύπησε με γκλομπ - 4000 άτομα, που συγκεντρώθηκαν αυθορ-μήτως για να
ή σιδηρόβεργα τον Λαμπράκη στο κεφάλι πριν ο αποδοκιμάσουν την εκδήλωση 200 οπαδών και φίλων

e-Δίαυλος | σελ. 46
της Ειρήνης τραγουδώντας πατριωτικά άσματα, σε τροδικαστικής Υπηρεσίας Αθηνών Δ. Καψάσκης και
αντίθεση με τους οπαδούς της Ειρήνης που έψαλλαν τον εξέτασε τον τραυματία βουλευτή. Μετά την εξέταση ο
Ύμνο της Ειρήνης προκαλώντας τους πα-τριώτες. Όταν Καψάσκης, παρά τις έντονες αντιρρήσεις των καθηγητων
μάλιστα κατέβηκε από το κτίριο για να διαμαρτυρηθεί ο Ν. Καβαζαράκη και Αλ. Συμεωνίδη, αποφάνθηκε ότι
βουλευτής Καβάλας της ΕΔΑ Γ. Τσαρουχάς, σημειώνει: το θανάσιμο χτύπημα επήλθε από την πτώση του στο
«… εδέχθη επίθεσιν ατόμου κραδαίνοντας ομβρέλλαν και πεζοδρόμιο και όχι από πλήξη της κεφαλής δια θλώντος
ετραυματίσθη» οργάνου. Η προσπάθεια να εμφανιστεί η δολοφονική
για να συνεχίσει: επίθεση ως τροχαίο ατύχημα ήταν προφανής.
«… Μετ’ ολίγον ασθενοφόρον του Σταθμού Α’ Βοηθειών Μεγάλη ήταν η επιστημονική κινητοποίηση για τη
τον παρέλαβε, πριν όμως απομα-κρυνθή από εκεί, σωτηρία του βουλευτή της ΕΔΑ.
το πλήθος επετέθη κατά του αυτοκινήτου, έθραυσε Ο καρδιοχειρουργός Δ. Οικονόμου κλήθηκε επειγόντως
τους υαλοπίνακας και εξυλοκόπησε τον τραυματίαν από την Αθήνα για να προσφέρει τις υπη-ρεσίες του.
βουλευτή». Διαπίστωσε, όμως, ότι ο εγκέφαλος είχε νεκρωθεί και
Την επομένη των γεγονότων της Θεσσαλονίκης ο κάθε χειρουργική επέμβαση ήταν αδύνατη και περιττή.
Γ. Παπανδρέου, ύστερα από συζήτηση στην κοινο- Μια ομάδα ξένων γιατρών ειδικών σε παρόμοια
βουλευτική ομάδα του κόμματός του, δήλωσε: περιστατικά, που ήρθε στη Θεσσαλονίκη, παρά τις
«… Η Ένωσις Κέντρου καταγγέλλει και ενώπιον του προσπάθειές της, δεν κατόρθωσε τίποτα. Ο Βρετανός
Έθνους και ενώπιον της διεθνούς κοινής γνώμης τον νευροχειρουργός Νόρμαν Ντοτ, που έμεινε κοντά στον
αρχηγόν της ΕΡΕ Κ. Καραμανλή ως ηθικόν αυτουργόν Λαμπράκη μέχρι το τέλος, στο ιατρικό δελτίο της 26ης
της πολιτικής δολοφονίας του βου-λευτού Λαμπράκη …» Μαΐου 1963 δεν άφησε καμιά ελπίδα
Η δήλωση αυτή συγκλόνισε κυριολεκτικά τον ελληνικό «… οιαδήποτε επέμβασις θα ήτο άσκοπος».
λαό, που παρακολουθούσε τις εξελίξεις με συγκίνηση Την 27 Μαΐου 1963, ώρα 01.22’, ο Γρ. Λαμπράκης έχασε
και έκδηλη ανησυχία. τη μάχη με το θάνατο.
Άμεση ήταν η αντίδραση του Κ. Καραμανλή με δήλωση- Η είδηση του θανάτου του Γρ. Λαμπράκη έγινε γρήγορα
απάντηση στην καταγγελία του αρχηγού της Ένωσης γνωστό σ’ όλο τον κόσμο. Από παντού άρχι-σαν να
Κέντρου: φτάνουν μηνύματα θλίψης αλλά και οργής για την
«… Το πάθος από το οποίον κατέχεται ο κ. Παπανδρέου απώλεια του ανθρώπου.
τον οδηγεί όχι μόνον εις πολιτικάς αλλά και εθνικάς Η φιλοκυβερνητική εφημερίδα Η Βραδυνή της 27ης
απρεπείας. Δια την σημερινήν του δήλωσιν θα εντρέπεται Μαΐου 1963, αφού κατακεραυνώνει τους κομ-μουνιστές
εις όλη του την ζωήν…». που είχαν την ιδέα να μετακαλέσουν ξένους επιστήμονες
Ανάλογες ήταν και οι αντιδράσεις και των άλλων για να εξετάσουν τον θανάσιμα τραυμα-τισμένο
κομμάτων, που αιφνιδιάστηκαν από τα γεγονότα. βουλευτή, γεγονός που αποτελούσε προσβολή για τους
Σε αλλεπάλληλες συσκέψεις των στελεχών τους Έλληνες γιατρούς, αποφαίνεται:
προσπαθούσαν να εκτιμήσουν το νέο στοιχείο που «… τραύμα εις το κρανίον διά σιδηρού οργάνου (λοστού)
εμφανί-στηκε στη πολιτική ζωή και να προβλέψουν τις δεν υπάρχει ως επιμόνως ισχυρίζο-ντο μέχρι σήμερον οι
επιπτώσεις του. κομμουνισταί».
Το Κόμμα Προοδευτικών επισήμανε Και συνεχίζει:
«… την βαρυτάτην ευθύνην της κυβερνήσεως, η οποία «Το ατύχημα συνέβη εκ προσκρούσεως του κρανίου
απεδείχθη ανίκανος να προλάβη τα δια-δραματισθέντα του ατυχούς βουλευτού επί του λιθίνου ε-πιστρώματος,
…» προκληθέντος από την εκτίναξιν του σώματος, το οποίον
Η ΕΔΑ κατάγγειλε απώθησε τόσον βιαίως, λόγω της ταχύτητος, το τρίκυκλον
«… η ξενόδουλος κυβέρνησις της βίας αποκαλύπτεται του καθάρματος Γκοτζαμάνη, ώστε να μην προλάβει ο
αδίστακτος και εμπρός εις το πολιτικόν έγκλημα ατυχής βουλευτής να στηριχθή επί των χειρών του, διά
προκειμένου να πνίξη τν φωνήν του λαού και να κρατηθά να μη έχει ο τραυματισμός του τας μοιραίας συνεπείας
εις την εξουσίαν…». που είχεν. Αυτά τα είπε και ο ιατροδικαστής κ. Καψάσκης
Στο νοσοκομείο που νοσηλευόταν ο Γρ. Λαμπράκης εις την έκθεσίν του …».
εμφανίστηκε αυτόκλητος ο προϊστάμενος της Ια- Ο θάνατος του Γρ. Λαμπράκη προκάλεσε οργή και

e-Δίαυλος | σελ. 47
αποτροπιασμό και στον πνευματικό κόσμο της χώρας. Για τη θέση της (εκτός νόμου) ηγεσίας του ΚΚΕ,
Σημειώνουμε την αντίδραση του ποιητή Γιάννη σχετικά με την κηδεία του Γρ. Λαμπράκη, παραθέτουμε
Ρίτσου που έγραψε εκείνες τις μέρες ένα ποίημα με τη μαρτυρία του Γρ. Φαράκου:
τίτλο Μπροστά σε μια φωτογραφία του Λαμπράκη, «Γύρω από το χαρακτήρα που θα έπρεπε να πάρει
αφιερωμένο στη μνήμη του. η κηδεία, εκδηλώθηκε τότε -και πήρε αργότερα
Έντονες υπήρξαν και οι διαμαρτυρίες οργανισμών μεγαλύτερη οξύτητα- διάσταση εκτιμήσεων ανάμεσα
παγκόσμιας εμβέλειας και κύρους, όπως η Διεθνής στο ΚΚΕ και την ΕΔΑ.
Ένωση Νομικών, η Διεθνής Επιτροπή για την Αμνηστία Η ηγεσία του ΚΚΕ, ακολουθώντας τα δογματικά
στην Ελλάδα, οι Επιτροπές Ειρήνης από Γαλλία, ιδεολογήματά της, διαπιστώνει, από το εξωτερικό, ότι
Αγγλία, ΕΣΣΔ, Ουγγαρία, Ιταλία, Δανία, Πολωνία, τη δολοφονία ενέπνευσε και οργάνωσε η κυβέρνηση
Τσεχοσλοβακία κ.λπ. Το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ειρήνης Καραμανλή, χωρίς να βλέπει ότι αυτό δεν μπορούσε
απέ-νειμε στον Λαμπράκη το χρυσό μετάλλιο της να δικαιολογηθεί λογικά. Εκτιμούσε ότι υπήρξε
Ειρήνης και καθιέρωσε το Μετάλλιο Γρηγόρη Λαμπράκη κενό εξουσίας, είχε δημιουργηθεί “επανστατι-κή
με την εικόνα του αποτυπωμένη στις όψεις του. κατάσταση”, άρα θεωρούσε πως η αντιπολίτευση, έστω
Λίγες μέρες μετά το έγκλημα της Θεσσαλονίκης, και παραβαίνοντας τους συνταγματικούς θεσμούς, θα
και ενώ ο Γρ. Λαμπράκης χαροπάλευε ακόμη, μια έπρεπε να προχωρήσει σε κατάληψη της εξουσίας. Όσοι
ε-πιτροπή, αποτελούμενη κυρίως από καλλιτέχνες όμως ζούσαν άμεσα γεγονότα, ήταν υποχρεωμένοι να
και διανοούμενους, με πρόεδρο τον μουσικοσυνθέτη δούν -και είδαν- με περισσότερη ψυχραιμία τις ραγδαίες
Μίκη Θεοδωράκη ίδρυσε την Δημοκρατική Κίνηση εξελίξεις».
Νέων “Γρηγόρης Λαμπράκης” με σκοπό την προάσπιση Ένα μήνα μετά τη δολοφονία του Λαμπράκη, την
των ιδα-νικών για τα οποία θυσίασε τη ζωή του ο 27 Ιουνίου 1963, και ενώ στην Ελλάδα πλανάται το
συνεργαζόμενος με την ΕΔΑ βουλευτής. ερώτημα ποιοι και γιατί σκότωσαν τον Λαμπράκη, ο
Χωρίς να ανήκει οργανικά στην ΕΔΑ ή να αποκλείει την Αμερικανός επιστήμονας Λ. Πόλινγκ (βραβείο Νόμπελ
προσχώρηση μελών που προέρχονται από τις νεολαίες για την Ειρήνη) έστειλε επιστολή στον Πρόεδρο των
άλλων δημοκρατικών κομμάτων, η ΔΚΝΓΛ εντάχθηκε ΗΠΑ Τζ. Φ. Κένεντι με το εξής ερώτημα:
ιδεολογικά στο χώρο της Αριστεράς, από την οποία «Μπορεί ο πρόεδρος Κένεντι να διαβεβαιώσει τον
προέρχονταν τα κυριότερα στελέχη της. αμερικανικό λαό ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ και η CIA
Η κηδεία του Γρ. Λαμπράκη έγινε στην Αθήνα την δεν αναμείχθηκαν στην επίθεση κατά της συγκέντρωσης
Τρίτη 28 Μαΐου 1963. Πλήθος κόσμου τον συνό-δεψε για την Ειρήνη στη Θεσσαλονίκη, κατά την οποία
στη τελευταία του κατοικία. Κυρίως νέοι και πολλοί δολοφονήθηκε ο Γρηγόρης Λαμπράκης;».
επιστήμονες, αθλητές, καλλιτέχνες βουλευτές και Δεν είναι γνωστό αν υπήρξε απάντηση στο ερώτημα.
ανώνυμοι πολίτες. Ακόμα, πολλοί ξένοι διανοούμενοι Είναι γεγονός, όμως, ότι την 22 Νοεμβρίου 1963 ο
και εκπρόσωποι αρχών και οργανώσεων του εξωτερι- Αμερικανός πρόεδρος θα δολοφονηθεί στο Ντάλας του
κού, όπως: εκπρόσωπος της Ιταλικής Γερουσίας, Ιταλοί Τέξας από μηχανισμούς του παρακράτους των ΗΠΑ.
και Βρετανοί βουλευτές, εκπρόσωπος του λόρδου Ρά- Την ίδια τύχη θα έχει και ο αδελφός του υπουργός
σελ, εκπρόσωπος του Κινήματος για τον Πυρηνικό Δικαιοσύνης των ΗΠΑ και γερουσιαστής της Ν. Υόρ-
Αφοπλισμό, ο αντιπρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας κης Ρ. Κένεντι τον Ιούνιο του 1968.
Αντίστασης, αντιπρόσωποι του Γαλλικού Κινήματος Η προανάκριση για τη δολοφονία του Γρ. Λαμπράκη
Ειρήνης, ο πρόεδρος της Τσεχοσλαβικής Ομοσπονδίας διεξήχθη στη Θεσσαλονίκη, παρουσία των ει-σαγγελέων
Αντιστασιακών Πολεμιστών κ.ά. Πρωτοδικών Παν. Αργυρόπουλου και Κ. Παπαντωνίου,
Τα συνθήματα που δονούσαν την ατμόσφαιρα ήταν με φερόμενους ως κύριους υπαίτιους του εγκλήματος
χαρακτηριστικά: τους Σπ. Γκοτζαμάνη, οδηγό του τρίκυκλου και Εμμ.
«Αθάνατος», Εμμανουηλίδη, επιβάτη της καρότσας του οχήματος.
Την 24 Μαΐου 1963 η υπόθεση παραπέμπεται στον
«Ο Λαμπράκης Ζει»,
ανακριτή του Γ’ Τμήματος πρωτοδίκη Χρ. Σαρτζε-
«Ειρήνη - Δημοκρατία»,
τάκη. Τα αδικήματα είχαν χαρακτηριστεί απόπειρα
«Όχι άλλο αίμα» κ.λπ. ανθρωποκτονίας εκ προθέσεως και επικίνδυνος σωματική

e-Δίαυλος | σελ. 48
βλάβη εκ προθέσεως. Ο ανακριτής διεύρυνε το φάσμα σύσκεψη στο Δικαστικό Μέγαρο. Για την υπόθεση
της ανάκρισης. Περιέλαβε τον σοβαρό τραυματισμό Λαμπράκη πρότεινε κάτι πρωτοφανές: να χωριστεί η
και κακοποίηση του βουλευτή Γ. Τσαρουχά από τους δικογραφία σε τέσσερις, διαχωρίζοντας τους φυσικούς
παρακρατικούς της ίδιας αντισυγκέντρωσης και ακόμα, από τους ηθικούς αυτουργούς. Και ταυτόχρονα επέστησε
με τις κατηγορίες επί συνεργεία εις ανθρωποκτονίαν την προσοχή του ανακριτή να αποφύγει τις προφυ-
εκ προθέσεως και επί καταχρήσει εξουσίας προφυλακί- λακίσεις κρατικών οργάνων και ιδιαίτερα αστυνομικών.
ζονται ο επιθεωρητής Χωροφυλακής Θεσσαλονίκης, Διατύπωσε και την άποψη για τα γεγονότα ότι
ο διευθυντής Αστυνομίας και αξιωματικοί της «… εσκοπείτο μάλλον το στραπατσάρισμα του
Χωροφυλακής που ενεπλάκησαν στην υπόθεση. Λαμπράκη και όχι η θανάτωσίς του».
Ανάλογες κατηγορίες απαγγέλθηκαν κατά πολλών 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 1963. Παραιτείται η κυβέρνηση Κων.
αντιφρονούντων παρακρατικών και τραμπούκων που Καραμανλή. Αφορμή το ταξίδι του βασιλικού ζεύγους
τα ονόματά τους προέκυψαν από την ανάκριση. στο Λονδίνο, που ο πρωθυπουργός είχε συμβουλεύσει
Η τακτική ανάκριση διήρκεσε τρία χρόνια. Στο να μη γίνει.
διάστημα αυτό ήλθαν στο φώς στοιχεία και λεπτομέ- 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 1963. Σχηματίζεται νέα κυβέρνηση υπό
ρειες γύρω από την όλη υπόθεση και αποκαλύφθηκε τον (μέχρι τότε υπουργό Εμπορίου) Παν. Πιπινέλη.
πλήρως το καλά οργανωμένο και γιγαντωμένο, από την 16 & 17 ΙΟΥΛΙΟΥ 1963. Συλλαμβάνονται και
αδράνεια του κράτους, παρακράτος με διασυνδέσεις σε προφυλακίζονται ο υπομοίραρχος Εμμ. Καπελώνης,
στρατό, ΚΥΠ και Σώματα Ασφαλείας. Σημαντική ήταν διοικητής Ασφαλείας του Ε’ Αστυν. Τμήματος και ο Ξεν.
η συνεισφορά των δημοσιογράφων, ιδιαίτερα των Γ. Γιοσμάς με την κατηγορία της ηθικής αυτουργίας στη
Ρωμαίου, Ι. Βούλτεψη και Γ. Μπέρτσου, που με τις έρευ- δολοφονία του Γρ. Λαμπράκη. Και γίνεται γνωστό ότι ο
νες και αποκαλύψεις τους βοήθησαν να προκύψουν νέα Καπελώνης είχε συναντηθεί με τον Γκοτζαμάνη την 22
στοιχεία, με τα οποία τεκμηριώνονταν σε μεγάλο βαθμό Μαΐου 1963, λίγο πριν τα αιματηρά γεγονότα.
οι υποψίες και οι υπόνοιες. 23 ΙΟΥΛΙΟΥ 1963. Θυελλώδης συνεδρίαση της Βουλής
Αλλά ας δούμε τα γεγονότα με τη σειρά: για το πολιτικό έγκλημα της Θεσσαλονίκης.
27 ΜΑΪΟΥ 1963. Οι ιατροδικαστές Ροβύθης 30 ΙΟΥΛΙΟΥ 1963. Αξιωματικοί της Χωροφυλακής
(Θεσσαλονίκης) και Καψάσκης (αυτόκλητος) έπρεπε, παραπέμπονται στο Ανακριτικό Συμβούλιο.
σύμφωνα με τον εισαγγελέα Παπαντωνίου, να 31 ΙΟΥΛΙΟΥ 1963. Πραγματοποιείται τηλεφωνική
απαντήσουν στο ερώτημα αν το χτύπημα στο κεφάλι επικοινωνία του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Κ.
στο κεφάλι του Λαμπράκη οφειλόταν Κόλλια με τον ανακριτή στην υπόθεση Χρ. Σαρτζετάκη:
«εις βαρείαν πρόσκρουσιν επί σταθεράς σκληράς «ΚΟΛΛΙΑΣ: Πότε θα περατώσετε την ανάκρισιν, κύριε
επιφανείας, ή εις πλήξιν δια θλώντος οργάνου». Σαρτζετάκη;
Ο Καψάσκης επέμενε από την αρχή στη σκληρή ΣΑΡΤΖΕΤΑΚΗΣ: Προβλέπω περάτωσιν εντός του
επιφάνεια, που σήμαινε χτύπημα, από πτώση, στο μηνός Αυγούστου.
πεζοδρόμιο, άρα τροχαίο. Ο Ροβύθης αρνήθηκε να ΚΟΛΛΙΑΣ: Με εξαπατήσατε! Μου είχατε υποσχεθή ότι
υπογράψει την έκθεση και τελικά ο Καψάσκης έγραψε η υπόθεσις θα επερατούτο εντός του Ιουνίου!
άλλη, που – επιμένοντας στην άποψή του – πρόσθεσε ΣΑΡΤΖΕΤΑΚΗΣ: Κύριε Εισαγγελεύ, η συγκέντρωσις
ότι δεν αποκλείεται και ή άλλη εκδοχή (το χτύπημα δια του ανακριτικού υλικού επιτυγχάνεται μικρόν κατά
θλώντος οργάνου, άρα εγκληματική ενέργεια). μικρόν. Εργάζομαι νυχθημερόν δια την υπόθεσιν.
Δύο καθηγητές πανεπιστημίου, ο Καβαζαράκης κι ο ΚΟΛΛΙΑΣ: Απαράδεκτον! Είναι απαράδεκτον το να λέτε
Συμεωνίδης, και ο χειρούργος – τεχνικός σύμβουλος ότι η υπόθεσις αυτή απαιτεί νυχθημερόν απασχόλησιν
της οικογένειας Λαμπράκη, Δ. Φίλης, συμφωνούσαν με επί τόσον χρόνον! Μα επί τέλους πού θέλετε να
την άποψη Ροβύθη. καταλήξετε; Με τι ασχολείσθε; Δεν αντιλαμβάνεσθε
27 & 30 ΜΑΪΟΥ 1963. Απολογούνται και προφυλακίζονται ότι με το να εξετάζετε συνεχώς μάρτυρας υπάρχει
οι Σπ. Γκοτζαμάνη και Εμμ. Εμμανουηλίδης. κίνδυνος να παραπλανηθήτε και ότι με τον τρόπον
10 ΙΟΥΝΙΟΥ 1963. Έρχεται στη Θεσσαλονίκη ο αυτόν εκτίθεται η Δικαιοσύνη και διασύρεται το έργον
εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Κ. Κόλλιας για… επι- της; Και τι είναι αυτά τα περί εμποδίων εις το έργον σας;
θεώρηση των δικαστικών υπηρεσιών. Αμέσως συγκαλεί Ποίαι τέλος πάντων είναι αυταί αι αόρατοι δυνάμεις;

e-Δίαυλος | σελ. 49
ΣΑΡΤΖΕΤΑΚΗΣ: Όντως παρακωλύεται το έργον μου. δικαιωμέ-νοι αποφυλακίζονται αυθημερόν και …
Και βεβαίως δεν ευθύνομαι εγώ δια τα δημοσιεύματα αθόρυβα.
του Τύπου. 30 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1963. Ο ανακριτής Χρ. Σαρτζετάκης
ΚΟΛΛΙΑΣ: Προεφυλακίσατε έναν υπομοίραρχον. Δεν ολοκληρώνει την ανάκριση και διαβιβάζει τη δικογραφία
είχαμε συμφωνήσει να προφυλακίζετε αξιωματικούς στον εισαγγελέα. Η συνολική εικόνα είναι επαρκής. Οι
μόνον όταν είναι βεβαία η καταδίκη των; Και εντούτοις απαντήσεις, όμως, σε σημαντικά ερωτήματα, κυρίως
ο κ. Παπαντωνίου μου ανέφερε ότι τα στοιχεία είναι στο κεφάλαιο της ηθικής αυτουργίας, είναι ελλιπείς.
αρκούντα μόνον δια την παραπομπήν του Καπελώνη, 22 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1963. Το Ανακριτικό Συμβούλιο της
όχι και δια την καταδίκην του! Χωροφυλακής απομακρύνει από την υπηρεσία με ποινή
ΣΑΡΤΖΕΤΑΚΗΣ: Δια την έκδοσιν εντάλματος πρόσκαιρης παύσης τους Μήτσου, Καμουτσή, Δόλκα,
προφυλακίσεως αρκούν σοβαραί υπόνοιαι ενοχής Διαμαντόπουλο, Σέττα και Παπατριανταφύλλου.
του κατηγορουμένου. Η καταδίκη του ουδέποτε είναι 13 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1963. Ο εισαγγελέας Στυλ.
δυνατόν να προεξοφληθή. Μπούτης επανέρχεται με νέα πρόταση στο Συμβούλιο
ΚΟΛΛΙΑΣ: Δεν μπορώ να πω περισσότερα από Πλημμελειοδικών Θεσσαλονίκης ζητώντας και πάλι να
τηλεφώνου. Δεν αντιλαμβάνεσθε, όμως, ότι δια των συλληφθούν και να προφυλακιστούν οι Μήτσου, Κα-
ενεργειών σας πλήττετε τον πολιτειακόν Οργανισμόν; μουτσής, Διαμαντόπουλος και άλλοι αξιωματικοί και
ΣΑΡΤΖΕΤΑΚΗΣ: Επιτελώ το καθήκον μου. πολίτες που ανήκαν στο παρακράτος.
ΚΟΛΛΙΑΣ: Νομίζετε ότι επιτελείτε το καθήκον σας! 2 ΜΑΡΤΙΟΥ 1964. Ύστερα από καθυστερήσεις που
Εντούτοις καθυστερείτε την περαίωσιν της υποθέσεως προκάλεσαν οι αιτήσεις εξαιρέσεων, το Συμβούλιο
επί τόσον χρόνον! Πλημμελειοδικών με βούλευμα διατάσει περαιτέρω
ΣΑΡΤΖΕΤΑΚΗΣ: Χάριν της υποθέσεως παρητήθην και ανάκριση, που την αναθέτει και πάλι στον Χρ. Σαρ-
των θερινών διακοπών μου. τζετάκη.
ΚΟΛΛΙΑΣ: Και αν εκάνατε χρήσιν των διακοπών σας, η 28 ΜΑΡΤΙΟΥ 1964. Ο Χρ. Σαρτζετάκης στέλνει
υπόθεσις δεν θα έμενε! Όποιος και αν σας ανεπλήρωνε στον υπουργό Δικαιοσύνης Πολ. Πολυχρονίδη εμπι-
θα είχε περατώσει την ανάκρισιν! Έχω απελπισθή! στευτική-απολύτως προσωπική αναφορά. Η αναφορά
Κάμετε όσες ενέργειες θέλετε! Και περατώσατε την είναι όλη η υπόθεση Λαμπράκη:
υπόθεσιν όποτε θέλετε! Δεν με ενδιαφέρει πλέον!»
Ο Χρ. Σαρτζετάκης δεν ενέδωσε στις πιέσεις και «ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
παρεμβάσεις του Κόλλια. ΑΝΑΚΡΙΤΗΣ Γ’ ΤΜΗΜΑΤΟΣ
14 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1963. Με ομόφωνη απόφαση ΑΡΙΘ. ΕΜΠ. ΠΡΩΤ. Ι.
του εισαγγελέα Στυλ. Μπούτη και του ανακριτή Χρ. Εν Θεσσαλονίκη τη 28η Μαρτίου 1964
Σαρτζετάκη προφυλακίζονται ο τέως επιθεωρητής ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΗ - ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ
Χωροφυλακής Β. Ελλάδας υποστράτηγος Κ. Μήτσου, ΠΡΟΣ
ο τέως Διευθυντής της Αστυνομίας Θεσσαλονίκης ΤΟΝ ΕΞΟΧΩΤΑΤΟΝ ΚΥΡΙΟΝ
συνταγματάρχης Ευθ. Καμουτσής, ο τέως Υποδιευθυντής Κον ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΥΠΟΥΡΓΟΝ
της Αστυνομίας Θεσσαλονίκης αντισυνταγματάρχης ΕΙΣ ΑΘΗΝΑΣ
Μ. Διαμαντόπουλος, ο τέως Διοικητής του Ε’ Αστυν. Λαμβάνω την τιμήν να αναφέρω Υμίν τα ακόλουθα:
Τμήματος μοίραρχος Τρ. Παπατριανταφύλλου. Δυνάμει της υπ’ αριθμ. 64/1963 παραγγελίας του
Ο εισαγγελέας Στυλ. Μπούτης εισηγείται στο Συμβούλιο Εισαγγελέως Πλημμελειοδικών Θεσσαλονίκης
Πλημμελειοδικών Θεσσαλονίκης την απόρριψη των ενηργήθη παρ’ εμού ανάκρισις επί ανθρωποκτονία
αιτήσεων αποφυλάκισης και του ισχυρισμού τους ότι ο εκ προθέσεως εις βάρος του βουλευτού Γρηγορίου
θάνατος του Λαμπράκη προήλθε από τροχαίο ατύχημα Λαμπράκη και λοιποίς εγκλήμασι φερομένοις ως
τεσσάρων αξιωματικών. τελεσθείσι ενταύθα τη 22α Μαΐου 1963.
12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1963. Το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών Εν τω πλαισίω της διεξαχθείσης ταύτης ανακρίσεως,
Θεσσαλονίκης αποφαίνεται ότι … δεν υφίστα-νται εκτός άλλων, κρατικά όργανα, και δη αξιωματικοί
υπόνοιες για τη συμμετοχή τους στη δολοφονία χωροφυλακής, προεφυλακίσθησαν, και συγκεκριμένως
Λαμπράκη και οι προφυλακισμένοι αξιωματικοί οι:
e-Δίαυλος | σελ. 50
α) Εμμανουήλ Καπελώνης, υπομοίραρχος, διοικητής του περί ής επιπτώσεως ως γεγονότος ουδεμία καταλείπεται
Θ’ Παραρτήματος Εθνικής Ασφαλείας Θεσσαλονίκης, αμφιβολία, ή και επί πλέον εις πλήγμα κατενεχθέν κατά
επί ηθική αυτουργία εις την εκ προθέσεως της κεφαλής του Λαμπράκη διά προσήκοντος οργάνου
ανθρωποκτονίαν του βουλευτού Γρηγορίου Λαμπράκη (επί παραδείγματι λοστού ή ετέρου σιδηρού ή άλλου
και την επικίνδυνον σωματικήν βλάβην του βουλευτού οργάνου), υπέρ ής εκδοχής συνηγορούν ένια στοιχεία
Γεωργίου Τσαρουχά, του ήδη συγκομισθέντος ανακριτικού υλικού.
β) οι Κωνσταντίνος Μήτσου, υποστράτηγος, Επιθεωρητής β) Του εάν όντως η συγκέντρωσις των αντιφρονούντων
Χωροφυλακής· Ευθύμιος Καμουτσής, συνταγματάρχης, ωργανώθη υπό αστυνομικών αρχών, όπερ περιστατικόν,
Αστυνομικός Διευθυντής Θεσσαλονίκης και Μιχαήλ κατά τας σκέψεις του βουλεύματος, επί λέξεσι,
Διαμαντόπουλος, αντισυνταγμα-τάρχης, υποδιευθυντής “αποκτά ιδιάζουσαν σημασίαν εν τη εκτιμήσει της
της αυτής διευθύνσεως, επί 1) συνεργεία εις την εκ κατά των κατηγορουμένων αξιωματικών χωροφυλακής
προθέσεως ανθρωποκτονίαν του Γρηγόρη Λαμπράκη κατηγορίας επί καταχρήσει εξουσίας και παραβάσεως
και 2) καταχρήσει εξουσίας εις βαθμόν κακουργήματος. καθήκοντος, δεδομένου ότι αν συγκέντρωσις αύτη
γ) ο Τρύφων Παπατριανταφύλλου, μοίραρχος, διοικητής προεκλήθη υπό των κατηγορουμέ-νων αστυνομικών
του Β’ Αστυνομικού Τμήματος Θεσσα-λονίκης, επί και δεν υπήρξεν αυθόρμητος, ή επί τοις εγκλήμασι
καταχρήσει εξουσίας. τούτοις ευθύνη των κατηγορουμένων αξιωματικών
Εκ των προφυλακισθέντων τούτων αξιωματικών οι χωροφυλακής θα τυγχάνη αυτόδηλος, συναρτωμένη
τέσσαρες τελευταίοι, γενομένων δεκτών προσφυγών προς τα λοιπά στοιχεία του συ-γκομισθέντος
των κατά των ενταλμάτων προφυλακίσεώς των, δυνάμει ανακριτικού υλικού, και δη οιονεί ως επεξηγηματικός
βουλεύματος του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών και ερμηνευτικός παράγων τούτων”.
Θεσσαλονίκης απεφυλακίσθησαν, ενώ του πρώτου, γ) Του ακριβούς σημείου κακοποιήσεως του ετέρου
υπομοιράρχου Εμμανουήλ Καπελώνη, δια του βουλευτού Τσαρουχά, όπερ κατά τας σκέ-ψεις
εκδοθέντος υπ’ αριθ. 200/19.3.1964 βουλεύματος του του βουλεύματος, επί λέξεσι, “έχει αποφασιστικήν
αυτού Συμβουλίου, προερχομένου εις έλεγχον της σημασίαν και εν συναρτήσει προς την επί καταχρήσει
διαρκείας της προφυλακίσεως κατ’ άρθρον 287 του Κ. εξουσίας κατηγορίαν εις βάρος των κατηγορουμένων
Ποιν. Δ., διετάχθη η εξακολούθη-σις της προφυλακίσεως. αξιωματικών χωροφυλακής, της επί τω εγκλήματι
Εκτός των ειρημένων και πλειάς ετέρων αξιωματικών τούτω ευθύνης της καταφασκομένης από την υπό του
χωροφυλακής εκ των κατά την ημέραν εκείνην των παθόντος και ωρισμένων φερομένων ως αυτοπτών
γεγονότων (22.5.1963) ενεργώς αναμιχθέντων εις μαρτύρων υποστηριζομένην εκδοχήν περί του σημείου
τα φερόμενα ως ληφθέντα μέτρα τάξεως, ήχθησαν τελέσεως του εγκλήματος τούτου”.
κατηγορούμενοι κυρίως επί καταχρήσει εξουσίας εις δ) Του περιστατικού ότι κακοποιηθείς εις τον χώρον των
βαθμόν καουργήματος και παραβάσει καθήκοντος, μη εγκλημάτων πολίτης εκλήθη νύκτωρ εις την αστυνομικήν
προφυλακισθέντες όμως. διεύθυνσιν και παρεκλήθη υπό του κατηγορουμένου
Ήδη από του παρελθόντος Νοεμβρίου η όλη αστυνομικού διευθυντού Καμουτσή να μη υποβάλη
δικογραφία διεβιβάσθη παρ’ ημών ως περαιωμένη μήνυσιν “διότι κατά λάθος εκακοποιήθη”, ως εάν η
εις τον Εισαγγελέα Πλημμελειδικών Θεσσαλονίκης, Αστυνομική Αρχή ήτο κατά την εσπέραν εκείνην ο
μετά μακράν δε περίοδον εκκρεμότητος, λόγω υπο- φύλαξ άγγελος και προστάτης των εγκληματησάντων.
βολής αλλεπαλλήλων αιτήσεων εξαιρέσεως κατά Τα σημεία ταύτα, κατ’ επιταγήν του βουλεύματος, ως και
των μελών του Δικαστικού Συμβουλίου, εξεδόθη το άλλα, ως και παν έτερον εάν κρίνη τούτον αναγκαίον ο
υπ’ αριθ. 167/2.3.1964 βούλευμα του Συμβουλίου Ανακριτής “διά την πλήρη της υποθέσεως διαλεύκανσιν
Πλημμελειοδικων Θεσσαλονίκης, όπερ διέταξε περαιτέ- εν σχέσει προς άπαντα τα δι’ ά ησκήθη ποινική
ρω ανάκρισιν. δίωξις εγκλήματα” θέλουσιν αποτελέση αντικείμενον
Κατά τας σκέψεις του βουλεύματος τούτου η ανακριτική περαιτέρω ανακριτικής ερεύνης, ήτις και ανετέθη ήδη
έρευνα πρέπει περαιτέρω να εκταθή, εκτός άλλων εμοί.
θεμάτων, εις την περαιτέρω διακρίβωσιν: Εξοχώτατε Κύριε Υπουργέ,
α) Του εάν ο θάνατος του Λαμπράκη οφείλεται εις Ο υποφαινόμενος Ανακριτής, συμπράξας εις την έκδοσιν
μόνην την επ’ αυτού επίπτωσιν του τρικύ-κλου (…), του βουλεύματος τούτου, έχει βαθείαν επίγνωσιν

e-Δίαυλος | σελ. 51
Ούτος είναι ο λόγος διά τον οποίον εθεώρησα την
ανάκρισιν περαιωθείσαν και διεβίβασα την όλην
δικόγραφίαν ως περαιωμένην εις τον Ει-σαγγελέα.
Και ο τελευταίος ούτος ομοίως έκρινε, δι’ ό και επί
της ουσίας πρότασιν υπέβαλεν εις το Δι-καστικόν
Συμβούλιον.
Όμως το Συμβούλιον, διατάξαν, ως προείρηται,
περαιτέρω ανάκρισιν, ουδαμώς ήμαρτεν. Διότι δύναται
μεν η δικογραφία να είναι πλήρης, ως πιστεύω ότι είναι,
και αυτάρκης κατά το ήδη συγκομισθέν ανακριτικόν
υλικόν, και εν τούτοις η δικαστική συνείδησις να μη
ικανοποιείται εις βαθμόν προσήκοντα δια την έκφρασιν
δικαιοδοτικής κρίσεως, όπερ επίσης εν προκειμένω
συμβαίνει.
Συγκεκριμένως επάγομαι. Ήχθησαν ως κατηγορούμενοι
των βαρυτάτων έργων, άτινα δια του βουλεύματος διάφοροι αυτουργοί των εγκλημάτων της εκ
τούτου τω ανετέθησαν. Πέραν των απλών γραμμών προθέσεως ανθρωποκτονίας του Γρηγορίου Λαμπράκη
και των εκ πρώτης όψεως αθώων εκφράσεων του και της επικινδύνου σωματικής βλάβης του Γεωργίου
εν λόγω βουλεύματος, ανακύπτει ο πυρήν του Τσαρουχά. Η ποιότης των αυτουργών, λόγω του
τραγικού ερωτήματος: Πώς ωργανώθησαν και πώς πλουσίου εγκληματικού παρελθόντος των, δύ-ναται
συνετελέσθησαν επί παρουσία δύο εκατοντάδων πε- να αποδοθή μόνον διά του επιεικούς (επαναλαμβάνω
ρίπου αστυνομικών, αρχηγευομένων υπό των ενταύθα επιεικούς) χαρακτηρισμού ότι πρόκειται περί
ηγητόρων των, και δη εν τη διασταυρώσει των οδών αποβρασμάτων της κοινωνίας.
Βενιζέλου και Ερμού, εύρους μόλις της μεν πρώτης Έτερον το ζήτημα ότι τα αποβράσματα ταύτα απετέλουν
10,10 μέτρων, της δε δευτέρας 11,40 μέτρων, δηλαδή τα σκεύη γνωριμιών των ηγητόρων της αστυνομικής
εις τόπον δυνάμενον να ελεγχθή, κατά την σκέψιν δυνάμεως Θεσσαλονίκης υποστρατήγου Μήτσου
του διαθέτοντος και νηπιακήν έτι μόνον αντί-ληψιν και αστυνομικού διευθυντού Καμουτσή. Επί του
ανθρώπου, και διά μιάς μόνον δεκάδας αστυνομικών ζητήματος τούτου δεν μοι ανήκει κρίσις. Το θέμα είναι
οργάνων λόγω της προμνησθείσης στενότη-τος έτερον και τοποθετείται ως εξής: Λόγω της τοιαύτης
του χώρου, τα στυγερά εγκλήματα της 22ας Μαΐου ποιότητός των οι αυτουργοί ούτοι είναι αδύνατον
1963, χωρίς μάλιστα ουδείς των δραστών να συλ- από ιδίας διαθέσεως να εκινήθησαν εις τα εγκλήματά
ληφθή υπό αστυνομικών οργάνων; Το ερώτημα τούτο των. Αναμφιβόλως ενήργησαν ως όργανα ετέρων, ως
διαλαμβάνεται εις την επιταγήν του βουλεύματος περί μισθοφόροι. Και ερωτάται: Τίνων;
πλήρους της υποθέσεως διαλευκάνσεως. Η ανάκρισις κατά το παρελθόν κατέβαλεν
Και προβάλλει το ερώτημα: Ανακριτική έρευνα πέντε απεγνωσμένας προσπαθείας, εν μέσω μυρίων δυσχε-
μηνών (η προλαβούσα) πώς δεν ωδήγησεν εις την ρειών, επισημάνσεως των ηθικών των εγκλημάτων
πλήρη της υποθέσεως διαλεύκανσιν; Η απάντησις αυτουργών. Ενεργούσα μετά πολλής περισκέψεως,
είναι απλή. Το συκομισθέν υλικόν, κατόπιν πο-λυμήνου ε-πεσήμανε, κατ’ επιεική κρίσιν, εις την ενεργοτικότητα
ενεργητικότητος του υποφαινομένου Ανακριτού, των παρισταμένων κατά τα εγκλήματα ηγητόρων
δίδει αναμφιβόλως μιαν εικόνα των εγκλημα- της αστυνομικής δυνάμεως υποστρατήγου Μήτσου,
τικών πράξεων αρκούσαν, κατά την αντίληψιν του συνταγματάρχου Καμουτσή, αντισυνταγματάρχου
υποφαινομένου τουλάχιστον, διά την δόμησιν επαρ- Διαμαντοπούλου και ταγματάρχου Δόλκα (Διοικητού
κούς κρίσεως περί των ήδη αχθέντων κατηγορουμένων Υποδιευθύνσεως Εθνικής Ασφαλείας Θεσσαλονί-
και της ενεργητικότητος ενός εκάστου διά το πα-ρόν κης) τα στοιχεία της ελαφροτέρας των κατά τον
στάδιον της προδικασίας. Τουλάχιστον, επί των λοιπών Ποινικόν Κώδικα μορφών συμμετοχής και απήγγειλε
ανακριτικών υποθέσεων περαιουμένων δεν αναδίδεται κα-τά τούτων κατηγοριών και επί συνεργεία (υλική
μείζων καθαρότης της εν τη προκειμένη επιτευχθείσης. τε και ψυχική) εις την δολοφονίαν του Λαμπράκη και

e-Δίαυλος | σελ. 52
την επικίνδυνον σωματικήν βλάβην του Τσαρουχά.
Υπαρχόντων όμως συνεργών, ποίοι υπήρξαν οι ηθικοί
αυτουργοί; Διότι, βεβαίως, οι βάσει συγκεκριμένων
περιστατικών επισημανθέντες ως τοιούτοι και ήδη
εν προφυλακίσει εισέτι ευρισκόμενοι Εμμανουήλ
Καπελώνης (υπομοίραρχος) και Ξενοφών Γιοσμάς
δεν δύναται να εξαντλώσι το πάνθεον των ούτως
εγκληματησάντων. Κατ’ ακολουθίαν τούτων, δύο
εκδοχαί, ως αι μόναι δυναταί του προλαβόντος
ερωτήματος λύσεις, ανακύπτουσι. Ή οι κατηγορηθέντες
ως άνω συνεργοί είναι οι ίδιοι οι ηθικοί των εγκλημάτων
αυτουργοί και επομένως έτυχον επιεικούς μέχρι τούδε
ανακριτικής μεταχειρίσεως, ή υπάρχουσι έτεροι ηθικοί
εξαρτήσεως, η δε τυχόν διάθεσις των πολιτών των
αυτουργοί, μήπω εκ της μέχρι τούδε ανακρίσεως
δυναμένων να γνωρίζωσιν επί της υποθέσεως ουσιώδη
απισημανθέντες.
γεγονότα εξανεμίζεται, διότι ουδείς δέχεται βεβαίως να
Ιδού το ενώπιον του Ανακριτού τιθέμενον έργον.
αντιμάχηται προς κρατούσας Αρχάς. Η σιωπή λοιπόν
Ο υποφαινόμενος πιστός εις τον όρκον του, είναι
πανταχόθεν εξασφαλίζεται. Αφήνω και την εσκεμμένην
διατεθιμένος να εργασθή με όλην την επιβαλλομένην
παρεμβολήν ποικίλης φύσεως προσκομμάτων, ης
υπέρτασιν δυνάμεων προς επιτυχή διεξαγω-γήν του
απτόν δείγμα κατά το παρελθόν απετέλεσε και η
ανατεθέντος αυτώ έργον. Διότι την δικαστικήν του
αηδής εκστρατεία στρατολογηθέντων ανυποδήτων,
συνείδησιν δεν είναι διατεθειμένος να απολλοτριώση,
ως επί το πολύ, χωρικών, οι οποίοι επ’ αφορμή της
όπως και επ’ αφορμή της υποθέσεως ταύτης προς
προφυλακίσεως του υποστρατήγου Μήτσου και
πολλάς κατευθύνσεις του εδόθη ήδη η ευκαιρία να
των λοιπών αξιωματικών κατήλθον ενταύθα και
καταδείξη.
περιέτρεχον τας οδούς της πόλεως κραυγάζοντες επί
Όμως, παρά ταύτα, διακατέχεται από το συναίσθημα
ώρας “θανατηφόρα” συνθήματα κατά του εισαγγελέως
του φόβου μήπως η προσπάθειά του ναυαγήση.
Μπούτη και του υποφαινομένου Ανακριτού, ως δραστών
Εξοχώτατε Κύριε Υπουργέ,
της προμνησθείσης προφυλακίσεως, πάντα δε ταύτα
Εντεύθεν λαμβάνω το θάρρος να απευθυνθώ προς
και πάλιν επί παρουσία του Νομάρχου Θεσσαλονίκης
Υμάς, ως τον επί της Δικαιοσύνης εφορεύο-ντα, και να
και αστυνομικών δυνάμεων, περιορισθεισών εις το
είπω. Η ανάκρισις υπό τας σημερινάς των πραγμάτων
να αποτρέ-ψωσιν μόνον την προς το Δικαστικόν
συνθήκας δεν δύναται να ευδοκιμήση. Τους λόγους
Μέγαρον (του Πρωτοδικείου και της Εισαγγελίας
τούτους εξέθεσα λεπτομερώς και κατά το παρελθόν,
Πρωτοδικών) προσπέλασιν των εγκαθέτων τούτων.
και δη διά της υπ’ αρίθ. 1/18.7.1963 αναφοράς μου προς
Ταύτα σημαίνουσι βεβαίως ότι Κράτος, εν τη εννοία
Υμάς, επί Υπουργείας Αντεισαγγελέως Αρείου Πάγου
συνταταγμέ-νων εξουσιών, ων αι αποφάσεις είναι εις
Βασιλείου Σακελλαρίου και προφορικώς δια μακρών
πάντας σεβασταί, τουλάχιστον κατά τας “ωραίας”,
εις τον ίδιον, κατά την ενταύθα κατ’ Ιούλιον π.έ.
κατ’ ευφη-μισμόν, αυτάς του παρελθόντος ημέρας,
άφιξίν του. Συγκλίνουσι δε εις την αλήθειαν: Πώς είναι
δεν υπήρξε, αλλά και καταδεικνύουσι την εσωτερικήν
δυνατόν να ευοδωθή η ανάκρισις όταν οι ήδη αχθέντες
(θα έλεγον, ψυχικήν) επαφήν μεταξύ των, κατά
ως κατηγορούμενοι αξιωματικοί χωροφυλακής,
την κρίσιν του Ανακριτού αρμοδίως εκφερομένην,
δηλαδή και εκείνοι οι οποίοι δεν προεφυλακίσθησαν,
εγκληματησάντων αξιωματικών και των λοιπών
εκκρεμούσης εν πάση περιπτώσει και της κατ’ αυτών
ενταύθα συναδέλφων των, ιεραρχικώς δε υφισταμένων,
κατηγορίας, ως και εκείνοι καθ’ ών ενδεχομένως
διότι μόνον υπό τοιαύτην εκδοχήν δικαιολογείται πως
μέλλουσι να προκύψω-σιν ευθύναι, διατηρούνται
ούτοι ηνέχθησαν τας εις βάρος του Εισαγγελέως και
υπηρετούντες εν Θεσσαλονίκη και ελέγχοντες ούτω
Ανακριτού ως είρηται ασχημίας.
ουσιαστικώς τα πάντα; Είναι γνωστή η τεραστία εις
Και δεν είναι το μόνον περιστατικόν, το οποίον
χείρας των κατά νόμον εξουσία. Τα μεν στόματα των
βεβαίως έχει και την φαιδράν του όψιν. Υπάρ-χει και
υφισταμένων των ελέγχονται διά της ιεραρχικής

e-Δίαυλος | σελ. 53
το έτερον γεγονός, ότι οι ως άνω αξιωματικοί, προ υπομοίραρχος, 14) Αναστάσιος Σχινάς, υπομοίραρχος,
της προφυλακίσεώς των, ειδοποιούμενοι πά-ραυτα 15) Κωνσταντίνος Γρίβας, ανθυπομοίραρχος, 16)
περί της υπό του Ανακριτού κλητεύσεως ως μαρτύρων Λεωνίδας Συμεωνίδης, ανθυπομοίραρχος, 17)
αστυνομικών, εκάλουν τούτους και τους ε-δίδασκον Κωνσταντίνος Πρίτσος, ανθυπομοίραρχος, 18)
τι έκαστος θα έλεγε εξεταζόμενος υπό του Ανακριτού, Παναγιώτης Τζιμοτούδης, ανθυπομοίραρχος, 19)
εδίδοντο δε εις τους ούτω κανοναρχουμένους και Νικόλαος Αγγελόπουλος, υπομοίραρχος, 20) Σάββας
έγγραφα σημειώματα, εν είδει μνημονίου εκείνων τα Σαββόπουλος, ανθυπομοίραρχος, 21) Νικόλαος
οποία έδει να καταθέσωσιν ενώπιον του Ανακριτού. Σεγκουνάς, ανθυπομοίραρχος, 22) Περικλής Τσούτσας,
Περί του γεγονότος τούτου έχω ιδιωτικάς εξ ανθυπομοίραρχος. Τινών εκ τούτων, μετατεθέντων ήδη
αστυνομικών πάλιν πληροφορίας. Αναμιμνήσκομαι εκ Θεσσαλονίκης, πρέπει να αποτραπή η επάνοδος.
του περιστατικού τούτου όχι δια να διετραγωδήσω τας Αξιωματικοί επιληψίμως ενεργήσαντες, μη τελούντες
δυσχερείας ενώπιον των οποίων εν τη επιτελέσει του όμως υπό κατηγορίαν, είναι: 1) Παναγιώτης Τάγαρης, 2)
έργου ευρέθην, αλλά δια να επισημάνω την αλήθειαν: Σωτήριος Γραμματίκας, 3) Γεώργιος Ντούμας, 4) Θωμάς
Τι να προσδοκά κανείς παρά των εν λόγω αστυνομικών Τασόπουλος, 5) Γεώργιος Αγγελόπουλος, 6) Δημήτριος
ως προς την εν τω μέλλοντι επιτέλεσιν ευόρκως των Αναστόπουλος, 7) Αύγουστος Καραυγουστής, 8)
καθηκόντων των, όταν απέκτησαν την πικράν εμπειρίαν, Πέτρος Γκότσης, 9) Διονύσιος Καρυδάκης, άπαντες
διδασκόμενοι παρά των προϊσταμένων, ότι υπερτέρα υπομοίραρχοι διοικηταί παραρτημάτων Ασφαλείας
του καθήκοντος της Αληθείας και του τοιούτου προς ενταύθα κατά την 22.5.1963, φερόμενοι ως
την Δικαιοσύνην της Πατρίδος των τυγχάνει η ανάγκη προκαλέσαντες διά στρατολογήσεως εγκαθέτων την
καλύψεως των εγκληματούντων προϊσταμένων των; αντισυγκρέντρωσιν των αντιφρονούντων.
Εντεύθεν αβιάστως ανακύπτει η αναγκαιότης όπως Επίσης, Σπυρίδων Σταθουλόπουλος, ταγματάρχης,
οι φερόμενοι οπωσδήποτε ως αναμεμιγμέ-νοι εις την διοικητής Γενικής Ασφαλείας κατά την ημέραν των
ανακρινομένην παρ’ εμού υπόθεσιν Αξιωματικοί της γεγονότων, αναπτύξας ύποπτον ενεργητικότητα εν
αστυνομικής δυνάμεως Θεσσαλονίκης, δηλαδή τόσον σχέσει ιδίως προς τον εκ των αυτουργών Εμμανουήλ
οι προφυλακισθέντες και απολυθέντες ως άνω, όσον και Εμμανουηλίδην.
οι κριθέντες προσωρινώς απολυτέοι, δηλαδή εκείνοι οι Πάντων των ανωτέρω επιβάλλεται η άμεσος εντεύθεν
οποίοι ήχθησαν ήδη ως κατηγορούμενοι, αλλά και εκείνοι απομάκρυνσις προς αποτροπήν παρακω-λυτικών
διά τους οποίους υφίστανται εκ του ήδη συγκομισθέντος της ανακρίσεως ενεργειών των. Ως και εις την από
ανακριτικού υλικού στοιχεία επιληψίμων ενεργειών των 18.7.1963 προς Υμας, ως ανωτέρω, αναφο-ράν μου
κατά την εσπέραν των γεγονότων, απομακρυνθώσι έλεγον, “έστω τούτο μία οιονεί ειπείν εισφορά του
το ταχύτερον εκ Θεσσαλονίκης και μάλιστα εις Σώματος της Χωροφυλακής προς το Ανακρι-τικόν
υπηρεσίας ουχί εγγύς της Θεσσαλονίκης κείμενας, ημών έργον, το οποίον τα μέγιστα θα διευκολυνθή εάν
ώστε να αποτραπή πάσα δυνατότης όπως δι’ επιβολής πληροφορηθή το κοινόν ότι η περιπέτεια εις ήν διά της
ή επηρεασμού μαρτύρων παρακωλύσωσι το έργον της εν λόγω υποθέσεως ήχθη η Χωροφυλακή, ακολουθείται
ανακρίσεως. από αυστηράς και εν τω συνόλω κυρώσεις, οπότε
Αξιωματικοί οι οποίοι διατελούσιν υπό κατηγορίαν περιαιρουμένου του κλίματος της φοβίας πολλά
είναι: 1) Κωνσταντίνος Μήτσου, υποστράτηγος, προσδοκώ να αποκαλυφθώσι”.
2) Ευθύμιος Καμουτσής, συναγματάρχης, 3) Ακριβώς ένεκα του τελευταίου τούτου λόγου θα πρέπει
Μιχαήλ Διαμαντόπουλος, αντισυνταγματάρχης, η εντεύθεν απομάκρυνσις των ως άνω αξιωματικών
4) Κωνσταντίνος Δόλκας, αντισυνταγματάρχης, να τύχη ευρυτάτης δημοσιότητος, ώστε να ανακύψη
5) Δημήτριος Σέττας, ταγματάρχης, 6) Τρύφων δυνατότης όπως καταστή χρήσιμος διά τον σκοπόν διά
Παπατριανταφύλλου, μοίραρχος, 7) Δημήτριος τον οποίον θέλει πραγματοποιηθή.
Λάζαρής, μοίραρχος, 8) Δημήτριος Καλλιμάνης, Τέλος, δεν κρίνω άσκοπον, αλλά τουναντίον
μοίραρχος, 9) Νι-κόλαος Δρούλιας, μοίραρχος, 10) επιβεβλημένον, όπως διαταχθή αμέσως και ενεργηθή
Δημήτριος Κατσούλης, υπομοίραρχος, 11) Εμμανουήλ έλεγχος εν τω Υπουργείω Βορείου Ελλάδος ως προς
Βαλεργάκης, υπομοίραρχος, 12) Κωνσταντίνος την διάθεσιν διαφόρων κονδυλίων, καθ’ όσον εκ του
Κλωνάρης, υποοίραρχος, 13) Οδυσσεύς Κούκος, ήδη συγκομισθέντος ανακριτικού υλικού φέρεται ο εκ

e-Δίαυλος | σελ. 55
των δραστών της δολοφονίας Λαμπράκη Σπυρίδων μορφής και επεξεργασίας, με επίκεντρον την Θεσσαλονί-
Κοτζαμάνης ως επιδοτούμενος διά χρηματικών κην της Ελλάδος, εις το τμήμα των διασταυρώσεων των
βοηθημάτων παρά του Υπουργείου τούτου επ’ ευκαιρία οδών Ερμού – Βενιζέλου – Σπανδωνή – Ι. Δραγούμη
διαφορών περιστατικών. Το στοιχείον τούτο ίσως να μη και τους πέριξ χώρους. Τας δονήσεις ταύτας, λόγω
τυγχάνη, κατά την κρίσιν του υποφαινομένου, άμοιρον της μεγίστης ισχύος των, φαίνεται ότι κατέγρα-
σημασίας και διά την ανακρινομένην υπόθεσιν. ψαν και οι εκτός Ελλάδος σεισμογράφοι του είδους
Εμακρυγόρησά πως εν τη εκθέσει των ανωτέρω, εν τούτου, οι απανταχού του κόσμου ευρισκόμενοι. Εις
επιγνώσει διατελών των ατελειών της γραφίδος μου, το κεντρικώτατον τούτο σημείον της Θεσσαλονίκης,
προς μόνον τον σκοπόν όπως παραστήσω τα σημεία εν μέσω και κατόπιν προηγηθέντος ομαδικού οργίου
επί των οποίων, κατά την γνώμην τουλάχιστον του ακολάστων παρανομιών, συνισταμένων εις διατάραξιν
υποφαινομένου, δύναται να αναπτυχθή κυβερνητική κοινής ειρήνης δια κακοποιήσεως πολιτών, ύβρεων,
μέριμνα προς διευκόλυνσιν του έργου της ανακρίσεως. λιθοβολισμών αιθούσης, εν η είχεν συγκεντρωθή
Επικαλούμαι, εν τω πνεύματι των ανωτέρω, αριθμός ανθρώπων και διηξήγοντο συνομιλίαι κ.λ.π.,
την Υμετέραν συνδρομήν εις την ταπεινήν μου δύο Έλληνες πολίται, οι Γεώργιος Τσαρουχάς και
προσπάθειαν. Γρηγόριος Λαμπράκης, ουδένα βλάπτοντες και διά
Μετά βαθυτάτου σεβασμού τούτο έχοντες δικαίωμα και εύλογον αξίωσιν παρά
Ο Ανακριτής του Γ’ Τμήματος Θεσσαλονίκης του Κράτους των να τους εξασφαλίση την ζωήν και
ΧΡΗΣΤΟΣ Α. ΣΑΡΤΖΕΤΑΚΗΣ» την σωματικήν των ακεραιότητα οπουδήποτε και αν
18 ΙΟΥΛΙΟΥ 1964. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Πολ. ευρίσκοντο, είτε εις την πλατείαν του Συντάγματος
Πολυχρονίδης επιβάλλει ποινή προσωρινής παύσης 6 είτε εις την ερημικωτέραν κορυφήν όρους, διότι αυτό
μηνών στον Κων. Κόλλια για τις παρεμβάσεις του στο σημαίνει ιδανικώς ευνομούμενον Κράτος, να παρέχη
έργο της ανάκρισης. Το Συμβούλιο της Επικρατείας την αυτήν ασφάλειαν πανταχού εντός των ορίων της
επικυρώνει την υπουργική απόφαση. κυριαρχίας του, υφίσταντο σχεδόν τελετουρ-γικώ τω
21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1964. Τελειώνουν οι ανακρίσεις τρόπω αλλεπαλλήλους επιθέσεις, με αποτέλεσμα
για την υπόθεση Λαμπράκη. • την επικίνδυνον σωματικήν κάκωσιν του πρώτου,
28 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1964. Βγαίνει το βούλευμα του • την θανάτωσιν του δευτέρου».
Συμβουλίου Πλημμελειοδικών για τη δολοφονία του Και συνεχίζει παρακάτω:
Γρ. Λαμπράκη. Ο εισαγγελέας Στ. Μπούτης ασκεί «Εάν θα φθάσωμεν εις το σημείον να εριζώμεθα και
έφεση. αγανακτώμεν ακόμη και με την λέξιν της “Ειρήνης”,
18 ΜΑΪΟΥ 1965. Η, από 380 δακτυλογραφημένες την οποίαν προέπεμψαν οι αιθέρες υπέρ την φάτνην
σελίδες, ογκώδης δικογραφία αποτέλεσε τη βάση για της Βηθλεέμ και επιστοποίουν τον ερχομόν του Θεού
την έκδοση του υπ’ αριθ. 139/1965 παραπεμπτικού εις την Γην (“επί Γης Ειρήνη”), τότε δεν θα είναι
βουλεύματος του Συμβουλίου Εφετών Θεσσαλονίκης μακράν η ώρα κατά την οποίαν πας διάκονος εις τας
με το οποίο παραπέμφθηκαν σε δίκη 31 άτομα. εκκλησίας αναπέμπων τας δεήσεις, τας περιληπτικώς
Στην πρότασή του προς το Συμβούλιο Εφετών, ο
εισαγγελέας Π. Δελαπόρτας, μεταξύ των άλλων, έκανε
και τις ακόλουθες παρατηρήσεις:
«Μεταξύ της 8.30’ και 10.00’ νυκτερινής ώρας
της 22ας Μαΐου 1963 οι εν εκάστη ανθρωπίνη
συνειδήσει εγκατεστημένοι σεισμογράφοι, οι
καλούμενοι “περί δικαίου αίσθημα”, οι υφιστάμενοι
κραδασμούς αναλόγως ισχυρούς προς το μέγεθος
του προσβαλλομένου δικαίου και προς την ψυχικήν
ευαισθησίαν και πνευματικήν καλλιέργειαν εκάστου
ανθρώπου, εσημειώθησαν σειράν ισχυροτάτων και
αλλε-παλλήλων δονήσεων, τεκτονικής δια το δίκαιον

e-Δίαυλος | σελ. 56
ονομαζόμενας “Ειρηνικά” και πας ορθόδοξος ιερεύς, Σύνεδροι: Βασ. Λαμπρίδης, Ερμ. Χριστοφορίδης
απαγγέλων περί το τέλος της Λειτουργίας την Εισαγγελέας: Π. Δελαπόρτας, αντιεισαγγελέας εφετών
οπισθάμβωνον ευχή, όταν φθάνη εις την φράσιν “Ειρήνη Ένορκοι: Δ. Τούσας δικηγόρος, Α. Γραικός τραπεζικός,
τω κόσμω Σου δώρησαι” θα προσβλέπει λοξώς έμφοβος Θ. Αργυρίου καθηγητής, Ι. Αστερίου συμβολαιογράφος,
προς το εκκλησίασμα, μήπως λιθοβοληθή ή μήπως και Ν. Οικονόμου δικηγόρος, Β. Αντωνιάδης βιομήχανος,
σφαγιασθή επί των βαθμίδων του θυσιαστηρίου, ως ο Μ. Βαλαγεώργη καθηγήτρια, Αλ. Καρύδα μελος
προφήτης Ζαχαρί-ας». του Λυκείου Ελληνίδων, Μ. Αρτακιανού δημοτική
18 ΙΟΥΝΙΟΥ 1965. Ο προφυλακισμένος υπομοίραρχος υπάλληλος. Αναπληρωματικοί: Ι. Λιάτσης και Ε. Σέ-
Καπελώνης υπέβαλε υπόμνημα. Ανάμεσα στα άλλα μπης.
βεβαίωνε ότι: Κατά τη δίκη οι φυσικοί αυτουργοί της δολοφονίας
«…το σχέδιο των αντισυγκεντρώσεων εφηρμόσθη Γκοτζαμάνης και Εμμανουηλίδης ισχυρίστηκαν ότι
και υπό της Αστυνομίας Θεσσαλονίκης (Υποδ. Εθν. εκείνο το βράδυ ήταν μεθυσμένοι και δεν ήξεραν τι
Ασφαλείας) κατά την συγκέντρωσιν των οπαδών της έκαναν. Οι αστυνομικοί δήλωσαν ότι έπραξαν το κα-
Ειρήνης την 22.5.1963…» θήκον τους και δεν αντιλήφθηκαν ούτε την κακοποίηση
και ότι οι αντισυγκεντρώσεις: του Γ. Τσαρουχά, ούτε τον θανάσιμο τραυματισμό του
«… απέβλεπον εις την αποδοκιμασίαν των κομμουνιστών Γρ. Λαμπράκη.
διά της παρεμβολής εμποδίων εις τας συγκεντρώσεις Ο εισαγγελέας Π. Δελαπόρτας αξιολόγησε τη δράση
αυτών διά σφυριγμάτων, φωνών και αποδοκιμασιών και του παρακράτους με αυτά τα λόγια:
της δημιουργίας μικροεπεισοδίων, ήτοι διά συμπλοκών «Οι άνθρωποι οι οποίοι εκλήθησαν δύο ημέρας
και βιαιοπραγιών». προηγουμένως και εβοήθησαν τους “Γορίλλας” της
7 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1966. Ύστερα από διαδικασία 33 προσωπικής Ασφαλείας του Στρατηγού Ντε Γκωλ εις
μηνών, εκδίδεται το πόρισμα για την υπόθεση Λαμπράκη το έργον των εκαλούντο δια να παίξουν το εσπέρας της
του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών Θεσσαλονίκης, με το 22ας Μαΐου 1963 εκ του φυσικού τους “Ρινοκέρους”
οποίο παραπέμπονται σε δίκη: του Ιονέσκο, τους οποίους πράγματι έπαιξαν, και με
Ως φυσικοί αυτουργοί του θανάσιμου τραυματισμού μεγάλην επιτυχίαν. […] Αποτελεί δεινήν ύβριν και
οι Σπύρος Γκοτζαμάνης, ετών 35, μεταφορεύς, και μείωσιν του Στρατού και των Σωμά-των Ασφαλείας
Εμμ. Εμμανουηλίδης, ετών 38, ελαιοχρωματιστής. Η η καταφυγή προς ενίσχυσίν των εις την ιδιωτικήν
κατηγορία που τους εβάρυνε ήταν ανθρωποκτονία εκ οργάνωσιν οιουδήποτε αποτελουμένην από κατάλοιπα
προθέσεως. υποπροϊόντων του Χίτλερ, γιγαντοκύτταρα δοσιλογικής
Για ηθική αυτουργία οι Εμμ. Καπελώνης, ετών 43, λευχαιμίας εισέτι εις το ελληνικόν αίμα, διαφόρων
υπομοίραρχος, Ξενοφών Γιοσμάς, ετών 57, δημο- βαθμών και ειδών κακοποιούς, ιδεολογικούς σκηνίτας,
σιογράφος, Αντώνιος Πιτσώκος, ετών 53, οπωροπώλης ων εμνήσθην ανωτέρω, και άλλους πτωχούς διαβόλους,
και Χρίστος Φωκάς, ετών 39, λιμενεργάτης. οίτινες εκ πάσης περιστάσεως κατά τον ποιητήν “ζητούν
Για παράβαση καθήκοντος οι εξής αξιωματικοί της οι ταλαίπωροι να μπαλωθούν”. […] Από τοιαύτα
χωροφυλακής Κων. Μήτσου, ετών 55, υποστράτηγος βυθοκορήματα ανεμένετο βοήθεια και εις αυτά θα
(τότε), Ευθύμιος Καμουτσής, ετών 55, συνταγματάρχης, ανετίθετο εν ώρα κρίσεως, έστω και η ενίσχυσις των
Μιχ. Διαμαντόπουλος, ετών 56, Κων. Δόλκας, ετών Σωμάτων Ασφαλείας, η μεγάλη και αγία υπόθεσις “της
53 και Δημ. Σέττας, ετών 51, ταγματάρχες, Τρύφων υπερασπίσεως της Πατρίδος και του Ελληνοχριστιανικού
Παπατριανταφύλλου, ετών 58, μοίραρχος. Οι τέσσε-ρις Πολιτισμού παντού και πάντοτε και δι’ όλων των μέσων”
πρώτοι είχαν ήδη τεθή σε αποστρατεία. Η κατηγορία κατά την όπισθεν της ταυτότητος του Γκοτζαμάνη
όλων αυτών των αξιωματικών ήταν ότι οργάνωσαν αναγραφήν των σκοπών της οργανώσεως Γιοσμά; Άλ-
συγκέντρωση αντιφρονούντων! λοτέ ποτε οι επί ζωοκλοπή καταδικαζόμενοι εστερούντο
3 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1966. Αρχίζει στο Μεικτό της τιμής του υπηρετείν εις το Στράτευμα επί τη σκέψει
Κακουργιοδικείο Θεσσαλονίκης η δίκη για τη δολοφονία ότι η υπεράσπισις της Πατρίδος είναι έργον των αγνών,
του Γρ. Λαμπράκη. των τιμίων, των ανιδιοτελών και ολοκληρωμένης
Η σύνθεση του δικαστηρίου είναι η εξής: αρετής, με κορωνίδα την φιλοπατρίαν, ανθρώπων.
Πρόεδρος: Ι. Γραφανάκης, εφέτης Εδώ έν σύμφυρμα κλεπτών, βιαστών, δοσιλόγων και

e-Δίαυλος | σελ. 57
παντός είδους κακοποιών εν τη κοινωνία ενεφανίζετο “αντιφρονούντων” οργανωθείσα υπό της υπευθύνου
προς εθνοκαπηλίαν και ανομολογή-τους ιδιοτελείς ηγεσίας της Χωροφυλακής Θεσσαλονίκης και των
σκοπούς ως προστάτης κοινωνικών καθεστώτων, φύλαξ κατ’ εντολήν τούτων συμμετασχόντων αξιωματικών
των ιερών και των οσίων. Κέρ-βερος του Νόμου και των Παραρτημάτων ιδίως Εθνικής Ασφαλείας. Εις τα
της τάξεως! Τι άλλο έπρεπε να αναμένη τις εξ αυτου πλαίσια της παρανόμου ταύτης αντι-συγκεντρώσεως
ειμή ότι θα εξειλίσσετο εις κακοήθη νεοπλασίαν εν τη και εντός ατμοσφαίρας πρωτοφανούς αγριότητος και
κοινωνία;». τρομοκρατίας υπό τα όμματα και την εγκληματικήν
10 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1966. Αμέσως μετά την απολογία αδράνειαν των κατηγορουμένων, Επιθεωρητού
του Καπελώνη και πριν απολογηθούν ο Μήτσου και οι Χωροφυλακής στρατηγού Μήτσου, Διευθυντού
άλλοι αξιωματικοί της Χωροφυλακής, αποχωρούν οι της Αστυνομίας συνταγματάρχου Καμουτσή, του
συνήγοροι της πολιτικής αγωγής. Ο Στ. Ηλιόπουλος Διοικητού Εθνικής Ασφαλείας Δόλκα και όλων των
διαβάζει και καταθέτει στα πρακτικά την ακόλουθη λοιπών παρισταμένων αξιωματικών, έλαβον χώραν
δήλωση: προοδευτικώς πλείσται και ποικίλαι βιαιοπραγίαι,
«Αξιωματική αρχή διέπουσα πάσαν ποινικήν δίκην είναι τραυματισμοί, λιθοβολισμοί, ύβρεις, απειλαί κ.λπ. με
η αναζήτησις και ανεύρεσις της αλή-θειας καθ’ όλην αποκορύφωμα την καννιβαλικήν επίθεσιν κατά του Γ.
αυτής την έκτασιν και όσον αφορά τους ενόχους. Και Τσαρουχά και τελικώς την τραγικήν δολοφονίαν του
είναι πρόδηλον ότι η αρχή αυτή δεν κάμπτεται χάριν αειμνήστου Γρ. Λαμπράκη.
οιασδήποτε σκοπιμότητος, ούτε οσάκις πρόκειται περί Η ως άνω αντισυγκέντρωσις, ήτις, οργανωθείσα υπό
πολιτικών εγκλημάτων. της Αστυνομίας, καθιστά αναμφίβολον την συνέργειαν
Η πολιτική αγωγή, υπήκουσα εις τας βασικάς αρχάς, των υπευθύνων αξιωματικών εις τα ανωτέρω αδικήματα
έλαβε μέρος κατά το στάδιον της προδικα-σίας και κατά κατά την κατηγορηματικήν σκέψιν και του υπ’
την παρούσαν επ’ ακροατηρίω συζήτησιν, και πιστεύει αριθ. 167/1964 του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών
ότι έπρξε παν ό,τι ηδύνατο υπό τας δεδομένας συνθήκας Θεσσαλονίκης, αποτελεί εφαρμογήν γε-νικωτέρου
δια την ανεύρεσιν της αληθείας. σχεδίου αντιμετωπίσεως δι’ αντισυγκεντρώσεων πάσης
Η πολιτική αγωγή πιστεύει ότι κατά τρόπον αναμφίβολον εκδηλώσεως των αντιπάλων προς την κυβερνώσαν τότε
δια πάντα καλής πίστεως άνθρωπον κατεδείχθη από τα μερίδα πολιτικών παρατάξεων.
δεδομένα εν γένει της διαδικασίας ότι ετελέσθησαν Η ύπαρξις του σχεδίου τούτου και η χορήγησις οδηγιών
εκ προθέσεως α) εγκλήματα της ανθρωποκτονίας του δια την εφαρμογήν αυτού απεδείχθη πλήρως εκ των
Γρ. Λαμπράκη και του βαρέως τραυματισμού του Γ. κατατεθέντων εις το Δικαστήριον δημοσίων εγγράφων
Τσαρουχά, β) ότι τα ανωτέρω εγκλήματα εσκοπήθη της Υπηρεσίας Πληροφοριών του υπουργείου Προεδρίας
να πλήξουν το Κίνημα Ειρήνης εις το πρόσωπον του της Κυβερνήσεως, διευθυνομένης υπό του στρατηγού
ικανωτέρου και ενθουσιώδους προμάχου και εκφραστού Γωγούση, της δευτεροβαθμί-ου επιτροπής του γνωστού
εν Ελλάδι του ιδεώδους της Ειρήνης Γρ. Λαμπράκη και να Σχεδίου “Περικλής” υπό την αρχηγίαν του στρατηγού
επιτείνουν το κλιμα της τρομοκρατίας, γ) ότι απεδείχθη Β. Καρδαμάκη και τέλος του κλιμακίου της Υπηρεσίας
πλήρως από καταθέσεις εκατοντάδος μαρτύρων και Πληροφοριών παρά τω Υπουργείω Βορείου Ελλάδος.
από πλήθος εγ-γράφων η ενοχή των παντων των εν τη Τέλος την ύπαρξιν του γενικού σχεδίου και των
παρούση δίκη κατηγορουμένων δια τα αδικήματα δια τα εγγράφων, ως και την εφαρμογήν αυτού εν Θεσ-
οποία παραπέμθησαν και δικάζονται. σαλονίκη και ειδικώτερον κατά της συγκεντρώσεως
Κατά γενικήν εκτίμησιν προέκυψε εκ της διαδικασίας των φίλων της Ειρήνης εβεβαίωσαν πολλοί μάρτυρες
και των αποδεικτικών εν γένει στοιχείων αφ’ ενός ότι ιδία δε εξετασθείς ως μάρτυς ο τέως υπουργός
δια πολλούς εκ των δικαζομένων κατηγορουμένων Προεδρίας Κυβερνήσεως Γεώργιος Μυλωνάς και κατά
υφίσταται βαρυτέρα ευθύνη εκείνης δι’ ήν την απολογίαν του ο κατηγορούμενος υπομοίραρχος
παραπέμφθησαν και αφ’ ετέρου ότι άλλοι ένοχοι δεν Καπελώνης.
ευρίσκονται, όπως θα έπρεπε, εις το εδώλιον. Την συνενοχήν όμως των αξιωματικών της Χωρο-
Ούτως απεδείχθη πλήρως ότι κατά την νόμιμον φυλακής Θεσσαλονίκης, ως και των “υψηλότερον
συγκεντρωσιν των Φίλων της Ειρήνης έλαβε χώραν πέριξ ισταμένων” ενόχων, επιβεβαιώνει κατά τρόπον
του χώρου αυτής αντισυγκέντρωσις υπερτριακοσίων αναμφίβολον η αποδειχθείσα επίσης εκτεταμένη,

e-Δίαυλος | σελ. 58
πολύπλευρος και επίμονος προσπάθεια συγκαλύψεως Παρά τα ανωτέρω η διερεύνησις και ο καταλογισμός
των ενόχων δι’ εκφοβισμού των μαρτύρων, εξα- τόσον των περαιτέρω ευθυνών των δικα-ζομένων
φανίσεως των πειστηρίων του εγκλήματος, αρνήσεως κατηγορουμένων, όσον και των ευθυνών των
της Αστυνομίας να παράσχη εις την Δικαιοσύνην υπολειπομένων ενόχων έχει προσκρούσει εις ε-μπόδια
οιαδήποτε στοιχεία, αποκρύψεως της αλήθειας υπό τα οποία ώρθωσαν αι ως άνω εκτεθείσαι σοβαρώταται
των μαρτύρων αστυνομικών με τα “δεν ξέρω”, “δεν δυσχέρειαι της ανακρίσεως και αι πλημ-μέλειαι των
θυμούμαι”, δια των αναληθεστάτου περιεχομένου εκδοθέντων βουλευμάτων περί την εφαρμογήν των
“σήματος” της Διευθύνσεως Αστυνομίας, εκθέσεως νόμων και την εκτίμησιν των πραγμάτων.
στρατηγού Βαρδουλάκη, εγγραφής εις Βιβλίον Διότι αληθώς είναι απαράδεκτον να παραπέμπωνται
Συμβάντων Ε’ Αστυνομικού Τμήματος, δι’ αποκρύψεως οι κατηγορούμενοι αξιωματικοί μόνον δια παράβασιν
της συλλήψεως Γκοτζαμάνη από τους Εισαγγελείς, καθήκοντος ενώ τα περιστατικά τα οποία δέχονται τα
δια της υπό της Αστυνομίας καθοδηγήσεως των φυσι- βουλεύματα συνιστούν το αδίκημα της συνεργείας εις
κών αυτουργών Γκοτζαμάνη - Εμμανουλίδη δια τας ανθρωποκτονίαν.
απολογίας των και τέλος δι’ επεμβάσεων, πιέσεων και Ως να μη ήρκουν δε τα εκ του βουλεύματος εμπόδια,
απειλών κατά των ενεργούντων την δίωξιν και ανάκρισιν εις ταύτα προσετέθησαν και νέοι φραγμοί δια των
δικαστικών λειτουργών. αποφάσεων του δικαστηρίου των συνέδρων, αι οποίαι,
Την βάναυσον αυτήν επέμβασιν εις ο έργον της ας μας επιτραπή να φρονούμεν, είναι εσφαλμέναι. Ούτω
Δικαιοσύνης, με προφανή σκοπόν την διαφυγήν των απεβλήθη άμα τη ενάρξει της ακροαματικής διαδικασίας
ενόχων, επιβεβαιώνουν κατά τρόπον ανεπίδεκτον η πολιτική αγωγή, καθ’ όσον αύτη εστρέφετο κατά
αμφισβητήσεως εκτός άλλων 1) η υπ’ αρίθ. 2942/1964 του δημοσίου δια τα αδικήματα των αξιωματικών,
απόφασις του Συμβουλίου Επικρατείας, δι’ ής και εδυσχεράνθη το έργον της εν τη διερευνήσει της
επισημαίνονται ως βαρύτατα παραπτώματα και απειλαι ευθύνης των κατηγορουμένων τούτων.
του Εισαγγελέως του Αρείου Πάγου κ. Κόλλια κατά Περαιτέρω εκρίθη ότι υφίσταται εκ του βουλεύματος,
του Ανακριτού και των Εισαγγελέων Θεσσαλονίκης, 2) μολονότι παραπεμπτικού δια τους κατηγορουμένους
η έκθεσις του διενεργήσαντος ανάκρισιν Αρεοπαγίτου τούτους, αθωωτικόν δεδικασμένον, όπερ ου μόνον
Αντ. Φλώρου από 20.12.63, 3) η αναφερομένη εις την εμποδίζει την επιτρεπτέαν μεταβολήν του νομικού
ρηθείσαν απόφασιν του Συμβουλίου Επικρατείας χαρακτηρισμού, αλλά, όπερ και το σπουδαιότερον,
εμπιστευτική αναφορά του Ανα-κριτού Σαρτζετάκη προς απηγόρευε και την πλήρη και από πάσης πλευράς
τον Υπουργόν Δικαιοσύνης 18.7.1963, 4) η από 5.4.1964 διερεύνησιν των τελεσθέντων εγκληματων. Τέλος, δι’
ένορκος κατάθεσις του Αντεισαγγελέως του Αρείου άλλης αποφάσεως απηγορεύθη η ανάγνωσις σειράς
Πάγου, τέως υπουργού Δικαιοσύνης Β. Σακελλαρίου όλης κρισίμων εγγράφων και ακόμη απερρίφθησαν
κ.λπ., 5) η εις το περιοδικόν “Αρμενόπουλος” αιτήσεις όπως εξετασθούν μάρτυρες ως ο εισαγγελεύς
δημοσιευθείσα δια τον αειμνηστον Εισαγγελέαν Αργυρόπουλος επί τη αιτιολογία ότι η κατάθεσίς του θα
Μπούτην νεκρολογία του ανακριτού Χρ. Σαρτζετάκη αφεώρα εις ευθύνας των αξιωματικών, ο τέως αρχηγός
αναφερομένη εις απειλάς και κατά της ζωής του εισέτι. της Χωροφυλακής στρατηγός Βαρδουλάκης, ο τέως
Εις τα στοιχεία ταύτα προσετέθη η ενώπιον του προϊστάμενος της υπηρεσίας πληροφοριών υπουργείου
Δικαστηρίου συγκλονιστική μαρτυρία της Αικα-τερίνης Βορείου Ελλάδος Κωστάκος και ο τέως υπουργός της
Καπελώνη, η οποία κατήγγειλεν ότι η “πυραμίς της Δικαιοσύνης -παρών εις την δίκην- όστις εκρίθη μεν
Δικαιοσύνης”, πλην άλλων ανεπιτρέπτων συζητήσεων υπό του δικαστηρίου ότι εκ της διαδικασίας προέκυψεν
μετ’ αυτής και παρατηρήσεων, αφ’ ενός μεν εξήγησεν ως αναγκαίος μάρτυς, εν τούτοις η εξέτασίς του
εις αυτήν ότι Εφέται Θεσσαλονίκης επε-κύρωσαν το περιωρίσθη αποκλειστικώς εις την έρευναν ενός μόνον
εις βάρος του συζύγου της παραπεμπτικόν βούλευμα θέματος (συνάντησις Καμουτσή - Χατζηαποστόλου
επηρεασθέντες δυσμενώς εκ των απο-καλύψεων του - Σωτηρχοπούλου). Ενώ ο μαρτυς ούτος εδήλου
συζύγου της εις βάρος των προϊσταμένων του και ενώπιον του δικαστηρίου ότι δύναται να διαφωτίση με
άλλων αξιωματικών της Χωροφυλακής, αφ’ ετέρου δε σοβαρά στοιχεία την δικαιοσύνην επί της δικαζομένης
την διεβεβαίωσε περί της υπό ωρισμένας προϋποθέσεις υποθέσεως και δη καθ’ όσον αφορά εις τας παρεμβάσεις
αθωώσεώς του εις το ακροατήριον. εις το έργον της κατά το στάδιον της ανακρίσεως.

e-Δίαυλος | σελ. 59
Υπό τα δεδομένα ταύτα η πολιτική αγωγή εκτιμά καθήκοντα όλων και έκαστος οφείλει να ανα-λάβη τας
ότι ουδέν έχει να συνεισφέρει περαιτέρω ενώ-πιον ιδίας του ευθύνας.
του δικαστηρίου δια την δικαστικήν κάθαρσιν του Με αυτήν την πεποίθησιν και με πλήρη συναίσθησιν
εγκλήματος της 22ας Μαΐου 1963 εις όλην την έκτασιν. των ευθυνών της έναντι της υποθέσεως την οποίαν
Υπό πλειάδος μαρτύρων κατετέθη ενώπιον του χειρίζεται, έναντι της δικαιοσύνης, έναντι του
δικαστηρίου ότι η εν γένει δράσις της αντισυγκε- πολιτισμού μας, η πολιτική αγωγή, πράξασα ήδη το
ντρώσεως, πλαισιομένης υπό της Αστυνομίας, είχε καθήκον της, θεωρεί υποχρέωσίν της να διακόψη την
μεταβάλει την περιοχήν εις ζούγκλαν αποπνέουσαν παρουσίαν της κατά την περαιτέρω διαδικασίαν και
έγκλημα, ότι αι ομάδες των παρακρατικών, ατόμων αποχωρεί.
του υποκόσμου, ως ταύτα έχαρακτηρίσθησαν από Οι δικηγόροι της πολιτικής αγωγής».
τους κατηγορουμένους αξιωματικούς, ενεθύμιζαν 29 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1966. Ολοκληρώνεται η δίκη
τας εγκληματικάς ομάδας κρούσεως και θανάτου του στο Μεικτό Κακουργιοδικείο Θεσσαλονίκης. Παρά
Χίτλερ. Η δε απολογία του κατηγορουμένου επί ηθική τις εισηγήσεις του εισαγγελέα Π. Δελαπόρτα, τις
αυτουργία υπομοιράρχου Καπελώνη απεκάλυψε με τα υπεράνθρωπες προσπάθειές του να πέσει άπλετο φως
μελανώτερα χρώματα και κατήγγειλε το παρασκήνιον στην υπόθεση και τις αυστηρές ποινές που πρότεινε,
του οργανωθέντος υπό της Αστυνομίας επι-τελείου του το Δικαστήριο έδειξε αδικαιολόγητη επιείκεια στους
εγκλήματος, το οποίον υπό την προσωπικήν ηγεσίαν του κατηγο-ρούμενους.
στρατηγού Μήτσου, διευθύνοντος προσωπικώς και την Είχαν υποβληθεί στους ενόρκους τα εξής ερωτήματα:
δικαστικήν μάχην δια την συγκάλυψιν του εγκλήματος «1. Είναι ένοχοι οι κατηγορούμενοι Σπ. Γκοτζαμάνης και
και με την συμπαράστασιν του διοικητού της Εθνικής Εμμ. Εμμανουηλίδης, ότι εις την Θεσσαλονίκην την 22
Ασφαλείας Δόλκα, ωδήγησεν εις ψευδορκίαν το Μαΐου 1963 από της 9 μ.μ. ώρας εφόνευσαν από κοινού
σύνολον σχεδόν των διοικητών των Παραρτημάτων ή μετ’ άλλων αγνώστων τον Γρηγόριον Λαμπράκην,
Ασφαλείας και άλλους ανωτέρους αξιωματικούς ως οι επιπέσαντες κατ’ αυτού δια τρικύκλου, επί πλέον δε δι’
Σταθουλόπουλος, Κατσούλης κ.λπ. και περιήγαγε την αμβλέος οργάνου προξένησαν εκτεταμένον τραύμα επί
Αστυνομίαν εις την μεγάλην ηθικήν κατάπτωσιν της της κεφαλής του;
ιστορίας της Χωροφυλακής. 2. Είναι ένοχοι οι κατηγορούμενοι Εμμ. Καπελώνης
Πιστεύει όθεν η πολιτική αγωγή ότι τα γεγονότα της και Ξεν. Γιοσμάς ότι εν Θεσσαλονίκη προ και κατά
ημέρας εκείνης και ο τρόπος της διώξεώς των δεν την 22 Μαΐου 1963 προκάλεσαν παρ’ άλλοις την
συνδέονται απλώς με τας ευθύνας ενός εγκλήματος, απόφασιν προς εκτέλεσιν ανθρωποκτονίας δια κοινής
αλλά αποτελούν την λυδίαν λίθον και επηρεάζουν προσπαθείας, συμβουλών, πειθούς κλπ. τους άνω
την πορείαν του πολιτισμού, των πολιτικών ηθών, των δράστας εις την εκτέλεσιν της πράξεως;
μεθόδων και συστημάτων του δημοσίου και κοινωνικού 3. Είναι ένοχος ο κατηγορούμενος Σπ. Γκοτζαμάνης
βίου της χώρας. του ότι ενώ ο Εμμ. Εμμανουηλίδης απέκτεινε τον Γρ.
Δεν αγνοεί και ουδείς δικαιούται να αγνοήση ότι Λαμπράκην εκ προθέσεως, παρέσχε προ και κατά την
αποτελεί σήμερον κοινήν συνείδησιν ότι οι μεγάλοι τέλεσιν της πράξεως συμβουλάς και υποσχέσεις εις
ένοχοι και αι βαρείαι ευθύναι της δολοφονίας Λαμπράκη αυτόν ότι θα τον ενισχύση, ήτοι ότι θα τον παραλάβη
δεν δικάζονται σήμερον εις το δικαστήριόν σας. με το τρίκυκλον;
Εις το καθολικόν και αγωνιώδες ερώτημα που είναι 4. Είναι ένοχος ο Εμμ. Εμμανουηλίδης, ότι ενώ ο Σπ.
οι ένοχοι και διατί δεν δικάζονται είναι φανερόν ότι Γκοτζαμάνης απέκτεινε τον Λαμπράκην, παρέσχε
δεν θα δώση απάντησιν η αναμενόμενη απόφασις βοήθειαν εις αυτόν κατά την τέλεσιν της πράξεως και
με την καταδίκην, ως προσδοκάται, των παρόντων μετ’ αυτήν;»
κατηγορουμένων. Ούτως η υπόθεσις της δολοφονίας Δεκατρείς ώρες κράτησε η διάσκεψη των ενόρκων.
Λαμπράκη θα παραμείνη ανοικτή και εις το μέλλον. Και τα μεσάνυχτα της 29 Δεκεμβρίου 1966 εκδόθηκε η
Η πλήρης αλήθεια, η δίωξις των ενόχων και η καταδίκη ομόφωνη ετυμηγορία τους:
των βαρβάρων μεθόδων θα αναμένουν την δικαίωσίν • Αθωώθηκαν οι αξιωματικοί της Χωροφυλακής
των. Μήτσου, Καμουτσής, Δόλκας, Παπαντριαντφύλλου,
Δια τούτο και ιστορικαί είναι αι ευθύναι και τα Διαμαντόπουλος, Σέττας για την παράβαση
e-Δίαυλος | σελ. 60
καθήκοντος. Ο ειαγγελέας είχε ζητήσει την ενοχή των ηλεκτρικής στήλης…»
Μήτσου, Καμουτσή, Δόλκα. Το ερώτημα γιατί σκοτώθηκε ο Λαμπράκης και ποιος
• Αθωώθηκαν ο Ξεν. Γιοσμάς και ο υπομοίραρχος Εμμ. κρύβεται πίσω από τη δολοφονία του τελικά έμεινε
Καπελώνης για την ηθική αυτουργία στη δο-λοφονία αναπάντητο ως σήμερα, καθώς στη δίκη δεν τέθηκε
του Λαμπράκη. Ο εισαγγελέας είχε ζητήσει την ενοχή καν θέμα πολιτικής δολοφονίας και δεν αναζητή-
του Γιοσμά. θηκε καν η ύπαρξη ηθικών αυτουργών. Οι οργανωτές
• Αθωώθηκε ο οπωροπώλης Αντ. Πιτσώκος για τον του εγκλήματος δεν προσδιορίστηκαν, όπως συνήθως
τραυματισμό του Γ, Τσαρουχά. Ο εισαγγελέας εί-χε γίνεται στις πολιτικές δολοφονίες στην Ελλάδα και σ’
ζητήσει την ενοχή του. ολόκληρο τον κόσμο.
• Αθωώθηκαν για την ανθρωποκτονία εκ προθέσεως 3 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1967. Οι Γκοτζαμάνης και
του Γρ. Λαμπράκη οι Σπ. Γκοτζαμάνης και Εμμ. Εμμανουηλίδης ασκούν στον Άρειο Πάγο αναίρεση
Εμμανουηλίδης. Ο εισαγγελέας είχε ζητήσει την ενοχή κατά της απόφασης του Μεικτού Κακουργιοδικείου
τους. Καταδικάστηκαν ο Σπ. Γκοτζαμάνης σε 11 χρόνια Θεσσαλονίκης.
φυλάκιση, κατά συγχώνευση, για βαρειές σωματικές 21 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1967. Στρατιωτικό πραξικόπημα.
κακώσεις και ο Εμμ. Εμμανουηλίδης σε 8,5 χρόνια, κατά Ώρα 02.00. Άνδρες της ΕΣΑ (διοικητής συνταγματάρ-
συγχώνευση, για συνεργία. Τους αναγνωρίστηκαν τα χης Ι. Λαδάς) συλλαμβάνουν τα σύνολο του πολιτικού
ελαφρυντικά του προτέρου εντίμου βίου και ότι δεν κόσμου, από τον πρωθυπουργό Παν. Κανελλόπουλο
εκινήθησαν εις την πράξιν των από ταπεινά ελατήρια. μέχρι τους ηγέτες των κομμάτων της αντιπολίτευσης
Επεστράφηκε το τρίκυκλο στον Γκοτζαμάνη. και βουλευτές. Ακολουθούν μεζικές συλλήψεις και εκτο-
• Καταδικάστηκε σε φυλάκιση 15 μηνών, κατά πίσεις μελών και οπαδών της Αριστεράς. Επικεφαλή της
συγχώνευση, ο Χρ. Φωκάς για τον τραυματισμό του Γ. χούντας είναι οι συνταγματάρχες Γ. Παπαδόπουλος
Τσαρουχά. και Ν. Μακαρέζος και ο ταξίαρχος Στυλ. Παττακός.
• Καταδικάστηκαν για διατάραξη κοινής ειρήνης Σχηματίζεται δικτατορική κυβέρνηση υπό τον Κων.
οι Ξεν. Γιοσμάς (1 χρόνο), Γ. Λεονάρδος, ιδιωτ. Κόλλια.
υ-πάλληλος (10 μήνες), Ι. Ντόγκας, εργολάβος (10 26 ΜΑΪΟΥ 1967. Εκδικάζεται στον Άρειο Πάγο η
μήνες), Κ. Παραπάρας, λιμενεργάτης (6 μήνες), Ν. αίτηση αναίρεσης των Γκοτζαμάνη και Εμμανουηλί-
Παπαδό-πουλος, ταγματάρχης ε.α. (3 μήνες), Οδ. δη. Η αίτηση απορρίπτεται, αφού ούτε οι ίδιοι δεν
Κουταλέας, χωροφύλακας ε.α. (3 μήνες). Οι ποινές των παραβρέθηκαν στη δίκη για να την υπερασπιστούν. Η
Γκοτζαμάνη, Εμμανουηλίδη, Φωκά για το αδίκημα αυτό δικτατορική κυβέρνηση θα φρόντιζε γι’ αυτούς….
συγχωνεύτηκαν στις κύριες ποινές τους. 28 ΜΑΪΟΥ 1968. Δημοσιεύεται η ΚΔ’ Συντακτική Πράξη
• Αθωώθηκαν οι Κ. Μάντζιος χωροφύλακας, Π. της δικτατορικής κυβέρνησης Περί εξυγιάνσεως της
Κουλούρης χωροφύλακας, Α. Μαδεμλής χωροφύλα-κας, Τακτικής Δικαιοσύνης. Απομακρύνονται από το Σώμα
Β. Κασελάς φοιτητής, Ν. Παραπάρας ιδιωτ. υπάλληλος, 30 ανώτεροι δικαστικοί, χωρίς δικαίωμα προ-σφυγής
Β. Γαλάνης λιμενεργάτης, Ελ. Κυνηγός λιμενεργάτης, Ζ. στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Ανάμεσά τους και ο
Ζλατάνος ιδιωτ. υπάλληλος, Ι. Τζιτζίλογλου κρεοπώλης, εισαγγελέας της δίκης για τη δολοφονία του Λα-μπράκη
Ι. Ευθυμιάδης αρτεργάτης, Ι. Τούλης αγγειοπλά-στης, Π. Δελαπόρτας. Στο αιτιολογικό της απομάκρυνσης
Χ. Μακρίδας έμπορος. αναφέρεται
Η ατμόσφαιρα στην αίθουσα του δικαστηρίου κατά τη «… ως μη διαθέτοντα το απαιτούμενον διά την θέσιν
διάρκεια της δίκης προοιώνιζε το είδος της απόφασης. του κύρος, καθόσον επηρεαζόμενος υπό των πολιτικών
Όταν όμως αυτή ανακοινώθηκε προκάλεσε ιδιαίτερη του πεποιθήσεων κατά την ενάσκησιν των καθηκόντων
αίσθηση στην κοινή γνώμη. Ένας απ’ αυτούς που του, προέβαλε και από της έδρας έτι, συνθήματα
αιφνιδιάστηκαν ήταν και ο εισαγγελέας της έδρας ανατρεπτικού χαρακτήρος και εν γένει εξεδηλούτο υπέρ
Δελαπόρτας. Έλπιζε ότι θα μειοψηφούσε έστω και ένας ορισμένης πολιτικής παρατάξεως».
ένορκος ώστε να μπορέσει να ζητούσε να κηρυχθεί 23 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1969. Η χούντα αποφυλακίζει τον Σπ.
η ετυμηγορία πεπλανημένη. Δήλωσε δε προς τους Γκοτζαμάνη.
ενόρκους: 8 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1971. Αποφυλακίζεται ο Εμμ.
«Η ετυμηγορία σας μου θυμίζει το φως εξηντλημένης Εμμανουηλίδης, αφού πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της

e-Δίαυλος | σελ. 61
φυλάκισής του σε αναρρωτήρια και νοσοκομεία. αυτόν.
15 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1975. Ο Εμμ. Εμμανουηλίδης Μετά το θάνατό του, το όνομα, το μύθο και τη
καταθέτει αίτημα για αναψηλάφηση της δίκης. λάμψη του τα οικειοποιήθηκε ολόκληρος ο πολιτικός
ΙΟΥΛΙΟΣ 1975. Το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών χώρος που κάλυπτε η Αριστερά (κεντροαριστερά,
Θεσσαλονίκης απορρίπτει το αίτημα του Εμμανουη- σοσιαλδημοκρατία, κομμουνισμός).
λίδη για αναψηλάφηση της δίκης, με το σκεπτικό ότι Για την υπόθεση Λαμπράκη έγιναν πολλές έρευνες. Όλες
προηγήθηκε παρόμοιο αίτημα στον Άρειο Πάγο. κινήθηκαν πάνω στην ίδια συνισταμένη, που αφορούσε
ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1993. Πεθαίνει ο Σπ. Γκοτζαμάνης χωρίς να την πληθώρα των παρακρατικών οργανώσεων
προβεί σε αποκαλύψεις για την υπόθεση. που δρούσαν σε όλη την ελληνική επικράτεια, την
ΜΑΙΟΣ 1993. Ο Εμμ. Εμμανουηλίδης σε συνέντευξή ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα εκείνης της περιόδου και τα
του δηλώνει: προβλήματα της πολιτικής ζωής.
«… Έριξαν σε μας όλη την ευθύνη της δολοφονίας για Στο παιχνίδι της δολοφονίας έχουν μερίδιο όλες οι
να σκεπάσουν και να προφυλάξουν τους πραγματικούς δυνάμεις της εξουσίας:
δολοφόνους και τους εγκεφάλους που οργάνωσαν το • Οι κύκλοι του παλατιού
έγκλημα» • Οι κυβερνητικοί κύκλοι
αφήνοντας υπονοούμενα για τις ευθύνες της χούντας. • Οι παρακρατικές ομάδες
18 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1995. Ο Εμμανουηλίδης καταθέτει • Οι Αμερικανοί
μηνυτήρια αναφορά στην Εισαγγελία Πρωτοδι-κών • Ο στρατός
Θεσσαλονίκης και ζητά να ανακινηθεί η υπόθεση • Αστυνομία και Χωροφυλακή
Λαμπράκη για να διαλευκανθούν οι σκοτεινές πτυχές • Οι μυστικές υπηρεσίες
της. Αν δούμε, ψύχραιμα, την κατάσταση που επικρατούσε,
ΜΑΙΟΣ 2001. Πεθαίνει ο Εμμ. Εμμανουηλίδης. Αλλά τι θα μπορούσαμε να πούμε ότι δεν συνέφερε ούτε το
φοβερή σύμπτωση! Την ίδια μέρα αφήνει την τελευταία παλάτι, ούτε την κυβέρνηση να επιχειρήσει μια τέτοια
του πνοή, στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ της Θεσσαλονίκης, δολοφονία. Η απειλή μιας δικτατορίας ήταν κοινό
ο Μαν. Χατηαποστόλου, ο γνωστός Τίγρης, που μυστικό σε όλους τους κύκλους. Λογικά, η αποφυγή
χάρη στην τόλμη και την ψυχραιμία του μπόρεσε να μιας τέτοιας κατάστασης γίνεται μόνο με τη διατήρηση
σταματήσει το τρίκυκλο του θανάτου ανατρέποντας τα ίσων αποστάσεων που φέρνει μόνο το ήρεμο πολιτικό
σκοτεινά σχέδια του παρακράτους και ξεσκεπάζοντας κλίμα. Ποιος βασιλιάς ή ποιος πολιτικός ηγέτης θα
φυσικούς και ηθικούς αυτουργούς και τους συνερ-γούς διακινδύνευε τη θέση του στην εξουσία με μια πολιτική
τους στο έγκλημα. δολοφονία;
Με τη δολοφονία του Γρ. Λαμπράκη η Θεσσαλονίκη Όλες οι άλλες δυνάμεις θα μπορούσαν να συνεργαστούν
ξαναγίνεται, ύστερα από 15 χρόνια, τόπος πολι-τικής για να πετύχουν ένα τέτοιο αποτέλεσμα. Αυτές οι
δολοφονίας. Αυτό σημαίνει ότι δεν άλλαξε από την οργανώσεις αντλούσαν τη δύναμή τους από τη σκιά
εποχή του 1948. Η μεταπολεμική Ελλάδα συντήρη-σε, της εξουσίας. Δρούσαν και συντηρούνταν με μυστικά
με κάθε τρόπο, το εμφυλιοπολεμικό πάθος. Η ΕΔΑ στη κονδύλια του κράτους. Μερικές φορές η δράση τους
θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης μετά τις ε-κλογές αυτή γινόταν ανεξέλεγκτη μέσα από τα παρά-θυρα
του ’58 προκάλεσε αμηχανία και πανικό. της παραεξουσίας. Οι μυστικές υπηρεσίες συνδέονταν
Από την πλευρά της η Αριστερά απέκτησε έναν ήρωα συχνά με τις παρακρατικές ομάδες (οργανώσεις), για να
που μετατράπηκε σε μύθο, μέσα από τραγού-δια και βρούνε ή να κατασκευάσουνε πληροφορίες. Εδώ, δεν
ποιήματα. Ο θάνατός του προσέφερε διπλή υπηρεσία πρέπει να ξεχνούμε ότι η ΚΥΠ συνδεόταν άμεσα με τη
στο χώρο της Αριστεράς: CIA. Παράλληλα είχε κι επαφή με κάθε οργάνωση που
• Έγινε το ίνδαλμα χιλιάδων αριστερών, κυρίως νέων θεωρούσε απαραίτητη.
• Η δομή των πολιτικών δυνάμεων στο χώρο της Στρατός, αστυνομία και χωροφυλακή συνεργάζονταν με
Αριστεράς ήταν συλλογική και δεν δικαιολογούσε τους παρακρατικούς για να εκτελεστούν συ-γκεκριμένες
αρχηγικές εμφανίσεις. Ο Λαμπράκης είχε πετύχει να αποστολές. Κάθε μία απ’ αυτές τις ομάδες δεν μπορούσε
είναι η Νο 1 πολιτική προσωπικότητα μέσα στο χώρο. να δράσει χωρίς τη συνδρομή των υπο-λοίπων. Ήταν
Έτσι δημιουργήθηκε μια προσωπολατρία γύρω απ’ όλες τους κρίκοι της ίδιας αλυσίδας και ήταν πολύ

e-Δίαυλος | σελ. 62
φυσικό να αλληλοκαλύπτονταν. Αυτός ο συνδεσμός Λαμπράκη;
ήταν αρκετός για να μην επιτρέψει την εξιχνίαση της • Ποιόν εξυπηρετούσε η δολοφονία;
δολοφονίας. • Γιατί επιλέχτηκε, και πάλι, η Θεσσαλονίκη σαν τόπος
Η δολοφονία του Λαμπράκη περνάει μέσα από τις της δολοφονίας;
ποικιλώνυμες οργανώσεις που υπήρχαν, εκείνη την • Πόσο η δολοφονία του βουλευτή της ΕΔΑ λειτούργησε
περίοδο, στη Θεσσαλονίκη. Είναι φανερό, πως τίποτα σαν άλλοθι για την επιβολή της δικτατορί-ας τέσσερα
δεν θα ολοκληρωνόταν χωρίς τη βοήθεια των μελών χρόνια μετά;
των οργανώσεων αυτών, που προσέφεραν τις υπηρεσίες Ας προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στα παραπάνω
τους στο έργο των διωκτικών αρχών. ερωτήματα:
Ο Γρ. Λαμπράκης υπήρξε θύμα σκευωρίας που Ποιος οργάνωσε την πολιτική δολοφονία του Λαμπράκη;
συμμετείχαν παρακρατικοί μαζί με τον κρατικό μηχα- Έγινε ήδη αντιληπτό, ότι μια μόνο ομάδα κρατική
νισμό. Η λειτουργία του κράτους μέσα σ’ αυτό το πλέγμα ή παρακρατική δεν θα μπορούσε να τα καταφέρει.
εξουσίας και παραεξουσίας ήταν αμφίβολη. Και, πολύ Οι ένοχοι, πιθανόν, να βρίσκονται ανάμεσα στους
περισσότερο, ο καταλογισμός ευθυνών ήταν αδύνατος. πρωταγωνιστές των εξελίξεων. Αυτοί, πιθανότατα,
Μόνο έτσι θα μπορούσε να γίνουν κατανοητές οι συχνές οδήγησαν τη χώρα στη δικτατορία. Αυτοί έδωσαν την
παρεμβάσεις των διαφόρων κυβερνητικών παραγόντων, ευ-καιρία στους συνταγματάρχες να πάρουν τις τύχες
κάτι που είναι ήταν ολοφάνερο μέσα στο σκεπτικό της της Ελλάδας στα χέρια τους. Δεν έχει σημασία αν
δικαστικής απόφασης. Αλλιώς δεν θα διατυπωνόταν το είναι Έλ-ληνες ή ξένοι, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο.
συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει ηθική αυτουργία. Πιάστηκαν και καταδικάστηκαν μόνο οι εκτελεστές. Οι
Διαβάζοντας προσεκτικά το δικαστικό σκεπτικό οργανωτές παρέμειναν άσπιλοι και αμόλυντοι, γνωστοί
μπορούμε να δούμε ότι: σε όσους έπρεπε να ξέρουν κι άγνωστοι στα μάτια των
• Απαλλάσσει την κυβέρνηση από κάθε κατηγορία με μια πολλών.
λογική σκέψη, πως μόνο ζημιά μπορούσε να προκαλέσει Ποιόν εξυπηρετούσε η δολοφονία; Αν μπορούσαμε
μια τέτοια προσπάθεια. να απαντήσουμε σ’ αυτό το ερώτημα και στο ποιόν
• Το Κακουργιοδικείο Θεσσαλονίκης δεν αναγνωρίζει εξυπηρετούσε μια σειρά πολιτικών δολοφονιών
την κατηγορία της ανθρωποκτονίας από πρό-θεση. Αυτό (Ζέβγος, Πολκ, Λαμπράκης), ίσως και κάποιοι άλλοι θα
σημαίνει ότι αγνοήθηκε η καταγγελία του θύματος ότι μπορούσαν να απαντήσουν σε ερωτήματα όπως:
απειλείται η ζωή του, που ανακοίνωσε από τα μεγάφωνα. Ποιόν εξυπηρετούσε η δολοφονία του Τζ. Φ. Κένεντι;
Αγνοήθηκε ακόμη και η απειλητική κραυγή Λαμπράκη Ποιόν εξυπηρετούσε η δολοφονία του Άλντο Μόρο;
θα πεθάνεις!, που κυριαρχούσε κατά τη διάρκεια της Θα πρέπει να μείνουμε στο χώρο των υποθέσεων. Ίσως
ομιλίας. αυτούς που ήθελαν να νομιμοποιήσουν την επερχόμενη
• Το συμπέρασμα που διατυπώθηκε ότι δεν υπήρξε δικτατορία. Οι υποθέσεις, όμως, είναι ακίνδυνες για
ηθικός αυτουργός στη δολοφονία, φανερώνει την τους άμεσα ενδιαφερόμενους. Αυτοί παρα-μένουν
πρόθεση να κλείσει βιαστικά η υπόθεση. Διαφορετικά πάντα πίσω από τις κουρτίνες των παρασκηνίων.
θα έπρεπε να θίξουν ένα ολόκληρο χώρο παρα-κρατικών Γιατί επιλέχτηκε, και πάλι, η Θεσσαλονίκη σαν τόπος
οργανώσεων (και διαπιστώθηκε ότι υπήρχαν περίπου 50 της δολοφονίας; Η πόλη λειτούργησε όπως και τις
τέτοιες οργανώσεις στα πλαίσια της νομι-μότητας), που άλλες φορές. Έγινε τόπος μαρτυρίου, καθρέπτης της
συντηρούσε η ΚΥΠ με τις ευλογίες των ανακτόρων και πολιτικής πραγματικότητας της χώρας.
της εκάστοτε κυβέρνησης. Αν την εξετάσουμε διαχρονικά, ακολουθώντας την
Η προσωπικότητα του θύματος και ο τρόπος που έγινε πολιτική της συμπεριφορά, θα μπορούσαμε να την
ο φόνος, όμως, μαρτυρούν ότι υπήρξε ηθική αυτουργία. παρομοιάσουμε με τις μαύρες τρύπες. Όπως αυτές
Το θύμα ήταν υφηγητής της Ιατρικής, βαλκανιονίκης απορροφούν κάθε τι στο χώρο του διαστήματος, χω-
και πολιτικός που είχε συγκεντρώσει την προσοχή του ρίς να εξετάζουν τι είναι αυτό που απορροφούν, έτσι
κόσμου της Αριστεράς. και η Θεσσαλονίκη έγινε χώρος επαναστάσεων, δικτα-
Μισό και πλέον αιώνα μετά τη δολοφονία παραμένουν τοριών, δολοφονιών και αναμετρήσεων. Μέσα της
αναπάντητα τα ερωτήματα: στηρίχτηκαν και πραγματοποιήθηκαν, κατά καιρούς,
• Ποιος οργάνωσε την πολιτική δολοφονία του πολλά διαφορετικά, και αντιφατικά μεταξύ τους,

e-Δίαυλος | σελ. 63
γεγονότα. μελετήσουμε μερικά ιδιαιτέρως αποκαλυπτικά κεί-
Πόσο η δολοφονία του βουλευτή της ΕΔΑ λειτούργησε μενα της Υπηρεσίας Πληροφοριών του Υπουργείου
σαν άλλοθι για την επιβολή της δικτατορίας τέσσερα Προεδρίας) ποιοι είναι ο πραγματικοί οργανωταί
χρόνια μετά; Το ερώτημα έχει ιδιαίτερη αξία, γιατί ε-κείνου του εγκλήματος και ποιος ο απώτερος σκοπός
• δεν σκοτώθηκε ένας οποιοσδήποτε άνθρωπος που τους. Το παρακράτος Γωγούση-Παπαδόπουλου-
έτυχε ν’ ασχοληθεί με την πολιτική μέσα από κάποιο Γεωργαλά εμφανιζόταν παραπλανητικά, πριν από το
κόμμα, χωρίς να υποβαθμίζεται η αξία της ζωής των 1961, ότι εξυπηρετούσε τα στενά κομματικά συμ-
χιλάδων αφανών που σκοτώθηκαν σε μάχη, είτε σε φέροντα της ΕΡΕ. Κάτω όμως από την κάλυψη αυτή ο
κάποια συμπλοκή με αντιπάλους, Παπαδόπουλος στο Στρατό και οι Γωγούσης-Γεωργαλάς
• δεν σκοτώθηκε ένας δημοσιογράφος που έψαχνε στο χώρο της Διοικήσεως διέβρωναν συστηματικά
να βρει την αλήθεια μέσα από τις πολιτικές (και ολόκληρο τον κρατικό μηχανισμό, δημιουργώντας
παραπολιτικές) συναλλαγές, αυτές που ήθελε να στελέχη με “ματωμένα χέρια” και πηρύνες που θα
αποκαλύψει και ο Αμερικανός δημοσιογράφος Τζ. Πολκ, εστήριζαν τελικά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου.
• δολοφονήθηκε ένας βουλευτής σεβαστός από Αξίζει να σταματήσουμε σε τρία αποκαλυπτικά στοιχεία
πολιτικούς φίλους και αντιπάλους. Η δολοφονία του περιβοήτου “Συμβουλίου Μελετων” της Υπηρεσίας
του ήταν ένα χτύπημα κατά της δημοκρατίας και του Πληροφοριών του Υπουργείου Προεδρίας, που όπως
κοινοβουλευτισμού. Το πλήγμα αυτό θα φέρει στην επι- αποκάλυψε ο δημοσιογράφος Γ. Ρωμαίος στο ΒΗΜΑ τον
φάνεια πρόσωπα που θα θελήσουν να παίξουν το ρόλο Αύγουστο του ’63, ήταν ο εγκέφαλος και χρηματοδότης
του σωτήρα. ενός κυκλώματος παρακρατικών οργανώσεων που
Από μόνο του όμως, δεν έχει τη δύναμη να προσφέρει το εκάλυπταν όχι μόνο τις μεγάλες πόλεις, αλλά και τα πιο
ισχυρό άλλοθι, αλλά μαζί με άλλα γεγονότα συνετέλεσε απομακρυσμένα σημεία της επικρατείας.
στο να ευδοκιμήσει το συγκεκριμένο εγχείρημα. Στη συνεδρίαση της 23.3.62 ο Γ. Γεωργαλάς, ο πολιτικός
Σε μια πολιτική δολοφονία όλα τα παραπάνω ερωτήματα εγκέφαλος της χούντας, παρετήρησε ότι “στις
παραμένουν στο σκοτάδι. Ούτε κίνητρα, ούτε συνθήκες συγκεντρώσεις των κομμουνιστών οι υπηρεσίες μας
γίνονται ποτέ γνωστά. Αυτή την εποχή ευνοούνταν ακολουθούν την τακτική της παρεμβολής προσώπων για
πολύ αυτά τα εγκλήματα, όχι μόνο σε εθνι-κά αλλά και την πρόκληση συγχύσεως. Πράγμα που εάν δεν επιτύχη
σε διεθνή πλαίσια (π.χ. ΗΠΑ, Τζ. Φ. Κένεντι). ενθαρρύνει τους κομμουνιστάς και αποθαρρύνει τους
Τον Δεκέμβριο 1974 δημοσιεύτηκε στο περιοδικό παρεμβαλλομένους”. Προτείνει: “Ως αποτελεσματική
Επίκαιρα ένα αποκαλυπτικό άρθρο των δημοσιο-γράφων μέθοδο προς εξουδετέρωση, τις αντισυγκεντρώσεις…”.
Γ. Μπέρτσο και Ι. Βούλτεψη, που είχαν καταλυτικό ρόλο Στη συνεδρίαση της 30.3.62 ο έτερος “σοβιετολόγος”
στη διερεύνηση της υπόθεσης: της Υπηρεσίας Γραμματικόπουλος υπο-βάλλει πρόταση
«Την 21η Απριλίου 1967 ο “γραμματεύς” του “Σχεδίου στην οποία αναφέρονται μεταξύ άλλων:
Περικλής” Γ. Παπαδόπουλος άρπαξε “αριστοτεχνικώς” “Εις την Ελλάδα υπάρχουν όχι ολίγοι καλοί πατριώται,
την εξουσία. Αυτός ήταν ο μοναδικός πραγματικός σκοπός οι οποίοι, φοβούμενοι ότι η Δημοκρατία δεν θα είναι
του ίδιου και των “συνεργατών” του. Και η δολοφονία εις θέσιν να προασπίση τελικώς το Έθνος από τον
του Λαμπράκη δεν ήταν παρά ένας κρίκος σε μια μακρυά Κομμουνισμόν, άγονται εις συμπερασμα ότι η μόνη
αλυσίδα σχεδί-ων, συνωμοσιών και εγκλημάτων. Το διέξοδος από την δημιουργουμένην κατάστασιν είναι
γεγονός ότι ακόμη και ο ΑΣΠΙΔΑ ήταν δημιούργημα η εγκαθίδρυσις εθνικής προοδευτικής δικτατορίας.
των ίδιων συ-νωμοτών, όπως αποκαλύφθηκε πρόσφατα, Η εξέλιξις, εξ άλλου, της καταστάσεως δεν αποκλείει
δίνει το μέτρο των μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν πραγματικήν περίπτωσιν της ανωμάλου λύσεως χάριν
από τους “εξπέρ” του “ψυχολογικού πολέμου” και τους της σωτηρίας της Πατρίδος. Με ποίαν λογικήν δυνάμεθα
εκπαιδευομένους πράκτορες των ελληνικών και ξένων να αποκλείσωμεν την περίπτωσιν αυτήν;”.
μυστικών υπηρεσιών για την άλωση του κράτους από Στα αρχεία της Υπηρεσίας Πληροφοριών απεκαλύφθη
το παρακράτος. και η …“υλοποίηση” της προτάσεως Γεωργαλά περί
Έπρεπε όμως να έρθη η 21η Απριλίου για να “αντισυγκεντρώσεων”. Πρόκειται για τον “Φάκελλο
πληροφορηθούμε κι’ εμείς (που δουλέψαμε τόσο 1193”, τον “Κώδικα του εγκλήματος”. Πρόκειται για
κοντά στα γεγονότα και που είχαμε την ευκαιρία να το πλέον εκπληκτικό “παρακρατικό” κείμενο που

e-Δίαυλος | σελ. 64
μπορεί να έχη κυκλοφορήσει ποτέ σ’ ολόκληρο το την αποχώρησή τους από την Ελλάδα.
μηχανισμό της Διοικήσεως, στο Στρατό και στα Σώματα Η μεγαλειώδης και πρωτοφανής ως τότε για τα
Ασφαλείας. Αναφέρει: “Έγκαιρος ενημέρωσις της ελληνικά χρονικά κηδεία του Γρ. Λαμπράκη, η άμεση
διοικήσεως επί των προγραμματισμένων περιοδειών αντίδραση όλων των κομμάτων της αντιπολιτεύσεως
βουλευτών της ΕΔΑ προς λήψιν αποτελεσματικών και η σημαντική συμβολή του Τύπου στην ανακάλυψη
και συντονισμένων μέτρων αντιμετωπίσεως και στοιχείων για το έγκλημα, συνετέλεσαν αποφασιστικά
ματαιώσεως των επιδιωκομένων σκοπών… Επί πλέον στην αποτυχία όλων των μετέπειτα προσπαθειών των
ενδείκνυται η προετοιμασία και οργάνωσις εκδηλώσεων σκοτεινών οργανωτών της δολοφονίας να παρεμβάλουν
αποδοκιμασίας των βουλευτών της ΕΔΑ, υπό ομάδων προσκόμματα στην ανάκριση, να συσκοτίσουν τα
καταλλήλων προσώπων…”. πραγματικά περιστατικά και να επαναφέρουν την
Από τη δικαστική έρευνα αποκαλύφθηκε ότι η υπόθεση στην κοίτη που οι ίδιοι της είχαν από πριν
δολοφονία Λαμπράκη έγινε από μια “ειδική ομάδα ετοιμάσει.
καταλλήλων προσώπων”, που έδρασε στα πλαίσια Ιδιαίτερα οι δημοσιογράφοι βρέθηκαν τότε σε μια θέση
της διατεταγμένης αντισυγκεντρώσεως των ιδιόρυθμη. Μπροστά στο γεγονός ότι οι αρμόδιες για
“αντιφρονούντων” παρακρατικών. Και άμεσος σκοπός την ενίσχυση του ανακριτικού έργου αστυνομικές
των οργανωτών του εγκλήματος ήταν να αποδοθή το αρχές όχι μόνο αδρανούσαν, αλλά και κατέβαλλαν
έγκλημα στην Αριστερά και να δημιουργηθή κατάσταση απεγνωσμένες προσπάθειες για τη συγκάληψη των
χάους, πράγμα που θα προωθούσε τον απώτερο σκοπό ηθικών αυτουργών, οι δημοσιογράφοι αναγκάσθηκαν
των συνωμοτών: Τη δημιουργία προϋποθέσεων για ένα να ασκήσουν “αστυνομικά” έργα, με αντιπάλους τους
στρατοκρατικό πραξικόπημα (πολύ νωρίτερα από τον εξ επαγγέλματος διώκτες του εγκλήματος και φρουρούς
Απρίλιο του ’67). της τάξεως! Όμως ένας τομέας έμεινε ανεξερεύνητος.
Με ασύλληπτους και άγνωστους τους φυσικούς Η δραστηριότητα των συνωμοτικών στοιχείων που
αυτουργούς, η Χωροφυλακή, βάσει των υποδεί-ξεων της δρούσαν μέσα στο Στρατό. Αλλά ήδη ο θόρυβος για τον
ΚΥΠ, θα έλεγε στην αρχή ότι επρόκειτο για “τροχαίον “διωγμό” που υφίστατο “η Χωροφυλακή” ήταν τόσο
ατύχημα”, όπως και το είπε. Αργότερα, όμως, πράγμα μεγάλος, ώστε κανείς δεν μπορούσε να προχωρήση
που επίσης προκύπτει από όσα διοχετεύθηκαν τότε σε σε μια έρευνα και προς την κατεύθυνση αυτή, χωρίς
μερίδα του Τύπου, από την αστυνομική προανάκριση θα να διακινδυνεύση αντιδράσεις με καταστροφικές
“προέκυπτε” ότι επρόκειτο για έγκλημα της Αριστεράς. συνέπειες. Εν τούτοις, υπήρχε πάντα η αίσθηση ότι το
Προς τον σκοπό αυτό είχε επιλεγή ως ένας εκ των γενικώτερο σχέδιο, ένα μέρος μόνο του οποίου ήταν η
φυσικών αυτουργών ο Εμμ. Εμμανουηλίδης, ο οποίος δολοφονία του Λαμπράκη, δεν είχε, βέβαια, καταστρωθή
είχε χρηματίσει για “ένα φεγγάρι” μέλος της ΕΠΟΝ. μέσα στην ακτίνα της Χωροφυλακής Θεσσαλονίκης.
Τα σχέδια αυτά ανετράπησαν από την πρώτη στιγμή Παρ’ όλα αυτά ένα στοιχείο ήλθε τότε στο φως της
χάρις σε εκείνο το εκπληκτικό πήδημα του “Τίγρη” δημοσιότητος. Επρόκειτο για ένα σήμα του ΓΕΣ προς
Εμμ. Χατζηαποστόλου, που οδήγησε στην αναγκαστική όλες τις μονάδες που έλεγε ότι “ο λαός της Θεσσαλονίκης
σύλληψη του οδηγού του τρικύκλου Σπ. Γκοτζαμάνη. έδωσε ένα καλό μάθημα …”. Το σήμα έφερε το όνομα
Η αποκάλυψη, σε λίγες μέρες, χάρις στην ευσυνειδησία ενός ανωτέρου αξιωματικού, ο οποίος όμως είπε ότι ο
και την δεξιοτεχνία του ανακριτή Χρ. Σαρτζετάκη, της ίδιος απουσίαζε και ότι άλ-λος το έστειλε “αντ’ αυτού”.
παρακρατικής ταυτότητας του Γκοτζαμάνη, ως μέλους Ποτέ δεν έγινε γνωστό ποιος ήταν ο άλλος.
του αντικομμουνιστικού “Συνδέσμου Αγωνιστών και Αν το πρώτο στάδιο της συνωμοσίας της χούντας
Θυμάτων Εθνικής Αντιστάσεως”, έφερε σε φως το ήταν η παγίδευση του αρχηγού της ΕΡΕ το 1961 σε μια
πλαίσιο στο οποίο οργανώθηκε η δολοφονία. Στο μόνιμη και έντονη αντιδικία με την αντιπολίτευση λόγω
μεταξύ, ο Τύπος είχε αποκαλύψει ότι εκείνος ο Σύνδεσμος του εκλογικού οργίου των ίδιων αυτών προσώπων
των… αντιστασιακών δεν ήταν παρά μια νεοφασιστική της χούντας με βάσεις εξορμήσεως την ΚΥΠ και την
οργάνωση, που είχε ως αρχηγό ένα καταδικασμένο Υπηρεσία Πληροφοριών, το δεύτερο στάδιο ήταν
δοσίλογο, τον Ξεν. Γιοσμά, γερμανοντυμένο επί κατοχής η δολοφονία του Λαμπράκη στη Θεσσαλονίκη. Τα
και “υπουργό” στην προδοτική “κυβέρνηση Τσιρονίκου”, επόμενα στάδια, μέχρι το ξημέρωμα της 21ης Απριλίου,
η οποία ακολούθησε τα χιτλερικά στρατεύματα κατά συνοψίζονται στα εξής:

e-Δίαυλος | σελ. 65
Στη συνομωσία του ΑΣΠΙΔΑ: Εδώ παγιδεύονται πλέον Στυλιανός», ενώ υπήρξε και επίτιμος πρόξενος του
όχι μόνο η ηγεσία της Ενώσεως Κέ-ντρου αλλά και Μεξικού στη Θεσ-σαλονίκη. Τιμήθηκε με το ανώτατο
τα Ανάκτορα. Και ο νεαρός βασιλιάς παρασύρεται σε κρατικό παράσημο του βασιλιά Γεωργίου του Α΄.
ενέργειες που θα οδηγήσουν, ύστερα από μια σειρά ΞΕΝΟΦΩΝ ΓΙΟΣΜΑΣ. Πέθανε το 1975, ύστερα από
δραματικών γεγονότων, και στην οριστική κατάλυση εγκεφαλικό επεισόδιο.
του θρόνου. Παύλος Δελαπόρτας. Η χούντα των Συνταγματαρχών
Στη συνομωσία εμπλοκής των στρατηγών: Η χούντα του τον εξεδιώξε μαζί με άλλους είκοσι εννέα από το
Παπαδόπουλου και των συνεργατών του, αφού οδήγησε δικαστικό σώμα το 1968. Πέθανε στις 7 Απριλίου 1980
αριστοτεχνικά το “σκάφος των ανωτέρων” τυλίγοντας σε ηλικία 75 ετών.
στα δίχτυα της και τον αρχηγό του ΓΕΣ Σπαντιδάκη για ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Συντηρούνταν
να φτάση στο σημείο του προορισμού της, στη δεδομένη με μία μικρή σύνταξη του ΟΓΑ. Πέθανε την Πρωτο-
στιγμή το βούλιαξε. Έτσι την “επέμβασιν του Στρατού” μαγιά του 2001 μόνος στη Β΄ καρδιολογική κλινική του
επρόλαβε το πραξικόπημα των “υποτακτικών”. Και τα Ιπποκράτειου Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης όπου νο-
δεινά του ελληνικού λαού θα κρατήσουν μια ολόκληρη σηλεύονταν.
επταετία. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΟΛΛΙΑΣ. Γνωστός για τις άριστες
Το 1963 κανείς δεν θα μπορούσε να διανοηθή, ακόμα και σχέσεις του με τα Ανάκτορα, αλλά και την ακραία
στην ίδια την παράταξη της Δεξιάς, το σατανικό παιχνίδι αντικομμουνιστική πτέρυγα του κόμματος της ΕΡΕ,
που αποσκοπούσε στη διάβρωση του πρωθυπουργού ορκίστηκε από τους πραξικοπηματίες την 21η Απριλίου
από τους πιο στενούς και έμπιστους συνεργάτες του. 1967 πρώτος πρωθυπουργός της χούντας. Πέθανε το
Ένα παιχνίδι που τον ενεφάνισε προς στιγμήν στα 1998.
μάτια του ελληνικού λαού, μέσα στη θύελλα εκείνη των ΣΠΥΡΟΣ ΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Πέθανε την 3 Απριλίου
πολιτικών παθών, “ηθικό αυτουργό” ενός πολιτικού 1993 από ανακοπή καρδιάς.
εγκλήματος […]». ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΗΤΣΟΥ. Η χούντα την 12
Στο χώρο που διαπράχτηκε το έγκλημα, στη συμβολή Νοεμβρίου 1969 ακύρωσε την αποστρατεία του και τον
των οδών Ερμού, Βενιζέλου και Σπανδωνή, ο Δήμος επανέφερε στο Σώμα, απονέμοντάς του τον τίτλο του
Θεσσαλονίκης τοποθέτησε ένα γλυπτό μνημείο που αντιστράτηγου, Πέθανε τον Ιούνιο του 1985, σε ηλικία
φιλοτεχνήθηκε από το γλύπτη Βασ. Δωρόπουλο. Και θα 76 ετών.
στέκεται εκεί για να θυμίζει τα τραγικά γεγονότα που ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΡΟΒΙΘΗΣ (υφηγητής στην έδρα
σημάδεψαν την πόλη, σαν ένα επεισόδιο στο δράμα της της Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας του ΑΠΘ).
ελληνικής πολιτικής ιστορίας, που περνώντας από τη Απολύ-θηκε επί χούντας από τα πανεπιστημιακά του
συνταγματική εκτροπή του Ιουλίου του 1965, θα βυθιστεί καθήκοντα στην Ιατρική και Νομική σχολή του ΑΠΘ
στην επτάχρονη δικτατορία των συνταγματαρχών για με Συντα-κτική πράξη που αφορούσε και άλλους 30
να καταλήξει στη δοκιμασία της Κύπρου το 1974. πανεπιστημιακούς, με κατηγορίες όπως «άμβλυνση
του αισθήματος της κοινωνικής ευθύνης, μη διατήρηση
ΕΠΙΜΕΤΡΟ: Τι απέγιναν οι πρωταγωνιστές στην σκληρού εθνικού φρονήματος κλπ», όπως αναφέρονταν
“Υπόθεση Λαμπράκη”; σε επιστολή του Στυλιανού Παττακού της 2/1/1969.
ΒΥΡΩΝ ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ (πρόεδρος των ενόρκων), Επανήλθε στα πανεπιστημιακά του καθήκοντα μετά
ιδιοκτήτης της ομώνυμης βιομηχανίας βάμβακος, την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Πέθανε το 1976.
των «Ελληνικών Κλωστηρίων Πέλλης ΑΕ» και άλλων ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΑΡΤΖΕΤΑΚΗΣ. Απολύθηκε από τη
εταιριών. Την 5 Αυγούστου 1967, η δικτατορία της χούντα από το δικαστικό σώμα το 1968 και στη συνέχεια
χούντας τον τοποθέτησε δήμαρχο Θεσσαλονίκης, θέση συνελήφθη δύο φορές, βασανίστηκε στο ΕΑΤ-ΕΣΑ και
στην οποία παρέμεινε μέχρι την 12 Απριλίου 1968. φυλακίστηκε, χωρίς δίκη. Απολύθηκε από τις φυλακές
Διετέλεσε επίσης πρόεδρος του Οργανισμού Ύδρευσης της Χούντας μετά από διεθνή κατακραυγή το 1971. Την
Θεσσαλονίκης, πρόεδρος του Δημοτικού Νοσοκομείου 30 Μαρτίου 1985 εξελέγη από τη Βολή Πρόεδρος της
και του Βρεφοκομείου Θεσσαλονίκης «Άγιος Δημοκρατίας. Παρέμεινε στη θέση μέχρι την 4 Μαΐου
1990.

e-Δίαυλος | σελ. 66
ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΩΤΗΡΧΟΠΟΥΛΟΣ (επιπλοποιός). Ο
Κοτζαμάνης του είχε εκμυστηρευθεί το πρωί της
22ας Μαίου 1963 ότι «Απόψε θα κάνω μεγάλη τρέλα.
Μέχρι που θα σκοτώσω άνθρωπο!». Ταλαιπωρήθηκε
για τη μαρτυρία του εκείνη με άγριο ξυλοδαρμό
αλλά και προσπάθεια εξαγοράς του. Καταδικάστηκε
για… συκοφα-ντική δυσφήμηση του συνταγματάρχη
Καμουτσή. Πέθανε το 1996 σε ηλικία 65 ετών.
ΓΙΩΡΓΗΣ ΤΣΑΡΟΥΧΑΣ. Δολοφονήθηκε κάτω από
φριχτά βασανιστήρια, στις 9 Μαϊου 1968, στον θάλαμο
βασανιστηρίων της ΚΥΠ Θεσσαλονίκης.
ΜΑΝΩΛΗΣ ΧΑΤΖΗΑΠΟΣΤΟΛΟΥ (Ο “Τίγρης”).
Καταδικάστηκε για… συκοφαντική δυσφήμηση του
συνταγματάρχη Καμουτσή. Πέθανε την πρωτομαγιά
του 2001 από καρκίνο, σε ηλικία 72 ετών.
ΙΩΑΝΝΗΣ Κ. ΧΟΛΕΒΑΣ (δικηγόρος και βιομήχανος).
Θα διοριστεί από τη χούντα υπουργός Εμπορικής
Ναυτιλίας για την περίοδο 1968-1971.-
______________________________________
Από το βιβλίο του Σπ. Γ. Δερμιτζάκη: ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ
ΔΟΛΟΦΟΝΙΕΣ & ΕΚΤΕΛΕΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ -
ΡΩΜΗ, 2014.

e-Δίαυλος | σελ. 67
ΙΣΤΟΡΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ
Γεγονότα τον Μήνα ΜΑΙΟ
1 Μαΐου
408. Ο Θεοδόσιος Β΄ ανακηρύσσεται αυτοκράτορας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Θα παραμείνει στο θρόνο μέχρι
την 28 Ιουλίου 450.
880. Εγκαινιάζεται στην Κωνσταντινούπολη η Νέα Εκκλησία, το πρότυπο για όλες τις μεταγενέστερες ορθόδοξες
εκκλησίες βυζαντινού ρυθμού.
1068. Ο δεύτερος σύζυγος της Ευδοκίας, Ρωμανός Δ΄ Διογένης, αναγορεύεται αυτοκράτορας.
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ο Ιάκωβος Τομπάζης κατακαίει τουρκική γολέτα κοντά στη Χίο.
1823. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Εκτεταμένες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις Μεχμέτ Ρεσίτ Κιουταχή πασά στα
Λεχώνια του Βόλου.
1827. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Η συνέλευση ψηφίζει το «Πολιτικόν Σύνταγμα της Ελλάδος».
1831. Ξεσπά στρατιωτικό πραξικόπημα υπό τον Τ. Καρατάσου στην ανατολική Στερεά Ελλάδα.
1907. Πεθαίνει στην Οδησσό της Ρωσίας ο εθνικός ευεργέτης Γρηγόριος Μαρασλής (γενν. Οδησσός, 1831). Με

e-Δίαυλος | σελ. 68
χρήματά του χτίστηκε το Μαράσλειο Διδασκαλείο και εκδόθηκαν δεκάδες μελέτες από τη Βιβλιοθήκη Μαρασλή.
1909. Γεννιέται στη Μονεμβασιά ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος.
1913. ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ. Υπογράφεται ελληνοσερβική στρατιωτική σύμβαση.
1924. Ο ναύαρχος Π. Κουντουριώτης αναλαμβάνει καθήκοντα Προέδρου της Δημοκρατίας.
1944. Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Οι Γερμανοί εκτελούν στο σκοπευτήριο Καισαριανής 200 Έλληνες πατριώτες,
που κρατούνταν στις φυλακές του Χαϊδαρίου, στην πτέρυγα μελλοθανάτων «15».
1947. Η Ελλάδα παραλαμβάνει από τη Μεγάλη Βρετανία το αρματαγωγό «Αλιάκμων ΙΙ».
1954. Αρχίζει η κυκλοφορία των χαρτονομισμάτων χωρίς τα τρία τελευταία μηδενικά, τα οποία εκδόθηκαν με βάση τη
νέα ισοτιμία δολαρίου και δραχμής.
1961. Αντιρρήσεις για τη συμφωνία ένταξης της Ελλάδας στην Ε.Ο.Κ. προβάλλουν αιφνιδίως η Ιταλία και η Γαλλία.
1962. Επεισόδια κατά τον εορτασμό της Πρωτομαγιάς από Εργατικό Κέντρο Θεσσαλονίκης ανάμεσα σε συνδικαλιστικές
παρατάξεις. Κατά τα επεισόδια τραυματίζονται 16 άτομα.
1964. Συνολικά 445 κομμουνιστές αποφυλακίζονται, με την υπογραφή και των τελευταίων αποφάσεων από τον
υπουργό Δικαιοσύνης Πολ. Πολυχρονίδη.
1967. 9 νεκροί, 56 τραυματίες και 16.000 άστεγοι από καταστροφικό σεισμό που πλήττει την Ήπειρο και τη Θεσσαλία.
1976. Σκοτώνεται σε τροχαίο και κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες ο Αλέκος Παναγούλης, ο οποίος στη διάρκεια της
Δικτατορίας είχε αναπτύξει σημαντική αντιστασιακή δράση (απόπειρα δολοφονίας του δικτάτορα Γ. Παπαδόπουλου).
1983. Απονέμεται στο συνθέτη Μίκη Θεοδωράκη το βραβείο Λένιν για την ειρήνη.
1993. Η Διεθνής Διάσκεψη στη Βουλιαγμένη για το Βοσνιακό καταλήγει σε αποτυχία, παρά την κατ’ αρχήν θετική
στάση του Ράντοβαν Κάρατζιτζ απέναντι στο Σχέδιο Βανς - Όουεν.
2004. Η Κύπρος μαζί με τις Εσθονία, Λεττονία, Λιθουανία, Μάλτα, Ουγγαρία, Πολωνία, Σλοβακία, Σλοβενία και
Τσεχία εντάσσονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
2013. Ο Θεόδ. Κατσανέβας ιδρύει το κόμμα «Δραχμή, Ελληνική Δημοκρατική Κίνηση Πέντε Αστέρων».

2 Μαΐου
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Το Γαλάτσι καταλαμβάνεται από τις τουρκικές δυνάμεις. • ΕΛΛΗΝΙΚΗ
ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Αποκεφαλίζεται στην Κωνσταντινούπολη ο Νικόλαος Μουρούζης.
1882. Διεξάγονται επαναληπτικές βουλευτικές εκλογές.
1893. Διοργανώνεται στην Αθήνα το πρώτο συλλαλητήριο των Ελλήνων Σοσιαλιστών στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Στο
πλήθος απευθύνεται ο ιδρυτής του κινήματος στην Ελλάδα Πλάτων Δράκουλης.
1899. Ιδρύεται με πρωτοβουλία του Δημήτριου Βικέλα ο «Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων».
1919. ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ. Μεταφερόμενη με νηοπομπή που συνοδευόταν από ελληνικά και αγγλικά
πολεμικά πλοία, η 1η ελληνική μεραρχία υπό τον συνταγματάρχη Νικ. Ζαφειρίου αποβιβάζεται στη Σμύρνη. •
ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ. Ώρα 10.30’. Το 2ο τάγμα Ευζώνων δέχεται αιφνίδια πυρά από διάφορα κτίρια της
τουρκικής συνοικίας της Σμύρνης. Μετά από ημίωρη συμπλοκή, με αρκετούς νεκρούς και τραυματίες, επιβλήθηκε η
τάξη.
1945. 220 Ιερολοχίτες απελευθερώνει τη Ρόδο, με μεγάλες απώλειες για Ιταλούς και Γερμανούς.
1966. Ολιγωρία και παραλείψεις εκ μέρους της Ε.Ο.Κ., σε ό,τι αφορά τις σχέσεις της με την Ελλάδα, διαπιστώνει ο
υποδιοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Ι. Πεσμαζόγλου.
1968. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Μισθολογική εξίσωση των ιερέων με τους δημόσιους υπαλλή-λους αποφασίζει
η κυβέρνηση. • ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος να απονείμει στον Γ.
Παπαδόπουλο το «Χρυσούν Σταυρό του Αποστόλου Παύλου».
1969. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Παρανάλωμα του πυρός γίνεται το κέντρο της Ξάνθης, όπου 2 άτομα χάνουν
τη ζωή τους στις φλόγες του ξενοδοχείου «Αθήνα», ενώ 8 καταστήματα καταστρέφονται ολοσχερώς. Η τραγωδία
προκλήθηκε από παράφορα ερωτευμένο μικροέμπορο, που πυρπόλησε το κατάστημά του προκειμένου να εισπράξει τα
ασφάλιστρα και να μεταναστεύσει με την εκλεκτή της καρδιάς του, μουσουλμάνα Αϊσέ, στη Δυτική Γερμανία.
1977. Απονέμεται στον ποιητή Γιάννη Ρίτσο το βραβείο Λένιν για την ειρήνη.

e-Δίαυλος | σελ. 69
3 Μαΐου
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Οι Τούρκοι αποστέλλουν στην Κύπρο ισχυρά στρατεύματα για να εμποδίσουν
την εξέγερση.
1829. Ο Αυγ. Καποδίστριας με 4000 επαναστάτες πολιορκεί τους Τούρκους Μεσολογγίου και Αιτωλι-κού και τους
αναγκάζει να παραδοθούν.
1837. Εγκαινιάζεται το Πανεπιστήμιο, το οποίο στεγάζεται στην οικία Κλεάνθη, στη βορειοανατολική πλευρά της
Ακρόπολης. Ο Κων. Σχινάς, γίνεται ο πρώτος πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών.
1890. Πεθαίνει στις φυλακές Χαλκίδας ο βουλευτής, πρώην αντεισαγγελέας εφετών Ρόκος Χοϊδάς, ο οποίος είχε
αρνηθεί να υποβάλει αίτηση χάριτος. Ο Χοϊδάς είχε καταδικαστεί σε τριετή φυλάκιση για άρθρο που δημοσίευσε στην
εφημερίδα «Ραμπαγάς» και θεωρήθηκε προσβλητικό για τη βασιλική οικογένεια. Διακήρυττε ότι η εθνική κυριαρχία και
ο νόμος είναι πάνω από το βασιλιά.
1892. ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ. Πλειοψηφεί το Νεωτεριστικόν Κόμμα του Χαρ. Τρικούπη.
1893. Κυβέρνηση Σωτ. Σωτηρόπουλου. Θα παραμείνει μέχρι 29 Οκτωβρίου.
1922. Κυβέρνηση Νικ. Στράτου. Θα παραμείνει μέχρι 8 Μαΐου.
2009. O Παναθηναϊκός αναδεικνύεται πρωταθλητής Ευρώπης στο μπάσκετ για πέμπτη φορά στην ιστορία του. Στον
τελικό του φάιναλ-φορ που έγινε στο «O2 Arena» του Βερολίνου επικράτησε της ΤΣΣΚΑ Μόσχας με 73-71.
2011. Πεθαίνει ο ηθοποιός Θανάσης Βέγγος.

4 Μαΐου
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Αποκεφαλίζονται στην Κωνσταντινούπολη οι αρχιερείς Δέρκων Γρηγόριος,
Αδριανουπόλεως Δωρόθεος, Τυρνάβου Ιωαννίκιος και Θεσσαλονίκης Ιωσήφ και ο πρώην μέγας διερμηνέας της Πύλης
Γ. Καλλιμάχης.
1825. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ο Κιουταχής καταλαμβάνει τα Σάλωνα (Άμφισσα) και προχωρά σε σφαγές και
λεηλασίες.
1827. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Το φρούριο Χλεμουτσίου παραδίνεται στον Ιμπραήμ.
1833. ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΚΙΟΥΤΑΧΕΙΑΣ. Υπογράφεται ανάμεσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και την Αίγυπτο. Η
Κρήτη παραμένει υπό αιγυπτιακή διοίκηση.
1882. Υπογράφεται σύμβαση μεταξύ του ελληνικού δημοσίου και της «Ελληνική Εταιρεία Μεταλ-λουργείων Λαυρίου»
για την κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής Αθηνών-Λαυρίου με διακλάδωση προς την Κηφισιά.
1904. Ιδρύεται στην Αθήνα το «Μακεδονικό Κομιτάτο», πρόεδρος του οποίου είναι ο Δημ. Καλαποθάκης, ιδιοκτήτης
της εφημερίδας «Εμπρός». • Ο Λάμπρος Κορομηλάς διορίζεται γενικός Πρόξενος στη Θεσσαλονίκη.
1912. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία παραχωρεί τα Δωδεκάνησα στην Ιταλία.
1961. Ψηφίζεται το νομοσχέδιο για τις αγροτικές συντάξεις. Η εφαρμογή του θα αρχίσει το 1962 με την καταβολή
συντάξεων σε 300.000 αγρότες, χωρίς να έχουν καταβάλει εισφορές.
1967. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Το καθεστώς των συνταγματαρχών εκτοπίζει 6.000 αριστερών κυρίως
πεποιθήσεων πολίτες στη Γυάρο. • ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Με διαταγή του αρχηγού Γ.Ε.Σ. Οδ. Αγγελή,
διαλύονται 280 πολιτικές, συνδικαλιστικές, πολιτιστικές, φοιτητικές κ.α. οργανώσεις, ενώ ταυτόχρονα κατάσχονται
τα αρχεία και όλα τα περιουσιακά τους στοιχεία. • ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Ο ανακριτής Σωκρ. Σωκρατείδης
(αργότερα μέλος του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου για το σκάνδαλο Κοσκωτά, το 1990-1991) καλεί σε απολογία τον
Ανδρ. Παπανδρέου για την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ. Εκ των συνηγόρων του Ανδρ. Παπανδρέου ο Μένιος Κουτσόγιωργας.
1972. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Καταδικάζεται ο Μ. Παρτσαλίδης, πρώην γραμματέας του ΚΚΕ, σε ισόβια για τη
δράση του στον εμφύλιο, πριν 25 χρόνια.
1990. Ο Κων. Καραμανλής εκλέγεται για δεύτερη φορά πρόεδρος της Δημοκρατίας. Διαδέχεται τον Χρ. Σαρτζετάκη.
1994. Ο πρώτος «μετροπόντικας» αρχίζει τη διάνοιξη της σήραγγας του υπόγειου σιδηροδρόμου στην περιοχή του
σταθμού Λαρίσης.
2014. Ξεκινά τη λειτουργία του ο νέος ραδιοτηλεοπτικός φορέας της Ελλάδας, η ΝΕΡΙΤ.
2017. Ο πρώην υπουργός Άκης Τσοχατζόπουλος αποφυλακίζεται με περιοριστικούς όρους.

5 Μαΐου
614. Περσικά στρατεύματα με επικεφαλής το στρατηγό Σαρμπαράζ (Σαλβάρα) καταλαμβάνουν την Ιερουσαλήμ.
Ανάμεσα στους πολλούς αιχμαλώτους είναι και ο πατριάρχης Ζαχαρίας. Οι επιδρομείς παίρνουν μαζί τους και τον

e-Δίαυλος | σελ. 70
Τίμιο Σταυρό.
1818. Ο Παναγιώτης Σέκερης μυείται στη Φιλική Εταιρεία. Το αρχείο του αποτελεί σημαντική και αξιόπιστη πηγή για
την ιστορία της Φιλικής Εταιρείας.
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ο πλοίαρχος Ευάγγ. Ματζαράκης σηκώνει το λάβαρο της επανάστασης στη
Σαντορίνη.
1897. ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Οι Τούρκοι καταλαμβάνουν το Δομοκό. Ο ελληνικός στρατός συμπτύσσεται
στην κορυφογραμμή του όρους Όρθρυς. Ο Σουλτάνος, με πίεση από τον Γερμανό Αυτοκράτορα, συμφωνεί σε ανακωχή.
1935. Εκδίδεται η απόφαση του στρατοδικείου για τους πολιτικούς αρχηγούς του κινήματος της 1ης Μαρτίου. Οι Ελ.
Βενιζέλος, Νικ. Πλαστήρας, Ιωσήφ Κούδουρος και Εμμ. Τζανακάκης καταδικάζονται ερήμην σε θάνατο.
1980. Ο Κων. Καραμανλής εκλέγεται από τη Βουλή Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Διαδέχεται τον Κων. Τσάτσο.
2001. Ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β’ επισκέπτεται την Ελλάδα. Είναι η πρώτη επίσκεψη Πάπα της Ρωμαιοκαθολικής
Εκκλησίας μετά το Σχίσμα του 1054.
2002. O Παναθηναϊκός αναδεικνύεται πρωταθλητής Ευρώπης στο μπάσκετ για τρίτη φορά στην ιστορία του. Στον
τελικό του φάιναλ-φορ που έγινε στην Μπολόνια της Ιταλίας επικράτησε της Κίντερ Μπολόνια με 89-83.
2004. Η τρομοκρατική οργάνωση «Επαναστατικός Αγώνας» επιχειρεί τριπλή βομβιστική επίθεση στο Αστυνομικό
Τμήμα Καλλιθέας.
2010. Μεγάλη απεργία στην Ελλάδα κατά της υπογραφής μνημονίου με το ΔΝΤ και την Ε.Ε. για την αποτροπή
χρεοκοπίας. Πραγματοποιούνται διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα. • 3 εργαζόμενοι χάνουν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια
πυρκαγιάς σε τράπεζα.

6 Μαΐου
1799. Δημοσιεύεται κοινή διακήρυξη του Ρώσου ναυάρχου Ουσάκωφ και του Τούρκου ομολόγου του Καδήρ μπέη.
Σύμφωνα με τη διακήρυξη τα Ιόνια Νησιά θα αποτελέσουν ενιαίο και ανεξάρτητο κράτος με πρωτεύουσα την Κέρκυρα,
που θα διοικείται από εκλεγμένη 14μελή Γερουσία (στις εκλογές θα συμμετέχουν οι αριστοκράτες και υπό προϋποθέσεις
οι αστοί).
1802. Αποβιβάζεται στην Κέρκυρα αγγλικός στρατός.
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ψαριανοί επαναστάτες αποβιβάζονται στην Ίμβρο και καταλαμβά-νουν το
φρούριο.
1823. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ο Νικ. Κριεζώτης νικά τους Τούρκους στο Βατίτσι Καρύστου.
1825. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Οι πολιορκημένοι στο Μεσολόγγι επιχειρούν πρώτη φορά έξοδο. Αποτυγχάνουν
και επιστρέφουν στις θέσεις τους.
1865. Αρχίζουν να λειτουργούν, για πρώτη φορά μετά τους αρχαίους χρόνους, οι εγκαταστάσεις ανακαμίνευοης
αργυρομόλυβδου Λαυρίου.
1889. Τα φιλελεύθερα μέλη του «κοινοβουλίου» της Κρήτης υποβάλλουν ψήφισμα ένωσης του νησιού με την Ελλάδα.
Το ψήφισμα υπερψηφίζεται από την πλειοψηφία της Κρητικής Εθνοσυνέλευσης.
1897. ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Κατάπαυση του πυρός σε Θεσσαλία και Ήπειρο. Αρχίζουν διαπραγματεύσεις
μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
1913. ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ. Σοβαρά επεισόδια ανάμεσα σε ελληνικές και βουλγαρικές μονάδες στον Αγγίστα
ποταμό ΝΑ των Σερρών.
1959. Ο Γ. Παπανδρέου ιδρύει το «Φιλελευθερον Δημοκρατικόν Κόμμα».
1961. Υπογράφεται στη Ρόδο σύμβαση για την εγκατάσταση στο νησί ραδιοσταθμού της «Φωνής της Αμερικής»
1966. Έντονη αντίδραση των Ηπειρωτών βουλευτών, με πρώτο τον Ευάγγ. Αβέρωφ, με αφορμή τις διαπραγματεύσεις
Αθηνών - Τιράνων για αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων Ελλάδας - Αλβανίας. Οι βουλευτές προειδοποιούν
ότι θα ζητήσουν έκτακτη σύγκληση της Βουλής για να εξετασθεί το ζήτημα και απαιτούν να παραμείνει ανοιχτό το
ζήτημα της Βορείου Ηπείρου.
1979. Ο Πολ. Δάκογλου ιδρύει το «Ενιαίο Εθνικιστικό Κίνημα (Ε.ΝΕ.Κ.)».
1986. Σοβαρά προβλήματα προκαλεί στη χώρα η ραδιενεργός μόλυνση που οφείλεται στο πυρηνικό ατύχημα στο
Τσερνομπίλ της Ουκρανίας.
2007. O Παναθηναϊκός αναδεικνύεται για τέταρτη φορά πρωταθλητής Ευρώπης στην καλαθοσφαίριση, νικώντας στον
τελικό την ΤΣΣΚΑ Μόσχας με 93-91.

e-Δίαυλος | σελ. 71
2012. ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ. Πλειοψηφεί η Ν.Δ. υπό τον Αντ. Σαμαρά χωρίς να πετύχει αυτοδυ-ναμία και με
μικρή διαφορά από το δεύτερο κόμμα (ΣΥ.ΡΙΖ.Α).
7 Μαΐου
558. Καταρρέει ο τρούλος της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη. Ο Ιουστινιανός Α´ διατάσσει την ανακατασκευή
του. Τις εργασίες συντονίζει ο Ισίδωρος ο νεότερος, ανιψιός του Ισίδωρου που είχε σχεδιάσει αρχικά την Αγία Σοφία.
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ο Άνθιμος Γαζής και ο αρματολός Κυρ. Μπασδέκης κηρύσσουν την Επανάσταση
στην περιοχή του Πηλίου. Λίγες μέρες αργότερα αποτυγχάνουν να καταλάβουν το Βόλο.
1823. Ιδρύεται στην Κέρκυρα η Ιόνιος Ακαδημία από τον Άγγλο αρμοστή των Επτανήσων Φρειδερίκο Νόρθ, κόμη του
Γκίλφορδ.
1832. Υπογράφεται από τις Μεγάλες Δυνάμεις και τον εκπρόσωπο της Βαυαρίας σύμβαση, η οποία προβλέπει ότι
η Ελλάδα θα είναι κράτος μοναρχικό με κληρονομικό της μονάρχη τον Όθωνα, δευτερότοκο γιο του βασιλιά της
Βαυαρίας Λουδοβίκου.
1897. ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Ανακωχή στη θέση Ταράτσα, κοντά στη Λαμία. Η Ελλάδα υποχρεώνεται
να ανακαλέσει τις δυνάμεις που είχε στείλει στην Κρήτη και στην καταβολή πολεμικής αποζημίωσης στην Τουρκία.
1906. ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ. Οι Μακεδονομάχοι καπετάν Λίτσας (Αντ. Βλαχάκης) και Λεων. Πε-τροπουλάκης
από το Γύθειο σκοτώνονται στο Καστανόφυτο σε μάχη με Βουλγάρους.
1943. Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Ο ΕΛΑΣ επιτίθεται στο αρχηγείο του Γ. Παπαϊωάννου στο Θέρμο.
1945. Η γερμανική φρουρά της Μήλου παραδίδεται σε τμήματα του Ιερού Λόχου.
1948. ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Ο υπουργός Δημόσιας Τάξης και προσωρινά της Δικαιοσύνης Ρέντης σε δηλώσεις
του στον ανταποκριτή του Ρόιτερ αναφέρει μεταξύ άλλων και τα εξής: «Εκ των 2.961 Ελλήνων καταδικασθέντων εις
θάνατον... είχον εκτελεσθεί 157 προ της 1ης Μαΐου του τρέχοντος έτους. Μετά την 1η Μαΐου εξετελέσθησαν 24 εις τας
Αθήνας και 19 σήμερον στην Αίγινα».
1966. Νέα ένταση στις σχέσεις Αθήνας - Λευκωσίας, οι οποίες τις τελευταίες ημέρες έδειχναν να αποκαθίστανται,
μετά την κρίση του Μαρτίου. Ο στρατηγός Γ. Γρίβας ρίχνει κι άλλο λάδι στη φωτιά δημοσιοποιώντας την απόρρητη
αλληλογραφία της κυπριακής κρίσης, όπου ο πρόεδρος Μακάριος εμφανί-ζεται ως υπέρμαχος, αν όχι υποκινητής, του
πολέμου που εξαπέλυσε ο κυπριακός Τύπος και μερίδα του πολιτικού κόσμου της Κύπρου εναντίον της ελληνικής
κυβέρνησης και Ελλήνων αξιωματικών.

8 Μαΐου
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ο Οδ. Ανδρούτσος αντιμετωπίζει με απόλυτη επιτυχία στο Χάνι της Γραβιάς ισχυρές
τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις υπό τον Κιοσέ Μεχμέτ και τον Ομέρ Βρυώνη. • ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ο
Λυκούργος Λογοθέτης κηρύσσει την Επανάσταση στη Σάμο.
1824. (μέχρι 12/5) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Συγκρούσεις ανάμεσα σε κυβερνητικές και αντικυβερνητικές δυνάμεις
κοντά στο Άργος και το Ναύπλιο.
1828. Νίκη των Κρητών επί των Τούρκων κοντά στο Ρέθυμνο.
1952. Γίνεται στην Αθήνα πάνδημο συλλαλητήριο με κύριο αίτημα την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.
1961. Εγκαινιάζεται το νέο κτιριακό συγκρότημα του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
1965. Εγκαινιάζεται στην Πάτρα το νέο εργοστάσιο της Πειραϊκής-Πατραϊκής.
1967. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Ο Στυλ. Παττακός ανακοινώνει την δωρεάν παροχή συγγραμμάτων, την
κατάργηση των διδάκτρων και των εξέταστρων σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης
1980. Μετά την εκλογή του Κων. Καραμανλή στην Προεδρία της Δημοκρατίας, η κοινοβουλευτική ομάδα της ΝΔ
εκλέγει τον Γ. Ράλλη αρχηγό του κόμματος και πρωθυπουργό με 88 ψήφους. Ο αντίπαλός του, Ευαγγ. Αβέρωφ, παίρνει
84 ψήφους.
1989. Η οργάνωση «17Ν» αποπειράται να δολοφονήσει με έκρηξη παγιδευμένου οχήματος, τον πρώην υπουργό Γ.
Πέτσο.
2010. Συνέχεια της προσφυγής στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και της αίτησης για διμερή δάνεια προς τα κράτη μέλη
της Ευρωζώνης είναι η συνομολόγηση της σύμβασης δανειακής διευκόλυνσης ύ-ψους 80.000.000.000 ευρώ.
2011. Πρωταθλητής Ευρώπης στο μπάσκετ ο Παναθηναϊκός.
2014. Δημιουργείται η «Ελιά, Δημοκρατική Παράταξη». Στην ηγεσία της ο Ευάγγ. Βενιζέλος.

e-Δίαυλος | σελ. 72
9 Μαΐου
1830. (21/5) Ο Λεοπόλδος του Σαξ Κόμπουργκ παραιτείται από τον ελληνικό θρόνο. Οι αντίπαλοι του Καποδίστρια
στην Ελλάδα θεωρούν ότι ο κυβερνήτης σκόπιμα απογοήτευσε τον Λεοπόλδο.
1886. Κυβέρνηση Χαρ. Τρικούπη. Θα παραμείνει μέχρι 23 Οκτωβρίου 1890.
1907. Ο Μίνως Κυπριάδης αναλαμβάνει να ανελκύσει τα απομεινάρια του τουρκοαιγυπτιακού στό-λου στον Κόλπο
του Ναβαρίνου. Έπειτα από δύο χρόνια εγκαταλείπει το εγχείρημα διότι το θεωρεί υπερβολικά δαπανηρό.
1922. ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ. Κυβέρνηση Π. Πρωτοπαπαδάκη. Παραμένει μέχρι 27 Αυγούστου. Στη διάρκεια
της θητείας της θα καταρρεύσει το μικρασιατικό μέτωπο.
1936. Στρατός και χωροφυλακή διαλύουν βίαια συγκέντρωση απεργών καπνεργατών στη Θεσσαλο-νίκη. Τραγικός
απολογισμός 12 νεκροί και πάνω από 280 τραυματίες.
1945. Υπογράφεται στη Σύμη η συνθήκη παράδοσης της Δωδεκανήσου από τον Γερμανό στρατηγό Βάγκενερ και τον
Άγγλο στρατηγό Πάτζετ. Το μεσημέρι αγγλικές δυνάμεις με τμήματα Ινδικών ταγμάτων και τον ελληνικό Ιερό Λόχο
παρελαύνουν στη Ρόδο. • Ο Μιχ. Κύρκος ιδρύει το «Δημκρατικόν Ριζοσπαστικόν Κόμμα».
1956. Ογκώδες συλλαλητήριο στην Αθήνα για τις αναγγελθείσες εκτελέσεις των Κυπρίων αγωνιστών Καραολή και
Δημητρίου καταλήγει σε αιματηρά επεισόδια με 4 νεκρούς και 164 τραυματίες.
1961. Την επιστροφή των «Ελγινείων Μαρμάρων» του Παρθενώνα στην Ελλάδα, ως ένδειξη καλής θέλησης μετά την
επίλυση του Κυπριακού, προτείνει ο Άγγλος βουλευτής Φίλιπ Νόελ-Μπέικερ. Ο πρωθυπουργός Χάρολντ Μακμίλαν
φαίνεται να συναινεί, διευκρινίζει όμως ότι το ζήτημα είναι «εξαιρετικά πολύπλοκο».
1967. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Το δικτατορικό καθεστώς αποφασίζει την άρση της μονιμότητας των δημοσίων
υπαλλήλων, το διορισμό αριστίνδην Ιεράς Συνόδου και την εκπόνηση νέου Συντάγματος από εικοσαμελή επιτροπή.
• ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Συνάντηση του αντιπροέδρου της χούντας στρατηγού Γρ. Σπαντιδάκη με τον
Αμερικανό υπουργό άμυνας Ρ. Μακναμάρα στο περιθώριο της συνό-δου του ΝΑΤΟ, στο Παρίσι. Στην ίδια σύνοδο, η Δανία
επιδιώκει την καταδίκη της χούντας, αλλά προ-σκρούει στη στάση των Αμερικανών. • ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ.
Με κοινή απόφαση των υπουρ-γών Εσωτερικών, Στυλ. Παττακού, και Δημόσιας Τάξης, Π. Τοτόμη, απαγορεύεται η
είσοδος στην Ελλάδα «παντός ρυπαρού και ρακένδυτου ή φέροντος γενειάδα ή μακράν κόμη» τουρίστα. Με την ίδια
απόφαση απαγορεύεται η είσοδος σε τουρίστριες με μίνι φούστα, αν και μεταγενέστερη ανακοίνωση διευκρινί-ζει ότι
το μέτρο περιορίζεται στις μαθήτριες
1968. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Δολοφονείται στην Κ.Υ.Π. Θεσσαλονίκης, από όργανα της ασφάλειας, ο πρώην
βουλευτής της Ε.Δ.Α. και στέλεχος του Κ.Κ.Ε. Γ. Τσαρουχάς. Τον είχαν συλλάβει στην Λεπτοκαρυά Πιερίας. Επισήμως,
ο θάνατός αποδίδεται σε έμφραγμα.

10 Μαΐου
1798. Η αυστριακή αστυνομία παραδίδει το Ρήγα Φεραίο και τους συντρόφους του στους Τούρκους, που τους
φυλακίζουν στον πύργο Νεμπόισα έξω από το Βελιγράδι.
1859. ΣΚΙΑΔΙΚΑ. Συγκρούσεις ανάμεσα σε φοιτητές που φορούν ψάθινα καπέλα Σίφνου (σκιάδια). «Η ιδέα-αίτημα των
μαθητών για υποστήριξη εγχωρίου παραγωγής προϊόντων και για αντίδραση στην ροπή της εύπορης τάξης, προς τα
εισαγόμενα είδη και τον ξενόφερτο τρόπο ζωής, οδήγησε σε γεγονότα, που έμειναν στην Ιστορία ως “Σκιαδικά”. Μαθητές
και φοιτητές πραγματοποιούν συγκέντρωση στο Πεδίον του Άρεως φορώντας ευτελή ψάθινα σκιάδια από την Σίφνο, με
γαλανόλευκες κορδέλες. Οι έμποροι εισαγομένων καπέλων στέλλουν εναντίον τους υπαλλήλους και οπλισμένους με
λοστούς, εγκαθέτους. Η Αστυνομία επενέβη βιαίως, κατά των μαθητών. Επί τρεις ημέρες η Αθήνα συνταράχθηκε από
γενικευμένης συμμετοχής συγκεντρώσεις, κατάληψη του Πανεπιστημίου, απεργία της αγοράς. Στρατιωτική δύναμη
και έφιππη Χωρο-φυλακή διέλυσαν τις συγκεντρώσεις, που επιχειρήθηκε να χαρακτηρισθούν ενέργειες “στάσεως”. Ο
Αστυνο-μικός Διευθυντής Δημητριάδης απομακρύνεται, οι συλληφθέντες φοιτητές απελευθερώνονται. Τα “Σκιαδικά”
απετέλεσαν νεανική πατριωτική κινητοποίηση υπέρ των εγχωρίων προϊόντων και κατά της πολυτελείας. Απαρχή των
γεγονότων, που οδήγησαν στην έξωση του Όθωνος».
1925. Η Αγγλία ανακηρύσσει την Κύπρο αποικία του Βρετανικού Στέμματος.
1956. Εκτελούνται με απαγχονισμό στις φυλακές της Λευκωσίας από τις βρετανικές αποικιακές Αρχές οι ήρωες του
Αγώνα των Κυπρίων για αυτοδιάθεση, Μιχάλης Καραολής και Ανδρέας Δημητρίου.
1961. Μέλη της «Εθνικής Κοινωνικής Οργάνωσης Φοιτητών (Ε.Κ.Ο.Φ.)» προπηλακίζουν μέσα στο κτίριο του
Κοινοβουλίου τον βουλευτή της Ε.Δ.Α. Νικ. Ζορμπά.

e-Δίαυλος | σελ. 73
Ιωάννινα, 1913 (αρχ. Αλεξ. Τζιόλα)

1967. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Με ομόφωνη γνώμη του ανακριτή Σωκρ. Σωκρατείδη και του εισαγγελέα
Θ. Χατζίκου κρίνεται προφυλακιστέος για την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ και μεταφέρεται στις φυλακές Αβέρωφ ο Ανδρ.
Παπανδρέου.
1968. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Σε φυλάκιση ενός έτους καταδικάζεται σε β’ βαθμό ο Λεων. Κύρκος για τον ρόλο
του στην εξέγερση των σταφιδοπαραγωγών του Ηρακλείου τον Ιούλιο του 1962.
1980. Κυβέρνηση Γ. Ράλλη. Θα παραμείνει μέχρι 20 Οκτωβρίου 1981.

11 Μαΐου
330. Ο Κωνσταντίνος Α΄ εγκαινιάζει τη νέα πόλη που έχτισε πάνω στο Βυζάντιο και την ονομάζει «Νέα Ρώμη». Τα
εγκαίνια γίνονται κατά τα πρότυπα της πανάρχαιας τελετής του Πολισμού και οι γιορτές διαρκούν 40 μέρες. Η πόλη
θα μείνει στην ιστορία με το όνομα Κωνσταντινούπολη.
912. Πεθαίνει ο Λέων ΣΤ΄ Σοφός. Ο Αλέξανδρος γίνεται αυτοκράτορας της Βυζαντινής αυτοκρατορίας.
1825. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Το Νεόκαστρο μετά από συμφωνία παραδίδεται στον Ιμπραήμ. Ο Π. Πατράκος
και ο Γ. Μαυρομιχάλης κρατούνται ως αιχμάλωτοι.
1933. Ο Ι. Μεταξάς και αρκετοί βουλευτές του Λαϊκού Κόμματος προτείνουν τη δίωξη του Ελ. Βενιζέλου ως ηθικού
αυτουργού του κινήματος Πλαστήρα της 5ης Μαρτίου.
1958. ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ. Πλειοψηφεί η Ε.Ρ.Ε. του Κων. Καραμανλή. Η Ε.Δ.Α. με αρχηγό τον Ι. Πασαλίδη
αποτελεί την έκπληξη των εκλογών και αναδεικνύεται αξιωματική αντιπολίτευση.
1963. 4000 πολίτες καλούνται ως «έκτακτοι αστυφύλακες» για πρώτη φορά στην ιστορία της Ελλάδας, εν όψει της
επίσκεψης του Γάλλου προέδρου Σαρλ ντε Γκωλ στην Αθήνα, λόγω φόβων για απόπειρα δολοφονίας του.
1964. Εκρηκτική κατάσταση στην Κύπρο. Δύο Έλληνες αξιωματικοί και ο γιος του αστυνομικού διευθυντή της Λευκωσίας
εκτελούνται εν ψυχρώ στην Αμμόχωστο από Τουρκοκύπριους, που τραυματίζουν βαρύτατα και τρίτο αξιωματικό. Οι

e-Δίαυλος | σελ. 74
άτυχοι Έλληνες μπήκαν κατά λάθος στην τουρκική συνοικία της πόλης. • Τούρκοι άτακτοι αποβιβάζονται στην ακτή του
τουρκικού χωριού Μανσούρα, ενώ νέα φορτία με όπλα φτάνουν στην Κύπρο. • Θεμελιώνεται στην περιοχή Διαβατών
Θεσσαλονίκης το δεύτερο διυλιστήριο ΕΣΣΟ-Πάπας από τον βασιλιά Κωνσταντίνο, αφού διευθετήθηκε η πολύμηνη
διαφορά με-ταξύ κυβέρνησης και Τομ Πάπας για την τροποποίηση της αρχικής συμφωνίας.
1987. Αρχίζουν να εκπέμπουν οι δημοτικοί ραδιοφωνικοί σταθμοί 9.84 της Αθήνας και Κανάλι 1 του Πειραιά. Μια νέα
εποχή για την ενημέρωση και την ψυχαγωγία ξεκινά.

12 Μαΐου
821. Ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Β΄ στέφει συναυτοκράτορα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας το γιο του Θεόφιλο.
1821. (& 13/5). ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Μάχη του Βαλτετσίου. Η νίκη των επαναστατικών δυνάμεων στο
Βαλτέτσι ανοίγει το δρόμο για την κατάληψη της Τριπολιτσάς, στρατιωτικού και πολιτικού κέντρου της Πελοποννήσου
(οπλαρχηγοί: Θεόδ. Κολοκοτρώνης, Κυρ. Μαυρομιχάλης, Ηλ. Μαυρομιχάλης, Ι. Μαυρομιχάλης, Δ. Πλαπούτας κ.ά.).
1822. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Σημαντική νίκη των Ελλήνων σε μάχη έξω από τα Χανιά.
1902. Ιδρύεται στον Πειραιά από τον Νικόλαο και τον Ανδρέα Χατζηκυριάκο το πρώτο ελληνικό τσιμεντοποιείο που
ονομάζεται «TITAN». Η πρώτη μονάδα παραγωγής εγκαθίσταται στην Ελευσίνα.
1953. Ο Νικ. Ψαρουδάκης ιδρύει το κόμμα «Χριστιανική Δημοκρατία».
1961. Ξυλοδαρμός του βουλευτή της Ε.Δ.Α. Βασ. Μπρακατσούλα από αστυνομικούς στην πλατεία Συντάγματος, κατά
τη διάρκεια συγκέντρωσης συζύγων πολιτικών κρατουμένων.
1965. Οξύτατο επεισόδιο ανάμεσα στον αρχηγό της Ε.Ρ.Ε. Παν. Κανελλόπουλο και τον πρόεδρο της Βουλής Γ.
Αθανασιάδη-Νόβα μπροστά στον βασιλιά Κωνσταντίνο. Αφορμή η ψήφιση της κυβερνητικής πρότασης για τη σύσταση
εξεταστικής επιτροπής, που θα ερευνήσει τις καταγγελίες για τη Δ.Ε.Η. και τα μυστικά κονδύλια. Ο Κανελλόπουλος
καταγγέλλει παραβίαση του κανονισμού της Βουλής από την Ένωση Κέντρου με την υποστήριξη της Ε.Δ.Α., δεδομένου
ότι η πρόταση ψηφίστηκε την 7.10’ το πρωί της 11 Μαΐου δι’ ανατάσεως και αφού προηγήθηκε ολονύκτια συζήτηση,
με την Ε.Ρ.Ε. απούσα.
2009. Η τρομοκρατική οργάνωση «Επαναστατικός Αγώνας» επιχειρεί βομβιστική επίθεση σε υποκατάστημα της Euro-
bank στην λεωφ. Βουλιαγμένης, στην Αργυρούπολη, προκαλώντας εκτεταμένες φθορές.

13 Μαΐου
1908. ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ. Αντάρτες της Μακεδονίας επιτίθενται στην Ιεροπηγή Κορεστίων, ισχυρό κέντρο
βουλγαρικών δυνάμεων. Σκοτώνονται 30 κομιτατζήδες, πυρπολούνται 27 βουλγαρικά σπίτια και οι αντάρτες αποχωρούν
χωρίς απώλειες.
1912. Ο υπολοχαγός Δημ. Καμπέρος πραγματοποιεί την πρώτη πτήση με στρατιωτικό αεροπλάνο στην Ελλάδα.
1916. Α’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Οι Γερμανοβούλγαροι εισβάλλουν στην ανατολική Μακεδονία και καταλαμβάνουν
το οχυρό Ρούπελ έπειτα από σύντομη σύρραξη με την ελληνική φρουρά. Η ενέργεια αυτή οδηγεί τις δυνάμεις της
Αντάντ σε σκλήρυνση της στάσης τους απέναντι στην κυβέρνηση των Αθηνών.
1963. Απόπειρα ανατροπής του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Χρυσόστομου από ομάδα μητροπολιτών
με τη συνδρομή του ραδιοφωνικού σταθμού Ενόπλων Δυνάμεων, αποκαλύπτεται στην Ιερά Σύνοδο.
1967. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος διορίζει ως αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος
τον Ιερώνυμο Κοτσώνη, καθηγητή Θεολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
1995. Σεισμός 6,6 βαθμών Ρίχτερ χτυπά την Κοζάνη και τα Γρεβενά.
2012. Ο Ολυμπιακός πρωταθλητής Ευρώπης στο μπάσκετ.

14 Μαΐου
1854. Αρχίζει ο αποκλεισμός του Πειραιά από βρετανικά και γαλλικά πολεμικά πλοία. Από τα πληρώματά τους
μεταδίδεται στην πρωτεύουσα επιδημία χολέρας.
1865. (μέχρι 17/5). ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ. Το Κόμμα του Αλέξ. Κουμουνδούρου κερδίζει από-λυτη πλειοψηφία
των εδρών. Οι πρώτες εκλογές μετά την ψήφιση του Συντάγματος του 1864 έγιναν με σφαιρίδιο αντί του ψηφοδελτίου,
λόγω του μεγάλου αναλφαβητισμού. Για πρώτη φορά ψήφισαν οι κάτοικοι της Επτανήσου, η οποία είχε ενωθεί με την
Ελλάδα τον προηγούμενο χρόνο.
1919. ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ. Ελληνικές δυνάμεις ης Μ. Ασίας καταλαμβάνουν το Αϊδίνιο.

e-Δίαυλος | σελ. 75
1920. ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ. Ελληνικές δυνάμεις καταλαμβάνουν την Κομοτηνή και την Αλε-ξανδρούπολη.
1928. Αρχίζει η λειτουργία της Τράπεζας της Ελλάδος. Πρώτος διοικητής της ο Αλέξ. Διομήδης.
1944. Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Τρεις μέρες πριν από την έναρξη του Συνεδρίου του Λιβάνου, αντιπροσωπεία
του Ε.Α.Μ. στέλνει τηλεγράφημα προς τον Ουίνστον Τσώρτσιλ και τον Φραγκλίνο Ρούζβελτ αποκηρύσσοντας το
στασιαστικό κίνημα και διαβεβαιώνοντας την προσήλωση των Ελλήνων στον συμμαχικό αγώνα.
1961. Η Ελλάδα απορρίπτει κάθε τροποποίηση της συμφωνίας ένταξής της στην Ε.Ο.Κ., θεωρώντας ότι οι ιταλικές
ενστάσεις για τα αγροτικά άπτονται εξαιρετικά σημαντικών ζητημάτων.
1962. Τελούνται στην Αθήνα οι γάμοι της πριγκίπισσας Σοφίας και του διαδόχου του ισπανικού θρό-νου, πρίγκιπα
Χουάν Κάρλος.
1963. Αποκαλύπτεται πως μοίρα της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας έχει εκπαιδευτεί στη διεξαγω-γή πυρηνικών
επιθέσεων.
1966. Δίνεται στη δημοσιότητα, ύστερα από παρατεταμένη περίοδο επεξεργασίας, το περίφημο «διάγγελμα» της
Ένωσης Κέντρου, με το οποίο καθορίζονται οι νέες προοπτικές του κόμματος. Το διάγγελμα δεν υπογράφουν και οι
121 κεντρώοι βουλευτές.
1967. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Με πρωτοβουλία στελεχών της Ε.Δ.Α. και του Κ.Κ.Ε. ιδρύεται η πρώτη
αντιστασιακή οργάνωση, το «Πανελλήνιο Αντιδικτατορικό Μέτωπο» (ΠΑΜ), με επικεφαλής τον Μίκη Θεοδωράκη, το
οποίο εκδίδει παράνομα στην Αθήνα το έντυπο «Νέα Ελλάδα».
1982. Πεθαίνει η Δέσπ. Αχλαδιώτη, γνωστή ως «Κυρά της Ρω» (μικρή βραχονησίδα του συμπλέγματος των
Δωδεκανήσων).

15 Μαΐου
908. Ο τριών ετών Κωνσταντίνος Ζ΄, γιος του αυτοκράτορα Λέοντα ΣΤ’ Σοφού, στέφεται συναυτοκράτορας της
Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από τον Πατριάρχη Ευθύμιο Α’. Η τελετή πραγματοποιείται στην Αγία Σοφία.
912. Ο αυτοκράτορας Αλέξανδρος και επίτροπος του ανήλικου Κωνσταντίνου Ζ΄ επαναφέρει στον πατριαρχικό θρόνο
τον Νικόλαο Μυστικό.
925. Πεθαίνει ο πατριάρχης Νικόλαος Μυστικός, ηγετική μορφή που χαρακτηρίζεται από πολιτική ευαισθησία, ευελιξία
και ευθυκρισία, διπλωματικές ικανότητες, πίστη στην οικουμενικότητα και τα ιδεώδη της αυτοκρατορίας.
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Τουρκικός στρατός καταλαμβάνει το Βουκουρέστι.
1822. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Τουρκικά στρατεύματα υπό τον Χουρσίτ πασά και τον Ομέρ Βρυώνη
καταλαμβάνουν το Σούλι.
1825. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Σημαντική νίκη του Γ. Καραϊσκάκη επί των Τούρκων στην περιοχή Μαυρολιθάρι
Παρνασσίδας.
1826. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Οι διασωθέντες από τη φρουρά του Μεσολογγίου φτάνουν στο Ναύπλιο.
1828. Η Γαλλία χορηγεί στην Ελλάδα μηνιαία οικονομική βοήθεια 500.000 φράγκων. • Η Ρωσία χορηγεί στην Ελλάδα
μηνιαία οικονομική βοήθεια 500.000 ρουβλίων.
1866. Οι Κρήτες με κοινή αναφορά σε Πύλη και τις Μεγάλες Δυνάμεις ζητούν φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις. Παράλληλα
με μυστικό υπόμνημα στις Δυνάμεις ζητούν την ένωση του νησιού με την Ελλάδα.
1941. Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Βυθίζεται στον όρμο στης Σούδας, από γερμανική αεροπορική επιδρομή, το
αντιτορπιλικό «Λέων».
1944. Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Εκτελούνται από τους Ναζί, 8 αντιστασιακοί νέοι 20-30 ετών, στο Καΐστρι,
συνοικία της Θεσσαλονίκης μεταξύ Ξηροκρήνης και Επταλόφου.
1963. Διάβημα διαμαρτυρίας για την προνομιακή μεταχείριση των τουρκικών προϊόντων εις βάρος των ελληνικών,
επιδίδει στους πρέσβεις των κρατών-μελών της Ε.Ο.Κ. ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών Ευάγγ. Αβέρωφ.
2000. Η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων έπειτα από αίτημα του υπουργού Δικαιοσύνης Μιχ. Σταθόπουλου
αποφαίνεται εναντίον της αναγραφής του θρησκεύματος στις αστυνομικές ταυτότητες. Η απόφαση της κυβέρνησης
να αφαιρέσει το θρήσκευμα από τις ταυτότητες προκαλεί την αντί-δραση της Εκκλησίας της Ελλάδος, η οποία απαντά
με λαοσυνάξεις στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη και με τη διενέργεια δημοψηφίσματος.

16 Μαΐου
1869. (μέχρι 19/5). ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ. Πλειοψηφεί το Κόμμα Θρασ. Ζαΐμη.

e-Δίαυλος | σελ. 76
1912. Υπογράφεται συνθήκη συμμαχίας ανάμεσα σε Ελλάδα και Βουλγαρία, που όμως δεν περιλαμβάνει καμία αναφορά
για τη διανομή των εδαφών σε περίπτωση νικηφόρου πολέμου εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
1919. ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ. Το 8ο Σύνταγμα Κρητών καταλαμβάνει τις Κυδωνίες (Αϊβαλί).
1948. Εντοπίζεται στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης το πτώμα του Αμερικανού δημοσιογράφου Τζ. Πολκ, ο οποίος
αναζητούσε τρόπο να έρθει σε επαφή με την ηγεσία του Δημοκρατικού Στρατού. Για τη δολοφονία του θεωρήθηκε
ύποπτος και τελικά καταδικάστηκε ο δημοσιογράφος Στακτόπουλος, χωρίς όμως ποτέ να αποδειχθεί η ενοχή του.
1961. Ένα ελικοφόρο εκπαιδευτικό αεροσκάφος Χάρβαρντ του αεροπλανοφόρου «Φράνκλιν Ρούζβελτ» που ναυλοχεί
στον φαληρικό όρμο, χάνει τον έλικά του κατά τη διάρκεια επίδειξης πάνω από το Καλαμάκι και συντρίβεται σ’ έναν
κήπο της περιοχής πριν προλάβει το πλήρωμα να αντιδράσει. Η μικρή δεξαμενή καυσίμων στο εμπρόσθιο τμήμα της
ατράκτου ανατινάζεται λόγω της βιαιότητας της πρόσκρουσης και το αεροπλάνο τυλίγεται αμέσως στις φλόγες. Νεκροί
οι δύο πιλότοι.
1963. Επίσημη επίσκεψη στην Αθήνα πραγματοποιεί ο Γάλλος πρόεδρος Σαρλ ντε Γκωλ.
1999. Η οργάνωση «17Ν» επιτίθεται με ρουκέτα στο σπίτι του Γερμανού πρεσβευτή στο Χαλάνδρι.
2004. Ο ορειβάτης Γ. Βουτυρόπουλος γίνεται ο πρώτος Έλληνας που φτάνει στην κορυφή των Ιμαλαΐων, στο Έβερεστ.

17 Μαΐου
751. Συναυτοκράτορας της Βυζαντινής Αυτοκράτορας γίνεται ο γιος του Κωνσταντίνου Ε’, Λέων Δ΄, που είναι γνωστός
ως Λέων ο Χάζαρος.
1895. Ώρα 14.00. Αρχίζει να λειτουργεί η προέκταση της σιδηροδρομικής γραμμής Αθηνών - Πειραιώς. Η προέκταση,
μήκους 1.465 μέτρων, από τα οποία τα 660 μ. αποτελούν θολωτή σήραγγα, άρχισε να κατασκευάζεται το 1889. Έτσι
προστέθηκαν δύο ακόμη σταθμοί στο δίκτυο, αυτοί του Μοναστηρακίου και της Ομόνοιας.
1902. Ο αρχαιολόγος Βαλέριος Στάης ανακαλύπτει τον «Μηχανισμό των Αντικυθήρων», έναν αρχαίο μηχανικό
αναλογικό υπολογιστή.
1913. ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ. Συνθήκη του Λονδίνου. Υπογράφεται ανάμεσα στην Ελλάδα, τη Βουλγαρία, το
Μαυροβούνιο, τη Σερβία και την Τουρκία. Η Τουρκία εκχωρεί στους Συμμάχους τα εδάφη δυτικά της γραμμής Αίνου
(επί του Αιγαίου Πελάγους)-Μήδειας (επί του Ευξείνου Πόντου) και παραιτείται από κάθε κυριαρχικό δικαίωμα στην
Κρήτη. Εκκρεμεί το ζήτημα της κυριαρχίας των νησιών του βόρειου και του ανατολικού Αιγαίου.
1914. ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ. Οι εκπρόσωποι των Μεγάλων Δυνάμεων και της επαναστατικής κυβέρνησης
της αυτόνομης Βορ. Ηπείρου υπογράφουν στην Κέρκυρα πρωτόκολλο, με το οποίο παραχωρείται ευρεία αυτονομία
στους Έλληνες της Βορ. Ηπείρου στα πλαίσια του αλβανικού κράτους.
1918. Α’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Η μάχη του Σκρα-ντι-Λεγκέν. Λήγει νικηφόρα για τον ελληνικό στρατό, που
απωθεί τις βουλγαρικές δυνάμεις και ανοίγει το δρόμο στις συμμαχικές δυνάμεις για να καταλάβουν την κοιλάδα του
Αξιού.
1936. Πεθαίνει ο Παν. Τσαλδάρης.
1944. Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Συνέδριο του Λιβάνου. Αρχίζει στο Λίβανο υπό την προεδρεία του πρωθυπουργού
της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου η διάσκεψη των αντιπροσώπων των ελληνικών πολιτικών και
αντιστασιακών δυνάμεων. Κύρια θέματα η διαμόρφωση εθνικής πολιτικής και η συγκρότηση εθνικού στρατού.
1958. Κυβέρνηση Κων. Καραμανλή. Θα παραμείνει μέχρι 19 Σεπτεμβρίου 1961.
1962. Συμπλοκή μεταξύ βουλευτών της Ε.Ρ.Ε. και της Ένωσης Κέντρου σημειώνεται στη Βουλή κατά την πρώτη ημέρα
συζήτησης της νέας πρότασης μομφής που έχουν καταθέσει Ένωση Κέντρου και Ε.Δ.Α. για τη «βία και νοθεία» και τον
τερματισμό της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας. • Αδύνατη θεωρούσε την επικράτηση των κομμουνιστών στον
ελληνικό εμφύλιο πόλεμο ο Ιωσήφ Στάλιν, όπως αποκαλύπτεται από το εκδοθέν στις Η.Π.Α. βιβλίο «Συνομιλίες με
τον Στάλιν» του Μίλοβαν Τζίλας, ο οποίος ισχυρίζεται επίσης ότι το Κ.Κ.Ε. είχε δεχθεί να «συζητήσει» το Μακεδονικό
ζήτημα με τη Γιου-γκοσλαβία, με αντάλλαγμα την παροχή στρατιωτικής βοήθειας από τον Γιόσιπ Μπροζ Τίτο.
1963. Υπό την προστασία μονάδων του Βασιλικού Ναυτικού θα ψαρεύουν τα αλιευτικά της Μυτιλήνης, λόγω των
συνεχών επιθέσεων που δέχονται από τουρκικές ακταιωρούς.
1968. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Εγκαινιάζεται επισήμως το Πεδίο Βολής Κρήτης από τον δικτάτορα Γ.
Παπαδόπουλο και τον αντιβασιλέα Γ. Ζωιτάκη.
1969. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Ο Αριστ. Ωνάσης γνωστοποιεί, μέσω εκπροσώπων, στην ελληνική κυβέρνηση
την απόφασή του να μεταφέρει την έδρα των επιχειρήσεών του από το Μόντε Κάρλο στον Πειραιά.
2012. Υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον Παν. Πικραμένο. Παραμένει μέχρι 20 Ιουνίου.

e-Δίαυλος | σελ. 77
18 Μαΐου
332. Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Α΄ χορηγεί δωρεάν σιτάρι στους κατοίκους της Κωνσταντινούπολης.
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ο Εμμ. Παππάς («αρχηγός και προστάτης της Μακεδονίας») κηρύσσει την
Επανάσταση στις Καρυές του Αγίου Όρους και στον Πολύγυρο της Χαλκιδικής. • ΕΛΛΗΝΙ-ΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ.
Σημαντικές νίκες των Ελλήνων στα Δολιανά της Κυνουρίας (οπλαρχηγός: Νικήτας Σταματελόπουλος. Από την
μάχη αυτή ο Νικηταράς έμεινε στην Ιστορία ως «Τουρκοφάγος») και στα Βέρβαινα της Κυνουρίας (οπλαρχηγοί: Θ.
Κολοκοτρώνης και επίσκοπος Βρεσθένης Θεοδώρητος).
1825. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Η κυβέρνηση χορηγεί αμνηστία στον Κολοκοτρώνη και τον διορίζει αρχιστράτηγο
του Μοριά στον αγώνα εναντίον του Ιμπραήμ.
1828. Οι οθωμανικές δυνάμεις του Μουσταφά Ναϊλή Πασά νικούν τους Έλληνες αγωνιστές στο Φραγκοκάστελλο
Χανίων.
1861. Η «Χρυσή Νεολαία», μυστική μαχητική οργάνωση της εποχής, της οποίας τα πενήντα περίπου μέλη -οπλισμένα-
συγκεντρώνονται στο καφενείο του Χαφτά (Πλατεία Οθωνος, σήμερα Ομονοίας), αποτυγχάνει να εξοντώσει τον
Όθωνα.
1864. Οι αγγλικές αρχές μαζί με τον στρατό τους αποχωρούν από τα Επτάνησα μετά την υπογραφή της Συνθήκης
ένωσής του με την Ελλάδα.
1876. Στην εφημερίδα «Ερμής» της Θεσσαλονίκης διαβάζουμε: «Εν Θεσσαλονίκη τη 18η Μαΐου 1876. Ευδοκία της Θείας
Προνοίας και τη πλήρει ομοφωνία του λαού, εκθρονισθέντος του Σουλτάνου Αβδούλ Αζίζ ανεκηρύχθη Σουλτάνος ο
Α.Α.Υ. ο πρίγκιψ Μουράτ Ε’. Της αναγορεύσεως του Μουράτ Ε’ θεωρουμέ-νης δια τε τους λαούς και τους ειλικρινείς
αυτού φίλους ως αρχήν ευτυχίας και σωτηρίας, οφείλομεν να χαρώμεν άπαντες και να προσφέρομεν ενθέρμως δεήσεις
προς Ύψιστον, δια την περιφρούρησιν των πολυ-τίμων Αυτού ημερών μετά της επιτεύξεως των προθέσεών Του (…)».
1922. Ιδρύεται η «Διδασκαλική Ομοσπονδία Ελλάδος (ΔΟΕ)».
1960. Με απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας «εγένετο δεκτό ότι η διάταξις του νόμου 2963/1954 περί εργατικής
κατοικίας, καθ’ ην οι εμφορούμενοι υπό αντεθνικών φρονημάτων δεν δικαιούνται εργατικής κατοικίας, δεν είναι
αντισυνταγματική».
1962. «Εσείς οι Έλληνες είστε θαυμάσιοι άνθρωποι. Γιατί πηγαίνετε και μπλέκετε με το ΝΑΤΟ και τους ιμπεριαλιστές;»
αναφωνεί απευθυνόμενος σε Έλληνες δημοσιογράφους στη Σόφια ο Νικίτα Χρουστσόφ, ο οποίος δυσαρεστεί έντονα
τους οικοδεσπότες του αποκαλώντας τη Γιουγκοσλαβία «παρά-δειγμα προς μίμηση».
1963. Ο πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας Σαρλ ντε Γκολ μιλά στη Βουλή των Ελλήνων στη διάρκεια της επίσημης
επίσκεψής του στην Ελλάδα.
1965. Ο «Ημερήσιος Κήρυξ» της Λάρισας αναφέρει ότι οι μεταθέσεις ανώτερων αξιωματικών του Γ.Ε.Σ. δεν είναι άσχετες
με το σύνδεσμο αξιωματικών, γνωστό ως ΑΣΠΙΔΑ. Υποστηρίζει επίσης ότι υπάρχει και δεύτερη παραστρατιωτική
οργάνωση αξιωματικών, που υπηρετούν στη φρουρά των Αθη-νών.
1968. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Η βρετανική «Guardian» δημοσιεύει προκήρυξη αντιστασιακής οργάνωσης
στην οποία διατυπώνονται απειλές κατά της ζωής των τουριστών που θα επισκεφθούν την Ελλάδα, καθώς αυτοί «θα
θεωρηθούν ως διακείμενοι συμπαθώς προς την δικτατορίαν και ως συμβάλλοντες εις την διαιώνισίν της».
2017. Εν μέσω σφοδρότατης πολιτικής αντιπαράθεσης, υπερψηφίζονται στη Βουλή τα νέα μέτρα που αφορούν στην
ολοκλήρωση της αξιολόγησης του ελληνικού προγράμματος.

19 Μαΐου
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Οι Τούρκοι απαγχονίζουν στην Κρήτη τον επίσκοπο Κισσάμου Μελχισεδεκ
Δεσποτάκη και τον δάσκαλο Καλλίνικο από τη Βέροια.
1822. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Αμφίρροπη ναυμαχία στα ανοιχτά της Χίου ανάμεσα σε μοίρα του τουρκικού
στόλου και ελληνικά πλοία (Μιαούλης, Τσαμαδός, Σαχτούρης κ.ά.).
1825. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ο Γκίκας Μπότασης κατορθώνει να ανεφοδιάσει με τρόφιμα το Μεσολόγγι.
1877. Κυβέρνηση Αλέξ. Κουμουνδούρου. Θα παραμείνει μέχρι 25 Μαΐου
1913. ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ. Υπογράφεται στη Θεσσαλονίκη ελληνοσερβική αμυντική συνθήκη.
1919. ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ. Ο Μουσταφά Κεμάλ αποβιβάζεται στη Σαμψούντα και αμέσως σχεδιάζει και
οργανώνει τους διωγμούς εναντίον των Ποντίων αλλά και την αντίσταση των Τούρκων εθνικιστών εναντίον των
ξένων εισβολέων.

e-Δίαυλος | σελ. 78
1961. Νέες διαπραγματεύσεις Ελλάδας - Ε.Ο.Κ. ζητεί το Συμβούλιο Υπουργών της Κοινότητας, λόγω των ενστάσεων
της Ιταλίας, οι οποίες εστιάζονται πλέον στην ευνοϊκή μεταχείριση των ελληνικών καπνών. Παρέμβαση των Η.Π.Α.
υπέρ της ένταξης της Ελλάδας στην Κοινότητα.
1965. Η κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου αναγκάζεται να παραδεχθεί την ύπαρξη της οργάνωσης ΑΣΠΙΔΑ όταν
μυημένοι αξιωματικοί που βρίσκονται στην Κύπρο προβαίνουν σε αποκαλύψεις.

20 Μαΐου
325. Συνέρχεται στη Νίκαια της Βιθυνίας η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος. Εξορίζεται ο Άρειος. Η σύνοδος καταδίκασε τη
διδασκαλία του Αρείου, συνέταξε το Σύμβολο της Νίκαιας που καθιέρωσε τον όρο ομοούσιος και όρισε την ημερομηνία
εορτασμού του Πάσχα. Με τη Σύνοδο αυτή η Εκκλησία εντάχθηκε στις επίσημες δομές της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας
και ο συνοδικός θεσμός έγινε θεμελιώδους σημασί-ας για τον Ορθόδοξο Χριστιανισμό. Οι εξελίξεις αυτές είχαν
μακροχρόνιες επιρροές θεολογικού και πολιτικού χαρακτήρα στην Ανατολή κατά τη διάρκεια όλου του Μεσαίωνα.
Επίσης, αποτέλεσε το πρό-τυπο για τις μελλοντικές Οικουμενικές Συνόδους.
491. Η βυζαντινή αυτοκράτειρα Αριάδνη παντρεύεται τον Αναστάσιο Α’. Η χήρα αυγούστα ήταν σε θέση να επιλέξει
τον διάδοχό της για το βυζαντινό θρόνο μετά το θάνατο του Ζήνωνα που ήταν ο προηγούμενος αυτοκράτορας.
921. Ο πρωτότοκος γιος του Ρωμανού, Χριστόφορος, αναγορεύεται συναυτοκράτορας, τρίτος στη σειρά μετά τον
πατέρα του και τον Κωνσταντίνο.
1571. Δ΄ ΒΕΝΕΤΟΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Συγκρότηση του «Ιερού Συνασπισμού» (Sacra Liga) ανάμεσα στον πάπα,
τους Βενετούς, τους Ισπανούς κ.ά. με σκοπό την απελευθέρωση της Ανατολής από τους Τούρκους.
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Επαναστατικός αναβρασμός σε Μεσολόγγι και Αιτωλικό.
1825. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Μάχη στο Μανιάκι. Ηρωικός θάνατος του Παπαφλέσσα. • ΕΛΛΗΝΙΚΗ
ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Σημαντική ναυτική νίκη των Ελλήνων κοντά στον Καφηρέα. Τρία τουλάχιστον πλοία του εχθρού
καταστράφηκαν από τη δράση των πυρπολικών, μεταξύ των οποίων και το τουρκικό δίκροτο 62 πυροβόλων «Χαζέν
Γκεμισί».
1835. Ενηλικιώνεται ο Όθων. • Ο αντιβασιλέας κόμης Άρμανσμπεργκ αναλαμβάνει την προεδρία του υπουργικού
συμβουλίου (πρωθυπουργός). Θα παραμείνει στην εξουσία μέχρι το Φεβρουάριο του 1837. • Η «Εφημερίδα της
Κυβερνήσεως» παύει να συντάσσεται στη γερμανική.
1941. Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Μάχη της Κρήτης. Ώρα 06.30. Αρχίζει γερμανική επίθεση εναντίον της Κρήτης.
1944. Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Συνέδριο του Λιβάνου. Οι εκπρόσωποι των διαφόρων κομμάτων και οργανώσεων
στο Συνέδριο του Λιβάνου καταλήγουν σε συμφωνία για τη δημιουργία «Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας».
1949. Πεθαίνει ο αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός.
1966. Εκδίδεται απαλλακτικό το βούλευμα για το «Σχέδιο Περικλής». Σύμφωνα με αυτό, το σχέδιο δεν εφαρμόστηκε
ποτέ, απέβλεπε στην καταπολέμηση του κομμουνισμού και δεν στράφηκε εναντίον άλλων κομμάτων. • Βοήθεια υπό
μορφή δανείου ύψους 58 εκατ. δολαρίων χορηγεί στην Ελλάδα διεθνές «κονσόρτσιουμ» για την οικονομική ενίσχυση
Ελλάδας-Τουρκίας. Τις σχετικές διαπραγματεύσεις διεξήγαγε στο Παρίσι ο αναπληρωτής υπουργός Συντονισμού Ι.
Τσουδερός.
1969. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Η κυβέρνηση Παπαδόπουλου ανακοινώνει προκήρυξη νέου διεθνούς
διαγωνισμού για την ανέγερση του τρίτου διυλιστηρίου πετρελαίου. Αίφνης η αντιπροσφορά Νιάρχου κρίνεται πιο
συμφέρουσα από την προσφορά Ωνάση.

21 Μαΐου
878. Οι Άραβες έπειτα από δίμηνη πολιορκία κυριεύουν τις Συρακούσες.
1295. Ο Μιχαήλ Θ΄ αναγορεύεται συναυτοκράτορας του πατέρα του, Ανδρόνικου, και θα παραμείνει στο βυζαντινό
θρόνο μέχρι 12 Οκτωβρίου 1320.
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Στο Λουτρό Σφακίων συγκεντρώνονται πρόκριτοι απ’ όλη την Κρήτη, συγκροτούν
τοπική εφορεία («καγκελαρια») και κηρύσσουν την Επανάσταση.
1864. Ελληνικά στρατεύματα αποβιβάζονται στην Κέρκυρα και υψώνουν την ελληνική σημαία.
1911. Ολοκληρώνεται η αναθεώρηση του Συντάγματος του 1864. Θεσμοθετείται η μονιμότητα των δημοσίων
υπαλλήλων και καθιερώνεται δωρεάν στοιχειώδης εκπαίδευση.
1938. «Εδώ Αθήναι», με τον τίτλο αυτό βγήκε στον αέρα η πρώτη επίσημη εκπομπή της ΥΡΕ (Υπηρεσίας Ραδιοφωνικών

e-Δίαυλος | σελ. 79
Εκπομπών) από τους ραδιοθαλάμους Ζαππείου στην Αθήνα.
1941. Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Μάχη της Κρήτης. Γερμανοί αλεξιπτωτιστές καταλαμβάνουν το αεροδρόμιο του
Μάλεμε της Κρήτης.
1954. Ελλάδα και Βουλγαρία αποκαθιστούν τις διπλωματικές τους σχέσεις, που είχαν διακοπεί από τον Απρίλιο του
1941.
1956. Αναλαμβάνουν υπηρεσία οι δύο πρώτες γυναίκες ειρηνοδίκες ύστερα από σχετικό διαγωνισμό.
1990. Η Ελλάδα αναγνωρίζει διπλωματικά το κράτος του Ισραήλ και αναβαθμίζει τις σχέσεις της με τους Παλαιστίνιους.
2005. Η Ελλάδα κατακτά την πρώτη θέση στον Ευρωπαϊκό διαγωνισμό της Eurovision με το τραγούδι «My number
One», ερμηνευμένο από την Έλενα Παπαρίζου.

22 Μαΐου
334 π.Χ. Μάχη του Γρανικού. Ο Αλέξανδρος νικά τα περσικά στρατεύματα στο Γρανικό ποταμό και καταλαμβάνει τη
μια μετά την άλλη τις παράλιες πόλεις της Μικράς Ασίας.
337. Πεθαίνει στην Κωνσταντινούπολη ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Α΄. Λίγο πριν βαφτίζεται χριστιανός.
1823. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ο διορισμένος από την κυβέρνηση αρμοστής της Κρήτης Μανώλης Τομπάζης
φτάνει στην Κίσσαμο.
1963. Δολοφονική επίθεση στη Θεσσαλονίκη κατά του βουλευτή της ΕΔΑ Γρ. Λαμπράκη από τους παρακρατικούς Σπ.
Γκοτζαμάνη και Μ. Εμμανουηλίδη. Ο άτυχος βουλευτής χαροπαλεύει, έχοντας πέσει σε κώμα.
1965. Νέα επίθεση του αριστερού Τύπου της Κύπρου. Έχει στόχο τους υπουργούς Στ. Κωστόπουλο, Π. Γαρουφαλιά και
Κων. Μητσοτάκη, που χαρακτηρίζονται ανάξιοι και προδότες.
1967. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Σε παραλία της Ρόδου ανακαλύπτεται το πτώμα του καταζητούμενου από τις
αρχές ασφαλείας του δικτατορικού καθεστώτος Νικηφ. Μανδηλαρά, συνηγόρου υπεράσπισης στη δίκη για την υπόθεση
ΑΣΠΙΔΑ. Αν και οι Αρχές κάνουν λόγο για πνιγμό, θεωρείται βέβαιη η δολοφονία του από όργανα του καθεστώτος.
1972. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Με απόφαση του Πρωτοδικείου, διαλύονται οι οργανώσεις «Εταιρεία Μελέτης
Ελληνικών Προβλημάτων» και «Ελληνοευρωπαϊκή Κίνηση Νέων», με το σκεπτικό ότι «παρεξέκλιναν του σκοπού διά
τον οποίον συνεστήθησαν».
1973. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Συλλαμβάνεται ο αξιωματικός Σπ. Μουστακλής. Βασανίζεται άγρια στο ΕΑΤ/
ΕΣΑ.

23 Μαΐου
1067. Μετά το θάνατο του συζύγου της, Κωνσταντίνου Ι΄, η αυτοκράτειρα Ευδοκία η Μακρεμβολίτισσα αναλαμβάνει
την εξουσία.
1453. Ο Μωάμεθ Β’ προτείνει στον Κωνσταντίνο ΙΑ’ Παλαιολόγο να εγκαταλείψει την Κωνσταντινούπολη με το στρατό
και τους θησαυρού του και να κρατήσει την ηγεμονία της Πελοποννήσου. Ο αυτοκράτορας αρνείται.
1822. Ο πρόεδρος του Νομοτελεστικού Αλέξ. Μαυροκορδάτος φτάνει στο Μεσολόγγι ως επικεφαλής στρατευμάτων.
1878. Οι Τούρκοι παραχωρούν την Κύπρο στους Άγγλους για 98.000 λίρες το χρόνο. Η Αγγλία αναλαμβάνει να βοηθήσει
τον Σουλτάνο να ανακτήσει τις νότιες περιοχές του Καυκάσου, που είχαν περιέλθει στους Ρώσους.
1893. Ιδρύεται ο «Εθνικός Γυμναστικός Σύλλογος».
1922. ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ. Ο Γ. Χατζανέστης αναλαμβάνει την αρχιστρατηγία του στρατού της Μ. Ασίας.
1955. Ιδρύεται το υπουργείο Βόρειας Ελλάδας με πρώτο υπουργό το στρατηγό Κοσμά.
1965. Μαραθώνια πορεία ειρήνης της Αριστεράς δημιουργεί οξείες πολιτικές αντεγκλήσεις μεταξύ Γ. Παπανδρέου και
Παν. Κανελλόπουλου. «Η Δημοκρατία κλονίζεται», προειδοποιεί ο αρχηγός της Ε.Ρ.Ε. «Η κυβέρνησις δεν χρειάζεται
επικουρίαν», απαντά ο πρωθυπουργός.

24 Μαΐου
1328. ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΩΝ ΔΥΟ ΑΝΔΡΟΝΙΚΩΝ. Ο Ανδρόνικος Γ΄ αναγορεύεται αυτοκράτορας του Βυζαντίου, αφού
κατόρθωσε να επιβληθεί στον παππού του, Ανδρόνικο Β΄. Θα παραμείνει στο θρόνο μέχρι την 15 Ιουνίου 1341.
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Νίκη των Ελλήνων στον Άγιο Βλάσιο της Τριπολιτσάς (οπλαρχηγοί: Θ.
Κολοκοτρώνης, αδελφοί Πλαπούτα).
1827. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Παράδοση της Ακρόπολης στους Τούρκους.

e-Δίαυλος | σελ. 80
ΑΘΗΝΑ : Η Βιβλιοθήκη (Αρχ. Αλεξ. Τζιόλα)
1881. Τουρκία, Αγγλία και Γαλλία συμφωνούν στην προσάρτηση Θεσσαλίας και Άρτας στο ελληνικό κράτος. Η
κυβέρνηση Κουμουνδούρου αποδέχεται τη συμφωνία, αν και οι προσδοκίες της ήταν μεγαλύτερες.
1944. Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Νέα εκτός Ελλάδας κυβέρνηση υπό τον Γ. Παπανδρέου Θα παραμείνει μέχρι την
απόχωρηση των Γερμανών από την Ελλάδα (18 Οκτωβρίου 1944).
1955. Η βρετανική κυβέρνηση επικηρύσσει με το ποσό των 100.000 λιρών Αγγλίας τον αρχηγό της ΕΟΚΑ Γ. Γρίβα-
Διγενή.
1989. Σε απεργία πείνας κατεβαίνει ο Μαν. Γλέζος έξω από την ΕΡΤ, διαμαρτυρόμενος για την άνιση κατανομή του
τηλεοπτικού χρόνου στα κόμματα, ενόψει των εκλογών.
1994. Την παραπομπή του τέως πρωθυπουργού Κων. Μητσοτάκη στο Ειδικό Δικαστήριο για την υπόθεση των
τηλεφωνικών υποκλοπών, εισηγούνται βουλευτές του ΠΑΣΟΚ και του ΚΚΕ.

25 Μαΐου
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ο αρματολός Μακρής ξεσηκώνει το Μεσολόγγι.
1828. Νέα νίκη των Κρητών στην περιοχή Χαλαρά.
1834. Ο Θεόδ. Κολοκοτρώνης και ο Δημ. Πλαπούτας καταδικάζονται σε θάνατο επειδή δήθεν συνω-μοτούσαν εναντίον
της Αντιβασιλείας. Υπέρ της απαλλαγής τους ψηφίζουν οι δικαστές Γ. Τερτσέτης και Αναστ. Πολυζωίδης. Η ποινή τους
μετατρέπεται σε κάθειρξη.
1916. Α’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Οι συμμαχικές δυνάμεις κηρύττουν μερικό θαλάσσιο αποκλεισμό της χώρας
απαιτώντας την αποστράτευση του κράτους των Αθηνών και την αποκατάσταση της πολιτικής ομαλότητας.
2014. ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ. Πλειοψηφεί ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. υπό τον Αλ. Τσίπρα.
2017. Έκρηξη βόμβας στο αυτοκίνητο του πρώην πρωθυπουργού Λουκά Παπαδήμου στη συμβολή των οδών Μάρνης

e-Δίαυλος | σελ. 81
και 3ης Σεπτεμβρίου. Ο Λ. Παπαδήμος τραυματίζεται και μεταφέρεται στον «Ευαγγελισμό».

26 Μαΐου
866. Ο Βασίλειος Α΄ αναγορεύεται συμβασιλέας του Μιχαήλ Γ΄ στο Βυζάντιο.
1770. ΡΩΣΟΤΟΥΡΚΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Ο επιχειρήσεις σε Ριζόμυλο και Μεθώνη αποτυγχάνουν. Έλληνες και Ρώσοι
εγκαταλείπουν το Ναβαρίνο.
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Πράξη των Καλτετζών. Ιδρύεται η Πελοποννησιακή Γερουσία με πρόεδρο
τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. • Αμφιλεγόμενη εκτέλεση του Θεόδ. Βλαδιμηρέσκου έπειτα από διαταγή του Αλέξ.
Υψηλάντη (Τυργοβίτσι Μολδαβίας).
1916. Α’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Δυνάμεις της Αντάντ επιβάλουν κατάσταση πολιορκίας στη Θεσσαλονίκη. • Α’
ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Οι Σύμμαχοι καταλαμβάνουν τη Θάσο.
1932. Κυβέρνηση του Αλέξ. Παπαναστασίου. Θα παραμείνει μέχρι 4 Ιουνίου.
1969. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Το έκτακτο στρατοδικείο της Αθήνας καταδικάζει τα εξής στελέχη της
«Δημοκρατικής Άμυνας»: Βασ. Φίλια, δικηγόρο-οικονομολόγο σε κάθειρξη 19 χρόνων, Αριστ. Αγγελίδη, φοιτητή, σε
κάθειρξη 12 χρόνων, Σπ. Πλασκοβίτη, πρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας, σε φυλάκιση 5 χρόνων, και Ελένη
Δουκίδου, δημοσιογράφο, σε 5 χρόνια με πενταετή αναστολή.
1988. Οι καθηγητές της Μέσης Εκπαίδευσης αρχίζουν απεργιακές κινητοποιήσεις στη διάρκεια των προαγωγικών και
των γενικών εξετάσεων. Η απεργία δημιουργεί μεγάλη αναστάτωση στην παιδεία και αναστέλλεται έπειτα από ένα
μήνα.

27 Μαΐου
366. Ο σφετεριστής του βυζαντινού θρόνου Προκόπιος δολοφονείται. Τερματίζεται η στάση.
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ο Δημ. Παπανικολής πυρπολεί τουρκικό δίκροτο στην Ερεσό της Λέσβου.
1825. (& 28/5). ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ο Ιμπραήμ καταλαμβάνει όλη τη Μεσσηνία και φτάνει μέχρι την περιοχή
του Οιτύλου.
1835. Απελευθερώνονται ο Θεόδ. Κολοκοτρώνης και ο Δημ. Πλαπούτας.
1944. Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Ολοκληρώνονται στο χωριό Κορυσχάδες της Ευρυτανίας οι ερ-γασίες του
εθνικού συμβουλίου, που επικυρώνει την εξουσία της Π.Ε.Ε.Α. (Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης) ως
αντιπροσωπευτικής κυβέρνησης με έδρα την Ελλάδα.
1960. Το Κ.Κ.Ε. καταθέτει υπόμνημα στη Βουλή, με το οποίο ζητεί τη νομιμοποίησή του.
1963. Ο βουλευτής Γρ. Λαμπράκης αφήνει την τελευταία του πνοή στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ. • Επιβάλλεται με υπουργική
απόφαση η τοποθέτηση των ταξίμετρων σε εμφανή θέση δεξιά του οδηγού και ακριβώς κάτω από το παρμπρίζ.
1966. Δεν δέχεται λύση, η οποία θα αποκλείει την ένωση ή θα ευνοεί τη διχοτόμηση της Κύπρου, ο πρόεδρος Μακάριος,
όπως διαμηνύει στην ελληνική κυβέρνηση ο Κύπριος υπουργός Εξωτερικών Σπ. Κυπριανού, ο οποίος βρίσκεται στην
Αθήνα για συνομιλίες με την κυβέρνηση.
1973. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Το αντιτορπιλικό «ΒΕΛΟΣ» με κυβερνήτη τον αντ/χο Νικ. Παππά, ενώ συμμετέχει
σε άσκηση του NATO, καταπλέει στο Φιουμιτσίνο της Ιταλίας. Εκεί ένα μέρος του πληρώματος ζητά πολιτικό άσυλο
εκδηλώνοντας με αυτό τον τρόπο την αντίθεσή του στο δικτατορικό καθεστώς.

28 Μαΐου
585 π.Χ. Κατά τη διάρκεια μάχης στον ποταμό Άλυ, μεταξύ του Αλυάττη Β’ και του Κυαξάρη, συμβαίνει έκλειψη Ηλίου
την οποία είχε προβλέψει ο Θαλής ο Μιλήσιος.
1453. Τελείται στο ναό της Αγίας Σοφίας θεία λειτουργία. Αυτοκράτορας και πιστοί μεταλαμβάνουν. Ακολουθεί
λιτάνευση της εικόνας της Παναγίας στα τείχη της Πόλης.
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Νίκη των Ελλήνων κοντά στο Αγρίνιο (οπλαρχηγοί: Α. Βλαχόπουλος, Δ. Μακρής,
Θ. Γρίβας και Κ. Σαδήμας).
1822. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Τουρκικές ενισχύσεις αποβιβάζονται στη Σούδα της Κρήτης από πλοία του
αιγυπτιακού στόλου για να συμβάλουν στην καταστολή της Επανάστασης.
1825. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Πρώτη αποτυχημένη έφοδος του Κιουταχή κατά του Μεσολογγίου.
1965. Αρχίζει να γίνεται λόγος για ανάμιξη του Ανδρ. Παπανδρέου στην υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ, ενώ ο Γ. Παπανδρέου

e-Δίαυλος | σελ. 82
διαψεύδει φήμες για σκευωρία του ΙΔΕΑ εις βάρος «παπανδρεϊκών» αξιωματικών.
1969. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Ανακοινώνεται ότι την αρχηγία του βορειοηπειρωτικού αγώνα αναλαμβάνει ο
μητροπολίτης Ιωαννίνων Σεραφείμ.
1979. Υπογράφεται στο Ζάππειο Μέγαρο από τον πρωθυπουργό Κων. Καραμανλή και ηγέτες χωρών-μελών της ΕΟΚ
η συμφωνία για την ένταξη της Ελλάδας στην Κοινότητα.

29 Μαΐου
1453. Η ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΎΠΟΛΗΣ. Οι Οθωμανοί Τούρκοι με ηγέτη τον Μωάμεθ Β΄ κα-ταλαμβάνουν
την Κωνσταντινούπολη. Στη διάρκεια των μαχών σκοτώνεται ο αυτοκράτορας Κωνστα-ντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος.
Καταλύεται η Βυζαντινή Αυτοκρατορία χίλια εκατό και πλέον χρόνια μετά την ίδρυσή της.
1508. Καταστρεπτικός σεισμός πλήττει την Κρήτη.
1877. Σχηματίζεται οικουμενική κυβέρνηση υπό τον Κων. Κανάρη.
1906. ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ. Ελληνικό σώμα μακεδονομάχων αντιμετωπίζει πολλαπλάσια δύνα-μη Οθωμανών
στα Ασπρόγεια Φλώρινας.
1945. Ο Νίκος Ζαχαριάδης μετά την επιστροφή του από τη Γερμανία, όπου ήταν έγκλειστος στο Νταχάου, αναλαμβάνει
την ηγεσία του ΚΚΕ.
1963. Διαγράφεται από την Ένωση Κέντρου ο βουλευτής Λασιθίου Εμμ. Κοθρής, λόγω της συμμετο-χής του στις
εργασίες της Επιτροπής Βαλκανικής Συνεννόησης στο Βουκουρέστι, χωρίς την άδεια και παρά την αντίθεση του
Γεωργίου Παπανδρέου. • Πρώτη στον κόσμο στα ατυχήματα ιδίως στα σοβαρά είναι η ελληνική ναυτιλία σύμφωνα με
επιστολή των Λόιντς προς το υπουργείο Ναυτιλίας.
1965. Ολόκληρο το κατηγορητήριο εναντίον του Κων. Καραμανλή και των Παν. Παπαληγούρα και Νικ. Μάρτη
αποδέχεται η ενωμένη δύναμη Ένωσης Κέντρου - Ε.Δ.Α. στη δωδεκαμελή επιτροπή, που διερευνά το θέμα των
μυστικών κονδυλίων και της Δ.Ε.Η. Ο πρώην πρωθυπουργός και οι δύο πρώην υ-πουργοί παραπέμπονται για παράβαση
καθήκοντος, απάτες και απιστία.
1968. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. 30 δικαστικοί λειτουργοί, μεταξύ των οποίων ο πρόεδρος του Αρείου Πάγου Στυλ.
Μαυρομιχάλης και ο πρωτοδίκης Χρ. Σαρτζετάκης, απολύονται λόγω «αντεθνικής συμπεριφοράς», με απόφαση της
κυβέρνησης, η οποία δηλώνει ότι «ούτως ολοκληρούται ο κύκλος εξυγιάνσεως του κρατικού μηχανισμού». Πρόεδρος
του Αρείου Πάγου ορίζεται ο δικαστής στην υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ Θεόδ. Καμπέρης.
2017. Πεθαίνει ο πρώην πρωθυπουργός Κων. Μητσοτάκης.

30 Μαΐου
1821. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Η Πελοποννησιακή Γερουσία ιδρύει τοπικές «Γενικές Εφορείες».
1917. ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΙΧΑΣΜΟΣ. Μετά την παραίτηση του βασιλιά Κωνσταντίνου, κατ’ απαίτηση των δυ-νάμεων της
Αντάντ, και την αναχώρησή του από την Ελλάδα, στο θρόνο ανεβαίνει ο δευτερότοκος γιος του Αλέξανδρος.
1919. ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ. Ελληνικά στρατεύματα καταλαμβάνουν την Πέργαμο.
1941. Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ. Τη νύχτα ο Μαν. Γλέζος και ο Απ. Σάντας κατεβάζουν τη ναζιστική σημαία από τον
ιερό βράχο της Ακρόπολης προκαλώντας ενθουσιασμό στους κατοίκους της κατεχόμενης πόλης. • Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ
ΠΟΛΕΜΟΣ. Μάχη της Κρήτης. Τα γερμανικά στρατεύματα καταλαμβάνουν όλο το νησί.
1963. Δεν αναγνωρίζεται δικαίωμα «βέτο» στην Ελλάδα από τους «έξι» για το ζήτημα της συμφωνίας σύνδεσης Ε.Ο.Κ.-
Τουρκίας, παρά την αντίθετη γνώμη των Αθηνών. • Λόγω αδυναμίας συνεννόησης με την ελληνοκυπριακή ηγεσία
αλλά κυρίως με τον Έλληνα δικαστή του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Κύπρου, Μιχ. Τριανταφυλλίδη, δηλώνει ότι
παραιτείται ο Γερμανός πρόεδρός του, Φόρτσχοφ, σε συνέντευξή του στην τουρκική εφημερίδα «Μιλιέτ».
1998. Η Κατερίνα Θάνου καταρρίπτει το ρεκόρ στα 100 μέτρα γυναικών, σημειώνοντας επίδοση 10.99.
2006. Η τρομοκρατική οργάνωση «Επαναστατικός Αγώνας» εξαπολύει βομβιστική επίθεση κατά τότε υπουργού
Πολιτισμού, Γ. Βουλγαράκη, έξω από το σπίτι του στο Λυκαβηττό.

31 Μαΐου
1825. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Αμφίρροπη ναυμαχία έξω από τη Σούδα ανάμεσα σε ελληνικά και αιγυπτιακά
πλοία. • Δολοφονείται (;) στις Σπέτσες η Μπουμπουλίνα.

e-Δίαυλος | σελ. 83
1834. Ο Ι. Κωλέττης σχηματίζει κυβέρνηση. Θα παραμείνει στην εξουσία έναν ακριβώς χρόνο.
1895. Κυβέρνηση Θεόδ. Δηλιγιάννη. Θα παραμείνει μέχρι 17 Απριλίου 1897.
1903. Εγκαινιάζεται η πρώτη Διεθνής Έκθεση των Αθηνών. Μέρος των χρημάτων που δαπανούνται γι’ αυτή τη
διοργάνωση προέρχονται από τον εθνικό ευεργέτη Γ. Μαρασλή.
1905. Δολοφονείται έξω από τη Βουλή (σήμερα Παλαιά Βουλή) ο πρωθυπουργός Θεόδ. Δηλιγιάννης. Ο δολοφόνος
του, Κωσταγερακάρης, τον θεωρούσε υπεύθυνο για το κλείσιμο των χαρτοπαικτικών λεσχών.
1951. ΚΙΝΗΜΑ ΙΔΕΑ. Πρωινές ώρες εκδηλώνεται το κίνημα του ΙΔΕΑ το οποίο και κατέστειλε ο μόλις παραιτηθείς
στρατάρχης Αλέξ. Παπάγος στο όνομα του οποίου είχε εκδηλωθεί. Ακολούθησαν ανακρίσεις και 17 αξιωματικοί μεταξύ
των οποίων και τρεις ταξίαρχοι παραπέμφθηκαν στο στρατοδικείο για εσχάτη προδοσία. Τελικά τους δόθηκε αμνηστία
από την κυβέρνηση Πλαστήρα και τον επόμενο χρόνο επανήλθαν και στην ενεργό υπηρεσία.
1957. Σκοτώνεται, από αυτοκίνητο που οδηγούσε Αμερικανός λοχίας της βάσης του Ελληνικού, ο πρώην αρχηγός του
ΕΛΑΣ και βουλευτής της ΕΔΑ Στέφ. Σαράφης. Η ΕΔΑ κάνει λόγο για «προσχεδια-σμένο» ατύχημα.
1960. Σάλος στην Ελλάδα από την αποκάλυψη εγγράφου του ιταλικού Γενικού Επιτελείου προς το ΝΑΤΟ, σύμφωνα με
το οποίο τμήματα της Ηπείρου ανήκουν εθνολογικά στην Αλβανία.
1968. ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. «Καλαίσθητη, απλή και σεμνή θα πρέπει να είναι η εμφάνιση των μαθητών»,
ανακοινώνει ο υπουργός Παιδείας Θεοφ. Παπακωνσταντίνου, που διατάζει οι μεν μακρυμάλληδες μαθητές να
κουρεύονται «με την ψιλή», οι δε μαθήτριες να δένουν τα μαλλιά τους μόνο με κορδέλα λευκή, μαύρη ή θαλασσιά.
• ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 21ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ. Αναμόρφωση του συστήματος εισαγωγής στην ανώτατη εκπαίδευση εξαγγέλλει η
χούντα των Συνταγματαρχών, με αύξηση του αριθ-μού των «κύκλων σχολών» από έξι σε δεκατρείς.

ακόμα μέσα στο Μάιο


363. Ο βυζαντινός στρατός στην Κτησιφώντα. Δεν μπορεί να την καταλάβει με την πρώτη έφοδο. Ο Ιουλιανός
αναγκάζεται να οπισθοχωρήσει.
743. Στην περιοχή των Σάρδεων συγκρούονται τα στρατεύματα του Αρτάβασδου και του Κωνσταντίνου Ε΄. Άτακτη
υποχώρηση του πρώτου.
919. Ο νεαρός βυζαντινός αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ζ΄ παντρεύεται την κόρη του Ρωμανού Λεκα-πηνού.
1792. Αποτυχημένη απόπειρα του Αλή πασά εναντίον του Σουλίου.
1808. Ο Ιωάννης Καποδίστριας καλείται να αναλάβει σημαντική θέση στο διπλωματικό σώμα της Ρωσίας.
1812. Λήξη του ΡΩΣΟΤΟΥΡΚΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ. Με τη συνθήκη που υπογράφεται οι Παραδουνάβιες Ηγεμονίες
περνούν πάλι υπό την επικυριαρχία των Οθωμανών.
1822. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ο Χουρσίτ πασάς αρχίζει να πολιορκεί το Σούλι.
1823. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ο Περκόφτσαλης και ο Σαλέχ, επικεφαλής ισχυρής στρατιωτικής δύναμης,
εισβάλλουν στην Ανατολική Στερεά.
1824. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Τελειώνει η πρώτη φάση της πολιτικής σύγκρουσης με την κατά-ληψη του
Ναυπλίου από τους οπαδούς του Κουντουριώτη. Διεξάγονται βουλευτικές εκλογές. • ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Ο
Χουσεΐν καταστέλλει την επανάσταση στην Κρήτη.
1831. Δημιουργείται «Συνταγματική Επιτροπή» στην Ύδρα. • Ανταρσία στη Σύρο και την Αίγινα.
1844. (μέχρι Αύγουστο) ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ. Διεξάγονται με βάση το Νόμο «Περί εκλογής Βουλευτών» της 18
Μαρτίου 1844. Πλειοψηφεί το Ρωσικόν Κόμμα υπό τον Ανδρέα Μεταξά. Οι εκλογές διεξήχθησαν από την κυβέρνηση
του Αλέξ. Μαυροκορδάτου σε περίοδο τεσσάρων μηνών, κατά παραβίαση του εκλογικού νόμου, που όριζε περίοδο
οκτώ ημερών κατ’ ανώτατο όριο. Η προεκλογική περίοδος ήταν σφοδρή, με συχνές καταγγελίες από την αντιπολίτευση
(Ρωσικό και Γαλλικό Κόμμα) για απόπειρες νόθευσης της λαϊκής εντολής. Παρά τις διαμαρτυρίες της η αντιπολίτευση,
δηλαδή οι συντηρητικές δυνάμεις της εποχής, κέρδισε τις εκλογές, προς ανακούφιση του Παλατιού
1897. Ο Ανδρέας Συγγρός μεταβαίνει στη δυτική Ευρώπη, αποδεχόμενος πρόταση του υπουργού Οικονομικών
Σιμόπουλου να διαπραγματευτεί με ξένους κεφαλαιούχους τη σύναψη δανείου ύψους 1.000.000 τουρκικών λιρών.
1908. Τα αθηναϊκά τραμ κινούνται πλέον με ηλεκτρισμό. -

e-Δίαυλος | σελ. 84
Η Ανάπτυξη της Ορεινής
ΕΛΛΑΔΑΣ πρέπει να
αποτελέσει προτεραιότητα στην
εποχή ΜΕΤΑ τα ΜΝΗΜΟΝΙΑ
γιατί είναι αυτή που έχει
πληγεί περισσότερο από την
οικονομική κρίση και την
υστέρηση σχεδίου από την
κεντρική & τοπική εξουσία.

Τα προηγούμενα τεύχη του περιοδικού “Δίαυλος”


βρίσκονται εδώ στο www.scribd.com
e-Δίαυλος | σελ. 85 - ΤΕΛΟΣ